cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saab 17
Historial operacional
miniatura|250x250px|Saab B 17B O primeiro voo do Saab 17 foi o 18 de maio de 1940 e as primeiras entregas de bombardeiros en picado á Flygvapnet comezaron en marzo de 1942, mentres que as de avións recoñecemento comezaron no mes de xuño dese ano, e o tipo estivo operativo en setembro cando se levaron a cabo os primeiros exercicios. Inmediatamente apareceron problemas por fallos nas ás, e precisáronse modificacións adicionais antes de que puidese autorizarse como bombardeiro en picado, quedando limitado a ataques superficiais a partir de entón. O derradeiro avión entregouse o 31 de agosto de 1944.
Mysella bidentata
Mysella bidentata é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Montagu en 1803.
Saab 17
Historial operacional
Stig Wennerström conseguiu certa fama en Suecia por exectarse exitosamente dun B 17 dende baixa altitude xunto coseu artilleiro, pero posteriormente convertiríase nun espía para a Unión Soviética.
Durante varios meses a finais de 1944 e principios de 1945 quince B 17As foron operados pola Brigada Dinamarquesa en Suecia (Danforce), unha unidade de 5 000 homes (incluídos 50 pilotos) en Suecia que se formaran para axudar na liberación de Dinamarca dos nazis, para evitar que na súa retirada os alemáns usasen civís como escudos humanos, e para levar a cabo tácticas de terra queimada como xa fixeran noutros lugares. Porén, debido á rendición alemá o 7 de maio de 1945, os avións xa non eran necesarios e regresaron ao control da Flygvapnet un par de meses despois.
Os rápidos avances na aviación relacionados coa mellora na aerodinámica, con motores de maior potencia e finalmente a introdución de reactores, fixeron que o Saab 17 tivese unha carreira curta e que fose retirado gradualmente da primeira liña entre 1948 e 1950, aínda que os derradeiros exemplares retiráronse de roles secundarios en 1954. Durante os seguintes anos algunhas unidades venderíanse a distintos operadores.
Lingua emberá setentrional
A lingua emberá setentrional, tamén coñecida como darién, é a meirande das linguas emberá, falada polo pobo emberá en Colombia e Panamá. É falada principalmente en Colombia, mais tamén é unha lingua moi estendida na rexión de Darién en Panamá.
Meda, Rao, Navia de Suarna
Meda é un lugar da parroquia de Rao no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Laxo, Rao, Navia de Suarna
Laxo é un lugar da parroquia de Rao no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Saab 17
Historial operacional
Debido aos esforzos de Carl Gustaf von Rosen, a Forza Aérea de Etiopía mercou 47 unidades que foron operadas dende 1947 ata 1968.
A partir de 1951, 19 B 17 foron prestados a Svensk Flygtjanst AB e AVIA para ser usados como remolcadores de obxectivos e pintáronse de amarelo con marcas civís. Un deles, un B 17A SE-BYF vendeuse á Österreichische Luftstreitkräfte en 1957, onde continuou sendo usado como remolcador de obxectivos ata que foi retirado en 1963. Dous B 17As vendéronse á Ilmavoimat finesa en 1959 e 1960, tamén como remolcadores de obxectivos. Ningún dos avións fineses duraron moito xa que quedaron destruídos en accidentes.
Murias de Rao, Rao, Navia de Suarna
Murias de Rao é un lugar da parroquia de Rao no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Lingua wounaan
A lingua wounaan, tamén coñecida como noanamá e woun meu, é unha lingua da familia chocó, con arredor de 10 000 falantes na fronteira entre Panamá e Colombia.
Murias de Camín, Ribón, Navia de Suarna
Murias de Camín é un lugar da parroquia de Ribón no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Rao, Rao, Navia de Suarna
Rao é un lugar da parroquia de Rao no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Florence Pugh
Florence Pugh (|pjuː|), nada en Oxford o 3 de xaneiro de 1996, é unha actriz británica. Debutou como actriz en The Falling (2014) e recibiu recoñecemento a partir do seu papel protagonista en Lady Macbeth (2016). A súa interpretación como unha muller casada infeliz valeulle un British Independent Film Award á mellor actriz. Pugh interpretou a Isabel de Burgh no filme histórico Outlaw King (2018).
Primeiros anos
Pugh naceu e creceu en Oxfordshire. O seu pai, Clinton Pugh, é un restaurador en Oxford e a súa nai, Deborah, é bailarina e profesora de danza. Pugh ten tres irmáns, entre eles o actor e músico Toby Sebastian e a actriz Arabella Gibbins.
Cando era nena, Pugh sufriu traqueomalacia, que provocou que fose hospitalizada con frecuencia. A familia mudouse a Sotogrande, en Andalucía, cando Pugh tiña tres anos esperando que o clima tépedo mellorase a súa saúde. Viviron alí ata que cumpriu seis anos, cando regresaron a Oxford.
O seu amor polos acentos e a actuación chegoulle precisamente aos seis anos, cando fixo parte dunha obra escolar de Nadal como a Virxe María e decidiu facer dela coma se tivese interpretala coma se tivese acento de Yorkshire. Outros papeis protagonistas seguírona na Wychwood School (2007–2009) e na St. Edward's School, en Oxford.
Carreira
Pugh debutou no cinema no filme de 2014 The Falling, en que interpreta unha adolescente precoz, actuando xunto con Maisie Williams. Pugh foi candidata ao premio á mellor actriz debutante británica no BFI London Film Festival de 2015 e á mellor interpretación nos premios do London Film Critics' Circle.
En 2015, Pugh obtivo o papel principal na fita Studio City, xunto a Eric McCormack. O ano seguinte protagonizou Lady Macbeth e tivo un papel recorrente na primeira tempada da serie de detectives Marcella. Pola súa actuación na serie recibiu un British Independent Film Award, entre outros galardóns.
En 2018, Pugh interpretou a Isabel de Burgh no filme histórico Outlaw King (2018), protagonizado por Chris Pine como Roberto I de Escocia. O ano seguinte interpretou a loitadora profesional Paige en Fighting with My Family, un drama deportivo sobre a relación de Paige coa súa familia. Ademais protagonizou o filme de terror de Ari Aster Midsommar, e apareceu en Little Women, xunto a Saoirse Ronan, Timothée Chalamet e Meryl Streep, filme baseado na novela homónima de Louisa May Alcott, e nunha miniserie baseada na novela de espías de John le Carré The Little Drummer Girl.
Prebello, Rao, Navia de Suarna
Prebello é un lugar da parroquia de Rao no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Fundación San Rosendo
A Fundación San Rosendo ten a súa orixe en Cáritas Diocesana de Ourense que desenvolveu iniciativas de apoio a colectivos desfavorecidos desde 1972. O sacerdote Don Benigno Moure tivo un papel destacado na organización destas propostas até que, en 1992, o Bispado de Ourense constitúe a fundación con fins xerais de interese galego para desenvolver funcións de asistencia social tomando o nome de San Rosendo en referencia ao bispo ourensán recoñecido tradicionalmente pola súa defensa da xustiza, o desenvolvemento e o benestar. A Fundación conta con 71 centros asistenciais nos que hai centros e apartamentos tutelados para persoas maiores, centros para persoas con discapacidade, centros de rehabilitación e centros de augas mineromedicinais ofrecendo máis de 3.700 prazas.
Organigrama
O padroado da Fundación é o órgano soberano que toma as decisións relativas ao funcionamento da institución e está formado por sete persoas: presidente, secretario, tesoureiro e 4 vocais. Conta tamén cun presidente honorario e fundador, D. Benigno Moure Cortés. A Fundación San Rosendo está formada por un equipo profesional de máis de 1.670 persoas en distintas áreas de traballo.
Tipos de centros
A fundación conta con centros de diversa natureza.
Catálogo de servizos
Os centros da Fundación San Rosendo ofrecen un catálogo de servizos xeral.
Jesús González Ferreiro
Traxectoria
Iniciou os estudos de Medicina na Universidade de Santiago de Compostela en 1932. Militante da Juventudes Socialistas Unificadas. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Santiago de Compostela por auxilio á rebelión o 30 de marzo de 1937 xunto con outros 31 veciños do partido xudicial de Negreira, foi condenado a pena de morte, que lle foi conmutada por cadea perpetua. En 1947 volveu ser detido, xulgado e condenado a tres anos de prisión. Foi médico municipal de Brión nos anos sesenta. Militante do PCG, nas primeiras eleccións democráticas promoveu e encabezou a Agrupación Democrática Independiente de Negreira que obtivo catro concelleiros. Nas eleccións municipais de 1983 encabezou a candidatura ADI que obtivo dous concelleiros.
Vida persoal
Casou con Socorro Framil Martínez e foi pai de Blanca María, María Isabel e Juan Francisco González Framil.
Gramática da lingua franca nova
A gramática de lingua franca nova (elefen) é unha simplificación da gramática común das linguas romances española, francesa, italiana, catalá e portuguesa. Parécese á dos crioulos das linguas romances como o haitiano, o caboverdiano, o papiamento e o chabacano.
Frases
A maioría das frases en elefen conteñen un grupo verbal, que representa xeralmente unha acción. Un grupo verbal consiste nun verbo e nos modificadores, tales como adverbios ou grupos preposicionais.
Suxeito e obxecto
Os dous sintagmas nominais máis importantes son o suxeito e o obxecto. O seu sentido preciso depende do verbo, pero grosso modo, o suxeito é o que realiza a acción, e o obxecto, o que está directamente relacionado con ela.
En elefen, o suxeito precede sempre ao verbo e o obxecto vai detrás:
Nalgúns casos, por estilo ou clarificación, pódese poñer o obxecto do verbo ao comezo da frase. Nestes casos, o obxecto debe estar seguido dunha coma, e un pronome para o obxecto que é usado despois do verbo:
A maioría dos verbos necesitan un suxeito, pero hai moitos que non necesitan un obxecto.
Complementos
O atributo é un elemento frecuente na frase. Trátase dun elemento descritivo complementario, o cal pode ir precedido de verbos como es (ser/estar),  deveni (converterse), pare (parecer) e resta (permanecer):
Preposicións
Me dona a tu esta poma. – Eu douche esta mazá
Proposicións
Algunhas frases conteñen tamén proposicións, que son como pequenas frases no interior da frase principal (proposicións subordinadas). Poden modificar aos sintagmas nominais, os  sintagmas verbais ou a oración principal:
Substantivos
Os substantivos adoitan ser introducidos por determinantes, e poden ir seguidos de adxectivos e de grupos preposicionais, para crear un grupo nominal. Os substantivos representan os obxectos físicos, tales como persoas, lugares ou cosas pero igualmente representan conceptos abstractos, similares gramaticalmente.
Plural
Engádese - s ao substantivo para formar o plural. Se o substantivo en singular termina en consoante, engádese -es. A terminación do plural non modifica a acentuación da palabra:
Os adxectivos, que modifican a un substantivo, non cambian en plural. Pero se os empregamos como substantivos, débese engadir a marca de plural cando sexa necesario:
Algúns substantivos, plurais noutras linguas, son singulares en elefen:
Substantivos contables e non contables
Do mesmo xeito que en moitas outras linguas, o elefen distingue substantivos contables e non contables. Un substantivo contable pode ser modificado por un número e toma a -s do plural. Os substantivos contables representan en xeral os obxectos físicos, identificables individualmente, tales como casas, gatos ou pensamentos: Por exemplo:
Pola contra, os substantivos non contables non toman en xeral a - s do plural. Os substantivos non contables representan en xeral as masas sen individualidade definida, tales como líquidos (auga, zume), po (azucre, area), substancias (metal, madeira), ou calidades abstractas (elegancia, lentitude). Cando os modifican un número ou un cuantitativo, engádeselles unha unidade de medida para aclarar. Por exemplo:
Pódense utilizar substantivos non contables como contables. Trátase de situacións particulares: + On no pote compara la belias de Paris e Venezia. – Non se poden comparar as belezas de París e Venecia.
Xénero
Os substantivos non adoitan indicar o seu xénero. Para distinguilos, utilízanse os adxectivos mas e fema:
Con todo, para algúns nomes de parentesco, o masculino toma unha -o e o feminino una -a:
Elsa Lunghini
Elsa Lunghini, nada en París o 20 de maio de 1973, é unha actriz e cantante francesa. Entre 1986 e 2007 empregou o pseudónimo artístico de Elsa, e en 2008 retomou o seu nome completo coa publicación do seu álbum Elsa Lunghini.
Gramática da lingua franca nova
Xénero
Pero para algunhas parellas utilízanse nomes diferentes para cada sexo:
Elsa Lunghini
Traxectoria
Seu pai é o cantante e actor Georges Lunghini e súa nai a escultura e pintora Christiane Jober. É sobriña da actriz e escritora Marlène Jobert e curmá de Eva Green, Joséphine Jobert e mais Joy Green.
Con sete anos interpretou o seu primeiro papel no cinema, foi nun filme de 1981 do director Claude Miller, Garde à vue protagonizado por Romy Schneider, Lino Ventura e Michel Serrault. Despois realizou varias películas máis, entre elas La Femme de ma vie en 1986 e foi durante esta película que empezou a cantar, fíxoo con T'en va pas e logrou o éxito, xa que con trece anos foi a artista máis nova en chegar ao número un do Top 50, e o tema permaneceu oito semanas como o sinxelo máis vendido cunhas vendas case 900 000 exemplares.
En 1988 lanzou o seu primeiro álbum, Elsa, que logrou grande éxito, máis de 800 000 álbums vendidos, e entre as cancións que incluía estaban os éxitos Quelque chose dans mon cœur, Un roman d'amitié un dueto con Glenn Medeiros que foi número un durante seis semanas, Jour de neige, À la même heure dans deux ans e Jamais nous un dueto con Laurent Voulz.
Gramática da lingua franca nova
Grupos nominais
Un grupo nominal consiste nun substantivo e os seus modificadores: determinantes, que preceden ao substantivo, e os adxectivos e grupos preposicionais, que lle seguen.
Elsa Lunghini
Traxectoria
En 1990 publicou o seu segundo álbum, Rien que pour ça ..., do que se extraeron títulos como Rien que pour ça, Pleure doucement e Qu'est-ce que ça peut lui faire ?. Este álbum acadou menos éxito que o primeiro, aínda así foi platino, con máis de 300 000 exemplares vendidos, o que lle permitiu ser, en novembro dese ano, a artista máis nova en aparecer no programa principal do Olympia de París.
En 1991 protagonizou Le Retour de Casanova, con Alain Delon e Fabrice Luchini e en 1992 volveu á música co seu terceiro álbum, Douce Violence, diferente aos anteriores, con cancións melancólicas e insolencia; a canción principal "Bouscule-moi", creba a imaxe lene da cantante e revela o seu lado máis adulto e sexy, vendeu máis de 200 000 exemplares. dereita|120 px|Elsa Lunghini nun momento da filmación de Trois jours en juin (2005) Tras a saída deste álbum dedícase ao seu primeiro fillo, Luigi, froito da súa unión co cantante alemán Peter Kröner e non vai gravar outro álbum ata 1996, Chaque jour est un long chemin para o que tamén escribiu as letras. Tivo boas críticas, en especial o sinxelo Sous ma robe pero non acadou o éxito popular. O ano seguinte publicou a compilación Elsa, l'essentiel 1986-1993, que se converteu en disco de ouro. miniatura|Elsa Lunghini na cerimonia de entrega dos premios Lumières de 2015
Gramática da lingua franca nova
Grupos nominais
Os dous grupos nominais principais na oración son o suxeito e o obxecto. O suxeito precede ao verbo, e o obxecto séguelle. Outros grupos nominais son habitualmente introducidos por preposicións para aclarar o seu papel.
Elsa Lunghini
Traxectoria
En 2002 protagonizou o telefilme La Mort est rousse con Bernard Giraudeau e Eva Darlan e en 2005 volveu con Trois jours en juin con Guy Marchand. Tras un conflito coa súa discográfica, BMG France, asinou con Mercury Records para o que gravou o seu quinto álbum De lave et de sève que saíu en abril de 2004, Elsa foi a autora de boa parte dos textos, co que confirmou o seu status de cantautora. No álbum tamén participaron Benjamin Biolay, Hubert Mounier, Keren Ann e Étienne Daho. Realizou unha serie de concertos na sala L'Européen de París en setembro de 2005, e en abril de 2006 efectuou o seu primeiro directo, despois de vinte anos de carreira. Implicouse na gala de concertos solidarios de les Enfoirés para a asociación Restos du cœur, así como noutras causas benéficas como Sol En Si ou Bout de vie. En 2007 interpretou a Suzanne na adaptación para a televisión da novela de Marc Levy, Où es-tu ? acompañada de Cristiana Reali e Philippe Bas. Emitiuse en xuño de 2008 en M6.
Gramática da lingua franca nova
Grupos nominais
Un grupo nominal debe normalmente conter un determinante – ás veces, simplemente unha marca de plural -s. Pero esta regra non se aplica aos nomes propios, nin aos días da semana, nin aos meses nin ás linguas nin aos substantivos non contables:
Elsa Lunghini
Traxectoria
O seu sexto álbum Elsa Lunghini saíu en setembro de 2008, a maioría dos títulos son da autoría de Da Silva, Elsa e Dominique A. Malia saír tres sinxelos do álbum, Oser, Le garçon d'étage e Les tremblements de terre, non gozou de éxito e finalmente tanto os concertos en París como a xira por Francia tivo que se anular. En 2009 interpretou o papel de Emma no telefilme Aveugle, mais pas trop de Charlotte Brandström que se emitiu o 14 de setembro de 2009 en TF1, acompañada de Bernard Le Coq. No primeiro trimestre de 2010 participou na miniserie de France 2, La Maison des Rocheville, protagonizada por Alexandre Brasseur, Chloé Lambert e Virginie Desarnauts. Participou nun dueto con Bruno Putzulu coa canción "J’t'aimais j’t'aime" en 2010 e no ano seguinte no álbum de Thierry Gali Il était une fois en apoio da Unicef.
Gramática da lingua franca nova
Grupos nominais
Reláxase a regra cando o grupo nominal segue a unha preposición, sobre todo nas expresións fixas:
Elsa Lunghini
Traxectoria
En xaneiro de 2017 incorporouse á cuarta tempada da serie policial de France 2, Cherif, no papel de Justine, a compañeira de Cherif e en 2019 fixo o seu primeiro papel teatral, foi na comedia 2+2 de Cyril Gély e Eric Rouquette que dirixiu Jeoffrey Bourdenet,no Teatro Tristan Bernard.
Gramática da lingua franca nova
Grupos nominais
Un adxectivo ou determinante pode ser modificado por un adverbio que lle precede. Tendo en conta que son parecidos aos adxectivos, nunha enumeración, están separados por unha coma ou por e. Ao falar, é a melodía da oración a que marca a diferenza:
Ás veces un substantivo utilízase para simbolizar un membro calquera da súa clase. Neste caso, pouco importa se se utiliza a ou un, ou se o substantivo atópase en singular ou en plural. Un arpa es un strumento musical. – Unha arpa es un instrumento musical. Un pronome é unha variante particular dun grupo nominal. Normalmente, non se pode modificar.
Aposición
Dinse que dous grupos nominais atópanse en aposición cando o segundo segue directamente ao primeiro e os dous representan á mesma persoa ou cousa. Na maioría dos casos, o segundo identifica a persoa ou cousa:
Ás veces, dous substantivos aplícanse por igual a un obxecto ou persoa. Nestes casos, os substantivos únense cun guión:
Determinantes
Existen diferentes clases de determinantes. Velaquí un exemplo tipo de cada un deles: tota, la, esta, cual, cada, mea, multe, otra.
Iris Darriba
Iris Darriba Quesada, coñecida como Iris Darriba, nada en Vigo o 9 abril 1990, é unha actriz e xornalista galega.
Gramática da lingua franca nova
Predeterminantes
Tota significa “todo” ou “todos”. Indica a totalidade do substantivo que describe. Ao contrario que cada, tota trata o todo como unha unidade, e non como individuos separados:
Ambos significa “os dous”. Pódese empregar no canto de tota, cando se di que toda a cantidade limítase a dúas. O substantivo debe estar en plural:
Iris Darriba
Traxectoria
Estudou Publicidade e RRPP na Universidade de Vigo e formouse en interpretación. Traballou no márketing, o sector audiovisual, a ilustración, como actriz de dobraxe, teatro e televisión e como locutora de radio. Tamén ten traballos de clown, expresión corporal e loita escénica, como pintora e xornalista.
Gramática da lingua franca nova
Predeterminantes
Semánticamente, tota e ambos non se diferencian dos cuantitativos, pero trátaselles como unha clase aparte pola súa sintaxe: colócanse diante de calquera outro determinante no grupo nominal, incluíndo la.
Iris Darriba
Traxectoria
Creou o blog de beleza My Beauty Dragon.
Gramática da lingua franca nova
Predeterminantes
Tamén poden ser utilizados como pronomes.
Pronomes
Un pronome é unha palabra que substitúe a un grupo nominal máis longo.
Iris Darriba
Traxectoria
É neta de Antonio Quesada e filla de Marifé Quesada.
Gramática da lingua franca nova
Adxectivos
Un adxectivo é unha palabra que modifica o sentido dun substantivo. Representa as calidades do que é indicado polo substantivo.
En elefen, os adxectivos non varían en xénero nin en número.
Orde das palabras
A maior parte dos adxectivos colócanse detrás do substantivo ao que modifican. Con todo bon (“bo/a”) e mal (“malo/a”) adóitanse colocar diante do substantivo, salvo se son eles mesmos os modificados:
Na maioría dos casos, é posible engadir máis dun adxectivo cualificativo sen causar confusión. Pero nalgúns casos, un dos adxectivos pode ser entendido como un adverbio o que altera o significado do adxectivo seguinte. Pódese colocar e entre os adxectivos para evitar confusión:
Nalgúns casos, pódese colocar un adxectivo diante do substantivo: por razóns de estilo en poesías ou narracións, ou cando se trata de adxectivos de peso similar:
Comparación
Fórmanse os adxectivos de comparación engadindo os adverbios plu (“máis”) e min (“menos”). “Que” é ca en elefen: La cosina es plu calda ca la jardin. – A cociña é máis calorosa que o xardín. Esta leto es min comfortosa ca me ia previde. – A cociña é máis calorosa que o xardín.
Fórmanse os adxectivos superlativos engadindo os adverbios la plu (“o máis”) e la min (“o menos”): La sol es la ojeto la plu calda en la sistem solal. – O sol é o astro máis quente do sistema solar. El ia ave un fia la plu bela en la mundo. – Tiña un filla, a máis bela do mundo.
Adxectivos como substantivos
Pódese transformar un adxectivo nun substantivo cuxo sentido é un ser que posúe a calidade dese adxectivo. O substantivo resultante segue as regras habituais dos substantivos: toma a -s do plural, depende de determinantes e pode ser modificado por adxectivos:
Patrimonio da Humanidade nas Illas Salomón
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade nas Illas Salomón, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. As Illas Salomón ratificaron a convención o 10 de xuño de 1992, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.
Gramática da lingua franca nova
Preguntas
Hai tres tipos de preguntas: aquelas que poden ser contestadas cun simple “si” ou “non”, as que presentan unha gama de opcións para elixir, e as que piden unha información particular.
Patrimonio da Humanidade nas Illas Salomón
O sitio Rennell Oriental foi o primeiro lugar das Illas Salomón incluído na lista do Patrimonio Mundial da UNESCO, inscrito na 22ª Sesión do Comité do Patrimonio Mundial, realizada en Quioto (o Xapón) en 1998. É o único sitio das Illas Salomón declarado Patrimonio da Humanidade, sendo este de clasificación natural.
Gramática da lingua franca nova
Preguntas
Ademais, as preguntas poden ser directas (“Onde imos?”) ou indirectas (“Pregunteiche cara a onde imos”, “Non se o que son”). As preguntas directas terminan cun signo de interrogación (?).
Preguntas do tipo si/non
Unha frase pode converterse nunha pregunta do tipo afirmativo/negativo mediante o uso de esce (“é certo que…”) ao comezo da frase:
Hai outras dúas formas. Na conversación, en preguntas que propoñen unha posibilidade e limítanse a pedir a confirmación, pódese engadir ao final da frase se? ou non? E nas preguntas moi simples, pódese elevar o ton da voz ao final da frase:
A resposta a unha pregunta do tipo se/non é se (“se”) ou non (“non”). Se indica que a posibilidade expresada pola pregunta é verdadeira; non indica que é falsa:
Abreviaturas
En elefen utilízanse un certo número de abreviaturas. As letras non van seguidas de puntos.
Utilízanse moitas abreviaturas para palabras ou frases correntes. Non se utilizan maiúsculas, salvo en caso de inicio de frase.
Krugerrand
O krugerrand é unha moeda de ouro surafricana de investimento co peso dunha onza troy de ouro puro, cuñada por primeira vez o 3 de xullo de 1967 como vía para comercializar o ouro surafricano e producida pola Rand Refinery e a Casa da Moeda de Suráfrica.
O nome da moeda resulta dunha combinación do apelido do antigo presidente da República Surafricana Paul Kruger —representado no anverso—, e de rand, a unidade monetaria surafricana. No reverso do krugerrand aparece unha gacela saltona, o animal nacional de Suráfrica.
En 1980, o krugerrand representaba máis do 90 % do mercado mundial de moedas de ouro e era a primeira opción para os investidores que compraban este metal. No entanto, durante as décadas de 1980 e 1990, os krugerrand caeron en desgraza, xa que algúns países occidentais prohibiron a súa importación pola súa vinculación co Goberno surafricano do apartheid.
Aínda que os krugerrand carecen de valor nominal, teñen a consideración de moedas de curso legal en Suráfrica, en virtude da Lei do Banco da Reserva de Suráfrica (SARBA), de 1989.
En 2017, a Rand Refinery comezou a cuñar versións en prata, que teñen o mesmo deseño xeral que a moeda de ouro, aínda que cun diámetro superior.
Historia
O krugerrand introduciuse en 1967 como unha vía para a propiedade privada do ouro. Cuñouse nunha aliaxe o 91,67 % de ouro e o 8,33 % de cobre —máis duradeira que o ouro puro— e co contido en ouro dunha onza troy. En 1980, cando o krugerrand representaba o 90 % do mercado mundial de moedas de ouro, o Goberno surafricano introduciu tres moedas máis pequenas de carácter divisionario, que contiñan ½, ¼ e ⅒ onza troy (15,6; 7,8 e 3,1 g) de ouro, respectivamente. miniatura|300x300px|Protesta contra a venda do krugerrand nos [[bancos en Amsterdam, en outubro de 1984. ]] Por mor das sancións económicas contra Suráfrica pola súa política de apartheid, o krugerrand pasou a ser considerado como un obxecto de importación ilegal en moitos países occidentais durante as décadas de 1970 e 1980, e os Estados Unidos, que historicamente fora o maior mercado desa moeda, chegou a prohibir as importacións en 1985. O ano anterior comercializáranse nese país krugerrands por valor de máis de 600 millóns de dólares.
A maioría destas sancións elimináronse en 1991, logo de que o Goberno surafricano tomara medidas para pór fin ás súas políticas de apartheid.
En total vendéronse máis de 50 millóns de onzas en moedas de ouro krugerrand desde que comezou a súa produción en 1967.
Deseño
miniatura|170x170px|Canto estriado dun krugerrand de 2016. A moeda recibiu o nome de krugerrand porque no anverso, deseñado por Otto Schultz, aparece o rostro do estadista bóer Paul Kruger, presidente durante catro mandatos da antiga República Surafricana. A imaxe da gacela saltona do reverso foi deseñada por Coert Steynberg e utilizárase xa anteriormente no reverso das moedas surafricanas de cinco xilins (1947-1951 e 1953-1959) e  de 50 centavos (1961-1964). A denominación do país e a alusión ao contido en ouro da moeda están inscritos tanto en afrikaans (SUID-AFRIKA) como en inglés (SOUTH AFRICA).
Emisións proof
A Casa da Moeda de Suráfrica produce edicións limitadas do krugerrand con acabamento proof —fondo espello e relevo mate— destinadas non tanto aos investidores en ouro senón aos coleccionistas numismáticos. Estas moedas teñen un prezo superior ao da emisión común. Ambas as emisións diferéncianse, á parte de polo seu acabamento, polo número de estrías do seu canto, que nas da versión proof son 220, en tanto que nas da versión estándar de investimento son 160.
50 aniversario do krugerrand
miniatura|170x170px|Detalle do [[logotipo do 50 aniversario gravado no reverso dun krugerrand de prata dunha onza en 2017.]] En 2017 fixéronse 50 anos de primeira emisión do krugerrand e, para conmemorar o aniversario, a Casa da Moeda de Suráfrica produciu versións especiais en ouro, que a maiores da moeda dunha onza incluíron fraccións de ¹⁄₅₀ e de ¹⁄₂₀ hrugerrands, así como un múltiplo de 5 krugerrands. Por primeira vez, a emisión do krugerrand abriuse tamén a unha versión en prata e outra en platino, ambas de 999 milésimas. A versión de prata tivo continuidade nos anos seguintes, xa sen a marca do cincuentenario.
O límite de tiraxe destas moedas conmemorativas foi de 2.017 para a onza de platino, 5.000 para a de ouro e 1.000.000 para a de prata. As emisións conmemorativas distínguense pola inclusión dun emblema do 50 aniversario sobre o deseño da gacela no reverso das versións de platino e de prata, e á dereita do deseño da gacela nas emisións de ouro. .
Moedas similares noutros países
Durante o mercado alcista do ouro da década de 1970, o krugerrand de ouro converteuse axiña na principal opción para os investidores en ouro de todo o mundo. Entre 1974 e 1985, calcúlase que só nos Estados Unidos se importaron 22 millóns de moedas de krugerrand de ouro. Este gran éxito do krugerrand animou outros países produtores de ouro a cuñaren e a emitiren as súas propias moedas de investimento neste metal, como a Maple Leaf ("folla de pradairo") canadense en 1979, a Nugget australiana en 1987, o "panda de ouro" chinés en 1982, a American Gold Eagle en 1986, e a Britannia británica en 1987.
Eduardo Álvarez Carballido
Eduardo Álvarez Carballido, nado en Oroso en 1843 e finado en Melide o 28 de decembro de 1913, foi un médico, escritor e historiador galego.
Traxectoria
A familia trasladouse a Melide onde Eduardo fixo os estudos primarios, que despois continuou no Instituto de Lugo. Licenciouse en Medicina na Universidade de Santiago de Compostela en 1874. Foi médico en Melide e na súa comarca. Colaborou en Galicia Diplomática, Galicia Histórica e no Boletín da Real Academia Galega. Na súa residencia de Melide creou un museo privado con importantes fondos documentais, históricos e arqueolóxicos da Terra de Melide, que foron vendidos polos seus herdeiros. Foi nomeado académico correspondente da Real Academia Galega en 1906. Finou en Melide o 28 de decembro de 1913.
Recoñecementos
Unha rúa de Melide leva o seu nome.
Nábidos
Os nabidos (Nabidae) son unha familia de insectos hemípteros. Comprende unhas 500 especies en 20 xéneros. Teñen corpos brandos, alongados, e son predadores terrestres. Moitos deles capturan e reteñen presas coas súas patas anteriores, similares ás dos mántidos. Considéranse especies útiles para a agricultura debido a que depredan moitos tipos de pragas dos cultivos.
Os nábidos do xénero Nabis son os máis comúns. Eles e outros xéneros son máis numerosos en campos de legumes como os de alfalfa, pero poden encontrarse en moitos outros cultivos e en áreas non cultivadas. En cor son de amarelos a pardos e teñen ollos grandes bulbosos e patas tipo zanco. Son predadores xeneralistas, capturando case calquera insecto que sexa máis pequeno ca eles e canibalízanse entre eles cando non dispoñen doutra comida. Varias especies poden morder aos humanos. Os membros da subfamilia Prostemmatinae reprodúcense por inseminación traumática.
Xéneros
Estes 23 xéneros pertencen á familia Nabidae:
Fontes dos datos: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net
Historia evolutiva
Varios xéneros de fósiles foron atribuídos á familia, incluíndo Karanabis do Xurásico superior da formación Karabastau de Casaquistán, pero foi despois asignado a outras familias. O rexistro definitivo máis temperán da familia é Cretanazgul do Cenomaniano atopado en ámbar birmano, que pertence á subfamilia Prostemmatinae.
Peliceira, Rao, Navia de Suarna
Peliceira é un lugar da parroquia de Rao no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
O lugar esténdese, con igual topónimo, pola parroquia tamén homónima do concello de Ibias (Asturias), onde se acha a igrexa parroquial. Isto débese a que a freguesía eclesiástica, pertencente á diocese de Oviedo, está dividida en dous concellos de dúas autonomías.
Xiuhtezcatl Martínez
Desde os 6 anos loitou pola protección do clima e falou ante grandes multitudes sobre os efectos dos combustibles fósiles nas comunidades indíxenas e outras comunidades marxinadas. Deu discursos nas Nacións Unidas varias veces e gañou popularidade despois do seu discurso de 2015 na Asemblea Xeral das Nacións Unidas en inglés, español e a súa lingua materna, o náhuatl.
Martínez é un dos 21 demandantes involucrados no caso Juliana contra os Estados Unidos, demandando ao goberno federal por non actuar sobre o cambio climático. O caso comezou en 2015. Un tribunal federal rexeitou a medida do goberno para desestimar o caso en novembro de 2016. Tamén é un dos sete demandantes involucrados no caso Martínez contra Colorado Oil and Gas Conservation Commission, cuxo obxectivo é o mesmo que o de Juliana contra os Estados Unidos pero a nivel estatal.
Carreira musical
miniatura|Xiuhtezcatl Martínez en 2016. Martínez, xunto ao seu irmán e irmá e os Earth Guardians, crearon música, a cal se distribuíu en todas as plataformas de streaming. O seu primeiro álbum, Generation Ryse foi publicado en agosto de 2014, e inclúe temas de hip hop ecolóxico como "What the Frack" e "Speak for the Trees". A través da súa música, fala sobre problemas ambientais específicos relevantes para o seu estado (Colorado) e que impactan en todo o territorio estadounidense. Ademais, o álbum estaba dirixido aos mozos de hoxe coa esperanza de difundir a súa mensaxe de conciencia ambiental á súa propia xeración.
Martínez tamén ten un álbum en solitario titulado Break Free, o cal foi lanzado na primavera de 2018 coas cancións "Sage Up" e "Young". Traballou con artistas como Nakho, Shaliene Woodley, Tru, así como a súa irmá máis nova, Tonantzin Martínez, que aparece na maioría das súas pezas. A través deste álbum, esperaba volver crear conciencia sobre a crise ambiental e inspirar a acción nos mozos.
Activismo
Cando era adolescente, Martínez deu tres charlas TED e foi convidado a falar ante as Nacións Unidas sobre política ambiental. En xuño de 2015, falou á idade de 15 anos en inglés, español e náhuatl ante a Asemblea Xeral da ONU sobre Cambio Climático. Martínez instou á acción climática inmediata dicindo: "O que está en xogo neste momento é a existencia da miña xeración".
Ese mesmo ano, competiu con mozos músicos de todo o mundo que presentaron música de produción propia "para inspirar as negociacións" na Convención Marco das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático coa súa música, e a selección de Martínez "Speak for the Trees" foi elixida como a Gañadora do premio do xurado.
Demandas sobre cambio climático
En 2015, Martínez e outros 21 mozos presentaron unha demanda contra o goberno federal dos Estados Unidos, Juliana et al. v Estados Unidos et al. Argumentan que o goberno federal está a negar o seu dereito constitucional á vida, a liberdade e a propiedade ao ignorar o cambio climático. Os demandantes tamén incluíron a partes da industria de combustibles fósiles como demandados no procedemento legal, pero dixeron que as partes foron eliminadas como demandadas durante o proceso previo ao xuízo. Os demandantes teñen entre 9 e 20 anos e dez dos nenos teñen antecedentes negros ou indíxenas. A demanda lanzouse mentres Obama aínda estaba no cargo, pero en 2017 os demandantes substituíron o nome do expresidente polo de Donald Trump.
En 2018, Martínez e outros 13 mozos presentaron outra demanda, esta vez contra o goberno estatal de Washington. El é o demandante principal neste caso, denominado Martinez v. Colorado Oil and Gas Conservation Commission. A demanda foi desestimada polo Xuíz da Corte Superior do Condado de King Michael Scott.
En decembro de 2018, Remezcla nomeou a Martínez na súa lista de "30 latinxs que tiveron un impacto nas súas comunidades en 2018".
Respaldos políticos
En abril de 2019, Martínez escribiu un artigo de opinión en TeenVogue apoiando a Bernie Sanders para presidente, escribindo: "Creo que Bernie Sanders ten as nosas costas no cambio climático". En decembro de 2018, Martínez falou con Sanders nun evento do concello titulado «Resolvendo a crise climática».
Earth Guardians
Earth Guardians é unha organización de activismo ambiental que a nai de Martínez, Tamara Roske, fundou en 1992 como unha escola secundaria acreditada que se enfoca en temas ambientais. Co tempo, a escola transformouse nunha organización internacional de conservación ambiental da cal Martínez é o Director de Mocidade. A súa misión é "inspirar e capacitar a mozos diversos para ser líderes efectivos nos movementos de xustiza ambiental, climática e social. A través do poder da arte, a música, a narración de historias, o compromiso cívico e a acción legal, estamos a crear solucións que causen gran impacto para algúns dos problemas máis críticos que enfrontamos como comunidade global". Traballan para organizar folgas climáticas, cultivar políticas enfocadas á protección do medio ambiente, responder ás necesidades cando sexa necesario e alentar o activismo individual a través da promoción do rexistro de votación. Martínez traballou especificamente en proxectos para controlar a propagación de cinzas de carbón, limpar pesticidas en parques, a prohibición do fracking no seu estado e actualmente é o líder dunha demanda dirixida por mozos contra o goberno federal por non protexer ás futuras xeracións da destrución da atmosfera.
Familia
Martínez vive coa súa familia en Boulder, Colorado. A súa nai, Tamara Roske, foi unha das fundadoras do Earth Guardian Community Resource Center (1993), unha escola secundaria en Maui, Hawai. Máis adiante comezou a traballar como Directora Executiva de Earth Guardians, unha organización mundial de nenos e mozos con mentalidade conservacionista. Ten dous irmáns máis novos, unha irmá, Tonantzin, e un irmán, Itzcuauhtli. O seu pai, Siri Martínez, é de herdanza azteca e criou aos seus fillos na tradición dos mexicas, un dos pobos nativos de México. A súa familia transferiu o coñecemento tradicional de ver a un individuo como parte dun todo maior e salientar a conexión entre todos os aspectos do mundo natural.
Mysia undata
Mysia undata é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Thomas Pennant en 1777.
Electroforese en xel de proteínas
miniatura|250px|Proteínas separadas por [[SDS-PAGE, tinguidura de Coomassie Brilliant Blue]] A electoforese en xel de proteínas é un método para analizar as proteínas que se encontran nun fluído ou un extracto. A electroforese pode realizarse cun pequeno volume de mostra de varias maneiras alternativas con ou sen medio de soporte: electroforese en xel de poliacrilamida con dodecil sulfato sódico (SDS-PAGE), electroforese de fluxo libre, electroenfoque, isotacoforese, electroforese de afinidade, inmunoelectroforese, contraelectroforese e electroforese de capilaridade. Cada método ten moitas variacións con determinadas vantaxes e limitacións. A electroforese en xel adoita facerse en combinación con electroblotting ou inmunoblotting para dar información adicional sobre proteínas específicas.
SDS-PAGE
A SDS-PAGE é un conxunto de técnicas para separar proteínas segundo a súa mobilidade electroforética (que está en función do peso molecular da cadea polipeptídica) en estado desnaturalizado (non pregado). Na maioría das proteínas, a unión do SDS ao polipéptido crea unha distribución uniforme de cargas por unidade de masa, o que ten como resultado un fraccionamento aproximadamente polo tamaño da molécula durante a electroforese.
O SDS é un forte axente deterxente usado para desnaturalizar proteínas nativas orixinando polipéptidos non pregados. Cando unha mestura de proteínas se quenta a 100 °C en presenza de SDS, o deterxente envólvese arredor do esqueleto do polipéptido. Neste proceso, as cargas intrínsecas dos polipéptidos son desprezables comparadas coas cargas negativas ás que contribúe o tratamento con SDS. Así os polipéptidos despois do tratameto pasan a ser estruturas con forma de bastón que posúen unha densidade de carga uniforme, que é a mesma carga neta negativa por unidade de lonxitude. As mobilidades electroforéticas destas proteínas serán unha función linear dos logaritmos dos seus pesos moleculares.
Métodos de xeles nativos
Os xeles nativos, tamén chamados non desnaturalizantes, analizan as proteínas que están aínda no seu estado pregado. Neste caso, a mobilidade electroforética depende non só da razón carga-masa, senón tamén na forma física e tamaño da proteína.
PAGE nativa azul
A BN-PAGE (Blue native-PAGE ou PAGE nativa azul) é unha técnica de PAGE nativa na que a tinguidura azul brillante Coomassie (Coomassie Brilliant Blue) proporciona as cargas necesarias aos complexos proteicos para a súa separación electroforética. A desvantaxe do Coomassie é que ao unirse ás proteínas pode actuar como un deterxente causando que os complexos se disocien. Outro inconveniente é a diminución (quenching) potencial da quimioluminescencia (por exemplo, na posterior detección por western blot ou ensaios de actividade) ou fluorescencia de proteínas con grupos prostéticos (por exemplo, hemo ou clorofila) ou marcados con tingiduras fluorescentes.
PAGE nativa clara
A CN-PAGE (denominado comunmente PAGE nativa) separa proteínas hidrosolubles e de membrana nun xel de gradiente de poliacrilamida. Utiliza unha tinguidura non cargada polo que a mobilidade electroforética de proteínas en CN-PAGE (a diferenza da técnica de cambio de carga da BN-PAGE) está relacionada coa carga intrínseca das proteínas. A distancia de migración depende da carga proteica, o seu tamaño e o tamaño de poro do xel. En moitos casos este método ten unha resolución máis baixa que a BN-PAGE, pero a CN-PAGE ofrece vantaxes dado que a tinguidura Coomassie interferiría coas posteriores técnicas analíticas, por exemplo foi descrita como unha técnica de separación a microscala eficiente para análises de FRET. Ademais a CN-PAGE é máis suave que a BN-PAGE polo que pode manter ensamblaxes supramoleculares lábiles de complexos de proteínas de membrana que son disociados nas condicións dunha BN-PAGE.
PAGE nativa cuantitativa
Os complexos proteicos pregados de interese sepáranse limpamente e prediciblemente debido ás propiedades específicas do xel de poliacrilamida. As proteínas separadas son eluídas continuamente nun eluente fisiolóxico e transportadas a un colector de fracción. Nalgunhas fraccións do PAGE os cofactores metálicos poden ser identificados e cuantificados absolutamente por ICP-MS de alta resolución. As estruturas respectivas das metaloproteínas illadas poden determinarse por espectroscopia de RMN en solución.
Sistemas tampón
miniatura|Migración postulada de proteínas nun sistema de xel Laemmli. A: Xel de amontoamento ou acumulación (stacking gel), B: Xel de resolución, o: aplicación da mostra c: descontinuidades no tampón e matriz electroforética A maioría das separacións de proteínas realízanse usando un sistema tampón "descontinuo" (ou DISC) que aumenta significativamente a definición das bandas no xel. Durante a electroforese nun sistema de xel descontinuo, fórmase un gradiente de ións nos estadios iniciais da electroforese que causa que todas as proteínas se enfoquen nunha soa banda definida. A formación do gradiente de ións conséguese elixindo un valor de pH ao que os ións do tampón están moderadamenre cargados comparados coas proteínas cubertas de SDS. Estas condicións proporcionan un ambiente no cal as reaccións de Kohlrausch determinan a condutividade molar. Como resultado, as proteínas cubertas con SDS están moi concentradas nunha fina zona duns 19 μm en cuestión de poucos minutos. Neste estadio todas as proteínas migran á mesma velocidade de migración por isotacoforese. Isto ocorre nunha rexión do xel que ten grandes poros, polo que a matriz do xel non retarda a migración durante o proceso de enfocado ou "amontoamento". A separación das proteínas polo seu tamaño conséguese na rexión de "resolución" máis baixa do xel. O xel de resolución normalmente ten un tamaño de poro moito máis pequeno, que causa un efecto de cribado que agora determina a mobilidade electroforética das proteínas. Ao mesmo tempo, a parte separadora do xel tamén ten un valor de pH no cal os ións do tampón como media transportan unha carga maior, causando que "deixen atrás" as proteínas cubertas de SDS e eliminen o gradiente de ións e, por tanto, o efecto de amontoamento (stacking).