cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tony Blair
Segunda lexislatura (2001-2005)
Pero tamén houbo problemas. Blair foi sometido a unha moción de censura e sufriu complicacións na saúde (problemas no corazón que o obrigaron a poñer un catéter).
Terceira lexislatura (2005-2007)
miniatura|dereita|270px|Tony Blair e os líderes do [[G8 na reunión de Gleneagles, Escocia, o 7 de xullo do 2005]] Nas eleccións de 2005, o apoio ó laborismo foi máis reducido que nas dúas anteriores, probablemente pola Guerra de Iraq.
Así e todo, o partido de Blair gañou de novo as eleccións. A política internacional ten marcado este mandato ata a actualidade. Os conflitos na UE (polo rexeitamento da Constitución Europea e polo coñecido como cheque británico) saldáronse con bos resultados por parte do Goberno británico.
O 6 de xullo de 2005, anunciábase en Singapur que os Xogos Olímpicos de 2012 ían ter lugar en Londres. Apenas un día máis tarde, o 7 de xullo, tiña lugar un masacre terrorista nesta mesma cidade, a través dunha serie de atentados no metro e no autobús, no que morreron cincuenta e seis persoas e sobre setecentas quedaron feridas. Pouco despois ese mes, o 21 de xullo, volvía a haber atentados na mesma cidade. Isto tivo efectos diversos na opinión sobre Blair. Por un lado, moitos creron que eses atentados eran consecuencia da actuación británica en Iraq; por outro, a meirande parte dos británicos aprobaron a xestión que fixera Blair neses momentos de crise.
O 27 de xuño do 2007 dimitiu como Primeiro Ministro, sendo sucedido por Gordon Brown. Tamén dimitiu como membro da Cámara dos Comúns, e foi proposto como "enviado para a paz" ao Oriente Medio, representando á Unión Europea, os Estados Unidos, Rusia e as Nacións Unidas.
Shalva Vardidze
Shalva Vardidze (en შალვა ვარდიძე; en Şalva Vardidze) foi un relixioso e activista político xeorxiano. Durante a súa estancia na igrexa católica xeorxiana de Constantinopla, tomou parte activa na loita pola independencia de Xeorxia, e escribiu artigos e traducións para promover a cultura xeorxiana.
Primeiros anos
Shalva Vardidze naceu nunha familia católica na aldea de Arali, no distrito de Adigeni. Logo de que os rusos capturaran a rexión de Mesheti-Javakheti, os católicos xeorxianos tiveron que emigrar, polo que en 1885 marchou a Constantinopla a estudar na escola e mosteiro dos Servitas da Inmaculada Concepción. Despois de completar a súa educación non volveu a Xeorxia, e permaneceu como sacerdote na igrexa de Nosa Señora de Fátima.
En 1911 fundou unha sociedade en Constantinopla baixo o nome de "Club Xeorxiano", na que tamén participaban musulmáns desta etnia; a asociación obtivo permiso das autoridades para abrir unha escola xeorxiana en 1914, e mesmo chegou a prepararse un libro de texto para os estudantes, co título "პატარა ქართული ანბანი" (Patara Kartuli Anbani, "Pequeno alfabeto xeorxiano"). Porén, o estoupido da primeira guerra mundial no mesmo ano impediu a materialización do proxecto.
Actividade política
Shalva Vardidze foi tamén un dos fundadores do xornal "თავისუფალი საქართველო" ("Xeorxia Libre"), publicado en Constantinopla en 1921 logo de que o Exército Vermello ocupara a República Democrática de Xeorxia. O xornal tivo unha curta vida, xa que a chegada ao poder do goberno de Ancara significou unha relación máis próxima entre Turquía e a URSS. Ao mesmo tempo, Vardidze colaborou coa Unión Patriótica Tetri Giorgi, unha organización fundada en Francia que tiña como obxectivo recuperar a independencia de Xeorxia.
Aluminio
Químicamente, o aluminio é un metal de postransición do grupo do boro; como é habitual no grupo, o aluminio forma compostos principalmente no estado de oxidación +3. O catión Al3+ é pequeno e está moi cargado; como tal, é polarizante, e as ligazóns que forma o aluminio tenden cara á covalencia. A forte afinidade cara ao osíxeno fai que o aluminio se asocie comunmente co osíxeno na natureza en forma de óxidos; Por esta razón, o aluminio atópase principalmente nas rochas da codia terrestre, máis que no manto, onde é o terceiro elemento máis abundante, despois do osíxeno e o silicio e practicamente nunca como metal libre. Obtense industrialmente mediante a extracción de bauxita, unha rocha sedimentaria rica en minerais de aluminio.
O descubrimento do aluminio foi anunciado en 1825 polo físico danés Hans Christian Ørsted. A primeira produción industrial de aluminio foi iniciada polo químico francés Henri Étienne Sainte-Claire Deville en 1856. O aluminio fíxose moito máis accesible ao público co proceso Hall-Héroult desenvolto de forma independente polo enxeñeiro francés Paul Héroult e o enxeñeiro estadounidense Charles Martin Hall en 1886, e a produción masiva de aluminio conduciu ao seu amplo uso na industria e na vida cotiá. Na I e II guerra mundial, o aluminio foi un recurso estratéxico crucial para a aviación. En 1954, o aluminio converteuse no metal non ferroso máis producido no mundo, superando ao cobre. No século XXI, a maior parte do aluminio consumíase en transporte, enxeñería, construción e envasado en Estados Unidos, Europa Occidental e Xapón.
A pesar da súa prevalencia no medio ambiente, non se coñece ningún organismo vivo que utilice sales de aluminio para o seu metabolismo, pero o aluminio é ben tolerado por plantas e animais. Dada a abundancia destes sales, a súa posible función biolóxica suscita interese e séguense realizando estudos respecto diso.
A súa lixeireza, condutividade eléctrica, resistencia á corrosión e baixo punto fusión convérteno nun material idóneo para multitude de aplicacións, especialmente en aeronáutica. Así a todo, a elevada cantidade de enerxía necesaria para a súa obtención dificulta a súa maior utilización; dificultade que pode compensarse polo seu baixo custo de reciclado, a súa dilatada vida útil e a estabilidade do seu prezo.
Características principais
miniatura|esquerda|Cacho de aluminio. O aluminio é un metal lixeiro, brando pero resistente, de aspecto gris prateada. A súa densidade é aproximadamente un terzo da do aceiro ou do cobre. É moi maleable e dúctil e é apto para o mecanizado e a aliaxe. Debido á súa elevada calor de oxidación fórmase rapidamente ao aire unha fina capa superficial de óxido de aluminio (Al₂O₃)impermeable e adherente que detén o proceso de oxidación proporcionándolle resistencia á corrosión e durabilidade. Esta capa protectora pode ser ampliada por electrólise en presenza de oxalatos.
O aluminio ten características anfóteras. Isto significa que se disolve tanto en ácidos (formando sales de aluminio) como en bases fortes (formando aluminatos co anión [Al(OH)₄]- liberando hidróxeno.
A capa de óxido formada sobre o aluminio pódese disolver en ácido cítrico formando citrato de aluminio.
Pousada, Amarante, Maside
Pousada é un lugar da parroquia de Amarante no concello ourensán de Maside na comarca do Carballiño. Tiña 67 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 29 eran homes e 38 mulleres.
Aluminio
Isótopos
Dos isótopos do aluminio, só o Al27 é estable. Esta situación é común para os elementos con número atómico impar. É o único isótopo primordial do aluminio, é dicir, o único que existiu na Terra na súa forma actual desde a formación do planeta. Case todo o aluminio da Terra está presente como este isótopo, o que o converte nun elemento mononucleídico e significa que o seu peso atómico estándar é practicamente o mesmo que o do isótopo. Isto fai que o aluminio sexa moi útil en resonancia magnética nuclear (RMN), xa que o seu único isótopo estable ten unha alta sensibilidade á RMN. O peso atómico estándar do aluminio é baixo en comparación con moitos outros metais.
Todos os demais isótopos do aluminio son radioactivos. O máis estable deles é o 26Al: que aínda que estaba presente xunto co 27Al estable no medio interestelar a partir do cal se formou o sistema solar, ao ser producido tamén por nucleosíntese estelar, a súa vida media é de só 717.000 anos e, por tanto, non sobreviviu unha cantidade detectable desde a formación do planeta. Con todo, prodúcense diminutas trazas de 26Al a partir do argon na atmosfera por espalación causada por protóns de raios cósmicos. A relación entre 26Al e 10Be utilizouse para a radiodatación de procesos xeolóxicos de máis de 105 a 106 anos, en particular o transporte, a deposición, o almacenamento de sedimentos, os tempos de enterramento e a erosión. A maioría dos científicos especializados en meteoritos cren que a enerxía liberada pola desintegración do 26Al foi responsable da fusión e diferenciación dalgúns asteroides tras a súa formación fai 4.550 millóns de anos.
Os demais isótopos do aluminio, con número másico entre 22 e 43, teñen vidas medias moi inferiores a unha hora. Coñécense tres estados metaestables, todos con vidas medias inferiores a un minuto.
Capa electrónica
Un átomo de aluminio ten 13 electróns, dispostos nunha configuración electrónica de [ Ne ]3s2 3p1, con tres electróns máis aló dunha configuración estable de gas nobre. En consecuencia, as tres primeiras enerxías de ionización combinadas do aluminio son moi inferiores á cuarta enerxía de ionización por si soa. Esta configuración electrónica é compartida cos outros membros ben caracterizados do seu grupo, boro, galio, indio e talio; tamén é esperable para o nihonio. O aluminio pode ceder os seus tres electróns máis externos en moitas reaccións químicas (véxase abaixo). A electronegatividade do aluminio é 1,61 (escala de Pauling). alt=M. Tunes & S. Pogatscher, Montanuniversität Leoben 2019 No copyrights =)|esquerda|miniatura|upright|[[Microscopia electrónica de transmisión e varrido de alta resolución STEM-HAADF de átomos vistos ao longo do eixo da zona [001].]] Un átomo de aluminio libre ten un radio de 143 pm. Cos tres electróns máis externos eliminados, o radio redúcese a 39 pm para un átomo de 4 coordenadas ou a 53,5 pm para un átomo de 6 coordenadas. En temperatura e presión estándar, os átomos de aluminio (cando non están afectados por átomos doutros elementos) forman un sistema cristalino cúbico centrado nas caras unidos por ligazóns metálicoas proporcionadas polos electróns máis externos dos átomos; por tanto, o aluminio (nestas condicións) é un metal. Este sistema cristalino é compartido por moitos outros metais, como o chumbo eo cobre; o tamaño dunha cela unitaria de aluminio é comparable ao deses outros metais. Con todo, este sistema non é compartido polos demais membros do seu grupo; o boro ten enerxías de ionización demasiado altas para permitir a metalización, o talio ten unha estrutura compacta hexagonal, e o galio e o indio teñen estruturas inusuais que non son de paquete pechado como as do aluminio e o talio. Os poucos electróns dispoñibles para a ligazón metálica no aluminio metálico son unha causa probable de que sexa brando, cun baixo punto de fusión e unha baixa resistividade eléctrica.
Propiedades
O aluminio metálico ten un aspecto que vai do branco prateado ao gris apagado, dependendo da rugosidade da superficie. Os espellos de aluminio son os máis reflectores de todos os espellos metálicos para a luz ultravioleta próxima e a infravermella afastada, e un dos máis reflectantes do espectro visible, case á par da prata, polo que os dous se parecen. . O aluminio tamén é bo para reflectir a radiación solar, aínda que a exposición prolongada á luz solar no aire engade desgaste á superficie do metal; isto pódese evitar se o aluminio é anodizado, o que engade unha capa protectora de óxido na superficie.
Comité Olímpico Nacional de Zambia
Dende 2010, o Comité, conxuntamente co Comité Olímpico Internacional (COI) e o Goberno de Zambia xestionou un Centro de Desenvolvemento de Mocidade Olímpica en Lusaca, Zambia. O centro foi aberto como proxecto piloto polo COI e está aberto a toda a mocidade no país.
Aluminio
Propiedades
A densidade do aluminio é de 2,70 g/cm3, aproximadamente 1/3 da do aceiro, moi inferior á doutros metais habituais, o que fai que as pezas de aluminio sexan facilmente identificables pola súa lixeireza. A baixa densidade do aluminio en comparación coa maioría dos demais metais débese a que os seus núcleos son moito máis lixeiros, mentres que a diferenza no tamaño da cela unitaria non compensa esta diferenza. Os únicos metais máis lixeiros son os metais de grupos 1 e 2, que á parte do berilio e o magnesio son demasiado reactivos para o seu uso estrutural (e o berilio é moi tóxico).. O aluminio non é tan forte ou ríxido como o aceiro, pero a súa baixa densidade compénsao na industria aeroespacial e en moitas outras aplicacións nas que o peso lixeiro e unha resistencia relativamente alta son cruciais.
Aplicacións
Xa sexa considerando a cantidade ou o valor do metal empregado, o seu uso excede ao do calquera outro exceptuando o aceiro, e é un material importante en multitude de actividades económicas.
Carballedo, Santa Locaia de Parga, Guitiriz
Carballedo é un lugar da parroquia de Santa Locaia de Parga no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 11 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 6 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 4 habitantes.
Aluminio
Aplicacións
O aluminio puro é brando e fráxil, pero as súas aliaxes con pequenas cantidades de cobre, manganeso, silicio, magnesio e outros elementos presentan unha gran variedade de características adecuadas ás máis diversas aplicacións. Estas aliaxes constitúen o compoñente principal de multitude de compoñentes dos avións e foguetes, nos cales o peso é un factor crítico.
Cando se evapora aluminio no baleiro, forma un revestimento que reflicte tanto a luz visible como a infravermella; ademais a capa de óxido que se forma impide a deterioración do recubrimento, por esta razón empregouse para revestir os espellos de telescopios, en substitución da prata.
Dada a súa gran reactividade química, finamente pulverizado úsase como combustible sólido de foguetes e para aumentar a potencia de explosivos, como ánodo de sacrificio e en procesos de aluminotermia (termita) para a obtención de metais.
Outros usos do aluminio son:
Historia
Tanto en Grecia como en Roma empregábase o alume (do latín alūmen, -ĭnis, alume), un sal dobre de aluminio e potasio, en tintorería e como adstrinxente en medicina, uso aínda en vigor.
En 1761, Guyton de Morveau suxeríu chamar "alumine" á base do alume. En 1808 Humphry Davy identificou a existencia dunha base de metal no alume, que nun principio chamou "alumium", pero máis tarde decidiu cambialo por aluminium por coherencia coa maioría dos nomes de elementos, que usan o sufixo -ium. Deste derivaron os nomes actuais noutros idiomas; no entanto, nos EEUU co tempo se popularizou o uso da primeira forma, hoxe tamén admitida pola IUPAC aínda que prefire a outra.
Xeralmente recoñécese a Friedrich Wöhler o illamento do aluminio en 1827. Aínda así, o metal foi obtido, impuro, dous anos antes polo físico e químico danés Hans Christian Ørsted. Ademais, Pierre Berthier descobreu aluminio no mineral da bauxita e o extraeu con éxito del. Frenchman Henri Etienne Sainte-Claire Deville mellorou o método de Wöhler en 1846, e describiu as súas melloras nun libro en 1859. Deville tamén concibiu a idea da electrólise do óxido de aluminio disolto en criolita. Charles Martin Hall e Paul Héroult desenvolverían un proceso máis práctico despois de Deville.
Antes de que fose desenvolvido o proceso Hall-Héroult a finais da década de 1880, o aluminio era moi difícil de extraer dos seus diversos minerais. Isto facía ao aluminio puro máis valioso que o ouro. Barras de aluminio foron exhibidas na Exposición Universal de 1855.
Abundancia e obtención
Aínda que o aluminio é un material moi abundante na codia terrestre (8,1%) raramente se atopa libre. As súas aplicacións industriais son relativamente recentes, producíndose a escala industrial dende finais do século XIX. Cando foi descuberto atopouse que era extremadamente difícil a súa separación das rochas das que formaba parte, polo que durante un tempo foi considerado un metal precioso, máis caro có ouro; así a todo, coas melloras dos procesos os prezos baixaron continuamente ata colapsarse en 1889 tras descubrirse un método sinxelo de extracción do metal. Actualmente, un dos factores que estimula o seu uso é a estabilidade do seu prezo.
As primeiras sínteses do metal baseáronse na redución do cloruro de aluminio con potasio elemental. En 1859 Henri Sainte-Claire Deville publicou dúas melloras ao proceso de obtención ao substituír o potasio por sodio e o cloruro simple por dobre; posteriormente, a invención do proceso Hall-Héroult en 1886 abaratou o proceso de extracción do aluminio a partir do mineral, o que permitiu, xunto co proceso Bayer do mesmo ano, que se estendese o seu uso ata facerse común en multitude de aplicacións.
Snatch, cochos e diamantes
Snatch, cochos e diamantes (en Snatch) é un filme británico-estadounidense dirixido por Guy Ritchie que foi estreado no 2000.
Sinopse
Franky é un ladrón de diamantes que ten que entregar un valioso exemplar ó seu xefe Avi, pero, antes de facelo deixase convencer por un tal Boris para poxar nun combate ilegal de boxeo. En realidade, trátase dunha trampa para arrebatarlle o diamante. Cando Avi se decata, contrata a Tony para atopar a Franky e ó diamante. Descuberto o triste destino de Franky, a recuperación da xoia desaparecida provoca unha situación caótica, onde o engano, a chantaxe e a fraude mestúranse de xeito sanguento con cans, diamantes, boxeadores e gran variedade de armas.
A Raia, Santa María de Lurdes, Curtis
A Raia é un lugar da parroquia de Santa María de Lurdes no concello coruñés de Curtis, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 56 habitantes (26 homes e 30 mulleres).
Aluminio
Abundancia e obtención
A recuperación do metal a partir da chatarra (reciclado) era unha práctica coñecida dende principios do século XX. É, así a todo, a partir da década de 1960 cando se xeneraliza, máis por razóns medioambientais que estritamente económicas.
O proceso ordinario de obtención do metal consta de dúas etapas, a obtención de alumina polo proceso Bayer a partir da bauxita, e posterior electrólise do óxido para obter o aluminio.
A elevada reactividade do aluminio impide extraelo da alumina mediante redución, sendo necesaria a electrólise do óxido, o que esixe á súa vez que este se atope en estado líquido. No entanto, a alumina ten un punto de fusión de 2000 °C, excesivamente alta para acometer o proceso de forma económica polo que era disolta en criolita fundida, o que diminuía a temperatura ata os 1000 °C. Actualmente, a criolita substitúese cada vez máis pola ciolita un fluoruro artificial de aluminio, sodio e calcio.
Isótopos
O aluminio ten nove isótopos cuxas masas atómicas varían entre 23 e 30 uma. Tan só o Al-27, estable, e Al-26, radioactivo cunha vida media de 0,72×106 anos, atópanse na natureza. O Al-26 prodúcese na atmosfera ao ser bombardeado o argon con raios cósmicos e protóns. Os isótopos de aluminio teñen aplicación práctica na datación de sedimentos mariños, xeos glaciares, meteoritos etc. A relación Al-26/Be-10 empregouse na análise de procesos de transporte, deposición, sedimentación e erosión a escalas de tempo de millóns de anos.
O Al-26 cosmoxénico aplicouse primeiro nos estudos da Lúa e os meteoritos. Estes últimos atópanse sometidos a un intenso bombardeo de raios cósmicos durante a súa viaxe espacial, producíndose unha cantidade significativa da Al-26. Tralo seu impacto contra a Terra, a atmosfera, que filtra os raios cósmicos, detén a produción da Al-26 permitindo determinar a data en que o meteorito caeu.
Precaucións
O aluminio é un dos poucos elementos abundantes na natureza que parecen non ter ningunha función biolóxica beneficiosa. Algunhas persoas manifestan alerxia ao aluminio, sufrindo dermatite por contacto, e ata desordes dixestivas ao inxerir alimentos cociñados en recipientes de aluminio; para o resto de persoas, non se considera tan tóxico coma os metais pesados, aínda que existen evidencias de certa toxicidade se se consome en grandes cantidades. O uso de recipientes de aluminio non se atopou que carrexe problemas de saúde, estando estes relacionados co consumo de antiácidos ou antitranspirantes que conteñen aluminio. Suxeriuse que o aluminio pode estar relacionado co Alzhéimer, aínda que a teoría foi refugada.
A toxicidade do aluminio inxerido cos alimentos é obxecto de estudo e parece estar máis relacionado coa biodispoñibilidade que coa propia concentración do elemento no alimento. Son as características dos alimentos os que determinan a forma na que se descompón no intestino e as substancias químicas que se liberan. Comprobouse igualmente que, no caso do aluminio, existe un nivel de saturación a partir do cal aínda que se aumente a concentración do elemento non aumenta a cantidade absorbida.
Reciclaxe
O aluminio non cambia as súas características químicas durante o reciclado. O proceso pódese repetir indefinidamente e os obxectos de aluminio pódense fabricar enteiramente con material reciclado. Moitos refugallos de aluminio como as latas pódense prensar doadamente, reducindo o seu volume e facilitando o seu almacenamento e transporte, as latas usadas de aluminio teñen o valor máis alto de tódolos residuos de envases e embalaxes, o cal é un incentivo para a súa recuperación.
Algúns beneficios do reciclaxe de aluminio son:
O aluminio é un material cotizado e rendible cun mercado importante a nivel mundial, polo que todo o aluminio recolleito ten garantido o seu reciclado.
Accións emprendidas
Moitas persoas nos países en desenvolvemento se dedican á recolección de aluminio de refugallo, principalmente latas, polo que contribúen á reciclaxe deste metal. Outras persoas fano por conciencia ambiental; en moitas partes do mundo organizacións comunais, supermercados, escolas e tendas de tódolos tamaños contan cun programa de reciclaxe de aluminio.
Linfocito T
miniatura|dereita|250px|Ilustración dun linfocito. O linfocito T ou célula T é unha célula do sistema inmune. Non hai un só tipo de linfocito T, senón que abrangue estirpes diversas. Non obstante todos os linfocitos T son xerados na medula ósea. Unha vez formados, saen dela e diríxense ao timo, onde comezará a súa maduración. Unha vez localizados nela, coñécense como timocitos. Son máis inmaturos canto máis preto estean do córtex tímico. A medida que maduran, vanse introducindo na parte máis interna do timo.
Maduración tímica
Cando o linfocito T chega ao timo, comeza a primeira maduración destas células. Así, nos primeiros estadíos, a célula T comeza a producir o receptor de linfocito T, de maneira asimétrica. Primeiro a subunidade β e logo a α. A gran maioría de TCRs expresados son o tipo αβ. Máis tarde comezan a expresar os complexos proteicos CD4 e CD8.
A todos estes linfocitos se lles presentan todos os antíxenos do organismo, a través de macrófagos, células dendríticas e células estromais tímicas. Parte deles interacionan de maneira forte, parte de maneira feble e parte non interacionan. As células que interacionan de maneira forte ou non interactúan son eliminadas para previr enfermidades autoinmunes (seleción tímica negativa). As células que interactúan de maneira feble poden continuar coa súa maduración (selección tímica positiva). Xeralmente, os macrófagos e células dendríticas encárganse da selección negativa, mentres que as células estromais tímicas da selección positiva.
As células superviventes comezan a expresar ou ben CD4 (células CD4 positivas; expresan MHC-II) ou ben CD8 (células CD8 positivas; expresan MHC-I). Estas células teñen funcións distintas:
Unha vez feita esta distinción, o linfocito abandona o timo e diríxese a un ganglio linfático.
Maduración postímica
Cando o linfocito chega ao ganglio linfático, inda non está activado. Precisa dun contacto cun antíxeno (esóxeno no caso do linfocito Th e endóxeno no linfocito Tc).
O contacto cos epitopos do MHC produce expresión do receptor de interleucina-2. O contacto con esta substancia provoca a proliferación e diferenciación da célula T.
Ermelo, Países Baixos
Ermelo (en baixo saxón Armel) é un concello da provincia de Güeldres nos Países Baixos. Nos seus 87,40 km² viven 26.312 habitantes (2008).
Poboacións
De Beek, Drie, Horst, Houtdorp, Leuvenum, Speuld, Staverden, Telgt e Tonsel. Staverden recibiu o estatuto de cidade en 1298.
Santián, Amarante, Maside
Santián é un lugar da parroquia de Amarante no concello ourensán de Maside na comarca do Carballiño. Tiña 25 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 12 eran homes e 13 mulleres.
Concello de Sztabin
miniatura|dereita|200px|Localización do concello no [[condado de Augustów.]] O concello de Sztabin é un concello (gmina) rural do condado de Augustów, en Polonia. O seu centro administrativo é a localidade homónima, a aproximadamente 21 km ao sueste de Augustów.
Estado borgoñón
Cos termos Estado borgoñón ou Estados borgoñóns desígnanse a todas as posesións adquiridas polos duques de Borgoña e os seus herdeiros durante case dous séculos, entre 1363 e 1559.
Este Estado foi unha importante potencia na Baixa Idade Media e no Renacemento, e un exemplo de construción dun estado no século XV, pasando de ser un pequeno estado a constituír o primeiro e moderno reino creado en Occidente durante trescentos anos.
Subsistiu en Flandres no século XVI até a guerra dos Oitenta Anos.
Este conglomerado de territorios carecía dun título singular que expresara a idea de unidade política, pero de entre todos destaca o de duque de Borgoña, xa que o titular do ducado era o Grande Mestre e Xefe Soberano da Orde do Vélaro de Ouro, de aí o feito de que, unha vez perdido o territorio propiamente ducal, se seguira mantendo o título, dado o seu prestixio.
A dinastía Valois
En 1363, Filipe o Atrevido, cuarto fillo do rei Xoán II de Francia, recibiu do seu pai o ducado de Borgoña como feudo. En 1369 Filipe casou coa condesa Margarita III de Flandres, herdeira do condado palatino de Borgoña, e tamén dos condados de Artois, Flandres, Nevers e Rethel. E así, en 1384, titulouse deste xeito:
Inaugurouse así unha política matrimonial seguida polos seus sucesores, que construíron o Estado borgoñón. En 1385 Filpe casou aos seus fillos Xoán sen Medo e Margarida con senllos fillos do duque Alberte I de Baviera, tamén conde de Holanda (con Frisia), de Zelandia e de Hainaut, preparando así a unión dinástica ao Estado borgoñón.
Tras a derrota de Azincourt, en 1415, Xoán sen Medo, contrario aos armagnac, aproximouse aos ingleses, do que resultou o seu asasinato nunha entrevista co delfín Carlos. Sucedeuno finalmente o seu fillo Filipe o Bo, que completou a súa alianza cos ingleses polo tratado de Troyes (1420), no que se desherdaba ao delfín en beneficio do fillo do rei de Inglaterra, o futuro Henrique VI; desta maneira foise conformando o poder e a influencia que tiñan os territorios rexidos polo duque de Borgoña.
miniatura|[[Francia en 1435 e, en vermello máis intenso, os territorios franceses do duque de Borgoña Filipe III o Bo.]]
En 1421 Filipe III titulábase «Filipe, duque de Borgoña, conde de Flandres, de Artois e palatino de Borgoña, señor de Salins e de Malinas». Durante a guerra dos Cen Anos, Filipe III herdou de varios primos e apropiouse de varios territorios nos Países Baixos: incorporou ao ses dominios Namur, por compra, en 1429; os condados de Hainaut, Holanda (co señorío de Frisia) e Zelandia, en 1432, por conquista; os ducados de Brabante e de Limburgo, en 1430, por herdanza; e o ducado de Luxemburgo, en 1443, por compra, aínda que dita operación non foi recoñecida até 1467 por Isabel de Austria, esposa de Casimiro IV de Polonia e Lituania.
Estas adquisicións foron confirmadas no tratado de Arrás (1435) por Carlos VII de Francia a cambio de recoñecelo como rei de Francia fronte ás aspiracións inglesas, o cal manifesta a influencia e poder territorial do duque de Borgoña dentro de Francia.
O duque Carlos o Temerario lanzouse a unha política de creación dun reino borgoñón, para o que intentou procurar a vinculación entre as terras propiamente borgoñoas ("pays de par-delà") e as terras neerlandesas do norte ("pays de par-deça"). Isto levouno a unha confrontación co rei Luís XI de Francia, que se intensificou a partir da humillación que lle infrixiu co tratado de Péronne de 1468; por outra parte, en 1473, nun encontro en Tréveris co emperador Frederico III, para concertar o matrimonio da súa filla María co fillo de Frederico III, Maximiliano, intentou ser coroado rey, pero as negociacións interrompéronse bruscamente, quizais debido ás intrigas do rei de Francia, non sen antes recoñecer a Carlos a investidura dos ducados de Güeldres e de Zutphen. A pesar de non conseguir o título de rei, Carlos proseguiu a súa política expansiva conquistando os territorios que separaban as dúas zonas (ambas as Borgoñas ao sur, e Flandres ao norte). A súa loita contra as cidades alsacianas e a ocupación da Lorena, propiciou a unión dos seus veciños na Liga de Constanza e, coa neutralización dos ingleses polo tratado de Picquigny (1475), foi derrotado e morto na batalla de Nancy, en xaneiro de 1477.
Territorios do Estado borgoñón
300px|miniatura|[[Francia en 1477, cos territorios borgoñóns en amarelo. As liñas vermellas marcan as fronteiras con España e co Sacro Imperio.]]
Amilladoiro (túmulo)
Un amilladoiro ou milladoiro é unha morea de pequenas pedras que xorde ao se iren amontoando a través do tempo, por mor do costume de romeiros e peregrinos de deixaren cadansúa pedra ao se dirixir a algún santuario relixioso.
Estado borgoñón
Territorios do Estado borgoñón
No seu apoxeo, en 1477, o Estado borgoñón abarcaba os seguintes territorios:
Amilladoiro (túmulo)
Posíbeis orixes e continuidade na actualidade
A crenza popular vencella o levantamento destes amilladoiros co día do Xuízo Final. Na pasaxe bíblica sinálase que cando chegar o día do xuízo final as pedras falarán e darán trestemuño do cumprimento na peregrinación, por iso o peregrino leva e deposita as pedras. Tamén se vencella as pedras a un posible simbolismo das almas que están no purgatorio por non realizar un ofrecemento realizado en vida. Ou mesmo a unha orixe baseada en rituais funerarios prehistóricos para manter a ligazón entre o finado e a comunidade. Este costume podería estar aínda vixente no rito informal de deitar unha presa de terra sobre o cadaleito antes de tapalo.
Estado borgoñón
Crise territorial: fin da dinastía Valois e chegada dos Habsburgo
En 1482 morreu a duquesa e o seu herdeiro, Filipe o Fermoso era menor de idade. Dado que na guerra no había progresos, e demais que o seu viúvo Maximiliano vía discutida a súa autoridade nos Países Baixos, Maximilano acordou o tratado de Arras co rei Luís XI, polo que recoñecía ao rei francés a posesión do ducado de Borgoña (revertido ao dominio real ao extinguirse o apanage), Picardía (ocupada por Carlos o Temerario desde 1472), e a posesión dos condados de Borgoña e de Artois como dote do matrimonio da súa filla Margarida co delfín Carlos. Luís XI morreu ao ano seguinte e, debido a que a rexente de Francia Ana de Francia anulou o acordo matrimonial e que o rei Carlos VIII tiña proxectos de invasión de Italia, asinouse finalmente a paz no tratado de Senlis (1493), devolvendo os franceses o Franco Condado e Artois aos borgoñóns, e aceptando os borgoñóns a suzeranía francesa sobre Artois e Flandres.
En 1493 Filipe o Fermoso xa era maior de idade e os seus títulos en 1495 mostran as súas posesións territoriais en Borgoña e nos Países Baixos:
Dámaso I, papa
Dámaso I, 37º papa da Igrexa católica entre 366 e a súa morte, en 384. San Dámaso para os cristiáns. En menos de vinte anos dunha intensa actividade conseguiu restituír á Igrexa de Roma o seu prestixio e a súa preeminencia.
Degas (cráter)
O chan do cráter contén fendas que se formaron polo arrefriamento e contracción do material fundido que había no interior do cráter tralo impacto. O material de alta refractividade das paredes e da porción central do cráter probablemente é dunha composición distinta a do material do fondo do cráter e arredores. As condicións de iluminación e os corrementos de material erosionado das costas empinadas da beira do cráter, que deixan exposta a rocha fresca, tamén contribúen á súa aparencia brillante.
Notas
miniatura|left|O cráter Degas co seu sistema de raios, nunha imaxe tomada pola [[Mariner 10 no ano 1974.]]
Dámaso I, papa
Vida
Aínda que se descoñece o seu lugar exacto de nacemento, probablemente na zona de Gallaecia na Península Ibérica, parte do Imperio Romano de Occidente, creceu en Roma. En 341, coñeceu a Atanasio de Alexandría, nesa época exiliado en Roma, do que se fai seguidor e amigo, simpatizando en causas comúns.
Estado borgoñón
Crise territorial: fin da dinastía Valois e chegada dos Habsburgo
Coa excepción de Artois e Flandres (que eran feudos franceses), o resto de territorios pertencían ao Sacro Imperio.
Polo seu matrimonio coa filla dos Reis Católicos e futura raíña Xoana I, posibilitou a vinculación dos territorios borgoñóns coa coroa española.
Reconfiguración do Estado borgoñón: o círculo de Borgoña
miniatura|300px|Os círculos imperiais ao comezo do [[século XVI. En verde, o círculo de Borgoña.]]
Co sucesor de Filipe o Fermoso, Carlos, emperador do Sacro Imperio e rei de España, produciuse a estabilización e organización do territorio dentro da nova situación internacional dos Habsburgo en oposición a Francia.
A nivel territorial, en 1521 conquistou a cidade de Tournai, que se incorporou a Flandres. En 1523/1524, despois de anos de guerra, Carlos foi aceptado como señor de Frisia (tras comprar os seus dereitos ao duque Xurxo o Barbudo, de Saxonia-Meissen en 1515). En 1528 comprou o bispado de Utrecht (que incluía Utrecht e Overijssel) polos tratados de Schoonhoven e Gorinchem. En 1536 conquistou Groninga con Ommelanden e Drente e, en 1543 o ducado de Güeldres con Zutphen polo tratado de Venlo.
A nivel institucional, en 1512 o emperador Maximiliano I, creou o Círculo imperial de Borgoña, que englobaba este conglomerado de territorios, o denominado Estado borgoñón, que os Habsburgo herdaron dos duques borgoñóns Filipe o Bo e Carlos o Temerario, e dos seus sucesores.
Unha maior cohesión do círculo de Borgoña estableceuse coa Pragmática Sanción de 1549, pola que só os territorios dos Países Baixos ("pays de par-deça") foron declarados unha entidade territorial indivisible, as Dezasete Provincias, que se herdaría polo mesmo monarca (Señor dos Países Baixos: Heer der Nederlanden).
O círculo de Borgoña comprendía os seguintes territorios:
Prestixio do título de duque de Borgoña
Dado o prestixio do título de duque de Borgoña, e dado que os Habsburgo eran os sucesores dos duques borgoñóns, usaron o título de duque de Borgoña (mesmo despois de perdern o ducado). Este titulo englobaba os títulos de duque de Borgoña, de Brabante, Baixa Lorena, de Limburgo, de Luxemburgo e de Güeldres, Conde de Borgoña, de Flandres, de Artois, de Hainaut, de Holanda, de Zelandia, de Namur e de Zutphen, Margrave do Sacro Imperio Romano, Señor de Frisia, de Salins, de Malinas e das cidades, vilas e terras de Utrech, Overijssel e Groninga. Pero todos estes títulos non aparecían na intitulación dos reis en España, onde só se especificaba duque de Borgoña, de Brabante e conde de Flandres, e os demais títulos se supoñían implícitos nun etc ou nun &c ao final da intitulación.
Reinados de Filipe V de Borgoña, Isabel e Filipe VI
As abdicacións do emperador Carlos V mostran a falta de cohesión interna dos territorios do cículo de Borgoña, que era tan só unha unión dinástica de herdanza remanente do Estado borgoñón.
Deste xeito, o rei de España Filipe II (Filipe V de Borgoña), ao iniciar o seu reinado, ostentaba, como duque titular de Borgoña, os títulos de duque de Borgoña, de Brabante, da Baixa Lorena, de Limburgo, de Luxemburgo e de Güeldres, conde palatino de Borgoña, conde de Flandres, de Artois, de Hainaut, de Holanda, de Zelandia, de Namur e de Zutphen, margrave do Sacro Imperio Romano, Señor de Frisia, de Salins, e de Malinas, e das cidades, vilas e terras de Utrecht, Overijssel e Groninga.
miniatura|A [[Unión de Utrech e a Unión de Arrás.]] miniatura|Os Países Baixos coa liña de delimitación da [[Tregua dos doce anos.]]
En 1568, comezou a rebelión nos Países Baixos, que daría lugar á guerra dos Oitenta Anos. O 5 de xaneiro de 1579, os súbditos católicos do soberano formaron a Unión de Arras, que incluía as provincias de Artois, Hainaut e parte de Flandres (Lille, Douai e Orchies). En resposta, os protestantes constituíron o 23 de xaneiro a Unión de Utrecht, que incluía as de Holanda, Zelandia, Utrech, Güeldres, Groninga e, posteriormente, cidades de Brabante e Flandres.
O 26 de xullo de 1581, as provincias de Brabante, Güeldres, Zutphen, Holanda, Zelandia, Frisia, Malinas e Utrech, anularon nos Estados Xerais a súa vinculación co rei de España Filipe II pola Acta de abxuración, e elixiron como soberano a Francisco de Anjou.
Pero Filipe II non renunciou a estes territorios, e o gobernador dos Países Baixos, Alexandre Farnesio, iniciou a contraofensiva e recuperou a obediencia ao rei de España de gran parte do territorio, especialmente tras o asedio de Antuerpen, pero parte deles volvéronse a perder tras a campaña de Mauricio de Nassau.
Antes da morte do rei Filipe II, o territorio dos Países Baixos, en teoría as dezasete provincias, e o resto dos territorios borgoñóns, non pasaron ao seu fillo Filipe (futuro Filipe III), senón conxuntamente á súa filla Isabel Clara Euxenia e ao seu xenro o arquiduque Alberte de Austria pola Acta de Cesión de 6 de maio de 1598.
Os tratados de paz con Francia (1598) e con Inglaterra (1604) e o esgotamento pola guerra levaron ao establecemento da "tregua dos doce anos" (tamén coñecida como pax hispanica).
Na práctica, os territorios do norte formaban as Provincias Unidas: Holanda, Zelandia, Utrecht, Güeldres (con Zutphen), Overijssel (con Drente), Frisia e Groninga, ademais das terras da Xeneralidade (partes de Brabante, Flandres e Limburgo). Os territorios do sur permanecieron baixo a soberanía dos Habsburgo epañois: Flandres, Artois, Hainaut, Namur, Luxemburgo, Brabante, Antuerpen, Malinas e Limburgo. En 1621 morreu o arquiduque Alberto sen descendencia e, polo estipulado na Acta de Cesión de 1598, a pretendida soberanía sobre as 17 provincias (de feito, só a parte sur) neerlandesas, e o resto dos territorios borgoñóns, pasararon ao rei de España e sobriño de Isabel Clara Euxenia, Filipe IV, o que coincidiu co final da tregua (debido ao acceso ao goberno do Conde-Duque de Olivares), e o comezo da guerra dos Trinta Anos.
Finalmente, tras unha guerra infrutuosa, o 30 de xaneiro de 1648, polo tratado de Münster, España recoñeceu a total independencia da República das Provincias Unidas dos Países Baixos e o rei Filipe IV eliminou da súa intitulación conde de Holanda, de Zelandia e de Zutphen, Señor de Frisia e das cidades, vilas e terras de Utrecht, Overijssel e Groninga.
Por outro lado, o tratado de Münster de 24 de outubro de 1648 estipulou que o círculo de Borgoña permañecería dentro do Sacro Imperio.
Disolución do Estado borgoñón en tempois de Luís IV de Francia
miniatura|Expansión territorial francesa entre 1552 e 1798. A época de Luís XIV está sinalada en cor laranxa. miniatura|200px|O [[Camiño Español.]]
A dislocación do que quedaba da herdanza do Estado borgoñón realizose durante o reinado de Luís XIV de Francia:
Desta maneira rompíase o nexo que posibilitara un mínimo de cohesión entre os desvertebrados dominios territoriais do Estado borgoñón, producíndose o disloque definitivo do sistema de comunicacións entre os terrritorios do antigo ducado de Borgoña entre si, e con respecto ás posesións españolas do norte de Italia (o chamado Camiño español).
Con isto rematou a desaparición da estrutura xeopolítica do Estado borgoñón que, iniciada en 1363 e vinculada aos Habsburgo en 1477, terminou por desaparecer ao interromperse os vínculos que lle daban o seu carácter territorial fronte a Francia e Alemaña (Sacro Imperio).
Definitivo final do círculo de Borgoña
O círculo de Borgoña seguiu existindo de forma precaria, pero só nos Países Baixos (reducidos á zona sur), e flutuando as súas fronteiras con Francia.
Polo tratado de Baden (1714), que forma parte do corpus de tratados que puxeron fin á guerra de Sucesión española, os Países Baixos pasaron á soberanía de Austria (polo que por iso se denominaron desde aquela Países Baixos austríacos).
A final do círculo chegou o 1 de outubro de 1795, cando a Convención Nacional Francesa incorporou o seu territorio a Francia, sendo recoñecida esta anexión o 17 de outubro de 1797 no tratado de Campo Formio.
Concello de Lipsk
thumb|dereita|200px|Localización do concello no [[condado de Augustów.]] O concello de Lipsk é un concello (gmina) urbano-rural do condado de Augustów, en Polonia. O seu centro administrativo é a localidade homónima, a aproximadamente 32 km ao sueste de Augustów.
O concello ten unha superficie de 184,42 km2, e unha poboación total de 5.660 habitantes (2006).
Blascar
Blascar é unha empresa galega do sector naval adicada á construción e reparación naval. Ten sede na Graña e A Cabana, Ferrol.
Historia
As orixes do estaleiros están nun estaleiro familiar en Muros. Blascar realizaba traballos eléctricos no porto da Coruña. Freinaval abriu unha nave en Fene, no polígono de Vilar do Colo. Dende 2007 fai traballos nas instalacións da Graña e A Cabana. Posteriormente faríanse cargo das instalación co nome de Blascar.
A empresa utiliza as instalacións dos anteriores estaleiros Astafersa na Graña e Cocimar na Cabana dende 2017.
A Aldeíña, Amarante, Maside
A Aldeíña é un lugar da parroquia de Amarante no concello ourensán de Maside na comarca do Carballiño. Tiña 12 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 7 eran homes e 5 mulleres.
Digañe, Santa Locaia de Parga, Guitiriz
Digañe é un lugar da parroquia de Santa Locaia de Parga no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 28 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 14 homes e 14 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 26 habitantes.
Enfermidade celíaca
A enfermidade celíaca ou doenza celíaca (celiaquía) é unha doenza autoinmune que comeza na infancia e está provocada por unha intolerancia intestinal permanente ao glute. Caracterízase por unha inflamación crónica do intestino delgado na zona do xexuno, causada pola exposición á gliadina, unha proteína vexetal dalgúns cereais na dieta.
A gliadina é un dos compoñentes do glute (proteína presente no trigo (Triticum spp.), o orxo (Hordeum vulgare), o centeo (Secale cereale), o triticale (× Triticosecale), o kamut (Triticum turgidum), o trigo vermello ou espelta (Triticum spelta) e posibelmente a avea (Avena sativa) —por cuestións de contaminación cruzada—). Ao ser exposta á gliadina, a encima transglutaminasa tisular modifica a proteína e o sistema inmune do individuo fai unha reacción cruzada en contra do intestino delgado, causando unha reacción inflamatoria que causa atrofia das vilosidades que recobren o intestino e interferencias na absorción de nutrientes.
En condicións normais todo alimento inxerido debe pasar por un proceso de dixestión que o degrade en partículas máis pequenas para que estas poidan ser despois absorbidas. Esta absorción de alimentos ten lugar no intestino delgado e para que isto sexa posíbel cómpre a existencia de vilosidades que, á súa vez, poderíamos comparar con raíces microscópicas que penduran no interior do intestino. O seu papel na absorción é semellante á que realizan as raíces das árbores sendo a lonxitude destas esencial para que dita absorción se produza en maior ou menor grao. Cando a lonxitude da vilosidade é acurtada, a absorción vese reducida e a nutrición da persoa queda comprometida. E é isto precisamente o que sucede cos celíacos, que sofren dun encurtamento destas raíces, o que provoca unha intolerancia ao glute.
É un trastorno que aparece en persoas xeneticamente predispostas, de todas as idades a partir da nenez. Os síntomas inclúen diarrea crónica, atraso do crecemento e/ou do desenvolvemento infantil, dispnea, erupcións na pel, perda de peso, cambios no carácter, vómitos e ventre inchado, malia que estes síntomas poden estar ausentes e aparecen de cando en vez, estes síntomas poden aparecer en calquera de case todos os órganos e sistemas do corpo. Estímase que a doenza afecta ao 1% da poboación de linguas indoeuropeas, aínda que se pensa que é unha enfermidade considerabelmente subdiagnosticada. Coma resultado de exames precoces, estase ollando un número crecente de diagnosticados asintomáticos. O único tratamento eficaz é o cambio a unha dieta libre de glute e permitir a rexeneración das vilosidades intestinais.
Malia ser un trastorno causado por unha reacción ás proteínas do trigo, non é o mesmo que unha alerxia ao trigo. O termo axeitado é intolerancia ao glute, enteropatía sensitiva o glute, esprú endémico non-tropical e esprú celíaco. O termo «celíaco» vén do grego κοιλιακός (koiliakós, intestinal). Foi introducido no século XIX nunha tradución da obra do médico grego Areteo de Capadocia, que é considerada a primeira descrición da doenza.
Historia
Coñecida nos últimos tempos coma a «enfermidade irlandesa», a celiaquía pasou por distintas fases ao longo da historia, até hoxe.
As primeiras descricións sobre celíacos foron realizadas na segunda metade do século I d.C. por Areteo de Capadocia, médico helenístico-romano, coetáneo de Galeno. Nela Areteo facía referencia a suxeitos desnutridos, con deposicións abundantes e fedentas, que empeoraban cando inxerían trigo, un cereal cultivado pola humanidade dende hai uns 15 000 anos; isto é pouco con relación, por exemplo, ás froitas ou aos peixes, que consumimos dende sempre. A verba grega que empregou Areteo para identificar aos pacientes foi koiliakós (da que deriva ‘celíaco’), que orixinariamente significa ‘os que sofren do intestino’.