cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Jester Race
The Jester Race é o segundo álbum da banda sueca de death metal melódico In Flames, publicado o 20 de febreiro de 1996 a través do selo Nuclear Blast. Trátase do seu primeiro disco en contar con Anders Fridén como vocalista e con Björn Gelotte como batería. Editouse tamén un videoclip para a canción "Artifacts of the Black Rain". Tamén foi o primeiro álbum no que aparece Jester Head, a mascota do grupo.
Tras o seu lanzamento a banda xirou con Samael, Grip Inc. e Kreator. O disco foi o publicado tras o seu exitoso EP de 1995 Subterranean. The Jester Race gravouse no Studio Fredman por Fredrik Nordström, que tamén axudou cos teclados do álbum.
Xabir al-Ahmad al-Xabir al-Saba
Xabir al-Ahmad al-Xabir al-Saba (en جابر الأحمد الجابر الصباح), nado o 29 de xuño de 1926 e finado o 15 de xaneiro de 2006, foi emir de Kuwait dende decembro de 1977 ata a súa morte.
Traxectoria
Foi o terceiro fillo do emir Ahmad al-Xabir al-Saba. En 1962 foi nomeado ministro de economía e facenda, e en 1965 primeiro ministro. Converteuse en príncipe herdeiro en 1966.
Foi deposto pola invasión iraquí de Kuwait en 1990, polo que entre o 2 de agosto de 1990 e o 14 de marzo de 1991 estivo exiliado en Arabia Saudita e Bahrein. Foi sucedido polo seu irmán Sabah al-Ahmad al-Jabir al-Sabah.
Derretidos
Derretidos é o décimo álbum da banda de rock galega Heredeiros da Crus, publicado en 2019.
Jaime Gómez Márquez
Traxectoria
Cursou os estudos da licenciatura en Bioloxía na Facultade desta disciplina da Universidade de Santiago de Compostela, alcanzando o título de doutor na mesma Universidade en 1981, coa tese Biología molecular de la timosina: biosíntesis de la timosina a1 a partir de su precursor.
Desde 1981 a 1984 foi Visiting Fellow (profesor visitante) no National Institutes of Health de Bethesda, Maryland, USA, onde traballou en dous programas de investigación, un deles sobre Herpesvirus e oncoxenes.
En 1984 regresou a Compostela, e desde ese ano até a actualidade, é catedrático de Bioquímica e Bioloxía molecular da Universidade de Santiago de Compostela. , onde imparte as materias de Bioquímica e Bioenxeñaría.
O doutor Gómez Márquez é un experto na bioloxía molecular das timosinas e nos microsatélites do xenoma humano.
Foi secretario e vicedecano da Facultade de Bioloxía da USC e, durante máis de 7 anos, decano da mesma. Ademais, foi durante 6 anos o Coordinador de Bioloxía en Galicia para as PAAU (Probas de Acceso á Universidade).
Como investigador, as súas principais liñas de investigación son a bioloxía molecular das timosinas (protimosina a e timosina ß4) e os microsatélites do xenoma humano (recombinación xenética, G-quadruplex, evolución molecular). Foi o investigador principal de proxectos financiados por diferentes Ministerios, e pola Xunta de Galicia.
Publicou numerosos artigos científicos en prestixiosas revistas. E dirixiu máis dunha ducia de teses de doutoramento.
O doutor Gómez Márquez foi un dos coordinadores do Dicionario de Bioloxía galego-castelán-inglés. sendo, ademais, o impulsor da elaboración de dita obra.
Gwgon Brydydd
Gwgon Brydydd (fl. sobre 1200-1220) foi un dos poetas cortesáns galeses e cantou a principios do século XIII.
Traxectoria
Nada se coñece sobre Gwgion fóra do testemuño que consta no único poema da súa obra que se conserva, que é unha loanza de Llywelyn ab Iorwerth (Llywelyn Fawr). O estudoso J. Lloyd-Jones suxiriu que sería o pai de Einion ap Gwgon, outro Poeta dos Príncipes que cantou a Llywelyn Fawr. O alcume prydydd demostra que Gwgon gozaba dun alto status no sistema bárdico e que era un poeta cortesán recoñecido.
A súa obra
O único poema de Gwgon está nun manuscrito que data de mediados do século XVI pero que provén dun(s) manuscrito(s) perdido(s) anterior(es). O poema é unha loanza a Llywelyn como líder militar, en forma de cinco englynion Unodl Union regulares. A única referencia específica é a do ataque de Llywelyn contra Llangollen; isto suxire unha datación do poema no período 1211-1214 cando houbo un enfrontamento entre Llywelyn e Madog ap Gruffudd, príncipe de Powys Fadog.
Arquifonema
Un arquifonema é o conxunto de trazos comúns a dous fonemas dunha oposición que se neutraliza nun determinado contexto
Un dos exemplos máis evidentes de arquifonema na lingua galega dáse no sistema vocálico átono. O galego posúe sete vogais en posición tónica:
miniatura|320px|Vocalismo tónico do galego
mais en posición átona postónica este sistema redúcese a cinco vogais porque se neutraliza a oposición que hai entre /e/ e /ɛ/ e entre /ɔ/ e /o/
miniatura|320px|Vocalismo átono do galego
"Neutralizarse a oposición" significa que o emprego dun son, por exemplo [o] ou [ɔ], non provoca nunca variación no significado nun contexto determinado, mentres que noutro contexto, neste caso en posición átona, si o provoca: oso / óso, pola / póla.
Arquifonemas da lingua galega
Obsérvese que os arquifonemas se escriben con maiúscula
Linguas urálicas
miniatura|dereita|250px|Mapa das linguas urálicas. As linguas urálicas constitúen unha familia lingüística de 38 linguas faladas por aproximadamente 25 millóns de persoas. As linguas urálicas con maior número de falantes nativos son o húngaro, o finés e o estoniano, que son oficiais en Hungría, Finlandia e Estonia respectivamente, e na Unión Europea. Outras linguas urálicas cun número significativo de falantes son o erzya, o moksha, o mari, o udmurto e o komi, que están recoñecidas como oficiais en varias rexións de Rusia.
O nome "urálico" deriva do feito de que o berce da familia (Urheimat) crese que se atopaba nos Montes Urais.
O termo ugrofinés emprégase a miúdo como sinónimo de urálico, mais o ugrofinés é unha subfamilia que exclúe ás linguas samoiedas.
Intel Corporation
Intel Corporation é unha empresa multinacional fundada por Gordon E. Moore e Robert Noyce en 1968, que fabrica microprocesadores, circuítos integrados especializados tales coma circuítos integrados auxiliares para placas base de ordenador e outros dispositivos electrónicos.
Historia
Intel foi fundada por Gordon E. Moore e Robert Noyce en 1968, quen inicialmente quixeron chamar á empresa Moore Noyce, pero soaba mal, polo que elixiron como nomee as siglas de Integrated Electronics, en español Electrónica Integrada. Este nome estaba rexistrado por unha cadea hoteleira, polo que tiveron que mercar os dereitos para poder empregalo.
A compañía comezou fabricando memorias antes de dar o salto aos microprocesadores. O primeiro microprocesador de Intel, o Intel 4004, foi creado en 1971 para facilitar o deseño dunha calculadora. En lugar de ter que deseñar varios circuítos integrados para cada parte da calculadora, deseñaron un que segundo un programa almacenado na memoria podía facer unhas accións ou outras, é dicir, un microprocesador. Hoxe en día discútese se o primeiro microprocesador da historia da informática foi creado por Intel ou por Texas Instruments.
Durante os anos 90, Intel foi responsable de moitas das innovacións do hardware dos ordenadores persoais, incluíndo os buses PCI, AGP e USB, ademais do novo PCI-Express. Con todo, non hai que esquecer moitos outros lanzamentos, intentos de estandarización errados, que a empresa ten ás súas costas (véxase RDRAM, ou o Slot 1 dos seus Pentium III).
Intel domina o mercado dos microprocesadores. Actualmente, o principal competidor de Intel no mercado é Advanced Micro Devices (AMD), empresa coa que Intel tivo acordos de compartición de tecnoloxía: cada socio podía utilizar as innovacións tecnolóxicas patentadas da outra parte sen ningún custo.
Dentro dos microprocesadores de Intel podemos destacar as tecnoloxías multinúcleo implementadas nos procesadores Pentium D e Core 2 Duo, a tecnoloxía móbil Centrino desenvolvida para o mercado de ordenadores portátiles e a tecnoloxía HyperThreading integrada nos procesadores Intel Pentium 4.
O 6 de xuño de 2005 Intel chegou a un acordo con Apple Computer, polo que Intel proverá procesadores para os ordenadores Apple, realizándose entre 2006 e 2007 a transición desde os tradicionais IBM. Finalmente en xaneiro de 2006 presentáronse ao mercado as primeiras computadoras de Apple, unha portátil e outra de escritorio, con procesadores Pentium Dual Core de dobre núcleo.
Juan Manuel Somoza García
Juan Manuel Somoza García, nado en Sarria, foi un político galego.
Presto (filme)
Presto é unha curtametraxe de animación de Pixar que foi estreada no 2008. Emitiuse nos cines antes da estrea de WALL-E. A curta conta a historia dun mago que trata de representar un espectáculo cun coello pouco colaborativo. Presto foi dirixido por veterán animador de Pixar Doug Sweetland, sendo o seu debut como director.
Sociedade Suíza de Numismática
A Sociedade Suíza de Numismática (en francés: Société Suisse de Numismatique -SSN-; en alemán: Schweizerische Numismatische Gesellschaft -SNG-; en italiano: Società Svizzera di Numismatica -SSN-) é unha sociedade erudita suíza sen ánimo de lucro fundada en 1879, constituída por individuos e institucións co interese común da numismática antiga e moderna, da que promove a investigación en todas as súas ramas.
Os seus asociados reciben as publicacións periódicas da Sociedade e poden asistir á biblioteca especializada e a diversos encontros e eventos de tipo académico e comercial.
A Sociedade é membro, pola súa vez, da Academia Suíza de Humanidades e Ciencias Sociais.
Día Numismático de Suíza
A Scociedade Suíza de Numismática organiza anualmente, desde 2004, o Día Numismático de Suíza (Numismatische Tage Schweiz). Non seu transcurso ten lugar a asemblea xeral da Sociedade e diversas actividades como conferencias, visitas guiadas etc. En cada edición, esta xornada ten lugar nunha cidade diferente e en colaboración con asociacións numismáticas locais ou rexionais.
Series monográfícas
A SNG/SSN leva a cabo, ademais, unha grande actividade editorial no relativo á publicación de monografías. Á parte dalgúns títulos soltos, os libros editados pola entidade adscríbense a algunha das súas series:
Castelões, Penafiel
Castelões é unha freguesía portuguesa do concello de Penafiel, con 3,94 km² de área e 1397 habitantes (2011). Densidade: 354,6 hab/km².
Khamtai Siphandon
Khamtai Siphandon, nado o 8 de febreiro de 1924, é un político de Laos, Presidente do seu país dende febreiro de 1998 e líder do Partido Revolucionario Popular de Laos dende 1992 até o 8 de xuño de 2006, cando foi substituído por Choummaly Sayasone.
Erlau
Erlau é unha municipalidade do distrito de Mittweida, en Saxonia, Alemaña. A súa superficie é de 37.75 km² e a poboación de 3580 habitantes (2006) e ten unha densidade de poboación de 95 h/km². A elevación máxima é de 320 metros. É unha municipalidade eminentemente rural que vive da agricultura e empresas relacionadas, as entidades de poboación da municipalidade son Crossen, Erlau, Milkau, Naundorf, Neugepülzig, Sachsendorf, Theesdorf e Schweikershain.
IZAR
miniatura|300 px|dereita|Estaleiros de Sestao miniatura|300 px|dereita|Fragata Fridtjof Nansen, construída no estaleiro de Ferrol para a Armada Noreguesa Izar construcciones navales foi constituída como sociedade en xullo de 2000, situándose como noveno grupo naval do mundo e segundo de Europa, sendo resultado da fusión entre Estaleiros Españois (AESA), sociedade que aglutinaba os estaleiros públicos civís:
e os estaleiros públicos militares Bazán:
En decembro de 2004 a Sociedade Estatal de Participacións Industriais (SEPI), accionista e xestora do grupo, decide a segregación da rama militar de Izar, creando en marzo de 2005 a sociedade Navantia, formada polos estaleiros de:
estando a produción civil dos mesmos limitada a un 20% da actividade total do grupo. En abril de 2005 a SEPI comeza o proceso de liquidación de Izar, que desde entón non pode conseguir novos contratos.
Billy Howerdel
Billy Howerdel, nado o 18 de maio de 1970 en Nova Jersey, é o fundador, guitarrista, compositor e produtor das bandas A Perfect Circle e Ashes Divide.
Traxectoria
Antes de formar A Perfect Circle, Howerdel traballara como técnico de guitarras para Faith No More, Fishbone, David Bowie, The Smashing Pumpkins, Nine Inch Nails e Guns N' Roses entre outras bandas.
Howerdel traballou coma "roadie" e técnico de Pro Tools para Tool durante a gravación e xira de Ænima, traballando con Maynard James Keenan, ao cal coñecera en 1992. Durante este tempo, Howerdel tocoulle a Keenan algunhas das súas cancións e Keenan ofreceuse a cantalas se Howerdel decidía formar unha banda. A pesar de que el prefería unha voz feminina, Howerdel aceptou o ofrecimento de Keenan. En 1999 Howerdel fundou A Perfect Circle e invitou a Keenan a unirse como cantante.
Howerdel ocasionalmente tocou en directo coa banda Abandoned Pools. No 2005 compuxo e gravou música para o videoxogo Jak X: Combat Racing, coas colaboracións de Danny Lohner e Josh Freese, Joey Castillo e Troy Van Leeuwen de Queens of the Stone Age, Atom Willard de The Offspring, a ex-baixista de A Perfect Circle Paz Lenchantin, e Wes Borland de Limp Bizkit.
No ano 2005, durante un parón de A Perfect Circle, Howerdel creou a banda Ashes Divide. Howerdel encargouse de todos os instrumentos nas sesións de gravación, agás da batería, da que se encargou Josh Freese. No ano 2008 a banda editou o seu álbum de estrea, Keep Telling Myself It's Alright.
Macizo de Pena Trevinca
miniatura|400px|dereita|Vista de Pena Trevinca.O macizo de Pena Trevinca forma parte das serras orientais de Galiza e está situado na confluencia da provincia de Ourense coas provincias de Zamora e León. Son 5 as serras que se consideran parte deste macizo: a serra do Eixo, a serra da Mina, a serra Cabreira, a serra Calva e a serra Segundeira.
Formouse na oroxenia herciniana e sufriu importantes fracturas na oroxenia alpina, o que deu lugar a unha paisaxe de precipicios e barrancas. Neste macizo conflúen a rexión eurosiberiana e a rexión mediterránea.
Sulfurimonas
Importancia ambiental
Para creceren as especies de Sulfurimonas consomen tanto especies reducidas do xofre coma especies oxidadas do nitróxeno (ver máis arriba). Por tanto, os membros de Sulfurimonas afectan directamente aos ciclos bioxeoquímicos destes elementos nos ambientes en que viven e son abondosas. Por exemplo, Sulfurimonas gotlandica pode constituír ata o 25% da comunidade microbiana na redoxclina do mar Báltico baseándose nos recontos de células de CARD-FISH, e as Sulfurimonas spp. supoñen un número significativo das lecturas epsilonproteobacterianas nun estudo da diversidade microbiana nas chemineas submarinas de fluxo difuso do mar profundo feito usando secuencias de ARN de 16S amplificadas.
David Saint-Jacques
David Saint-Jacques, nado no Quebec o 6 de xaneiro de 1970, é un astronauta canadense que formou parte da misión Soiuz MS-11 e foi membro das expedicións 57, 58 e 59 á Estación Espacial Internacional.
Traxectoria
Saint-Jacques graduouse en enxeñería física pola Politécnica de Montreal en 1993 e ten un doutoramento en astrofísica pola Universidade de Cambridge en 1998. Foi seleccionado como astronauta en 2009 pola Axencia Espacial do Canadá, participando na misión Soiuz MS-11 e sendo membro das expedicións 57, 58 e 59 á Estación Espacial Internacional. Pasou un total de 94,48 días no espazo.
Triángulo estival
Historia
O escritor norteamericano H.A. Rey e o astrónomo británico Patrick Moore popularizaron o termo na década de 1950. Non obstante, o nome xa o empregaban os afeccionados á astronomía e así se atopa nunha guía de constelacións de 1913. O astrónomo austríaco Oswald Thomas describiu estas estrelas como Grosses Dreieck (Gran triángulo) a finais da década de 1920 e Sommerliches Dreieck (Triángulo de pleno verán) en 1934 e xa o remarcara como asterismo J. J. Littrow, quen o describiu como un triángulo conspicuo no seu atlas de 1866 e Bode conectara as estrelas nun mapa nun libro seu de 1816. Son as mesmas estrelas da lenda chinesa da tecelá e o arrieiro que se celebra no festival qixi.
Visibilidade
dereita|miniatura|O triángulo estival no estrelado ceo nocturno Preto da medianoite, o triángulo estival radica no alto en latitudes centrais e setentrionais durante os meses de verán, pero tamén se pode ver durante a primavera no principio da mañá no leste. No outono o triángulo vese no serán no oeste ata novembro. No hemisferio sur aparece ao revés e baixo no ceo durante os meses de inverno.
Gastronomía de Corea
miniatura|300px|[[Bibimbap con banchan.]] A gastronomía coreana é a comida tradicional dos coreanos. A cociña é variada, desde pratos de realeza coreana, até aqueles preparados nas cidades do interior como Seúl, ou a cidades portuarias como Inchon e Busán. A cociña coreana consómese tamén no nordeste chinés (onde existe unha poboación de chosonitas). Trátase dunha cociña picante e sazonada con especias que ten certos símiles coa cociña chinesa e da xaponesa, aínda que con peculiaridades.
Os ingredientes
A comida diaria dos coreanos está fundamentada no arroz, nas verduras, no pescado, mariscos e no dubu (tofu en coreano). O que se coñece como "comida coreana" son tipicamente os pratos que se serven como acompañamento do arroz. A diferenza da tradición occidental-europea, en Corea non existe un concepto de primeiro ou segundo prato, senón que todos os alimentos acompañan o arroz (반찬 ban-chan) nunha especie de coordinación culinaria de pequenos pratos. O gochujang é unha salsa rubia picante que serve para condimentar.
Pratos típicos
Existe unha gran variedade de pratos con alto contido vexetal. Unha característica desta cociña é que raramente conteñen produtos fritidos, ao contrario do que sucede na veciña China, non sendo logo moi abundante o uso de aceites empregados nas técnicas de fritura. É costume ferver ou escaldar os alimentos, ou asalos, cociñalos ao vapor etc. Cando se frite, utilízase moi pouco aceite, e acostuma empregarse aceite vexetal.
Outros pratos son o bibimbap, o galbi, que son costelas de vaca asadas acompañadas de vexetais varios, o mandu, empanadillas recheas de vexetais e carne e o mandukug, sopas de mandu.
Bebidas non alcólicas
En Corea existe tamén un rito do té como no veciño Xapón. Algúns dos tés máis famosos son:
Bebidas alcohólicas
O soju (소주) é unha especie de augardente moi popular entre as bebidas de alto contido alcólico, que entre os viños de Majuang, que se elaboran cunha mestura de uvas coreanas e francesas é o máis coñecido. Pódese dicir que en Corea existen case 100 variedades de viño e licores.
O soju faise a partir da fermentación dos grans de trigo e das patacas. Adoita ter unha concentración alcólica do 22 %.
Denomínase yakju o licor refinado fermentado do arroz, coñecido tamén como cheongju. Existe tamén o takju, que é un viño tradicional de arroz makgeolli (막걸리).
Costumes
A comida principal do día é o xantar, onde se acostuma a servir arroz canda outros pequenos pratos de acompañamento. A cada comensal adóitaselle servir un prato de sopa e outro de arroz, ficando o resto de pratos no centro da mesa. Como cubertos, utilízanse culleres para a sopa e palillos, que tradicionalmente son de metal.
Nicolai (cráter)
miniatura|Vista do Cráter Nicolai realizado polo satélite [[Lunar Orbiter 4 en 1967.]] Nicolai é un cráter lunar que se sitúa no hemisferio sur da Lúa, nunha rexión relativamente pouco afectada por impactos significativos. Os cráteres máis próximos son Spallanzani no sur, e os moito máis grandes Maurolycus e Barocius no leste. Ocupa 42 quilómetros de diámetro e chega a unha profundidade de 1.8. O cráter é do período Nectárico, que vai entre 3.920 e 3.850 millóns de anos no pasado.
Leva o nome do astrónomo alemán Friedrich Bernhard Gottfried Nicolai.
Cráteres satélites
A súa parede externa está erosionada e conta número de pequenos cráteres satélites no seu bordo, por convención denomínanse nos mapas lunares cunha letra seguida do nome do cráter central.
Neutralización
En fonoloxía a neutralización consiste na eliminación da oposición (diferenza) que se establece entre dous fonemas nun determinado contexto, de maneira que foneticamente soan igual, aínda que se trate da realización de dous fonemas distintos. É un termo introducido por Trubetzkoy
En alemán, por exemplo, a distinción que existe entre os pares mínimos /t/ e /d/; /k/ e /g/ ou /p/ e /b/ (distinción baseada no trazo [±sonoro]) desaparece en posición final de palabra. Así, Rad (bicicleta) e Rat (consello) pronúncianse igual (ra:T). Ese son que, ao producirse a neutralización, engloba a máis dun fonema é o arquifonema (escríbese con maiúscula na transcrición fonolóxica). Porén, non se trata do mesmo fonema, pois ao engadir un morfema, como en xenitivo singular, si que aparece unha oposición: Rades/Rates, son pares mínimos.
Neutralización léxica
As oposicións léxicas poden neutralizarse, é dicir, en determinados contextos ou situacións, unha distinción, que normalmente é funcional, pode quedar suspendida e un dos seus termos, o caracterizado ou 'marcado positivamente' inclúese no 'non marcado'. O termo marcado ten un único valor, fronte ó non marcado que ten o negativo e o neutro:
centro|600px
Eja, Penafiel
Eja é unha freguesía portuguesa do concello de Penafiel, cunha área de 4,66 km² e 1110 habitantes (2011). Densidade: 238,2 hab/km².
A Eja, pertence ó lugar de Entre-os-Rios, onde existen baños dende a época romana, e que aínda funcionan. Por iso, o nome de "Entre-os-Rios" é máis coñecido que o nome da freguesía e identifícase a maior parte do tempo o lugar coa freguesía.
Edificio Albo
O Edificio Albo é unha construción situada no cruzamento da rúa Urzáiz coa Gran Vía, no centro da cidade de Vigo. Foi un dos edificios máis altos da cidade na súa época. Actualmente está considerado un dos mellores exemplos de arquitectura da posguerra na cidade.
Historia
O Edificio Albo é unha das obras máis senlleiras da arquitectura viguesa do século XX. Recibe o seu nome da familia Albo, procedente de Santander e que fixo fortuna coas conservas, fundando a empresa Conservas Albo. Grazas ao bo momento da industria conserveira trala Guerra Civil, deciden investir na construción de edificios destinados ao alugueiro, amosando tamén o seu poderío económico e social na vila.
En 1940 mercan un soar creado polo novo trazado pavimentado dende a rúa Urzáiz, que daría lugar ao que hoxe é a Gran Vía viguesa. Para realizar o edificio, contratan aos arquitectos Francisco Castro Represas e Pedro Alonso Pérez, destacados promotores da arquitectura racionalista. As obras, iniciadas en 1942, duraron deica 1949, pola escaseza de ferro e cemento dos anos da posguerra.
Construción e estilo
Neste edificio podemos comprobar como nos anos de posguerra existe unha reacción ás ideas e formas racionalistas en arquitectura, para adoptar un rexionalismo/nacionalismo galego, con numerosos elementos neobarrocos incluídos dentro dunha factura inicialmente racionalista. O resultado final é un edificio de dez andares, cun inferior de factura con elementos clasicistas, incluíndo columnas toscanas. No resto da fachada podemos contemplar elementos neobarrocos, como frontóns partidos, pináculos, balaustradas ou cornixas molduradas, dentro do deseño racionalista orixinal. O chafrán central do edificio marca un eixo de simetría para o mesmo, cun claro dominio da verticalidade combinada coa horizontalidade dos andares dos edificio, e a inclusión de elementos vangardistas, como grandes vans de esquina, esquinais curvos nos apaisados da fachada, ou un lintel para protexer da caída da auga. No cume do edificio os arquitectos colocan unha reprodución da Vitoria de Samotracia, realizada polo escultor Xesús Picón, e unha agulla que salienta a sensación de verticalidade do conxunto. O edificio, realizado en cantaría de perpiaño de pedra de gra galega puída de primeira calidade, resalta pola súa maxestática nunha das zonas máis céntricas de Vigo. En definitiva, o edificio Albo é un bo exemplo dun racionalismo heterodoxo para o momento, nacido dunhas condicións sociais, culturais e políticas moi particulares, como foi a posguerra na cidade industrial de Vigo.
Translocase da membrana interna
A translocase da membrana interna mitocondrial ou TIM (do inglés translocase of the inner membrane) é un complexo proteico que se encontra na membrana mitocondrial interna, que facilita a translocación de proteínas a través da membrana interna da mitocondria, pasándoas á matriz ou inseríndoas na membrana interna. Funciona conxuntamente co complexo TOM, situado na membrana mitocondrial externa; entre os dous poden pasar proteínas desde o citosol ao interior da mitocondria. Existen dous tipos de complexos TIM, chamados TIM23 e TIM22.
O complexo TIM23
O complexo TIM23 facilita a translocación á matriz mitocondrial de proteínas destinadas á matriz. Estas proteínas conteñen unha secuencia sinal (ou presecuencia) no seu extremo N-terminal, que despois se elimina. O complexo TIM23 está constituído polas subunidades Tim17, Tim21 e Tim23, as cales se cre que contribúen á formación estrutural do canal de translocación que abrangue todo o grosor da membrana, e Tim44, que é unha proteína periférica de membrana. A unión de Tim44 con Tim23 é feble e está localizada no lado que dá á matriz da membrana interna. Cando se abre o complexo TIM17-23, Tim44 recruta a proteína de choque térmico mitocondrial 70 (hsp70), que despois media a translocación do precursor para o que se necesita hidrólise de ATP. Despois da entrada de proteínas na matriz, a secuencia sinal ou presecuencia é cortada por unha peptidase da matriz e a proteína prégase na súa conformación activa. Ademais, TIM23 envía ao espazo intermembrana proteínas que teñen detrás da secuencia sinal mitocondrial outra secuencia hidrofóbica.
O complexo TIM22
O complexo TIM22 é responsable de mediar na integración de preproteínas de transporte destinadas á ubicarse na membrana mitocondrial interna. Estas preproteínas teñen unha secuencia sinal interna (non no extermo). A subunidade Tim22 do complexo TIM22, forma un canal na membrana interna e denomínase translocase do transportador (carrier translocase). A subunidade Tim54 e as pequenas proteínas Tim, Tim9, Tim10 e Tim12 tamén contribúen á formación do complexo TIM22, como tamén Tim18. A función de Tim18 non está clara; porén, crese que xoga un papel na ensamblaxe e estabilización do complexo TIM22, aínda que non está implicada na inserción de proteínas na membrana. Tim54, aínda que non está asociada directamente con Tim22, crese tamén que axuda na estabilidade da Tim22. A diferenza das preproteínas que son clivadas (eliminando a secuencia sinal) despois de que son translocadas a través da membrana externa pola translocase da membrana externa, as preproteínas transportadoras mitocondriais ou carriers únense ao complexo soluble Tim9-Tim10 (o ~95% do cal flota libremente no espazo intermembrana). É posible que este pequeno complexo Tim poida estabilizar os precursores das proteínas transportadoras mitocondriais ao actuar como chaperona e impedir que os precursores hidrofóbicos se agreguen no ambiente acuoso do espazo intermembrana. Unha pequena porción de Tim9 e Tim10 (~5%) ensámblase nun complexo modificado que contén Tim12, na superficie do complexo TIM22. Tim12 está unido á membrana e deste xeito pode actuar como unha molécula de ligazón que se une a Tim9 e Tim10 na superficie do complexo TIM22. A preproteína transportadora que se está a translocar é despois inserida na membrana mitocondrial interna dun modo que depende do potencial electoquímico. O potencial de membrana é necesario tanto para a inserción do precursor na translocase coma para a liberación lateral da proteína na fase lipídica da membrana mitocondrial interna, o cal completa a translocación da proteína. Porén, este proceso dependente do potencial de membrana e ten lugar en ausencia de ATP.
Proteínas humanas que conteñen este dominio
TIM17A; TIMM17A; TIMM17B; TIMM22; TIMM23;
Evolución
O complexo TIM como tal non ten homólogos en procariotas (aínda que hai homoloxía dalgunhas subunidades con proteínas procarióticas), pero está presente en todos os eucariotas, polo que se cre que apareceu no seu antepasado común que levaba unha "protomitocondria" ancestral. Estudos sobre Tim17 indican que é unha proteína moi conservada na evolución. As proteínas Tim17, Tim22, e Tim23 teñen en común unha topoloxía similar e unha secuencia de aminoácidos homóloga, e presentan semellanza co transportador OEP16 dos cloroplastos, e co compoñente LivH dunha permease procariótica. Tamén se atopou homoloxía no dominio de Tim44 e Tim14 eucarióticas con proteínas de proteobacterias como as chamadas TimA e TimB. As subunidades de TIM puideron ter evolucionado a partir de transportadores de membrana de péptidos e aminoácidos bacterianos.
Blade Runner
O filme ten lugar nun Os Ánxeles distópico no que a empresa Tyrrell Corporation fabrica uns androides denominados replicantes, visualmente indistinguibles dos humanos adultos. O uso destes replicantes na Terra está prohibido e empréganse soamente para traballos perigosos ou de pouca importancia nas colonias espaciais. Uns axentes especiais de policía coñecidos como "Blade Runners" encárganse de perseguir e matar ("retirar") a aqueles replicantes que desafían a prohibición e retornan á Terra. O argumento céntrase nun grupo de replicantes que acaba de escapar agochándose na cidade dos Ánxeles e no queimado Blade Runner experto Rick Deckard, quen a desgana acepta o traballo para cazalos.
Sinopse
Na cidade dos Ánxeles, en novembro de 2019, o oficial da policía Gaff (Edward James Olmos) procura o expolicía Rick Deckard (Harrison Ford) e lévao ata a oficina do seu anterior supervisor, Bryant (M. Emmet Walsh). Deckard é un antigo "Blade Runner", adicado a perseguir a uns androides creados mediante bioenxeñaría coñecidos como "replicantes" e "retiralos" (un eufemismo de "matar"). Bryant infórmalle da chegada de catro destes replicantes á Terra de forma ilegal. Os replicantes son un modelo Nexus-6 pertencentes á empresa Tyrell Corporation, e só teñen unha esperanza de vida de catro anos, polo que o seu propósito podería ser tentar estender o seu tempo de vida.
Deckard revisa un vídeo doutro Blade Runner chamado Holden (Morgan Paull) realizando a proba "Voight-Kampff" cun suxeito. Esta proba está deseñada para distinguir ós replicantes dos humanos baseándose nas súa resposta emocional a varias preguntas. O suxeito, Leon Kowalski (Brion James), dispara a Holden cando este lle fai unha pregunta sobre a súa nai. Bryant quere que Deckard retire a Leon e ós outros tres replicantes: Roy Batty (Rutger Hauer), Zhora Salome (Joanna Cassidy) e Pris Stratton (Daryl Hannah). Deckard rexeita o traballo nun primeiro instante, pero acaba por aceptalo tras unha ambigua ameaza de Bryant.
Deckard comeza a súa investigación na sede da Tyrell Corporation para asegurar que a proba funciona cos modelos Nexus-6. Tras unha entrevista co presidente da compañía, Eldon Tyrell (Joe Turkel), leva a cabo a proba coa asistente deste, Rachael (Sean Young), e descobre que é unha replicante experimental que cre ser humana, con recordos implantados que lle permiten contar cunha base emocional, polo que a proba resulta insuficiente para determinar se é realmente unha replicante.
Mentres tanto Roy e Leon investigan un laboratorio que fabrica ollos para replicantes procurando achegarse a Tyrell. Alí obrigan pola forza o científico Chew (James Hong) a darlles información sobre J.F. Sebastian (William Sanderson), un deseñador xenético achegado a Tyrell. Posteriormente Rachael visita a Deckard no seu apartamento para probarlle a súa humanidade mostrándolle unha fotografía familiar, pero cando Deckard lle di que os seus recordos foron implantados usando os da sobriña de Tyrell, Rachael marcha do apartamento chorando. Noutro lugar da cidade, Pris localiza a Sebastian e comeza a manipulalo psicoloxicamente para gañarse a súa confianza.
Deckard achégase ata o cuarto de hotel de Leon, e mentres investiga o lugar atopa unha fotografía de Zhora e unha escama de serpe sintética que o dirixe ata un club de striptease onde ela traballa. Comeza unha pelexa con Zhora, que trata de escapar ata que Deckard consegue finalmente "retirala". Tralo tiroteo, Gaff e Bryant aparecen e informan a Deckard que debe "retirar" tamén a Rachael, que se atopa desaparecida da Tyrell Corporation. Deckard localiza a Rachael no medio dun tumulto de xente, pero Leon interponse no seu camiño e atácao. Rachael mata a Leon usando a pistola de Deckard, que se lle cae durante a pelexa, e ámbolos dous volven ó apartamento de Deckard. Alí manteñen unha conversa íntima, na que el lle promete que non vai perseguila. Cando Rachael tenta marchar de forma abrupta, Deckard agárraa e bícaa.
Roy chega ó apartamento de Sebastian e dille a Pris que Leon e Zhora están mortos. Simpatizando coa súa situación, Sebastian revélalles que a el tamén lle queda pouco tempo de vida, por mor da "síndrome de Metuxalén", unha desorde xenética de envellecemento prematuro. Posteriormente Sebastian e Roy conseguen entrar no ático privado de Tyrell. Roy pídelle que lle de máis tempo de vida, pero Tyrell indícalle que iso é imposible. Roy confésalle ter feito "cousas cuestionables", ó que Tyrell non dá importancia, eloxiando o seu avanzado deseño e o que leva conseguido facer na súa curta vida. Roy bica a Tyrell, e despois mátao. Tras isto Sebastian escapa polo ascensor, seguido de Roy. Sen amosarse de forma explícita, unha mensaxe de radio de Bryant implica que Roy tamén mata a Sebastian.
Deckard chega ó apartamento de Sebastian, onde recibe unha emboscada de Pris, a quen mata xusto cando Roy chega ó apartamento. Roy comeza a morrer e persegue a Deckard polo edificio, rematando ámbolos dous no tellado. Deckard tenta saltar ata un tellado doutro edificio lindeiro, pero non consegue aterrar ben e queda colgado dun saínte do tellado. Roy salta con facilidade, e cando Deckard está a piques de caer ó chan agárrao e súbeo ata o tellado, salvándolle a vida. Mentres o tempo de vida de Roy remata, conta nun monólogo como os seus recordos "vanse perder como lágrimas na chuvia". Roy falece diante de Deckard, quen observa a escena en silencio. Tras isto Gaff aparece e dille a Deckard: "Mágoa que ela non vaia a vivir, mais así a todo, quen vive?" Deckard volve ó seu apartamento e decátase de que a porta está forzada. Rachael está dentro sa e salva, durmindo. Mentres os dous escapan xuntos de alí, Deckard divisa un pequeno origami dun unicornio, deixado alí por Gaff.
Temática
Malia considerarse principalmente un filme de acción, Blade Runner opera en múltiples niveis narrativos e dramáticos. Presenta varias convencións típicas do cinema negro: Unha femme fatale, a narración en voz en off do protagonista (eliminada en versións posteriores), unha cinematografía escura e sombría, e unha perspectiva moralmente cuestionable do heroe protagonista, incluíndo reflexións sobre a natureza da súa propia humanidade. Considérase un filme culto de ciencia ficción, abrazando tematicamente a filosofía da relixión e as implicacións morais do dominio da enxeñaría xenética nun contexto de hybris e drama grego clásico. Tamén fai uso de imaxes bíblicas, como por exemplo o Diluvio de Noé, así como de fontes literarias como Frankenstein. Lingüisticamente, a temática da mortalidade preséntase de forma sutil na partida de xadrez entre Roy e Tyrell.
miniatura|esquerda|[[Ridley Scott no 2012]] O filme afonda nas implicacións da tecnoloxía no medio ambiente e na sociedade evocando o pasado, usando recursos literarios, simboloxía relixiosa, temas dramáticos clásicos e recursos do cinema negro. A ambientación preséntase en forma dun futuro postapocalíptico e "retromodernizado", con alta tecnoloxía e relucente nalgúns lugares pero vello e en decadencia noutros. Nunha entrevista de Lynn Barber para o xornal The Observer no 2002, Ridley Scott describiu o filme como "extremadamente escuro, tanto literal como metaforicamente, cun sentir estrañamente masoquista". Unha aura de paranoia cobre o filme, que presenta elementos como o poder ameazante das grandes empresas, unha aparente omnipresenza da policía, luces de emerxencia e vehículos que investigan nos edificios, e as consecuencias do gran poder biomédico sobre o individuo, especialmente as consecuencias dos recordos implantados para os replicantes. O control sobre o medio ambiente represéntase a grande escala da man da ausencia de calquera tipo de vida natural, con animais artificiais substituíndo os seus predecesores xa extintos. Este fondo opresivo serve para explicar as frecuentes referencias no filme á migración dos humanos cara ás colonias extraterrestres. As temáticas distópicas de Blade Runner son un temperán exemplo da aparición de conceptos cyberpunk no cinema. Os ollos tamén son un motivo recorrente no filme ó igual que a manipulación de imaxes, cuestionando a realidade e a capacidade humana de percibila e recordala con exactitude.
Os diversos elementos temáticos do filme fornecen unha atmosfera de incerteza para o tema central da análise da identidade humana. Para descubrir os replicantes emprégase un test de empatía, con varias preguntas centradas no tratamento dos animais como indicador aparente da humanidade dunha persoa. Os replicantes amosan unha compaixón e preocupación por outros que se xustapón coa personalidade humana carente de empatía mentres que a masa da humanidade é fría e impersoal. O filme chega a poñer en dúbida a propia humanidade de Deckard, forzando a audiencia a avaliar o significado de ser un humano.
A cuestión de se Deckard estaba planeado como un personaxe humano ou replicante supuxo unha controversia continua dende a publicación do filme. Tanto Michael Deeley coma Harrison Ford querían que Deckard fose humano, mentres que Hampton Fancher prefería a ambigüidade e Ridley Scott confirmou que na súa visión Deckard é un replicante. A secuencia do soño do unicornio, incluída na versión Director's Cut, coincidindo co origami que Gaff deixa na escena final está considerado por varios autores como unha mostra de que Deckard é realmente un replicante. Esta interpretación foi rexeitada por outros autores que cren que a imaxinería do unicornio indica que os personaxes, humanos ou replicantes, comparten os mesmos soños e recoñecen a súa afinidade, ou que a ausencia dunha resposta decisiva é crucial para a temática principal do filme. Matt Hills considerou que a ambigüidade e incerteza inherente do filme, así como a súa riqueza textual, permítenlle ó espectador ver o filme dende a súa propia perspectiva.
Galicia Moderna (Pontevedra)
miniatura|"O tío Miseria", de [[Enrique Labarta, nas páxinas de Galicia Moderna.]] Galicia Moderna foi unha revista editada en Pontevedra entre 1897 e 1898.
Historia e características
Subtitulada Revista mensual ilustrada, apareceu o 1 de maio de 1897. Presumiblemente de propiedade colectiva nun principio, pasou a mans de Xerardo Álvarez Limeses que tamén era o redactor xefe, e dende abril de 1898, do director Enrique Labarta Pose. Entre os seus colaboradores estaban Lamas Carvajal e Lisardo Barreiro. Tentaba converterse nun álbum artístico e literario, no que se ofrecera información sobre as paisaxes, as lendas, os costumes, as tradicións e as festas populares de Galicia. Ademais, incluíu textos literarios e poesías, xunto con datos biográficos de destacados escritores galegos. Cesou a súa edición o 15 de xullo de 1898 co número 30.
Blade Runner
Elenco
miniatura|dereita|upright|[[Harrison Ford no 2009]] miniatura|dereita|upright|[[Rutger Hauer no 2010]] A selección dos actores para o filme presentou algunhas dificultades, particularmente para o papel principal do Blade Runner Deckard. O guionista Hampton Fancher concibiu a Robert Mitchum neste papel e escribiu os seus diálogos pensando neste actor. O director Ridley Scott e os produtores do filme pasaron varios meses reuníndose e conversando sobre o papel con Dustin Hoffman, que finalmente acabou por desvincularse por diferenzas na visión creativa. Harrison Ford (dobrado por Luís Iglesia na versión en galego) foi finalmente o seleccionado por varios motivos, incluíndo as súas actuacións nos filmes da saga A guerra das galaxias, o seu propio interese na historia de Blade Runner e varias conversas con Steven Spielberg que naquel entón estaba finalizando a produción de Na busca da arca perdida e eloxiou en gran medida o traballo de Ford neste filme. Segundo documentos de produción, o equipo considerou varios actores para este papel, incluíndo a Gene Hackman, Sean Connery, Jack Nicholson, Paul Newman, Clint Eastwood, Tommy Lee Jones, Arnold Schwarzenegger, Al Pacino e Burt Reynolds.
Rutger Hauer (dobrado por Gonzalo Faílde na versión en galego) foi seleccionado para o papel de Roy Batty, o líder dos replicantes. Scott seleccionouno para o papel antes de chegar a coñecelo en persoa, baseándose soamente nas súas actuacións nos filmes Keetje Tippel, Soldaat van Oranje e Turks fruit de Paul Verhoeven. A súa representación de Batty no filme foi segundo o propio Philip K. Dick "o perfecto Batty—frío, ario, sen fallos". De tódolos filmes nos que actuou Hauer, segundo as súas propias declaracións, Blade Runner foi o seu favorito. Nunha charla en directo no 2001 declarou: "Blade Runner non necesita explicación, é o mellor. Non hai nada como el. É xenial formar parte dunha obra mestra real que cambiou a forma de pensar do mundo." O propio Hauer modificou o soliloquio final do seu personaxe coñecido das "Lágrimas na chuvia" pouco antes da gravación desa escena, deixándoo na versión final que aparece no filme.
Desenvolvemento
miniatura|dereita|Unha copia do guión orixinal de [[Hampton Fancher xunto a un origami dun unicornio como o que aparece no filme]] Trala publicación en 1968 da novela Soñan os androides con ovellas eléctricas? de Philip K. Dick comezou a xurdir o interese por adaptala ó cinema. O director Martin Scorsese amosou o seu interese en facer un filme baseado na novela, pero non chegou a procurar os dereitos da mesma. O produtor Herb Jaffe tentou adquirir os seus dereitos a comezos dos anos 1970, pero a Dick non lle impresionou o guión que lle propuxeron, e foi o guión proposto por Hampton Fancher o que conseguiu os dereitos en 1977. O produtor Michael Deeley interesouse polo bosquexo de Fancher e convenceu o director Ridley Scott para filmalo. Scott declinara previamente participar no proxecto, pero tras finalizar a produción de Dune aceptou participar nel. Uniuse finalmente ó proxecto o 21 de febreiro de 1980 e conseguiu aumentar o orzamento prometido pola produtora Filmways dende os 13 millóns de dólares ata os $15 millóns. O guión de Fancher centrábase máis en cuestións medioambientais que nas da humanidade e relixión máis prominentes na novela, polo que Scott requiriulle cambios no mesmo. Fancher atopou unha adaptación de William S. Burroughs da novela The Bladerunner de 1974 de Alan E. Nourse, baixo o título de Blade Runner (a movie). A Scott gustoulle este nome, polo que Deeley adquiriu os dereitos para o título do filme. David Peoples foi contratado para reescribir o guión orixinal e Fancher deixou o traballo por mor disto o 21 de decembro de 1980, aínda que retornou posteriormente para contribuír en varias reescritas do guión. Tras un invesstimento de 2,5 millóns de dólares na preprodución, Filmways retirou o seu financiamento pouco antes de comezar a fotografía principal do mesmo. Nun período duns 10 días Deeley conseguiu uns 21,5 millóns de orzamento grazas a un acordo a tres mans entre The Ladd Company (a través de Warner Bros.), o produtor con base en Hong Kong Run Run Shaw e Tandem Productions.
Philip K. Dick expresou a súa preocupación xa que ninguén lle informara da produción do filme, engadíndose este feito á súa declarada desconfianza de Hollywood. Tras criticar unha primeira versión do guión de Hampton Fancher nun artigo escrito para a publicación Select TV Guide, o estudio envioulle a versión reescrita por David Peoples. Malia que Dick faleceu pouco antes do lanzamento do filme, chegou a declarar o seu contento con esta revisión do guión, así como co visionado de proba dos efectos especiais de 20 minutos que lle amosaron tras unha visita ó estudio. Malia o seu coñecido escepticismo de Hollywood, Dick declaroulle a Scott o seu entusiasmo pola similitude do mundo creado para o filme coa visión que el imaxinara. En palabras do propio Dick: "Vin un segmento dos efectos especiais de Douglas Trumbull para Blade Runner no telexornal da KNBC-TV. Recoñecino inmediatamente. Era o meu propio mundo interior. Captárono perfectamente." Tamén aprobou o guión do filme, declarando: "Tras rematar de ler o guión, saquei a novela e reviseina. Os dous refórzanse o un ó outro, polo que alguén que comece coa novela debería gozar do filme e alguén que comece co filme debería gozar coa novela." O filme estaría finalmente adicado á memoria de Dick. A fotografía principal de Blade Runner comezou o 9 de marzo de 1981 e rematou catro meses despois.
miniatura|esquerda|upright|O [[edificio Bradbury nos Ánxeles foi unha das localizacións da rodaxe.]] En 1992 Harrison Ford declarou: "Blade Runner non é un dos meus filmes favoritos. Enleeime con Ridley." A maiores das friccións co director, Ford declarou o seu desacordo coa narración da voz en off: "Cando comezamos a rodala había un acordo tácito de que a versión do filme que acordáramos era a versión sen a narración da voz en off. Eu consideraba que o filme funcionaba sen a narración. Pero agora estaba atascado recreando esa narración. E estaba obrigado a facer as voces en off para xente que non representaba os intereses do director". Os monólogos destas narracións foron escritos por Roland Kibbee, quen non aparece nos créditos do filme. No 2006 nunha entrevista coa BBC Scott respondeu a pregunta quen fora a persoa máis molesta coa que traballara declarando: "Ten que ser Harrison ... que me perdoe porque agora nos levamos ben. Agora é encantador. Pero sabe moito, ese é o problema. Cando traballamos xuntos era o meu primeiro filme e eu era o mozo novo no barrio. Pero fixemos unha boa película". No ano 2000 Ford declarou sobre Scott: "Admiro o seu traballo. Pasamos un mal momento naquel entón, e xa o superei". No 2006 Ford reflectiu sobre a produción do filme dicindo: "O que recordo máis que outra cousa cando vexo Blade Runner non son as 50 noites de gravación baixo a chuvia, senón a narración ... Estaba obrigado a traballar para eses pallasos que viñan escribindo unha mala narración tras outra". Ridley Scott confirmou no número de verán de 2007 da revista Total Film que Harrison Ford contribuíra a edición especial en DVD de Blade Runner, dicindo que "Harrison está completamente a bordo".
O edificio Bradbury nos Ánxeles foi unha das localizacións da rodaxe, e unha parcela da Warner Bros. usouse para representar as rúas da cidade no filme. Outras localizacións incluíron o edificio Ennis House e o 2nd Street Tunnel. As probas de visionado deron como resultado varios cambios no filme incluíndo a adición da narración, un final feliz e a eliminación dunha escena na que Holden saía nun hospital. A relación entre os cineastas e os investidores foi difícil, culminando no despido de Deeley e Scott, que malia isto seguiron traballando no filme.