cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cilindro (motor)
miniatura|250px|dereita|Bloque motor coa [[cabeza do motor|cabeza retirada mostrando os catro cilindros]] O cilindro dun motor é o lugar por onde se despraza un pistón. O seu nome provén da forma que posúe, aproximadamente cilíndrica.
Constitución e funcionamento
Debido a ter que soportar ao longo da súa vida útil as deflagracións constantes de combustíbel e as altas temperaturas a que estas se desencadean, o cilindro está fabricado nun metal preparado para soportar estas condicións extremas de funcionamento.
O número de cilindros pode ir desde un único, como nalgunhas motoserras até doce ou mesmo dezaseis cilindros en automóbiles, camións ou avións. Os motores con máis dun cilindro posúen o chamado bloque do motor en que os cilindros están fundidos nun único bloque en aluminio ou ferro fundido.
A potencia dun motor depende da cantidade de mestura que explota no interior do cilindro, polo que cilindros de maior dimensión permiten que os motores atinxan maiores potencias. En motores atmosféricos (sen un turbo, que pode proporcionar unha cantidade maior de mestura no cilindro), hai unha relación directa entre a potencia do motor e a súa cilindrada (medida pola dimensión e cantidade de cilindros). A cilindrada total é o volume desprazado polo pistón en cada cilindro (o produto da área pola carreira) multiplicado polo número de cilindros. Para unha mesma cilindrada, tense máis potencia canto maior é o número de cilindros, razón pola que en alta competición se teñan varios cilindros incluso en cilindradas moi pequenas. Noutros usos o aumento de custo non compensa a potencia.
Refrixeración
miniatura|Cilindro dunha motocicleta refrixerado a ar Os cilindros atinxen temperaturas da orde dos 300 °C polo que se torna indispensábel un adecuado sistema de arrefecemento. En motores arrefriados con ar cada cilindro encóntrase normalmente separado dos restantes e posúe unhas aletas de refrixeración, en tanto que nos cilindros existentes nun bloque motor, a auga é o refrixerante máis utilizado circulando de forma que absorbe parte da calor producida.
Desgaste
Co uso, os cilindros están suxeitos a un desgaste derivado da fricción exercida polos segmentos sobre a súa superficie. A pesar de estar minimizado este efecto pola película de aceite que cobre os cilindros durante o seu funcionamento, o uso continuado provoca a súa ovalización, necesitando entón ser sometidos a unha operación chamada "rectificación", na que é aberto no bloque motor un cilindro de diámetro superior (tendo que ser tamén colocados pistóns novos de maior diámetro).
"Camisa" do cilindro
miniatura|100px|esquerda|"Camisa" dun motor. Nalgúns motores o cilindro está constituído por unha "camisa" que non é máis que un tubo cilíndrico colocado no bloque do motor e que posibilita a circulación de agua ao redor. Tamén permite unha fácil substitución en caso de desgaste.
-208
Outros
Historia ano a ano
Asti
miniatura|Torre romana e colexiata de San Segundo. Asti (Ast en piemontés) é unha comuna italiana da provincia de Asti, no Piemonte. Ten 151 km² e 70.598 habitantes.
Historia
A cidade fundárona os romanos co nome de Hasta.
Mostaza branca
miniatura|Planta de mostaza branca. A mostaza branca (Sinapis alba) é unha planta anual da familia das Crucíferas. Ás veces é coñecida como Brassica alba, Brassica hirta ou mostaza amarela. Cultívase comercialmente en practicamente todo o mundo polo interese das súas sementes para a industria alimentaria, mais probablemente é orixinaria da rexión mediterránea.
As flores amarelas da planta deste tipo de mostaza producen un tipo de vaíñas (sílicuas) veludas que conteñen as sementes, nas que atoparemos aproximadamente media ducia de grans por vaíña. A colleita da semente da mostaza faise xusto antes de que as vaíñas maduren por completo e abran. As sementes desta especie de mostaza son redondas e de consistencia dura, de en torno ó milímetro ou 2 mm. de diámetro, e dunha cor que pode ir do beige ou o amarelo ó marrón claro.
Uso da planta
miniatura|esquerda|200px|Mostaza branca moída.
Usos culinarios
As sementes da mostaza branca poden usarse enteiras para condimentar encurtidos e vinagretas, ou tostadas para o seu uso en diferentes pratos. Con elas, prepárase o condimento que leva o mesmo nome xenérico da planta, a mostaza (condimento). Unha vez están as sementes moídas e mesturadas con outros ingredientes, obtense unha pasta que pode ser usada tal cal (o que sería a mostaza "orixinal"), ou incluso utilizala como base para outros condimentos menos finos (mostaza "industrial").
Outros usos
Á parte do uso gastronómico, a mostaza branca é tamén utilizada como planta forraxeira.
Tamén é usada en ocasións para sementala como captora de nitratos, é dicir, que se usa como cultivo de barbeito, evitando así deixar os campos nus, limitando a perda dos nitratos solubles. Nese caso, e sementada por exemplo despois dun cereal, ten que ser arrincada antes de que produza as sementes, para evitar a súa reprodución descontrolada. Porén, ás veces está considerada tamén unha mala herba, fundamentalmente nos cultivos de colza.
Propiedades
As sementes son ricas en lípidos (en torno ó 35%) e conteñen sinalbina, que é o tioglicósido responsable do seu gusto agre e lixeiramente picante. Delas extráese tamén un aceite para uso industrial e alimentario. Da mostaza branca tamén se obtén un aceite esencial volátil cuxo compoñente principal (o isociotianato) é máis suave que o producido polas sementes da mostaza negra (Brassica nigra), o que lle confire tamén un aroma e sabor algo máis suaves.
Guerra do Rif
A guerra do Rif (1911-1927), tamén chamada guerra de Marrocos ou guerra de África (a pesar de ser os homónimos doutros conflitos armados distintos), foi un enfrontamento orixinado na sublevación das tribos rifeñas (rexión montañosa do norte de Marrocos) contra a ocupación colonial española e francesa, a pesar de afectar principalmente ás tropas españolas.
Antecedentes: a colonización de Marrocos
En 1912 establécese o Protectorado español de Marrocos. Trátase en realidade dunha especie de subprotectorado, unha cesión a España por parte de Francia da administración colonial dunha franxa do norte do país. O sultanato de Marrocos no seu conxunto quedou ese mesmo ano baixo dominación francesa mercé ao Tratado de Fes, culminándose así varios anos de paulatina penetración colonial no país magrebí.
Guerra no Rif
Por Real Decreto do 30 de xaneiro de 1920 noméase ao Xeneral de División Manuel Fernández Silvestre para o mando da Comandancia melillense, cesando na de Ceuta na que desempeñaba igual labor. Silvestre estaba obsesionado pola conquista da baía de Alhucemas.
Con esta acción al-Raisuni ten que atrincheirarse nos seus niños de Yebala. Segundo afirma o historiador Ricardo de la Cierva:
Á morte de Eduardo Dato, o rei encomenda o goberno a unha coalición conservadora presidida por Manuel Allendesalazar. O mesmo día da xura, o 12 de marzo de 1921, o xeneral Manuel Fernández Silvestre completa un novo avance en liña, ocupando a praia de Sidi Dris, situada na desembocadura do Uad Kebir, hoxe coñecido como río Amekran. Esta operación anfibia tivo como antecedente o desembarco de Alfrau realizado o 12 de xaneiro de 1921.
Os secos afluentes das concas do Kebir e do Kert marcan en dirección á baía de Al-Hoseima unha serie de barrancos que Silvestre pasa imprudentemente, penetrando na cabila de Tensaman e ocupando o campamento de Annual, onde se establece.
Baixo Rin
Baixo Rin (67) (en Bas-Rhin) é un departamento francés situado no leste de Francia, que pertence á rexión de Gran Leste.
Guerra do Rif
Primeiros combates e Desastre de Annual
miniatura|125px|[[Abd el-Krim.]]
A Lagoa, Feás, Aranga
A Lagoa é un lugar da parroquia de Feás no concello coruñés de Aranga na Comarca de Betanzos. Tiña 9 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 5 eran homes e 4 eran mulleres.
Guerra do Rif
Primeiros combates e Desastre de Annual
Apenas liquidada mediante negociacións a rebelión de Raisuni, negociación que levou a bo porto o xeneral José Villalba Riquelme, levántanse contra as tropas coloniais as tribos do Rif central, á fronte das cales está a tribo dos Beni Urriaguel ou Ait Waryaghar e a tribo dos Beni Touzine ou Ait Tuzin. A cabeza visible desta, e xa que logo da rebelión, é Muhammad Ibn 'Abd El-Karim El-Khattabi, coñecido como Abd el-Krim ou Abdelkrim, membro do clan dos Ait Yusef, cadí (xuíz islámico) de Melilla e antigo colaborador do diario El Telegrama del Rif.
O 1 de xuño de 1921 Silvestre, desde o campamento de Annual, ordena ocupar a posición de Monte Abarrán, corazón da cabila de Tensanamí, última barreira sobre Al-Hoseima desde onde se domina o territorio costeiro da cabila de Aith Urriaguel. A ocupación desta estratéxica posición dura poucas horas ao desertar as unidades da policía indíxena que arrebatan ao destacamento peninsular a batería alí emprazada:
Enerxía cinética
A enerxía cinética é a enerxía mecánica que posúen todos os corpos en movemento polo feito de estar dotados dunha masa e dunha velocidade dadas e das cales depende. A enerxía cinética equivale, prescindindo das perdas por rozamento, ó traballo efectuado para poñer o corpo considerado en movemento. Se se detén dito movemento, o corpo realiza o traballo que foi necesario para poñelo en marcha. Para calcular o seu valor convén supoñer o proceso o máis sinxelo posible. O seu valor é:
Guerra do Rif
Primeiros combates e Desastre de Annual
Aos poucos días establécese unha nova posición no monte Igueriben, coa idea de defender o campamento de Annual polo lado sur. Esta posición é asediada e cae en poder do exército rifeño o 21 de xullo, salvándose só once dos 350 soldados da gornición. miniatura|300px|Desastre de Annual. Tras estes sucesos, os rifeños diríxense a Annual, que é posto baixo asedio. A primeiras horas da mañá do 22 de xullo dáse a orde de retirada española, que se produce á carreira e en completa desorde. Perseguidos polos combatentes rifeños, os 13,000 soldados de Annual son masacrados polos 3,000 rifeños que lles perseguen no camiño cara a Melilla. Neste masacre desaparece (o seu cadáver non foi atopado) o xeneral Manuel Fernández Silvestre. Moitos sobreviventes refúxianse no cuartel de Monte Arruit, onde resisten dúas semanas cercados polo inimigo sen apenas provisións, auga nin axuda, dada a desorganización e a precariedade da retagarda. Finalmente as tropas españolas réndense, pero os asediantes non observan as condicións da rendición e ten lugar unha nova masacre.
Enerxía cinética
Introdución
O adxectivo « cinético» no nome enerxía vén da antiga palabra grega κίνησις kinēsis, que significa «movemento». Os termos enerxía cinética e traballo e os seus significados científico proveñen do século XIX.
O principio da mecánica clásica que foi desenvolto por primeira vez por Gottfried Leibniz e Daniel  Bernoulli, que describe a enerxía cinética como a forza viva ou  vis viva. Willem 's Gravesande dos Países Baixos proporcionou evidencia experimental desta relación. Ao caer os pesos de diferentes alturas nun bloque de arxila, Gravesande determinou que a profundidade de penetración é proporcional ao cadrado da velocidade de impacto. Émilie du Châtelet recoñeceu as implicacións do experimento e publicou unha explicación.
Os primeiros coñecementos desas ideas poden ser atribuídos a Gaspard Coriolis que en 1829 publicou un artigo titulado Du Calcul de l'Effet des Machines esbozando as matemáticas da enerxía cinética. O termo enerxía cinética débese a William  Thomson máis coñecido como Lord  Kelvin en 1849.
Guerra do Rif
Primeiros combates e Desastre de Annual
miniatura|Xaneiro de 1922. Meses despois da batalla de Annual (xullo-agosto de 1921) os restos continúan dispersos. Entre tanto, Melilla queda perigosamente a mercé dos rebeldes e debe ser protexida por gran cantidade de reforzos chegados da Península. O chamado Desastre de Annual, á mantenta do cal o deputado Indalecio Prieto dixo que ''estamos no período máis agudo da decadencia española. A campaña de África é o fracaso total, absoluto, sen atenuantes, do exército español.''
Enerxía cinética
Introdución
Existen varias formas de enerxía como a enerxía química, o calor, a radiación electromagnética, a enerxía nuclear, as enerxías gravitacional, eléctrica, elástica, etc, todas elas poden ser agrupadas en dous tipos: a enerxía potencial e a enerxía  cinética.
A enerxía cinética pode ser entendida mellor con exemplos que demostren como esta se transforma doutros tipos de enerxía e a outros tipos de enerxía. Por exemplo un ciclista quere usar a enerxía química para tomar que lle proporcionou a súa comida para acelerar a súa bicicleta a unha velocidade elixida. A súa velocidade pode manterse sen moito traballo, excepto pola resistencia aerodinámica e a fricción mecánica. A enerxía química é convertida nunha enerxía de movemento, coñecida como enerxía cinética, pero o proceso non é completamente eficiente xa que o ciclista tamén produce calor.
A enerxía cinética en movemento da bicicleta e o ciclista poden converterse noutras formas. Por exemplo, o ciclista pode atopar unha costa o suficientemente alta para subir, así que debe cargar a bicicleta ata a cima. A enerxía cinética ata o de agora usada converteuse en enerxía potencial  gravitatoria que pode liberarse lanzándose costa abaixo polo outro lado do outeiro. Alternativamente o ciclista pode conectar unha dínamo a unha das súas rodas e así xerar enerxía eléctrica no descenso. A bicicleta podería estar a viaxar máis amodo no final do outeiro porque moita desa enerxía foi desviada en facer enerxía eléctrica. Outra posibilidade podería ser que o ciclista aplique os seus freos e nese caso a enerxía cinética estaríase a disipar a través da fricción en enerxía  calórica.
Guerra do Rif
Primeiros combates e Desastre de Annual
É para os rifeños a Vitoria de Annual, que dá lugar ao comezo dunha independencia de facto que se plasma baixo a forma dunha república, a República do Rif.
Enerxía cinética
Introdución
Como calquera magnitude física que sexa función da velocidade, a enerxía cinética dun obxecto non só depende da natureza interna dese obxecto, tamén depende da relación entre o obxecto e o observador (en física un observador é formalmente definido por unha clase particular de sistema de coordenadas chamado sistema inercial de referencia). Magnitudes físicas como esta son chamadas invariantes. A enerxía cinética esta co-localizada co obxecto e atribuído a ese campo gravitacional.
O cálculo da enerxía cinética realízase de diferentes formas segundo úsese a mecánica clásica, a mecánica relativista ou a mecánica cuántica. O modo correcto de calcular a enerxía cinética dun sistema depende do seu tamaño, e a velocidade das partículas que o forman. Así, se o obxecto móvese a unha velocidade moito máis baixa que a velocidade da luz, a mecánica clásica de Newton será suficiente para os cálculos; pero se a velocidade é próxima á velocidade da luz, a teoría da relatividade empeza a mostrar diferenzas significativas no resultado e debería ser usada. Se o tamaño do obxecto é máis pequeno, é dicir, de nivel sub-atómico, a mecánica cuántica é máis apropiada.
Guerra do Rif
Reacción española
O exército español intenta controlar o territorio mediante a construción de pequenos fortes ou blocaos, xeralmente construídos en lugares elevados e distantes uns 30 km entre si. Os blocaos, con todo, raramente teñen auga, o que obriga aos soldados a ir buscala a diario facendo percorridos que en ocasións son de varios quilómetros a lombos de mulas. Convértense entón en branco fácil dos francotiradores ou pacos. Deste xeito, un exército descentralizado, escaso e mal armado como o rifeño (que non conta con apenas artillaría e non posúe avións nin barcos) consegue pór en xaque e practicamente derrotar a un exército convencional e moito máis numeroso como o español. Os rifeños teñen ao seu favor o feito de combater na súa propia casa, o coñecemento do terreo e a motivación. O seu inimigo é un exército desmotivado, desorganizado e corrupto, formado por soldados de remplazo asustados e desexosos de volver ás súas casas. A guerra, de feito, propiciará a creación dun corpo militar máis organizado e combativo: a Lexión Española, creada a imaxe e semellanza da Lexión Estranxeira Francesa, cuxos xefes son Francisco Franco e José Millán-Astray. A organización do exército rifeño, doutra banda, será considerada unha das fontes da teoría da guerra de guerrillas e revisada e recuperada en distintos conflitos ao longo do século XX.
Nos enfrontamentos que seguen a Annual, o exército de Abd el-Krim acurrala cada vez máis ás tropas españolas, ata fora do Rif, tomando a importante cidade de Chauen e ameazando Tetuán, pero desde Melilla iniciouse unha dura contraofensiva que permitiu recuperar parte do territorio perdido. Desde mediados de setembro de 1921 ata o 11 de xaneiro de 1922 recuperouse a liña de Dar Drius, sobre o río Kert. Nador, Zeluán e Monte Arruit foron reconquistados, e os soldados contemplaron arrepiados os cadáveres aínda insepultos das vítimas do desastre. miniatura|300px|Xaneiro de 1923, de esquerda a d., Coronel Araujo, Xeneral Navarro, Tte. Coronel Manuel López Gómez, Tte. Coronel Eduardo Pérez Ortiz e Comandante de Cabalería José Gómez Zaragoza, embarcados de volta a Melilla tras poñer fin ao seu cativerio. O 13 de setembro de 1923, o Capitán Xeneral Miguel Primo de Rivera rebélase contra o seu comando e contra o goberno, contando co apoio do Rei. A Ditadura que implantou tiña como un dos seus principais obxectivos acabar coa guerra en África. No exército temíase que adoptase a posición abandonista, que lle caracterizou antes do golpe; porén, consolidaría a presenza española en Marrocos mediante unha gran vitoria militar (o desembarco de Al-Hoseima) que poría fin a anos de permanentes guerras e dificultades. Abd el-Krim, pola súa banda, proclamouse sultán de Marrocos, pero non foi recoñecido polos xeques da zona francesa. Os ataques rifeños contra posicións españolas continuaron durante todo o ano 1924.
Intervención francesa
A forza rifeña serve de acicate, ademais, aos ánimos levantiscos en Yebala, de modo que en 1924, España só controla efectivamente, amais de Ceuta e Melilla, Larache e Arcila. Francia intervirá entón no conflito colocando postos avanzados ao longo da fronteira coa zona española. Estes son atacados por tropas rifeñas de camiño a Fes na primavera de 1925, na coñecida como batalla de Uarga, provocando un casus belli que permite a entrada de Francia no conflito.
Francia golpea aos rifeños polo sur, empregando en ocasións o bombardeo con armas químicas.
Desembarco de Alhucemas
O desembarco de Alhucemas foi un desembarco militar levado a cabo o 8 de setembro de 1925 en Alhucemas polo exército e a Armada española e, en menor medida, un continxente aliado francés, que propiciaría a definitiva vitoria aliada, e o fin da guerra do Rif.
A operación consistiu no desembarco dun continxente de 13.000 soldados españois transportados desde Ceuta e Melilla pola armada combinada hispano-francesa. A operación tivo como comandante en xefe ao entón "Director Militar" de España, xeneral Miguel Primo de Rivera, e como xefe executivo das forzas de desembarco nas praias da baía de Alhucemas ao xeneral Sanjurjo, a cuxas ordes estaban as columnas dos xenerais xefes das brigadas de Ceuta e Melilla, Leopoldo Saro Marín e Emilio Fernández Pérez, respectivamente.
Entre os xefes participantes na acción atopábase o entón coronel Francisco Franco, quen pola súa actuación á fronte das tropas da Lexión foi ascendido a xeneral de brigada. O xeneral estadounidense Dwight Eisenhower anos despois estudou a fondo a táctica empregada polos españois en Alhucemas para trazar o plan do desembarco de Normandía. Considéraselle o primeiro desembarco aeronaval da historia mundial.
Radio Televisión Española realizou, cara a 1980, un filme documental sobre esta importante acción bélica.
Uso de armas químicas
Durante a guerra do Rif, as forzas combinadas franco-españolas lanzaron bombas de gas mostaza contra as forzas da República do Rif.
Consecuencias
A guerra de Marrocos foi en xeral mal vista pola poboación española da península e provocou importantes conflitos na sociedade do momento. Era do dominio público a pobreza do Rif e moitos non comprendían a pertinencia dunha guerra tan sanguenta e onerosa só por unha cuestión de principios. Doutra banda, as tropas eran de reemprazo, é dicir, recrutadas obrigatoriamente. Con todo, os mozos podentes podían, en xeral, librarse do servizo militar pagando a alguén para que fóra no seu lugar. Isto reforzaba a idea, certa á fin e ao cabo, de que eran os "fillos dos pobres" os enviados a morrer a Marrocos.
O desastre de Annual tivo tamén importantes consecuencias. O ministro da guerra ordenou a creación dunha comisión de investigación, dirixida polo xeneral laureado Juan Picasso, que elaborou o informe coñecido como Expediente Picasso, no que, aínda que se sinalaban múltiples erros militares, debido á acción obstrutiva dalgúns ministros e xuíces non se chegou ao fondo das responsabilidades políticas e ata do propio rei, que segundo algúns animara á penetración irresponsable do xeneral Silvestre ata puntos afastados de Melilla sen contar cunha defensa adecuada na retagarda. Antes de que o informe Picasso debatésese nas Cortes, o xeneral Miguel Primo de Rivera deu un golpe de estado o 13 de setembro de 1923 iniciándose unha ditadura.
Con todo, esta crise foi unha máis das moitas que socavaron os cimentos da monarquía de Afonso XIII e que á volta dunha década habería de provocar a súa caída
Galegos na guerra do Rif
Moitos galegos participaron na guerra, tanto militares profesionais como de substitución. Entre os primeiros Francisco e Ramón Franco, Joaquín Loriga Taboada ou Camilo Alonso Vega e entre os segundos persoeiros como Abelardo Moralejo Laso, Rafael Dieste ou Valentín Paz-Andrade.
Chamaesium
Chamaesium é un xénero de plantas pertencente á familia Apiaceae. É orixinario de Asia Central, da China e a India. Comprende 11 especies descritas e destas, só 6 aceptadas. É o único xénero da tribo Chamaesieae.
Taxonomía
O xénero foi descrito por Karl Friedrich August Hermann Wolff e publicado en Notizblatt des Botanischen Gartens und Museums zu Berlin-Dahlem 9(84): 275–276. 1925. A especie tipo é: Chamaesium paradoxum H.Wolff
Especies
A continuación dáse unha lista das especies do xénero  aceptadas até xullo de 2013, ordenadas alfabeticamente. Para cada unha indícase o nome binomial seguido do autor, abreviado segundo as convencións e usos.
As amizades perigosas
As amizades perigosas (en Dangerous Liaisons) é un filme estadounidense dirixido por Stephen Frears que foi estreado en 1988. Está baseado na obra de Christopher Hampton Les liaisons dangereuses, adaptación da novela homónima de Pierre Choderlos de Laclos. A interpretación de Glenn Close, John Malkovich e Michelle Pfeiffer, a fotografía de Philippe Rousselot, o deseño de vestiario de James Acheson e o guión de Hampton, gañou a aclamación da crítica. Swoosie Kurtz, Mildred Natwick e Peter Capaldi interpretan papeis secundarios, así como os daquela relativamente descoñecidos actores Keanu Reeves e Uma Thurman.
O filme foi nomeado a sete Premios Óscar, incluíndo mellor filme. Gañou os Óscar ó mellor guión adaptado, mellor deseño de vestiario e mellor dirección de arte.
Foi emitido na TVG o 10 de xuño de 2002.
Sinopse
A Marquesa de Merteuil pide ao seu amigo, o Vizconde de Valmont, que seduza a filla da súa prima Madame de Volanges. O seu obxectivo é vingarse dun antigo amante, ao que a moza Cecile fora prometida en casamento. Inicialmente, Valmont rexeita a oferta, xulgando a presa demasiado fácil: o seu albo é a recatada Madame de Tourvel, que visita a casa de campo da súa tía mentres o marido está no exterior realizando negocios.
Valmont descobre, entre tanto, que Madame de Volanges escribiu en segredo a Madame de Tourvel para advertila sobre o seu carácter, e decide seguir o plan de Merteuil. Para levar a cabo os seus propósitos, contan coa axuda do profesor de música de Cecile, o inxenuo cabaleiro Danceny, por quen a moza está apaixonada mais que non é visto pola súa nai como un potencial noivo.
Corte (do gando)
miniatura|300px|Rabaño de vacas no exterior dunha moderna explotación vacúa, en [[Dumbría]] A corte (tamén frecuentemente en plural) é un espazo cuberto e pechado onde se acolle o gando doméstico durante a noite ou, modernamente, de forma permanente. Pode estar constituída por un edificio propio ou formar parte doutra principal.
Adoita utilizarse esta denominación para o espazo onde se acolle o gando bovino ou equino, reservando para o caso do gando porcino o nome de cortello. Outros nomes populares da corte son boedo (propio de bois), cortaduría ou cortello (dedicado ós becerros). As súas (sub)divisións ou cubículos tamén se chaman (dependendo do uso ou estrutura) beirón (veirón no orixinal), ameixadoira, cambeleira, tapadeira (para becerros), pertegaz (de parede baixa, derivado de portagaza)
A corte tradicional
Na casa tradicional galega, a corte era un edificio anexo á casa principal, moitas veces na planta baixa da mesma, buscando unha comunicación fácil e cómoda para poder acomodar o gando sen necesidade de saír á intemperie. Nas pallozas, a corte constituía unha división máis da planta principal, a carón da cociña ou das habitacións da xente, e recibía o nome de estrevariza. Cando a corte se construía como planta baixa da casa familiar implicaba algunhas vantaxes engadidas, como illar a planta de vivenda do frío e a humidade do chan e proporcionar unha forma de calefacción non desprezable, así como unha cómoda vía de eliminación dos excrementos das persoas, en tempos nos que aínda non existía un sistema de sumidoiros que garantise esa función de forma hixiénica.
Xaquín Lorenzo describía así a corte tradicional:
A corte non só era o abeiro onde se recollía o gando de noite ou nos días máis crus do inverno. Tamén era onde parían e se munxían as vacas. E para o gandeiro, que simultaneamente era agricultor, era a fonte de produción de esterco, imprescindible para a agricultura tradicional como fertilizante da terra.
Tratábase dunha construción sinxela e funcional, de madeira ou pedra, cunha porta ampla que facilitase a entrada e saída do gando e con ventás pequenas (chamadas bufardas ou fachinelos), que se tapaban con atados de palla durante o inverno.
A zona de acceso á corte adoitaba ter un espazo pechado (curral, boieira, currada, quinteiro) que podía ter unha parte cuberta, ben por unha parra, ben por un tellado simple. Neste quinteiro andaban ceibes o porco e as galiñas e na parte cuberta gardábase o carro, o arado e os outros trebellos propios do traballo do gandeiro.
No quinteiro reservábase un aparte onde se ía acumulando o esterco xerado polo gando, máis palla, toxo e outro molime, antes de retiralo co carro para esparexelo nas leiras. Este lugar denominábase estromeira e o material de refugallo que acollía estrume, molime ou estrado.
A corte moderna
miniatura|300px|Vaca frisoa asomada ó presebe, nunha corte moderna. As cortes modernas son xa edificacións independentes e construídas pensando no benestar e na hixiene do gando. Consta de sistemas mecánicos para distribución do penso e da auga, retirada do esterco e o correcto manexo dos animais. A zona de almacenamento do alimento, sexa herba ou penso, está illada e protexida, así como a zona de muxidura, que permite facelo en condicións hixiénicas.
Changsha
miniatura|250px|Imaxes de Changsha
é a capital e cidade máis poboada da provincia de Hunan, no centro sur de China. Está situada na beira leste do río Xiang, afluente do Yangzé, que flúe cen quilómetros ao norte. A municipalidade conta con 8 154 700 habitantes (2018) e unha superficie de 11.819 km2.
Antiga capital fortificada do estado de Chu, un dos Reinos combatentes (481-221 a.C.). Foi un importante centro comercial entre 750-1100 cando a súa poboación decuplicóuse. Cidade da primeira etapa na carreira de Mao Zedong, é hoxe un porto fluvial concorrido e nó de comunicacións así como centro industrial e cultural da rica rexión agrícola circundante.
Róbigzon Oyola
Róbigzon Leandro Oyola Oyola, nado en Villahermosa, Tolima, o 18 de agosto de 1988, é un ciclista profesional colombiano de ruta. Actualmente corre para o equipo profesional de categoría continental Medellín.
Palmarés
'''2013
'''2014
'''2015
'''2016
'''2019
Gran Premio de Alemaña de 1996
O Gran Premio de Alemaña de 1996 foi unha carreira de motor de Fórmula 1 celebrada o 28 de xullo de 1996 en Hockenheimring, Hockenheim. Foi a décimo primeira carreira da tempada de de Fórmula Un. A carreira de 45 voltas gañouna Damon Hill que comezou a carreira na pole position e venceu despois de que o motor de Gerhard Berger fallara a 3 voltas de meta.
Posicións logo da carreira
Clasificación no campionato de pilotos
Granvia L'H
250px|miniatura|right|Barrios de L'Hospitalet Granvia L'H é o distrito económico da cidade de L'Hospitalet de Llobregat, na provincia de Barcelona. Atópase ao sur da avenida da Granvia de L'Hospitalet, que dá nome ao distrito.
O distrito económico ten 303 hectáreas de superficie e é o sétimo da cidade aínda que queda á marxe da división administrativa, segundo aprobou o pleno municipal o 7 de febreiro de 2002.
Nave de Planet Express
miniatura|dereita|220px|Imaxe da nave no logo da compañía [[Planet Express.]] A Nave de Planet Express é unha nave espacial ficticia da serie de animación estadounidense Futurama.
Historia
A nave foi deseñada e construída polo Profesor Farnsworth e é a única nave de repartimento de Planet Express, unha empresa de repartimento propiedade do profesor. A nave adoita ser tratada na serie como un obxecto inanimado, aínda que Bender refírese ao piloto automático da nave como "el" no episodio "How Hermes Requisitioned His Groove Back". Un episodio posterior titulado "Love and Rocket" amosa que a nave ten intelixencia artificial e fica namorada de Bender. A súa voz na versión orixinal foi posta por Maurice LaMarche e tamén por Sigourney Weaver, unha vez que modifican o software de personalidade da nave.
Mariz, Guitiriz
Santa Eulalia de Mariz é unha parroquia que se localiza ó oeste do concello de Guitiriz, a uns 3'5 km aproximadamente do núcleo municipal. Segundo o padrón municipal de 2012 tiña 170 habitantes (75 mulleres e 95 homes) distribuídos en 15 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2006 cando tiña 194 habitantes.
Parkersburg
Parkersburg é o topónimo de varios lugares de Estados Unidos:
LU-862
A LU-862 (anteriormente coñecida como C-642) é unha estrada da rede primaria básica da Xunta de Galicia que discorre pola provincia de Lugo, entre O Vicedo e San Cibrao (Cervo). Atravesa a comarca da Mariña Occidental de leste a oeste pasando pola capital comarcal, Viveiro.
Comeza o seu trazado na ponte sobre a Ría do Barqueiro, que une coa estrada AC-862 á altura do Vicedo. En Viveiro crúzase coa LU-540 para finalmente terminar no cruzamento de Fontecova nos arredores de San Cibrao, uníndose á N-642.
Está previsto a construción dunha alternativa á LU-842, denominada como CG-2.3.
Pesticida
miniatura|dereita|Avioneta botando pesticida nunha plantación en [[California.]] Os pesticidas, agroquímicos, tamén denominados praguicidas, son substancias químicas destinadas a matar, repeler, atraer, regular ou interromper o crecemento de seres vivos considerados pragas.
Dentro desta denominación inclúense insectos, herbas, paxaros, mamíferos, peixes e microbios que compiten cos humanos para conseguir alimento, destrúen os cultivos e propagan enfermidades. Os pesticidas non son necesariamente velenos, pero case sempre son altamente tóxicos.
Clasificación
Considéranse pesticidas as seguintes substancias:
La vita davanti a sé
La vita davanti a sé é un filme italiano de 2020 dirixido por Edoardo Ponti a partir dun guión de Ponti e Ugo Chiti. Está baseado na novela La Vie devant soi de Romain Gary. Está protagonizado por Sophia Loren, Ibrahima Gueye e Abril Zamora.
Estreouse de maneira limitada o 6 de novembro de 2020, seguido da estrea dixital en Netflix o 13 de novembro de 2020.
Baroña ou morte
Baroña ou morte é unha obra de banda deseñada de Pepe Carreiro, publicada no ano 2003 pola Editorial Toxosoutos.
Conta a vida dun frío e húmido castro na beira do mar, o castro de Baroña. Os personaxes son os da saga dos barbanzóns.
Haroun Kabadi
Haroun Kabadi (en هارون كبادي, Hārūn Kabādī) nado o 29 de abril de 1949, é un político chadiano. Foi Primeiro Ministro do Chad dende xuño de 2002 até xuño de 2003 e foi Presidente da Asemblea Nacional do Chad dende xuño de 2011.
Traxectoria
Kabadi é membro do Movemento de Salvación Patriótica (MPS). Dende xaneiro de 1998 até xullo de 1998, foi Ministro de Comunicacións e Voceiro do Goberno. Logo converteuse en director xerente da Société cotonnière du Tchad, a empresa de algodón paraestatal, antes de ser nomeado Primeiro Ministro o 12 de xuño de 2002. En xuño de 2002, mentres lía o seu programa de goberno á Asemblea Nacional, Kabadi colapsou, segundo informes debido á presión arterial alta e esquecendo a súa medicación; recuperouse rapidamente despois de ser levado a outro cuarto. Permaneceu como primeiro ministro durante un ano ata que o presidente Idriss Déby designou a Moussa Faki para substituílo en xuño de 2003.
O 4 de marzo de 2007, foi nomeado Ministro de Estado para a Agricultura, Servindo nese posto ata que foi substituído no goberno nomeado o 23 de abril de 2008.
Kabadi tamén exerceu como secretario xeral da Presidencia por un tempo. Foi elixido para substituír a Nagoum Yamassoum como Secretario Xeral do MPS en xaneiro de 2011. Elixido para un asento na Asemblea Nacional nas eleccións parlamentarias de febreiro de 2011, Kabadi foi elixido como Presidente da Asemblea Nacional en xuño de 2011. Adrien Beyom sucedeu a Kabadi como Secretario Xeral do MPS en outubro de 2012 no quinto congreso do partido.
En outubro de 2021, Haroun Kabadi foi nomeado presidente do Consello Nacional de Transición, o parlamento provisional designado pola xunta gobernante desde a morte de Idriss Déby en abril de 2021.
Choritaenia
Choritaenia é un xénero monotípico pertencente á familia Apiaceae. A súa única especie: Choritaenia capensis, é orixinaria do sur de África. É o único xénero pertencente á tribo Choritaenieae.
Descrición
É unha herba anual que alcanza un tamaño de 0.3 - 0.6 m de altura, a unha altitude de 900 - 1500 metros en Suráfrica.
Taxonomía
Choritaenia capensis foi descrita por George Bentham e publicado en Hooker's Icones Plantarum 13: t. 1231. 1877.
Levantamento do 2 de maio
miniatura|[[Monumento aos Heroes do Dous de Maio, inaugurado en Madrid en 1840.]]
O Levantamento do 2 de maio foi un alzamento de carácter popular e militar que tivo lugar en Madrid en 1808 contra os ocupantes franceses, que se saldou cuns fusilamentos masivos por parte das tropas napoleónicas no día seguinte. Neste contexto revolucionario xorden, entre maio e xuño, Xuntas en moitas capitais de provincia de España, cada unha cos seus exércitos, os seus depósitos de armas e de provisións e coas súas finanzas.
O afrancesamento do Consello de Castela, que aceptou nun primeiro momento o mandato de Napoleón Bonaparte, provocou conflitos ideolóxicos coas Xuntas, cuxo poder aumentaba á par do apoio do pobo, até que, finalmente, o Consello debeu resignarse a que foran estas, máis numerosas, as que ostentaran a soberanía.
O 27 de abril, Murat solicitou, supostamente en nome de Carlos IV, a autorización para o traslado a Baiona dos dous fillos deste que aínda quedaban na cidade, María Luísa, raíña de Etruria, e o infante Francisco de Paula.
Aínda que a Xunta se negou inicialmente, tras unha reunión na noite do 1 ao 2 de maio, e ante as instrucións de Fernando VII chegadas a través dun emisario desde Baiona, finalmente cedeu.
Loita nas rúas
Os madrileños comezaron así un levantamento popular espontáneo pero longamente larvado desde a entrada no país das tropas francesas, improvisando solucións ás necesidades da loita nas rúas. Constituíronse partidas de barrio comandadas por caudillos espontáneos, buscouse o aprovisionamento de armas —xa que nun principio as únicas de que dispuxeron foron navallas— e comprenderon a necesidade de impedir a entrada na cidade das tropas francesas acampadas nas súas inmediacións. miniatura|250px|El dos de mayo de 1808 en Madrid ou La carga de los mamelucos. [[Francisco de Goya, 1814. Museo do Prado.]] Pero todo isto non foi suficiente. Cando os madrileños quixeron protexer as portas da cerca da cidade, a maioría das tropas de Murat (uns 30.000 homes) xa penetraran nela.
Porén, a xente seguiu loitando durante toda a xornada utilizando calquera obxecto que fora susceptíbel de servir de arma, como pedras, agullas de coser, testos guindados desde balcóns... Así, os acoitelamentos, degolamentos e detencións sucedéronse nunha xornada sanguenta.
Mamelucos e lanceiros napoleónicos extremaron a súa crueldade coa poboación e varios centos de madrileños, homes e mulleres, así como soldados franceses, morreron na refrega. Goya reflectiría estas loitas poucos anos despois, na súa tea El dos de mayo de 1808 en Madrid, cadro tamén coñecido como La carga de los mamelucos.
Daoíz e Velarde
miniatura|250px|Monumento a Daoíz e Velarde na Plaza del 2 de Mayo de [[Madrid. Obra de Antonio Sola. O arco é a antiga porta do Cuartel de Monteleón.]]
Mentres se desenvolvía a loita, os militares españois permaneceron, seguindo as ordes do capitán xeneral Francisco Javier Negrete, acuartelados e pasivos. Só os artilleiros do Parque de Artillaría no Palacio de Monteleón desobedeceron as ordes uníndose á insurrección. Os heroes de maior graduación foron os capitáns Luis Daoíz y Torres, que asumiu o mando dos insurrectos por ser o máis antigo, e Pedro Velarde Santillán. Cos seus homes encerráronse no Parque de Artillaría de Monteleón e, tras repeler unha primeira ofensiva francesa ao mando do xeneral Lefranc, morreron loitando heroicamente ante os reforzos enviados por Murat. Outros militares novos tampouco acataron a orde superior de non intervir e loitaron canda Daoíz e Velarde en Monteleón, como o tenente Jacinto Ruiz e os alféreces de fragata Juan Van Halen, que foi ferido de gravidade, e José Hezeta.
Os levantados en armas
O Levantamento do 2 de maio non foi a rebelión do Estado español contra os franceses, senón a das clases populares de Madrid contra o ocupante tolerado (por indiferenza, medo ou interese) por gran número de membros da Administración. De feito, a entrada das tropas francesas fixérase legalmente, ao abeiro do Tratado de Fontainebleau, cuxos límites, porén, axiña vulneraron, excedendo a cota permitida e ocupando prazas que non estaban no camiño cara a Portugal, o seu suposto obxectivo. La Carga de los Mamelucos, antes citada, presenta as principais características da loita: profesionais perfectamente equipados (os mamelucos e os coiraceiros) fronte a unha multitude practicamente desarmada, e a presenza activa no combate de mulleres, algunhas das cales perderon incluso a vida (Manuela Malasaña e Clara del Rey, por exemplo).
Represión
miniatura|250px|El Tres de mayo de 1808 en Madrid ou Los fusilamientos en la montaña del Príncipe Pío. [[Francisco de Goya, 1814. Museo do Prado, Madrid.]]
A represión foi cruel. Murat, non conforme con aplacar o levantamento, planeou tres obxectivos: controlar a Administración e o Exército españois, aplicar un rigoroso castigo aos rebeldes para escarmentar a todos os españois e afirmar que era el quen gobernaba España, país cuxo trono anhelaba.
A mesma tarde do 2 de maio asinou un decreto no que creaba unha comisión militar, presidida polo xeneral Grouchy, para sentenciar a morte a todos cantos fosen capturados coas armas na man ("Todos os que foron presos no alboroto e coas armas na man, serán arcabuceados").
O Consello de Castela publicou unha proclama na que se declarou ilícita calquera reunión en sitios públicos e ordenou a entrega de todas as armas, brancas ou de fogo. Militares españois colaboraron con Grouchy na comisión militar. Neses primeiros momentos, as clases podentes pareceron preferir o triunfo das armas de Murat antes que o dos patriotas, compostos unicamente por individuos das clases populares.
Consecuencias
Murat pensaba que acabara cos ímpetos revolucionarios dos españois, aos que lles puxera un medo pavoroso, e que garantira para si mesmo a coroa de España. Porén, o sangue derramado non fixo senón inflamar aínda máis os ánimos dos españois e dar o sinal de comezo da loita en toda España contra as tropas invasoras. O mesmo 2 de maio, á tarde, na vila de Móstoles, ao escoitar as novas traídas polos fuxitivos da represión na capital, Juan Pérez Villamil, Secretario do Almirantado e Fiscal do Supremo Consello de Guerra, fíxolles asinar aos alcaldes da villa (Andrés Torrejón e Simón Hernández) un bando -o coñecido como Bando dos alcaldes de Móstoles- no que se chamaba a todos os españois a empuñar as armas contra o invasor, empezando por acudir ao socorro da capital. Ese bando faría, dun modo indirecto, comezar o levantamento xeral, cuxos primeiros movementos, aínda que posteriormente suspendidos, foron os que promoveron o corrixidor de Talavera de la Reina, Pedro Pérez de la Mula, e o alcalde maior de Trujillo, Antonio Martín Rivas. Ambas as autoridades prepararon alistamentos de voluntarios, con víveres e armas, e a mobilización de tropas, para acudir no auxilio da capital.
Neste contexto revolucionario xorden, entre maio e xuño, Xuntas en moitas capitais de provincia de España, cada unha cos seus exércitos, os seus depósitos de armas e de provisións e coas súas finanzas.
En Galicia
A cidade da Coruña foi, en maio de 1808, a primeira que se levantou en armas contra os franceses, cando os alarmantes rumores sobre a entrega das autoridades, e por tanto do país, a Napoleón inquietaron a poboación. Pouco despois álzase a de Santiago e, a continuación, todas as demais cidades e vilas seguen o exemplo das dúas principais urbes galegas, formando Xuntas de Goberno que, a instancias da da Coruña, acabaron confluíndo e integrando a Xunta Suprema do Reino de Galicia que actuou, durante apenas seis meses, como soberana xa que, ao estar Fernando VII preso e cativo en Francia, actuou, no seu nome, como o goberno dun reino independente.
PCB
miniatura|dereita|PCBs bifenilo policlorado miniatura|dereita|PCB bifenilo policlorado Os PCBs (bifenilos policlorados) pertencen ao grupo dos contaminantes persistentes con tendencia a acumularse no tecido adiposo e a concentrarse na cima da cadea trófica.
Quimicamente son compostos orgánicos constituídos por dous aneis benceno que se unen a través dun átomo de carbono de cada un deles (bifenilo) e un diverso número de átomos de cloro que substitúen a átomos de hidróxeno dos bencenos en distintas posicións. Este distinto número de átomos de cloro e as súas posibles posicións fan que o número de posibles PCBs sexa de máis de douscentos.
Son compostos sintéticos que se obteñen de forma illada, como un conxunto de isómeros ou como unha variada mestura. Non son inflamables, teñen unha estabilidade elevada e unha temperatura de ebulición alta. Todo isto xunto coa súa calidade de ser illantes eléctricos fai que grandes cantidades dos mesmos se empreguen na refrixeración de transformadores e condensadores eléctricos.
Reciben tamén uso, mesturados con polímeros, como plastificantes. Ademais, aplícanse como fluídos hidraúlicos e como tinturas. A combustión de lixo libera PCBs.
Gran Premio do Reino Unido de 1957
miniatura|right|O gañador [[Vanwall, VW5, antes do inicio da carreira. Foi compartido por Tony Brooks e Stirling Moss, ambos xogaron un papel importante para logra a primeira vitoria do construtor de Fórmula Un.]] miniatura|dereita|Agás un, todos os [[Maserati 250Fs retiráronse da carreira.]]
O Gran Premio do Reino Unido de 1957 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 14 de xullo de 1957 no circuíto de Aintree, Liverpool, Inglaterra. Foi o décimo Gran Premio do Reino Unido, e a quinta carreira do Campionato do Mundo da tempada de de Fórmula Un. A carreira foi gañada por Stirling Moss e Tony Brooks, que compartiron tarefas de pilotaxe nun Vanwall. Foi a terceira e última vez que un Gran Premio foi gañado por dous pilotos nun coche compartido. Esta foi a primeira ocasión en que un coche de fabricación británica gañou unha carreira do campionato mundial de pilotos, un logro conseguido con dous pilotos británicos no Gran Premio de casa.
Vacaloura
miniatura|dereita|Escornabois ou vacaloura macho (Lucanus cervus). miniatura|dereita|Vacaloura, carouca ou escornabois femia (Lucanus cervus). A vacaloura (tamén existe a variante vacaloira), carouca, cornetán ou escornabois (Lucanus cervus) é un escaravello da familia Lucanidae de gran tamaño. Trátase dun insecto no que os sexos son facilmente distinguibles: os machos dispoñen dunhas mandíbulas de gran tamaño, moito maiores que as das femias, que lles serven como medio de loita con machos rivais.
Os adultos aliméntanse do zume das árbores e de zume de froitas maduras. A vida trala metamorfose é moito máis curta cá da larva: tan só de quince días a un mes. Poden voar, alcanzando velocidades de ata 6 km/h.
Existen diversas teorías sobre como se aparean, aínda que a máis probable é que os machos se agrupen en torno ás femias e as disputen en combates que poden chegar á morte dun dos contrincantes.
As femias poñen os ovos en fendas nas árbores, e estes eclosionan ao redor de dúas ou catro semanas despois de ser postos.
Este insecto é considerado o maior escaravello de Europa. O tamaño oscila entre 30 e 90 milímetros no caso dos machos e 28 e 45 milímetros nas femias.
A especie está en regresión debido á perda do seu hábitat e á caza, pois é un exemplar moi prezado.
Estado de conservación
Actualmente a vacaloura ou escornabois é un insecto protexido, xa que está en perigo de extinción.
A vacaloura na cultura popular galega
Os cornos da vacaloura, por semellanza cos cornos dos animais domésticos ou os dentes cairos do porco ou do xabaril ou os esporóns dos galos, todos eles armas de defensa, son considerados en Galicia amuletos protectores e moi usados para protexerse contra as meigas e o mal de ollo. Lévanse no peto ou pendurados sobre o peito, dentro dunha bolsiña; no caso dos meniños, un destes cornos atado no pulso protéxeos contra o enganido (raquitismo).