cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beta-oxidación dos ácidos graxos
miniatura|dereita|350px|Esquema da oxidación dos ácidos graxos. Na beta-oxidación orixínase acetil-CoA e coencimas reducidos, que despois entran na respiración celular. A β-oxidación ou beta oxidación é un proceso catabólico dos ácidos graxos no cal estes perden sucesivamente grupos de dous carbonos nun proceso cíclico, no que o ácido graxo se descompón totalmente en forma de moléculas de acetil-CoA, e na que se producen coencimas reducidos (NADH, FADH2). O acetil-CoA e os coencimas serán oxidados na respiración celular mitocondrial e orixinarán a formación dunha gran cantidade de enerxía en forma de ATP. Deste modo os ácidos graxos achegan gran parte da enerxía que necesita a célula. Nos animais a β-oxidación ten lugar nas mitocondrias, fundamentalmente do fígado, aínda que os ácidos graxos de cadea moi longa son oxidados nos peroxisomas. Nas plantas ten lugar nos glioxisomas.
A β-oxidación dos ácidos graxos consta de catro reaccións que se repiten ciclicamente. Antes de que os ácidos graxos entren na β-oxidación deben activarse uníndose ao coencima A e atravesar a membrana mitocondrial interna, xa que proceden do citosol. Despois de acabada a β-oxidación, os seus produtos finais entran na respiración celular, onde son completamente oxidados.
Por tanto, podemos resumir a oxidación dos ácidos graxos nestes 4 procesos:
Activación e traslocación dos ácidos graxos
[[Ficheiro:Acyl-CoA from cytosol to the mitochondrial matrix by carnitine.svg|miniatura|270px|Activación dun ácido graxo e traslocación do acil-CoA resultante pola carnitina
Activación previa dos ácidos graxos
Antes de que comece a β-oxidación deben activarse os ácidos graxos uníndose ao coencima A (CoASH), formando acil-coencima A (acil-CoA, R–CO–SCoA), concretamente acilo graxo-CoA, o cal ten lugar no retículo endoplasmático ou na membrana mitocondrial externa, onde se atopa o encima que cataliza a reacción, a acil-CoA sintetase (ou ácido graxo tioquinase):
R–COOH + ATP + CoASH → Acil-CoA sintetase → R–CO–SCoA + AMP + PPi + H2O
Para establecer o enlace tioéster entre o ácido graxo e o coencima A deben consumirse dous enlaces de alta enerxía do ATP en forma de pirofosfato (PPi), que despois orixina 2 Pi, polo que neste paso previo hai un consumo de enerxía.
Traslocación á matriz mitocondrial
Os ácidos graxos atópanse no citosol, onde se realiza a síntese de ácidos graxos. Como a beta-oxidación ten lugar nos animais nas mitocondrias, deben chegar ás mitocondrias, pero a membrana mitocondrial é impermeable a eles (e aos acil-CoA) deben usar un transportador. Os acil-CoA formados no paso anterior usan o transportador da carnitina da membrana mitocondrial para pasar ao interior da mitocondria (matriz).
O mecanismo que usa a carnitina para facer a traslocación é o seguinte:
A carnitina é un derivado aminoacídico que reduce os niveis de triglicéridos e colesterol en sangue e participa nos pasos previos da beta-oxidación. Prodúcese naturalmente no fígado a partir dos aminoácidos L-metionina e a L-lisina.
β-oxidación
As catro reaccións das que consta a β-oxidación resúmense na seguinte táboa e despois serán tratadas con máis detalle. Estas catro reaccións conducen á liberación duna molécula de acetil-CoA e de coencimas e ao acurtamento en dous átomos de carbono do ácido graxo. As catro reacción repítense ciclicamente (hélice de Lynen), de modo que o ácido graxo é cada vez máis pequeno, e o ciclo continúa ata que o ácido graxo estea completamente desfeito:
Oxidación por FAD (deshidroxenación)
O primeiro paso é a oxidación do ácido graxo activado (acil-CoA) por FAD. O encima acil-CoA-deshidroxenase, unha flavoproteína que ten o coencima FAD unido covalentemente como un grupo prostético, cataliza a formación dun dobre enlace entre os carbonos 2 e 3 (carbonos α e β). Como o carbono 3 é o carbono β, que é o que finalmente se oxidará, a isto débese o nome β-oxidación. Os produtos finais son FADH2 e un acil-CoA-β-insaturado (trans-Δ2-enoíl-CoA), xa que o carbono β do ácido graxo se une cun dobre enlace ao perder dous hidróxenos (que son captados polo FAD). Este ácido graxo trans é unha excepción no conxunto de ácidos graxos insaturados da célula, que son cis. O FADH2 formado pode ceder os seus electróns ao coencima Q da cadea respiratoria a través da flavoproteína transferidora de electróns (EFTP) para producir ATP.
Hidratación
O seguinte paso é a hidratación (adición dunha molécula de auga) do dobre enlace trans entre C-2 e C-3. Esta reacción é catalizada pola enoíl-CoA hidratase e obtense un betahidroxiacil-CoA (L-3-hidroxiacil-CoA); é unha reacción estereospecífica, formándose exclusivamente o isómero L. Nesta fase houbo que consumir unha molécula de auga para facer a hidratación e facer desaparecer o dobre enlace.
Tiólise (separación do grupo de dous carbonos)
O paso final para a rotura do cetoacil-CoA entre C-2 e C-3 polo grupo tiol doutra molécula de CoA, polo que se denomina tiólise. Esta reacción é catalizada pola β-cetotiolase e dá lugar a unha molécula de acetil-CoA e un acil-CoA con dous carbonos menos.
Estas catro reaccións continúan ata que se produza a escisión completa da molécula en unidades de acetil-CoA. En cada ciclo, fórmase unha molécula de FADH2, unha de NADH e unha de acetil-CoA. Isto supón unha visión do ciclo como unha espiral xa que repiten os mesmos pasos pero coas substancias procedentes do ciclo anterior, que recibe o nome de hélice de Lynen. Para un ácido palmítico (16 C) a reacción global será:
palmitoíl-CoA + 7 CoaSH + 7 FAD + 7 NAD+ + 7 H2O → 8 acetil-CoA + 7 FADH2 + 7 NADH + 7 H+
Posteriormente, o acetil-CoA e os coencimas entrarán na respiración celular para producir enerxía, co que a oxidación total do ácido graxo estará completa.
Ácidos graxos de número impar de carbonos
A gran maioría dos ácidos graxos dos tecidos animais teñen un número par de átomos de carbono e degrádanse en grupos de dous carbonos por medio da β-oxidación que acabamos de ver. Os ácidos graxos de número impar de carbonos son moito máis escasos, pero seguen as mesmas vías da β-oxidación, é dicir, ciclos de deshidroxenación, hidratación, deshidroxenación e tiólise. Porén, como son impares, no último paso do ciclo, fórmase unha molécula de 3 carbonos de propionil-CoA. Este composto é potencialmente gliconeoxénico, a diferenza dos acetil-CoA, que ao entrar no ciclo dos ácidos tricarboxílicos é completamente oxidado a dúas moléculas de dióxido de carbono e non pode servir para a gliconeoxénese.
Os ruminantes son os únicos que teñen moitos ácidos graxos de número impar de carbonos debido á súa peculiar dixestión baseada en fermentacións bacterianas.
Ácidos graxos insaturados
A maior parte dos ácidos graxos dos triglicéridos das graxas animais son insaturados (teñen un ou varios dobres enlaces). A β-oxidación dos ácidos graxos insaturados presenta un problema importante, porque a localización do dobre enlace cis que teñen estes ácidos graxos pode impedir a formación do enlace trans-Δ2 que se orixna na primeira reacción da β-oxidación, xa que os enlaces dobres non son un substrato axeitado para os encimas da β-oxidación. A β-oxidación funciona normalmente ata que o ácido graxo se vai acurtando e se chega á posición onde está o dobre enlace cis, onde se presentará o problema. Este problema soluciónase coa participación de dous encimas adicionais:
En resumo:
β-oxidación nos peroxisomas
Nos animais a β-oxidación dos ácidos graxos é un proceso principalmente mitocondrial, pero pode producirse tamén nos peroxisomas, orgánulos nos que se oxidan os ácidos graxos de cadea moi longa. Porén, a oxidación destes grandes ácidos graxos nos peroxisomas remata cando se chega ao octanil CoA; despois deben saír do orgánulo. Pénsase que os ácidos graxos de cadea moi longa (maior5 de 22 carbonos) sofren unha oxidación iniical nos peroxisomas e despois esta debe continuar nas mitocondrias.
A β-oxidación peroxisómica tamén require encimas específicos do peroxisoma e para os ácidos graxos moi longos. Hai tres diferenzas clave entre os encimas usados para a β-oxidación peroxisómica e mitocondrial:
A β-oxidación nos peroxisomas está activada por dietas ricas en graxas e pola administración de fármacos hipolipidémicos como o clofibrato.
Nas plantas a β-oxidación ten lugar nos peroxisomas. Nun tipo de peroxisoma especial chamado glioxisoma a β-oxidación está combinada co ciclo do glioxilato, por medio do cal o acetil-CoA formado a partir dos ácidos graxos pode acabar servindo para formar azucres por gliconeoxénese. Nas sementes en xerminación que almacenan aceites a β-oxidación e o ciclo do glioxilato están moi activos.
Rendemento enerxético
A oxidación dos ácidos graxos ten lugar en dúas fases. A primeira é a produción de acetil-CoA e coencimas reducidos na β-oxidación e a segunda é a entrada deses produtos finais na respiración celular. Dado que durante a β-oxidación a cadea de carbonos dos ácidos graxos rompe en unidades de dous carbonos (unidas ao coencima A) e que cada rotura produce unha molécula de FADH2 e unha molécula de NADH + H+, é fácil calcular as moléculas de ATP xeradas na oxidación completa dun ácido graxo. Os FADH2 e NADH van á cadea respiratoria e os acetil-CoA ingresan no ciclo de Krebs onde xeran GTP e máis moléculas de NADH e FADH2. Se tomamos como exemplo o ácido palmítico, ácido graxo saturado de 16 carbonos, o máis importante no metabolismo lipídico animal, o rendemento enerxético é o seguinte:
Se temos en conta os dous enlaces de alta enerxía que se utilizan na activación do ácido graxo a acil-CoA e que hai que restar, a partir dunha molécula de ácido palmítico obtense un rendemento neto de 106 moléculas de ATP. Canto máis longa sexa a molécula de ácido graxo, máis moléculas de ATP se xerarán.
Atholl
dereita|miniatura|250px|Mapa de Escocia que amosa aproximadamente o "distrito" de Atholl. Atholl ou Athole (en Athall; en gaélico antigo Athfhotla) é unha división histórica das Highlands de Escocia, que limita con Marr, Badenoch, Lochaber, Breadalbane, Strathearn, Perth e Gowrie. No presente forma parte de Perth e Kinross, Escocia.
Etimoloxía
En gaélico escocés o nome é Athall, que deriva do gaélico antigo Ath-fhotla, ou 'Nova Irlanda' (Fódla era o nome tradicional de Irlanda). Pénsase que deriva do período de asentamento gaélico en Escocia, que anteriormente estivera habitado polos pictos.
Guerra do Pacífico
O nome de Guerra do Pacífico pode referirse aos seguintes conflitos armados:
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 48ª edición dos Óscar
200px|miniatura|[[Akira Kurosawa, director do filme gañador.]] Os seguintes 21 filmes, todo eles de países diferentes, foron propostos na 48ª edición dos Óscar para o premio de mellor filme en lingua non inglesa. Os títulos salientados en azul e verde son os cinco filmes nomeados, en representación de Italia, o Xapón, México, Polonia e a Unión Soviética. O galardón recaeu sobre a Unión Soviética, co filme Dersu Uzala dirixido por Akira Kurosawa.
Frederick Sanger
Frederick Sanger, OM, FRS, nado o 13 de agosto de 1918 en Rendcomb (Gloucestershire, Inglaterra) e finado en Cambridge o 19 de novembro de 2013, foi un bioquímico inglés dúas veces laureado co Premio Nobel de Química. Foi a cuarta persoa do mundo en recibir dous premios Nobel (os tres anteriores foron Marie Curie, Linus Pauling e John Bardeen).
Biografía
Sanger educouse na escola Bryanston e máis tarde obtivo o título de bacharel en Ciencias naturais no St John's College, Cambridge. Orixinalmente pensou en estudar medicina, pero empezou a interesarse en bioquímica por mor de que algúns dos mellores bioquímicos do momento atopábanse en Cambridge naquela época. Obtivo o seu doutoramento en 1943 e pasou a ser un investigador do Laboratorio de Bioquímica.
Descubriu a estrutura das proteínas, en especial foi importante o seu descubrimento da estrutura da insulina. Tamén contribuíu ás técnicas para determinar a secuencia de bases do ADN.
Foi membro da Academia de Ciencias Francesa.
Investigacións científicas
Sanger determinou a secuencia dos aminoácidos da insulina en 1955. Ao facelo, demostrou que as proteínas teñen estruturas específicas. Empezou degradando insulina en pequenos fragmentos mesturando a encima tripsina (que separa a proteína) cunha solución de insulina. Entón aplicou un pouco da mestura nunha folla de papel vexetal. Aplicou un disolvente ao papel vexetal nunha dirección, e aplicou unha corrente eléctrica ao longo do papel na dirección contraria. Dependendo da súa solubilidade e da súa carga eléctrica, os diferentes fragmentos trasladáronse a posicións distintas do papel, creando un patrón característico. Sanger chamou a estes patróns "impresións dixitais". Como as impresións dixitais humanas, estes patróns pódense empregar para identificar cada proteína. Reagrupou os pequenos fragmentos en secuencias para deducir a estrutura completa da insulina. Sanger concluíu que a proteína da insulina tiña unha secuencia precisa de aminoácidos. Este resultado valeulle o seu primeiro Premio Nobel de química en 1958.
Atol Orona
O Atol Orona, tamén coñecido como a Illa Hull, é un atol do grupo de illas Fénix, pertencentes á República de Kiribati. Mide aproximadamente 8,8 km por 4 km, e como Kanton, é unha estreita cinta de terra ao redor dunha importante lagoa con profundidades de 15-20 metros. Numerosas pasaxes conectan a lagoa co océano, só un par deles admiten un pequeno barco. A superficie total é de 3,9 quilómetros cadrados, e a altitude máxima é de nove metros. Foi unha das illas involucradas no plan de colonización británica denominado Proxecto de Colonización das Illas Fénix en 1938.
Aínda que ocupado en diversas ocasións no pasado, incluíndo unha data tan tardía como 2004, hoxe está deshabitada.
Historia
Do mesmo xeito que Manra, Orona contén probas prehistóricas da Polinesia habitada. Unha antiga pedra marae está no extremo oriental da illa, xunto coas ruínas dos refuxios, as tumbas e doutras plataformas.
Ninguén está seguro de quen descubriu Orona ou cando, pero a historia mostra que se chama "Illa de Hull", en honra do Comodoro Isaac Hull, bautizada así polo Comandante Charles Wilkes do USS Vincennes cando visitou a illa o 26 de agosto de 1840. Seguiu sendo coñecida con este nome ata que a República de Kiribati acadou a independencia en 1979, cando o seu nome cambiouse polo de I-Kiribati Onora.
Os residentes foron evacuados en 1963, debido á persistencia da seca e a diminución do mercado de copra.
As reclamacións sobre a illa de británicos e americanos remataron en 1979 coa independencia de Kiribati de Gran Bretaña e a firma do Tratado de Tarawa polos Estados Unidos.
A illa volveuse a ocupar brevemente entre 2001 e 2004 por ocupas das Illas Gilbert co apoio dunha lancha patrulleira da Armada de Kiribati.
Orona, xunto co resto das Illas Phoenix, foi proclamado en 2008 a ser parte da Zona Protexida das Illas Fénix, a máis grande do mundo, das zonas mariñas protexidas.
Estadio Municipal de La Línea de la Concepción
O Estadio Municipal de La Línea de la Concepción é un estadio de fútbol español da cidade andaluza de La Línea de la Concepción (Cádiz), e serve como localía á Real Balompédica Linense. Inaugurado o 15 de outubro de 1969, ten capacidade para 20.000 espectadores e desde 2009 é de céspede artificial.
Historia
Foi construído en 1969 cun esmerado deseño que o dotou dunhas magnificas características técnicas. Co paso dos anos a deterioración das instalacións fíxoo incómodo e anticuado. Nunha remodelación parcial das súas instalacións, realizada no 2003, se acodicionaron os locais pertinentes para situar neles a sede da Real Balompédica Linense á vez quese construíu unha cafetería e un restaurante. A mediados de 2009 comezou a implantación dunha superficie de céspede artificial no feudo balono, polo cal, o equipo tivo que disputar o seu primeiro encontro como local no municipal de Los Barrios.
No estadio sitúase a sala de trofeos do club, chamada sala de Trofeo Francis Negrón, e as salas de prensa e oficinas.
O aforamento da instalación é aproximadamente de 4.500 espectadores en tribuna, 6.000 en preferencia, e 4.500 en cada fondo; en total aproximadamente uns 19.500 espectadores.
Little Creatures
Little Creatures é o sexto álbum da banda estadounidense de New Wave Talking Heads, publicado o 10 de xuño de 1985. A disco examina temas de Americana e incorpora elementos da música country, con moitas cancións contando con steel guitar. Foi votado mellor disco do ano na enquisa Pazz & Jop de The Village Voice e é o traballo con máis vendas do grupo, con máis de 1 millón de copias nos Estados Unidos.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por David Byrne, agás onde se indique.
Emma Thompson
Emma Thompson, nada en Londres o 15 de abril de 1959, é unha actriz, guionista, produtora, activista, autora e humorista británica. Está considerada unha das actrices máis aclamadas do país, recibindo numerosos premios ao longo de toda a súa traxectoria, entre os que se inclúen dous Premios Óscar, dous Globos de Ouro, dous Premios BAFTA, un Premio BAFTA de televisión e un Primetime Emmy.
Grupo Galaico de Arte Rupestre
miniatura|300px|Petróglifo de Mogor. Un petróglifo é unha representación gravada sobre unha pedra ou rocha. O Grupo Galaico de Arte Rupestre está constituído polos gravados galegos realizados en pedra en tempos prehistóricos. A denominación vense usando xa dende 1993 por arqueólogos como De La Peña Santos ou Rey García.
Emma Thompson
Traxectoria
É filla do actor inglés Eric Thompson e da actriz escocesa Phyllida Law. Formouse na Universidade de Cambridge, onde formou parte da tropa de Footlights. Apareceu na serie cómica Alfresco (entre 1983 e 1984) xunto con Hugh Laurie, Stephen Fry e Robbie Coltrane. En 1987 fíxose coñecida pola súa actuación en dúas series de televisión da BBC, Tutti Frutti e Fortunes of War, polas que gañou cadanseu premio Premios BAFTA de televisión como mellor actriz. A comezos da década de 1990, adoitaba facer traballos en colaboración co seu daquela marido, o actor e director Kenneth Branagh, en filmes como Henry V (1989), Dead Again (1991), Os amigos de Peter (1992) e Much Ado About Nothing (1993).
Grupo Galaico de Arte Rupestre
Características
miniatura|300px|Gravados do [[Castriño de Conxo.]]
Emma Thompson
Traxectoria
En 1992 gañou un Premio Óscar e un Premios BAFTA á mellor actriz pola súa interpretación no filme Howards End. En 1993, foi candidata a dous Óscar pola súa participación en O que queda do día e In the Name of the Father. En 1995, Thompson escribiu e protagonizou o filme Sense and Sensibility, polo que gañou numerosos premios, entre os que se atopa o Óscar ao mellor guión (sendo a única persoa da historia en conseguir o premio á mellor actriz e ao mellor guión), e tamén un segundo BAFTA. En 2013, recibiu boas críticas e varias candidaturas a premios por interpretar a P. L. Travers en Saving Mr. Banks. Destacan outros papeis notábeis en filmes como os que fixo na serie de filmes de Harry Potter (2004–2011), Primary Colors (1998), Wit (2001), Love Actually (2003), Angels in America (2003), Nanny McPhee (2005), Stranger than Fiction (2006), Last Chance Harvey (2008), An Education (2009), Men in Black 3 (2012), Men in Black: International (2019), Brave (2012), Beauty and the Beast (2017), Late Night (2019) e Cruella (2021). Tamén protagonizou a serie da BBC/HBO Years and Years (2019).
Grupo Galaico de Arte Rupestre
Características
O conxunto de petróglifos galegos é un dos máis ricos e peculiares dentro do marco europeo e mesmo mundial. Os petróglifos do Grupo Galaico de Arte Rupestre están realizados sobre granito, agás os máis primitivos, que están gravadas sobre lousa, e en Sarria e Samos sobre xisto. Non se sabe se esta foi unha escolla intencional ou se é que se trata simplemente do material máis duradeiro, e por ese motivo chegaron ata os nosos días. Os petróglifos galegos presentan unha elevada erosión e, en ocasións, son difíciles de observar.
Emma Thompson
Traxectoria
Thompson está casada actualmente co actor Greg Wise, co que vive en Londres. Teñen unha filla e un fillo adoptado. É activista dos dereitos humanos e do ecoloxismo. Tamén escribiu dous libros adaptados do libro infantil The Tale of Peter Rabbit.
Grupo Galaico de Arte Rupestre
Características
Os conxuntos de petróglifos sitúanse nas abas das serras, e en ocasións atópanse rodeando brañas e cubetas, así como nas liñas de tránsito que comunican estas zonas cos lugares onde se atopan os poboados, como demarcando un territorio. Durante a Idade de Bronce os poboados eran establecidos en zonas con fácil acceso á auga. Nas sociedades prehistóricas a arte sempre estivo relacionada con actividades de carácter ritual e relixioso, é dicir, que ademais de servir como marca territorial, os petróglifos puideron funcionar como lugares de agregación de guerreiros e como indicadores de sitios cunha especial carga simbólica.
Cronoloxía
miniatura|300px|Petróglifo de Teo. Os petróglifos abranguen tres períodos:
Tradicionalmente os petróglifos galegos foron datados na Idade de Bronce, aínda que algúns investigadores cínguena ao cambio do III ao II milenio, no inicio da Idade de Bronce. Nalgúns casos aparecen gravados de datacións posteriores mesturados cos existentes anteriormente, nalgunhas ocasións perseguindo a finalidade de cristianizar os símbolos considerados pagáns, a imaxe do que sucedeu con moitos castros nos que se erixiron ermidas, igrexas ou cruceiros no lugar que ocupaban como proceso de cristianización de lugares que eran obxecto de lendas (cos mouros de protagonistas na súa maioría) e cultos pagáns por parte do pobo.
Temática
miniatura|dereita|300px|Petróglifo do [[Outeiro do Cogoludo, que representa unha manda de cervos.]]
Existen dous tipos de deseños: naturalistas ou figurativos, que son respectivamente aqueles nos que é posíbel adiviñar que representan, como por exemplo os cervos, os cabalos, figuras humanas e armas; e os xeométricos ou abstractos, aqueles que non sabemos que representan, como son as combinacións circulares. Os petróglifos naturalistas son os máis característicos da arte rupestre galaica ao ar libre (a pesar de ser menos abondosos que os xeométricos), por mor da súa orixinalidade que a diferenza doutras zonas atlánticas. Pola contra, os xeométricos ou abstractos son os máis abundantes e os que están máis espallados xeograficamente.
Nas representacións naturalistas destacan as representacións zoomorfas, antropomorfas e de certas armas:
As representacións xeométricas ou abstractas son as máis abondosas, con exemplos coma os círculos concéntricos, deseños labirínticos (salientando o Labirinto de Mogor), deseños reticulados, espirais, puntos e coviñas. Todas estas representación posúen un significado simbólico, aínda que é difícil interpretar o auténtico significado.
Os petróglifos non reflicten a vida cotiá das persoas que os gravaron. As comunidades da Idade de Bronce practicaban a agricultura e a gandaría como base da súa subsistencia, mais nos gravados os únicos temas representados son os relacionados coa caza e a guerra. Suponse que os petróglifos estaban relacionados coas actividades que, posibelmente, a sociedade da Idade de Bronce consideraba máis prestixiosas. Nas escenas cinexéticas o único animal cazado é o cervo, o que pode estar relacionado coa importancia simbólica que este animal debeu posuír. No mundo imaxinario destas comunidades a caza parece ser algo máis ca unha función lúdica ou subministradora de alimento e probablemente tería un forte contido ritual ou iniciático.
Estacións arqueolóxicas
A maior parte dos petróglifos descubertos e que chegaron aos nosos días dan como resultado que é no sur de Galiza, na provincia de Pontevedra, na zona costeira que abrangue dende a ría de Muros ata a desembocadura do río Miño, e concretamente no val do río Lérez, onde se conservan a maior parte dos gravados. Canto máis nos afastamos deste lugar cara ao norte ou ás provincias de interior atopamos un número moi inferior e case sempre relacionados cos vales dos ríos.
Algunhas das estacións máis destacadas son as seguintes:
Conservación
miniatura|250px|Un experto calcando un petróglifo en Castrolandín (Cuntis). Cando se visite unha "estación" con petróglifos non se deben tocar e moito menos pintar con xiz ou ceras escolares para que saian ben na foto. Isto deterióraos. Os especialistas pódeno facer contando sempre cun permiso previo da Dirección Xeral de Patrimonio e utilizan técnicas non destrutivas. Se se quere obter boas fotos abonda con esperar ás últimas luces do día, cando os raios do sol inciden lateralmente sobre os sucos e resaltan o seu trazado.
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:Marin Mogor Petroglifo.jpg|Gravados de Mogor. Ficheiro:Marin Mogor Petroglifo 3.JPG|Detalle de gravado de Mogor. Ficheiro:Pedra Cabras.JPG|Pedra das Cabras en Ribeira. Ficheiro:Petroglifos de Fentáns.jpg|Petróglifos de Fentáns en Cotobade. Ficheiro:Petroglifos de Fentáns3.jpg|Petróglifos de Fentáns. Ficheiro:Portela da Laxe.jpg|Portela da Laxe. Ficheiro:Petróglifos Lombo da Costa.jpg|Petróglifos do Lombo da Costa en Sacos. Ficheiro:Laxe dos carballos 01.JPG|Petróglifo dos Carballos, en Campo Lameiro. </Gallery>
Daniel Barrio
Daniel Barrio Álvarez, nado en Xixón o 10 de febreiro de 1987, é un futbolista español. Xoga de porteiro e o seu equipo actual é o Real Oviedo.
Margaret Levi
Margaret Levi, nada en 1947, é unha escritora e politicóloga estadounidense, coñecido polo seu traballo en política comparativa, política do traballo e teoría democrática, en particular sobre as orixes e os efectos do Goberno de Confianza.
Traxectoria
Levi graduouse no Bryn Mawr College en 1968 e posteriormente doutorouse en Ciencia Política na Universidade Harvard en 1974. Dende entón, exerceu de mestra na Universidade de Washington na cidade de Seattle, onde actualmente da clase de Relacións Internacionais no departamento de Ciencia Política. Ademais, Levi foi profesora en diversas institucións, entre elas Max Planck Institute da Universidade de Oxford, o Instituto Universitatio Europeo, da London School of Economics e na Universidade Nacional Australiana.
O libro de Levi Of rule and Revenue (1988), un estudo das institucións de produción de ingresos do Estado, axudou ós pioneiros nos estudos da Teoría da escolla racional en política comparada. Dende entón estendeu a análise da elección racional en novas áreas de relevancia, por exemplo ó analizar a aceptación do servizo militar obrigatorio en Consent, Dissent, and Patriotism (1997).
Levi foi elixida membro da Academia Americana das Artes e Ciencias en 2001 e foi presidenta da American Political Science Association no período 2004-2005. Tamén é editora da Annual Review of Political Science, e actúa no consello editorial de varias revistas, incluída a Politics & Society, Rationality and Society e Political Studies.
Julio Palacios
Julio Palacios, nado en Paniza (provincia de Zaragoza) o 12 de abril de 1891 e finado en Madrid o 12 de febreiro de 1970, foi un físico aragonés.
Traxectoria
Tras o seu doutoramento na Universidade de Madrid, Blas Cabrera aconselloulle que ampliase estudos en Leiden (Países Baixos), onde estudou as isotermas a baixa temperatura correspondentes ós gases nobres. Á súa volta, incorporouse no laboratorio do seu mentor con traballo sobre a tensión superficial do mercurio e a corrección correspondente das lecturas barométricas. Asemade, investigou sobre a luminosidade dos raios canais e sobre as substancias para e diamagnéticas.
No 1926 acadou a cátedra de Termoloxía en Madrid. Posteriormente investigou sobre as estruturas cristalinas por difracción de raios X.
O 8 de abril de 1932 ingresou na Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais cun discurso sobre mecánica cuántica.
Tierra de Pinares
Tierra de Pinares (Terra de Piñerais en galego) é unha bisbarra natural española situada na comunidade autónoma de Castela e León, e comprende o norte da provincia de Segovia e o sur da provincia de Valladolid. Tamén se estende polo leste da provincia de Ávila
Nela concéntrase unha masa forestal composta das especies pinus pinaster e pinus pinea.
A zona segoviana
miniatura|Castelo de Coca Dentro da parte correspondente ao norte da provincia de Segovia sitúase a vila de Cuéllar, ligada historicamente ao aproveitamento forestal e transformación da madeira, por iso autodefínese dende hai anos como 'Illa mudéxar nun mar de pinares. Na actualidade conta cun importante número de industrias dedicadas á industria do moble, e utiliza como escaparate un certame dedicado ao mesmo, enmarcado dentro da Feira de Cuéllar, na que emprega 1.500 metros cadrados para o moble e a decoración, e conta con máis de 50.000 visitantes. Durante o século XX foi unha máis de tantas poboacións castelás dedicadas á produción da resina, industria que volveu rehabilitar no século XXI. . A patroa da súa Comunidade de Vila e Terra é a nosa Señora de El Henar, a cal foi proclamada por Pío XII en 1958 patroa dos resineiros de España, e coroada canonicamente en 1971 por Paulo VI.
A zona valisoletana
miniatura|A bisbarra de Tierra de Pinares en verde no mapa Dentro da zona de Tierra de Pinares, que se sitúa na provincia de Valladolid, atópase a vila de Pedrajas de San Esteban, a cal sobresae pola elaboración do piñón, autodefinido como o Piñón de España. Outras vilas da zona son Íscar e Portillo, tamén dedicadas á industria da madeira, ou Boecillo, en cuxo Parque Tecnolóxico, entre outras empresas, se acha ARESA, encargada de fabricar un dos compoñentes básicos das ás dos AirBus, o que converte a localidade nun dos principais focos de desenvolvemento industrial da comunidade autónoma. Olmedo destaca por ter un gran valor histórico.
Patrimonio histórico e natural
A meirande parte das poboacións máis importantes destacan por estaren declaradas conxunto histórico-artístico, como é o caso de Cuéllar. Outros exemplos son o castelo de Coca e os restos do castelo de Íscar, o mudéxar de Olmedo e Mojados ou a igrexa parroquial e a ermida de Sacedón en Pedrajas de San Esteban.
No tocante a Cuéllar, destaca o castelo dos duques de Alburquerque, que pertenceu a Beltrán de la Cueva, valido de Henrique IV de Castela; a muralla desta vila é un dos conxuntos murados máis importantes e mellor conservados da comunidade autónoma e pola súa foco de arquitectura mudéxar, o máis numeroso de Castela e León. Conta ademais cun nutrido grupo de igrexas, mosteiros e casas nativas e pazos pertencentes á antiga burguesía, como é o caso do pazo de Santa Cruz, o pazo de Los Rojas ou o pazo do rei Pedro I.
Convento de San Paio de Antealtares
San Paio de Antealtares é un convento do século IX de monxas beneditinas de clausura. Está situado no casco vello de Santiago de Compostela, fronte á cabeceira da catedral de Santiago de Compostela, pechando a praza da Quintana.
Historia
miniatura|Vista desde a rúa da Conga.
Mosteiro primitivo
O primeiro mosteiro foi fundado por volta do 830 por Afonso II o Casto e ocupárono unha ducia de monxes bieitos comunidade que tiña como misión atender e manter o culto ás reliquias do apóstolo Santiago o Maior. A esta primeira comunidade entregou o rei un pequeno couto que pouco despois ampliou ata chegar ás 3 millas desde a igrexa de Santiago. Levantouse o mosteiro ao leste do mausoleo romano onde se atoparon os restos apostólicos, en fronte da súa porta de acceso, o que fixo que o mosteiro recibise a denominación de Antealtares. Ningún vestixio ten chegado ata os nosos días daquela primeira construción xa que desde o século IX ao XI estivo contiguo ao testeiro da igrexa de Santiago, no lugar que ocupou a cabeceira do templo románico da catedral que substituíu á antiga igrexa.
En 1077, o abade Faxildo e o bispo Diego Páez chegaron, na Concordia de Antealtares, a un acordo sobre q nova localización do mosteiro, que se situaba diante dos tres altares, na honra do Salvador, de San Pedro e de San Xoán. Neste mosteiro disque compuxo o bispo San Pedro de Mezonzo o himno "Salve Regina". Nos anos de decadencia, os monxes bieitos abandonárono case en ruínas (derrubouse en 1256) e instaláronse en San Martiño Pinario.
O Estudio de Gramática
O 4 de setembro de 1495 outorgáronse as escrituras de doazón de tódalas dependencias do mosteiro agás a igrexa para que Lopo Gómez de Marzoa funde nel un colexio para estudantes pobres, o coñecido como Estudio de Gramática, xermolo da Universidade de Santiago de Compostela.
En 1499 foi ocupado por unha comunidade de monxas bieitas de clausura, que nel permanece até hoxe.
Descrición
miniatura|Fachada que dá á Vía Sacra.
A igrexa
A construción da igrexa, encetada en 1700, durou nove anos e iniciouna frei Gabriel de Casas, no ano 1699, coa demolición da anterior igrexa. En 1703 a comunidade beneditina retirou a súa confianza o arquitecto (pola lentitude das obras) e foi Pedro García quen continuou as obras, seguindo as trazas xa iniciadas. O novo templo inaugurarase solemnemente no ano 1707.
A fachada é sinxela pero monumental e mostra a San Paio mártir. A planta é de cruz grega e está recuberta con bóvedas de canón con casetóns. A cúpula elévase sobre pendentes moi decorados e remata nunha lanterna que ilumina o interior.
Convento actual
Do mosteiro primitivo só se conservan uns capiteis e unha ara de mármore branco. O actual comezouse a construír no século XVI e rematouse só en 1793. A renovación comezouse no ano 1600. Encargóuselle a Mateo López a traza da zona occidental, cara á praza da Quintana e construíuse un lenzo monumental e austero. No 1641 Jácome Fernández Fillo rematou parte deste lado trazado por Bartolomé Fernández Lechuga. Entre 1653 e 1657 construíuse un pasadizo que enlaza esta parte coa igrexa.
A fachada que dá á praza da Quintana, é sobria e utiliza exclusivamente liñas rectas. A súa monumentalidade provocou os celos do arcebispado e foi a principal causa da remodelación da cabeceira románica da Catedral, obra que deu como resultado o aspecto que posúe actualmente.
miniatura|Detalle da porta dos Carros. Representa a fuxida a Exipto.
A fachada que dá á Vía Sacra, obra de Melchor de Velasco comezada cara o ano 1658, presenta unha portada, a Portería, enmarcada nun arco de medio punto baixo un friso de tríglifos e métopas entre dúas xigantes columnas dóricas. Na parte superior sitúase un frontón curvo partido cun escudo imperial. Todo iso realizado en claro estilo clasicista.
A partir de 1744 construirase o espazo ao longo da Vía Sacra que vai desde a portería ata a chamada Porta dos Carros, no que destaca o conxunto de chemineas que rematan o edificio e a estrutura da Porta dos Carros. Esta é froito de dúas etapas e trazas ben distintas; a primeira relacionada con Fernando de Casas Novoa, e unha segunda, na que a partir de 1749 Lucas Ferro Caaveiro aumentaralle a altura cun miradoiro sobre a balaustrada.
A porta presenta unha escena da Fuxida a Exipto relacionada co facer de Francisco de Lens.
Situación actual
Desde a igrexa pódese acceder ao Museo de Arte Sacra de Antealtares, inaugurado en 1873 e que ofrece unha colección de obxectos litúrxicos.
Jmol
Jmol é un visor de código aberto de estruturas químicas en 3D. Jmol devolve unha representación tridimensional dunha molécula que pode usarse como ferramenta de ensino ou para a investigación, por exemplo en química e bioquímica. É software libre e de código aberto, escrito en Java e por iso pódese executar en Windows, Mac OS X, Linux e sistemas Unix. Existe unha aplicación independente e un kit de ferramentas de desenvolvemento que pode integrarse noutras aplicacións Java. A característica máis notable é unha miniaplicación (applet) que se pode integrar en páxinas web para mostrar as moléculas de moitas formas. Por exemplo, as moléculas pódense mostrar como modelos de "bóla e pau", modelos "que enchen o espazo", modelos de "cinta" etc. Jmol é compatible cunha ampla gama de formatos de ficheiro moleculares, incluíndo Protein Data Bank (PDB), ficheiro de información cristalográfica (CIF), MDL Molfile (mol) e Chemical Markup *Language (CML).
A miniaplicación Jmol, entre outras capacidades, ofrece unha alternativa á aplicación (plug-in) Chime, que xa non está baixo desenvolvemento activo. Aínda que Jmol ten moitas características que non están dispoñibles en Chime, non pretende reproducir toda a funcionalidade de Chime (en particular, o modo de Sculpt ou esculpir). Chime require instalar un plug-in en Internet Explorer 6.0 ou Firefox 2.0 de Microsoft Windows, ou en Netscape Communicator 4.8 en MacintoshVOS/9. Jmol require instalar Java e funciona nunha ampla variedade de plataformas. Por exemplo, Jmol é completamente funcional en Mozilla Firefox, Internet Explorer, Opera, Google Chrome e Safari.
Giorgio Francia
Giorgio Francia, nado o 8 de novembro de 1947 en Bolonia, é un expiloto de carreiras de Italia. Foi campión de Fórmula 3 de Alemaña en 1974.
Francia participou sen éxito a dous Grandes Premios Fórmula 1. O primeiro foi nunha Brabham BT45B de fábrica, coas cores de Martini Racing, no Gran Premio de Italia de 1977. Retirouse durante a práctica. O seu segundo intento foi cun Osella no Gran Premio de España de 1981, onde foi o máis lento na práctica e non puido cualificar.
Correu en moitas categorías e competiu en carreiras de autos deportivos e touring cars ata finais da década de 1990, pilotando un prototipo deportivo Osella de fábrica en carreiras de resistencia a fins da década de 1970 e principios 1980, e tamén participou no equipo de fábrica de Alfa Romeo no CIVT (Superturismo italiano) e o DTM.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Avenida de Fisterra (A Coruña)
miniatura|Igrexa de Santa Margarida. A avenida de Fisterra é un dos accesos á cidade da Coruña.
Historia
miniatura|dereita|Placa da avenida A avenida de Fisterra construíuse sobre a antiga estrada de Carballo e foi chamada Santa Margarida. Entre 1913 e 1937 recibiu o nome de José Lombardero e dende ese ano chamouse avenida de Finisterre como homenaxe ao cabo e ao concello. En 2009 aprobouse a galeguización do nome da rúa.
Arquitectura
Entre os edificios catalogados na avenida de Fisterra de estilo racionalista están:
A avenida bordea o parque de Santa Margarida e na confluencia coa rúa do Médico Rodríguez estivo ata a década de 1960 a praza de touros da Coruña.
O Mosteiro, Pedroso, Narón
O Mosteiro é un lugar da parroquia de Pedroso no concello de Narón na provincia da Coruña. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2015 tiña 38 habitantes (14 homes e 24 mulleres), 14 menos ca en 2003. O lugar debe o seu nome ao mosteiro de San Salvador de Pedroso, derruído no século XVIII.
Juan Arza
Como xogador
Comeza a xogar no equipo afeccionado La Bomba, pasando despois á Acción Católica e ao CD Izarra
Tras pasar polo Deportivo Alavés e o CD Málaga en 1943 ficha polo Sevilla FC por un prezo de 90.000 pesetas, a fichaxe máis cara da historia do club, polo que foi alcumado O neno de ouro.
Xogou no equipo sevillano 16 tempadas en Primeira División, disputando 349 encontros e marcando 182 goles.
Como adestrador
Juan Arza chegou ao Celta na tempada 1969–70 para suplir a Roque Olsen, facendo bo papel nos sete encontros que faltaban para o remate da tempada, o que lle valeu a permanencia ao club.
A segunda tempada de Arza no Celta foi espectacular, xa que o equipo pasou de loitar polo descenso a clasificarse para disputar a Copa da UEFA, converténdose así no primeiro equipo galego en conseguilo, cun final de gran final de tempada gañandolle a Real Madrid e Sevilla FC por 2-0. En ese equipo destacaban xogadores como: Rodilla, Hidalgo, Gabriel Lezcano, Almagro, Rivera o Pedrito, entre outros moitos.
Despois dese ano Juan Arza retirouse dos banquiños.
Celestino II, antipapa
Celestino II (de nome Teobaldo Boccapecci ou Boccapeconai, en latín Thebaldus Buccapecora) foi antipapa o 15 de decembro ou 16 de decembro de 1124. Era considerado o papa lexítimo, pero someteuse ao seu rival Honorio II.
Traxectoria
Pascual II fíxoo cardeal diácono. Foi elixido papa nunha elección confusa e caótica, na cal Teobaldo e outro cardeal, Saxo, eran apoiados pola familia Pierleoni. Durante a investidura de Celestino, Roberto Frangipani e un destacamento de tropas irrompeu pola igrexa e proclamou papa ao cardeal Lamberto Scannaberchi (un erudito). Coa abdicación de Celestino, Scannaberchi converteuse no papa Honorio II, que foi proclamado o 21 de decembro dese ano..
Torrent
Torrent pode referirse a:
como topónimo en lingua catalá, dá nome a:
como termo informático en lingua inglesa, pode referirse a:
o filme Torrent, con Greta Garbo
Lista de concellos da Rexión de Murcia
miniatura|300px|right|Mapa municipal da Rexión de Murcia. A Rexión de Murcia é unha comunidade autónoma española integrada por 45 municipios. Este número é o máis baixo entre as comunidades autónomas e o terceiro máis baixo entre as provincias despois das Palmas e Cádiz, que teñen 34 e 44 respectivamente. Entre os concellos da Rexión de Murcia están algúns dos máis poboados de España: Murcia (7.º municipio de España por poboación) e Cartaxena (24.º). Tamén conta con cinco entre os máis extensos de España: Lorca (2.º), Jumilla (10.º), Moratalla (12.º), Murcia (16.º) e Caravaca de la Cruz (20.º).
Mosende, O Vicedo
San Pedro de Mosende é unha parroquia do concello do Vicedo na comarca da Mariña Occidental, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 55 habitantes (26 homes e 29 mulleres), cinco menos ca no ano anterior.
Godoy Cruz Antonio Tomba
O Club Deportivo Godoy Cruz Antonio Tomba é un club deportivo arxentino da cidade de Godoy Cruz (Mendoza). Foi fundado en 1921 e o seu equipo de fútbol compite na Primeira División da Arxentina. O seu campo é o Malvinas Argentinas, con capacidade para 40.268 espectadores.
Mosende, O Vicedo
Lugares e parroquias
miniatura|esquerda|Igrexa parroquial no lugar de Umeiros.
Pedro Miranda Cárcer
Pedro Miranda Cárcer, nado en Madrid o 26 de abril de 1855 finado na mesma cidade o 22 de novembro de 1914, foi un avogado e político español.
Traxectoria
Fillo de Ramón de Miranda Pérez de la Mata, casou en 1844 con Carolina Quartín Saz-Caballero. Avogado do Estado. Membro do Partido Conservador, foi gobernador civil da Coruña (1899). Foi elixido deputado polo distrito de Betanzos nas eleccións de 1903, volveu ser reelixido polo mesmo distrito en 1905 e 1907. Nas eleccións de 1914 volveu ser elixido deputado polo distrito de Betanzos.
Balneario de Caldeliñas
miniatura|dereita|Balneario de Caldeliñas en 2019
O balneario de Caldeliñas é un balneario de augas termais situado en Caldeliñas (Vilamaior do Val), a 4 km da vila de Verín. É un dos numerosos balnearios dos que consta a comarca. Foi o pioneiro do termalismo e do emprego mineromedicinal das súas augas na vila. O seu nome provén do latín “Aquae calidae”, debido á alta temperatura coa que brotan as súas augas mornas. O balneario estivo activo dende mediados do século XVI ata o século XX. Hoxe en día, atópase en ruínas, aínda que amosa un aspecto coidado.
Historia e características
A primeira alusión ao Balneario de Caldeliñas foi atopada no Arquivo Xeral de Simancas, da segunda metade do século XVI, no cal se remunera ao cabido de Ourense con 737 marabedíes polos arrendamentos dese lugar. Con todo, este balneario tivo o seu primeiro apoxeo grazas ao seu principal impulsor francés Fernando Debas, que foi fotógrafo oficial da corte española a finais do século XIX durante o reinado de Afonso XII.
Fernando Debas, en 1887, ademais de mercar o balneario de Caldeliñas, tamén mercou o Balneario de Sousas, situado na mesma comarca, ao realizar fortes inversións en ambos os dous. Así mesmo, empregou o seu influxo e propulsou ditos balnearios a través dos xornais madrileños. miniatura|As bañeiras para o baño individual en ruínas, en 2019 O balneario conta con dous edificios: o primeiro deles, máis preto da estrada, foi construído sobre o mesmo manancial, no que se atopan tres grandes piscinas onde tiñan lugar os baños colectivos para ambos sexos. Ao carón das piscinas, os bañistas podíanse cambiar nos vestiarios existentes. Neste edificio, tamén se acha o depósito da auga que comunicaba as augas co outro edificio. No outro edificio, a uns 50 metros, estaban os baños individuais divididos en dúas alas, unha para cada sexo, cos seus respectivos vestiarios. Ademais, no centro había un amplo xardín.
Propiedades das augas
As augas termais son empregadas dende a chegada dos romanos, co fin de tratar as diferentes doenzas.
As augas do Balneario de Caldeliñas teñen unha temperatura de 24,5 °C, o que significa que proveñen de puntos moi profundos e que estiveron un longo período con rochas do subsolo onde se mineralizaron.
Ademais, son de mineralización media, bicarbonatadas, sódicas, fluoradas e litínicas, por iso, debido á súa peculiar composición química, eran empregadas en diferentes tratamentos para atender ás enfermidades do aparello dixestivo, do fígado e das vías urinarias, principalmente. Non obstante, a utilización destas augas para curar doenzas, dependía das enfermidades que se quixeran tratar, das condicións destas e dos pacientes.
O xeneral portugués Silveira, primeiro conde de Amarante, gravemente enfermo do mal de pedra, estivo no balneario en 1810 e recuperouse completamente grazas ás augas deste manancial.