cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hacklab
Orixe e organización
Os primeiros hacklabs xurdiron en Italia a partir do primeiro hackit no 1998, pero foi en Barcelona, onde se creou o primeiro hacklab no Estado Español. Na actualidade hai un par de hackabs na Galiza, pero o número probablemente irá medrando en pouco tempo.
Música
Music Hackspace (Londres), Music Hackspace Dublin, CPH Music Maker Space (Copenhagen), Ljudmila (Ljubljana), Radiona (Zagreb).
Ligazóns externas
Hackerspace
Tecnoloxías da información e a comunicación
O emprego das tecnoloxías da información e da comunicación entre os habitantes dunha poboación axuda a diminuír o baleiro dixital existente nesta localidade, xa que aumentaría o conglomerado de usuarios que empregan as TIC como un medio tecnolóxico para o desenvolvemento das súas actividades e por isto se reduce o conxunto de persoas que non as utilizan.
O Souto, Saxamonde, Redondela
O Souto é un lugar da parroquia de Saxamonde, no concello pontevedrés de Redondela, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2012 tiña 130 habitantes (64 homes e 66 mulleres).
Supiori
Supiori é unha illa do arquipélago das Illas Schouten en Cenderawasih Bay, xusto ao oeste da illa Biak na provincia de Papúa, Indonesia.
Descrición
A illa ten un terreo accidentado, cuberto en gran parte por selva tropical. Ten 40 km de longo e 25 km de largo, cubrindo unha superficie total de 659 km². O seu punto máis alto ten 1.034 m.
Os principais asentamentos inclúen Korido na costa sur e Yenggarbun na costa norte. Ao sur de Supiori atópanse as pequenas illas de coral Aruri (Insumbabi) e Rani. Antes de 1963, a illa era parte da Nova Guinea holandesa colonial. Comprende Supiori Regency dentro da provincia de Papúa.
Historia
A illa foi vista por primeira vez polos europeos na persoa do portugués Jorge de Menezes en 1526. Menezes desembarcou nas Illas Biak, onde se viu obrigado a pasar o inverno. Un dos primeiros avistamentos foi tamén realizado polo navegante español Álvaro de Saavedra o 24 de xuño de 1528, cando intentaba regresar de Tidore a Nova España. As Schoutens trazáronse como "Islas de Oro" (Illas de ouro). O seu avistamento foi reportado novamente polo navegante español Íñigo Órtiz de Retes en 1545. Foron chamadas "Los Mártires" polos españois, posiblemente porque foi onde o navegante español Hernando de Grijalva foi asasinado pola súa tripulación amotinada.
Tapa (homónimos)
A palabra tapa pode rederirse a:
Hokkaido
Hokkaido (北海道, ほっかいどう Hokkaidō "Circuíto do Mar do Norte", ainu: Mosir), coñecida como Ezo ou Ezo-chi ata a época Meiji, é a segunda illa máis grande do Xapón que forma unha prefectura. O estreito de Tsugaru sepáraa da illa de Honshu. A cidade máis grande da illa é a capital, Sapporo. Nos seus 83.452'47 km² viven 5 602 437 habitantes distribuídos en 66 distritos e 212 concellos. O Monte Taisetsu-Zan é o punto máis elevado da illa (2.290 m) Hokkaidō é o territorio tradicional dos ainus, aínda que moitos lugares levan aínda nomes ainus, a poboación aborixe é unha pequena minoría.
Subprefecturas
400px
Laxoso de Arriba, Ponte Caldelas, Ponte Caldelas
Laxoso de Arriba é un lugar da parroquia de Ponte Caldelas no concello pontevedrés de Ponte Caldelas, na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 62 habitantes (31 homes e 31 mulleres).
Etimoloxía
O nome desta pequena identidade local provén da grande abundancia de laxes (pedras) que existen no seu terreo. Un dos seus maiores atractivos son as vistas que ofrece cara ao alto do Pé da Múa.
Xeografía
Limita ao norte con Aguasantas pertencente ao concello Cerdedo-Cotobade e cara ao leste co concello da Lama. Pódese chegar pola estrada PO-534 (Ponte Caldelas-Aguasantas) e sitúase a 3 km de Ponte Caldelas, capital do concello.
Doenza arterial coronaria
A doenza arterial coronaria é un grupo de doenzas que inclúe anxina estable, anxina inestable, infarto do miocardio e parada cardiorrespiratoria. Este grupo fai parte dun grupo maior de doenzas, denominado doenzas cardiovasculares, do cal é o tipo máis común. O síntoma máis común é dor ou molestia no peito que pódese desprazar cara o ombreiro, brazo, costas, pescozo ou maxilar. De cando en vez os síntomas poden ser similares a azia. Xeralmente os síntomas maniféstanse durante o exercicio ou en situacións de estrés, duran poucos minutos e melloran co repouso. Tamén pode causar falta de aire. Nalgúns casos non se manifestan síntomas. Ás veces, o primeiro sinal é un ataque cardíaco. Entre outras complicacións están insuficiencia cardíaca ou arritmia cardíaca.
Entre os factores de risco están a hipertensión arterial, tabaquismo, diabetes, falta de exercicio, obesidade, colesterol alto, dieta inadecuada, consumo excesivo de bebidas alcohólicas e depresión. O mecanismo subxacente implica a aterosclerose das arterias do corazón. Hai varios exames que poden auxiliar o diagnóstico, incluíndo electrocardiogramas, probas de esforzo, coronariografia por tomografía computerizada e anxiografia coronaria por cateterismo etc.
A prevención consiste en manter unha dieta saudable, practicar exercicio físico regularmente, manter un peso saudable e non fumar. Por veces son tamén usados medicamentos para controlar a diabetes, o colesterol alto ou a hipertensión arterial. As evidencias dos beneficios do cribado en persoas de baixo risco e sen síntomas son limitadas. O tratamento consiste nas mesmas medidas de prevención, podendo tamén ser recomendados outros medicamentos, incluíndo antiagregantes plaquetarios como a aspirina, betabloqueadores ou nitroglicerina. Nos casos graves poden ser consideradas intervencións como anxioplastia coronaria ou cirurxía de bypass coronarios. Con todo, en persoas con doenza estable non está claro se estas intervencións aumentan a esperanza de vida ou diminúen o risco de ataques cardíacos en relación cos restantes tratamentos.
En 2013 as doenzas arteriais coronarias foron a principal causa de morte en todo o mundo, sendo a causa de 8,14 millóns de mortes (16,8%), un aumento en ralación ás 5,74 millóns de mortes (12%) en 1990. Con todo, o risco de morte por enfermidades coronarias en determinada idade ten vindo a diminuír entre 1980 e 2010, sobre todo nos países desenvolvidos. O número de casos de doenzas coronarias en determinada idade tamén ten vindo a diminuír entre 1990 e 2010. En 2010, nos Estados Unidos, preto de 20% das persoas con máis de 65 anos presentaban doenzas arteriais coronarias, mentres que entre os 45 e 64 anos a porcentaxe era de soamente 7% e entre os 18 e 45 anos de 1,3%. En determinada idade, a prevalencia da doenza é maior entre homes que en mulleres.
Coronel
Coronel é o rango militar máis alto dos oficiais superiores dos exércitos.
Xeralmente é o inmediato superior ao de Tenente Coronel e inmediatamente inferior ao de Xeneral de brigada.
Adoita exercer o mando en rexementos e bases militares.
Etimoloxía
A palabra coronel vén do francés colonel, e este do italiano colonnello (de columna de soldados), de colonna (columna), do latín columna.
España
En España un coronel é o xefe superior dun rexemento do Exército de Terra, do Exército do Aire e da Infantaría de Mariña. Na xerarquía militar española, o grao de coronel dos exércitos de Terra ou Aire, e da Infantaría de Mariña, é o equivalente ao de capitán de navío na Armada Española.
Cristóbal de Mondragón
Cristóbal de Mondragón y Otálora de Mercado, coñecido como O Coronel, nado en Medina del Campo contra 1504/1514 e finado en Antuerpen o 4 de xaneiro de 1596, foi un militar español.
Traxectoria
Nacido en Medina del Campo, o seu pai era natural da vila de Mondragón en Guipúscoa, de onde tomaron o apelido Mondragón y Otálora. A súa nai pertencía á familia Mercado, unha das liñaxes fidalgas máis importantes e poderosos de Medina del Campo.
Alistado no exército en 1532 durante o reinado de Carlos V, serviu como soldado primeiro en Italia e despois en Tunisia, Provenza, Alemaña e Flandres.
Foi unha destacada figura militar do século XVI, coronel dos terzos de Flandres servindo ás ordes do III duque de Alba, de Luís de Requesens, Xoán de Austria, Alexandre Farnesio e Pedro Ernesto de Mansfeld.
Combateu durante as guerras de Flandres contra os exércitos de Guillerme de Orange primeiro e de Mauricio de Nassau despois. Mercede ao seu talento como estratego débenselle importantes vitorias conseguidas polos terzos españois en Flandres e os Países Baixos nunha época de decadencia do dominio español nesta rexión.
Mondragón potenciou varias técnicas militares como o vadeo de ríos grazas ás mareas e a espionaxe.
Datos da súa vida militar
miniatura|300px|Mapa dos Países Baixos españois na [[Guerra de Flandres, no ano 1572. En vermello, territorios rebeldes; en amarelo, cidades con gornicións españolas; en verde, territorios tomados; en marrón, territorios leais á coroa de España pero autónomos.]]
Sister Nancy
Sister Nancy, tamén coñecida como Muma Nancy, nada co nome Ophlin Russell-Myers en Kingston, Xamaica o 2 de xaneiro de 1962, é unha DJ de dancehall e cantante de reggae. É coñecida como a primeira muller DJ dancehall e foi descrita por ser "durante máis de dous décadas a voz feminina dominante" no campo do dancehall. Unha das súas cancións máis famosas é "Bam Bam", declarada como "famoso himno de reggae" pola BBC e un "clásico" por The Observer.
Xudaísmo
miniatura|A [[menorá de sete brazos é un antigo símbolo do xudaísmo. Usábase no templo do antigo Xerusalén.]]
Estreito de Tsugaru
miniatura|Estreito de Tsugaru O estreito de Tsugaru (津軽海峡 Tsugaru Kaikyō) é un paso de auga que separa as illas de Honshu e Hokkaido no norte do Xapón e que conecta o Mar do Xapón co Océano Pacífico.
Xudaísmo
O termo xudaísmo (do hebreo יהדות Yahadut, do termo יהודה Yehudá) refírese á relixión, á tradición, á cultura ou á forma de vida do pobo xudeu. É a máis antiga das tres relixións monoteístas, as chamadas «relixións do Libro» ou «abrahámicas» xunto co cristianismo e o islam, e a menor delas en número de fieis. As doutrinas e historia do Xudaísmo constitúen unha parte importante dos fundamentos históricos das outras dúas relixións.
Aínda que non existe un corpo único que sistematice e fixe o contido dogmático do xudaísmo, a súa práctica baséase nas ensinanzas da tora, tamén chamada Pentateuco, composto por cinco libros. Á súa vez, a tora ou o Pentateuco é un dos tres libros que conforman o Tanakh (ou Antigo Testamento, segundo o cristianismo), aos que se atribúe inspiración divina.
Na práctica relixiosa ortodoxa, a tradición oral tamén desempeña un papel importante. Segundo as crenzas, foi entregada a Moisés xunto coa tora e conservada desde a súa época e a dos profetas. A tradición oral rexe a interpretación do texto bíblico, a codificación e o comentario. Esta tradición oral foi transcrita, dando nacemento á Mishná, que posteriormente sería a base do Talmud e dun enorme corpo esexético, desenvolvido ata o día de hoxe polos estudosos. O compendio das leis extraídas destes textos forma a lei xudía ou Halajá.
O trazo principal da fe xudía é a crenza nun Deus omnisciente, omnipotente e próvido, que tería creado o universo e elixido ao pobo xudeu para revelarlle a lei contida nos Dez Mandamentos e as prescricións rituais dos libros terceiro e cuarto da tora. Consecuentemente, as normas derivadas de tales textos e da tradición oral constitúen a guía de vida dos xudeus, aínda que a observancia das mesmas varía moito duns grupos a outros.
Outra das características do xudaísmo, que o diferencia das outras relixións monoteístas, radica en que se considera non só como unha relixión, senón tamén como unha tradición, unha cultura e unha nación. As outras relixións transcenden varias nacións e culturas, mentres que o xudaísmo considera a relixión e a cultura concibida para un pobo específico. O xudaísmo non esixe dos non xudeus unirse ao pobo xudeu nin adoptar a súa relixión, aínda que os conversos son recoñecidos como xudeus en todo o sentido da palabra. Así mesmo, xudeu foi comisionado polas súas escrituras a ser «luz ás nacións» e propagar o monoteísmo ético por todo o mundo. A relixión, a cultura e o pobo xudeu poden considerarse conceptos separados, pero están estreitamente interrelacionados. A tradición e a cultura xudía son moi diversas e heteroxéneas, xa que se desenvolveron de modos distintos en diferentes comunidades e cada comunidade local incorporou elementos culturais dos distintos países aos que chegaron os xudeus a partir da dispersión.
Movementos xudaicos
miniatura|O Muro do oeste en [[Xerusalén é o único que fica do Segundo Templo. O Templo da Montaña é o lugar máis sagrado no Xudaísmo.]]
As distintas denominacións dentro do xudaísmo varían moito en cada pais. A máis coñecida e estruturada é a dos xudeus norteamericanos, que pode dividirse nos seguintes movementos:
No Estado de Israel, as divisións céntranse no nivel de observancia relixiosa e non en movementos organizados. O Rabinato de Xerusalén pertence á corrente ortodoxa, que é a corrente máis institucionalizada.
O xudaísmo laico non é propiamente un movemento, senón unha visión dunha parte do pobo xudeu de que é posible vivir o xudaísmo desvinculado da relixión.
Textos xudaicos clásicos
miniatura|Un manuscrito da [[tora. A tora contén os cinco libros de Moisés, ou a Biblia hebrea.]]
O texto fundamental do xudaísmo é a Biblia, que coincide co Antigo Testamento dalgunhas relixións protestantes e ten algunhas diferenzas co Antigo Testamento católico. O seu nome en hebreo é תנ"ך, Tanakh.
O asunto do Tanakh é un relato da relación dos israelitas con Deus, segundo os reflexos desa relación na súa historia desde o principio dos tempos e até a construción do Segundo Templo (preto do 350 a.d.C).
A parte principal do Tanakh é a tora, a Lei. Para os xudeus, a tora (o Pentateuco) foi transmitida a Moisés directamente de Deus. O seu contido foi compilado para que xamais fose esquecido e permanecese inmutable, mesmo co paso dos sabios que a transmitiron de xeración a xeración.
Principios de fe
miniatura|Interior da Sinagoga portuguesa de Amsterdam. Xurdiron variadas formulacións das crenzas xudaicas, a maioría das cales con moito en común entre si, mais diverxentes en varios aspectos. Unha comparación entre varias desas formulacións mostra un elevado grao de tolerancia polas diferentes perspectivas teolóxicas. O que segue é un sumario das crenzas xudaicas. Unha discusión máis detallada destas crenzas, acompañada por unha discusión sobre as súas orixes, pode ser atopada no artigo sobre os principios de fe xudaicos.
A "profesión de fe" dun xudeu é: "Shemá‘ Yisraél Adonay Elohénu Adonay echad", é dicir: "Ouve Yisrael, o Eterno é noso Deus, o Eterno é un" (nótese que moitos xudeus asquenacís usan aquí a palabra hebraica 'Hashem' en lugar de 'Adonay', literalmente "o nome", como unha alusión a O seu Santo Nome que non pode ser pronunciado ou escrito.)
Aínda que o xudaísmo teña sempre recoñecido un certo número doutros principios de fe xudaicos, nunca desenvolveu un catecismo obrigatorio. Xurdiron variadas formulacións das crenzas xudaicas, a maioría das cales teñen moito en común, mais diverxen en varios aspectos. Nos últimos dous séculos, a comunidade xudaica dividiuse en varios movementos xudaicos. Cada un deles ten unha abordaxe diferente no estilo de vida, cada movemento cumpre máis ou menos leis. A maior parte das formas de xudaísmo ortodoxo xeralmente cumpren moitos preceptos, ao paso que as formas non ortodoxas de xudaísmo xeralmente defenden que os principios foron evolucionando co tempo e adaptan o xudaísmo aos costumes locais. Estes tópicos son discutidos con maior profundidade no artigo sobre os principios de fe xudaicos.
As Hedradas, Santa María de Neda, Neda
As Hedradas é un lugar da parroquia de Santa María de Neda no concello de Neda na provincia da Coruña. Tiña 7 habitantes no ano 2015 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 3 mulleres.
Xudaísmo
Que fai de alguén xudeu?
O termo xudeu define tanto a unha persoa de relixión xudaica como a unha comunidade (etnia) e este uso pode levar a confusión. A Lei Xudaica considera xudeu todo aquel que naceu de nai xudía ou se converteu de acordo coa Lei Xudaica. Recentemente, os seguidores da Reforma Americana e do Reconstrucionismo teñen incluído tamén os nenos nacidos de pai xudeu e nai xentil, pois foron educados de acordo coa relixión xudaica.
Un xudeu que deixe de practicar o Xudaísmo e se transforme nun xudeu non practicante continúa a ser considerado xudeu. Un xudeu que non acepte os principios de fe xudaicos e se torne agnóstico ou ateo tamén continúa a ser considerado xudeu.
Porén, se un xudeu se converte a outra relixión, como o Budismo ou o Cristianismo, perde o lugar como membro da comunidade xudaica e transfórmase nun apóstata. Segundo a tradición, a súa familia e amigos toman loito por el, pois para un xudeu abandonar a relixión é como se morrese. Porén, aínda que a persoa estea fóra da comunidade xudaica e teña ideas non xudaicas, esa persoa aínda é xudaica de acordo coa maior parte das autoridades en lei xudaica.
Filosofía xudaica
A filosofía xudaica é a conxugación entre o estudo serio de filosofía e a teoloxía xudaica. A filosofía xudaica inicial foi influenciada polas filosofías de Platón, Aristóteles e pola filosofía islámica. Os filósofos xudaicos máis importantes foron, entre outros, Salomán Ibn Gabirol, Saadiá Gaon, Maimonides e Xersonides. Grandes mudanzas se seguiron ao Iluminismo (finais do século XVIII, inicio do século XIX), levando á aparición dos filósofos xudaicos posiluministas e, máis tarde, aos filósofos xudaicos modernos.
Para máis informacións, vexa o artigo acerca da filosofía xudaica.
A tora e a lei xudaica
A base da lei e tradición xudaica é a tora (os cinco libros de Moisés). De acordo coa tradición rabínica, existen 613 misvot (mandamentos) na tora. Algunhas destas leis diríxense só aos homes ou ás mulleres, algúns só aos Kohanín e aos Leviín (membros da tribo clérica), outras só a aqueles que constrúen dentro da terra de Israel, e moitas outras eran aplicables só na época en que existía o Templo en Xerusalén. Son menos de 300 os mandamentos aínda aplicables hoxe en día.
A pesar de teren existido grupos xudaicos que se baseaban no texto escrito da tora (os Saduceus e os Caraítas), a maior parte dos xudeus consideraban naquilo a que chamaban a lei oral. Estas tradicións orais orixináranse no sector Fariseo do xudaísmo antigo, e foron máis tarde pasadas a escrito e expandidas polos rabinos.
O xudaísmo rabínico sempre defendeu que os libros do Tanakh (chamados de lei escrita) foron desde sempre transmitidos en paralelo coa tradición oral. Apúntase para o texto da tora, onde moitas palabras non teñen definición e moitos procedementos son mencionados sen explicación ou instrucións; isto, afírmase, significa que se supón que o lector estea familiarizado cos detalles a partir doutras fontes, orais. Este conxunto paralelo de material foi orixinalmente transmitido de forma oral e ficou coñecido como "a lei oral". Algúns dos métodos de onde é derivado poden ser consultados no Midrash halakhico. Porén, ao tempo do rabino Yehudá Ha-Nasí (200 CE) a maior parte deste material foi editado en conxunto no Mishná. Ao longo dos catro séculos seguintes, esta lei sufriu discusión e debate nas maiores comunidades xudaicas do mundo (en Israel e na Babilonia), e os comentarios ao Mishná producidos por cada unha das dúas comunidades acabaron por ser editados en compilacións coñecidas como os dous Talmudes. Estes foron interpretados polos comentarios de varios estudosos da tora ao longo dos séculos.
Consecuentemente, a Halakhá, ou o modo de vida do xudaísmo rabínico, non se basea nunha lectura literal da tora, mais si na combinación das tradicións oral e escrita, o que inclúe o Tanakh, o Mishná, o Midrash halakhico, o Talmud e os seus comentarios. Estes foron sumariados nos códigos de lei xudaica por varios estudosos da tora, tales como os rabinos Alfasi, Maimonides, Ya'akob ben Asher, Yosef Karo etc.
Excomuñón
O Chéren é a máis alta censura eclesiástica na comunidade xudaica. É a exclusión total da persoa da comunidade xudaica. Excepto en casos raros que tiveran lugar entre os xudeus ultraortodoxos, o chéren deixou de se practicar despois do iluminismo, cando as comunidades xudaicas locais perderan a autonomía de que dispuñan anteriormente e os xudeus foron integrados nas nacións xentís en que vivían. Unha discusión máis profunda deste asunto pode ser atopada no artigo sobre o chéren.
Festas
A vida xudaica está repleta de tradición relixiosa, e é celebrada un ciclo anual de festas xudías.
Acontecementos do ciclo de vida
Existen acontecementos do ciclo da vida dun xudeu que o unen a toda a comunidade.
Seitas e faccións xudaicas anteriores ao Iluminismo
Por volta do primeiro século D.C. había varias grandes seitas en disputa do liderado entre os xudeus, e en xeral todas elas procuraban, de forma diversa, unha salvación mesiánica en termos de autonomía nacional dentro do Imperio Romano: os fariseos, os saduceus, os celotas e os esenos. Entre estes grupos, só o dos fariseos sobreviviu ideoloxicamente; a súa descendencia ideolóxica, os rabinos, rapidamente tomou o control da relixión, e orixinaron todas as seitas modernas. O cristianismo, en certo modo, relacionouse cunha facción xudaica que consideraba que Xesús era o Mesías, mais esta seita de cristiáns xudeus, rexeitada tanto polos xudeus como polos cristiáns, acabou por desaparecer.
Algúns xudeus no século VIII adoptaron o rexeitamento dos saduceos pola lei oral dos fariseos / rabinos rexistrada na Mishná (e desenvolvida por rabinos máis recentes nos dous Talmudes), pretendendo confiar apenas no Tanakh. Curiosamente, este grupo en breve desenvolvía as súas propias tradicións orais, diferentes das rabínicas. Estes xudeus crearon a seita Karaita, que aínda existe hoxe en día, aínda que os seus seguidores sexan en moito menor número que o resto dos xudeus. Os xudeus rabínicos defenden que os Karaitas son xudeus, mais que a súa relixión é unha forma de xudaísmo incompleta e errónea.
Ao longo do tempo, os xudeus fóronse diferenciando en grupos étnicos distintos: os asquenacís (da Europa de Leste e de Rusia), os sefardís (de España, Portugal e do Norte de África) e os Xudeus Iemenitas, da extremidade sur da península Arábica. Esta división é cultural e non se basea en ningunha disputa doutrinaria.
O desenvolvemento do xudaísmo hasídico
O xudaísmo hasídico fundouno Israel ben Eliecer (1700-1760), tamén coñecido por Ba'al Shen Tov, ou polo Besht. Os seus discípulos atraeron moitos seguidores, e eles mesmos estableceron numerosas seitas hasídicas na Europa. O xudaísmo hasídico acabou por se transformar no modo de vida de moitos xudeus en Europa, e chegou aos Estados Unidos durante as grandes vagas de emigración xudaica na década de 1880.
Algún tempo antes, houbera un serio cisma entre os xudeus hasídicos e non hasídicos. Os hasidín denominaban mitnagdín (lit. "opoñentes") os xudeus europeos que rexeitaban o seu movemento. Algúns dos motivos para o rexeitamento do xudaísmo hasídico eran a exuberancia opresiva da pregaria hasídica, nas súas imputacións non tradicionais de que os seus líderes eran infalibles e presuntamente operaban milagres, e na preocupación da posibilidade de se transformar nunha seita mesiánica. Desde entón, todas as seitas do xudaísmo hasídico foron absorbidas pola corrente principal do xudaísmo ortodoxo, e en particular polo xudaísmo ultraortodoxo.
Vexa os artigos sobre o xudaísmo hasídico e os mitnagdín para obter información máis detallada.
O desenvolvemento das ramas do xudaísmo en resposta ao Iluminismo
Nos fins do século XVIII, a Europa foi varrida por un conxunto de movementos intelectuais, sociais e políticos coñecidos polo nome de Iluminismo. O xudaísmo desenvolveuse en varias ramas distintas en resposta a este fenómeno sen precedentes: o xudaísmo reformista e o xudaísmo liberal, moitas formas de xudaísmo ortodoxo e xudaísmo conservador e aínda unha certa cantidade de grupos máis pequenos.
O estado do xudaísmo entre os xudeus actuais
Na maior parte das nacións occidentais, moitos xudeus secularizados deixaron hai moito de participar nos deberes relixiosos. Moitos deles lémbranse de ter tido avós relixiosos, mais medraron en lares onde a educación e observancia xudaicas xa non eran unha prioridade. Desenvolveron sentimentos ambivalentes no que toca aos seus deberes relixiosos.
Mentres, o cristianismo ten inspirado seitas como a dos Xudeus por Xesús e o xudaísmo mesiánico, e persoas descontentas coa corrente principal do xudaísmo fundaron o Xudeu-Paganismo. Debido ao feito destes movementos incorporaren relixións non xudaicas en conxunto co xudaísmo, os movementos xudaicos da corrente principal non consideran que os Xudeus por Xesús, o xudaísmo mesiánico e o Xudeopaganismo formen parte da relixión xudaica. A pesar diso, algúns membros destes movementos identifícanse como xudeus.
Xudaísmo en Galicia
300px|miniatura|Placa do Centro de Información Xudía de Galicia. Na Casa da Cultura de Ribadavia pode visitarse o Centro de Información Xudía de Galicia, espazo cultural para lembra-la presenza dos xudeus en Galicia, os seus oficios, a súa relixión e a inquisición.
Tarrío, Culleredo, Culleredo
Tarrío é un lugar da parroquia de Culleredo, no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2016 tiña 509 habitantes (253 homes e 256 mulleres), o que o converte no lugar máis poboado da parroquia. Tamén é a capital do concello.
Erongo
miniatura|305px|Antigas dunas do Namib-Naukluft Park en Erongo. Erongo é unha das 14 rexións de Namibia. A súa capital é a cidade de Swakopmund. miniatura|305px|[[Walvis Bay, o principal porto comercial de Namibia.]]
Xeografía
A rexión ocupa unha superficie de 63 720 km².
No ano 2001 tiña unha poboación de 107 629 habitantes polo que, nese ano, a súa densidade de poboación era de 2,72 hab./km².
A súa capital é a cidade de Swakopmund, que en 2010 tiña unha poboación de 34 300 habitantes, aínda que a cidade máis poboada é Walvis Bay que, en 2011 contaba con 85 000 habitantes.
O nome da rexión débese ás montañas Erongo, un lugar moi coñecido en Namibia, especialmente nesta zona.
Geografía General del Reino de Galicia
Geografía General del Reino de Galicia é unha enciclopedia en seis tomos, dirixida por Francesc Carreras i Candi e publicada en Barcelona en 1928 pola editorial Alberto Martín. A obra foi reeditada en 1980 en 13 tomos.
Contido
O primeiro tomo é unha descrición xeral da xeografía de Galicia. Os tomos 2 e 3, sobre a provincia da Coruña, foron coordinados por Uxío Carré Aldao. O tomo 4, sobre a provincia de Lugo, preparouno Manuel Amor Meilán. O tomo 5, sobre a provincia de Ourense, fíxoo Vicente Risco. O tomo 6, sobre a provincia de Pontevedra, estivo a cargo de Xerardo Álvarez Limeses.
Erongo
Economía
As áreas dos Omaruru, Karibib e Okombahe/Uis/Tsubeses están situadas nunha rexión semiárida, con cultivos de secaño. Estes pobos combinan as colleitas comunais coas individuais, comerciais.
Hai varias explotacións mineiras na rexión, en lugares como Navachab e, en pequena escala en lugares ao redor de Uis e a zona desértica.
En Arandis existen industrias mineiras, e manufacturas en Swakopmund.
Karibib tamén ten industria de mármore.
E Walvis Bay é o lugar principal da industria pesqueira de Namibia. A importancia da actividade pesqueira nesta rexión fai que para a vixilancia das súas augas, dipoña dun patrulleiro motorizado destinado na rexión. A rexión, lindeira coa costa, está bastante desenvolvida. Ten servizos como escolas, hospitais e clínicas, servizos de electricidade e de telecomunicacións, con algunhas excepcións nalgúns puntos.
Distritos electorais
A región comprende sete distritos electorais:
Política
Desde o ano 2004, a SWAPO ten a maioría absoluta no Consello Rexional de sete membros de Erongo, cuxas eleccións se celebran cada sete anos.
Filos bacterianos
Os filos bacterianos son as principais liñaxes (filos ou divisións) do dominio Bacteria.
Ao clasificar as bacterias seguindo o sistema de clasificación científica establecido por Carl von Linné, cada cepa bacteriana ten que estar asignada a unha especie (nomenclatura binaria), a cal é un nivel inferior dentro dunha xerarquía de rangos ou categorías. Actualmente, o sistema de clasificación dos taxons maiores máis aceptado é o sistema de tres dominios, que está baseado na filoxenia molecular. Neste sistema, as bacterias son membros do dominio Bacteria e o "filo" (phylum) é a categoría que queda debaixo do dominio, xa que a categoría "reino" está en desuso actualmente na taxonomía bacteriana.
Neste esquema de clasificación, Bacteria era (non oficialmente) subdividida en 2013 en 30 filos con representantes cultivados en laboratorio. Creáronse moitos grandes clados con representantes que non poden ser cultivados actualmente; estes clados coñécense só pola súa metaxenómica e denomínanse filos candidatos. Se os incluímos no conxunto dos filos, o número de filos é de decenas máis.
Os novos filos bacterianos descubertos non pararon de aumentar desde entón. En total estímase que poden existir uns 1300 filos bacterianos. En maio de 2020, xa se recoñecían 41 filos bacterianos, aceptados formalmente pola LPSN, mentres que na base de datos Silva recoñecíanse 89 filos bacterianos, e propuxéronse ducias máis, e probablemente quedan centos máis aínda por descubrir. A gran maioría dos filos bacterianos recoñecidos son filos candidatos, é dicir, non teñen representantes que se puidesen cultivar.
En canto á filoxenia precisa que está na base dos clados de Bacteria, algúns científicos cren que pode haber unha orde de ramificación, mentes que outros, como Norman Pace, cren que os diversos filos bacterianos representan un grande politomía (un evento de especiación múltiple simultáneo).
Filoxenia molecular
Tradicionalmente, inferíase a filoxenia e establecíase a taxonomía baseándose en estudos de morfoloxía. Recentemente, utilízase a filoxenia molecular para dilucidar mellor as relacións evolutivas das especies analizando as súas secuencias de ADN/proteína, por exemplo o seu ADN ribosómico. A falta de características morfolóxicas facilmente accesibles, como as que presentan animais e plantas, dificultou os primeiros esforzos de clasificación e deu lugar a clasificacións confusas, distorsionadas e erradas, un exemplo das cales, sinalada por Carl Woese, é Pseudomonas cuxa etimoloxía ("falsa unidade") ironicamente se corresponde coa súa taxonomía, xa que se reuniron nese taxón bacterias que eran moi distintas e que houbo despois que reclasificar.
Subdivisión inicial
miniatura|Estrutura atómica da subunidade ribosómica de 30S de [[Thermus thermophilus da cal o ARNr 16S forma parte. As proteínas móstranse en azul e o ARN monocatenario en laranxa. ]]
En 1987, Carl Woese, considerado o pioneiro da revolución da filoxenia molecular, dividiu as Eubacteria en 11 divisións baseándose nas secuencias do ARNr 16S da subunidade menor (SSU) ribosómica:
As "bacterias púrpura e emparentadas" foron renomeadas como Proteobacteria.
As subdivisións de grampositivas de alto e baixo contido G+C foron renomeadas como as divisións Actinobacteria e Firmicutes, co que o número de filos era en total de 12. Ata recentemente críase que só eran grampositivas as Firmicutes e Actinobacteria, pero o filo candidato TM7 pode ser tamén grampositivo. Os Chloroflexi posúen unha soa membrana, pero tínguense como negativas (con algunhas excepcións ).
As "bacterias verdes non do xofre e emparentadas" foron renomeadas como Chloroflexi.
Os "micrococos rediorresistentes e emparentados" denomínanse xeralmente agora clado Deinococcus-Thermus, aínda que se propuxo chamalos clado das Xenobacteria ou Hadobacteria (pero este último nome é ilexítimo ).
Novos filos cultivados
Desde 1987, ano en que Woese publicou a súa revisión da clasificación, conseguiuse cultivar novas especies que son o suficientemente diferentes como para constituír un novo filo. A maioría delas son termófilas e a miúdo tamén quimiolitoautótrofas, como Aquificae, que oxida o gas hidróxeno. Atopáronse outras non termófilas, como as Acidobacteria, un filo ubicuo con fisioloxías diverxentes, algunhas das cales son quimiolitótrofas, como Nitrospira (oxidante de nitrilos) ou Leptospirillum (oxidante de ferro). Algúns dos filos propostos no aparecen no LPSN, xa que están insuficientemente descritas ou están agardando pola súa aprobación ou debátese se en realidade pertencen a filos xa establecidos. Un exemplo disto é o xénero Caldithrix, que consta das especies C. palaeochoryensis e C.abyssi, que se considera Deferribacteres, porén, comparte só un 81% de semellanza coas outras Deferribacteres (especies de Deferribacter e emparentadas) e é considerado un filo separado por Rappé e Giovannoni. Ademais, debátese a situación do xénero Geovibrio no filo Deferribacteres.
Taxons non cultivados e metaxenómica
Co advimento de novos métodos de análise do ADN ambiental (metaxenómica), encontrouse nas mostras medioambientais ARNr 16S dun número enormente grande de especies non descubertas, o que indica que hai varios filos completos máis dos que non se coñece ningún representante cultivado, e que a algúns filos xa coñecidos lles faltan importantes subdivisións, que non se puideron cultivar, como é o caso de Verrucomicrobia e Chloroflexi. O termo Candidatus (candidato) utilízase para as especies (ou taxons) propostos para as cales hai falta de información que impide que sexan validadas, por exemplo cando as únicas probas da súa existencia son datos da súa secuencia de ADN, mesmo se está secuenciado todo o xenoma. Cando a especie é membro dun filo novo constitúe unha división candidata, e en 2003 había 26 divisións candidatas dun total de 52 divisións. En 1988 Hugenholtz e Pace definiron división candidata, como un conxunto de secuencias de ARNr 16S con menos do 85% de semellanza. Antes de 1998, previamente á definición de Hugenholtz e Pace, coñecíanse tres filos candidatos, que eran:
Desde entón identificáronse outros filos candidatos e aceptados por Rappé e Giovannoni (2003): ) Desde entón descubriuse un filo candidato chamado Poribacteria, formado por bacterias que viven en simbiose con esponxas, e foi moi estudado.
Outros filos candidatos que foron obxecto dalgúns estudos son a división candidata TM7, na que se secuenciaron (en borrador) os xenomas dos seus organismos, WS6 e o Grupo mariño A.
Recentemente conseguíronse cultivar dúas especies da división candidata OP10, que agora se chama Armatimonadetes, que son: Armatimonas rosea, illada do rizoplano do xunco Phragmites australis nun lago do Xapón, e Chthonomonas calidirosea, dun illado dun solo quentado xeotermicamente en Hell's Gate, Tikitere, Nova Zelandia.
Ervellás, Régoa, Cedeira
Ervellás é un lugar da parroquia de Régoa no concello de Cedeira na provincia da Coruña. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2007 tiña dous habitantes (un home e unha muller), tres menos ca en 2003.
Filos bacterianos
Taxons non cultivados e metaxenómica
A división candidata VadinBE97 é agora coñecida como Lentisphaerae despois de que se puidesen cultivar as especies Lentisphaera araneosa e Victivallis vadensis.
A pesar de que estas liñaxes non sexan recoñecidas oficialmente, debido ao sempre crecente número de secuencias que pertencen a filos non existentes, a lista de ARB-Silva inclúe xa 57 filos entre os que están non só os 27 filos con especies aceptadas como válidas, senón tamén 30 divisións candidatas (BD1-5, BHI80-139, BRC1, CK-1C4-19, EM19, GAL08, GOUTA4, Hyd24-12, JL-ETNP-Z39, Kazan-3B-28, LD1-PA38, MVP-21, NPL-UPA2, OC31, OD1, OP3, OP9, OP10, OP11, RF3, RsaHF231, SM2F11, SR1, TA06, TM6, TM7, WCHB1-60, WS3 e WS6), mentres que o Ribosomal Database Project 10, contén 29 filos e 7 divisións candidatas (OP10, OP11, OD1, BRC1, SR1, WS3, TM7).
Superfilos
Malia que a orde de ramificación non está clara en moitos filos, agrupáronse de forma segura dous grupos de filos, que se denominan superfilos, que son os grupos FCB e PVC.
O grupo FCB inclúe a Chlorobi, Bacteroidetes, Fibrobacteres, Gemmatimonadates, Caldithrix e o Grupo mariño A.
O grupo PVC inclúe a Chlamydiae, Lentisphaerae, Planctomycetes, Verrucomicrobia e OP3.
Resumo dos filos
En 2012, había 30 filos aceptados na LPSN no dominio "Bacteria". Non hai regras fixas para a nomenclatura dos filos bacterianos. Propúxose o uso do sufixo "-bacteria" para os nomes dos filos, pero xeralmente o nome do filo é o plural do do xénero tipo, coa excepción de Firmicutes, Cyanobacteria, e Proteobacteria, cuxos nomes non proceden de xéneros (pero Actinobacteria procede de Actinomyces).
Acidobacteria
As Acidobacteria (didermas gramnegativas) son o filo bacteriano máis abondoso nos solos, pero a maioría dos seus membros non foron cultivodos. Ademais, son fenotipicamente diversos e inclúen non só a acidófilos, senón tamén a moitos non acidófilos. Xeralmente os seus membros divídense lentamente e presentan taxas metabólicas baixas baixo condicións de escaseza de nutrientes e poden tolerar ben as flutiacións na hidratación do solo.
Actinobacteria
As Actinobacteria son un filo de bacterias monodermas grampositivas, moitas das cales son produtoras notables de metabolitos secundarios. Hai só dous filos de bacterias monodermas grampositivas, o outro é Firmicutes. As actinobacterias xeralmente teñen maior contido GC polo que ás veces se lles chama "bacterias grampositivas de alto GC". Son xéneros notables Streptomyces (produción de antibióticos), Propionibacterium acnes (comensal da pel oloroso) e Propionibacterium freudenreichii (produce os ollos no queixo Emmental).
Aquificae
As Aquificae (didermas gramnegativas) conteñen só 14 xéneros (entre eles Aquifex e Hydrogenobacter). As súas especies son hipertermófilas e quimiolitótrofas (usan xofre). Segundo algúns estudos pode ser un dos filos de ramificación máis profunda (basal).
Bacteroidetes
Os Bacteroidetes (didermas gramnegativas) forman parte do superfilo FBC. Algunhas especies son patóxenos oportunistas, mentres que outras son os comensais máis comúns do intestino humano.
Caldiserica
O filo Caldiserica coñecíase anteriormente como división candidata OP5, e o seu único representante é Caldisericum exile.
Chlamydiae
As Chlamydiae (didermas, debilmente gramnegativas) son un filo pertencente ao superfilo PVC. Está composto só por 6 xéneros de patóxenos intracelulares obrigados cun ciclo vital complexo. Entre as súas especies está Chlamydia trachomatis.
Chlorobi
O filo Chlorobi é membro do superfilo FBC. Contén só 7 xéneros de bacterias fotoautótrofas anaerobias obrigadas, coñecidas vulgarmente como bacterias verdes do xofre. O centro de reacción na fotosíntese de Chlorobi e Chloroflexi (o cal é outro grupo fotosintético) está formado por unhas estruturas chamadas clorosomas, que son diferentes dos ficobilisomas das cianobacterias (outro grupo fotosintético).
Chloroflexi
Os Chloroflexi, son un filo diverso no que hai termófilos e halorrespiradores, coñecidos tamén como bacterias verdes non do xofre.
Chrysiogenetes
O filo Chrysiogenetes só ten 3 xéneros cunha especie cada un (Chrysiogenes arsenatis, Desulfurispira natronophila, Desulfurispirillum alkaliphilum)
Cyanobacteria
As Cyanobacteria son o maior clado fotosintético, e crese que orixinaron a acumulación de oxíxeno na atmosfera terrestre. Tamén se chaman algas verde-azuladas.
Deinococcus-Thermus
Deinococcus-Thermus, contén as especies Deinococcus radiodurans e Thermus aquaticus.
Elusimicrobia
Elusimicrobia anteriormente era a división candidata Grupo térmite 1.
Firmicutes
Firmicutes, é un filo de especies de baixo G+C grampositivas a maioría formadoras de esporas, dividido en dúas/tres clases: a clase Bacilli co xénero Bacillus (por exemplo, B. anthracis, un patóxeno, e B. subtilis, útil en biotecnoloxía), bacterias do ácido láctico (por exemplo, Lactobacillus casei do iogur, Oenococcus oeni que fai a fermentación maloláctica, Streptococcus pyogenes, patóxeno), a clase Clostridia formada por especies principalmente anaeróbicas redutoras de sulfito e saprofíticas, entre as que está o xénero Clostridium (por exemplo, os patóxenos C. difficile, C. tetani, C. botulinum e o usado en biotecnoloxía C. acetobutylicum)
Gemmatimonadetes
Gemmatimonadetes é membro do superfilo FBC.
Planctomycetes
Planctomycetes forma parte do superfilo PVC. Teñen a célula compartimentalizada por membranas internas.
Proteobacteria
O filo Proteobacteria é o máis numeroso do dominio, e contén a maioría das bacterias máis coñecidas, como Escherichia coli ou Pseudomonas aeruginosa. Divídese en varias clases denominadas con letras gregas: alfa-, beta-, gamma-, delta-, epsilon- e zetaproteobacterias.
Spirochaetes
As Spirochaetes, son notables pola súa forma helicoidal. Inclúen a Borrelia burgdorferi, que causa a enfermidade de Lyme, e Treponema pallidum, que causa a sífilis.
Synergistetes
Os Synergistetes son un filo de didermas gramnegativas, con forma de bacilo anaerobias obrigadas, algunhas das cales son comensais humanas.
Tenericutes
Os Tenericutes inclúen a clase Mollicutes, anteriormente no filo Firmicutes (clados irmáns). A pesar de seren monodermas grampositivas, carecen de peptidoglicano. O xénero principal é Mycoplasma.
Thermodesulfobacteria
As Thermodesulfobacteria son un filo composto por só tres xéneros: Caldimicrobium, Thermodesulfatator e Thermodesulfobacterium. Son redutores de sulfato termófilos.
Thermotogae
O Thermotogae é un filo cuxos membros posúen unha envoltura externa infrecuente chamada toga e son principalmente hipertermófilos e fermentadores anaerobios obrigados.
Orde de ramificación
A orde de ramificación dos filos bacterianos non está clara. Diferentes estudos chegaron a distintas conclusións debido aos diferentes conxuntos de datos e métodos utilizados. Por exemplo, nos estudos feitos utilizando o ARNr 16S e unhas poucas secuencias máis, Thermotogae e Aquificae parecen os filos máis basais, mentres que en varios estudos filoxenómicos, as máis basais son as Firmicutes.
Sergi Quintela
Sergi Quintela Salvador, nado o 21 de setembro de 1996 en Lugo, é un xogador profesional de baloncesto galego. Actualmente xoga para o Club Baloncesto Breogán, onde ocupa a posición de escolta cunha altura de 1,85 metros. É irmán do tamén baloncestista Erik Quintela.
Berenxena
En Galiza carece de nome popular ao non exister tradición do seu cultivo, porén hoxe en día é doado atoparmos o froito tanto a venda como nos agros.
Etimoloxía
O termo provén do persiano بادنجان bādinyān, que despois pasou ao árabe cunha moi lixeira variación, باذنجان bādhinyān, de aí pasou ao español: berenjena, que deu o galego berinxela e berenxena; e ao portugués: beringela.
O dicionario da Real Academia Galega só admite a forma berenxena, mais berinxela é unha forma que recollía o dicionario da RAG de 1913 so a grafía "beringéla" ; e que temén tiñan entrada noutra ducia de dicionarios galegos ata a década de 1980. Berenxena, escrito como "berengena", recolleuno Sarmiento no século XVII e Marcial Valladares Núñez como "berengêna". A partir da década de 1980 e a voz que recollen a maioría dos dicionarios galegos.
Os pobos de fala inglesa coñécena coma "planta dos ovos" (eggplant) pola forma das súas primeiras variedades introducidas do tipo oviferum, que eran albas e en forma de ovo.
Historia
Segundo algúns historiadores, o seu cultivo comezou como planta ornamental, na India, arredor de 4 000 anos atrás, tendo chegado a Europa no século XIII a través dos árabes da Península Ibérica, que eran e son grandes apreciadores deste froito. En Galiza o cultivo non foi moi común inda que xa for recollido por Sarmiento no século XVIII
Planta
A planta presenta un talo erecto, piloso e ramificado. Pode ser espiñento, cunha altura que varía entre os 3 e os 6 dm. É delicada e doadamente creban se non ten un espeque titor cando carga os froitos.
As follas son de enteiras até profundamente lobadas, grandes e co envés cuberto dunha vilosidade cinsenta estrelada-pubescente; as nervaduras das follas teñen espiñas miúdas.
É unha planta moi esixente en luminosidade, require de 10 a 12 horas de luz. Atura ben as temperaturas elevadas sempre que haxa unha humidade axeitada e é moi sensíbel ao frío, temperatura mínima biolóxica (10 a 12 °C) e a máxima (40 a 45 °C), a humidade relativa óptima oscila entre o 50% e o 65%. Condicións de clima mediterráneo que limita o seu cultivo en Galiza. A semente para a sementeira tírase dos froitos ben chegados.
miniatura|Unha berinxela partida pola metade. A polpa tende a se oxidar en poucos minutos en contacto co ar tornando a cor a un ton de ferruxe.
Froito
O froito, comestíbel, é unha baga de 5 até 30 cm de lonxitude de forma cilíndrica, oblonga ou alongada na maioría dos casos, cunha pela lisa, brillante e de cores diversos segundo a variedade, a máis común é a de cor morada ou negro ao madurar, porén existe branca, púrpura, negra, amarela, encarnada ou de cores mesturadas, especialmente branca, negra, morada e verde. A polpa é consistente, de textura esponxosa, de cor alba, ten certo sabor agre, presenta carabuñas miúdas de cor amarelo. Atópase nos mercados todo o ano por ser cultivado en época de baixas temperatura en invernadoiro.
Manuel Casais Estévez
Manuel Casais Estévez, nado en Celanova e finado en Bande a principios de agosto de 1926, foi un xornalista galego.
Berenxena
Froito
Na pela do froito identificáronse antocianinas (flavonoides), pigmentos que lle confiren a cor morada.
Manuel Casais Estévez
Traxectoria
Emigrou a Lisboa onde rexentou dous restaurantes e foi correspondente de La Voz de Celanova. Despois dirixiu La Voz de Celanova.
Berenxena
Conservación do froito
A súa conservación debe ser nun lugar refrixerado até o consumo e debe consumirse o máis cedo posíbel (resiste pouco máis de dez días), xa que o froito logo desenvolve manchas pardas e comeza a amargar. Porén existen procedementos de escabechado que permiten prolongar este período por un ano, como fan coas berenjenas de Almagro.
Propiedades nutritivas
O seu valor enerxético e nutritivo é pequeno comparado con outros froitos, verduras e hortalizas. Contén escasas vitaminas, hidrocarbonos, proteínas e minerais, sendo o compoñente maioritario no seu peso a auga, nun 92% da súa composición. O mineral máis abundante é o potasio e en pequenas cantidades fósforo, calcio, magnesio e ferro. Ten vitaminas A, B1, B2, B3, C e folatos.