cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nauru
Hidrografía, clima e chans
No suroeste da illa atópase a lagoa de Buada. O clima de Nauru é predominantemente tropical, con constantes choivas e monzóns entre os meses de novembro e febreiro. A falta de auga potable e a extensa actividade mineira de fosfato durante 90 anos, derivaron que os chans centrais da illa queden parcialmente inservibles para o cultivo e gandería dalgunhas especies, no bordo da illa cultívase: coco, manga e améndoa.
Vexetación
miniatura|esquerda|150 px|Puntas de coral sobre a praia. A vexetación tropical é frecuente sobre o litoral e ao redor da lagoa de Buada pero relativamente ausente no centro da illa en consecuencia da explotación mineira.
Hai algunhas especies endémicas en Nauru cuxa supervivencia está comprometida pola destrución do seu hábitat por parte da explotación mineira, a contaminación) e pola introdución de especies invasorias (cans, gatos, galiñas, rata polinésicas etc.)
O medio ambiente mariño (en particular o cinto de coral que rodea a illa) foi degradado polas desestimacións vinculadas á explotación de fosfato e á urbanización. Ultimamente se teñen detectado casos de perda de vitalidade na barreira de coral circundante, como branqueo de corais. O goberno da illa, que recoñeceu estes feitos perante as Nacións Unidas, lembra que calquera oscilación da temperatura superficie do mar afectará irremisiblemente a poboación de coral, que vive preto do seu límite de tolerancia ao calor, entre 25 e 29 graos centígrados.
Economía
A economía de Nauru baséase nos xacementos de fosfatos, que ocupan boa parte da illa. A súa explotación iniciouna a principios do século XX a British Phospate Corporation, que en 1967 vendeu ao país os seus dereitos por 20 millóns de dólares australianos, 3 anos máis tarde, en 1970 creouse a Nauru Phospate Corporation, para xestionar tales recursos. O febril ritmo de crecemento nas últimas décadas, con máis de seis millóns de toneladas extraídas desde 1935, esgotaron rapidamente os xacementos, o cal unido á baixa demanda internacional e o aumento dos custos de produción fixo que o goberno inicie unha política urxente de diversificación da economía.
Os fosfatos deron a Nauru unha renda per cápita que a situou no limiar do mundo desenvolvido, ademais dunhas condicións de vida excelentes sen parangón en ningún outro lugar do mundo, xa que non existían nin o desemprego, nin os impostos e os servizos sociais eran totalmente gratuítos. Con todo, hoxe a rehabilitación dos campos de extracción de fosfato e a substitución dos ingresos producidos pola venda do mesmo son serios problemas a longo prazo. O goberno intentou cubrir o déficit fiscal a través da obtención de préstamos.
Outra fonte de ingresos eran os alugueres cobrados en Nauru House, unha das máis altas edificacións en Melbourne a cal foi construída coas ganancias obtidas a través da venda dos fosfatos. Desafortunadamente, os malos manexos e a corrupción nos anos noventa levárono á ruína. Os grandes ingresos obtidos pola extracción de fosfatos desperdiciáronse. En novembro de 2004, nun esforzo por pagar aos acredores de Nauru, vendéronse os activos que a nación posuía en Melbourne, incluíndo Nauru House, pola suma de 150 millóns de dólares.
miniatura|esquerda|250px|Fábrica de refinado do fosfato, actualmente en ruínas.
Co fin de potenciar a súa economía, Nauru converteuse nun paraíso fiscal na década dos 90. Por entón, calquera podía establecer unha conta menor a 25.000$ sen tan sequera visitar a illa ou ter algún rexistro da súa identidade. A mafia rusa aproveitou ese escenario para o seu propio beneficio; coa política do silencio bancario os gánster rusos trasladaron ao redor de 70 mil millóns de dólares en activos, segundo unha estimación do Banco Central da Federación Rusa. Tal situación provocou que a FATF identificase a Nauru como un dos 15 países non cooperativos na loita contra o lavado de diñeiro. A situación cambiou, con todo, a partir de outubro de 2005, cando se aprobou unha lei pola cal eliminábase a posibilidade do branqueo de diñeiro. Tras esta lei, aprobada grazas á presión da FATF, Nauru foi borrado da lista de países non cooperativos.
dereita|miniatura|[[Nauru House en Melbourne.]]
Nauru actualmente está implicado nun preito australiano contra os Estados Unidos sobre un acordo fracasado. Segundo dise, os representantes dos Estados Unidos ofreceron mil millóns de dólares para a recuperación económica da illa. No cambio, Nauru promulgou a lexislación que limita a eficacia de lavado de diñeiro de ultramar e a evasión fiscal. Simultaneamente, estableceron unha embaixada Nauruana na China (en realidade funcionando no control dos Estados Unidos), axudando á deserción de científicos norcoreanos e funcionarios a través da fronteira. Supostamente saíu gañando Kyong Won-ha, o científico segundo dise responsable da maior parte do programa nuclear de Pyongyang. Esta iniciativa foi chamada Operation Weasel ("Operación doniña").
Cando as noticias deste acordo despois de que Nauru fose levado a cabo coa lexislación necesaria e os preliminares da embaixada (que con xustiza debuxou a sospeita da China como foi provisto de persoal completamente por habitantes do oeste), os Estados Unidos responderon que os axentes que fixeron o trato con Nauru nunca tiveron a autoridade para facer tal contrato, e Nauru aínda non recibiu a axuda prometida. O caso de Nauru contra os Estados Unidos é un dos xuízos aínda pendentes, pero favorece á nación da illa sobre a superpotencia.
Demografía
Nauru ten unha poboación de 13.048 habitantes (2005), dos cales un 58% eran de Nauru, un 28% eran doutras illas do Pacífico, un 8% eran chineses e un 8% europeos. O idioma oficial é o nauruano. O inglés tamén se fala e é a linguaxe do comercio e o goberno. A relixión maioritaria é o cristianismo, que se divide en protestante (66%) e católica (33%).
O crecemento anual da poboación estímase nun 2,7%. Para o ano 2015, estímase que a poboación alcance os 17.000 habitantes, cun crecemento anual levemente menor, dun 2,2%. A mortalidade infantil alcanza a 25 por cada 100 menores, e elévase a 30 por cada 1.000 menores de 5 anos. A cantidade de médicos por persoa ascende a 157 por cada 100.000 persoas (1995).
A taxa de alfabetización alcanza un 95%, sendo dun 93% entre os homes e un 96% entre as mulleres. A taxa de inscrición escolar primaria alcanza un 98%, un 99% para os homes e un 97% para as mulleres (2000).
Cultura
dereita|miniatura|230px|A gran final de [[fútbol australiano.]]
A cultura de Nauru conserva algunhas das tradicións das tribos orixinarias da illa, pero é patente a introdución de influencias occidentais, que desprazaron en gran medida ás primeiras.
Os nauruanos descenden dos polinesios e micronesios, quen crían na deusa Eijebong e o espírito da terra chamado Buitani. Dous das doce tribos orixinais extinguíronse no século XX: na actualidade, o 26 de outubro celébrase o día de Angam, que celebra a recuperación da poboación de Nauru logo das guerras mundiais, que reduciron á poboación indíxena a menos de 1500 habitantes. Algunhas tradicións, en relación por exemplo coa música, a arte e a pesca, mantéñense vixentes entre os habitantes, pero o desprazamento da súa cultura por tradicións foráneas é palpable.
Non hai noticias diarias, senón que hai publicacións cada quince días e boletíns. Hai unha estación de televisión, Nauru Television (NTV), que televisa programas desde Nova Zelandia, e unha estación estatal de radio non comercial, Radio Nauru, que emite programas de Radio Australia e a BBC. Ambas son de titularidade estatal.
O deporte máis popular é o fútbol australiano. Hai unha liga nacional con sete equipos e todos os partidos xóganse no único estadio da illa, o Linkbelt Oval. Outros deportes populares son o softbol, o crícket, o golf, a vela, o tenis e o fútbol.
Los Suaves
Los Suaves é un grupo galego de rock and roll con orixe en Ourense a finais dos anos setenta. Foi fundado polos irmáns Carlos, Javier e Yosi Domínguez, que desempeñan o labor de baixista, guitarrista e vocalista/letrista, respectivamente. A maioría das súas cancións están compostas en castelán.
Traxectoria
miniatura|Yosi cantando na praia de Riazor en 2011.|esquerda A banda nace no ano 1979 en Ourense, formada polos irmáns Domínguez (Yosi, Charly e Javier), aínda que os que conformaron a banda durante case toda a súa traxectoria foron Yosi e Charly. Nestes primeiros anos, a formación da mesma varía bastante, ata que se asenta coa incorporación de Ramón Costoya "Moncho" e Hermes Alogo como guitarristas e o batería Ángel Barrio, "Gelo".
Tiveron a súa primeira grande oportunidade en 1981, cando foron abreconcertos de The Ramones na Coruña, con tal éxito que conseguiron asinar coa discográfica independente galega Edigal, coa que editan os seus dous primeiros discos, o titulado Esta vida me va a matar en 1982, no que se atopan cancións como "Peligrosa María" ou "Viene el tren", e Frankenstein en 1984, actualmente reeditados en compact disc. A raíz daquela actuación como abreconcertos de The Ramones comezaron a utilizar un gato como símbolo do grupo, imitando a aguia de The Ramones. Co tempo, a imaxe do gato dos Suaves converteuse nunha icona do rock estatal. Pasaron épocas difíciles até chegar ao terceiro disco que os lanzou ao éxito, Ese día piensa en mí (1988). Dende entón, a banda comeza a ser recoñecida a nivel estatal, o que se plasmou no disco en directo Suave es la noche (1989).
O guitarrista Hermes Alogo tivo que abandonar Los Suaves. Foi substituído por Alberto Cereijo, o que leva a unha evolución do son de Los Suaves, coincidindo co cambio de década. Así, a guitarra de Cereijo soa máis agresiva nos discos editados estes anos, Maldita sea mi suerte (1991) que foi disco de ouro, e Malas noticias (1993), disco que gravan con PolyGram. O seguinte disco, Santa Compaña (1994), obtivo o disco de platino e a banda deu concertos multitudinarios. Esta xira deu pé á gravación do disco en directo ¿Hay alguien ahí?, formado por dous discos gravados nun concerto en Santoña (Cantabria), e un terceiro disco composto por 6 temas tocados en directo nun estudo ante un público exclusivo, o cal só acompañou aos outros dous na primeira edición do directo.
A banda continúa a súa traxectoria cos seguintes discos, San Francisco Express (1997), Víspera de todos los santos (2000), Si yo fuera Dios (2003) e El jardín de las delicias (2005).
Amais, actuaron como grupo invitado de The Rolling Stones no ano 1999, en Compostela.
En febreiro de 2007, a través da páxina web de Alberto Cereijo, anunciouse que a dese ano sería a última xira coa actual formación da banda, malia o cal a banda non planea abandonar a escena do rock & roll estatal. Con todo, en outubro de 2007, Alberto Cereijo anunciou que daba marcha atrás nos seus plans de saír do grupo e decidiu xunto ao batería Tino Mojón compaxinar Los Suaves coa súa nova banda chamada ECO. De feito, os primeiros concertos de ECO tiveron lugar durante os meses de novembro e decembro de 2007 como abreconcertos dos Suaves.
En xaneiro de 2010 publican o que até agora é o seu último disco Adiós, adiós baixo o selo Legacy.
Buta (filme)
Buta é un filme acerbaixano de 2011 escrito e dirixido por Ilgar Najaf. O filme foi escollido como candidato de Acerbaixán para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 85ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. En 2011, gañou o premio Asia Pacific Screen Award ó mellor filme para nenos.
Gamba Osaka
A súa sede está na cidade de Osaka e é un dos equipos xaponeses máis populares.
Ao comezo da súa participación na liga, abreviábase o nome do equipo como Osaka pero, tras a aparición de Cerezo Osaka na J. League, abréviase xeralmente como "G. Osaka".
O equipo foi un dos dez clubs fundadores da J. League, coa cidade de Suita como terreo local, utilizando o estadio creado para a feira internacional de 1970 en Osaka.
O seu nome provén do italiano gamba, que significa perna, nun xogo de palabras coa palabra xaponesa ganbaru (頑張る) que significa "esforzarse" ou "intentar o mellor dun mesmo".
Leite frito
miniatura|Leite frito galego.
O leite frito (ou leite fritido) é un doce elaborado con fariña e azucre cocidos en leite até formaren unha masa homoxénea que, ao arrefriar, córtase en porcións cuadrangulares, rebozase con fariña e ovo e fríxese en aceite.
Adoita servirse coma sobremesa, cuberta con azucre e canela en po. É tipico da gastronomía de Galicia.
Na literatura galega
Xaquín Lorenzo Fernández fala dalgúns doces de Galicia entre os que nomea o leite frito na súa obra Etnografía, cultura material de 1962:
Preparación
Por mor a que segue a ser tradicional elaborar o leite frito de xeito caseiro e artesanal, existen moitas variantes tanto na receita como na forma de preparación e a presentación final. Todas elas teñen en común a cocedura do leite con azucre, canela en rama e opcionalmente pela de limón. Nun cunco mestúranse azucre, fariña e xema de ovo, incorporando despois o leite morno para mesturar ben e cocer a pouco lume (lume maino). Obtense así unha masa mesta que se dispón nunha fonte untada con manteiga (que obviamente debe estar fundida), cun espesor de 1 a 2 cm, e se deixa arrefriar para despois cortala en porcións alongadas, cadradas, rectangulares ou romboidais. Rebózanse estas en fariña e ovo batido e frítense, servindo empoadas con azucre e canela. Poden facerse con outro sabor, como é o chocolate, engadindo unha ou dúas culleradas de cacao en po á mestura da fariña.
Tratado de Albeitaria
O Tratado de Albeitaria é un texto medieval sobre veterinaria, dedicado á cría de cabalos e á cura das súas doenzas e feridas.
Contido
O texto vai precedido dun prólogo asinado polo propio autor, Giordano Ruffo (Jurdan Ruvio de Calabria), que serve de introdución. Neste prólogo o autor divide o texto en seis partes: sobre a xestación e nacemento do cabalo, a cría e alimentación do poldro, a domesticación e ensinanza (como ferralo e como montalo), sobre a súa anatomía, as súas enfermidades (parasitos, inflamacións, fístulas...) e sobre os remedios para estas.
Características
O texto orixinal é unha obra escrita en latín a mediados do século XIII por Giordano Ruffo na corte italiana de Frederico II Hohenstaufen. O texto en lingua galego-portuguesa apareceu nun manuscrito heteroxéneo do notario de Baiona Álvaro Eans das Eiras, e foi copiado cara a 1420, dunha tradución realizada posiblemente a partir da edición de 1318 feita polo Mestre Giraldo na corte do rei Dinís de Portugal.
A copia en galego-portugués consta de vinte e seis folios escritos por ambas as dúas caras. En 1801 o manuscrito pasou a José Vicente Fontela Avalle, e foi publicado polo seu neto Juan Domínguez Fontela nos números XI e XII do Boletín de la Comisión Provincial de Monumentos de Orense (1936-1939). O profesor José Luis Pensado levou a cabo unha introdución, unha edición paleográfica e un glosario do texto, que foron editados en 2004 polo CIRP canda unha proposta de edición crítica de Gerardo Pérez Barcala.
Gamba, Gabón
miniatura|200px|Aeroporto de Gamba. Gamba é a segunda maior cidade da provincia de Ogooué-Maritime e a capital do departamento de Ndougou, no Gabón.
No último censo realizado en 1993 tiña 7.205 habitantes.
Gamba é un porto localizado no lago Ndogo, no oeste do país.
Mallou
O topónimo galego Mallou pode referirse a:
Liceo Casino Vilagarcía de Arousa
O Liceo Casino Vilagarcía de Arousa, fundado en 1904, comezou sendo unha asociación composta principalmente por persoas de orixes obreiras; na actualidade é unha das entidades mais activas de Vilagarcía en actividades como o deporte.
Esta entidade posúe sección de baloncesto, tenis, atletismo, tenis de mesa, vela, pesca submarina e piragüismo. Ademais organiza actividades sociais diversas tales como os bailes de carnaval tanto para nenos, como para mozos e adultos; e tamén os bailes de verán, os certames de cine, e o torneo de xadrez Adolfo Pedrido (chamado así en honor a un dos presidentes do Liceo)
O seu nome actual é Liceo Casino, e é unha fusión de varias entidades da cidade: O Club de Mar, O Liceo e o Casino. Esta fusión foi iniciativa do Liceo que posuía mais cartos e socios e foi posta en marcha polo presidente Vallejo.
O Liceo posuía a súa sede a carón do Concello de Vilagarcía que consistía nun pequeno complexo de oficinas, auditorio, cafetaría e nunha estancia anexa: o pavillón, chamado Adolfo Pedrido (nome doutro presidente).
Neste pavillón organizábanse os bailes de carnaval e todo o relacionado co equipo de baloncesto; ademais posuía a sala de musculación que moita xente do club empregaba con asiduidade. Organizábase tódolos anos un torneo social de verán no que se lle permitía xogar a todo aquel maior de 18 anos, co único requisito de ser socio ou beneficiario. Dende finais do ano 2006 este pavillón quedou en desuso e as actividades que se realizaban alí ata ese momento foron emprazadas na Casa do Movemento e no complexo deportivo local de Fontecarmoa.
El Regenerador Padronés
El Regenerador Padronés foi un semanario editado en Padrón entre 1891 e 1892.
Historia e características
Subtitulado Semanario independiente, apareceu o 7 de xuño de 1891. Fundado e dirixido por José Vázquez Batalla, o seu administrador era José Otero Ramallo. Rematou a súa edición co número 40 en febreiro de 1892.
Matriz extracelular
miniatura|dereita|350 px|A ilustración mostra a [[membrana basal e a matriz intersticial da matriz extracelular en relación a un epitelio, endotelio e tecido conectivo.]]
A matriz extracelular é a parte dos tecidos animais que se encontra fóra das células e que xeralmente lles dá un soporte estrutural ás células e desempeña outras importantes funcións. É característica dos tecidos conectivos animais.
A matriz extracelular comprende a matriz intersticial e a membrana basal. A matriz intersticial ocupa os espazos entre as células animais, é dicir, os espazos intercelulares. Os espazos intersticiais están cheos de xeles de polisacáridos e proteínas fibrosas e actúan como amortecedores da compresión da tensión mecánica que sofre a matriz extracelular. As membranas basais son como depósitos laminares de matriz extracelular na cal se apoian as células epiteliais.
Función e importancia
Debido á súa natureza e composición tan diversa, a matriz extracelular pode desempeñar moitas funcións, como proporcionar soporte e puntos de fixación ás células, separar tecidos, e regular a comunicación intercelular. A matriz extracelular regula o comportamento dinámico da célula. Ademais, retén unha ampla gama de factores de crecemento, e actúa como un depósito local para eles. Os cambios nas condicións fisiolóxicas poden desencadear a actividade de proteases, que causan a liberación local de ditos depósitos. Isto permite a activación de funcións celulares rápida e local mediada polos factores de crecemento, sen necesidade de sintetizalos de novo.
A formación da matriz extracelular é esencial en procesos como o crecemento, curación de feridas e fibrose. A comprensión da estrutura da matriz extracelular tamén nos axuda a enterder a complexa dinámica do proceso de invasión dos tumores e a metástase na bioloxía do cancro, xa que as metástases a miúdo implican a destrución da matriz extracelular por encimas como as serina e treonina proteases e metaloproteinases da matriz.
O Cristo, Silán, Muras
O Cristo é un lugar da parroquia de Silán no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 1 habitante (1 home).
Matriz extracelular
Compoñentes moleculares
Os compoñentes químicos da matriz extracelular prodúcense intracelularmente polas células do tecido, e secrétanse por exocitose. Unha vez secretadas agréganse á matriz preexistente. A matriz extracelular está composta por un conxunto enguedellado de proteínas fibrosas e glicosaminoglicanos (GAG). Os seus principais compoñentes son:
Proteoglicanos
Os glicosaminoglicanos son polímeros de carbohidratos que están xeralmente unidos a proteínas da matriz para formar proteoglicanos (con excepción do ácido hialurónico). Os proteoglicanos teñen unha carga neta negativa que atrae catións de Na+, e este, á súa vez, atrae moléculas de auga por osmose, o que mantén a matriz e as células hidratadas. Os proteoglicanos poden tamén axudar a atrapar e almacenar factores de crecemento na matriz.
Os principais tipos de proteoglicanos da matriz son:
Ácido hialurónico
O ácido hialurónico é un glicosaminoglicano que non está unido a proteínas (non é un proteoglicano). Dálle aos tecidos resistencia á compresión ao mantelos inchados por hidratación. É abundante nas articulacións sometidas a gran carga. É o principal compoñente do xel intersticial. Actúa como un sinal do ambiente tisular, que regula o comportamento da célula durante o desenvolvemento embrionario, procesos de curación de feridas, inflamación e desenvolvemento de tumores. Interacciona co receptor de transmembrana CD44.
Adhesión das células á matriz extracelular
As fibronectinas únense a outras macromoléculas da matriz (como o coláxeno) e facilitan a unión de ditas macromoléculas a integrinas transmembrana. A unión da fibronectina a outros compoñentes extracelulares inicia varias vías de comunicación intracellular e tamén a asociación co citoesqueleto por medio dun conxunto de moléculas adaptadoras como a actina.
Células formadoras da matriz extracelular
A célula máis común na matriz extracelular dos tecidos conectivos é o fibroblasto. Os fibroblastos sintetizan, manteñen e proporcionan un armazón estrutural á matriz extracelular; secretan os precursores dos compoñentes da matriz extracelular, incluíndo a substancia fundamental amorfa xelatinosa formada por fibras e proteoglicanos. Outras células, os condrocitos propios do tecido cartilaxinoso producen a matriz cartilaxinosa. Os osteoblastos do tecido óseo son os responsables da formación do óso.
Parede celular das plantas
As plantas non teñen unha matriz extracelular como a animal, pero as súas células están rodeadas por unha parede celular polisacarídica de celulosa, hemicelulosa e pectinas, principalmente, que fai unha función algo parecida. As células únense unhas a outras pola súa parede, que pode ter distintos grosores nos distintos tecidos ou pode deixar espazos ocos entre as células. As células vexetais están comunicadas por perforacións da parede chamadas plasmodesmos.
Porto de Vigo
O porto de Vigo está situado na ría de Vigo e é un dos maiores portos de pesca do mundo. É ademais a sede da compañía pesqueira Pescanova. No 2014 descargáronse 865.275 toneladas de peixe (un 4,89% máis ca no 2013), batendo a súa mellor marca histórica. Pertence á provincia marítima de Vigo.
Vigo é a base de compañías pesqueiras con gran presenza en países como Namibia, Suráfrica, Mozambique, Australia, Arxentina, as Illas Malvinas, Chile ou Perú. O peixe é enviado a toda España e expedido a países como Portugal, Italia, Francia e outros mercados máis distantes, mesmo de Asia.
En Vigo teñen lugar importantes feiras mercantís, como Conxemar, un evento anual dedicado os produtos pesqueiros conxelados. A World Fishing Exhibition ten lugar periodicamente. miniatura|O porto de Vigo foi, durante anos, punto de partida da [[emigración galega.]]
Historia
A tradición da construción de buques comezou co século XX, coa aparición dos primeiros botes de pesca a vapor. Un destes modernos modelos, coñecidos como Vigo type steamer, foi moi popular en toda a costa da Península Ibérica e do norte de África, sendo construídos centos de exemplares.
Outro momento decisivo do desenvolvemento foi nos anos 60, cando os novos buques conxeladores, que revolucionaron a industria pesqueira, se comezaron a construír. Os estaleiros de Vigo sempre foron líderes na construción de buques pesqueiros e un constante punto de referencia.
Estrutura
miniatura|300px|Estación Marítima, no peirao de cruceiros. Está dividido do seguinte xeito:
Gobernación
O porto de Vigo está gobernado pola Autoridade Portuaria de Vigo, independente do ente Portos de Galicia. O seu presidente, designado directamente polo goberno da Xunta de Galicia, é Jesús Vázquez Almuíña desde novembro de 2020.
Toshiro Mifune
Toshirō Mifune (三船敏郎), nado en Tsingtao (Taiwán) o 1 de abril do 1920 e finado en Toquio o 24 de decembro do 1997, foi un actor xaponés, famoso polas súas interpretacións en varias obras de Akira Kurosawa.
Traxectoria
Nado na China, alí realizou os seus primeiros estudos para logo traballar de fotógrafo en Shanghai e pasar cinco anos no exército de Manchukuo (Grande Imperio de Manchuria). Volveu ao Xapón no 1946, onde empezou a traballar coa Toho, contratado para unha película de Kajirō Yamamoto (A idade nova dos tolos).
Pouco despois empezou a súa colaboración con Kurosawa. Protagonizou 16 películas do director, dende Drunken angel (1948) ata Red Beard (1965). Neste período, só To live (1952) non o tivo de intérprete. Pero foi Os sete samurais (1954) a película que o catapultou á fama.
Florida española
A Florida española (La Florida, Spanish Florida) refírese a un territorio español de Florida, que formou parte da Capitanía Xeneral de Cuba, do Vicerreinado de Nova España e do Imperio Español. Orixinalmente estendida sobre o que hoxe é o sueste dos Estados Unidos, pero sen fronteiras definidas, Florida formaba parte da colonización española de América e da expansión do Imperio Español. Expedicións de amplo alcance desenvolvéronse no hínterland durante o século XVI, pero España nunca obtivo un control completo sobre La Florida máis alá da área que hoxe ocupan os estados de Florida, sur de Xeorxia, sur de Alabama, sur de Mississippi e sueste de Luisiana, nas denominadas Parroquias de Florida. No que respecta ao Texas colonial, pertencía a unha Capitanía Xeneral diferente, polo que non cómpre incluílo aquí.
Descubrimento e primeiras exploracións
thumbnail|esquerda|175px|Florida no [[Planisferio de Cantino de 1502]]
Planisferio de Cantino
Probablemente mariñeiros portugueses anónimos foron os primeiros europeos en cartografar o sueste dos futuros Estados Unidos. Segundo o Planisferio de Cantino de 1502, Portugal explorou a costa atlántica e o leste do Golfo de México nalgún momento na seguinte década á primeira viaxe de Cristovo Colón (Colón nunca chegou sequera a albiscar Norte América en ningunha das súas expedicións). Porén, mantiveron os seus descubrimentos en segredo e non fixeron intentos de establecerse ou explorar moi terra adentro.
miniatura|175px|esquerda|[[Juan Ponce de León (Santervás de Campos, Valladolid). Foi un dos primeiros europeos en chegar aos actuais EE.UU. porque liderou unha das primeiras expedicións á Florida, á que deu seu nome.]]
Juan Ponce de León
En 1512 Juan Ponce de León, gobernador de Porto Rico, recibiu permiso real para buscar terras ao norte de Cuba. O 3 de marzo de 1513, a súa expedición partiu de Punta Aguada, Porto Rico, navegando ao norte en tres navíos. A finais de marzo, divisou unha pequena illa (con seguridade, unha das Bahamas), pero non desembarcou nela. O 2 de abril, Ponce de León viu a costa leste da península de Florida e achegouse á terra nun lugar do que hoxe descoñécese con exactitude a súa localización. Supuxo que tiña descuberto unha grande illa, así que reclamou a terra para España e chamouna La Florida, porque era o tempo da Pascua Florida e moita da vexetación estaba en flor. Despois dunha breve exploración da área ao redor do lugar de desembarco, a expedición volveu ás súas naves e navegou cara ao sur para cartografar a costa, encontrándose coa Corrente do Golfo na viaxe. A expedición seguiu pola costa de Florida, rodeando os Caios da Florida e virando ao norte para debuxar nos planos unha parte da costa de Florida do Suroeste, antes de volver a Porto Rico.
A lenda popular conta que Ponce de León estaba buscando a Fonte da xuventude cando descubriu Florida. Porén, a primeira mención á busca de Ponce de León da auga que cura a idade deuse vinte anos despois da súa viaxe de descubrimento, e a primeira que situou a Fonte da Xuventude en Florida foi trinta anos despois. É moito máis probable que Ponce de León, como outros conquistadores españois nas Américas, estivera buscando ouro, terra que colonizar e gobernar para España, e indios que converter ao cristianismo ou escravizar.
Ponce de León probablemente non foi o primeiro español en alcanzar a Florida, aínda que foi o primeiro en facelo co permiso da Coroa española. As evidencias suxiren que as expedicións españolas desde o Caribe foron levadas a cabo á Florida para escravizar indios. Os nativos americanos aos que enfrontouse Ponce de León foron hostís nun primeiro contacto, e mesmo coñeceu a un indio en Florida que sabía algunhas palabras en español.
Escoiras, Silán, Muras
Escoiras é un lugar da parroquia de Silán no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 0 habitantes.
Florida española
Primeiros intentos de colonización
En 1521, Ponce de León saíu de Cuba con 200 homes en dous barcos para establecer unha colonia na costa suroeste da península de Florida, probablemente preto do actual Charlotte Harbor. Pero, os ataques dos nativos Calusa expulsáronnos en xullo dese mesmo ano. Ponce de León foi ferido nunha escaramuza e morreu a consecuencia das feridas tras o regreso da expedición a A Habana.
Tamén en 1521 Pedro de Quejo e Francisco Gordillo escravizaron a 60 indios na Baía de Winyah, en Carolina do Sur. Quejo, co apoio de Lucas Vázquez de Ayllón, volveu á rexión en 1525, deténdose en varios lugares entre a illa de Amelia e a Baía de Chesapeake. En 1526 Vázquez de Ayllón dirixiu unha expedición dunhas 600 persoas á costa de Carolina do Sur. Despois de explorar posibles localizacións tan ao sur como a Enseada de Ponce de León, en Florida, fundouse o establecemento de San Miguel de Guadalupe (San Miguel de Gualdape) nas proximidades da Illa Sapelo, no estado de Xeorxia. Enfermidades, fame, frío e ataques de nativos fixéronlles abandonar o lugar dous meses despois. Uns 150 superviventes regresaron aos asentamentos españois. Os freires dominicos Antonio de Montesinos e Antonio de Cervantes foron algúns deses colonos. Dado que naquel tempo os sacerdotes estaban obrigados a dar misa diaria, historicamente pódese asegurar que os ditos dominicos foron os primeiros en dicir unha Misa Católica no territorio que hoxe son os Estados Unidos, aínda que datos específicos como o lugar e a data non se poidan concretar.
Expedición de Narváez
En 1527 Pánfilo de Narváez deixou España con cinco naves e preto de 600 persoas nunha misión para explorar e asentarse na costa do Golfo de México situada entre os asentamentos españois en México e Florida. Despois de sufrir tempestades e atrasos, a expedición tocou terra preto da Baía de Tampa o 12 de abril de 1528, apenas con 400 superviventes e moi escasas subministracións. Confuso debido á localización da Baía de Tampa (Milanich observa que a guía de navegación que empregaban os pilotos españois naquel tempo, situaban a baía de Tampa case 150 quilómetros máis ao norte), Narváez enviou os seus barcos na súa busca, mentres a maior parte dos expedicionarios marcharon ao norte, supostamente coa intención de encontrarse coas naves na baía.
Tentando atopar a baía de Tampa, Narváez marchou preto da costa, a través do que resultou un gran territorio deshabitado. A expedición veuse forzada a subsistir coas racións que trouxeran con eles, ata que alcanzaron o río Withlacoochee, onde finalmente atoparon indios. Facendo reféns, a expedición chegou a aldea india, na que encontraron millo. Máis ao norte atoparon a un xefe que lles levou á súa vila ao outro lado do río Suwannee. O xefe, Dulchanchellin, tratou de facer dos españois os seus aliados contra os seus inimigos, os apalaches.
Empregando aos indios como guías, os españois viaxaron cara ao noroeste no territorio apalache. Milanich suxire que os guías leváronlles a través da ruta máis tortuosa que puideron encontrar. En todo caso, non atopou as vilas máis grandes dos apalaches. No momento no que a expedición chegou a Aute, unha vila preta á Costa do Golfo, resultou que tiña sido atacada polos arqueiros indios durante días. Cercado polas enfermidades, as escasas racións e a hostilidade dos indios, Narváez decidiu navegar cara a México en lugar de continuar por terra. Douscentos corenta e dous homes embarcaron en cinco bastas balsas. Todas elas naufragaron na costa texana. Despois de oito anos, catro superviventes, incluíndo a Álvar Núñez Cabeza de Vaca, chegaron a Nova España (México). Un quinto, Juan Ortiz, escapou da súa catividade dos indios despois de doce anos.
Expedición de De Soto
Hernando de Soto foi un dos tenentes xefes de Francisco Pizarro na conquista española do Imperio Inca, e regresou a España sendo un home rico. Foi nomeado Adiantado da Florida e Gobernador de Cuba, e organizou unha gran expedición para conquistar a Florida. O 30 de maio de 1539, De Soto e os seus compañeiros desembarcaron na Baía de Tampa, onde atoparon a Juan Ortiz, quen foi capturado polos indios da zona unha década antes cando foi enviado desde un barco na busca de Narváez terra dentro. Ortiz informou que na terra dos apalaches encontrarían riquezas, incluíndo ouro, e De Soto partiu con 550 soldados, 200 cabalos e algúns curas e freires. A expedición de De Soto viviu do que lle ofrecía a terra pola que marchaba. De Soto seguiu unha ruta máis ao interior que a da expedición de Narváez, pero os indios lembráronse dos recentes trastornos que causaron os españois e foron cautos no seu proceder, cando non abertamente hostís. De Soto empregou indios como guías e carrexadores.
A expedición alcanzou o territorio Apalache en outubro e instalouse na principal vila apalache, Anhaica, para pasar o inverno. Alí encontraron unha gran cantidade de comida almacenada, pero pouco ouro ou outras riquezas. Na primavera, De Soto encamiñouse ao nordés, cruzando o que hoxe é Xeorxia e Carolina do Sur cara a Carolina do Norte; despois, xirou ao oeste, cruzando as Grandes Montañas Fumarentas no Tennessee, e marchou cara o sur south en Xeorxia. Volvendo ao oeste de novo, a expedición cruzou Alabama. Perderon toda a súa equipaxe nunha loita cos indios preto de Choctaw Bluff, no río Alabama, e pasaron o inverno en Mississippi. En maio de 1541 a expedición cruzou o río Mississippi e deambulou no actual Arcansas, Missouri e posiblemente Kansas antes de pasar un novo inverno en Oklahoma. En 1542 a expedición retornou cara o río Mississippi, onde De Soto morreu. Trescentos tres superviventes volveron da expedición en 1543.
Ochuse e Santa Elena
Aínda que os españois perderan as esperanzas de atopar ouro e outras riquezas na Florida, viuse que o territorio era vital para a defensa das súas colonias en México e no Caribe. En 1559 Tristán de Luna y Arellano deixou México con 500 soldados e mil civís nunha misión para establecer colonias en Ochuse (na baía de Pensacola) e Santa Elena (na sonda de Port Royal). O plan era desembarcar a todos en Ochuse e que a maioría dos colonos marcharan por terra cara a Santa Elena. Porén, unha tormenta tropical golpeou cinco días despois da súa chegada a baía de Ochuse á frota, afundindo a dez das trece naves coas subministracións que aínda non foran descargadas. As expedicións que foran enviadas ao interior na busca de novas subministracións de comida, erraron no seu obxectivo. A maior parte da colonia trasladouse ao interior cara a Nanicapana, rebautizada como Santa Cruz, onde atoparon algo de comida, pero insuficiente para soportar á colonia. Así que os españois retornaron á baía de Pensacola. En resposta a unha Real Orde que cominaba a ocupar de xeito inmediato Santa Elena, Luna enviou tres pequenos barcos, pero foron danados por unha tormenta e volveron a México. Ángel de Villafañe substituíu ao desacreditado Luna en 1561, con ordes de retirar á maioría dos colonos de Ochuse e ocupar Santa Elena. Villafañe dirixiu a 75 homes cara a Santa Elena, pero outra tormenta tropical danou os seus barcos antes de que puidera desembarcar, forzando á expedición a volver a México.
Asentamento e fortificación
300px|miniatura|[[Castelo de San Marcos (Florida)|Castelo de San Marcos en San Agustín.]] O establecemento de asentamentos permanentes e fortificacións en Florida polos españois foi unha resposta ao desafío feito pola Florida francesa: o capitán francés Jean Ribault encabezou unha expedición a Florida e fundou en 1562 Charlesfort no que hoxe é Parris Island, Carolina do Sur. Non obstante, as Guerras de Relixión impediron a Ribault a regresar ao forte para reabastecelo e os homes foron abandonados. Dous anos despois, René Goulaine de Laudonnière, tenente de Ribault na anterior viaxe, dispúxose a encontrar un refuxio para os colonos protestantes hugonotes en Florida. Fundou Fort Caroline no que hoxe é Jacksonville en xullo de 1564. Unha vez máis, porén, unha misión de reabastecemento impediu chegar a Ribault, ameazando á colonia. Algúns amotinados fuxiron de Fort Caroline para enrolarse na piratería contra as colonias españolas, causando alarma no goberno español. Laudonnière estivo preto de abandonar a colonia en 1565, pero finalmente chegou Jean Ribault con subministracións e novos colonos en agosto.
Ao mesmo tempo, en resposta as actividades francesas, o rei Filipe II de España nomeou a Pedro Menéndez de Avilés Adiantado da Florida, co encargo de levar a aventureiros non-españois desde as terras de Terra Nova á baía de Saint Joseph (na costa norte do Golfo de México). Menéndez de Avilés chegou a Florida ao mesmo tempo que Ribault en 1565, e estableceu unha base en San Agustín (Santo Agostiño), o asentamento europeo habitado de xeito continuo máis antigo dos Estados Unidos continentais. Menéndez de Avilés rapidamente atacou Fort Caroline, indo por terra desde San Agustín. Pola súa banda, Ribault navegou desde Fort Caroline, tentando atacar San Agustín desde o mar. A frota francesa, porén, foi expulsada mar dentro e decimada por unha tormenta. Entre mentres, os españois ficaron asombrados da escasa defensa de Fort Caroline, salvando só a mulleres e nenos. Só foron capaces de escapar vinte cinco homes. Cando os españois regresaron ao sur e atoparon aos sobreviventes do naufraxio, Menéndez de Avilés ordenou a execución de todos os hugonotes. O lugar comezou a coñecerse como a Canle de Matanzas.
Despois da expulsión dos franceses, os españois rebautizaron Fort Caroline como Fuerte San Mateo. Dous anos máis tarde, Dominique de Gourgues reconquistou o forte aos españois, matando a tódolos defensores.
Misións e conflitos
300px|miniatura|Fortificacións e misións españolas en Florida antes do 1700. En 1549 o Padre Luis de Cáncer e outros tres dominicos emprenderon a primeira expedición exclusivamente misioneira da Florida. Despois de décadas de contactos entre nativos e expediciones laicas españolas que habían ignorado sistematicamente a Bula de Paulo III de 1537, que condenaba a escravitude de xeito indiscutible, os esforzos da orde relixiosa abandonáronse só seis semanas máis tarde de ter comezado debido ao brutal martirio de Cáncer polos nativos Tocobaga. A súa morte causou conmoción na comunidade misioneira dominicana de Nova España durante moitos anos.
En 1586, o capitán inglés Francis Drake saqueou e queimou San Agustín, incluíndo unha fortificación que estaba en construción, mentres volvía de asaltar Santo Domingo de Guzmán e Cartaxena de Indias no Caribe. As súas incursións puxeron en evidencia a incapacidade española para defender apropiadamente os seus asentamentos.
Os xesuítas comezaran a establecer misións cos nativos americanos da Florida en 1567, pero retiráronse en 1572 despois de ter varios encontros hostís con eles. En 1573, os franciscáns asumiron a responsabilidade das misión neste territorio, desenvolvendo ducias de operacións entre as tribos Guale, Timucua e Apalache. Estas misións non estiveron exentas de conflitos e, finalmente, os Guale rebeláronse o 4 de outubro de 1597 no que hoxe é a costa xeorxiana.
A extensión do sistema de misións tamén proporcionou unha vantaxe estratéxica ás tropas británicas chegadas do norte. Durante os máis de cen anos de expansión da actividade misioneira, as enfermidades traídas polos europeos tiveron un significativo impacto nas poboacións nativas, así como o crecente poder de franceses e británicos. Durante a Guerra da Raíña Ana, os británicos desmantelaron moitas das misións. Sobre 1706, os misioneiros abandonaron as súas misións e retornaron a San Augustín.
Período de amizade
miniatura|300px|dereita|Detalle do plano anglo-americano do [[Mapa Mitchell, mostrando o norte da Florida Española, a vella estrada da misión de San Agustín a San Marcos e texto descritivo das incursións carolinas de 1702–1706.]] O gobernador español Pedro de Ibarra traballou para promover a paz coas culturas nativas ao sur de San Agustín. Existe un relato do seu encontro cos grandes caciques indios. Ybarra (Ibarra) enviou en 1605 ao cartógrafo Álvaro Mexía a unha misión máis ao sur para establecer e desenvolver lazos diplomáticos coa nación india dos Ais, ademais de para realizar un mapa da rexión. A súa misión tivo éxito.
En febreiro de 1647 os apalaches rebeláronse. A revolta cambiou as relacións entre as autoridades españolas e o pobo Apalache. Trala rebelión, os homes apalache foron forzados a traballar en obras públicas en San Agustín e en facendas de españois. En 1656, os timucuas tamén rebeláronse, alterando ás misión españolas de Florida. Tamén afectou aos ranchos e ás subministracións de comida de San Agustín.
A través do século XVII, colonos ingleses e escoceses das colonias de Carolina e Virxinia foron paulatinamente empurrando a fronteira cos españois cara ao sur. A principios do século XVIII, os asentamentos franceses ao longo do río Mississippi e a Costa do Golfo invadiron os límites occidentais do territorio español.
A comezos de 1680, soldados ingleses e escoceses da Carolina e os seus aliados de nativos americanos, atacaron repetidamente as aldeas das misións españolas e San Agustín, queimando misións e matando e escravizando indios. En 1702, James Moore encabezou un exército de colonos e nativos americanos dos pobos Yamasi, Talapuches, Alabamas e outros guerreiros Creek, baixo o liderado do xefe Yamasi Arratommakaw. O exército atacou e arrasou a vila de San Agustín, pero non puido obter o control do forte. Moore en 1704 fixo unha serie de incursións na Provincia de Apalache na Florida, saqueando e destruíndo a maior parte dos restos das misións españolas, e matando e escravizando a maior parte da poboación india. Sobre 1707 os poucos superviventes indios que quedaban fuxiran cara ás españolas San Agustín e Pensacola, ou á francesa Mobile. Algúns dos nativos americanos capturados polo exército de Moore foron trasladados ao longo dos ríos xeorxianos de Savannah e Ocmulgee.
En 1696 os españois fundaran Pensacola preto do antigo lugar de Ochuse, que foi capturado polos franceses en 1719.
Durante o século XVIII, os pobos nativos americanos que se converterían nos seminole deron comezo ás súas migracións á Florida, que fora gravemente despoboada polas incursións en busca de escravos dos carolinos e os Yamasi. O poder da Carolina Británica foi danado e a colonia case destruída durante as Guerras Yamasi de 1715–1717, despois das que o comercio de escravos cambiou substancialmente.
Posesión británica
miniatura|dereita|300px|O territorio expandido de [[Florida Occidental en 1767.]] En 1763, España cedeu Florida a Gran Bretaña a cambio de recuperar o control da Habana, en Cuba, que fora capturada polos británicos durante a Guerra dos Sete Anos. Como os ingleses derrotaran aos franceses na guerra, apropiáronse de todo o territorio da Luisiana francesa ao este do río Mississippi, excepto Nova Orleáns. Pareceulles un territorio demasiado amplo para gobernalo todo xunto, polo que os ingleses dividiron a área meridional en dúas provincias separadas polo río Apalachicola: Florida Oriental (a península) e Florida Occidental (a franxa ou panhandle, en inglés).
Os británicos deron comezo a unha agresiva campaña para recrutar colonos para a área, ofrecendo terra de balde e apoio ás empresas exportadoras. En 1764, os británicos moveron a fronteira setentrional da Florida Occidental cara a unha liña que se estendía desde a bocana do río Yazoo ata o leste do río Chattahoochee (32° 22′ latitude norte), que comprende aproximadamente o terzo interior dos actuais estados de Mississippi e Alabama, incluíndo o valioso distrito de Natchez.
Durante este tempo, os indios Creek comezaron a migrar cara a Florida, encabezando a formación da tribo seminole. Os pobos aborixes da Florida tiñan sido devastados por guerras e enfermidades, e se pensa que a maior parte dos sobreviventes acompañaron aos colonos españois cando deixaron o territorio en 1763 para ir a outras colonias (principalmente francesas). Isto deixou enormes extensións de terreo aberto aos Creek Inferiores, que levaban anos en conflito cos Creek Superiores de Alabama. Orixinalmente os seminoles ocuparon as áreas boscosas do norte da Florida. Baixo a presión dos colonos e o Exército dos Estados Unidos durante as Guerras Seminoles, migraron cara a Florida central e meridional, aos Everglades. Moitos dos seus descendentes viven hoxe en día nesta área como unha das dúas tribos seminoles recoñecidas federalmente no Estado.
Shavlik Randolph
Ronald Shavlik Randolph, nado o 24 de novembro de 1983 en Raleigh, Carolina do Norte, é un xogador profesional de baloncesto estadounidense actualmente xoga para os Beijing Fly Dragons da Chinese Basketball Association (CBA).
Florida española
Posesión británica
Gran Bretaña mantivo o control sobre a Florida Oriental durante a Guerra de Independencia, pero os españois, que nese tempo estaban aliados cos franceses que, a súa vez, estaban en guerra cos británicos, recapturaron a meirande parte da Florida Occidental. Ao fin da guerra, pola Paz de París (1783) entre os reinos de Gran Bretaña e España, cedeuse o control español tanto a Florida Oriental como a Occidental, aínda que sen especificar os límites das fronteiras.
Segundo período español
miniatura|dereita|300px|Baixo a lei española, Florida dividiuse seguindo a fronteira natural do [[río Suwannee entre Florida Occidental e Florida Oriental (mapa de 1822 de Carey e Lea)]] Así pois, España recuperou a posesión das Floridas de Gran Bretaña pola Paz de París, continuando coa separación administrativa e de goberno que os británicos puxeran en práctica, é dicir, a división entre Florida Occidental e Florida Oriental. Cando España adquiriu a Florida Occidental en 1783, a fronteira oriental estaba no río Apalachicola, pero moveuna en 1785 cara ao leste ata o río Suwannee. O obxectivo era transferir San Marcos e o distrito de Apalache da Florida Oriental á Florida Occidental.