cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dodo
Dieta
En 1973 considerouse que a Sideroxylon grandiflorum, chamada en ocasións "árbore do dodo", estaba a desaparecer en Mauricio, illa na que é endémica. Supostamente só quedaban entón 13 espécimes, todos eles duns 300 anos de idade. Stanley Temple sostiña a hipótese de que esta planta dependía do dodo para a súa propagación, e que as súas sementes só xerminaban tras pasar polo tracto dixestivo da ave, afirmando que a Sideroxylon grandiflorum estaba case coextinta por mor da desaparición do dodo. Temple pasou por alto varios informes dos anos 1940 que atoparan que as sementes desta planta xerminaban, aínda que de forma ocasional, sen pasar por un proceso de abrasión durante a dixestión. Outros investigadores disputaron esta hipótese suxerindo que o declive desta árbore fora esaxerado, ou que as sementes tamén as distribuían outros animais extintos como as tartarugas Cylindraspis, algúns megaquirópteros ou o papagaio Lophopsittacus mauritianus. Segundo Wendy Strahm e Anthony Cheke, dous expertos na ecoloxía das illas Mascareñas, esta árbore, malia escasa, xerminou dende a extinción do dodo e o número de exemplares chega ás varias centenas, desacreditando a visión de Temple sobre a relación exclusiva de supervivencia entre o dodo e esta planta.
Reprodución e desenvolvemento
miniatura|esquerda|Posible ciclo estacional do dodo: 1 – Formación de [[Liñas de crecemento detido|LAGs nos ósos; 2 – Comenzo da muda; 3 – Plumaxe mixta; 4 – Fin da muda, tódalas plumas renovadas; 5 – Comezo da ovulación nas femias; 6 – Posta de ovos, incubación e eclosión; 7 – Rápido crecemento das crías antes da tempada de ciclóns. ]] Ó ser unha ave non voadora e terrestre, e pola falta de predadores mamíferos ou outras clases de inimigos naturais en Mauricio, o máis probable é que o dodo tivera o seu niño no chan. O informe do explorador François Cauche do ano 1651 é a única descrición coetánea dos ovos e do canto do dodo:
O escrito de Cauche é problemático, xa que tamén menciona que a ave que estaba a describir tiña tres dedas e non tiña lingua, ó contrario que os dodos. Isto deu lugar a que algúns estudosos considerasen que Cauche estaba a describir unha nova especie de dodo. A súa descrición estivo con toda probabilidade mesturada coa dun casuario, e os escritos de Cauche presentan outras inconsistencias a maiores. Unha mención dunha "xove avestruz" subida a bordo dun navío no ano 1617 é a única outra referencia dun posible dodo xuvenil. No museo de East London en Suráfrica consérvase un suposto ovo dun dodo, doado por Marjorie Courtenay-Latimer, obtido pola súa tía-avoa de mans dun capitán de navío que afirmaba telo atopado nun pantano en Mauricio. No ano 2010, o conservador deste museo propuxo utilizar técnicas de estudo xenético para determinar a súa autenticidade, xa que podería tratarse dun ovo anormal de avestruz.
Dada a posible posta dun único ovo e do gran tamaño da ave, propúxose que o dodo presentaría selección K, producindo un baixo número de crías altriciais que precisarían de coidados dos seus proxenitores ata a súa maduración. Existen algunhas evidencias de que o dodo podería ter un período de desenvolvemento estendido, incluíndo o seu gran tamaño e o feito de que as aves tropicais e fruxívoras teñen unha taxa de crecemento máis lenta. O feito de que non se atopasen restos de dodos xuvenís no pantano Mare aux Songes pode indicar que os dodos tiñan poucos fillos, que maduraban axiña, que as zonas de cría estaban lonxe do pantano ou que o risco de quedar atrapado na lama do pantano era estacional.
Un estudo de 2017 examinou a histoloxía de seccións delgadas de ósos de dodo, doutras aves modernas de Mauricio, da ecoloxía local e de escritos coetáneos, co obxectivo de recuperar información sobre a historia vital do dodo. Este estudo suxeriu que os dodos criaban ó redor do mes de agosto, tras acadar un determinado nivel de graxa corporal, correspondendo cos ciclos de moitos outros vertebrados de Mauricio. As crías medrarían rapidamente, acadando tamaños de case adulto e unha madureza sexual antes do verán austral ou da tempada de ciclóns. Os dodos adultos que acababan de reproducirse mudaban as plumas tralo verán austral, ó redor do mes de marzo. As plumas das ás e da cola eran as primeiras en cambiar, e a muda estaría completada a finais de xullo, a tempo para a seguinte estación de cría. As diferentes fases da muda poderían deberse a inconsistencias nas descricións coetáneas da plumaxe do dodo.
Relación cos humanos
miniatura|Gravado de 1648 representando a matanza de dodos (centro esquerda) e outros animais extintos en Mauricio. A illa de Mauricio fora visitada previamente polos árabes na Idade Media e por navíos portugueses, que a nomearon ilha do Cerné, entre os anos 1507 e 1513, mais ningún deles se asentou alí e non se coñecen rexistros de dodos por parte deles. O Imperio Holandés adquiriu Mauricio no ano 1598, renomeándoa Mauricio de Nassau, e utilizándoa para o aprovisionamento de navíos mercantes da Compañía Holandesa das Indias Orientais dende entón. As primeiras mencións de dodos das que se ten constancia proveñen de viaxeiros neerlandeses durante a Segunda Expedición Holandesa a Indonesia, liderada polo almirante Jacob van Neck en 1598. Tamén aparecen en rexistros publicados en 1601, que inclúen a primeira ilustración publicada desta ave. Xa que os primeiros mariñeiros que chegaron a Mauricio estiveran no mar durante moito tempo, o seu interese por estas grandes aves foi principalmente culinario. O diario de viaxe de 1602 de Willem Van West-Zanen do navío Bruin-Vis menciona que cazaron uns 24 ou 25 dodos para comida, consumindo dous en cada comida e preservando o resto en salgadura. Unha ilustración de 1648 para unha versión publicada deste diario de viaxe, na que se amosa a matanza de varios dodos, dun dugongo e do que semellan varios Psittacula bensoni, incluía un poema en holandés, traducido ó inglés no ano 1848 por Hugh Strickland:
Algúns destes primeiros viaxeiros consideraban a carne do dodo pouco saborosa, e preferían comer papagaios e pombas, mentres que outros a describiron como dura pero boa. Tamén houbo outros mariñeiros que cazaron dodos polas súas moegas, que consideraban a parte máis gustosa da ave. Os dodos eran doados de cazar, mais os cazadores tiñan que ter coidado para evitar que lles picasen cos seus grandes bicos.
O descubrimento do dodo e do Aphanapteryx bonasia levaron a que o viaxeiro Peter Mundy especulase sobre a súa aparición exclusiva na illa, 230 anos antes da teoría da evolución de Darwin:
Mensaxeiro do futuro
Mensaxeiro do futuro (en The Postman) é un filme estadounidense dirixido, producido e protagonizado por Kevin Costner que foi estreado en 1997. Estreouse en galego na TVG o 7 de xuño de 2008.
Dodo
Dodos transportados ó estranxeiro
miniatura|arribaádereita|Representación dun dodo por [[Adriaen van de Venne, 1626.]] O dodo resultou o suficientemente interesante para que se enviasen exemplares vivos a Europa e a Oriente. O número de dodos levados desta forma que chegaron vivos ós seus destinos é incerto, e descoñécese a certeza da súa relación coas representacións coetáneas e os poucos restos non fósiles que se conservan en diversos museos europeos. Baseándose nunha combinación de descricións coetáneas, pinturas e espécimes, Julian Hume inferiu que polo menos once exemplares de dodo chegaron vivos ós seus destinos.
Mensaxeiro do futuro
Sinopse
No ano 2013, nos Estados Unidos, non hai autoestradas, nin leis, nin esperanza no futuro. Tras unha guerra apocalíptica que destruíu case a civilización, os que sobreviviron a terribles pragas, revoltas e invernos de tres anos, intentan reagruparse en poboados e levar unha vida tranquila, aínda que moi primitiva. A este mundo atroz, chega un enigmático personaxe que viaxa sen rumbo fixo e ten un don especial para interpretar a Shakespeare; pero ten algo moito máis importante: a capacidade de renovar as esperanzas perdidas.
Dodo
Dodos transportados ó estranxeiro
A descrición de L'Estrange sobre un dodo que viu en Londres no ano 1638 é o único rexistro que menciona de forma específica un exemplar vivo en Europa. En 1626 Adriaen van de Venne debuxou un dodo que segundo el vira en Ámsterdam, mais sen mencionar se estaba vivo, e a súa representación é reminiscente do Dodo de Edwards de Savery. Mundy viu dous exemplares vivos en Surat, India, entre os anos 1628 e 1634, un dos cales podería ser o exemplar pintado por Ustad Mansur ó redor do ano 1625. En 1628 Emmanuel Altham visitou Mauricio e envioulle unha carta ó seu irmán en Inglaterra mencionándolle o envío dun dodo. Descoñécese se o dodo sobreviviu a esta viaxe, e a carta orixinal quedou destruída nun incendio no século XIX:
A primeira pintura dun dodo en Europa da que se ten constancia é dunha colección de pinturas datadas de c. 1610 na que se representan varios animais da menágerie real do emperador Rodolfo II en Praga. Esta colección incluía tamén cadros doutros animais de Mauricio. O dodo representado nesta obra, que podería ser un exemplar xuvenil, semella estar disecado ou embalsamado, e podería ter vivido no zoo do emperador durante un tempo xunto ós outros animais. O feito de que houbese dodos completos disecados en Europa indica que chegaron vivos ó continente e foron disecados alí.
Un dodo en particular foi enviado a Nagasaki, no Xapón, en 1647, mais descoñécese se finalmente chegou ó seu destino. Varios documentos coetáneos, publicados por primeira vez no ano 2014, probaban esta historia como certa, indicando que chegara vivo. Estaba destinado como regalo, e malia a súa rareza estaba valorado igual ca un gamo branco e unha pedra bezoar. Este dodo foi o último exemplar vivo en catividade do que se ten constancia nos rexistros escritos.
Extinción
miniatura|esquerda|O Paraíso de [[Roelant Savery|Savery, 1626. Un dodo aparece na esquina inferior dereita.]] Da mesma forma que moitos outros animais que evolucionaron illados de predadores significativos, o dodo non lles tiña medo ós humanos. Isto sumado á súa incapacidade para voar provocou que fose unha presa doada para os mariñeiros. Malia que algúns rexistros illados describen matanzas masivas de dodos para aprovisionar os navíos, as investigacións arqueolóxicas non atoparon practicamente ningunha evidencia da caza humana. Os ósos de polo menos dous dodos atopáronse en covas de Baie du Cap que servían de refuxio para escravos fuxitivos e convictos no século XVII, de difícil acceso para os dodos por mor da altitude e dureza do terreo. A poboación humana de Mauricio, nunha área de 1860 km2, nunca excedeu as 50 persoas no século XVII, mais introducíronse outros animais como cans, porcos, gatos, ratas e a especie de macacos Macaca fascicularis que saqueaban os niños de dodo e competían polos limitados recursos alimentarios da illa. Ó mesmo tempo os humanos destruíron o hábitat de bosque dos dodos. O impacto dos animais introducidos na poboación de dodos, especialmente dos porcos e dos macacos, considérase máis severa que a propia caza das aves. Non se considera que as ratas fosen unha gran ameaza para os niños, xa que os dodos estaban afeitos a tratar cos cangrexos de terra locais.
O dodo podería ser xa un animal escaso ou localizado antes da propia chegada dos humanos a Mauricio, xa que é pouco probable que se extinguise tan rapidamente de ter ocupado tódalas áreas remotas da illa. Unha expedición no ano 2005 atopou restos subfósiles de dodos e doutros animais que morreron durante unha enchente súbita. Este tipo de mortalidades masivas poñerían máis aínda en perigo a unha especie que xa estaba en risco de extinción. Porén, o feito de que o dodo sobrevivise centos de anos de actividade volcánica e cambios climáticos demostra que esta ave era resistente dentro do seu ecosistema.
miniatura|alt=Painting of a dodo|Restauración de [[Frederick William Frohawk do libro de 1907 de Lionel Walter Rothschild Extinct Birds.]] Existe unha controversia sobre a data exacta de extinción do dodo. O último rexistro amplamente aceptado dun avistamento dun dodo é o informe de 1662 do mariñeiro naufragado Volkert Evertsz do navío holandés Arnhem, quen describiu aves cazadas nun pequeno illote na costa de Mauricio, que podería ter sido a Île D'Ambre:
miniatura|esquerda|Debuxo de [[Pieter van den Broecke de 1617 dun dodo, unha ovella cun corno e un Aphanapteryx bonasia.]] Considérase que os dodos deste illote non terían por que ser necesariamente os últimos membros da especie. O último avistamento dun dodo aparece descrito nos rexistros de caza de Isaac Johannes Lamotius do ano 1688. A análise estatística destes rexistros por parte de Roberts e Solow deu unha nova data de extinción estimada de 1693, cun intervalo de confianza dun 95% para o período entre 1688 e 1715. Os autores desta análise indicaron tamén que xa que o último avistamento antes de 1662 foi no ano 1638, o dodo podería ser xa moi escaso na década de 1660, polo que un rexistro disputado dun escravo escapado no ano 1674 non se pode descartar sen máis.
Anthony Cheke destacou que algunhas descricións posteriores a 1662 utilizan os nomes "Dodo" e "Dodaers" ó referirse ó Aphanapteryx bonasia, indicando que trala propia desaparición do dodo estes nomes foron transferidos a outra especie. Por mor disto, Cheke indica que a descrición de 1662 é a última observación crible. Un reconto de 1668 do viaxeiro inglés John Marshall, que utilizou os nomes "Dodo" e "Galiña Vermella" de forma intercambiable para o Aphanapteryx bonasia, menciona que a súa carne era "dura", o que recorda a descrición da carne feita no reconto do ano 1681. Incluso o reconto de 1662 foi cuestionado por Errol Fuller, xa que a reacción ós cantos de perigo das aves concordan cos descritos para o Aphanapteryx bonasia. Ata que se propuxo esta explicación considerábase que unha descrición de "dodos" datada do 1681 era o último rexistro escrito dos mesmos, data que manteñen varios propoñentes. No ano 2014, Cheke afirmou que, grazas a varios manuscritos holandeses de recente accesibilidade, sabíase que os colonos non viran ningún dodo na illa no período entre 1664 e 1674. Considérase pouco probable que se poida acadar unha resolución definitiva para este desacordo, a menos que se poidan redescubrir informes tardíos que mencionen o nome xunto a unha descrición física. A Lista Vermella da IUCN acepta o razoamento de Cheke para escoller a data de 1662, asumindo que os rexistros subsecuentes se refiren ó Aphanapteryx bonasia. Os holandeses marcharon de Mauricio no ano 1710, e para entón o dodo xunto á maioría de grandes vertebrados terrestres locais xa estaban extintos.
Malia que o dodo xa era un animal escaso no século XVII, a súa extinción non quedou recoñecida ata o século XIX. Isto foi en parte por motivos relixiosos, xa que a extinción non se consideraba posible ata que foi probada posteriormente por Georges Cuvier, e en parte porque gran parte dos científicos dubidaban de que o dodo existira nalgún momento. Por mor da súa estraña descrición, moitos crían que se trataba dun mito. O dodo foi usado por primeira vez como un exemplo da extinción inducida polos humanos na revista Penny Magazine en 1833, e dende entón quedou establecido como unha "icona" da extinción.
Espécimes do século XVII
Os únicos restos con tecido brando coñecidos, a cabeza de Oxford (espécime OUM 11605) e a garra, pertencían ó último dodo embalsamado do que se ten constancia, mencionado orixinalmente como parte da colección Tradescant en 1656 e trasladado ó Museo Ashmolean en 1659. Estes poderían ser restos da ave que Hamon L'Estrange viu en Londres, a ave enviada por Emanuel Altham ou unha doazón de Thomas Herbert. Xa que os restos non amosan sinais de ter sido montados, o espécime tamén podería terse preservado como un exemplar de estudo. Moitas das fontes afirman que o museo queimou o dodo embalsamado ó redor do ano 1755 por mor dunha deterioriación severa, salvando só a cabeza e a pata. Porén, a destrución deliberada deste espécime considérase un mito, xa que se deixara de exhibir para preservar o que quedaba del. O tecido brando remanente foise deteriorando aínda máis dende entón. A cabeza foi diseccionada por Strickland e Melville, separando a pel do cranio en dúas metades. A garra está nun estado esquelético, conservando só algúns anacos de pel e tendóns, e na cabeza quedan moi poucas plumas. Este exemplar foi probablemente femia, xa que a garra é un 11% máis pequena que a garra de Londres pero ten características de exemplar adulto. Estes restos estiveron expostos no museo de Oxford dende os anos 1860 ata 1998, momento no que pasaron a almacenarse para previr que sufrisen máis danos. Noutros varios museos de todo o mundo consérvanse moldes desta cabeza.
A pata disecada de Londres, mencionada por primeira vez no ano 1665 e transferida ó Museo Británico no século XVII, estivera exhibida ó carón da pintura O Dodo de Edwards de Savery ata os anos 1840, e foi diseccionada tamén por Strickland e Melville. Non estaba disposta nunha postura de pé, o que suxire que se cortara dun espécime vivo, e non dun embalsamado. Unha mención do ano 1896 indicaba que carecía de tegumentos, e crese que os seus ósos aínda perduran, malia que se descoñece a súa localización.
O cranio de Copenhague (espécime ZMUC 90-806) formara parte da colección de Bernardus Paludanus en Enkhuizen ata o ano 1651, cando se trasladou ata o museo do Castelo Gottorf en Schleswig. Trala ocupación danesa do castelo en 1702, a colección do museo quedou asimilada na colección real danesa. O cranio foi redescuberto por J. T. Reinhardt en 1840. Baseándose na súa historia, podería ser o resto de dodo sobrevivente máis antigo dos que se levaran ata Europa no século XVII. Este cranio é 13 mm máis curto que o cranio de Oxford, e podería ter sido dunha femia. O cranio estaba momificado, mais a súa pel acabou por desaparecer.
Espécimes subfósiles
miniatura|arribaádereita|Esqueleto de dodo montado por [[Richard Owen a partir de ósos atopados en Mare aux Songes, no Museo de Historia Natural de Londres.]] Ata 1860, os únicos restos de dodo coñecidos eran os catro espécimes incompletos do século XVII. Philip Burnard Ayres atopou os primeiros ósos subfósiles en 1860, que lle enviou a Richard Owen no Museo Británico malia que este non publicou este descubrimento. En 1863, Owen pediulle ó bispo mauriciano Vincent Ryan que fixese correr a voz de que o informasen de calquera novo descubrimento de ósos de dodo. En 1865, George Clark, mestre do goberno en Mahébourg, atopou unha serie de ósos subfósiles de dodo no pantano de Mare aux Songes ó sur de Mauricio, tras 30 anos dunha busca inspirada pola monografía de Strickland e Melville. En 1866 Clark explicoulle o seu procedemento á revista ornitolóxica The Ibis: enviara os seus coolies a vadear polo centro do pantano, procurando os ósos cos seus pés. Inicialmente atoparon poucos ósos, ata que limparon unha zona de herba que cubría a parte máis profunda do pantano onde atoparon gran cantidade de fósiles. Neste pantano atoparon restos de máis de 300 dodos, mais poucos cranios e ósos das ás, posiblemente porque as partes superiores dos corpos foran levadas pola corrente ou comidas por outros animais mentres que as partes inferiores quedaran atrapadas. A maioría de restos de dodo procedentes de Mare aux Songes tiñan unha coloración marrón de tons medios a escuros.
arribaádereita|miniatura|esquerda|Esqueleto ensamblado a partir de subfósiles atopados en 2006, museo Naturalis en [[Leiden.]] No ano 2005, un equipo de investigadores internacionais realizaron unha escavación dunha parte do pantano Mare aux Songes, como parte do proxecto denominado "International Dodo Research Project". Para previr a malaria os británicos cubriran o pantano con pedras de cimentación durante o seu mandato en Mauricio, polo que os investigadores tiveron que retiralas. Nesta escavación atoparon unha gran cantidade de restos, incluíndo ósos de polo menos 17 dodos en varias etapas de madurez (ningún deles xuvenís), e varios ósos que pertencían a un mesmo individuo preservado na súa posición natural. Estes descubrimentos publicáronse en decembro de 2005 no museo Naturalis de Leiden. O 63% dos fósiles atopados no pantano pertencían a tartarugas do xénero extinto Cylindraspis, mentres que o 7,1% dos restos pertencían a dodos, que foran depositados alí durante varios séculos e están datados nuns 4000 anos de antigüidade. Escavacións subsecuentes suxeriron que os dodos e outros animais quedaran atrapados no pantano ó intentaren beber auga durante un longo período de seca que tivera lugar hai uns 4200 anos. A maiores, as cianobacterias prosperaron nas condicións creadas polos excrementos dos animais que se reunían ó redor do pantano, que falecían por intoxicación, deshidratación, esmagamento ou ó quedaren atrapados. Malia que nas escavacións recentes se atoparon gran cantidade de elementos esqueléticos de animais, durante o século XIX atopáranse moi poucos destes, probablemente por mor do uso de métodos de recolección menos refinados.
Louis Etienne Thirioux, naturalista afeccionado de Port Louis, atopou unha considerable cantidade de restos de dodo en diversas localizacións ó redor do ano 1900. Entre eles estaba o primeiro espécime articulado, que tamén era o primeiro esqueleto subfósil de dodo atopado fóra de Mare aux Songes, e os únicos restos dun espécime xuvenil, un tarsometatarso que xa non se conserva. O primeiro espécime atopouse en 1904 nunha cova preto da cova Le Pouce, sendo o único esqueleto completo de dodo do que se ten constancia. Thirioux doou este exemplar ó museo Desjardins, posteriormente chamado Museo de Historia Natural do Instituto de Mauricio. Os herdeiros de Thrioux venderon un segundo esqueleto composto montado ó Museo de Ciencias Naturais de Durban de Suráfrica no ano 1918. Estes dous esqueletos representan os restos de dodo máis completos que se coñecen, incluíndo elementos óseos non rexistrados previamente. Malia que algúns escritores coetáneos notaron a importancia dos espécimes de Thrioux, estes non foron estudados cientificamente e quedaron esquecidos case por completo ata o ano 2011, cando un grupo de investigadores realizaron un escaneado por láser, reconstruíndo modelos en 3D que se converteron na base dunha monografía de 2016 sobre a osteoloxía do dodo. No ano 2006, un grupo de exploradores descubriu un esqueleto completo de dodo nunha cova de lava en Mauricio, sendo este o segundo esqueleto unido dun espécime individual que se atopara na historia.
En todo o mundo hai un total de 26 museos que posúen restos significativos de dodos, case todos eles coa súa orixe no pantano Mare aux Songes. O Museo de Historia Natural de Londres, o Museo de Historia Natural Americano, o Museo de Zooloxía da Universidade de Cambridge, o Museo Senckenberg e outros museos posúen esqueletos case completos, ensamblados a partir de restos subfósiles de varios individuos. No ano 2011, redescubriuse unha caixa de madeira con ósos de dodo procedentes da época eduardiana no Museo Grant do University College de Londres mentres se levaban a cabo preparativos para un traslado.
O dodo branco
O suposto "dodo branco" (ou "solitario") de Reunión considérase unha conxectura errónea baseada en rexistros coetáneos do Threskiornis solitarius e en varias pinturas do século XVII de aves brancas semellantes a dodos por parte de Pieter Withoos e Pieter Holsteyn que se descubriron no século XIX. A confusión comezou cando Willem Ysbrandtszoon Bontekoe, quen visitou Reunión ó redor do ano 1619, mencionou unhas gordas aves non voadoras ás que se referiu como "Dod-eersen" no seu diario, mais sen mencionar a súa coloración. Cando se publicou o seu diario no ano 1646, acompañouse dun gravado dun dodo do "bosquexo da Crocker Art Gallery" de Savery. O oficial en xefe J. Tatton foi o primeiro en mencionar no ano 1625 unha ave branca, robusta e non voadora como parte da fauna atopada en Reunión. Sieur Dubois e outros escritores coetáneos realizaron mencións subsecuentes a unha ave semellante de forma esporádica.
O barón Edmond de Sélys Longchamps cuñou o nome binomial Raphus solitarius para estas aves en 1848, crendo que os informes se referían a unha especie de dodo. Cando os naturalistas do século XIX descubriron as pinturas de dodos brancos do século XVII, asumiron que estas representaban a esta especie particular. Anthonie Cornelis Oudemans suxeriu que a discrepancia entre as pinturas e as vellas descricións debíase a que as pinturas representaban femias, e que polo tanto a especie era sexualmente dimórfica. Algúns autores tamén crían que as aves descritas eran dunha especie semellante ó Pezophaps solitaria, xa que as referencias utilizaban o mesmo nome, ou que incluso existían especies brancas tanto de dodos coma de P. solitaria na illa.
A pintura de Pieter Withoos, a que se descubriu primeiro, semella estar baseada noutra pintura anterior de Pieter Holsteyn, da que se coñecen tres versións. Segundo Hume, Cheke, e Valledor de Lozoya, tódalas representacións de dodos brancos estaban baseadas no cadro de 1611 de Roelant Savery titulado Paisaxe con Orfeo e os animais, ou en copias deste. Esta pintura inclúe un espécime esbrancuxado e aparentemente baseado nun exemplar embalsamado que estaba naquel entón en Praga na colección de Rodolfo II, para quen Savery traballou entre os anos 1607 e 1611. As pinturas posteriores de Savery presentan aves de cor agrisada, posiblemente porque para entón xa tería visto outro exemplar. Cheke e Hume cren que o exemplar pintado era branco por mor do albinismo. Porén, Valledor de Lozoya suxeriu que a plumaxe de cor clara podería ser unha característica xuvenil, o resultado de lavar con lixivia algún vello espécime de taxidermia ou simplemente unha licenza artística.
En 1987, describíronse fósiles dunha especie de ibis de recente extinción con orixe en Reunión, que posuía un peteiro relativamente curto, denominada Borbonibis latipes. Esta descrición realizouse antes de que se fixese unha conexión cos informes do suposto "solitario". Cheke suxeriulle a un dos autores deste informe, Francois Moutou, que os fósiles poderían pertencer a un Threskiornis solitarius, suxestión que se publicou posteriormente no ano 1995. Esta nova ave reasignouse ó xénero Threskiornis, combinado co epíteto específico solitarius tomado do nome binomial R. solitarius. As aves deste xénero son tamén brancas e negras con picos delgados, o que coincide coas antigas descricións do Threskiornis solitarius, e na illa de Reunión non se atoparon restos de aves semellantes a dodos.
Transcendencia cultural
arribaádereita|miniatura|esquerda|Ilustración de 1865 de [[John Tenniel de Alicia e o Dodo.]] A relevancia do dodo como un dos animais extintos máis coñecidos xunto a súa aparencia singular deu lugar a que se utilizase na literatura e na cultura popular coma un símbolo dun concepto ou obxecto anticuado, como por exemplo na expresión en lingua inglesa "dead as a dodo" ("morto coma un dodo"), que significa algo incuestionablemente morto ou obsoleto. De forma semellante, a frase inglesa "to go the way of the dodo" ("seguir o camiño do dodo") significa extinguirse ou quedar obsoleto, deixar de ser de uso ou práctica común, ou converterse nunha cousa do pasado. Na lingua inglesa "dodo" é tamén unha forma coloquial usada para referirse a unha persoa estúpida e torpe, por mor da suposición de que a ave era estúpida e doada de cazar.
O dodo aparece frecuentemente en obras populares de ficción, e aínda antes da súa extinción apareceu na literatura europea, como símbolo de terras exóticas e da gula. En 1865 esta ave apareceu como unha personaxe na obra de Lewis Carroll Alicia no País das marabillas. Crese que Carroll incluíu o dodo porque se identificaba con el e que adoptara o seu nome como alcume por mor da súa tartamudez, que lle facía presentarse sen querer como "Do-do-dodgson", o seu apelido real. A gran popularidade do libro fixo que o dodo se convertese nunha icona moi coñecida da extinción. O dodo aparece tamén na adaptación desta obra ó cinema de animación de Disney Alice in Wonderland de 1951, e un grupo de dodos aparece no filme de animación Ice Age de 2002, representados neste coma torpes aves, na procura dun efecto cómico. O dodo utilízase como símbolo dunha gran variedade de produtos, especialmente en Mauricio. Aparece como soporte no escudo de Mauricio, utilízase como marca de auga en tódolos billetes de rupia de Mauricio, e aparece no fondo do formulario de inmigración do país. Varias organizacións medioambientais utilizan o dodo tamén para promover a protección de especies en perigo de extinción, como por exemplo a Durrell Wildlife Conservation Trust e o Zoo de Jersey. O Centro para a Diversidade Biolóxica con base en Tucson (Arizona), outorga un "Premio Dodo de Goma" anual a "aqueles que máis contribúen á destrución de zonas salvaxes, especies e diversidade biolóxica". No ano 2011, a especie de araña Nephilingis dodo da subfamilia Nephilinae, que habita nos mesmos bosques que fixera o dodo, recibiu o nome desta ave nun intento de aumentar a concienciación das necesidades de protección do bioma de Mauricio. Dúas especies de formigas de Mauricio levan tamén o nome do dodo: Pseudolasius dodo, nomeada en 1946, e Pheidole dodo, nomeada en 2013. Unha especie de isópodo dun arrecife de coral na costa de Reunión recibiu o nome Hansenium dodo en 1991. O nome "dodo" foi empregado por diversos científicos á hora de nomear elementos xenéticos, na honra da natureza non voadora desta ave. Un xene de Drosophila melanogaster dentro dunha rexión dun cromosoma requirida para a capacidade de voo foi nomeado "dodo", e unha familia de transposóns da especie Phytophthora infestans recibiu o nome DodoPi ó conter mutacións que eliminan a capacidade do elemento de saltar a novas localizacións dentro dun cromosoma.
miniatura|arribaádereita|Ilustración do século XVII non publicada previamente dun dodo, vendida en [[Christie's en 2009.]] No ano 2009 unha ilustración holandesa do século XVII non publicada previamente vendeuse nunha poxa de Christie's, cun prezo de venda estimado de 6000 £. Descoñécese se esta ilustración está baseada nun espécime particular ou noutra imaxe previa, e finalmente vendeuse por 44 450 £.
O poeta anglofrancés Hilaire Belloc incluíu o seguinte poema sobre o dodo na súa obra The Bad Child's Book of Beasts de 1896:
Antonio Vidal Villanueva
Traxectoria
Foi un dos dirixentes da Federación Coruñesa de Trabajadores adherida á Federación de Trabajadores de la Región Española. Foi director de La Lucha Obrera. Logo foi secretario da Federación e director do seu voceiro El Corsario. Foi detido a principios de abril de 1891 con Juan Antelo Lamas, o redactor do periódico, por publicar o artigo "Una protesta, atacando el culto católico". Participou nas folgas de 1890 e 1891 demandando a xornada de oito horas, polo que foi encadeado e logo condenado a sete anos de desterro a máis de 25 quilómetros da cidade. Boicoteado pola Patronal, tivo que marchar á América.
Vilar de Lamas, San Martiño de Meanos, Zas
Vilar de Lamas é un lugar da parroquia de San Martiño de Meanos no concello coruñés de Zas da Comarca da Terra de Soneira. Tiña 37 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 16 homes e 21 mulleres.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Lagash
Lagash foi unha das cidades máis antigas de Sumeria e máis tarde de Babilonia. Os seus restos presentan unha baixa e longa liña de montículos de ruínas, agora coñecida como Tell al-Hiba en Iraq, ao noroeste da unión do Éufrates co Tigris e ao leste de Uruk. Está situada no suco dunha antiga canle, uns 5 quilómetros ao leste de Shatt-el-Haj e un pouco menos de 16 quilómetros ao norte da actual Shatra.
Historia
miniatura|esquerda|350px|Lagash e a Babilonia de Hammurabi, 1792 a 1750 a. C. Estas ruínas descubriunas en 1877 Ernest de Sarzec, nese tempo cónsul francés en Basora e que tiña o permiso do xefe tribal dos muntafiq, Nasir Pasha o primeiro Wali-Pasha ou gobernador xeral, para escavar ao seu antollo no seu territorio. Ao principio por conta propia, e logo como representante do goberno francés, De Sarzec continuou as escavacións no lugar, con varias interrupcións, ata a súa morte en 1901, logo o traballo continuose baixo a supervisión de Gaston Cros. As principais escavacións realizáronse sobre dous grandes montículos, un dos cales resultou ser o lugar do templo, E-Ninnu, o santo lugar do deus patrón de Lagash, Ningirsu ou Ninib.
Aparentemente este montículo fora ocupado en gran medida por almacéns, nos cales non só se gardaba gran, figos etc. senón tamén vaixelas, armas, esculturas e calquera obxecto posible relacionado co uso e a administración do palacio e o templo. Nun pequeno montículo periférico De Sarzec descubriu os arquivos do templo, unhas 30.000 táboas de arxila con inscricións, gardando os rexistros de negocios, e revelando con extraordinario detalle a administración dun antigo templo de Babilonia, o tipo de propiedade, o método de conrear as súas terras, e o seu tratos comerciais e industriais e empresas. Desafortunadamente, antes de que estes arquivos puidesen ser extraídos, as galerías que os contiñan foron saqueadas polos árabes, e un gran número de táboas foron vendidas a comerciantes de antigüidades, quen as esparcieron por toda Europa e América. miniatura|esquerda|150px|Estatua de diorita de Gudea, rei de Lagash
Das inscricións atopadas en Telloh, parece que Lagash foi unha cidade de grande importancia no período sumerio, (transcorrido probablemente no terceiro milenio a.C). Foi naquel tempo gobernada por reis independentes, Ur-Nanshe(ca. 2500 ) e os seus sucesores, quen loitaron cos elamitas no leste e os reis de Kengi e Kish no norte e especialmente tiveron unha longa rivalidade con Umma, finalmente o rei Eannatum (ca.2450) venceu a Umma, Elam e as cidades do sur de Sumeria, utilizando o título de rei de Kish. Arredor do 2340 a.C. o rei de Umma, Lugalzagesi, conquistou Lagash, destruíndo os seus templos. Coa conquista semita de Sargón a cidade perde a súa independencia, os seus gobernantes vólvense dependentes de Sargón de Acad e dos seus sucesores; pero aínda permanece sumeria e continua sendo unha cidade de moita importancia, sobre todo, un centro de desenvolvemento artístico. Certamente, neste período e baixo a inmediata supremacía dos reis de Ur, Ur-Gur e Dungi, que alcanzou o seu maior desenvolvemento artístico.
miniatura|[[Estela dos abutres, a estela mandouna realizar Eannatum para conmemorar a súa vitoria sobre Umma]] Neste período, tamén, baixo os peóns, Ur-bau e Gudea, Lagash tivo extensas comunicacións comerciais con reinos afastados. Segundo os seus propios rexistros, Gudea comprou cedros das montañas do Amanus e do Líbano en Siria, diorita de Arabia occidental, cobre e ouro de Arabia meridional e central, e do Sinaí, mentres os seus exércitos, presuntamente baixo o seu señor máis superior, Ur-Gur, participaron en batallas en Elam no Leste. Esta foi especialmente éraa de desenvolvemento artístico. Algúns dos primeiros traballos de Ur-Nina, En-anna-turn ou Entemena anteriores á conquista semita son tamén extremadamente interesantes, especialmente o famoso ronsel dos voitres e un gran vaso de prata ornamentado co que podería ser chamado o escudo de Lagash, unha aguia con cabeza de león e con ás estendidas, collendo un león con cada garra. Logo de época de Xudea, Lagash parece perder a súa importancia; ou polo menos non sabemos nada sobre ela ata a construción da fortaleza seléucida antes mencionada, cando parece alcanzar parte do reino grego de Characene. Os obxectos atopados en Tello son os tesouros máis valiosos descubertos en Babilonia.
En tempos de Gudea, a capital de Lagash foi realmente Girsu (Telloh). O reino cubría unha área de aproximadamente 1.600 km
Tarifa
300px|dereita|miniatura|Castelo de Tarifa.
Tarifa é un municipio situado no extremo meridional da provincia de Cádiz, ocupando a parte occidental da comarca do Campo de Xibraltar.
Xeografía
Dentro do seu termo municipal atópase o punto máis meridional da Península Ibérica, a Punta de Tarifa ou Marroquí, accidente xeográfico que se sitúa na Illa de Las Palomas, unida hoxe á propia cidade por medio dunha estrada-rúa, que serve de acceso ao faro que nela se sitúa.
O cabo ou Punta de Tarifa serve ademais de divisoria ás augas do Mar Mediterráneo e do Océano Atlántico, que se cruzan xusto enfronte da propia cidade, que polo tanto está situada na parte máis angosta da canle ou Estreito de Xibraltar, a unha distancia máxima de 14 quilómetros das costas marroquís, o que a converte na cidade europea máis próxima ao continente africano.
Tarifa posúe un termo municipal cuxa extensión é de 414,56 km², o que lle converte no máis extenso da comarca campoxibraltareña, achegando un 27,4% do marco territorial da mesma.
Historia
En Tarifa atópase máis de medio centenar de covas e abrigos con arte rupestre, pertencentes ao conxunto coñecido localmente como arte sureña. De todos estes xacementos destaca a Cueva del Moro con gravados de cabalos dunha antigüidade de 20.000 anos.
Contaba en 2007 con 17.736 habitantes.
Escudo de Inglaterra
O escudo de Inglaterra está formado por un único campo de goles no que aparecen tres leóns de ouro, lampasados e armados de azur.
Factor de crecemento endotelial vascular
O factor de crecemento endotelial vascular ou VEGF (do inglés vascular endothelial growth factor), antes chamado factor de permeabilidade vascular (VPF), é unha proteína de sinalización producida polas células que estimula a vasculoxénese e a anxioxénese, favorecendo a formación de vasos sanguíneos. Forma parte do sistema que recupera a subministración de oxíxeno aos tecidos cando a circulación sanguínea é inadecuada. A concentración no soro sanguíneo de VEGF é alta na asma bronquial e diabetes mellitus. A función normal do VEGF é crear novos vasos sanguíneos durante o desenvolvemento embrionario, e despois dunha lesión, no músculo despois do exercicio ou para xerar unha circulación colateral que sortee vasos bloqueados.
A sobreexpresión de VEGF pode contribuír ao desenvolvemento de doenzas. Os cancros sólidos non poden crecer alén dun tamaño limitado sen un rego sanguíneo axeitado; os cancros que poden expresar VEGF poden crecer e metastatizarse. A sobreexpresión de VEGF pode causar doenzas vasculares na retina do ollo e outras partes do corpo. Fármacos como o bevacizumab e ranibizumab poden inhibir o VEGF e controlar ou facer máis lentas esas doenzas.
O VEGF é unha subfamilia de factores de crecemento, concretamente a familia do factor de crecemento derivado de plaquetas dos factores de crecemento de nó de cistina. Son importantes proteínas de sinalización implicadas tanto na vasculoxénese (formación de novo dos vasos do sistema ciruclatorio embrional) coma na anxioxénese (crecemento de vasos nunha vasculatura xa existente).
Historia
O VEGF foi identificado inicialmente en cobaias, hámsteres, e ratos por Senger et al. en 1983. Foi purificado e clonado por Ferrara e Henzel en 1989. O splicing alternativo do VEGF descubriuno Tischer et al. en 1991. Entre 1996 e 1997, Christinger e De Vos obtiveron a estrutura cristalina do VEGF, primeiro a unha resolución de 2,5 Å e despois a 1,9 Å.
En 1992 Ferrara et al. demostraron que a tirosina quinase-1 de tipo Fms (flt-1) era o receptor do VEGF. En 1992 Terman et al. demostraron que o receptor de dominio de inserción de quinase (KDR) era un receptor de VEGF. En 1998, demostrouse que a neuropilina 1 e a neuropilina 2 actuaban como receptores de VEGF.
Clasificación
250px|dereita|miniatura|Estrutura cristalina da [[vammina, unha VEGF-F do veleno de serpe.]] A familia do VEGF comprende en mamíferos cinco membros: VEGF-A, factor de crecemento placentario (PGF), VEGF-B, VEGF-C e VEGF-D. Os últimos foron descubertos despois de VEGF-A, e anteriromente, cando VEG-A era o único coñecido, chamábase simplemente VEGF. Descubríronse tamén varias proteínas relacionadas don VEGF codificadas por virus (VEGF-E) e atopadas no veleno de serpes (VEGF-F).
Isoformas
250px|miniatura|Representación esquemática das distintas isoformas do VEGF humano. Hai moitas isoformas do VEGF-A que son o resultado do splicing alternativo do ARNm dun só xene VEGFA de 8 exóns. Clasifícanse en dous grupos que se nomean de acordo co seu sitio de empalme (splicing) do seu exón terminal (o exón 8): o sitio de empalme proximal (denominado VEGFxxx) ou o distal (VEGFxxxb). Ademais, o splicing alternativo dos exóns 6 e 7 altera a súa afinidade de unión á heparina e o número de aminoácidos (en humanos: VEGF121, VEGF121b, VEGF145, VEGF165, VEGF165b, VEGF189, VEGF206; os ortólogos en roedores destas proteínas conteñen un aminoácido menos). Estes dominios teñen importantes consecuencias funcionais para as variantes de empalme de VEGF, xa que o sitio de empalme terminal (no exón 8) determina se as proteínas son pro-anxioxénicas (sitio de empalme proximal, expresado durante a anxioxénese) ou anti-anxioxénicas (sitio de empalme distal, expresado en tecidos normais). Ademais, a inclusión ou exclusión dos exóns 6 e 7 media as interaccións co proteoglicano heparán sulfato (HSPG) e o correceptor neuropilina da superficie celular, potenciando a súa capacidade de unirse e activar os receptores de VEGF (VEGFRs). Recentemente, demostrouse que o VEGF-C é un importante indutor da neuroxénese na zona subventricular murina, sen exercer efectos anxioxénicos.
Mecanismo
miniatura|esquerda|200px|Tipos de VEGF e os seus [[receptores de VEGF. ]] Todos os membros da familia VEGF estimulan as respostas celulares ao unirse a receptores de tirosina quinase (os VEGFRs) da superficie celular, causándolles que se dimericen e se activen por transfosforilación, aínda que en difernttes sitios, tempos e extensión. Os receptores VEGF teñen unha porción extracelular que consta de 7 dominios de tipo inmunoglobulina, unha soa rexión transmembrana, e unha porción intracelular que contén un dominio de tirosina-quinase. O VEGF-A únese a VEGFR-1 (Flt-1) e VEGFR-2 (KDR/Flk-1). O VEGFR-2 parece mediar case todas as respostas celulares coñecidas do VEGF. A función de VEGFR-1 está peor definida, aínda que se cre que modula a sinalización de VEGFR-2. Outra función de VEGFR-1 pode ser actuar como un receptor reclamo, secuestrando VEGF evitando a súa unión a VEGFR-2 (isto parece ser especialmente importante durante a vasculoxénese no embrión). O VEGF-C e o VEGF-D, pero non VEGF-A, son ligandos dun terceiro receeptor (VEGFR-3/Flt4), que media a linfanxioxénese. O receptor (VEGFR3) é o sitio de unión dos principais ligandos (VEGFC e VEGFD), os cales median a perpetua acción e función de ligandos nas células diana. O VEGF-C pode estimular a linfanxioxénese (vía VEGFR3) e a anxioxénese vía VEGFR2. O VEGF-R3 detectouse en células endoteliais linfáticas no corpo lúteo de moitas especies, vacas, búfalos de auga e primates.
Expresión
A produción de VEGF-A pode ser inducida en células que non están recibindo oxíxeno dabondo. Cando unha célula ten deficiencia de oxíxeno, produce HIF (factor inducible por hipoxia), que é un factor de transcrición. O HIF estimula a liberación de VEGF-A, entre outras funcións (incluíndo a modulación da eritropoese). O VEGF-A circulante únese despois a receptores de VEGF das células endoteliais, desencadeando unha vía de tirosina quinase que leva á anxioxénese. A expresión de anxiopoetina-2 en ausencia de VEGF leva á morte da célula endotelial e á regresión vascular. Inversamente, un estudo alemán feito in vivo atopou que as concentracións de VEGF en realidade decrecen despois dun 25% de redución da captación de oxíxeno durante 30 minutos. O HIF1 alfa e o HIF1 beta están sendo producidos constantemente pero o HIF1 alfa é altamente lábil en presenza de O2, así que, en condicións aeróbicas, é degradado. Cando a célula queda en situación hipóxica, o HIF1 alfa persiste e o complexo HIF1 alfa/beta estimula a liberación de VEGF.
O VEGF en enfermidades
O VEGF-A foi implicado en prognósticos de maior gravidade no cancro de mama. Numerosos estudos mostran unha diminución da supervivnecia global e da supervivencia libre de enfermidade nos pacientes con tumores que sobreexpresan o VEGF. A sobreexpresión de VEGF-A pode ser un paso inicial no proceso de formación de metástases, un paso que está implicado no cambio "anxioxénico". Aínda que o VEGF-A foi correclacionado cunha peor supervivencia, o seu mecanismo exacto de acción na progresión dos tumores non está claro.
O VEGF-A tamén se libera na artrite reumatoide en resposta ao TNF-α, incrmentando o inchamento e permeabilidade endotelial e tamén estimulando a anxioxénese (formación de capilares).
O VEGF-A é tamén importante na retinopatía diabética. Os problemas microcirculatorios na retina de persoas con diabetes pode causar isquemia retinal, que ten como resultado a liberación de VEGF-A, e un cambio no balance das isoformas VEGFxxx proanxioxénicas con respecto ás isoformas normalmente expresadas VEGFxxxb. O VEGFxxx pode despois causar a creación de novos vasos sanguíneos na retina e noutras partes do ollo, anunciando cambios que poden levar a perder a vista.
O VEGF-A xoga un papel na patoloxía da forma húmida da dexeneración macular relacionada coa idade (AMD), que é a principal causa de cegueira nas persoas vellas nos países industrializados. A patoloxía vascular da AMD comparte certas similitudes coa retinopatía diabética, aínda que a causa da enfermidade e a fonte típica de neovascularización difire nas dúas enfermidades.
Os niveis no soro de VEGF-D están significativamente elevados en pacientes con anxiosarcoma.
Estudos actuais inican que os VEGFs non son os únicos promotores da anxioxénese. En concreto, FGF2 e HGF son tamén potentes factores anxioxénicos.
Os pacientes que sofren enfisema pulmonar presentan unha diminución dos niveis de VEGF nas arterias pulmonares.
Nos riles, o incremento da expresión de VEGF-A nos glomérulos causa directamente a hipertrofia glomerular que está asociada con proteinuria.
As alteracións do VEGF poden predicir a pre-eclampsia de comezo temperán.
Terapias anti-VEGF
As terapias anti-VEGF son importantes no tratamento de certos cancros e na dexeneración macular relacionada coa idade. Poden consistir no uso de anticorpos monoclonais como bevacizumab (Avastin), derivados de anticorpos como ranibizumab (Lucentis), ou pequenas moléculas de administración oral que inhiben as tirosina quinases estimuladas polo VEGF: lapatinib (Tykerb/Tyverb), sunitinib (Sutent), sorafenib (Nexavar), axitinib, e pazopanib. (Algunhas destas terapias teñen como diana os receptores de VEGF en vez dos propios VEGFs.) O THC e o cannabidiol inhiben o VEGF e fan máis lento o crecemento de gliomas. Ambos os compostos baseados en anticorpos e os dispoñibles por vía oral son xa comercializados, pero a axitinib e pazopanib están aínda en ensaios clínicos.
Bergers e Hanahan concluíron en 2008 que os fármacos anti-VEGF poden mostrar eficacia terapéutica en modelos de ratos do cancro e nun crecente número de cancros humanos. Pero, "os beneficios son como moito transitorios e van seguidos da restauración do crecemento do tumor e da súa progresión."