cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaitana
Continuidade da resistencia
A tranquilidade non durou moito. Regresaron os españois con reforzos que puxeron os indíxenas en gran desvantaxe, ao punto da extinción. A historia rexistra, segundo frei Pedro Simón -que escribe en 1626- que de catorce ou quince mil indíxenas que había na vila de Timaná quedaron só uns 600. As epidemias de vexigas, as guerras e os traballos forzados impostos polos españois non permitían sobrevivir os nativos.
Vencido, o que quedou do pobo nativo repregouse e colocou como defensa a fragosidade no terreo, desde onde seguiu no seu empeño de resistir.
Voo 5 de Northwest Airlines
O voo 5 de Northwest Airlines era un servido dende o aeroporto de Miami ata o aeroporto de Minneapolis/Saint Paul que o día 4 de xaneiro de 1990 sufriu a perda do motor número 3 (o de estribor) a 35 000 pés (11 000 m) sobre Madison, Florida.
Despois da aterraxe, os equipos de inspección atoparon que faltaba o selo externo do baño dianteiro que probablemente se instalara incorrectamente, causando unha fuga cando o avión estaba presurizado. O selo ausente provocou que o motor 3 inxerise anacos conxelados do fluído do baño, danando así as láminas do compresor. Tras o fallo o motor separouse do avión, como estaba deseñado.
A Xunta Nacional de Seguridade no Transporte (NTSB) determinou que a causa probable do incidente foi "o fallo do persoal da compañía para prestar o servizo axeitado ao baño dianteiro do avión".
Día de Asturias
O Día de Asturias é a xornada festiva da comunidade autónoma española do Principado de Asturias. Celébrase o día 8 de setembro, coincidindo coa festividade da Virxe de Covadonga, patroa de Asturias.
A festa, establecida pola Lei 5/1984, do 28 de xuño, celébrase institucionalmente cada ano na localidade que determine o Consello de Goberno do Principado de Asturias.
Ratchis
Ratchis (ou Rachis) foi un rei longobardo de Italia, que reina de 744 a 749 e por segunda vez de 756 a 757. Antes fora duque de Friúl (desde o 739 a 744).
Traxectoria
Máis diplomático que guerreiro, busca a paz co Papado e o Imperio Bizantino, cousa que desencadea unha forte oposición dunha gran parte da nobreza longobarda, que desexaba unha política «dura» do rei Liutprando. Impopular, prefire abdicar e retirarse coa súa familia ao mosteiro de Monte Cassino.
En decembro de 756, tras a morte accidental do seu irmán Aistulfo, volve ao trono, antes de renunciar definitivamente ao poder en 757.
The Adventures of Rain Dance Maggie
Vídeo musical
O 30 de xullo de 2011, a banda gravou un vídeo no tellado dun edificio en Venice Beach, California, dirixido por Marc Klasfeld.
Miraz, Friol
Santiago de Miraz é unha parroquia rural do concello de Friol na provincia de Lugo. Tiña 101 habitantes en 2016, segundo datos do Instituto Galego de Estatística, 54 homes e 47 mulleres distribuídos en 10 entidades de poboación. O que supón unha diminución de 40 habitantes respecto ao ano 2007 cando tiña 141 habitantes (73 homes e 68 mulleres) e 46 menos que en 2004.
Elías Valiña
Elías Valiña Sampedro, coñecido como O cura do Cebreiro, nado en Lier (Sarria) o 2 de febreiro de 1929 e finado o 11 de decembro de 1989, foi un sacerdote e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito Canónico pola Universidade Pontificia de Comillas en 1959 e doutorado na Universidade Pontificia de Salamanca en 1965. Foi párroco do Cebreiro dende 1959, propulsou a restauración do poboado do Cebreiro, rematada en 1971 coa inauguración do Museo Etnográfico. Foi un estudoso do Camiño de Santiago que sinalizou coas frechas amarelas o traxecto desde Francia e, en Galicia recuperou tramos perdidos e promoveu a creación do Boletín del Camino de Santiago.
Dirixiu o Inventario artístico de Lugo y su provincia (1975) e o Inventario del patrimonio arquitectónico de la provincia de Lugo (1980-1983).
Abebe Bikila
miniatura|dereita|Abebe Bikila no maratón dos xogos olímpicos de Roma. Abebe Bikila (en amhárico አበበ ቢቂላ), nado en Scioa o 7 de agosto de 1932 e finado en Adís Abeba o 25 de outubro de 1973, foi un corredor de maratóns etíope, dúas veces campión olímpico, en Roma 1960 e Toquio 1964.
Traxectoria
Axente de policía e garda do corpo persoal do derradeiro emperador etíope, Haile Selassie, Abebe Bikila (consérvase a orde onomástica etíope, na que en primeiro lugar se cita o apelido -Abebe- e logo o nome propio -Bikila-), nado en Scioa, no Imperio de Etiopía, converteuse nun heroe nacional despois de obter a medalla de ouro na XVII Olimpíada en Roma.
Desde os Xogos celebrados en Roma no ano 1960, circula a lenda de que Bikila venceu e correu toda a distancia completa da maratón, 42,195 km, descalzo. En realidade comezou calzado, mais tendo problemas cunha das zapatillas no transcurso da carreira, decidiu continuar o resto sen calzado. Naquela carreira, Bikila pasou ao lado do Obelisco de Axum, que fora trasladado a Italia logo da guerra de Etiopía na década de 1930 (o monumento, sería definitivamente restituído a Etiopía o 18 de abril de 2005).
Catro anos despois Bikila presentouse, en peor forma física, nas Olimpíadas de 1964 en Toquio. Fora operado de apendicite seis semanas antes da carreira, e apenas tivo tempo para se preparar. Nesta ocasión correu calzado e venceu de novo. Bikila converteuse no primeiro atleta que vencía na maratón en dúas olimpíadas, e estabeleceu o mellor tempo mundial da distancia.
No 1969, Bikila tivo un accidente automobilístico preto de Adís Abeba. Non se recuperou dos traumas sufridos e, poucos anos despois, faleceu, con tan só 41 anos de idade.
O estadio nacional de Addis Abeba está dedicado á súa memoria.
Eleccións municipais en Boborás
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Boborás dende 1979. miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Boborás]]
Composición das Corporacións
Corporacións democráticas en Boborás desde a aprobación da Constitución de 1978.
Cefamandol
A fórmula farmacéutica é un sal de cefamandol denominado cefamandol-Nafate, que se transforma en cefamanadol por mor da estearasa plasmática
Espectro de acción
Cefamandol ten actividade fronte a bacterias grampositivas: Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes e Streptococcus pneumoniae. Porén, non ten actividade fronte a Enterococcus. Tamén é activo fronte a Proteus mirabilis, Escherichia coli e Klebsiella pneumoniae. Son resistentes Enterobacter e Serratia marcescens.
Dosificación
Soamente existe formulación parenteral.
Embarazo e lactación
Non hai recomendación sólidas acerca deste aspecto.
Cefpodoxima
Cefpodoxima é un antibiótico beta-lactámico pertencente á terceira xeración de cefalosporinas. A fórmula farmacéutica é cefpodoxima-proxetilo, un éster que se transforma na forma activa no organismo humano. 130 miligramos deste éster corresponden a 100 mg de cefpodoxima.
Espectro de acción
Cefpodoxima é activa fronte a bacterias grampositivas: Staphylococcus aureus, Staphylococcus saprophyticus, Streptococcus pneumoniae e Streptococcus pyogenes. Tamén presenta actividade fronte a Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis e Neisseria gonorrhoeae. Tamén presenta actividade in-vitro (non existen estudos de eficacia clínica) fronte a Streptococcus agalactiae, Citrobacter diversus, Klebsiella oxytoca, Proteus vulgaris, Providencia rettgeri, Haemophilus parainfluenzae e Peptostreptococcus magnus.
Dosificación
Unicamente existe formulación oral. A dose convencional é de 200 a 400 miligramos cada 12 horas. A dose debe reducirse en insuficiencia renal (filtrado menor de 40) e en poboación pediátrica.
Embarazo e lactación
Cefpodoxima está catalogada na categoría B da FDA. Non obstante secrétase no leite materno en importantes cantidades, polo que se desaconsella o seu uso durante a lactación3.
Indicacións terapéuticas
A axencia española de medicamentos recolle tres indicacións: sinusite aguda bacteriana, amigdalite e exacerbación aguda da bronquite crónica.
Efectos secundarios
Os máis salientables son as molestias gastrointestinais e a diarrea.
Cedi
O cedi é a moeda de curso legal de Ghana. O seu código ISO 4217 é GHS. A palabra cedi deriva da palabra akan que designaba un tipo de cunchas empregadas antigamente como moeda, e a fracción desta moeda, coñecida como pesewa, deriva da akan pésewabo, nome dunhas sementes que tamén se empregaban como unidades de conta. O cedi foi introducido o 3 de xullo do 2007 e é igual a 10.000 vellos cedis. Foi a unidade monetaria de valor máis alto dos países africanos no 2007. Un cedi divídese en 100 pesewas (Gp), aínda que a inflación fixo que desapareceran as moedas fraccionarias.
Historia
O cedi apareceu en 1965 en substitución da libra ghanesa a razón de 2,4 cedis por libra ou, o que era o mesmo, 1 pesewa = 1 penique. Este primeiro cedi substituíuse por outra moeda, tamén chamada cedi en 1967. O novo cedi valía 1,2 antigos cedis, co cal a conversión de libras a cedis facíase máis sinxela (2 novos cedis por libra).
Nos anos '70, 1 cedi equivalía a 1 dólar. En 1983, o troco baixara xa a 90 cedis por dólar, e en 1993, a 720 cedis por dólar. No 2005, a taxa de troco evolucionou desfavorablemente ata máis de 9.000 cedis por dólar. Con esta taxa de troco, e segundo datos de agosto do 2005, o cedi era a sexta moeda de valor máis baixo do mundo.
O novo cedi
A causa da gran inflación dos últimos anos, en xullo do 2007 puxéronse en circulación os novos billetes e moedas emitidos na nova divisa, o Novo Cedi (GH¢). 1 Novo Cedi = 10.000 antigos, e cada un deles se dividía en 100 Pesewas. De xeito que o troco dun Novo Cedi por 1 Dólar USA a decembro do 2006 era de 0,92 GHc ou 92 Pesewas.
Moedas e billetes
O Banco de Ghana emite moedas de 1, 5, 10, 20 e 50 pesewas e 1 Novo Cedi, así como billetes con denominacións de 1, 5, 10, 20 e 50 cedis.
Arthur Gardiner Butler
Arthur Gardiner Butler, nado o 27 de xuño de 1844 en Chelsea, barrio do centro de Londres, encadrado no municipio de Kensington e Chelsea, e finado o 28 de maio de 1925 en Beckenham, condado de Kent, foi un entomólogo, aracnólogo e ornitólogo inglés.
Traballou no Museo Británico na taxonomía de aves, insectos e arácnidos.
Traxectoria
Arthur Gardiner Butler naceu en Chelsea, Londres. Era fillo de Thomas Butler (1809-1908), subsecretario do Museo Británico.
Fixo os seus primeiro estudos na St. Paul's School, Máis tarde cursou un ano de debuxo na Escola de Arte de South Kensington.
No Museo Británico foi nomeado oficial, con dúas funcións, como asistente de mantemento en zooloxía e como asistente de bibliotecario en 1879.
Honores
Foi membro da Royal Entomological Society, da Sociedade Linneana de Londres, da Zoological Society of London, e da British Ornithologists' Union (o seu principal interese eran as aves), e foi nomeado doutor Honoris Causa por '"unha universidade estadounidense", segundo o seu obituario de Ibis, Serie 12, vol 1, 1925, pp.722-723, aínda que non recibira unha formación científica formal.
Obras
Publicou numerosos artigos sobre as arañas de Australia, das illas Galápagos, Madagascar e outros lugares.
Narla, Friol
San Pedro de Narla é unha parroquia rural do concello de Friol na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2016 tiña 204 habitantes (103 homes e 101 mulleres), 29 menos ca en 2007 (cando tiña 233 habitantes, 119 homes e 114 mulleres) e 35 menos que en 2004. Ten quince entidades de poboación.
Liga de Campións da UEFA 2011-12
A Liga de Campións da UEFA 2011-12 foi a 57ª edición da Liga de Campións da UEFA, a máxima competición europea de fútbol a nivel de clubs organizada pola UEFA.
O Chelsea FC proclamouse campión por primeira vez na súa historia. Venceu na quenda de penaltis por 3-4 ao Bayern de Múnic, logo de empatar 1-1 e de xogar a prórroga. A final disputouse o 19 de maio de 2012 no Allianz Arena de Múnic, Alemaña, estadio do subcampión.
Roldas previas
thumb|Número de equipos por país, que clasificaron á final, na edición 2011-12 da Liga de Campións da UEFA Un total de 76 equipos participaron nesta edición procedentes dun total de 52 federacións afiliadas á UEFA sen incluír a de Liechtenstein, a cal non ten unha competición de liga propia. Destes 76 equipos, 22 clasificáronse de forma directa. Os outros 54 disputaron diversas roldas previas ata chegar á fase de grupos.
Primeira rolda
Participaron os campións das 4 ligas co coeficiente UEFA máis baixo do ano 2011. O sorteo tivo lugar xunto co das dúas primeiras roldas previas da Liga Europa da UEFA o 20 de xuño de 2011; a ida das eliminatorias disputouse o 28 e o 29 de xuño, mentres que a volta xogouse o 5 e o 6 de xullo.
Segunda rolda
Participaron os 2 vencedores da rolda anterior xunto aos campións das ligas clasificadas entre as posicións 17 e 49 (ambas inclusive) da clasificación de coeficientes UEFA de 2010 (salvo a federación de Liechtenstein porque carece dunha competición propia de liga). O mesmo sorteo da primeira rolda previa serviu para establecer as eliminatorias da segunda. A ida disputouse o 12 e o 13 de xullo, mentres que a volta xogouse o 19 e o 20 de xullo.
Terceira rolda
O sorteo da terceira rolda de clasificación levouse a cabo o 15 de xullo en Nyon. Os partidos de ida disputáronse o 26 e o 27 de xullo, e os de volta tiveron lugar o 2 e o 3 de agosto de 2011. Os perdedores desta rolda xogaron a rolda de play-off da UEFA Europa League.
Terceira rolda de campións
Participaron os 17 gañadores da rolda anterior xunto aos campións das ligas clasificadas entre as posicións 13 e 15 (ambas inclusive) da clasificación de coeficientes UEFA de 2010.
Cuarta rolda
O sorteo da rolda de play-off levouse a cabo o 5 de agosto en Nyon. Os partidos de ida disputaranse o 16 e o 17 de agosto, os de volta o 23 e o 24 de agosto de 2011. Os perdedores desta rolda instalásense na fase de grupos da UEFA Europa *League.
Play-off de non campións
Participaron os 5 gañadores da rolda anterior de non campións de liga xunto a 5 equipos das 5 ligas con mellor coeficiente UEFA.
Participantes
Na fase de grupos competiron os 22 equipos clasificados directamente dende os seus campionatos xunto cos outros 10 equipos clasificados dende as roldas previas da Liga de Campións. Os 22 equipos clasificados directamente foron os seguintes:
O Fenerbahçe foi eliminado do torneo, acusado de arranxar encontros na súa liga, e foi substituído polo Trabzonspor.
Fase de Grupos
Unha vez rematadas as roldas previas da Liga de Campións da UEFA, o sorteo da fase de grupos levouse a cabo o 25 de agosto en Mónaco. Os grupos quedaron do seguinte xeito:
Grupo H
A fase de grupos deu de si algunha sorpresa, como a eliminación de equipos como Manchester United, FC Porto, Manchester City, Valencia CF ou Ajax Ámsterdan, que ao rematar terceiros en cadanseu grupo, disputarán a fase final da UEFA Europa League 2011-12. Outros equipos fortes que quedaron eliminados foron o Borussia Dortmund e o Lille OSC, vixentes campións da Bundesliga e da Ligue 1, pero que tiveron unha actuación decepcionante nesta competición, rematando últimos nos seus grupos. O equipo mais goleador desta fase foi o FC Barcelona con 20 goles anotados, e o menos goleado foi o Real Madrid con 2 goles encaixados. Ámbolos dous equipos foron, co SL Benfica portugués, os únicos equipos que remataron esta fase de grupos sen encaixar ningunha derrota.
Eliminatorias
Unha vez disputadas as 6 xornadas da fase de liguilla nos 8 grupos, 16 equipos acadaron o seu pase para a seguinte fase, a fase de eliminatorias. O 16 de decembro de 2011 tivo lugar o sorteo de oitavos de final, cun bombo no que estaban os equipos que remataron a fase de grupos en primeira posición, e outro bombo cos equipos que remataron en segunda posición. No sorteo decidiuse que equipo do primeiro bombo se emparellaba con cada equipo do segundo bombo.
A final da edición 2011-12 da Liga de Campións da UEFA tivo lugar no Allianz Arena de Múnic o 19 de maio de 2012. Nela enfrontáronse o Bayern Múnic alemán e o Chelsea FC inglés. O colexiado que arbitrou o encontró foi o portugués Pedro Proença. 300px|miniatura|esquerda|Os "onces" de saída. Para o Bayern Múnic, adestrado por Jupp Heynckes, foi a súa 9ª final da máxima competición continental. Pola súa banda, o Chelsea FC, adestrado por Roberto Di Matteo, disputaba a súa 2 final, co único precedente da derrota fronte ó Manchester United na edición 2007-08.
1395
Outros
Historia ano a ano
Liga de Campións da UEFA 2011-12
Eliminatorias
Os dous equipos fracasaran na loita pola competición nacional de liga. O conxunto inglés viña de rematar 6º na Premier League, mentres que o Bayern viña de rematar 2º na Bundesliga.
Na primeira fase da competición, o Chelsea FC rematou primeiro no Grupo E por riba de Leverkusen, Valencia e Genk, con 3 vitorias, 2 empates e 1 derrota. En oitavos de final bateu ó Nápoles por un resultado global de 5-4. Nos cuartos de final tivo que superar ó Benfica, cousa que fixo con 3 goles a prol e 1 en contra. Nas semifinais tocoulle enfrontarse ó vixente campión, o FC Barcelona, vencendo a eliminatoria por 3 goles a 2.
O Bayern Múnic acadou a primeira posición no Grupo A, no cal tivo que enfrontarse a equipos como Nápoles, Manchester City e Villarreal, rematando con 4 vitorias, 1 empate e 1 derrota. Nos oitavos de final enfrontouse co Basilea, ó que superou de xeito sobresaínte por 7 goles a 1. Nos cuartos de final agardaba o Marsella, ó que eliminou cun dobre 2-0 tanto na casa como fora. En semifinais bateu ó Real Madrid dende o punto de penalti, despois de que a eliminatoria rematase cun empate a 3 goles.
O encontro tivo poucas ocasións de gol. O Bayern dominou o balón na primeira metade cun 60% de posesión, lanzando 2 veces a porta, por 1 vez o Chelsea. Na segunda metade a posesión estivo máis igualada. Nela o Bayern lanzou 4 veces a porta e o Chelsea 2. O primeiro gol fíxose agardar até o minuto 83, cando Thomas Müller rematou unha xogada do Bayern coa testa, batendo a Petr Čech. Semellaba que o encontro estaba decidido, pero Didier Drogba acadou o empate no minuto 88 rematando coa testa un saque de esquina.
Na prórroga o Bayern tivo a oportunidade de poñerse de novo por diante cando Drogba cometeu un penalti sobre Ribéry no minuto 93. Robben tirou a pena máxima, pero Čech detivo o balón. A prórroga rematou co 1 a 1, de xeito que houbo de decidir o título dende o punto de penalti.
O Chelsea comezou errando o seu primeiro lanzamento, mentres que o Bayern convertía os seus primeiros 3 lanzamentos. Entón Petr Čech, porteiro do Chelsea FC, tornouse de novo en protagonista da final, detendo os últimos 2 lanzamentos do Bayern Múnic, mentres que os seus compañeiros tiñan éxito nos lanzamentos, acadando a vitoria por 4 goles a 3 na quenda de penaltis.
Foi o primeiro título de Campións de Europa para o Chelsea FC, así como o primeiro de calquera equipo de Londres. Pola súa banda, o Bayern converteuse no 3º equipo que perdía 5 finais da máxima competición continental, igualando nesa estatística co Juventus FC e co SL Benfica.
O Chelsea FC acadou tamén o dereito a disputar a Supercopa de Europa 2012 fronte ó Atlético de Madrid, e tamén a edición 2012 da Copa Mundial de Clubs da FIFA.
Goleadores
A táboa de goleadores rematou liderada por 4ª vez consecutiva polo arxentino Lionel Messi, nesta ocasión con 14 goles anotados. (Fonte)
Televisor
miniatura|Televisor con radio de Telefunken (1933) Un televisor, unha televisión ou unha tele é un aparello destinado principalmente á recepción e reprodución de sinais de televisión.
Historia e características
miniatura|Primeiro televisor fabricado na antiga [[Checoslovaquia (1953)]]
Distrito Serere
miniatura|225px|Localización no mapa co número 110. Serere District é un distrito da Rexión Oriental de Uganda, nomeado así pola súa poboación capital, Serere. Naceu como distrito no 2010, sendo anteriormente parte do Distrito Soroti.
Televisor
Pantallas
miniatura|Televisor LCD
Distrito Serere
Limita co Distrito Soroti polo norte, co Distrito Ngora polo leste, co Distrito Pallisa, o Distrito Kaliro e o Distrito Buyende polo sur, co Distrito Kaberamaido polo oeste. Forma parte da subrexión de Teso, no que se atopan os grupos étnicos de iteso e kumam.
Segundo o censo do ano 2002, tiña unha poboación estimada de 104.398 habitantes.
Pancrustáceos
O dos pancrustáceos (Pancrustacea) é un taxon (clado) proposto para comprender todos os crustáceos e os hexápodos.
Esta agrupación é contraria á hipótese dos atelocerados, na que os miriápodos e os hexápodos son un clado, e os crustáceos están máis afastados filoxenericamente deles.
O taxon monofilético dos pancrustáceos está apoiado por numerosos estudos moleculares, nos que os crustáceos anteceden a un grupo parafilético cos insectos (o que significa que os insectos derivaron de antepasados crustáceos).
A partir de 2010, o taxon Pancrustacea considérase aceptado pola comunidade científica.
Etimoloxía
O termo Pancrustacea está formado polo elemento do latín científico pan-, calco do grego antigo παν- pan-, derivado de πᾶς πᾶσα πᾶν pãs, pãsa, pãn, "todo", e do nome Crustacea, derivado do latín crusta, "o que envolve ou recobre", "codia", "cotra", "costra, "carapola", que designa clasicamente unha clase de artrópodos, xeralmente acuáticos, nos que a casca está constituída por quitina impregnada de sales cálcicos.
Sinónimo
O clado tamén foi sido chamado Tetraconata Dohle, 2001, en referencia ao cadrado de omatidios que presentan moitos dos seus membros. Este nome é preferido por algúns científicos para evitarmos a confusión co uso de pan- para indicar un clado que inclúe a un grupo de cabeza e a todos os representantes dos grupos da súa estripe ou descendencia.
Filoxenia
Segundo Omar Rota-Stabelli et al. (2011), a posición dos pancrustáceos, dentro do clado dos euartrópodos (Euarthropoda), é a seguinte:
Parque nacional Nahanni
A Reserva do Parque Nacional Nahanni (Nahanni National Park Reserve) na Rexión Dehcho dos Territorios do Noroeste, Canadá, ten aproximadamente 4.766 km² e está a uns 500 km. ao oeste de Yellowknife, protexe unha parte da Rexión Natural das Montañas Mackenzie. A peza central do parque é o Río South Nahanni (Naha Dehé). Catro canóns destacados que alcanzan a profundidade de 1000 m.,, chamados Primeiro, Segundo, Terceiro e Cuarto Canón, en liña neste espectacular río de augas bravas. O nome Nahanni provén do nome na indíxena lingua Dene para a zona; Nahʔa Dehé, que significa "río da terra do pobo Nahʔa", que algúns especulan agora poden ser os antepasados dos modernos navajos.
Caracteísticas
O parque foi creado en 1976. En 1978 declarouse Patrimonio da Humanidade pola UNESCO, a súa altitude varía de 180 a 2640 msnm.
O parque está atravesado en todo o seu curso polo río Nahanni Sur, que discorre marcado por catro grandes canóns. Na zona central do parque atópase a maior cascada de América do Norte, Virginia Falls, unha fervenza de 200 metros, o río cae desde unha altura de 92 metros, o dobre das cataratas do Niagara. No centro da fervenza asoma un penedo de orixe glacial, chamado Rocha de Mason en honra de Bill Mason, famoso piragüista, escritor e cineasta canadense. Hai unha proposta para cambiar o nome as fervenzas co nome de Pierre Trudeau, o ex primeiro ministro do Canadá.
A contorna natural do parque está formado por bosques de abetos e chopos, tundra alpina, cordilleiras, augas termais sulfurosas e un sistema de covas cársicas, e é o fogar de moitas especies de peixes, aves e mamíferos.
Hai un centro de visitantes en Fort Simpson, a cidade máis próxima onde se explican a xeografía, a cultura e a historia da rexión.
Piorno galego
O piorno galego (Cytisus oromediterraneus, sin. C. purgans auct. non (L.) Spach) é unha especie arbustiva pertencente á familia das fabáceas. Tamén recibe o nome de xesta de montaña.
Descrición
Está formada por moitas pólas moi apertadas. Forma extensas matogueiras, só ou convivindo con outros arbustos, coma o xenebreiro rastreiro (Juniperus communis subsp. nana) nas altas montañas silíceas, case sempre por riba do nivel dos bosques ou convivindo co piñeiro rubio. As follas caen cedo polo que os talos están frecuentemente nus; as inferiores son trifoliadas, sen pecíolo; as florais sinxelas e tamén sentadas. Flores amarelas, pequenas, (9–12 mm) solitarias ou por parellas na axila das follas, formando un acio máis ou menos denso na terminación das pólas sostidas por un pedúnculo de 2–6 mm. Cáliz membranoso, e forma de campá e piloso. Corola tipo bolboreta, co pétalo superior arredondado. O froito é un legume de 15 a 30 mm, recto ou algo curvo, moi comprimido lateralmente e cuberto de pelos aplicados á súa superficie. Florea de maio a xullo. O aspecto que presenta é moitas veces almofadado para se defender do frío e abeirarse dos fortes ventos que zoan nas alturas.
Ecoloxía
thumb|Piorneira na [[Serra de Gredos]] A súa importancia na vexetación ibérica é moi grande polas enormes superficies que ocupa. Na época de floración tinxe de amarelo moitos dos coradais peninsulares e bota un cheiro intenso e empalagoso semellante ao do mel.
Usos
Empregábase coma combustíbel en fornos, para teitos ou cubertas vexetais (colmados), para a fabricación de vasoiras, e coma estrume do gado.
Propiedades medicinais
Indicacións: úsase coma purgante e diurético.
Taxonomía
É unha especie conflitiva dende o punto de vista nomenclatural. Recentemente estableceuse unha nova división que se expón a seguir:
Polas súas caracteres morfolóxicas, ecoloxía e bioxeografía acéptqanse catro táxones no seo deste grupo (Cytisus oromediterraneus e Cytisus balansae) de Cytisus; dous en Europa: Cytisus oromediterraneus e Cytisus balansae subsp. nevadensis e outros dous nas montañas do Norte de África: Cytisus balansae subsp. balansae e Cytisus balansae subsp. atlanticus. subhúmido-húmido, supratemperado e orotemperado húmido-hiperhúmido; submediterráneo no interior da Península Ibérica. Carpetano- Leonés, Orocantábrico, Oroibérico, Pirenaico e Auverniense (Francia). Cytisetalia scopario-striati, Juniperion nanae.
Sinonimia
240px|thumb|Piornos a florear na [[Serra de Guadarrama (España).]]
Hump de Bump
"Hump de Bump" é un sinxelo da banda estadounidense de rock alternativo e funk rock Red Hot Chili Peppers. É o quinto e derradeiro sinxelo do seu álbum Stadium Arcadium, editado no ano 2006. Foi ademais o último sinxelo lanzado con John Frusciante coma guitarrista, quen deixou a banda dous anos máis tarde. Foi estreado o 7 de abril de 2007 nos Estados Unidos, e o 10 de abril no resto do mundo.
Vídeo musical
O vídeo foi gravado a finais de decembro do 2006, e foi dirixido por Chris Rock, quen tamén aparece no vídeo.
Transliterar
Transliterar é a practica de transcribir unha palabra escrita nun sistema de escrita noutro sistema de escrita ou nun sistema axeitado para un uso determinado.
Dende o punto de vista da lingüística, a transliteración é unha correspondencia entre un sistema de escrita e outro, palabra a palabra. A transliteración intenta ser exacta, tanto que un lector entendido poderá reconstruír o soletreo orixinal das palabras descoñecidas transliteradas. Para acadar este obxectivo, a transliteración pode definir convencións complexas que teñan en conta, por exemplo, que as letras do texto orixinario non se corresponden coas letras do texto final, pois no texto final non teñen o mesmo uso ou o mesmo son.
Transliterar non é o mesmo ca transcribir, pois a transcrición establece unha correspondencia entre os sons dunha lingua coa grafía que mellor os represente noutra. Por exemplo: Vituxe transcribiriámolo en inglés por veetoosheh
A maioría dos sistemas de transliteración fan corresponder as letras da escrita de orixe coas pronunciadas similarmente na de destino. Se as relacións entre letras e sons son semellantes nas dúas linguas, a transliteración pode ser case o mesmo cá transcrición.
Na práctica, hai tamén algúns sistemas mixtos que transliteran parte do orixinal e transcriben o resto. Unha forma de transliteración é o uso dun teclado dunha lingua que usa o alfabeto latino para escribir nunha lingua que emprega un alfabeto diferente, como por exemplo o ruso.
O texto transliterado úsase a miúdo en blogs e na correspondencia electrónica onde non están dispoñibles os teclados non latinos e que intenta representar a pronunciación das palabras da linguaxe orixinal mediante composicións especiais de caracteres latinos, e normalmente usando a fonética inglesa: Ruglish, Hebrish, Greeklish ou Arabish. A transliteración é un proceso totalmente práctico mentres que a transcrición intenta buscar a mellor maneira de xerar palabras estranxeiras nunha linguaxe particular.
Non se debe confundir a transliteración coa translación, a cal implica cambiar de linguaxe mentres se preserva o significado. A translación fai unha correspondencia entre dous alfabetos.
Nun senso máis amplo, a palabra transliteración úsase para incluír a transliteración no sentido máis exacto e a transcrición.
A Anglización é un método de transcrición. A Romanización comprende varios métodos de transliteración e transcrición.
Diferenzas entre transliteración e transcrición
No grego, as letras <η> <ι> <υ> e as combinacións <ει> <oι> <υι> pronúncianse. Nunha transcrición polo tanto obtéñense todas elas como <i>. Aínda así unha transliteración aínda as distingue obtendo <ē> <i> <y> e <ei> <oi> <yi> xa que a pronuncia do grego antigo de <η> era. Esta proposta usa o carácter apropiado para unha transliteración ou transcrición <ē> do grego antigo, unha <e> cunha macron.) Por outra banda, <ευ> pronúnciase ás veces e ás veces, dependendo do son que segue. Unha transcrición distíngueas, o cal non é un requisito para unha transliteración.
Usos
As transliteracións nun senso estrito úsanse en situacións onde se require unha gran precisión e non está dispoñible a escritura orixinal para escribir unha palabra nesa escritura. Por exemplo, composición tradicional ou barata cun pequeno conxunto de caracteres; edicións de textos antigos en escrituras que xa non se usan máis (como a Linear B); algúns catálogos.
Por exemplo, a lingua grega escríbese no alfabeto grego de 24 letras, que ten parte en común e parte non coa versión de 26 letras do alfabeto galego no que se escribe o Galego. A etimoloxía nos dicionarios identifica palabras gregas como a orixe de palabras usadas no galego. Consecuentemente, moitos deses dicionarios transliteran as palabras gregas no alfabeto galego.
A transliteración nun senso amplo é un proceso necesario cando se usan palabras ou conceptos expresados nunha linguaxe cunha escrita diferente da propia.
A idea da transliteración é complicada polo uso en diferentes linguaxes de diferentes nomes propios para a mesma persoa, sitio ou cousa. Así os nomes "Muhammad" e "Mohammed" e as súas variacións reflicten o mesmo nome, e en particular as formas con "o" corresponden a pronunciación moderna, mentres que as que teñen "u" se corresponden co árabe clásico.
A transliteración é tamén usada para unha encriptación simple.
Transliteración de determinadas linguas
Algunhas linguas e escrituras presentan dificultades particulares.
Software descargable
Translitterointi Alihaksara 전자법 വരമൊഴി സോഫ്‌റ്റ്‌വെയര്‍ Transliterasjon Translitteration การเขียนคำทับศัพท์
Eirexa, Virís, Begonte
Eirexa é un lugar da parroquia de Virís no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 35 habitantes (18 homes e 17 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Pepe Sendón
Pepe Sendón, nado en Lira (Carnota) en 1964, é un escritor, actor, músico e tradutor galego.
Partido Socialista Unificado
O Partido Socialista Unificado (en francés: Parti Socialiste Unifié, PSU) foi un partido socialista francés que apareceu en 1960 en oposición á guerra de Alxeria e ao apoio do SFIO a De Gaulle cando se uniron o Partido Socialista Autónomo, escisión do SFIO, da Unión da Esquerda Socialista e dun grupo de disidente do PCF agrupados en torno á revista Tribune du communisme. Contaba con 30.000 militantes. Nas eleccións presidencias de 1965 apoiou a candidatura de François Mitterrand. O PSU apoiou a rebelión estudantil de 1968. En 1969 presentou a Michel Rocard como candidato á presidencia, coseguíu o 3.61% dos votos. En 1973 unha fracción dirixida polo secretario xeral parisiense integrouse na LCR e en 1974 Rocard ingresou no PSF, unha outra fracción uniuse ao Partido Comunista Marxista-Leninista de Francia. Nas eleccións presidencias de 1981 o seu candidato, Hugette Bouchardeau tivo o 1.11% dos votos. O PSU disolveuse en novembro de 1989.
Xesta molar
A xesta molar ou xesta mansa (Cytisus striatus) é unha especie de xesta (xénero Cytisus; familia das fabáceas) que medra en todo o occidente peninsular, incluíndo Galiza.
Oranjestad, San Eustaquio
Oranjestad (Cidade Laranxa) é a capital da illa de San Eustaquio, no Caribe holandés. En 2006 tiña 1097 habitantes.
Xesta molar
Distribución e hábitat
Endemismo da metade occidental da Península Ibérica e do Norte de África, aínda que tamén se ten introducido noutros países coma Chile ou os Estados Unidos nos estados de California e Oregón onde é considerada unha maleza. Tense cultivado nos noiros e bermas das estradas, dende onde se ten asilvestrado nalgúns países europeos.
Oranjestad, San Eustaquio
Xeografía
Oranjestad é unha poboación portuaria histórica que se divide en dúas seccións principais. Lower Town é unha franxa de edificios situada xusto a nivel do mar ao longo da beira do mar, que fai fronteira coa praia máis segura da illa. A Cidade Baixa inclúe tendas de mergullo, numerosas ruínas da época colonial e o porto. A Cidade Alta ten un núcleo histórico restaurado e é tamén o principal centro comercial e residencial da illa.
Xesta molar
Distribución e hábitat
Medra sobre solos acedos nos clareiros de piñeirais e bosques de aciñeiras e sobreiras ou formando parte de piorneiras, xesteiras e matogueiras. Chega a formar matogueiras mestas en terreos silíceos e non demasiado secos mais de tendencia termófila, fuxindo das zonas altas e demasiado frías.
Oranjestad, San Eustaquio
Lugares históricos
esquerda|miniatura|Fort Oranje. esquerda|miniatura|A restaurada Casa Gezaghebber en Kerkstraat.
Xesta molar
Importancia económica e cultural
Moi apreciada coma combustíbel, sementábase nas leiras de centeo do occidente de Salamanca e se aproveitaba coma leña. Tamén se facían vasoiras fortes para varrer rúas. Empregábase asiduamente para cofeccionar os teitos das cabanas dos pastores, colmados de cortes e alpendres.
Citoloxía
Números cromosomáticos de Cytisus striatus (Fam. Leguminosae) e táxones infraespecificos: 2n=48
Oranjestad, San Eustaquio
Lugares históricos
Os elementos históricos da cidade inclúen tamén unha igrexa da igrexa reformada neerlandesa construída en 1755, que está en parte en ruínas pero aínda accesible (a súa torre pode subirse para ter unhas vistas de panorámicas), varias residencias de comerciantes restauradas do século XVIII, incluída a máis antiga, a casa Gezaghebber (antiga residencia do tenente gobernador) en Kerkstraat e casas restauradas de madeira ao estilo caribeño. O esnorquel na baía de Oranje tamén é interesante por mor das partes dos edificios do século XVIII do lado da baía que foron arrastrados ao mar.
1396
Mortes
Historia ano a ano
Ramón Núñez Gamallo
Ramón José Núñez Gamallo, nado en Caracas en 1964, é un economista galego, na actualidade conselleiro do Consello de Contas.
Traxectoria
Licenciado en Ciencias Económicas e Empresariais pola Universidade de Santiago, accedeu a unha praza de profesor da área de Economía Aplicada na universidade da Coruña. En 2009 foi nomeado conselleiro do Consello de Contas a proposta do PSdeG.
Senegal
O Senegal, oficialmente República do Senegal, é un país de África Occidental. Limita ao norte con Mauritania, ao leste con Malí, ao sur con Guinea e Guinea-Bissau, e ao oeste co océano Atlántico e Gambia. É o máis próximo veciño de Cabo Verde, arquipélago que se espalla polo Atlántico a occidente da península de Cabo Verde. A súa capital é Dakar. Ten unha particularidade que é a de abrigar dentro do seu territorio a República de Gambia como se fose unha illa dentro do Senegal.
Xeografía
260px|dereita|miniatura|Senegal. O Senegal está situado na parte oeste do continente africano, entre os 12º08' e 16º41' de latitude norte e 11º21' e 17º32' de lonxitude Oeste. O seu punto oeste, a península de Cabo Verde (e particularmente a localización do Club Med de Dakar), constitúe a parte máis occidental do continente africano.
200px|miniatura|esquerda|O [[río Gambia ao seu paso polo Parque Nacional Niokolo-Koba.]]
A paisaxe senegalesa consiste principalmente en planos ondulados pola area do oeste de Sahel que crecen ata as faldras da montaña no sueste. Alí atópase tamén o punto máis alto do Senegal, un accidente xeográfico sen nome preto de Nepen Diakha con 581 m. O límite norte está formado polo río Senegal. Outros ríos destacables son o río Gambia e o río Casamance. A capital Dakar xace sobre a península de Cabo Verde, o punto máis occidental da África continental.
O país esténdese sobre 196.192 km². Comparado cos países veciños, Malí e Mauritania, Senegal é un país minúsculo.
Clima
O clima é de tipo saheliano con:
No litoral, o mar suaviza as temperaturas, as cales son da orde de 16 °C a 30 °C; pero no centro e no leste do Senegal poden chegar aos 41 °C. Durante o inverno de Europa, Senegal convértese nun destino prezado para o desenvolvemento de actividades turísticas.
Historia
Restos arqueolóxicos por todo o estado evidencian que o Senegal estivo habitado en tempos prehistóricos. O islam estabeleceuse no val do río Senegal no século XI. O 95 % dos senegaleses practican a relixión musulmá. Nos séculos XII e XIV, a área estivo baixo a influencia dos imperios mandingas do leste; o imperio Jolof do Senegal tamén foi fundado durante este tempo. No século XVI, o imperio Jolof dividiuse en catro reinos competidores: os jolof, waalo, cayor e baol.
Diversas potencias europeas, Portugal, os Países Baixos e Inglaterra; competindo polo comercio na área dende o século XV, até que en 1677, Francia rematou coa posesión do que convertera nun importante punto de partida do comercio de escravos, a illa de Goree, preto de Dakar. Foi só nos anos 1850 que os franceses, baixo o gobernador Louis Faidherbe, comezaron a expandires no propio territorio senegalés.
En xaneiro de 1959, o Senegal e o Sudán francés uníronse para formar a Federación de Malí, que se converteu nun estado totalmente independente o 20 de xuño de 1960, como resultado da independencia e o acordo de transferencia de poder asinado con Francia o 4 de abril de 1960. Debido a dificultades políticas internas, a Federación disolveuse o 20 de agosto de 1960. O Senegal e o Sudán, renomeado como a República de Malí, proclamáronse independentes. Léopold Senghor, un coñecido poeta internacional da negritude, político e estadista, foi elixido como primeiro presidente do Senegal en agosto de 1960.
Despois da disolución da Federación de Malí, o presidente Senghor e o primeiro ministro Mamadou Dia gobernaron xuntos so un sistema parlamentario. En decembro de 1962, a súa rivalidade política levou a un intento de golpe de Estado polo Primeiro Ministro. O golpe foi reducido sen derramamento de sangue e Dia foi arrestado e encarcerado. O Senegal adoptou unha nova constitución que consolidou o poder do Presidente. En 1980, o presidente Senghor retirouse da política e transferiulle o cargo a un sucesor escolleito a dedo, Abdou Diouf, en 1981.
O 1 de febreiro de 1982, o Senegal uniuse con Gambia para formar a Confederación de Senegambia. Mais, a integración imaxinada no papel nunca se materializou e a unión foi disolta no 1989. A pesar dos diálogos, un grupo de separatistas do sur, na rexión de Casamanza enfrontouse esporadicamente coas forzas gobernamentais dende 1982.
Abdou Diouf foi o seu presidente entre 1981 e 2000. Fomentou unha participación política máis ampla, reduciu a intervención do goberno na economía e aumentou os compromisos diplomáticos do Senegal, particularmente con outras nacións subdesenvolvidas. A política interna ás veces veuse desbordada pola violencia nas rúas, tensións nas fronteiras e un movemento separatista violento na rexión do sur de Casamanza. Mais, o compromiso do Senegal coa democracia e os dereitos humanos comeza a consolidarse. Diouf presidiu catro mandatos e foi derrotado na elección presidencial do 2000, polo líder da oposición Abdoulaye Wade. O país experimentou a súa segunda transición de poder pacífica e a primeira dun partido político a outro.
O 30 de decembro do 2004 o presidente Abdoulaye Wade anunciou que asinaría un tratado de paz con dúas faccións separatistas do Mouvement des Forces Démocratiques de la Casamance (MFDC) na rexión de Casamanza.
Goberno e política
miniatura|esquerda|150px|Léopold Sédar Senghor o que foi primeiro presidente do Senegal
Política
O Senegal é unha república parlamentaria cun presidente elixido pola poboación, desde 2001, cada 5 anos.
O parlamento é unicameral e ten 120 membros. Hai máis de 80 partidos políticos no país.
Goberno
O 20 de agosto de 1959, o Senegal abandonou a federación e converteuse en república independente. Senghor foi o seu primeiro presidente e repetiu mandato en 1963, 1968, 1973 e 1978. En decembro de 1962, o primeiro ministro Mamadou Día foi prendido baixo a acusación de tentar derrubar o presidente. O primeiro ministro Mamadou Día e os seus acólitos foron xulgados e condenados á prisión, en 1963.
Despois deste errado golpe de estado do primeiro ministro Mamadou Dia, o presidente viu aumentados os seus poderes coa aprobación dunha nova constitución en 1963. Baixo o réxime de Senghor, o país conseguiu impulsar novos sectores económicos, pero os ingresos procedentes da venda a outros países das colleitas de cacahuetes seguían dominando o panorama económico do Senegal.
En varias ocasións, especialmente en 1968 e 1973, os estudantes protagonizaron manifestacións de protesta contra a concentración de poderes en mans de Senghor. As emendas á Constitución de 1976 establecían a introdución dun sistema multipartidista no país, e a finais de 1980, Senghor dimitiu. A presidencia foi entón ocupada por Abdou Diouf, que xa en 1970 exercera o cargo de primeiro ministro.
En 1982, o Senegal e a veciña Gambia formaron unha confederación que era coñecida como Senegambia, con Diouf á fronte. A confederación foi disolta en 1989, aínda que en 1991 ambos os países asinaron un novo tratado de cooperación. Cando en 1988, Diouf obtivo a maioría absoluta nas eleccións, a oposición protestou provocando disturbios en Dakar, e o goberno declarou o estado de urxencia. A finais da década de 1980, tiveron lugar novos conflitos, esta vez por motivos de límites fronteirizos con Mauritania.
A encarnizada hostilidade entre senegaleses e mauritanos desencadeou violentos choques en ambas as nacións, que acabaron coa vida de máis de 400 persoas, na súa maioría senegaleses, e a expulsión de cada país dos cidadáns do contrario, medidas que non conseguiron deter o enfrontamento. Diouf gañou novamente as eleccións en 1993, pero a oposición volveu protestar aducindo fraude electoral. Durante o seguinte ano continuaron as mostras de malestar político.
No 2000, Abdoulaye Wade foi elixido presidente do país, sendo reelixido nas eleccións de 2007 sen necesidade de segunda volta. Así mesmo, a coalición de partidos que o apoia conseguiu a vitoria nas eleccións parlamentarias de 2001 e 2007.
Subdivisións
Senegal divídese en 11 rexións (régions), que á súa vez están compostas por 34 departamentos (départements). Os departamentos divídense en distritos, chamados "arrondissements". As capitais rexionais teñen o mesmo nome cá rexión respectiva: dereita|300px|miniatura|Rexións do Senegal
Economía
dereita|miniatura|Vendedores rueiros.
En xaneiro de 1994, o Senegal emprendeu un ambicioso programa de reforma económica co apoio da comunidade de doantes internacionais. Esta reforma comezou cun 50% de depreciación da moeda do Senegal, o franco CFA, que foi vinculado a unha taxa fixa ao antigo franco francés, e agora ao euro. Os controis de prezos e as subvencións do goberno foron desmanteladas a ritmo constante. Logo de ver contraer o seu economía un 2,1% en 1993, Senegal fixo unha importante repunta, grazas ao programa de reforma, cun crecemento real no PIB dun 5% anual durante 1995-2001. A inflación anual foi reducida a menos dun 1%, pero creceu a un estimado 3,3% en 2001. O investimento creceu a ritmo constante do 13,8% do PIB en 1993, ao 16,5% en 1997.
Como un membro da Unión Económica e Monetaria da África do Oeste (UEMOA), o Senegal está traballando cara a unha maior integración rexional cun arancel externo unificado. O país tamén realizou unha completa conectividade con Internet en 1996, creando un miniboom nos servizos baseados nas tecnoloxías da información. A actividade privada agora conta un 82 % do PIB. Na parte negativa, p Senegal enfróntase a problemas urbanos profundamente arraigados de desemprego crónico, disparidade socioeconómica, delincuencia xuvenil e drogadicción.
O Senegal posúe a terceira economía da baixa rexión do oeste africano logo de Nixeria e Costa do Marfil. A súa economía está orientada cara a Europa e a India. Os seus principais socios económicos son Francia, a India e Italia. Con todo, desde hai varios anos China é un socio cada vez máis importante como demostran os cumes Chinoafricanas. Comparado con outros países do continente africano, o Senegal é moi pobre en recursos naturais; os seus principais ingresos proveñen da pesca e do turismo. Pero tendo en conta a súa situación xeográfica e a súa estabilidade política, enténdese que o Senegal forme parte dos países africanos máis industrializados coa presenza de multinacionais, sendo estas maioritariamente de orixe francesa, e en menor medida, de orixe americana. O sector agrícola emprega en torno ao 70% da poboación senegalesa, mentres que a pesca é a principal fonte de entrada de divisas.
Demografía
miniatura|Evolución da poboación do país en miles de habitantes.
No ano 2009, o Senegal tiña unha poboación de 13.712.000 habitantes. A esperanza de vida é de 56 anos. A media de fillos por muller é de 5,1, unha das taxas máis altas do mundo, o cal podería provocar graves problemas económicos e ambientais. O 40,2% da poboación esta alfabetizada.