cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serialismo integral
Historia
Segundo o punto de vista de Boulez, era necesario realizar un tratamento consciente de tódolos elementos da música, e non só dos melódicos, senón tamén dos rítmicos, dinámicos, texturais e formais, de acordo cuns procedementos estritamente seriais e que non tiveran nada que ver con ningún presuposto musical anterior. Debussy e Webern xa mostraran o camiño ao tratar os sons musicais "obxectivamente", isto é, segundo os seus propios termos e non como elementos determinados por un conxunto de relacións preestablecidas. Boulez alabou a Webern dun xeito especial por ter conseguido dar comezo a un novo dominio musical: Tamén o alemán Stockhausen alabou a Webern, véndoo como un dos precursores da nova música, acerca do cal escribiu:
A rixidez do serialismo integral pronto se relaxou.
Principios compositivos
Os principios compositivos do serialismo integral son unha ampliación do sistema dodecafónico de Schönberg, no que existía unha única serie con varias permutacións que afectaba unicamente á altura dos sons. Nesta "evolución" do sistema dodecafónico existen varias series que afectan a outros elementos da música como a intensidade, a duración etc.
Unha composición totalmente serial podería, con facilidade, producir no oínte a impresión de aleatoriedade, xa que a música que se basea nestes principios carece de temas no sentido clásico de entes melódico-rítmico-harmónicos facilmente perceptibles con ampliacións, derivacións e desenvolvementos recoñecibles dos mesmos. Con isto coexiste unha ausencia típica dun pulso rítmico distinto e a ausencia de todo sentido de progresión, de movemento cara puntos de culme.
Aeroporto de Bornholm
O aeroporto de Bornholm é un aeroporto dinamarqués situado a 5 quilómetros ao sueste de Rønne, na illa de Bornholm. Está operado por Statens Luftfartsvæsen (a administración de aviación civil dinamarquesa) co control de tráfico aéreo proporcionado por Naviair.
Historia
No ano 1935 representantes do Rigsdagen, do municipio de Rønne e da aeroliña Det Danske Luftfartsselskab (posteriormente parte de Scandinavian Airlines System) acordaron establecer unha conexión aérea entre Rønne e Copenhague. No ano seguinte fundouse A/S Den bornholmske Flyveplads e a construción do aeroporto iniciouse en 1937. Dous anos despois comezou a primeira ruta cunha licenza temporal da inspección do transporte aéreo. Porén, os voos suspendéronse despois duns días debido a problemas coa pista. O aeroporto inaugurouse oficialmente o 16 de novembro de 1940, operando DDL unha ruta diaria cara Copenhague. A primeira terminal temporal construíuse pouco despois, en 1941, pero non sería ata 1961 cando o aeroporto tería unha terminal permanente. En 1947 o estado tomou o control do aeroporto, cambiando o seu nome a aeroporto de Rønne. O nome cambiaría novamente en 1992, desta vez para o actual, co obxectivo de facilitar a súa comercialización como destino de vacacións.
En 1982 as operacións foron asumidas por Maersk Air, posteriormente parte de Sterling Airlines. As fortes perdas de Maersk forzárona a abandonar a ruta no ano 2002, que foi collida por Cimber Air. En 2005 Danish Air Transport converteuse na segunda aeroliña no aeroporto de Bornholm. DAT abandonou a ruta con Copenhague en 2008, pero retomouna despois da bancarrota de Cimber Sterling en 2012.
Arroxo, Lourenzá, Lourenzá
Arroxo é un lugar da parroquia de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2014 tiña 30 habitantes (10 homes e 20 mulleres).
Martiñán, Bande, Bande
Martiñán é un lugar da parroquia de Bande no concello ourensán de Bande na comarca da Limia. Tiña 69 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 30 eran homes e 39 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 73 habitantes (34 homes e 39 mulleres).
Actinio
O actinio é un elemento químico de símbolo Ac e número atómico 89. É unha das terras raras e dá nome a unha da series, a dos actínidos.
Características principais
É un elemento metálico, radioactivo de cor prateada. Debido á súa intensa radioactividade brilla na escuridade cunha luz azulada. O isótopo Ac-227 que se atopa, só en trazas, nos minerais de uranio, é un emisor de partículas α e β cun período de semidesintegración de 21,773 anos. Unha tonelada de mineral de uranio contén preto de 0,1 g de actinio. O seu comportamento químico é moi similar ao do resto das terras raras e particularmente ao do lantano.
Historia
O actinio (do grego ακτις, ακτινoς, raio luminoso), foi descuberto en 1899 polo químico francés André-Louis Debierne que o obtivo da pechblenda. En 1902 foi descuberto, de forma independente, por Friedrich Otto Giesel.
Abundancia e obtención
Atópanse trazas de actinio (AC-227) en minerais de uranio, pero comunmente obtéñense pequenas cantidades (da orde de miligramos) bombardeando Ra-226 con neutróns nun reactor nuclear. O metal obtense mediante a redución do fluoruro de actinio con vapor de litio a 1100-1300 °C.
Isótopos
O isótopo radioactivo Ac-227 é o único que se atopa na natureza e é o máis estable da trintena de isótopos identificados cun período de semidesintegración de 21 773 anos, seguido do Ac-225 (10 días) e Ac-226 (29,37 horas). O resto de isótopos teñen períodos de semidesintegración inferiores ás 10 horas e a maioría deles menores dun minuto. O Ac-228, da serie do Th-232 coñécese como mesotorio 2.
O Ac-227 alcanza o equilibrio cos seus produtos de desintegración transcorridos 185 días, transmutándose posteriormente conforme un período de semidesintegración de 21 773 anos.
Precaucións
O Ac-227 é extremadamente radioactivo e tendo en conta os seus potenciais efectos sobre a saúde, é tan perigoso como o plutonio. A inxestión, ata en pequenas cantidades, pode causar danos moi graves.
Millón
O termo millón pode referirse a:
Kamal Saaliti
Kamal Saaliti, nado en Midar o 2 de agosto de 1979, é un futbolista noruegués de orixe marroquina. Chegou a Noruega en setembro de 1993. Actualmente xoga no Hønefoss BK.
Ligazóns externas
Kamal Saaliti presentado na web do HønefossNo
Teresa Novelle Rodríguez
Teresa Novelle Rodríguez, nada en Ourense en 1892, foi unha política galega.
Traxectoria
Compañeira do militante comunista Aniceto San José, vivían na Coruña. En 1920 traballaba como demandadera no porto coruñés e participou na folga de estibadores do verán, e foi denunciada. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi unha das mulleres que colaboraron nas redes clandestinas que organizaban fuxidas polo mar. Implicada na tentativa de fuga do boniteiro Explorador, foi detida. Xulgada en consello de guerra o 12 e 13 de novembro de 1937, foi condenada a 20 anos de prisión. En xaneiro de 1944 foi sancionada polo Goberno civil cunha multa de 50 pesetas por desobediencia aos axentes da Autoridade.
Vilasal, Anxeriz, Tordoia
Vilasal é un lugar da parroquia de Anxeriz, no concello coruñés de Tordoia da comarca de Ordes. Segundo o IGE, en 2022 tiña 37 habitantes (17 homes e 20 mulleres), o que supón unha forte diminución con respecto ao ano 2013, cando tiña 62 habitantes.
Beuda
Beuda é un concello catalá da Garrotxa. A súa superficie é de 35.91 km² e ten 146 habitantes distribuídos entre a capital, Beuda, e as localidades de Santa Maria de Palera, Segueró e Lligordà. Entre os monumentos do concello destacan a igrexa románica de Beuda e o santuario de Palera.
Gran Premio de Alemaña de 1952
O Gran Premio de Alemaña de 1952 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Dúas, celebrada o 3 de agosto de 1952 no circuíto de Nürburgring Nordschleife. Foi a sexta carreira da tempada de Fórmula Un de que se disputou baixo as regras da Fórmula Dúas en  e, en lugar da normativa da Fórmula Un usada normalmente.
Informe
A carreira resultou ser máis ben unha procesión, con Ascari liderrando por diante de Farina nas primeiras 16 voltas. A dúas voltas da chegada, tivo que entrar en boxes para repostar, saíndo 10 segundos por detrás de Farina, este púxose nervioso na seguinte volta e Ascari adiantouno a só un quilómetro e medio da meta e gañou por varios segundos logo dunha carreira doutro xeito aburrida. Fischer e Taruffi completaron os catro primeiros postos para Ferrari seguidos do Gordini de Behra e o Ferrari de Laurent. Ascari, tiña o máximo de puntos anotados na tempada (só os catro mellores resultados contaban para o campionato), gañou o campionato do mundo, converténdose no primeiro piloto en gañar o campionato a falta de dúas carreiras.
Guerras dos Castores
miniatura|dereita|250px|Batalla de Champlain cos iroqueses, Ticonderoga, xullo, 1609, unha ilustración de [[Jean Leon Gerome Ferris.]] As guerras dos Castores (en ), tamén coñecidas como guerras iroquesas ou guerras franco-iroquesas, son a denominación dunha serie de conflitos librados na segunda metade do século XVII no noroeste de Norteamérica. Alentados e armados polos seus socios comerciais ingleses e neerlandeses, os iroqueses tentaron expandir o seu territorio ó redor da rexión dos Grandes Lagos e monopolizar o comercio de peles que fornecía devandito produto ós mercados de Europa. Durante os conflitos enfrontaríanse as tribos da Confederación Iroquesa contra os colonos franceses e os seus aliados, principalmente pobos de fala algonquina.
As guerras foron extremadamente sanguinarias e considéranse un dos episodios máis sanguentos da historia de América do Norte. A ampliación do territorio iroqués significou un reaxuste na xeografía étnica de Norteamérica, destruíndo grandes confederacións tribais como os huróns, neutrais, erie e conestoga, empuxando ás tribos orientais ó oeste do río Mississippi. O territorio do Ohio e a península inferior de Míchigan foron practicamente desposuídos dos seus pobos orixinarios, que fuxiron en calidade de refuxiados ó oeste. Non moito despois, ditas rexións foron repoboadas polos mesmos pobos, aínda que en xeral como repúblicas" indíxenas, no canto de homoxéneas e discretas "tribos".
As sociedades algonquina e iroquesas víronse profundamente afectadas por estes enfrontamentos. O conflito diminuíu a súa intensidade cando os iroqueses perderon ós seus aliados neerlandeses na colonia dos Novos Países Baixos, e co crecente desexo francés de ter ós iroqueses como aliados contra a invasión inglesa. Posteriormente, os iroqueses converteríanse en socios comerciais dos británicos, converténdose nun compoñente crucial da súa ulterior expansión empregando as conquistas iroquesas como unha pretensión sobre o Vello Noroeste.
Organización da Confederación
Os nomeamentos de xefes debían contar co apoio doutros clans da mesma fratría ou irmandade; todos se agrupaban en fratrías de primeira e segunda categoría dentro dunha mesma tribo. Así, nos consellos tribais incluían ós xefes de paz e guerra de cada clan máis os representantes da fratría no seu conxunto. Nestas reunións resolvíanse as cuestións comúns a toda a tribo e nos asuntos máis delicados esixíanse unanimidade, como facer a paz e a guerra ou recibir embaixadas. Todos os asistentes, representantes ou público, podían falar se querían.
Cada tribo compúñase de varios clans; os mohawk e oneida de tres cada un (alcumados lobo, oso e tartaruga para cada tribo), os cayuga de dez (garza, lobo, píllara, falcón, becacina cabra, cervo, pelota, tartaruga e dous alcumados oso) e os onondaga e seneca de nove cada un (os primeiros dividíanse en lobo, tartaruga, becacina cabra, aguia, castor, cervo, oso, falcón e anguía e os segundos en tartaruga, lobo, oso, castor, garza, becacina cabra, cervo, falcón e anguía). Todos estes clans estaban agrupados en fratrías de primeira e segunda categorías.
Nos asuntos internos, todas as tribos eran autónomas e os seus membros tiñan os mesmos dereitos pero para cuestións que as involucraban a todas había un consello común, composto de 50 sachem que eran elixidos ou depostos polos seus clans, aínda que só podían asumir os seus cargos con autorización do consello. Nas reunións, calquera asistente podía falar aínda que só os sachem votaban. Para que unha elección fose lexítima debía ser unánime a nivel de tribos e clans. En asuntos confederais, tanto onondaga como tuscarora tendían a votar pola súa conta, os oneida cos cayuga e os mohawk cos seneca. Os mohawk, seneca e onondaga eran chamados «Irmáns maiores» e os oneida e cayugas «Irmáns menores». O Gran Consello compúñase de 50 xefes ou sachem distribuídos en: 9 mohawk, 9 oneida, 14 onondaga, 8 seneca e 10 cayuga. A súa capital, chamada Onondaga, estaba en terras da tribo homónima. O Consello era precedido por un «primeiro entre iguais», cargo que adoitaba ocupar un onondaga, tribo gardiá do lume sacro da Confederación. Non había un xefe de goberno visible, aínda que os asuntos militares tiñan dous xefes supremos con iguais poderes e atribucións.
Primeiros contactos
A primeira vez que existe un contacto entre iroqueses e europeos foi a viaxe do francés Jacques Cartier en 1535. Este percorreu o val de San Lourenzo onde documenta ós iroqueses de San Lourenzo, coñecidos como laurencianos ou estadaconeses, independentes da confederación. Diversos estudos arqueolóxicos describen uns cinco grandes núcleos de poboación: en Jefferson (Nova York) con 2 500 habitantes repartidos en dúas ou catro vilas fortificadas; en Grenville (Ontario) con 2 500 indios en dúas vilas; en lago Saint-François (preto de Montreal) un pobo dun milleiro de residentes; na illa de Montreal, que inclúe as vilas de Hochelaga (1 500 persoas), Stadacona (500-600), unha terceira entre Montreal e Quebec (500) e unha serie de pobos menores nos arredores desta última cidade que sumaban 2 000 ou 3 000 persoas. En total uns 8 000 laurencianos contra o ano 1500 (as diversas estimacións van do cinco a dez milleiros no momento de chegar Cartier). Cartier escribiu que os estadaconeses estaban en guerra con outra tribo coñecida como os tudomanos, que destruíran un dos seus fortes o ano anterior, o que orixinou 200 mortos. Na súa segunda viaxe (1541-1542) Cartier volveu visitar a zona e aínda existían estes pobos, con todo, en 1603 volveron os galos e para ese entón os iroqueses do val desapareceran e o lugar era habitado por innu (montagnais) e algonquinos. Os innu eran cazadores-recolectores que ocupaban un enorme territorio para a súa escasa poboación. Cazaban caribús con lanzas, arcos e frechas, lixeiramente similares ós inuits. A súa poboación dependía moito das oscilacións naturais das súas presas, se medraban en número eles tamén; en caso contrario pasaban fame, o que era adoito. As guerras e políticas continentais distraéronos da colonización francesa no val de San Lourenzo até comezos do século XVII. Cando os franceses regresaron, sorprendéronse ó atopar que os sitios de Stadacona e Hochelaga foran abandonados e destruídos por un inimigo descoñecido. miniatura|250x250px|Debuxo que amosa o asedio francés dun forte iroqués. A tradición oral iroquesa, recollida nas Relations des Jésuites da Nouvelle-France, fala dunha guerra entre os iroqueses mohawk e unha alianza dos conestoga e algonquinos nalgún momento entre 1580 e 1600. Así, cando os franceses reapareceron na escena en 1603, o val de San Lourenzo xa fora testemuña de xeracións de sanguenta guerra ó estilo feudal. De feito, cando Samuel de Champlain desembarcou en Tadoussac, el e a súa pequena compañía de aventureiros franceses foron inmediatamente contratados polos innu, algonquinos e huróns para axudarlles a atacar ós seus inimigos.
Antes de 1603, Champlain formara xa unha alianza ofensiva contra os iroqueses. A súa razón era comercial, pois os indios canadenses eran a fonte de peletaría dos franceses, e os iroqueses interferían no comercio. O primeiro encontro foi unha batalla en 1609, librada por iniciativa de Champlain. El escribiu: Non chegara con outra intención que a de facer a guerra. O 30 de xullo Champlain combateu acompañado dos seus aliados algonquinos nunha batalla campal contra 300 iroqueses, principalmente mohawk, ás beiras do lago Champlain. O mesmo Champlain matou a dous xefes iroqueses e feriu a un terceiro cun arcabuz. En 1610, Champlain e a súa compañía de arcabuceiros axudaron ós innu, huróns e algonquinos a derrotar a un gran destacamento de incursores iroqueses. Mentres os innu e algonquinos tomaron o control da área quitada ós iroqueses, os huróns foron alentados polos franceses a expandir o seu territorio máis cara ó oeste. En 1615, Champlain uniuse a unha incursión hurón e tomou parte no asedio dunha cidade iroquesa, probablemente pertencente ós onondaga. Un prolongado ataque finalmente fallou, e Champlain resultou ferido no intento. Para aquela incursión, os huróns aliáronse cos algonquinos e xuntos concentraron 300 guerreiros.
Competencia neerlandesa
En 1610, os neerlandeses estabeleceron un posto comercial no bordo do territorio iroqués, no val do río Hudson, dándolles acceso directo ós mercados europeos, eliminando a súa necesidade de dependencia dos franceses e as tribos que funcionaban como intermediarios no comercio de mercadorías. O novo posto ofrecíalles valiosas ferramentas que os iroqueses poderían recibir en troques de peles de animais. Así empezou a caza a grande escala de peles iroquesa.
Neste momento o conflito comezou a medrar axiña entre os iroqueses e os indios apoiados polos franceses. Os iroqueses habitaban a rexión da actual Nova York, ó sur do lago Ontario e ó oeste do río Hudson. As terras iroquesas comprendían unha illa étnica, rodeada por todos lados por nacións de fala algonquina, incluíndo os shawnee, ó oeste do territorio do Ohio, así como polas confederacións hurón e neutral, de fala iroquesa, que vivían na beira sur do lago Hurón e a beira occidental do lago Ontario, respectivamente, e que non eran parte da Confederación Iroquesa.
Os colonos europeos trouxeron unha primeira epidemia de varíola que afectou fortemente Nova Inglaterra entre 1617 e 1619, matando até a nove de cada dez indios das rexións costeiras. Posteriormente, entre 1633 e 1634 unha segunda epidemia, aínda peor, estendeuse ó interior, cara ós Grandes Lagos. Os colonos puritanos viron isto como un agasallo divino ó facer desaparecer as tribos hostís.
Os conflitos comezan
A paz entre mohawk e mohicanos non durou moito e en 1624 reiniciouse a guerra cunha ofensiva dos primeiros, nesta ocasión os neerlandeses non foron quen de frear o conflito. Os mohicanos e os conestoga foron os principais inimigos dos mohawk. Ese mesmo ano, os algonquinos atacaban á Confederación. En 1628, despois de que os mohawk derrotasen ós mohicanos expulsándoos ó leste do Hudson e monopolizaran o comercio cos neerlandeses de Fort Orange, os iroqueses, e en particular os mohawk, confiaron no comercio para adquirir armas de fogo e outros bens europeos para a súa supervivencia. Cara ós anos 1630, os iroqueses xa dispuñan de armas de fogo abondas para armarse totalmente, grazas ó seu comercio cos neerlandeses, e empezaron a crecer en experiencia co arcabuz nas súas constantes guerras cos algonquinos, os huróns e outros inimigos tradicionais. Os franceses, pola súa banda, prohibiron o comercio de armas de fogo ós seus aliados, aínda que de cando en vez se ofrecían arcabuces como agasallo ós individuos que se convertían ó cristianismo. Aínda que o foco inicial dos ataques iroqueses eran os seus inimigos tradicionais (algonquinos, huróns, mohicanos e innu), a alianza destas tribos cos franceses acabou nun feroz e sanguento conflito cos colonizadores europeos mesmos.
Porén, a introdución de armas de fogo acelerou o esmorecemento da poboación de castores, tanto que en 1640 estes animais case desapareceran do val de Hudson. A resposta á agresividade iroquesa pode acharse na progresiva desaparición do castor nas terras controladas por esta nación a metade do século XVII. O centro do comercio de peles por tanto desprazouse cara ó norte, ás rexións máis frías do que hoxe é o sur de Ontario, en territorio dos neutrais, así como polos huróns, que eran estreitos socios comerciais dos franceses en Nova Francia. Os iroqueses atopáronse desprazados no comercio de peles por outras nacións da rexión. Ameazados polas enfermidades e cunha poboación minguante, os iroqueses iniciaron unha agresiva campaña con obxecto de ampliar a súa área de control.
En 1629, os británicos empezaron a participar dos conflitos que se desenvolvían nesta rexión coa toma do Quebec que resultou coa expulsión dos franceses da zona até 1632, ano en que lles foi devolta. Este acontecemento resultou decisivo, xa que durante devandito período os algonquinos e innu foron vulnerables ós ataques que realizaron os mohawk, ó non ter acceso ás armas de fogo que lles vendían os seus aliados franceses, considerándose ás veces como o inicio das guerras dos Castores. Rompeuse deste xeito a paz acordada en 1627 entre iroqueses e os seus rivais setentrionais. Fronte ós huróns que eran máis numerosos e poderosos que as tribos iroquesas, estas últimas ofrecéronlles un acordo comercial que os primeiros rexeitaron, conscientes da súa vantaxe. O conflito definitivo estalou tras o asasinato dun cazador iroqués por guerreiros huróns, dentro dun territorio en disputa entre ambas as confederacións.
Tácticas
Os xefes guerreiros ou sachem entre os iroqueses eran elixidos polas matriarcas de cada clan. Elas decidían cando se ían á guerra e dominaban o sistema político durante a paz, estando permanentemente monitoreando. Os huróns tamén daban grande importancia ó papel político das mulleres na súa sociedade. O tipo de enfrontamentos na Norteamérica dos séculos XVII e XVIII, chamada «guerra india», baseábase en incursións rápidas en territorio inimigo, liortas e emboscadas onde o papel principal tíñao o factor sorpresa e o combatente individual con lume illado e buscando un lugar seguro dende onde disparar. De cando en cando producíanse moitas grandes batallas en campo aberto con formacións clásicas e lume masivo. Outra característica era a importancia da toma das fortalezas inimigas, por ser centros de poboación, comercio e de control estratéxico das zonas próximas.
Inicialmente, a guerra practicada pola Confederación era igual en táctica e armamento á dos seus veciños. Usaban arcos, frechas, escudos e armaduras corporais ata que en 1609 Champlain introduciu entre os algonquinos arcabuces con chave de mecha, quedando un cuarto de século en desvantaxe por carecer delas. A única solución que atoparon era finxir retiradas para atraer ós algonquinos a emboscadas. Forzándoos un combate corpo a corpo antes que puidesen usar os seus armas de fogo. Así, os escudos e arcos empezaron a volverse secundarios fronte a cravas e lanzas. Isto obrigou ós iroqueses a manterse á defensiva, tratando de reter os seus territorios de cazaría. Cara a 1630 as súas tácticas baseábanse en buscar certa protección para os seus tiradores para emboscar en bosques mediante guerrillas, usando en tal caso porteiros e mosqueteiros, ou combater con cravas, tomahawk e primitivas armaduras en campo aberto. Cunha boa organización política que coordinaba a súa eficiente produción agrícola, os iroqueses podían mobilizar exércitos de campaña moito maiores que a maioría dos seus veciños, especialmente os innu, que eran cazadores recolectores.
Plutonio
O plutonio, de símbolo Pu, é un elemento metálico radioactivo que se utiliza en reactores e armas nucleares. O seu número atómico é 94. É un dos elementos transuránicos do grupo dos actínidos do sistema periódico.
Guerras dos Castores
Tácticas
Como se fixo extensivo o uso de armas capaces de traspasar con facilidade as armaduras, estas últimas foron abandonadas, volvéndose máis importante a mobilidade do guerreiro e a precisión das armas. Para 1641 os neerlandeses comezan a venderlles armas. As Cinco Nacións modernizan a súa forma de guerrear, realizan asaltos a fortalezas e disparan polas fendas. En campo aberto cargan sobre os seus inimigos e disparan a curta distancia, póndoos en fuga. En 1647, os huróns formaban unha lúa crecente fronte ós iroqueses; cando os guerreiros da Confederación atacaban, os huróns tirábanse ó chan e cando os iroqueses estaban a recargar os seus mosquetes, disparaban os propios. Así, os iroqueses preferiron atacar dende as beiras dos ríos os convois de canoas huronas, roubando as peles para comprar máis armas de fogo, adquirindo unha superioridade decisiva. Só grazas ás armas de fogo compradas ós neerlandeses podían vencer con relativa facilidade a veciños que os superaban en número pero pobremente armados, e no caso dos pobo erie, estaban aliados cos conestoga. Tras a introdución do arcabuz cara a 1640, os iroqueses dedicáronse a emboscadas e atacar canoas con longas liñas de tiradores, obrigando ós seus inimigos a abandonar a idea de combates corpo a corpo e tratar de compensar o seu atraso material e táctico fronte á Confederación. Pero para 1664 os ingleses empezaron a vender á Confederación numerosas armas para que se impuxese ós aliados dos franceses. As machadas e cravas foron desprazadas por tiradores ocultos entre os bosques, os seus inimigos estaban máis interesados en combates corpo a corpo en campo aberto. Os iroqueses sempre tentaban estender a súa liña de batalla o máximo posible e que cada unidade axudase a envolver ós seus inimigos, o que lles obrigaba a mobilizar grandes continxentes. As Cinco Nacións de cando en cando puñan en cada incursión máis de 1 200 guerreiros, a maioría realizábanas con 500 a 1.000 combatentes. Segundo o testemuño do misioneiro xesuíta Jacques Bruyas, a Confederación non pasaba de ter 2 000 guerreiros durante dita centuria.
Guido Balzarini
Guido Balzarini, nado en Arrone o 21 de outubro de 1874 e finado en Roma en 1935, foi un tirador de esgrima italiano, gañador dunha medalla olímpica.
Guerras dos Castores
Primeiros anos
miniatura|420x420px|Mapa que amosa a localización aproximada das maiores tribos e os seus asentamentos. As poboacións de castores en territorio iroqués, fonte das súas peles, empezou a declinar a fins dos anos 1630, a diferenza das terras dos seus veciños máis pequenos. En 1636, trescentos iroqueses penetraron polo val de Richelieu pero a tropa foi emboscada polos innu preto dunha aldea mohawk, resultaron vinte e oito iroqueses mortos e cinco prisioneiros. Na primavera de 1637, unha partida de algonquinos e innu tentaron invadir territorio mohawk pero foron vencidos, os seus líderes mortos e os sobreviventes volveron en desorde ás súas terras. Os vencidos buscaron aliarse con huróns e franceses, pero ambos se negaron pola súa indisciplina. Unha ofensiva iroquesa acabaría por expulsar ós algonquinos e innu máis ó norte, forzándose ós primeiros a fuxir do val de Ottawa e os segundos a Quebec.
Guido Balzarini
Traxectoria
Esgrimista de cualidade internacional nos anos previos á primeira guerra mundial, por causa da guerra tivo que deixar de competir, volvendo á competición na década de 1920 pero sen poder competir nos campionatos mundiais por non acudir Italia a eles. Participou, non obstante, nos Xogos Olímpicos de 1924 en Antuerpen, logrando a medalla de ouro en sabre por equipos á idade de cincuenta anos.
Condado de Empúries
120px|thumb|Escudo de armas do Condado de Empúries. O condado de Empúries era un condado medieval que se estendía polo que hoxe en día constitúe a bisbarra do Empordán, en Cataluña. Tras a integración deste condado na Coroa de Aragón, dende o 13 de xaneiro de 1463 é un título nobiliario, creado polo rei Afonso V de Aragón para o seu irmán Henrique de Aragón.
O nome do condado fai referencia á localidade de Empúries, na provincia de Xirona.
Guerras dos Castores
Primeiros anos
Entre tanto, na fronte hurón, en 1634 os seneca lanzaron unha ofensiva contra os huróns, causándolles numerosas baixas. Un ano despois cincocentos guerreiros huróns preparáronse para asaltar unha vila seneca, pero os iroqueses decatáronse, prepararon os seus defensas e lanzaron un ataque preventivo, dando morte a douscentos huróns e capturando a un centenar; os seneca gañaran unha breve guerra. Ese mesmo ano de 1635 ambas as confederacións pactaron a paz.
En 1636, os huróns atacaron ós iroqueses con éxito, facéndose dun prisioneiro. En abril de 1637 un hurón volveu ó seu fogar dende territorio seneca para advertir á súa xente de que os iroqueses preparábanse para cortar a ruta comercial entre o asentamento francés de St. Lawrence e Huronia. En agosto cincocentos iroqueses estableceron un campamento ó norte do asentamento, na costa do lago St. Peter para cumprir ese propósito; os europeos pediron axuda ós huróns. Durante ese verán prodúcense varios choques entre canoas no lago St. Lawrence, durante un deles foi capturado o xefe hurón Taratouan e vinte e nove guerreiros polos oneida, foron executados brutalmente. A morte de Taratouan motivou ós huróns a reconstruír a súa alianza cos algonquinos e preparar a súa vinganza. Finalmente, a finais da estación, cento cincuenta huróns romperon o bloqueo e en setembro emboscan unha partida de vinte e cinco ou trinta iroqueses na costa do lago Ontario. Oito iroqueses son capturados, un é executado no lugar e outros torturados despois até morrer. Os oneida responderon saqueando a vila hurona de Ossossané, en Wendake. Naqueles momentos o famoso shamán Tehorenhaennion tentaba curar unha epidemia.
Na primavera de 1638 os huróns contraatacaron con axuda algonquina. Unha expedición de tres centenares de guerreiros entrou polo val de Trent ou de Ottawa en territorio iroqués. Sorpresivamente atopáronse con cen iroqueses que detectaron ós seus exploradores e capturaron a un. O prisioneiro mentiu asegurando que a partida aliada era inferior en número. Os iroqueses construíron confiadamente un pequeno forte pero foron rodeados sen demora. En vinganza, o cativo foi esnaquizado. A maioría dos asediados empezou a preparar a fuga, pero o seu líder, o oneida Ononkwaia, negouse e chamou a loitar. Resultaron setenta ou oitenta mortos, oito prisioneiros –levados a Huronia para morrer torturados– e catro ou cinco sobreviventes que lograron fuxir. A batalla significou que os oneida quedaron case sen homes adultos, o Consello iroqués obrigou ás mulleres da tribo a casar con mohawk para previr a súa desaparición. Os huróns lanzaron máis incursións e tomaron un centenar de cativos. Os seneca vingáronse inflixindo unha grave derrota ós huróns, causa de que fosen os inimigos máis temidos por estes.
Os wenro serviran como un Estado colchón entre iroqueses e neutrais e erie, estas dúas últimas confederacións eran máis grandes e poderosas que as Cinco Nacións, o que impedira a súa expansión ó oeste até entón, levándolles a centrarse no norte. Os wenro foron abandonados á súa sorte polos seus aliados e os seus territorios tomados polos iroqueses. Eran apenas 1 200 a 2 000, quizais 3 000 como moito. Os seneca lideraron unha campaña en que a maioría dos wenro foron mortos ou capturados. Preto de 600 sobreviventes famentos pediron permiso para refuxiarse na vila hurona de Ossossané, aínda que serían capturados na posterior conquista de Huronia. Os últimos grupos de wenro que resistían foron vencidos ó leste do río Niágara en 1643, debendo fuxir cos neutrais.
Anhalt
miniatura|Anhalt dentro do Imperio Alemán Anhalt foi un antigo estado alemán que se formou no século XIII ao separarse do ducado de Saxonia, posteriormente o estado dividiuse en varios principados. En 1570 Anhalt uniuse de novo e así permaneceu ata 1603, cando de novo se volve a fragmentar e non sería ata 1863 cando se volvan a unir formando o Ducado de Anhalt que tiña como capital Dessau, consistía en dúas grandes extensión de territorio separados pola provincia prusiana de Saxonia e cinco enclaves:Alsleben, Muhlingen, Dornburg, Goednitz e Tilkerode-Abberode rodeados por territorio prusiano. En 1918 coa proclamación da República de Weimar, Anhalt aboliu a monarquía e converteuse no Estado Libre de Anhalt. Despois da Segunda guerra mundial uniuse á Saxonia prusiana para formar Saxonia-Anhalt disolto en 1952 e volto a crear en 1990 coa unificación de Alemaña.
Guerras dos Castores
Primeiros anos
No verán dese ano os huróns sentían seguros de forzar ás Cinco Nacións a pagar reparacións de paz e a pesar de certa oposición, a maioría dos seus xefes esperaban vencer. A súa anterior vitoria sobre os oneida motivou ós seus mozos a asasinar a un seneca. Na primavera de 1639 lanzaron un primeiro ataque e en maio chegaban a Huronia doce a vinte prisioneiros seneca. Os neerlandeses, os seus únicos socios comerciais europeos, cuxas mercadorías descendían polos portos comerciais no Hudson para seguir a Europa, animaron ós iroqueses a seguir loitando. Como a fonte de peles iroquesa diminuíra, os ingresos dos postos tamén.
Besalú
miniatura|220px|Besalú Besalú é un concello da comarca catalá da Garrotxa. A superficie é de 4.92 km² e a poboación de 2.211 habitantes (2005). A orixe da localidade foi o castelo de Besalú. O río Fluvià atravesa á vila e únese ao Capellades.
Guerras dos Castores
Relacións cos franceses
miniatura|250x250px|Mapa das tribos da rexión dos Grandes Lagos entre 1630 e 1650. En 1641, os 700 mohawk viaxaron a Trois-Rivières, en Nova Francia, a propor a paz cos franceses e as súas tribos aliadas, e pediron ós franceses que creasen un posto comercial en Iroquesia. O gobernador Charles de Montmagny rexeitou a proposta, xa que supuxese o abandono dos seus aliados huróns. A guerra comezou formalmente a principios dos anos 1640 con ataques iroqueses ás aldeas huronas fronteirizas ó longo do río San Lourenzo, coa intención de perturbar o seu comercio cos franceses. A interrupción chegou a tal nivel que os franceses pediron ás tribos negociar xuntos un tratado co que pór fin á guerra. Dous líderes iroqueses, Deganaweida e Koiseaton, viaxaron a Nova Francia para tomar parte nas negociacións. Os franceses estiveron de acordo coa maioría das demandas iroquesas, entre elas a concesión de dereitos de tráfico en Nova Francia. No verán seguinte, unha frota iroquesa de oitenta canoas cargadas de peles navegou ós dominios franceses con intención de vendelas. Ó chegar, os franceses negáronse a comprar as peles, e no seu lugar díxose ós iroqueses que llas vendesen ós huróns, que actuarían como intermediarios. Os iroqueses estaban indignados e a guerra renovouse.
Os iroqueses decidiron armarse comprando mosquetes ós neerlandeses, até a súa expulsión en 1672 vendéronlles máis de 30.000 peles de castores. Para 1641 os iroqueses xa recibiran máis 400 mosquetes. esquerda|miniatura|300x300px|Mapa da Confederación cara a 1650. Os franceses estaban inquietos polo recente estalido da guerra, e decidiron participar directamente no conflito. Para obter superiores forzas os huróns e os conestoga formaron unha alianza contra a agresión iroquesa en 1647. Esta nova combinación facíaos moito máis numerosos que os iroqueses. Os huróns tentaron romper a Confederación Iroquesa negociando por separado a paz cos onondaga e os cayuga, pero as outras tribos interceptaron ós seus mensaxeiros, pondo fin ás negociacións. O verán de 1647 viu varias pequenas escaramuzas entre as tribos. En 1648 librouse unha gran batalla cando dúas tribos algonquinas tentaron pasar un convoi de peles a través dun bloqueo iroqués. O seu intento tivo éxito e os iroqueses tiveron numerosas baixas.
Os iroqueses utilizaron os anos inmediatos que seguiron en fortalecer a súa confederación traballando máis estreitamente xuntos baixo un liderado central efectivo. Aínda que o funcionamento dos seus gobernos segue sendo en gran medida descoñecido, nos anos 1660 o cinco nacións iroquesas deixaron de loitar entre si. Chegaron a ser capaces de coordinar plans económicos e militares entre as cinco tribos, fortalecendo con iso os seus intentos de conseguir un goberno máis avanzado que o das tribos dos arredores, cun control máis descentralizado.
Aínda que estas incursións non foron de ningún xeito constantes, cando se producían eran terribles para os habitantes de Nova Francia, e inicialmente os colonos sentían impotentes para evitalos. Algúns dos heroes franco-canadenses do folclore popular foron persoas que resistiron este tipo de ataques, como Dollard des Ormeaux, que morreu en maio de 1660, mentres facía fronte a unha forza de ataque iroquesa en Long Sault, na confluencia do río San Lourenzo e Ottawa. Segundo a lenda, logrou salvar Montreal co seu sacrificio. Outro heroe (heroína neste caso) foi Madeleine de Verchères, que en 1692, con 14 anos, levou a defensa da granxa da súa familia contra un ataque iroqués. Os franceses negáronse a facer a paz cos iroqueses, xa que cada vez víanos máis como peóns de neerlandeses e ingleses.
Derrota dos huróns
Os huróns estaban debilitados pola derrota de 1635 ante os seneca, pero especialmente polas pestes que entre 1637 e 1641 habían decimado a súa poboación, eliminado moitos dos seus líderes e quitáronlles a súa vantaxe numérica. Os huróns e os iroqueses tiñan similares recursos humanos, cunha poboación estimada entre 20.000 e 30.000 membros para cada confederación. Cara a 1615 os huróns podían conter facilmente a expansión dos seus inimigos, pero para 1640 a súa poboación reduciuse a 10.000. Con iso tamén decaeu o seu poder militar, dous mil guerreiros como moito, a metade dos que dispuñan os seus aliados neutrais moito máis numerosos. Baseándose no número de familias, co apoio dos tionontaté ou petunes podían duplicar esa cifra. A Confederación Hurona constituíase das tribos attignawantan, arendarhonon, ataronchronnon, atahontaenrat e attigneenongnahac.
Os huróns non eran sectarios. En 1615 comezou o traballo de misioneiros cando convidaron o pai Joseph Lle Caron a visitalos, el permaneceu un ano con eles. Seguíronlle os sacerdotes Guillaume Poulain en 1622, Nicholas Viel en 1625 e Jacques Da Roche Daillion en 1626-1628. As xesuítas sumáronselles con Brebeuf en 1626 e as súas misións serían moi exitosas até a súa destrución en 1650. Os misioneiros tentaron converter ós neutrais enviando huróns neófitos, pero foron rexeitados ata que en 1643 cen embaixadores neutrais pediron a instalación dunha misión pero xamais de fixo. miniatura|251x251px|Expansión da confederación entre 1638 e 1711. En 1639 os huróns queimaron vivos a 113 iroqueses. Un ano despois a Confederación Iroquesa respondeu con grandes ataques e os huróns deberon facer a paz cos tionontaté para enfrontar ó seu inimigo común. A guerra de 1640-1645 custaría miles de vidas. En 1641 o xefe hurón Ahatsistari con cincuenta guerreiros vence a trescentos mohawk e despois asalta con canoas as aldeas nas beiras do lago Ontario.
En 1647 unha tropa de setecentos ou oitocentos iroqueses, con trescentos arcabuces, lanzaron unha nova expedición. Durante a campaña, unha compañía onondaga é vencida e o seu xefe morto, pero os aondironnon, tribo hurona, son dispersados. En 1648 os neerlandeses decidiron vender armas directamente á Confederación e non a través de comerciantes, alcanzando a ter máis de catrocentas. Despois trescentos seneca capturaron a vila de Aondironnous e capturaron á maioría dos seus habitantes. Daquela os iroqueses asaltaron outras dúas ou tres vilas fronteirizas antes de marchar sobre a maior vila hurona. O 4 de xullo o pai Antonio Daniel oficiaba a misa na misión de Saint-Joseph II, antes chamada Teanaostaiac, cando os iroqueses atacaron. A maioría das súas 2.000 habitantes, incluído o sacerdote, foron mortos. Os poucos sobreviventes fuxiron ós bosques e o lugar foi queimado. Ese mesmo día foi atacada a misión de Saint-Michel. Os huróns quedaron desmoralizados e cando as xesuítas chamáronlles a mobilizar os seus guerreiros para defenderse non fixeron caso. En consecuencia, os huróns das rexións máis orientais migraron ó oeste, máis de 3.000 refuxiáronse en Sainte-Marie.
Para usar as súas novas armas, no inverno de 1648-1649 1.000 mohawk e seneca infiltráronse nos bosques huróns en pequenos grupos e pasaron o inverno na área de Haliburton. Pouco despois reuníronse e lanzaron unha feroz ofensiva en que dúas aldeas huronas, especificamente attigneenongnahac, son destruídas e mataron a miles en pleno corazón de Huronia. Entre as vítimas estaban os misioneiros Juan de Brébeuf, Carlos Garnier e Gabriel Lalemant, os cales son considerados mártires pola Igrexa católica. En 16 de marzo de 1649 a misión de Saint-Ignace II foi destruída e Brébeuf e Lalemant tiveron que fuxir á veciña Saint-Louis. Durante a noite unha masa de iroqueses aproximouse e só oitenta huróns quedaron para atrasalos e permitir a fuxida dos misioneiros a Sainte-Marie, pero eles negáronse, foron capturados e executados ao día seguinte. As misións e aldeas próximas arderon. Os habitantes de Saint-Michel enviaron 700 guerreiros a perseguir ós iroqueses, pero antes que a partida volvese os desesperados residentes abandonaron e queimaron a misión. O 1 de maio quince vilas huronas foron queimadas e os últimos resistentes decidiron atrincheirarse en Sainte-Marie. Unha primeira tropa de douscentos iroqueses foi emboscada por trescentos huróns cando ían contra a misión, debendo volver a Saint-Ignace. Tras isto, as Cinco Nacións reuniron un exército de 2 000 guerreiros, o que produciu unha das maiores batallas entre indíxenas de Angloamérica. O 16 de xuño ese exército atacou a misión e só cento cincuenta huróns mal armados enfrontáronos. Tras todo un día de loita, vinte huróns tomados prisioneiros foron executados sumariamente. O resto dos huróns fuxiron en busca do auxilio da Confederación Anishinaabeg, ó norte dos Grandes Lagos, que deixou ós ottawa ou odaawaa conter temporalmente a expansión iroquesa cara á o noroeste. Cos huróns dominados, xa non había asentamentos de tribos nativas entre os iroqueses e os franceses do Canadá, e os iroqueses controlaban agora unha rexión rica en peles. Preto de 700 huróns morreron nesa última campaña. Os restos dos pobos huróns permaneceron abandonados por longo tempo na maioría dos casos.
Uns 8 000 huróns refuxiáronse en Gahoendoe, «Illa Cristiá», na misión de Sainte-Marie II, fortificándoa pero quedando atrapados. Non podían saír en busca de comida polas patrullas de cazadores iroqueses que merodeaban nas proximidades, centos morreron de fame antes da chegada do inverno e 4 000 durante esa estación até xuño de 1650. En xullo trescentos sesenta misioneiros franceses e huróns escapan a L'Ancienne-Lorette, preto do Quebec. En 1736 os huróns de Lorette, que se mantiñan nos trescentos orixinais, foron trasladados ó oeste do lago Erie, onde rapidamente quintuplicaron o seu número.
Os sobreviventes refuxiáronse con neutrais, erie e tionontaté. Os seneca adoptaron a moitos dos prisioneiros, especialmente ós orixinarios da vila de Scanonaenrat e a misión de Saint-Jean-Baptiste, permitíndoselles fundar a aldea de Gandougarae ou Saint-Michel. Grazas a isto, en 1653 o pai Simon Lle Moine contaba 1.000 cristiáns entre os onondaga. Un grupo de huróns mantívose independente até 1656, pero forzado a elixir entre migrar ou integrarse á Confederación dividiuse entre os que se uniron ós mohawk, os que se foron a vivir cos onondaga e os que fuxiron ás colonias francesas. As conversacións empezaran en setembro de 1655 entre iroqueses fronte a franceses, algonquinos e refuxiados, acabando definitivamente en maio de 1657 grazas ás peticións de mohawk, onondaga e seneca. esquerda|miniatura|350x350px|Éxodo dos huróns tras a súa derrota. As enfermidades europeas fixeron estragos entre os iroqueses e os seus veciños nos anos anteriores á guerra, e as súas poboacións diminuíran drasticamente. Para remediar o problema, e para substituír a perda de guerreiros, os iroqueses traballaron para integrar a moitos dos seus inimigos capturados nas súas propias tribos. Traballouse diligentemente para manter ós seus inimigos capturados felices, o que incluía convidar os xesuítas ó seu territorio para mostrar ós que se converteron ó cristianismo. Un sacerdote lembraba: «Polo que podo ver, é o plan dos iroqueses capturar a todo os huróns... matar ós seus xefes... e co resto formar unha nación e un país». As xesuítas traballaron rápido entre os iroqueses, convertendo a moitos ó catolicismo, un papel que desempeñaría unha importante función nos anos seguintes.
Os huróns sobreviventes foron absorbidos ou dispersados en 1649-1650, calcúlase que até sete mil puideron ser feitos prisioneiros e integrados logo á Confederación Iroquesa. Despois da campaña os iroqueses tiñan menos de 1.000 guerreiros, pero puideron reconstruír as súas forzas adoptando a huróns e tionontaté. A política de adopción masiva de prisioneiros non era rara. A Relación Jesuítica de 1646-48 di que os oneida sempre estiveron en guerra con algonquinos e huróns até o punto que dous terzos da súa poboación eran membros desas tribos adoptados voluntaria ou forzadamente. Dita política foi causa e consecuencia de conflitos. Os iroqueses debían substituír as baixas das campañas e estaban obrigados a lanzar novas incursións para capturar e adoptar persoas.
A principios dos anos 1650, os iroqueses comezaron a atacar ós franceses. Algunhas das nacións iroquesas, en particular os oneida e onondaga, tiveron relacións pacíficas cos colonos, pero estaban baixo o control dos mohawk, a nación máis forte da Confederación, e mostrábanse hostís á presenza francesa. Despois dun errado tratado de paz arbitrado polo xefe Canaqueese, partidas de iroqueses mobilizáronse cara ó norte, a Nova Francia, ó longo da conca do lago Champlain e o río Richelieu, atacando e bloqueando Montreal. Normalmente lanzaron incursións en granxas ou asentamentos illados movéndose de maneira rápida e silenciosa polos bosques, e armados cun tomahawk e un coitelo de escalpar atacaban ós habitantes. En moitos casos, os prisioneiros eran levados á terra natal iroquesa e incorporados ás nacións.
Derrota dos tionontaté
A sorte dos tionontaté foi similar. O seu territorio chamábase Petunia. Estes sufriran graves perdas polas epidemias, dende 1616 a 1640 pasaran de oito a tres mil. Primeiro sufriron incursións iroquesas no inverno de 1648-1649. Tras a chegada de milleiros de refuxiados huróns durante o verán, o 7 de decembro de 1649 a misión de Sainte-Marie, na aldea de Etarita, era arrasada e os pais Carlos Garnier e Noël Chabanel torturados e executados un día despois. O ataque foi brillante, apenas 300 iroqueses, unha partida veloz pero lonxe das súas terras, tomaron a principal vila tionontaté, fortemente fortificada. Cando os guerreiros de Etarita decatáronse da súa proximidade saíron na súa procura e deixárona desprotexida. Saqueárona e queimaron, tomando prisioneiros a mulleres e nenos. O resto dos tionontaté rendeuse e foron absorbidos. Uns 1 000 tionontaté con algúns huróns, erie e neutrais fuxiron en canoas até a illa Mackinac, onde pasaron o inverno de 1649-1650. Pero en 1651 os iroqueses seguíronos e continuaron a súa fuga á actual localización de Green Bay. Dende aí, en 1652, continuaron vagando en calidade de refuxiados até 1701, cando se estableceron entre as actuais cidades de Detroit e Cleveland, converténdose nunha nova confederación étnica: os wyandot. Cincocentos fuxitivos e ottawa pasaron por territorio winnebago e menomini até ser recibidos en 1657 polos potawatomi. Dous anos máis tarde refúxianse coa Confederación Illinois, pero os iroqueses decatáronse da súa localización e tras unha serie de ataques obrigáronlles a refuxiarse ó oeste do Misisipi cos síux. Nun dos enfrontamentos, en maio de 1660, o xefe hurón Anahotaha foi rodeado no «salto longo» (Long Sault) do río Ottawa con dezasete milicianos franceses de Sieur Dolard, seis algonquinos de Mitameg e corenta huróns por setecentos iroqueses. Morren todos menos cinco franceses e catro huróns que son capturados.