cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leite
Historia
Respecto da capacidade dos adultos para toleraren os produtos lácteos sen fermentar, en especial o leite, esgrimíronse varias hipóteses. Unha delas é que o xene responsable da lactase (enzima que hidroliza a lactosa), un xene raro e pouco frecuente nas poboacións europeas do Neolítico, posiblemente se conservou como consecuencia de incluír os produtos lácteos na alimentación humana. Aparecería hai 7.500 nunha zona centrada ao redor da actual Hungría, e aínda que este xene compensaría a deficiente síntese de vitamina D en latitudes setentrionais, este non parece un factor imprescindible para a súa aparición.
Durante a Idade Antiga e a Idade Media, o leite era moi difícil de conservar e, por esta razón, consumíase fresco ou en forma de queixos. No decurso dos anos, fóronse engadindo outros produtos lácteos como a manteiga. A Revolución Industrial en Europa, ao redor de 1830, trouxo a posibilidade de transportar o leite fresco desde as zonas rurais ás grandes cidades grazas ás melloras nos transportes. Co tempo, foron aparecendo novos instrumentos na industria de procesado do leite. Un dos máis coñecidos é o da pasteurización, suxerida para o leite por primeira vez en 1886 polo químico agrícola alemán Franz von Soxhlet. Estas innovacións conseguiron que o leite teña un aspecto máis saudable, uns tempos de conservación máis predecibles e un procesado máis hixiénico.
Bioloxía do leite
miniatura|esquerda|O mamífero Eomaia foi un devanceiro común dos mamíferos e crese que contaba coa capacidade de producir leite como os mamíferos na actualidade. A produción de leite para nutrir as crías puido ser un trazo evolutivo asociado á hormona prolactina. Sábese que algunhas especies de peixes do xénero Symphysodon nutren as súas crías cun fluído semellante ao leite.
O chamado "leite de boche" está presente en diversos grupos de aves, como as pombas, os flamengos ou os pingüíns. Desde o punto de vista biolóxico trátase dun verdadeiro leite, secretado por glándulas especializadas.
Con todo, é nos mamíferos onde esta adaptación evolutiva se fai característica. Crese que estes proceden dun grupo próximo aos tritelodóntidos de finais do período triásico. Estas mesmas fontes cren que xa mostraban signos de lactación.
Entre as moitas teorías existentes, propúxose que a produción de leite xurdiu porque os antepasados sinápsidos dos mamíferos tiñan ovos con casca branda, como os actuais monotremas, o cal provocaba o seu rápido desecamento. O leite sería dese modo unha modificación da secreción das glándulas sudoríparas destinado a transferir auga aos ovos. Outros autores, nunha teoría que pode ser complementaria da anterior, opinan que as glándulas mamarias proceden do sistema inmunitario innato e que a lactación sería, en parte, unha resposta inflamatoria ao dano tisular e a infección. Aínda que existen dificultades, varios enfoques aproximan a data de aparición na historia evolutiva:
miniatura|250px|A necesidade evolutiva de alimentar as crías vese satisfeita na produción de leite propio dos mamíferos.
O fósil máis antigo dos mamíferos placentarios descuberto ata a data é Eomaia scansoria, un pequeno animal que exteriormente se asemellaba aos roedores actuais e viviu hai 125 millóns de anos durante o período Cretáceo. É case seguro que este animal produciu leite como os mamíferos placentarios actuais.
Xenética, histoloxía e citoloxía
A produción do leite está regulada por hormonas lactoxénicas (insulina, prolactina e glucocorticoides), citoquinas e factores de crecemento e por substrato. Estas activan factores de transcrición, tales como Stat5 (activado por prolactina). Identificáronse varias secuencias diana destes factores, como o anterior e tamén para BLGe-1, OCT-1, C/EBP, Gr, Ets-1, YY1, Factor 5, Ying Yang 1 e a proteína de unión ao promotor CCAAT. Estes elementos adóitanse situar a unha distancia variable, segundo especies (as caseínas sensibles o calcio humano son unhas das máis distantes á orixe da transcrición, a -4700/ -4550 nucleótidos) e reúnense en grupos (clusters) que conteñen tanto elementos negativos como positivos, regulándose por combinacións de factores, de aí a gran variabilidade na regulación de cada proteína. Por exemplo, as caseínas parecen regularse independentemente unhas doutras. (Fox e McSweeney, 2003) Os transcritos (mRNA) das proteínas do leite chegan a constituír o 60-80% de todo o ARN presente nunha célula epitelial durante a lactación.
As redes de regulación xénica na produción do leite non se comprenden ben aínda. Dun estudo realizado mediante microarrais, localización celular, interaccións interproteicas e minería de datos xénicos na literatura puidéronse extraer algunhas conclusións xerais:
As células epiteliais secretoras do leite separan activamente os materiais procedentes dos vasos sanguíneos circundantes, no que se chamou "barreira mamaria" (en analoxía á barreira hematoencefálica). Unha vez franqueada a barreira, as células obteñen os precursores que necesitan para a fabricación do leite a través da súa membrana basal e basolateral, que serían: ións, glicosa, ácidos graxos e aminoácidos. En ruminantes tamén se utiliza o acetato e o β-hidroxibutirato como precursores. Algunhas proteínas, en especial as inmunoglobulinas tamén poden traspasar esta barreira. O leite expúlsase pola membrana apical. Os lípidos do leite sintetízanse no retículo endoplásmico liso, en tanto que a caseína debe madurar no aparello de Golgi, onde tamén ten lugar a biosíntese da lactosa.
Desde o punto de vista histolóxico, o leite prodúcese nas glándulas mamarias, que son unha evolución por hipertrofia das glándulas sudoríparas apocrinas asociadas ao pelo, o cal aínda se evidencia nos ornitorrincos. A glándula mamaria activa está composta por lóbulos, cada un dos cales posúe numerosos lobuliños e estes á súa vez pequenos alvéolos con células epiteliales cilíndricas altas ou baixas, dependendo do ciclo de actividade, que son as encargadas de produciren o leite. Entre estas e a lámina basal do alvéolo atópanse algunhas células mioepiteliales estreladas. O epitelio dos condutos entre os lobuliños é un exemplo destacado de epitelio biestratificado cúbico (Bloom-Fawcet, 1999).
Definición e obtención
miniatura| Estrutura dunha glándula mamaria humana durante a lactación: 1-Graxa, 2-Lóbulo do ducto lactífero, 3-Lóbulo, 4-Tecido conectivo, 5-Seo do ducto lactífero, 6-Ducto lactífero.
Pódese definir o leite desde os seguintes puntos de vista:
O leite humano
O leite humano ten características variables dependendo da idade xestacional da cría, da idade cronolóxica desta e da duración do amamanto en si. O leite producido pola nai dun meniño prematuro ten máis inmunoglobulinas (anticorpos) que o producido pola nai que deu a luz a termo. Nos primeiros días de idade o leite ten características ben diferentes, contendo pouca graxa e máis inmunoglobulinas.
Cando se aleita, o leite inicialmente ten menos graxa (leite anterior) que o leite que sae despois dun tempo maior de mamada (o leite posterior).
Animais produtores de leite
Hoxe en día, o leite que máis se utiliza na produción de derivados lácteos é o de vaca (debido ás propiedades que posúe, á cantidade que se obtén, agradable sabor, fácil dixestión, así como a gran cantidade de derivados obtidos). Porén, non é o única que se explota. Tamén están o leite de cabra, asna, egua, camela, entre outras. O consumo de determinados tipos de leite depende da rexión e o tipo de animais dispoñibles. O leite de cabra é ideal para elaborar doce de leite e nas rexións árticas emprégase o leite de balea. O leite de asna e de egua son os que conteñen menos materia graxa, mentres que o de foca contén máis dun 50% daquel.
O leite de orixe humano non se produce nin se distribúe a escala industrial. Con todo, pode obterse mediante doazóns. Existen bancos de leite que se encargan de recollelo para proporcionarllelo a nenos prematuros ou alérxicos que non poden recibilo doutro xeito. A nivel mundial, hai varias especies de animais das que se pode obter leite: a ovella, a cabra, a egua, a burra, a camela (e outras camélidas, como a llama ou a alpaca), a iaca, a búfala, a femia do reno e a alcesa.
O leite proveniente da vaca (Bos taurus) é o máis importante para a dieta humana e o que ten máis aplicacións industriais.
miniatura|250px|O leite de vaca da raza [[Holstein (gando)|Holstein é o que se emprega con maior frecuencia nas granxas leiteiras.]]
Leite doutros animais
Ademais de leite de vaca, tamén se utiliza o leite das femias dos seguintes animais para produtos lácteos:
250px|miniatura|O deus mitolóxico [[Zeus muxindo a cabra amaltea.]]
O muxido
Ao realizar o muxido, sempre deben realizarse dúas tarefas:
Algúns exemplos de glándulas mamarias
Características xerais
Non todos os leites dos mamíferos posúen as mesmas propiedades. Por regra xeral pode dicirse que o leite é un líquido de cor branca mate e lixeiramente viscoso, cuxa composición e características físico-químicas varían sensiblemente segundo as especies animais, e ata segundo as diferentes razas. Estas características tamén varían no curso do período de lactación, así como no curso do seu tratamento.
O leite aporta aos seres humanos calcio, vitaminas A e D, ácidos graxos e proteínas.
Propiedades físicas
O leite de vaca ten unha densidade media de 1,032 g/ml. É unha mestura complexa e heteroxénea composta por un sistema coloidal de tres fases:
Contén unha proporción importante de auga (cerca do 87%). O resto constitúe o extracto seco que representa 130 gramos (g) por litro e no que hai de 35 a 45 g de materia graxa.
Outros compoñentes principais son os glícidos lactosa, as proteínas e os lípidos. Os compoñentes orgánicos (glícidos, lípidos, proteínas, vitaminas), e os compoñentes minerales (Ca, Na, K, Mg, Cl). O leite contén diferentes grupos de nutrientes. As substancias orgánicas (glícidos, lípidos, proteínas) están presentes en cantidades máis ou menos iguais e constitúen a principal fonte de enerxía. Estes nutrientes repártense en elementos construtores, as proteínas, e en compostos enerxéticos, os glícidos e os lípidos.
Propiedades químicas
O pH do leite é lixeiramente ácido (pH comprendido entre 6,6 e 6,8). Outra propiedade química importante é a acidez, ou cantidade de ácido láctico, que adoita ser de 0,15-0,16% do leite.
As substancias proteicas do leite son as máis importantes no aspecto químico. Clasifícanse en dous grupos: proteínas (a caseína preséntase en 80% do total proteínica, mentres que as proteínas do soro fano nun 20%), e as enzimas.
A actividade enzimática depende de dous factores: a temperatura e o pH; e está presente en todo o sistema de diversas formas. A fosfatase é un inhibidor a temperaturas de pasteurización e indica que se realizou ben a pasteurización. A reductase é producida por microorganismos alleos ao leite e a súa presenza indica que está contaminada. A xantoxidase en combinación con nitrato de potasio (KNO3) inhibe o crecemento de bacterias butíricas. A lipase oxida as graxas e dá cheiro rancio aos produtos e inhibese con pasteurización. A catalase increméntase coa mastite e, aínda que non deteriora o alimento, úsase como indicador microbiolóxico.
Composición do leite
Inmediatamente despois do parto, a femia do mamífero comeza a producir secrecións mamarias. Durante os dous ou tres primeiros días produce o costro e pasado este período, o animal sintetiza propiamente o leite durante todo o período de lactación, que varía de 180 a 300 días (dependendo de moitos factores), cunha produción media diaria moi flutuante que vai desde 3 ata 25 litros. O leite sintetízase na glándula mamaria, pero unha gran parte dos seus constituentes proveñen do soro da sangue. A súa composición química é moi complexa e completa, o que reflicte a súa grande importancia na alimentación das crias. A composición do leite depende das necesidades da especie durante o período de crianza.
Lactosa
A lactosa é un disacárido presente unicamente en leites, representando o principal e único glícido. Non obstante, identificáronse pequenas cantidades de glicosa, galactosa, sacarosa, cerebrósidos e aminoazucres derivados da hexosamina.
A lactosa sintetízase na glándula mamaria por un sistema enzimático no que intervén a alfa-lactoalbumina para despois segregarse no leite. É un 15% menos edulcorante que a sacarosa, e contribúe xunto coas sales, ao sabor global do alimento. A encima lactase hidroliza o enlace glicosídico e separa o azucre en glicosa e galactosa, pero o seu nivel varía entre as diferentes poboacións humanas e hai grupos cunha alta porcentaxe de Intolerancia á lactosa, especialmente no leste de Asia e entre os amerindios. Estas diferenzas débense a que os altos niveis de lactase logo da etapa de lactación corresponden a unha mutación recente de carácter dominante, que aconteceu hai poucos miles de anos entre os pastores do norte de Europa e do leste de África.
Cando a lactosa chega ao colon, fermenta e produce hidróxeno, dióxido de carbono e ácido láctico, que irritan este órgano; ademais, absórbese auga no intestino para equilibrar a presión osmótica. Todo isto pode traer como resultado diarrea, flatulencias e cambras abdominais. Para remediar esta anomalía bioquímica que afecta a algúns sectores da poboación mundial, os produtores suman ao permeado (soro) unha encima, a α-lactase que hidroliza o disacárido nos seus dous monosacáridos e así é tolerada polos grupos alérxicos á lactosa.
A lactosa é producida dende que o bebé comeza a lactar, e comeza a diminuír a súa produción co crecemento, xa que bioloxicamente o humano non require obrigatoriamente de leite na súa dieta básica despois da infancia, como demostra que o 70 ou 80% dos adultos prescinden dela.
Lípidos ou graxas
As propiedades do leite son o reflexo dos ácidos graxos que contén. Así temos varios grupos de lípidos presentes no leite: triacilglicéridos, diacilglicéridos, monoacilglicéridos, fosfolípidos, ácidos graxos libres, esterols e os seus ésters, e algúns glícidos. Os triacilglicéridos atópanse como pequenas partículas chamadas glóbulos. Conteñen unha gran cantidade de ácidos graxos, identificándose ata 400 tipos diferentes no leite de vaca (os aceites ten entre 8 e 10). O leite é o alimento que ten a composición lipídica máis complexa. Con todo, o 96% do total confórmano só 14 ácidos graxos, sendo os máis importantes o ácido mirístico, o ácido palmítico e o ácido oleico. A gran cantidade de graxas débese á alimentación do bovino e á intensa actividade do rume. No caso das focas, o exceso de contido graxo débese á dieta baseada en peixes e é parte dunha adaptación natural para que a cria soporte o frío extremo. No caso do leite humano, o contido graxo depende da nutrición equilibrada da muller durante o embarazo e a lactación; por iso é polo que unha dieta plenamente omnívora beneficia ao contido graxo exacto do leite.
Caseínas
miniatura|dereita|Produción de queixo.
De todas as proteínas presentes no leite, as máis comúns e representativas son tres, e todas son caseínas: a caseína-αs1, a caseína—β e a caseína-κ. Na industria láctea, é moi importante a caseína-κ, xa que a súa hidrólise encimática polo callo (a encima quimosina) xera unha nova proteína, denominada para-κ-caseína. Cando esta última reacciona co calcio xera paracaseinato de calcio. Durante o proceso de maduración do queixo, e a partir de para-κ-caseína, fórmanse uns macropéptidos denominados γ-caseínas, responsables das características reolóxicas e organolépticas dos queixos. A máis rica neste tipo de caseína é o leite de vaca, mentres que a máis pobre provén do leite humano, debido a que ao ser hidrolizada pola renina é posible que se precipite en paracaseína-κ, a cal ao reaccionar co calcio xera paracaseinato de calcio.
A fase micelar
As caseínas interaccionan entre si formando unha dispersión coloidal que consiste en partículas esféricas chamadas micelas cun diámetro que adoita variar entre 60 a 450 nm posuíndo unha media de 130 nm. Malia a abundante literatura científica sobre a posible estrutura dunha micela, non hai consenso sobre o tema. Existe un modelo proposto que considera que a micela atópase á súa vez constituída por subunidades da mesma forma, cun diámetro de entre 10 e 20 nm. center|400px
O modelo arriba ilustrado permite observar como as subunidades enlázanse entre si grazas aos ións de calcio. Suxírese que o fosfato de calcio únese aos grupos NH2- da lisina; o calcio interacciona co grupo carboxilo ionizado (COO-). As submicelas constitúense a partir da interacción constante entre as caseínas α, β e κ. Hai que resaltar a función estabilizadora da caseína κ contra a precipitación de calcio doutras fraccións proteínicas. A gran cantidade de modelos fisicoquímicos (por citar algúns: Rose, Garnier e Ribadeau, Morr, Schmidt, Slattery, Waugh, Nobre etc.), todos concordan en que as unidades hidrófobas entre as moléculas de proteínas aseguran a estabilidade da micela.
Soro de leite
A partir de 10 litros de leite de vaca pódese producir de 1 a 2 kg de queixo (é dicir, na súa maior parte de caseína) e unha media de 8 a 9 kg de soro de leite. O soro é o conxunto de todos os compoñentes do leite que non se integran na coagulación da caseína, e de acordo co tipo de leite (é dicir, da especie da que provén) pódense ter dous tipos de soros, clasificados polo seu sabor:
Os lactatos e os fosfatos (sales moi comúns no soro) axudan a gardar o equilibrio ácido-base e inflúen moito nas propiedades do soro (estabilidade e precipitación térmica).
O soro ten unha proporción baixa de proteínas, con todo posúe máis calidade nutritiva que as caseínas do queixo. A excesiva produción de soro ao elaborar queixo foi sempre unha preocupación e ideáronse moitas formas de aproveitalo. Unha das máis sinxelas, de tipo caseiro, é quentalo para precipitar as proteínas e logo prensarlo ou filtralo. En moitas poboacións de México adoita comerse inmediatamente logo de salalo (e recibe o nome de requesón). As súas aplicacións industriais adoitan vir unha vez que se lle deshidrata, cando é pouco soluble. Durante a evaporación (para eliminar a auga) e a aspersión (para secalo) pode perder as súas propiedades nutricionais polo que o pH e a temperatura destes dous procesos deben vixiarse con esmero durante o secado do extracto.
As proteínas do soro son compactas, globulares, cun peso molecular que varía entre 14.000 e 1 000 000 daltons, e son solubles nun amplo intervalo de pH (mantéñense intactas cando o leite cortase de xeito natural, xa que non houbo presenza de calor que desnaturalice as proteínas). En estado natural non se asocian coas caseínas, pero nos leites tratados térmicamente e homoxeneizadas, unha parte destas proteínas si o fai. As proteínas do soro constan polo menos de 8 fraccións diferentes, todas sensibles a temperaturas altas (procesos térmicos) e por iso son as primeiras en degradarse con procesos como a pasteurización ou a UHT. A razón pola que o leite non se descompón estando fóra de refrixeración unha vez tratada térmicamente é porque as proteínas do soro, ao desnaturalizarse, liberan un grupo sulfhidrilo que reduce a actividade da oxidación de xeito parcial. As proteínas do soro con maior importancia no leite son:
Propiedades microbiolóxicas
O leite recentemente obtido é un substrato ideal para un gran número de xéneros bacterianos, algúns beneficiosos e outros prexudiciais, que provocan alteracións diversas do alimento e as súas propiedades:
Como control de calidade, o leite cru (sen pasteurizar) analízase antes de determinar o destino como produto terminado, se o reconto de xermes é maior que 100.000 UFC (Unidades Formadoras de Colonias) é un leite de inferior calidade que unha cuxo reconto sexa menor a ese número. Tamén determinase a potencialidade de brucelose que puidese presentar.
Propiedades nutricionais
A súa diversificada composición, na que entran graxas (onde os triglicéridos son a fracción maioritaria co 98% do total lipídico e cuxos ácidos graxos que os forman son maiormente saturados), proteínas, (caseína, albumina e proteínas do soro) e glícidos (lactosa, azucre específica do leite), convérteno nun alimento completo. Ademais, o leite enteiro de vaca é unha importante fonte de vitaminas (vitaminas A, B, D3, E). A vitamina D é a que fixa o fosfato de calcio os dentes e ósos, polo que é especialmente recomendable para os nenos. O costro é un líquido de cor amarelo, rico en proteínas e anticorpos, indispensables para a inmunización do recentemente nado. Malia iso, non ten aplicación industrial.
Procesos industriais
200px|miniatura| Máquina muxidora que funciona mediante succión ao baleiro. Nótese que as succionadoras chegan ata a parte superior da mamila para evitar que o leite salga do contedor metálico á vez que evita danar a mamila. O leite cru ou leite anello non sería apto para a súa comercialización e consumo sen ser sometido a certos procesos industriais que asegurasen que a carga microbiolóxica está dentro duns límites seguros. Por iso, un leite con garantías de salubridade debe ser muxido con métodos modernos e hixiénicos de succión nos cales non hai contacto físico co leite. Logo do seu muxido, ha de arrefriarse e almacenarse nun tanque de leite en axitación e ser transportado en cisternas isotermas ata as plantas de procesado.
En devanditas plantas, ha de analizarse o leite antes da súa descarga para ver que cumpre cunhas características óptimas para o consumo.
Entre as análises, están os fisicoquímicos para ver a súa composición en graxa e extracto seco, entre outros parámetros, para detectar posibles fraudes por augado, os organolépticos, para detectar sabores estraños e os bacteriolóxicos, que detectan a presenza de bacterias patóxenas e de antibióticos. Estes pasan ao leite procedentes da vaca en tratamento veterinario e á súa vez pasan ao consumidor. O leite que non cumpre cos requisitos de calidade, debe ser rexeitada.
Unha vez comprobado o seu estado óptimo, é almacenada en cisternas de gran capacidade e disposta para o seu envasado comercial.
Depuración
O leite, segundo a aplicación comercial que se lle vaia a dar pode pasar por unha gran cantidade de procesos, coñecidos como procesos de depuración. Estes aseguran a calidade sanitaria do leite, e listanse a continuación:
Tratamentos térmicos
Unha vez que xa se realizou a depuración, o leite pode ser tratado para o consumo humano mediante a aplicación de calor para a eliminación parcial ou total de bacterias.
De acordo co obxectivo requirido, empregarase a termización, a pasteurización, a ultrapasteurización ou a esterilización.
A esterilización pode ocorrer nunhas autoclaves en liña denominadas Barriquands. Os leites brancos tratados deste xeito embalanse en Tetra Brik ou caixas de cartón especial hixienizadas e recubertas internamente cun filme satinado.
Logo dun tratamento térmico a refrixeración pode ser prescindible debido a que non é necesario baixar a temperatura en todos os casos, soamente cando o leite aínda posúe microorganismos.
De acordo coa calidade microbiana sainte considérase a refrixeración; por iso é polo que a termización ten refrixeración obrigada e a esterilizada non. Se non existen bacterias ou actividade enzimática o leite non se alterará a temperatura ambiente; se deixamos calquera leite nun vaso e sen tapar entón o osíxeno fará o propio como axente oxidante, máis non debido a actividades internas do leite.
Presentación do leite no mercado
Os requisitos que debe cumprir un produto para situarse nas diferentes categorías varían moito de acordo á definición de cada país:
Problemas relacionados co consumo do leite
Existen algúns problemas que son causados polo consumo de leite nalgunhas persoas:
Leite vexetal
miniatura|Bebida de arroz nunha cunca. Aínda que o leite vexetal non é estritamente leite, en tempos recentes estes popularizáronse como alternativas cando hai intolerancias, alerxias ou outros síntomas que non permiten inxerir leite. Poden elaborarse diferentes tipos de leites vexetais: a bebida de orxo, bebida de arroz, bebida de améndoas, bebida de avea, bebida de soia, bebida de abelás, millo, entre outras. A lexislación europea reserva a denominación "leite" para o produto de orixe animal, polo que debe evitarse a utilización de "leite" para estes produtos.
A perspectiva actual
Durante tempo especulouse con que o raquitismo podería ser causado por unha deficiencia na dieta, que podería estar relacionada cun baixo consumo de leite. Pero observouse que os nenos de zonas urbanas e clima temperado frecuentemente desenvolvían o raquitismo, polo que comezou a sospeitarse que a falta de exposición ao sol podería ser o factor causannte. Finalmente en 1919 observouse por parte de Mellamby e colaboradores que tanto a administración de aceite de fígado de bacallau como fonte principal de vitamina D como a exposición ao sol curaban o raquitismo. Esta proposición foi realizada en 1912 por Casimir Funk, ao descubrir e acuñar o termo vitamina. Nos nosos días o consumo de leite levou a certas empresas a crear unha variedade de produtos que posúan similares características ás do leite, publicitando que o seu consumo axuda a evitar artrite, osteoporose e outros padecementos relacionados coa desmineralización dos ósos; á vez que certos nutricionistas recomendaban o seu consumo diario nos anos 80.
Estudos posteriores indican que non é tanto a cantidade de calcio que inxerimos o que importa senón a cantidade que perdemos diariamente en ouríña, debido ao noso estilo de vida. A maior inxesta de proteína, sobre todo de orixe animal (ata de leite e queixos) é maior a cantidade de calcio que se perde na ouriña. Outros estudos mostran como unha alta inxesta de calcio pode producir osteoporose.
En canto á ardentía (coñecida comunmente como "acidez"), sensación de queimazón no esófago causada pola rexurgitación de ácido gástrico, creuse durante moito tempo que o leite era un tratamento eficaz para eliminala. Aínda que pode contrarrestar este síntoma por ser unha substancia alcalina, ao mesmo tempo o calcio e a caseína estimulan a secreción de mollos gástricos causando un "rebote" que pode incrementar o ácido.
Produción e distribución
miniatura|150px|Botellas de vidro empregadas no sistema de repartimento leiteiro [[Inglaterra|inglés.]]
Debido a que o leite ten un período de caducidade curto (sobre todo se se conserva fresco) debe ser consumido axiña após o seu muxido, ou sometido a refrixeración. En varios países o leite adoita ser repartido aos fogares diariamente (en inglés a denominación do produto xa o di: dairly é dicir lácteo ou a diario), pero as presións económicas fixeron deste servizo cada vez menos popular, e nalgunhas áreas a distribución é practicamente imposible realizar a repartición do leite. Nestes casos as persoas optan por mercaren o leite en establecementos como supermercados ou tendas de autoservizo. Anterior ao espallamento do uso de envases plásticos ou tetra bricks, o leite vendíase en botellas de vidro.
Nalgúns países como no Reino Unido tense o costume de que un leiteiro reparta pola veciñanza o leite durante a mañá. O leite entrégase nunha caixa de botellas de vidro (catro) con tapas de aluminio en fronte da porta de casa. As tapas de cor prateada significan que o leite está homoxenizado, vermello prateado indica semi-descremado, azul prateado indica que o leite está descremado e a dourado indica que provén da canle insular.
As botellas baleiras son recicladas. O leiteiro regresa ao día seguinte a deixar unha nova caixa rechea e levar as botellas baleiras para que sexan enchidas e voltas a entregar ao día seguinte. Hoxe en día algunhas persoas operan franquías que se opoñen ao uso da repartición diaria e substitúenos por un de intervalos de tempo iguais. Este xeito de repartición é frecuente tamén nos EUA.
Hoxe en día a mellora dos sistemas de tratamento térmico do leite (pasteurización ou esterilización) logrou que este produto puidese ser consumido con requirimentos baixos de conservación en case todo o mundo.
Aplicacións culinarias
250px|dereita|miniatura|Vaso de leite. O sabor que achega o leite é lixeiramente doce (debido á lactosa), as coccións prolongadas do leite provocan a reacción de Maillard entre a lactosa e as proteínas do leite, dando lugar a tonalidades de cor tostada. Un dos usos fundamentais é engadir humidade a algunhas preparacións, chegando a contribuír de forma tímida nos sabores e nas texturas. Cómpre mencionar que unha gran parte dos lácteos son empregados nalgunhas cociñas de todo o mundo, nalgunhas delas como a cociña turca, a India ou a cociña mexicana son coñecidas pola súa variedade e oferta de receitas diversas.
O leite é ingrediente dalgunhas sopas, nas que se engade para reforzar certos sabores. Tamén é empregado ás veces ao mexer ovos para que tarden máis en callaren, na elaboración de salsas e en sobremesas como o arroz con leite, os flans (puddings). É moi empregado en bebidas como o café con leite (expresado en latte art), batidos.
O leite e a súa connotación cultural
Desde 2001, o 1 de xuño celébrase o Día Mundial do Leite para recoñecer a importancia do leite como alimento mundial.
220px|miniatura|O leite é un dos produtos gandeiros máis importantes. O cadro A leiteira, de [[Johannes Vermeer|Vermeer, podería encerrar, segundo algunhas interpretacións, elementos simbólicos, como que a blancura do leite aludise á nobreza desta criada no seu quefacer, o que levantaría críticas no seu tempo. ]] O leite non só foi valorada como alimento polos humanos, senón que é a base de interpretacións simbólicas. Exemplo disto é a denominación da Vía Láctea (galaxia na que se atopa o noso Sistema Solar). Os grandes cintos de estrelas que se poden ver entre as constelacións de Perseo, Casiopea e Cefeo, foron bautizados como a vía láctea para recordar a historia na que Hera quería aleitar a Heracles (Hércules, na mitoloxía romana), e este mordeuna tan forte que un chorro de leite saíu disparado cara ao cosmos.
O leite e os seus derivados deron lugar a mitos dende a India ata Escandinavia. No Antigo Testamento aparecen como símbolos de abundancia e creación. Era tomado como un ofrecemento aos deuses e polo tanto era tido como un acto divino relacionado coa vida.
O leite tamén pode simbolizar a beleza e a estética feminina. Cleopatra utilizaba os baños de leite para realzar a súa beleza e aproveitar as propiedades cara á pel que ofrece.
Pola súa cor sempre constante (con tonalidades de branco amarelento en todas as especies) recibiu connotacións relixiosas, como a pureza. Na obra A leiteira do pintor holandés Vermeer, a brancura do leite alude á pureza e virtudes da moza. Algúns dos queixos máis famosos asócianse ao principal país produtor. Así, o queixo Roquefort é típico de Francia, o mozzarella e o queixo azul gorgonzola aos pratos de Italia, ou o zamorano da rexión de Castela e León, en España.
Volcán de Santa Margarida
miniatura|Volcán de Santa Margarida. miniatura|Ermida de Santa Margarida, no cráter do volcán. O Volcán de Santa Margarida (en catalán: Volcà de Santa Margarida) é un antigo volcán da rexión volcánica de Olot, en Cataluña. Atópase no concello de Santa Pau, na provincia de Xirona, e forma parte do Parque Natural da Zona Volcánica da Garrotxa.
É un dos máis importantes do sector, de 682 metros de altitude, e a súa boca ten un perímetro de 2.000 metros. No centro do chairo formado polo cráter encóntrase a Igrexa de Santa Margarida, de orixe románico. A súa última erupción data de hai 11.000 anos.
Congreso da Emigración Galega
Os Congresos da Emigración Galega son un conxunto de xuntazas organizadas coa finalidade de facer propostas aos poderes públicos, colaborando, para resolver os problemas que se presentaban á emigración galega, ademais de constituíren foros para a confrontación entre as diferentes orientacións políticas e ideolóxicas presentes nos diferentes enclaves galegos.
Primeiro Congreso da Emigración Galega
O Primeiro Congreso da Emigración Galega, celebrado en Buenos Aires entre o 24 e o 31 de xullo de 1956, foi impulsado polo Consello de Galiza, coincidindo coa celebración do centenario do Banquete de Conxo, considerado e reivindicado coma un dos feitos chave na etapa fundacional do movemento galeguista.
Stanley Robinson
Stanley Earl Robinson, nado en Birmingham, Alabama o 14 de xullo de 1988 e finado na mesma cidade o 22 de xullo de 2020, foi un xogador americano de baloncesto profesional. Robinson foi elixido na 59ª posición do draft da NBA de 2010 polos Orlando Magic. Xogaba de aleiro, e en ocasións de ala-pivote. Na Universidade xogou para os UConn Huskies.
O 16 de agosto de 2010, asinou un acordo dun ano para xogar cos Magic, con todo, Robinson foi cortado tras a conclusión do Training Camp en outubro. Na tempada 2011-12 asinou cos Iowa Energy da NBA Development League.
Congreso da Emigración Galega
Primeiro Congreso da Emigración Galega
Esta convocatoria foi feita pública cun chamamento á participación das sociedades galegas na América e incluía un temario orientativo, estruturado en torno aos núcleos temáticos do pasado, presente e futuro da emigración galega. O último deles foi desenvolvido en catro liñas de estudo, que chegan a ter un peso importante na propia configuración do congreso, e que se corresponde cos seguintes epígrafes: "O problema do emigrado galego", "A emigración galega na vida social", "As entidades mutualistas máxima creación da emigración galega", "A emigración galega na vida económica" e "A emigración galega e a cultura".
A cultura ten un peso importante dentro deste encontro, sendo o eixo temático que concentra o maior número de relatorios (21 de 66 comunicacións repartidas en 6 bloques) e o que levanta máis expectativa, segundo confirman as propias actas.
O 24 de xullo celebrouse a súa sesión preparatoria no Centro Ourensán e foi elixido presidente do Congreso Xesús Canabal, que fora Ministro da República Española no exilio.
Selección
A selección do Primeiro Congreso da Emigración Galega encontra certas limitacións en canto á representatividade do sistema cultural galego, tanto por estar impulsado por un colectivo galeguista (non sempre en boa relación coas restantes liñas ideolóxicas en xogo ou inclusive con outros grupos) como por haber notábeis diferenzas no grao de participación dos diferentes núcleos de emigrados (sendo maioritaria a presenza de colectividades con sedes en torno ao Río da Prata). A pesar disto, trátase dunha proposta unitaria, coa representación de moitos enclaves e inclusive da Galiza territorial.
A representación das entidades americanas contou entre outros con Xosé Velo, representando os galegos de Venezuela; Francisco Comesaña, Roxelio Rodríguez de Bretaña e Marcial Fernández Vázquez, os de México; Xerardo Álvarez Gallego, os de Cuba; Ramón Suárez Picallo, os de Chile; Emilio González López, os dos Estados Unidos de América; Lois Tobío Fernández, Xesús Canabal, Xuan Martínez Castro os galegos do Uruguai.
De Galiza tamén chegan propostas, aínda que non acudan presencialmete, feitas, principalmente, polo colectivo xestado á volta da editorial Galaxia, os irmáns Carré Alvarellos (vinculados á Academia Galega), Carlos Pereira Amile, un conxunto independente, próximo a Galaxia, integrado por Manuel Beiras, Xosé Mosquera Pérez e José R. Vázquez. Tamén Otero Pedrayo e Domingo García-Sabell.
Congreso Rexional da Emigración Gallega
O Congreso Rexional da Emigración Gallega celebrouse en 1965 en Santiago de Compostela e nel aprobouse por unanimidade a creación da Federación Mundial de Sociedades Gallegas, con secretaría permanente nalgunha cidade de Galicia. Unha institución capaz de coordinar os esforzos dos diversos centros representantes dos emigrantes e así solucionar os problemas que afectan a sociedade galega espallada polo mundo. Unha entidade moi ben recibida e respaldada por máis de trescentos mil galegos.
Congreso Mundial da Emigración Galega
O V Congreso da Emigración Galega, ou Congreso Mundial da Emigración Galega organizado pola Federación Mundial de Sociedades Gallegas e presidido por Juan Manuel Pérez (máximo responsable do Centro Gallego de Buenos Aires) celebrouse nunha etapa na que a Emigración cara a América está a piques de desaparecer, e que en troques, deriva aos países de Europa Occidental, sumado a un contexto no que lentamente se están producindo cambios cara á democracia europea. No Congreso ademais de tratárense os problemas que afectaban ao emigrado galego, desenvolvéronse actos culturais, folclóricos, visitas especiais etc...
É destacable a colaboración da Universidade de Santiago, a Misión Biolóxica de Galicia, entidades públicas provinciais e galegos especialistas.
Programa
Este congreso tivo unha duración de 4 días, co seguinte programa:
Rubí, Barcelona
Rubí é un municipio milenario de Barcelona (Cataluña), situado na comarca do Vallès Occidental. Atópase no val de Rubí, e limita ao norte con Terrassa e Sant Quirze del Vallès, ao oest con Ullastrell, ao leste con Sant Cugat del Vallès, e ao sur con Castellbisbal.
O nome actual provén da súa denominación en latín, Rivo Rubeo, traducido por "riera vermella" en referencia á arxila que arrastraba a riera que lle deu nome.
Demografía
A poboación da cidade foi crecendo desde os 3.000 habitantes que contaba en 1860 ata os 6.000 con que se estabilizou desde os anos 30 ata os anos 60, excepto a diminución producida pola guerra civil española e o posterior exilio. O crecemento de poboación nesta época baséase na inmigración procedente de Cataluña. Se a comezos dos sesenta Rubí superaba por pouco os 9.000 habitantes, nesa mesma década triplicou a súa poboación, e a finais do século XX xa excedía os 50.000. A chegada de poboación doutras cidades catalás e as ondas migratorias provenientes do norte de África e o sur e centro de América fixeron de Rubí unha cidade de máis de 70.000 habitantes (73.691 en 2006 e 73.836 en 2009).
Economía
A poboación da cidade traballa maioritariamente nos sectores servizos (47,9%), basicamente no subsector do comercio polo miúdo, e a industria (40,1%), que está concentrada nos polígonos industriais próximos á riera de Rubí, pois a industria existente dentro do núcleo urbano foise transformando en vivendas, e conta cunha taxa de paro (2006) do 6,4%, superior á media da provincia.
Os traballos agrícolas e gandeiros, que foran parte fundamental da economía da cidade ata o século XX, ocupando a finais do século XIX o 92,6% da superficie cultivable con viña, pola produción de viño e augardente actualmente son residuais, cunha crise que se iniciou en 1886 cunha praga.
Porta
dereita|miniatura|200px|Porta en [[Frigiliana, Málaga|Frigiliana, Málaga.]] dereita|miniatura|200px|Porta en [[Flariz, Monterrei.]] miniatura|dereita|200px|Porta do Alcázar, [[Ávila.]] miniatura|dereita|200px|Porta de Toledo, [[Madrid.]] miniatura|dereita|200px|Porta de Palos, catedral de [[Sevilla.]] Unha porta é unha abertura nunha parede que serve para permitir ou impedir a pasaxe dun ambiente a outro ou do interior ao exterior. Tamén chámase porta ao elemento móbil que serve para pechar dita abertura.
Funcións
A porta satisfai a necesidade de evitar a entrada de intrusos, controlando o mesmo aos animais que aos humanos e os vehículos. Esta é a razón de ser dos postigos. Esta é tamén a función das portas das vilas e das cidades.
A porta satisfai a necesidade de illar das correntes de ar. Manter a temperatura do interior dun edificio é unha función primitiva ligada ao control da ventilación e da calor. Nalgúns edificios disponse unha segunda porta, o cortaventos, que coarta a circulación de ar entre exterior e interior. A porta ocúpase tamén de manter o silencio no interior dos edificios e de illar os cheiros. Nas vivendas modernas considérase que para manter un nivel de confort aceptable cómpre ter locais especializados para a hixiene persoal, para a limpeza do edificio e para o almacenamento de lixos.
A porta satisfai a necesidade de interromper o libre avance do lume en caso de incendio nun edificio. Convértese nun elemento protector para as vidas e os bens. Actualmente empréganse portas fabricadas especialmente para este propósito, cunha resistencia ao lume calculada e capacidade para actuar como devasa interior no edificio. As portas dos locais sensibles, como as dos arquivos ou as dos quirófanos, refórzanse para que poidan resistir máis tempo ao lume e impedir o paso de fumes e gases.
A porta satisfai a necesidade de separación e de reunión simbólicas, dende un punto de vista relixioso, filosófico ou político. A porta é o límite entre o mundo natural e o sobrenatural no panteón do cemiterio, o límite entre o sacro e o profano na igrexa, o límite entre o civilizado e o rústico na cidade. Historicamente a porta non pode ser franqueada polos que perseguen a alguén que busca asilo en sagrado ou nun edificio diplomático.
A porta satisfai a necesidade estética e de representación social alén da súa función como elemento regulador do acceso. Edificios correspondentes a diversas tipoloxías os principios de composición da porta permanecen inalterables e obedecen a unha simboloxía idéntica. Esta fórmula ten dado o arco de triunfo, o arco conmemorativo, en ocasións como elemento efémero. A porta anuncia o rango dos habitantes dunha vivenda, a dignidade da función dun edificio público, o talle moral dunha función relixiosa. . Nun edificio común, ademais, as placas profesionais, as caixas postais, as aldrabas e os timbres forman parte da linguaxe pública da porta. Nas casas de veciñanza a porta principal ten indicado o número de policía, mentres que as portas de servizo carecen del.
No caso das murallas dunha cidade, as portas servían para de exercer un control sobre o tráfico de persoas e mercadorías que entran e saen da cidade. A porta convértese así nun elemento de control sanitario e de recadación fiscal a través dos portazgos e das alcabalas. Esta barreira atópase máis tarde na peaxe das estradas, no torno do metro e nas entradas do cinema, do museo, do circo, e mesmo no reloxo de fichar no traballo.
Configuración
O vao aberto na parede e que resulta pechado pola porta consta de tres elementos:
Tipos de portas
De acordo co seu deseño, as portas poden clasificarse como segue:
As portas nunha fortificación
Elemento crítico na defensa dunha fortificación, demandaba coidados especiais dos seus arquitectos en tódalas épocas. De maneira xenérica, un castelo, forte ou fortaleza presentaba dúas portas nos seus muros: o portón principal, de maiores dimensións, e a chamada Porta da Traizón, menor e, na medida do posible, disimulada, en posición oposta e afastada, para calquera eventualidade da guerra.
Xurxo Tupou V
Foi o fillo máis vello ro rei Taufa'ahau Tupou IV, e foi nomeado príncipe herdeiro o 4 de maio de 1966. Na súa vida corrente é máis coñecido co nome tradicional de Tupouto'a. Como príncipe herdeiro, exerceu unha grande influencia na política tonguesa, e foi ministro de Asuntos Exteriores entre 1979 e 1998. Ten grandes negocios tanto no arquipélago como fóra. Está solteiro e non ten fillos.
O 11 de setembro de 2006, ao morrerlle o pai, foi nomeado rei de Tonga, se ben a coroación oficial non se realizou ata o 1 de agosto de 2008, unha vez rematado o loito dun ano polo monarca falecido. O seu sucesor foi o seu irmán Lavaka Ata 'Ulukalala.
Sequeiros, Sequeiros, Quiroga
Sequeiros é un lugar da parroquia de Sequeiros no concello lugués de Quiroga, na comarca de Quiroga. Segundo o IGE, en 2013 tiña 11 habitantes (10 homes e 1 muller).
Jonathan Mejía
Jonathan Mejía Ruiz, coñecido como Jona, nado o 7 de xaneiro de 1989 en Málaga, é un futbolista hondureño-español, internacional coa selección de. Xoga de dianteiro no Alcoyano, da Primeira División RFEF.
Comezos
Nado en Málaga (Andalucía), Jonathan Mejía comezou a súa carreira no mundo fútbol na barriada de El Palo. A continuación pasou por todas as categorías inferiores do Málaga até chegar ao filial, o Atlético Malagueño. Con tan 19 anos, vaise ás filas do Lorca Deportiva (temporada 2008−2009) onde coincidiu tamén co seu irmán Antonio. O seu debut na Segunda Dvisión B foi o 26 de outubro de 2008, en Madrid, ante o Atlético de Madrid B, con vitoria lorquina 2-3, xogando Jona o últimos quince minutos do partido. O seu primeiro gol, por partida dobre, chegaría o 1 de novembro na décimo primeira xornada de liga, fronte Las Palmas Atlético. Co Lorca, Jona, xogou un total de 26 partidos, dos cales 22 foron en liga e 4 na promoción de ascenso á Segunda División. Xogou o seu último partido co conxunto murciano, o 7 de xuño de 2009, na fase de promoción de ascenso, fronte ao Villarreal B, con derrota por 2-3 fronte ao filial castellonenco, ficando eliminados playoff.
Á tempada seguinte asina co Zamora CF de Segunda B. Debuta o 21 de agosto de 2011 con motivo da primeira xornada de liga fronte á SD Ponferradina. O partido finaliza con derrota para o seu equipo (1−0), xogando Jona 60 minutos de partido. O seu primeiro gol co Zamora chega na terceira xornada de liga ante a Gimnástica de Torrelavega, sendo o resultado final de 1-1. Co Zamora CF, xogou un total de 36 partidos logrando marcar 12 goles, a súa mellor marca até a data.
Contrato profesional
A seguinte temporada, a 2012−13, asina co Ourense, tamén da Segunda B. O seu debut cos ourensanos sería o 29 de agosto de 2012 en partido de Copa do Rei ante o Real Ávila, onde xogou 22 minutos e conseguiu o gol da vitoria do cadro galego no minuto 77 (2-1). Co Ourense, só en 20 partidos da primeira metade da temporada na primeira volta, 18 deles en liga e 2 de copa, conseguiu a cifra de 13 goles. A súa destacábel primeira volta en Galiza, permítelle asinar un contrato profesional co Granada CF da Primeira División, equipo que o cede inmediatamente ao Vitória de Guimarães da Primeira Liga. Alí proclámase campión da Taça de Portugal ante o SL Benfica.
Para a tempada 2013−14 volta ser cedido, esta vez ao Real Jaén da Segunda División. No conxunto andaluz debutou como futbolista profesional en España. Foi o 18 de agosto de 2013, con motivo da primeira xornada, no Estadio de la Victoria de Xaén, entrando de titular e disputando o noventa minutos de partido, na derrota por 1−2 ante a SD Eibar. O seu primeiro gol en Segunda División chegou na seguinte xornada en Soria, onde o seu equipo perdería por 4−2 no Estadio de los Pajaritos ante o Numancia. Tamén ante os numantinos xogaría o seu primeiro partido de Copa do Rei co Real Jaén, conseguindo o gol que clasificou ao sei equipo aos dezaseisavos de final, onde tamén eliminaron ao Deportivo da Coruña, para caer finalmente en oitavos ante o Espanyol.
Daniel Passarella
Daniel Alberto Passarella, nado o 25 de maio de 1953 en Chacabuco, é un exfutbolista e adestrador de fútbol arxentino. Xogaba de defensa e foi internacional coa selección arxentina. Actualmente é o presidente do River Plate.