cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xulio Maside
Traxectoria
Realizou múltiples mostras, con tendencia ás actuacións colectivas. Interesado pola problemática social dos artistas, presidiu durante os anos 70 e 80 a Asociación Galega de Artistas Plásticos.
Abordou o seu traballo coas máis diversas posibilidades técnicas, case sempre combinadas: debuxo, pintura, collage, mixtas, sempre ó servizo do seu discurso expresivo.
Era sobriño do pintor Carlos Maside. Residiu os últimos anos en Santiago de Compostela.
Manuel Cajaraville Pensado
Manuel Cajaraville Pensado, nado en Negreira o 23 de xaneiro de 1926, e finado na Coruña o 26 de setembro de 1999, foi un coreógrafo, folclorista e mestre de baile tradicional galego.
Traxectoria
Iniciouse no baile tradicional desde moi novo nas romarías e foliadas da súa Negreira natal. Despois da guerra civil emigrou á Coruña onde, após gañar o primeiro concurso de baile da Romaría de Santa Margarida, ingresou como bailador no coro Cantigas da Terra.
Desde a década de setenta percorreu Galiza facendo recolleitas de música e baile por vilas e aldeas. Froito destes traballos recuperou na vila de Muros un baile case esquecido, o fandango e coñeceu, no concello de Malpica, ás pandeireteiras da vila de Mens. Cativado pola música, incorporounas ao espectáculo da agrupación folclórica Aturuxo, da que era por aquel entón director artístico. O éxito das pandeireteiras de Mens fixo que axiña xurdisen outros grupos de pandeireteiras dentro e fóra das agrupacións folclóricas.
Foi condecorado coa medalla "Marcial del Adalid" da Real Academia de Belas Artes. Finou na Coruña no 1999.
Batman: Baixo cero
Batman: Baixo cero (en Batman & Mr. Freeze: SubZero) é un filme de animación de 1998 dirixido por Boyd Kirkland. Está baseado no superheroe de DC Comics Batman. É a segunda adaptación de Batman: The Animated Series, servindo como secuela de Batman: A máscara do Fantasma. Está protagonizado polas voces de Kevin Conroy e Michael Ansara. Foi producido por Warner Bros. Animation e animado por Koko Enterprises e Dong Yang Animation en Corea do Sur. O filme gañou o Annie á mellor animación de filme de distribución caseira.
Margarida
miniatura|dereita|300px|[[Leucanthemum vulgare, Serra de Enciña de Lastra]] Margarida é o nome popular común a unha gran variedade de plantas e flores. En realidade é un termo controvertido. Podería aplicarse só a planta herbácea das compostas (Bellis perennis), de follas dentadas ou fendidas e flores en capítulo, cun botón central amarelo e a corola branca; pero non existe gran concordancia entre os autores en canto á utilización deste nome, que presenta moitas variantes. Hai mesmo quen designa como "margarida" calquera planta da familia das Compositae ou compostas.
É habitual que se consideren margaridas:
Langa de Duero
Langa de Duero é un concello español da provincia de Soria. A súa poboación é de 821 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 189,91 km².
Osteolaemus tetraspis
Osteolaemus tetraspis, xeralmente chamado crocodilo anano, é un crocodilo africano que é a especie de menor tamaño dos crocodilos existentes (pero hai caimáns ananos de tamaño similar ou menores: Paleosuchus). Estudos recentes identificaron nesta especie tres poboacións xeneticamente diferenciadas, e para algúns autores as subespecies deberían ser elevadas ao nivel de especies.
Jonas Savimbi
Jonas Malheiro Savimbi, nado en Munhango (Bié Province) o 3 de agosto de 1934 e finado o 22 de febreiro de 2002, foi un líder rebelde angolano que fundou a UNITA en 1966.
Osteolaemus tetraspis
Taxonomía e etimoloxía
Osteolaemus tetraspis actualmente considérase que é unha soa especie, a única do xénero Osteolaemus, na que se recoñecen dúas subespecies:
A segunda das subespecies tivo unha complicada historia taxonómica. Describiuna primeiro Schmidt en 1919 como Osteoblepharon osborni, baseándose nuns poucos espécimes da cunca superior do río Congo no que agora é a República Democrática do Congo. Porén, Inger nunha publicación de 1948 atopou que os espécimes tiñan insuficientes características distintivas como para xustificar unha separación xenérica de Osteolaemus e denominou os espécimes Osteolaemus osborni. Posteriormente, Wermuth e Mertens (1961), reduciunos á categoría de subespecies na que están agora.
Evidiencias recentes obtidas por análise de ADN indican que hai tres poboacións suficientemente diferentes de Osteolaemus e que merecen todas o recoñecemento como especies separadas. Propuxéronse os nomes O. tetrapis, O. osborni e unha terceira especie que aínda non foi nomeada.
Etimoloxía
O nome do xénero Osteolaemus sgnifica 'garganta ósea', e deriva do grego antigo όστεον 'óso' e λαιμός 'garganta'. Este nome débese aos osteodermos que ten entre as escamas do pescozo e ventre.
O epíteto específico tetraspis, significa "catro escudos", do grego antigo τετρα 'catro' e ασπίς 'escudo', xa que na parte dorsal do pescozo ten catro grandes escamas de tipo escudo.
O nome dunha das subespecies, osborni, déuselle en honor ao paleontólogo norteamericano Henry Fairfield Osborn.
Características
Como resultado do seu pequeno tamaño e elevada vulnerabilidade á predación, esta especie ten un pescozo moi acoirazado, así como o dorso e a cola, e teñen tamén osteodermos no ventre e na parte inferior do pescozo.
Osteolaemus ten un fociño curto, tan longo coma largo, similar ao dun caimán anano de Cuvier, probablemente como resultado de que ocupan un nicho ecolóxico similar. A dentición consiste en catro dentes premaxilares, 12 ou 13 na maxila e 14 ou 15 no óso dentario.
A subespecie O. t. tetraspis ten cores máis claras, un morro máis bicudo e elevado na punta, e está máis aocirazado que O. t. osborni.
Distribución e hábitat
miniatura|250px|Crocodilo anano no [[Zoo de Carolina do Norte]]
Viven en rexións tropicais baixas subsaharianas de África occidental e África central occidental. A súa distribución solápase en gran medida coa do crocodilo Mecistops ataphractus, e abrangue desde países tan ao oeste como Senegal, chegando á República Centroafricana polo leste, e polo sur chega a Angola. A subspecies O. t. tetraspis encóntrase principalmente nas partes máis occidentais da súa área, mentres que O. t. osborni está restrinxido á selva da República Democrática do Congo.
Viven en lagoas permanentes e pantanos e áreas con ríos de correntes lentas da selva, aínda que hai informes da súa presenza en lagoas illadas da sabana, onde escavan buratos para estivar durante a estacón seca.
Bioloxía e comportamento
É unha especie lenta, tímida e principalmente nocturna. Como todos os crocodilianos, é un predador de vertebrados, grandes invertebrados como crustáceos, e cando se lles presenta a oportunidade, prea. Cazan principalmente dentro ou preto da auga, aínda que en áreas con cuberta vexetal substancial, poden ampliar o seu padrón de alimentación a zonas terrestres facendo grandes incursións, especialmente seguindo as chuvias.
Na cunca do río Congo as subespecies demostran estacionalidade no seu réxime dietario, alimentándose de peixes durante as inundacións da estación húmida. Cando se enfrontan a unha escaseza de comida durante a estación seca, os individuos pasan a comer crustáceos, e o seu consumo de comida xeralmente redúcese.
Debido á súa natureza solitaria e nocturna, escavan buratos nos que agocharse e descansar durante o día, que poden ás veces ter unha entrada baixo a auga. Cando un individuo carece das condicións axeitadas para escavar o burato, xeralmente viven entre raíces de árbores das beiras das lagoas.
Reprodución
Só interaccionan estreitamente na estación reprodutora, as femias constrúen niños con forma de morea ao principio da estación húmida, que vai de maio a xuño. Os niños sitúanos preto da auga e son moreas de vexetación húmida en descomposición no que se incuban os ovos debido á calor xerada pola descomposición do material vexetal. Poñen un pequeno número de ovos, xeralmente uns 10, aínda que en casos extremos chegan a poñer 20, e tardan en incubarse de 85 a 105 días. As crías ao eclosionaren miden 28 cm. As femias vixían os niños durante o período de incubación, e unha vez que os ovos eclosionan, vixían as crías durante un período de tempo descoñecido, xa que as crías poden ser depredadas por un gran número de depredadores (aves, peixes, mamíferos e réptiles, incluíndo outros crocodilos).
Conservación
Son unha especie pouco coñecida, así que a diferenza dos seus parentes máis estudados, os conservacionistas non saben como se están safando as súas poboacións da crecente presión humana sobre os ecosistemas onde están presentes. Os datos dos que se dispón mostran certo grao de declive, debido á caza para obter a súa carne ou á perda de hábitats debido á deforestación. Porén, están moi espallados, polo que non están en perigo.
Aínda que as súas peles se usan para fabricar localmente produtos de coiro, son peles de baixa calidade, polo que hai pouco interese na súa crianza en catividade ou aplicar un programa de uso sostible.
Pobo pasto
Os pastos son un pobo indíxena de Colombia que habita xunto co pobo quillacinga na franxa andina do que actualmente é o departamento de Nariño, no sur de Colombia, e a provincia de Carchi, no norte de Ecuador.
Pazo de Meirás
Descrición
miniatura|[[Emilia Pardo Bazán, de costas, ante as Torres de Meirás en construción.]]
Pobo pasto
Características
miniatura|341x341px|Linguas preincaicas no século XVI. A lingua pasto é a máis setentrional. O nome pasto podería ser unha adaptación ó castelán de past awá ou ‘xente escorpión’. Os pastos estiveron baixo dominación do Imperio incaico, pouco antes da chegada dos españois. Na última década do século XV, os pastos enfrontáronse ó inca Huayna Cápac, quen dende Quito decidiu lanzar unha campaña para conquistar o territorio pasto. É posible que past awá, que significa ‘xente escorpión’, sexa unha imaxe xurdida para referirse a que Huayna Cápac quíxolles pisar a cabeza e picárono coa cola", pois ó ocupar o imperio a zona do actual Ipiales, os pastos refuxiáronse na cordilleira occidental e lograron expulsar ós ocupantes. Os incas preferiron entón avanzar polo piedemonte amazónico a través do territorio dos cofán, pero finalmente foron os españois os que controlaron a rexión e foi o pobo awá quen logrou preservarse da dominación nas selvas da vertente do Pacífico colombiano, mentres que os pastos finalmente deixaron de falar a súa lingua.
Pazo de Meirás
Descrición
O Pazo de Meirás foi construído a finais do século XIX por riba das ruínas dun antigo edificio derrubado durante a Guerra de Independencia. O seu estilo é romántico. O inmoble consta de tres torres con ameas, de distinto tamaño e de planta cadrada, unidas por un corpo máis baixo, de cantería de granito.
A torre maior, chamada A Torre da Quimera por Emilia Pardo Bazán, é onde se atopaba a súa biblioteca, e está situada á dereita do edificio. As dúas torres frontais están unidas por un pequeno corpo, que forma o amplo vestíbulo do pazo. Entre as torres menores, no lateral dereito do conxunto, atópase a capela, cunha portada románica trasladada doutro lugar. Nesta capela celebrou a súa voda a escritora o 10 de xullo de 1868. Tamén se poden atopar alí pezas arqueolóxicas interesantes, cruceiros, fontes, balaústres ou escudos traídos doutros pazos galegos (Sada, Ximonde, Ermida, Bendaña) especialmente no tempo en que Francisco Franco o empregou como residencia no verán. A maioría destas pezas foron achegadas por concellos e outras administracións durante a estadía de Franco, ou adquisicións da muller do xeneral, Carmen Polo. Entre estas obras de arte destacan dúas estatuas do século XII de 1,78 e 1,71 metros de altura respectivamente, pertencentes ao taller do Mestre Mateo extraídas do Pórtico da Gloria en 1947 e entregadas ao caudillo en 1960, ano no que este as instalou no pazo, trasladándoas posteriormente á súa residencia da Coruña. Destacan tamén un cruceiro que representaba ao Santo dos Croques, tamén espoliado do Pórtico da Gloria; a réplica do relevo da praza da Bárbaras da cidade da Coruña; unha fonte de granito barroca do século XVIII e outra rococó do XVII.
A propiedade ten unha superficie total 66.792 m², dos cales 2.115 son superficie construída.
Historia
Nos terreos onde agora se ergue o pazo houbo ata 1809 unha casa forte, queimada en 1809 polos franceses durante a guerra de independencia. Esta primeira construción pertencera á liñaxe dos Patiño de Bergondo, vencellados por enlaces matrimoniais aos Pardo de Lama, devanceiros da escritora Emilia Pardo Bazán, quen posuía o título de condesa de Pardo Bazán, concedido polo rei Afonso XIII en recoñecemento á súa relevancia no mundo literario. No ano 1893 a escritora e mais a súa nai decidiron encargar a construción dun pazo sobre as ruínas anteriores, das que non se conserva nada. miniatura|O xeneral Franco e a súa familia empregaron o pazo como residencia durante o verán. Trala morte da escritora o 12 de maio de 1921 e do seu fillo Jaime en 1936, os descendentes lexítimos da escritora, a súa filla Blanca Quiroga de Pardo Bazán e a súa nora Manuela Esteban Collantes, tentaron doar o inmoble á Compañía de Xesús, pero esta non aceptou as condicións postas polas herdeiras. A venda produciuse finalmente a unha comisión que buscaba un pazo como agasallo ao ditador Francisco Franco. O pazo pasou a mans do xeneral o 5 de decembro de 1938. A cantidade da venda varía segundo as fontes entre as 400.000, as 450.000 ou as 725.000 pesetas daquel tempo.
Trala venda do pazo comezaron as obras de remodelación e acondicionamento da leira: amañouse o muro, a estrada desprazouse varios metros e ampliouse, instalouse unha gran porta de ferro na entrada principal, e construíronse garitas de vixilancia e fontes, a torre e os principais motivos ornamentais do Pazo do marqués de Bendaña en Dodro foron trasladados ó pazo de Meirás , para axeitala a ser a residencia de verán do xefe do estado. miniatura|Documento no que [[Esquerda Galega pide a devolución, asinado en 1982 por Pura Barrio e Gonzalo Vázquez Pozo.]] Estas obras sufragáronse parcialmente, cando menos, con colectas nos concellos da comarca e con impostos especiais. Os funcionarios vía reducido o seu soldo para financiar as obras. Os arquivos municipais de Oleiros gardan a suma que os cidadáns dese concello entregaron, 9.000 pesetas, con achegas que ían desde os 25 céntimos ata as 400 pesetas, aínda que tamén se recolleron xoias. Noutros casos producíronse ameazas e extorsións, vendas a prezos irrisorios de terreos que ampliaron a extensión do pazo, e doazóns máis ou menos libres baixo a ameaza de desafección co réxime.
Logo da morte de Franco, o pazo pasou á propiedade da muller, quen segue sendo a titular malia falecer en 1988. En 1977 casou alí unha das netas, Merry Martínez Bordiú, co xornalista Jimmy Giménez-Arnau. En 1978 produciuse un incendio en estrañas circunstancias que destruíu parte do interior da construción. Durante anos, o inmoble estivo en mal estado ata que foi recuperado e acondicionado de novo en 1996, para a voda doutra das netas de Franco. O pazo de Meirás foi residencia estival da filla de Franco, Carmen Franco.
Entre as diferentes utilidades para o pazo baralláronse o establecemento dunha universidade privada, un hotel, un casino, unha urbanización de chalés.
Titularidade
Porta do muro que arrodea o Pazo.|miniatura
O 1 de agosto de 2008 o Goberno da Xunta de Galicia puxo en funcionamento os trámites para declarar o Pazo, Ben de Interese Cultural (BIC) despois de meses de estudos e valoracións do patrimonio artístico e cultural do pazo. A declaración de BIC constitúe o máximo grao de protección para un inmoble da categoría do pazo e supón a súa consideración como propiedade privada pero de dominio público, polo que os seus propietarios teñen a obriga de pedir permiso para calquera reparación, reforma ou calquera outro traballo de albanelería que queiran realizar na propiedade. Así mesmo poden recibir unha serie de vantaxes fiscais e subvencións para o seu mantemento e restauración.
Por outra banda, a polémica non só atinxe aos herdeiros do Pazo, xa que un movemento popular encabezado pola Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña, reclama a devolución das propiedades do Pazo ao "pobo" alegando que o pazo foi unha doazón feita ao Xefe do Estado polo que sería propiedade do Goberno Español e non dos herdeiros de Franco.
A declaración como Ben de Interese Cultural no Consello da Xunta o 30 de decembro de 2008, coa categoría de sitio histórico, obrigaba a abrir o edificio ao público catro días ao mes, debéndose iniciar as visitas a finais de 2008. Malia isto, as visitas non comezaron até o 2011, momento no que a Xunta de Galicia concedeu aos Franco unha subvención de 50.000 euros para financiar a apertura.
No ano 2017 publicouse o libro Meirás, un pazo, un caudillo, un espolio, de Carlos Babío Urkidi e Manuel Pérez Lorenzo, editado pola Fundación Galiza Sempre e financiado pola deputación da Coruña. Nel desméntense as ideas establecidas de que o pazo fose un presente voluntario dos coruñeses a Franco, e a de que este e a súa familia o xestionasen como unha propiedade particular.
Nese mesmo ano, a Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña denunciou que a Fundación Francisco Franco estaba a xestionar as visitas ao BIC Pazo de Meiras. Como resposta á denuncia, a fundación franquista publicou un comunicado indicando a súa pretensión de utilizar as visitas ao monumento para reivindicar a figura do ditador. Esta situación motivou en agosto a ocupación simbólica do inmoble por militantes do Bloque Nacionalista Galego e a constitución da denominada "Xunta pro Devolución do Pazo de Meirás" por parte de diversas entidades civís e administracións públicas.
A instancias desta xunta elaborouse un informe "histórico-xurídico", coordenado por Emilio Grandío e Xabier Ferreira, que habilitou unha vía legal para permitir a devolución do pazo. Unha vía que foi finalmente empregada en xullo de 2019 pola avogacía do estado español nunha demanda nos xulgados da Coruña por "venda fraudulenta da propiedade a Francisco Franco". A demanda fundamentábase na documentación recollida no libro "Meirás un pazo un caudillo, un espolio" que foi achegado como proba documental na propia causa xudicial.
O 2 de setembro de 2020 o xulgado de primeira instancia da Coruña declarou que a propiedade do pazo corresponde ao Estado español e non á familia de Francisco Franco. O 1 de xullo de 2021, o Pazo de Meirás abriu ao público con visitas guiadas de balde. Porén, as visitas estaban limitadas ao vestíbulo do pazo, a capela e os xardíns. Con todo, segundo datos do concello de Sada, que asumiu a xestión do Pazo de Meirás, a cota de visitas está completo até finais de 2021.
Las Nacionalidades (revista)
Traxectoria e características
Editouse na tipografía de Góngora, que tamén facía de administración. Publicábase os sábados con 16 páxinas a dúas columnas e o último número foi o 57 en 1882.
O seu fundador e director foi Alejo García Moreno, e tiña unha ideoloxía republicana federal. Entre os seus contidos predominaban as biografías dos principais persoeiros republicanos do momento como Nicolás Salmerón, Francesc Pi i Margall ou Emilio Castelar e a análise das constitucións federais do mundo como a suíza, a alemá ou a estadounidense.
Albert Pla
Traxectoria
Colaborou con Manolo Kabezabolo, Roberto Iniesta (Extremoduro), Fermin Muguruza (Kortatu, Negu Gorriak), Quimi Portet (El Último de la Fila), Kase.O (Doble V) e Quico Pi de la Serra, entre outros. En máis dunha ocasión participou en homenaxes a Pau Riba e Jaume Sisa. Colaborou con Estopa no álbum "Estopa X Anniversarivm", na canción "Joaquín el necio".
Canda Muchachito (Muchachito Bombo Infierno), El Canijo de Jerez (Los Delinqüentes), Lichis (La Cabra Mecánica) e Tomasito, formou o grupo La Pandilla Voladora. Fixo unha xira, ademais de gravar o sinxelo "Del deporte también se sale".
A súa canción "Sufre como yo" forma parte da banda sonora da película Carne trémula (1997), de Pedro Almodóvar.
Cinema e teatro
Traballou en producións cinematográficas como Airbag, de Juanma Bajo Ulloa; A los que aman, de Isabel Coixet; e Honor de caballería, de Albert Serra. Tamén foi o protagonista da obra teatral Caracuero de Helmut Krausser, con máis de 150 representacións. En decembro de 2009 protagonizou a obra teatral "Llits" (Camas), no papel do acróbata Lectus.
Polémicas
Algunhas das súas cancións, como "La dejo o no la dejo" (en que dubida se seguir coa moza ou delatala á policía pola pertenza desta a unha banda terrorista) ou "Carta al rey Melchor", foron obxecto de polémica. Estiveron a piques de non seren publicadas. No caso da segunda, chamada orixinalmente "Carta al rey", houbo que modificar o título.
Laocoonte e os seus fillos
Laocoonte e os seus fillos é un grupo escultórico grego de datación controvertida, considerada unha obra orixinal de comezos da era cristiá. A obra é dun tamaño algo maior ao natural, de 2,45 m de altura e está executada en mármore branco. Atópase no Museo Pío-Clementino pertencente aos Museos Vaticanos de Roma, e xunto ao Torso do Belvedere é o único orixinal grego do antiquarium. Representa a morte do sacerdote troiano Laocoonte, castigado polos deuses a morrer estrangulado por serpes mariñas xunto aos seus dous fillos. A obra foi realizada por Axesandro, Polidoro e Atenodoro de Rodas, pertencentes á Escola rodia.
Albert Pla
Discografía
miniatura|dereita|260px|Concerto en Bueu, con [[Diego Cortés e Tino di Geraldo]]
Laocoonte e os seus fillos
Historia
miniatura|left|200px|Gravado de [[Marco Dente mostrando a escultura tal e como foi atopada.]] Este grupo escultórico era coñecido por descricións antigas pero críase perdido. Foi descuberto o 14 de xaneiro de 1506 nunha viña próxima a Santa María a Maior, terreo propiedade de Felice de Fredis que se atopaba no Esquilino romano, e que en tempos antigos fora parte da Domus Aurea de Nerón e logo do palacio do emperador Tito. O papa Xulio II enviou ao arquitecto Giuliano da Sangallo, quen xunto a Miguel Anxo, identificou a escultura como a descrita polo autor romano Plinio o Vello na súa obra enciclopédica Naturalis Historia. Plinio escribiu uns comentarios laudatorios sobre a obra que viu no palacio do emperador Perico cara ao ano 70:
Cando foi descuberta faltábanlle os brazos dereitos de Laocoonte e dun dos seus fillos, e a man dereita do outro fillo; tamén faltaban algunhas partes das serpes. Do seu estado nese momento quedan como testemuño as copias que fixo o gravador Giovanni Antonio da Brescia: un debuxo (conservado agora en Düsseldorf, Alemaña) e un gravado que contribuíu á súa rápida fama.
Decidiuse restaurar o grupo escultórico e houbo controversia sobre como debería ser o xesto do brazo que lle faltaba ao pai. Miguel Anxo propuxo restaurar o brazo do pai en posición de flexión; o artista chegou a realizar o devandito brazo, pero non chegou a porllo e actualmente exponse xunto ao grupo escultórico. Amico Aspertini tamén realizou un debuxo coa mesma posición do brazo, e en 1525, Baccio Bandinelli realizou unha copia de todo o grupo cunha posición semellante para o papa León X, copia que se atopa na Galería Uffizi de Florencia. Tanto Miguel Anxo como Sangallo aconsellaron a Xulio II que adquirise a obra, quen, tras unhas breves negociacións, mercou a obra por unha gran cantidade monetaria -máis de 600 ducados. En 1509, Xulio II mandou trasladala ao Vaticano xunto a outras dúas esculturas, o Apolo de Belvedere e a Venus Felix, instalándoas en tres nichos do Patio Octogonal do Belvedere, que hoxe forma parte dos Museos Vaticanos. O rei Francisco I de Francia obtivo o permiso do papa para a realización de varios moldes; para realizar a copia enviou a Francesco Primaticcio, quen os fixo en 1540. Estes moldes serviron para facer unha escultura de bronce que foi instalada no Palacio de Fontainebleau.
miniatura|right|220px|Copia, en [[Mannheim, do grupo tal e como estaban representados os brazos engadidos antes da derradeira restauración.]] Unha primeira restauración realizada por Bandinelli con cera, onde representou o brazo dobrado, foi modificada en 1532 por Giovanni Angelo Montorsoli, que realizou a restauración en terracota e co brazo de Laocoonte estirado. Entre os que criticaron esta restauración atopábase Tiziano, quen realizou un debuxo no que representaba a Laocoonte e os seus fillos coma se fosen tres monos. Esta caricatura foi gravada por Niccolò Boldrini.
No século XVIII, o escultor Agostino Cornachini volveu restaurar a obra, cambiando o material da restauración por mármore e aproveitou para cambiar o brazo do fillo, modificando o xesto deste, que tamén foi estirado. O ano 1798, tras a sinatura do Tratado de Tolentino, o grupo foi trasladado a París polo exército de Napoleón como parte do botín de guerra durante a súa campaña en Italia, pero sen os elementos engadidos, e posta no Museo do Louvre até a súa devolución ao Vaticano en 1816, cando se lle volveron a engadir.
O ano 1905, o arqueólogo Ludwig Pollack identificou o brazo orixinal, atopándoo nunha vella tenda de Via Labicana. O brazo tiña a posición flexionada como xa avanzara Miguel Anxo; o brazo engadiuse nunha restauración realizada entre 1957 e 1960, e dirixida por Filippo Magi, restauración na que se retiraron todas as pezas engadidas.
Datación
miniatura|left|220px|A expresión do rostro de [[Laocoonte é moi semellante ao do xigante que Atenea colle polo pelo no Altar de Zeus de Pérgamo.]] A datación da obra é controvertida: en principio datábase no século I a. C. porque se conservaban sinaturas pertencentes a ese século dun escultor de Rodas chamado Atenodoro, fillo de Axesandro. Pero en 1954, Gisela Richter sinalou que os nomes de Atenodoro e Axesandro foron moi correntes en Rodas durante varias xeracións, e ademais apreciaba unha grande semellanza da obra cun friso que representa a loita entre deuses e xigantes do altar de Zeus de Pérgamo. Concretamente, a expresión e as características do rostro de Laocoonte son moi semellantes ao xigante que Atenea agarra polo pelo, así como as serpes teñen equivalentes no mencionado altar. Por iso datouno no mesmo período que este, no século II a. C.
Con todo tamén se aprezan claras diferenzas coa escultura de Pérgamo: un rostro de Laocoonte máis vibrante có dos xigantes de Pérgamo, diferenzas na técnica da modelaxe da cabeleira e un papel pouco importante das roupas do grupo do Laoconte en comparación co grupo de Pérgamo.
Ademais, demostrouse que, malia terse feito a maior parte da escultura con mármore de Rodas, un dos bloques empregados é mármore de Luni, de orixe italiano; este feito non concorda co descrito por Plinio, que só distinguiu un bloque de mármore, nin co feito de que este mármore non se explotou antes da época de Augusto. Con todo, Tazartes sinala que o grupo está feito con mármore de Frixia.
Tamén se suxeriu que podería ser unha copia ou unha variante libre romana dun orixinal helenístico en bronce dos séculos III - II a. C., ou dos séculos II - I a. C., ou máis concretamente, dun bronce realizado en Pérgamo na segunda metade do século II a. C.
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
miniatura|Fachada da Facultade de Xeografía e Historia. miniatura|Sala da Biblioteca da Facultade de Xeografía e Historia, antiga Biblioteca Xeral. A Facultade de Xeografía e Historia da Universidade de Santiago de Compostela foi fundada no ano 1974, a partir da antiga Facultade de Filosofía e Letras na que o peso da licenciatura de Xeografía e Historia era fundamental, por ser a única subtitulación da licenciatura en Filosofía e Letras que se impartía nela desde a súa fundación en 1922 até ben entrados os anos 1970, cando se creou a licenciatura en Filoloxía románica.
Laocoonte e os seus fillos
Datación
miniatura|right|250px|Vista da furna de [[Tiberio en Sperlonga.]] A datación no século II a. C. non pode manterse tras o descubrimento producido en 1957. Naquel ano atopáronse varios anacos doutro cinco grupos escultóricos na chamada furna de Tiberio, en Sperlonga, na costa sur do Lacio. Os grupos representan tamén temas homéricos e foron levados á cova ben por ricos cidadáns romanos para evitar a súa destrución, posiblemente a mans dos primeiros cristiáns, ou ben foron tallados expresamente para a cova, habilitada por Tiberio como sala de banquetes. Un dos grupos, que representa o tema de Ulises cegando a Polifemo leva a sinatura do tres escultores rodios mencionados por Plinio, quen deixou escrito:
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Situación
miniatura|Placa de altitude á entrada da facultade. miniatura|Placa de latitude á entrada da facultade, referida ao [[Real Observatorio de Madrid|observatorio Astronómico de Madrid.]] A Facultade de Xeografía e Historia ocupa o edificio da antiga Universidade Central de Santiago, na praza da Universidade, da que ocupa todo o seu lado leste, coa adxunta igrexa da Universidade, antigamente dos xesuítas, situada entre a Facultade de Xeografía e Historia, e a Facultade de Filosofía (esta xa na contigua praza de Mazarelos e que na actualidade, sen culto, é unha das dúas Salas de exposicións que a Universidade ten no Campus de Compostela (a outra é o Colexio de Fonseca); e, ademais, é a sede da Orquestra da Universidade de Santiago de Compostela.
Laocoonte e os seus fillos
Datación
A inscrición, segundo a maioría dos epigrafistas, debe pertencer ao século I d. C., por tanto, os autores vivirían nese século. Tanto o grupo de Ulises como o de Laocoonte poderían ser feitos nese século para un mecenas romano, quen podería ser o mesmo emperador Tiberio.
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Historia
Tras a expulsión dos xesuítas en 1767 o rei Carlos III concédelle á Universidade os terreos e edificios que esta orde relixiosa posuía en Santiago, comezando en 1769 a construción do novo edificio da Universidade, que foi inaugurado en 1805. Coa chegada do século XX rexístrase un aumento no número de alumnos, así como da oferta académica, coa conseguinte dotación de infraestruturas. Remátase en 1901 a ampliación do edificio central da Universidade, e constrúense os edificios da Facultade de Medicina (que, xunto coa de Farmacia, ocupaba o Pazo de Fonseca) co apoio de Eugenio Montero Ríos, a Facultade de Veterinaria (actual sede do Parlamento de Galicia) e o Colexio de Xordomudos (actual sede administrativa da Xunta de Galicia, en San Caetano). O edificio da Universidade central, rematado polas estatuas dos catro benfeitores e, enriba de todo, a escultura de Minerva e as Ciencias, grupo escultórico tallado polo noiés Xosé Ferreiro (1738-1830), que se retirou para ser instalado, en 1962, no novo edificio da Facultade de Ciencias no Campus Sur, daquela coñecido como A Residencia.
Laocoonte e os seus fillos
Datación
No ano 2005 a investigadora estadounidense Lynn Catterson realizou unha conferencia onde lanzou a hipótese de que o grupo escultórico podería ser unha falsificación realizada por Miguel Anxo, baseada nunha serie de datos que a relacionan con el. Con todo, esta hipótese parece ignorar o achado de 1957 en Sperlonga de anacos de esculturas realizadas cunha técnica semellante ao Laocoonte e os seus fillos.
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Arquitectura
O edificio ten planta cadrada, organizado arredor dun gran claustro ou patio central, construído con perpiaños regulares de granito. Orixinariamente contaba con dous andares, a planta terrea e outra superior, comunicadas por unha escaleira de dobre tiro na entrada. A planta inferior ten unha galería ou corredor arredor do patio, cuberto con bóveda rebaixada, á que se abren as aulas, mentres que os andares superiores teñen teitos rectos. A fachada, de estilo neoclásico e académico, de gran sobriedade, organízase de maneira simétrica, con dous corpos lixeiramente adiantados nos extremos, decorados con pilastras xigantes de orde xónica, e un corpo central con escalinata e pórtico de columnas tamén xigantes, de orde xónica e fuste liso, montadas sobre altos plintos. Columnas e pilastras sosteñen un entaboado con friso liso, sen decoración. Na planta terrea ábrense fiestras alinteladas mentres que nos andares superiores os vans cóbrense de arcos rebaixados.
Laocoonte e os seus fillos
Mitoloxía
miniatura|right|250px|Nesta vista pódese observar a mirada pedindo axuda do fillo máis vello cara ao seu pai. Nos mitos gregos relátase que, durante o asedio de Troia, dúas serpes foron enviadas por Apolo, Poseidón,  ou Atenea, e atacaron a Laocoonte, sacerdote troiano de Apolo, e mailos seus dous fillos. As versións que relatan este episodio son numerosas e discútese se o grupo escultórico debeu basearse no relato de Virxilio na Eneida, no que morrían Laocoonte e os seus dous fillos, ou nunha versión anterior narrada nun poema perdido do ciclo troiano, a Iliupersis, onde morrían Laocoonte e só un dos fillos. A fonte tamén puido ser unha traxedia perdida.
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Arquitectura
Primitivamente, a porta de entrada estaba coroada por un frontón triangular, co preceptivo escudo de España no centro do tímpano flanqueado por dous leóns, e unha monumental estatua de Minerva como acroterio, acompañada de figuras de xenios ou nenos nas esquinas. Esta disposición primitiva alterouse profundamente a finais do século XIX ao engadir un novo andar ao edificio, que supuxo a supresión do frontón e a eliminación das estatuas, que hoxe decoran a Facultade de Química, como quedou dito. Como resultado da reforma, no lugar do frontón, directamente sobre o entaboado, colocáronse catro estatuas colosais exentas, que representan a catro benfeitores da Universidade: o notario compostelán Lopo Gómez de Marzoa, que fundou un Colexio para estudantes  pobres no ano 1495 e, tras o fracaso de dita institución, foi un dos promotores e padróns do Studium Generale (coñecido como Colexio de Santiago Alfeo) instituído en 1501, o cóengo e antigo reitor da Universidade Diego Juan de Ulloa, Álvaro de Cadaval, que entre 1542 e 1545 ocupou o cargo de primeiro catedrático de gramática da Universidade, e o III conde de Monterrei, Alonso de Zúñiga e Acevedo Fonseca, que foi padrón do Colexio de Santiago Alfeo, ou de Fonseca, que fundara seu tío Alonso de Fonseca e Ulloa. Sobre o muro, no centro, instalouse un panel en relevo que representa á alegoría da sabedoría coroando con follas de loureiro á mocidade estudantil. A un lado e outro deste relevo locen senllos medallóns cos retratos dos fundadores da Universidade, Diego de Muros III, e Alonso III de Fonseca. Coroando a cornixa superior, dúas figuras femininas sosteñen un escudo coas armas abreviadas da coroa española.
Interior
No interior, destaca o paraninfo, decorado con frescos de José María Fenollera e Urbano González, as bibliotecas (Biblioteca Xeral, con amplo salón de lectura, de 1923, e a monumental Biblioteca América, fundada por emigrantes, con fondos procedentes da diáspora galega), e o salón do reitorado, co seu cadeirado de madeira do século XVII.
Laocoonte e os seus fillos
Mitoloxía
Laocoonte chegou a guindar unha lanza que se cravou no cabalo de madeira, pero cando os troianos estaban a piques de destruír o cabalo, os soldados troianos trouxeron a Sinón, quen coas mentiras ideadas por Odiseo logrou convencer a Príamo de que se trataba dunha imaxe sacra de Atenea. Laocoonte, para tratar de impedir que entrase o cabalo na cidade exclamou:
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Século XX
Durante a primeira metade do século XX o edificio acollía a Facultade de Dereito (na planta baixa), a de Filosofía e Letras (sección de Historia) na primeira planta (onde está tamén o Paraninfo) e a de Ciencias (sección de Químicas) na terceira (e cuxos laboratorios estaban no faiado). Nun edificio anexo encontrábase a Biblioteca Xeral e a Biblioteca América (hoxe, nestas dependencias sitúase a biblioteca da facultade).
Laocoonte e os seus fillos
Mitoloxía
Cando Laocoonte dispúñase a sacrificar o touro a Poseidón, dúas serpes mariñas, chamadas Porces e Caribea, ou Curisia, ou Peribea, chegaron dende Ténedos e as Calidnes; saíron do mar e atacaron aos fillos xemelgos de Laocoonte, chamados Atifante e Timbreo ou Melanto, enroscándose ao redor dos seus corpos; Laocoonte tentou salvalos pero sufriu a mesma sorte. A tradición de Virxilio mostra as serpes como un castigo divino por tentar destruír o cabalo. Os troianos interpretaron o episodio como unha mostra de que o cabalo era un obxecto sacro e de que Sinón dixera a verdade. Virxilio, no libro II da Eneida, relata así o ataque das serpes:
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Século XX
Na segunda metade dese século, coas novas construcións no Campus Sur, o antigo edificio central converteuse na actual Facultade de Xeografía e Historia.
Laocoonte e os seus fillos
Mitoloxía
Hai outra versión do mito que explica que se tratou dun castigo de Apolo porque Laocoonte casara con Antiopa e procreado fillos, consumando o feito ante a estatua do deus, feito que constituía un sacrilexio, xa que realizara voto de celibato. Príamo pensou que a morte de Laocoonte tratábase dun castigo por tentar destruír o cabalo, en lugar de por faltar ao respecto de Apolo. Con todo, as diferentes versións do mito chegan a contar que só morreu un dos fillos, ou que o mesmo Laocoonte chegou a se salvar. Tamén discrepan respecto de se o episodio produciuse no altar de Poseidón ou de Apolo.
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Titulacións impartidas
A Facultade acolle actualmente as licenciaturas en Historia, Xeografía e Historia da Arte, os graos en Historia, Historia da Arte e Xeografía e Ordenación do Territorio, e os másteres oficiais en Historia Contemporánea, Planificación e Desenvolvemento Territorial, Arqueoloxía e Ciencias da Antigüidade e Lecturas sobre a cidade histórica: arte, patrimonio cultural e a súa xestión.
Laocoonte e os seus fillos
Estudo da obra
miniatura|right|300px|Detalle do rostro de Laocoonte, cheo de dramatismo. A obra está enmarcada dentro dunha composición de figura piramidal, e a mellor posición para a súa observación é a frontal; a obra representa as emocións humanas na súa máxima expresión patética. É, xunto ao grande altar de Zeus e Atenea de Pérgamo (180-160 a. C.), un exemplo da escultura escenográfica helenística dun dramatismo máis extremado. Dende o Renacemento, este grupo é representativo da arte antiga e da corrente académica e barroca da arte helenística.
Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela
Titulacións impartidas
Nos tres Departamentos (Historia, Historia da Arte e Xeografía) que dan soporte a estas titulacións desenvolven a súa actividade un total de vinte e dous grupos de referencia, recoñecidos internacionalmente a través das súas achegas científicas e diversos proxectos de investigación. A súa contribución é fundamental para que a Universidade de Santiago de Compostela se sitúe na 15ª posición investigadora nos ámbitos das Humanidades e Ciencias Sociais, segundo a Clasificación Iberoamericana SIR 2010.
Equipo decanal
A día de hoxe o equipo de goberno da Facultade está composto por:
Grupos de investigación
Nos Departamentos da Facultade están organizados os seguintes grupos de investigación:
Laocoonte e os seus fillos
Estudo da obra
A expresión de culpabilidade e o gran dramatismo de Laocoonte, que fai contorsións en dolorosa agonía, son estremecedores. Dentro do grupo, as dúas serpes monstruosas, que se enroscan para matar de acordo ao castigo imposto polos deuses, forman parte da composición visual do grupo, e coas súas liñas curvas consegue a unión entre todos os personaxes, feito que axuda a mostrar a dinámica que se desprende do grupo. Hai unha vontade de esaxerar o efecto teatral da anatomía, máis acentuado que o altar de Pérgamo, e engádese a dor moral de Laocoonte ao presenciar a morte dos seus dous fillos.
Autores como Johann Joachim Winckelmann, Johann Wolfgang von Goethe e Gotthold Ephraim Lessing realizaron ensaios sobre o grupo escultórico.
Winckelmann, na primeira edición da súa Historia da arte na antigüidade, de 1764, analiza, entre moitas outras obras, o grupo de Laocoonte, e sinala que a figura do fillo máis grande tivo que ser executada por separado. Describe a Laocoonte como un espectáculo da natureza humana sometida á maior dor de que é capaz de soportar. Esta dor incha os seus músculos e pon en tensión os seus nervios, pero na súa fronte vese a serenidade do seu espírito. O seu peito elévase para tratar de conter a dor e a través do ventre comprimido pódese ver o movemento das súas vísceras. Os seus fillos mírano pedíndolle axuda e el manifesta a súa tenrura paternal na súa mirada tenra duns ollos que se dirixen cara ao ceo implorando axuda dos deuses. A abertura da súa boca ten un movemento que expresa ataraxia e indignación pola idea dun castigo inmerecido.
Lessing, na súa obra de crítica estética de 1766 Laocoonte ou sobre os límites na pintura e poesía, explica que "a escultura e a pintura fanse con figuras e cores no espazo" e "a poesía con sons artellados no tempo".
Goethe escribiu o seu artigo Sobre Laocoonte en 1798, onde pon de manifesto que os artistas desposuíron a Laocoonte do seu sacerdocio e das súas referencias mitolóxicas e convertérono nun pai normal con dous fillos ameazados por dous animais. Destaca a sensación de movemento que produce o grupo, que parece mudar de posición se o espectador abre e pecha os ollos alternativamente. Tamén eloxia o intre elixido polos artistas como de interese máximo: cando un dos corpos está tan aprisionado que fica indefenso, o segundo é ferido e está en condicións de defenderse e ao terceiro aínda lle queda a esperanza de fuxir.
O pai está representado nunha posición na que reacciona no mesmo intre no que é mordido na cadeira por unha das serpes: despraza o corpo cara ao lado oposto, contrae o ventre, ergue o peito, bota o ombreiro cara adiante e inclina a cabeza cara ao lado ferido. Os pés están inmobilizados e os brazos en posición de loita, ofrecendo unha gran resistencia que con todo non parece ser efectiva. Trátase dun home forte pero que pola súa idade non se acha na súa plenitude de forzas e por tanto non é moi capaz de soportar a dor.
O fillo de menor tamaño, totalmente aprisioado, fai esforzos sen éxito para tratar de ceibarse e aliviar o seu mal. O fillo de maior tamaño apenas está levemente aprisionado por un pé e arrepíase e berra ante os movementos do seu pai. Pero el aínda ten a oportunidade de ceibarse e fuxir.
Influencia posterior
A obra xa tivo grande influencia na época do seu descubrimento debido ao seu grao de perfección. Os artistas do Renacemento víronse altamente influídos. Así, Michelangelo inspirouse nela para realizar varias das súas obras, como algunhas das figuras do teito da capela Sistina, particularmente a postura de Amán na parella Ester e Amán e A Serpe de Bronce, dous dos escravos realizados na tumba de Xulio II, e nos esbozos de A batalla de Cascina. Jean de Boulogne inspirouse nela para o seu grupo escultórico O rapto da Sabina (1581-1583). En O Parnaso, pintura de Rafael, tamén se advirte a semellanza coa cabeza de Laocoonte na figura que representa a Homero. Tiziano, Rubens, El Greco, William Blake e Max Ernst realizaron interpretacións do grupo escultórico.
Nun álbum de Astérix, Os loureiros do César (páxina 16), aparece un escravo facendo o pousado de Laocoonte cunhas cordas simulando as serpes.
Foi fonte de inspiración na historia da arte de Alemaña, en escritores de mediados do século XVIII como Winckelmann, Lessing, Goethe, Herder, Novalis e Arthur Schopenhauer. Cada un deles comenta a escultura e as súas reflexións estéticas.
Covas, Forcarei, Forcarei
Covas é un lugar da parroquia de San Martiño de Forcarei, no concello de Forcarei. No ano 2007 tiña 92 habitantes, deles 44 eran homes e 48 eran mulleres; o que supón un aumento en relación ao ano 2003 cando tiña 87 habitantes.
Hóckey sobre xeo
miniatura|300px|Lance dun partido de hóckey sobre xeo. O hóckey sobre xeo é un deporte que se xoga entre dous equipos de seis xogadores con patíns sobre unha pista de xeo. Os patinadores deben dirixir un disco de caucho (puck) cun bastón longo (stick), para tratar de anotar na portaría do rival. Ao termo dun partido, o equipo que máis goles marcou gana.
Esta variante do hóckey caracterízase por ser un deporte físico; os xogadores poden realizar cargas co corpo sobre o rival para tratar de arrebatarlle o control do puck, polo que os xogadores adoitan ir equipados con toda clase de proteccións. É tamén un dos xogos máis rápidos, debido a que a fricción do disco e os patíns sobre o xeo é mínima, e un dos poucos deportes que permiten realizar cambios de xogadores de forma ilimitada e sen necesidade de interromper o xogo.
O xogo
Aínda que as características xerais do xogo permanecen constantes, as normas exactas dependen do código de xogo particulares que se empreguen. Os dous códigos máis importantes no os da IIHF While the general characteristics of the game remain constant, the exact rules depend on the particular code of play being used. The two most important codes are those of the IIHF e o da National Hockey League (NHL).
O terreo de xogo
O hóckey sobre xeo xógase sobre unha pista que pode ser interior ou exterior, con xeo que pode ser natural ou artificial. Na maior parte dos encontros organizados no seo dunha competición, o xeo é artificial. Existen distintos tamaños de pista, mais a Federación Internacional de Hockey sobre Xeo (coñecida tamén polas súas siglas en inglés IIHF) define as dimensións regulamentarias: 60 metros de longo e entre os 26 e os 30 metros de ancho de acordo co regulamento da IIHF. As esquinas do terreo de xogo teñen que ser redondeadas co arco dun círculo de 7 a 8,5 metros.
Todo o perímetro da pista ten que estar rodeado por un valo cuxa altura ideal está fixada en 1,07 metros sobre o xeo e integramente de cor branca agás a zona inferior, denominada en inglés “Kick Plate” (en galego "placa de protección"), que é de cor amarela. Por riba do valo ten que haber unha pantalla protectora de metacrilato cunha altura de 2,4 m detrás das porterías e que se estende como mínimo 4 m dende a liña de gol cara á liña azul, mentres que ao longo do resto das bandas debe ter 1,8 m de altura, coa única excepción dos bancos, onde non hai pantalla protectora. Ademais nos fondos colócase unha rede protectora pendurada do teito por riba da pantalla protectora que se estende canto menos ata onde a liña de gol.