Escultura_do_Renacemento_italiano
Ideoloxí­a e iconografía
O concepto de arte para os renacentistas non se fundaba primariamente sobre principios da Estética, e ao contrario dos días de hoxe, as obras de arte tiñan un carácter funcional, servían como veículo de propaganda de conceptos filosóficos, políticos, relixiosos e sociais definidos e preestabelecidos pola colectividade. Pouco valor se daba á interpretación individual dos temas abordados como iso é entendido actualmente, e soamente ao final do Renacemento, coa actuación de Leonardo da Vinci, Michelangelo e Rafael Sanzio, é que xurdiu o concepto do xenio como un creador independente, un visionario automotivado e orixinal, pero mesmo entón se tornaron notorios os conflitos de Leonardo e principalmente de Michelangelo cos seus patronos, xustamente por causa das liberdades que tomaban. Boa parte do éxito do artista do Renacemento debíase a que a elite o consideraba suficientemente confiábel, habilidoso e ben disposto para crear pezas exactamente de acordo cos desexos de quen as encomendaba, e porque con certeza non iría cuestionar o status quo cos seus traballos. Alén diso, as encomendas non era raro que fosen rexidas por un minucioso contrato legal, onde se discriminaban os materiais a seren usados, o tempo de entrega, o tamaño, tema e abordaxe formal da obra. Non obstante, é obvio que tamén se esperaba que o artista dominase cabalmente os principios da Estética para que a obra resultase bela e eficiente, e de facto o Renacemento foi unha fase en que a arte como un ramo da Estética foi extensamente debatida polos círculos ilustrados, e en vista diso considérase o período como o marco inicial da arte moderna. Por outro lado, dentro de límites aparentemente tan ríxidos, había bastante espazo para experimentos técnicos e formais. esquerda|miniatura|333x333px|Donatello: Judite e Holofernes, 1455-1460. [[Palazzo Vecchio, Florencia.]] A orientación social da produción artística pode ser atestada polas inscricións que algúns monumentos exhibían. En Florencia os Médici encomendaron a Donatello unha estatua de Judite decapitando Holofernes, en cuxa base se lía "A salvación do Estado. Pedro de Médici fillo de Cosme dedicou esta estatua dunha muller tanto á liberdade como á fortaleza, polas cales os cidadáns con corazóns invencíbeis e constantes poden retornar á república. Reinos caen pola luxuria, cidades se erguen a través das virtudes. Contemplen o pescozo do orgullo cortado pola man da humildade!". Ao pé do David, do mesmo autor, un símbolo de liberdade e de identidade cívica caro aos florentinos, estaba inscrito: "É vencedor todo aquel que defende súa patria. Deus esmaga a ira dun inimigo xigantesco. Vede! Un meniño venceu un gran tirano! Vencede, oh cidadáns!". Mesmo que a elite usase a arte tamén para promoverse a si mesma, a administración republicana dos Médici estivo empeñada en se asociar co ideal do gobernante bo e ilustrado, e sobreviven crónicas de cidadáns comúns que falan con entusiasmo sobre os proxectos decorativos da cidade, non parecendo importarse co seu alto custo financeiro, ao contrario, apoiándoos explicitamente e referindo a felicidade que traían para o pobo. Preto do final do século, con todo, a opinión pública comeza a cuestionar se eses proxectos estaban voltos de facto ao ben común ou só á gloria persoal dos Médici e das outras familias poderosas, e así­ se xustifica o chamamento, tanto entre o pobo como entre algúns membros da elite, da oración relixiosa do monxe Savonarola contra o luxo ostensivo, a opresión dos pobres e a decadencia moral, que levou á destrución en fogueiras públicas moitas obras de arte até que o movemento foi suprimido coa súa execución, tamén nunha fogueira en praza pública. Mesmo con oscilacións ocasionais como esta, o sistema de padroado público mantívose en vigor durante todo o Renacemento, e non só en Florencia, sendo unha práctica xeneralizada. A contemplación desas obras en museos modernos, así descontextualizando as pezas da súa localización primitiva en palacios, igrexas e prazas, prívanos de boa parte do seu significado sociocultural.