cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rogelio Salmona
Traxectoria
A finais de 1976 a súa familia viaxou a Colombia, onde se estableceu definitivamente. Iniciou os seus estudos na Universidade Nacional de Colombia, na que rematou tres semestres de arquitectura. Con todo, debido ós disturbios do 9 de abril de 1948, regresou a Francia, onde ingresou a traballar no estudio de Le Corbusier. En 1958 regresou a Colombia. A maior parte da súa obra atópase en Bogotá. Durante a súa vida, colaborou con outros arquitectos colombianos como locus Vieco e Guillermo Bermúdez.
Pregamento
miniatura|275px|Flanco dunha dobra inserto nun manto de corremento. Santa Lucía de Gordón. León. España. O pregamento ou  dobramento  é un proceso xeolóxico que orixina a aparición dunha estrutura xeolóxica coñecida como dobra como resultado dunha deformación continua e progresiva dos materiais rochosos sedimentarios e estratificados que aparecen sobre a superficie terrestre.
Orixe e formación
Deste xeito as dobras adoitan situarse sobre as coberturas sedimentarias porque son practicamente as únicas capaces de responder plasticamente ós esforzos tectónicos xerados. As dobras orixínanse a partir de fenómenos comprensivos, de levantamento ou de gravidade. Atópanse a tódalas escalas, dende tan só uns centímetros, ata abarcar superficies de centenares de quilómetros.
Elementos dunha dobra
Podemos diferir os seguintes elementos constitutivos básicos:
Clasificación
As dobras básicas son as anticlinais e as sinclinais; a diferenza entre elas vén dada polo tipo de materiais que conforman o seu núcleo; segundo sexan máis antigos ou máis modernos que os que se localizan nos seus flancos. Os primeiros adquiren unha morfoloxía cóncava e os segundos unha forma convexa.
Atendendo a súa xeometría diferenciamos as dobras simétricas e as asimétricas segundo se o plano axial o divide en dúas partes iguais ou non. Cando o plano axial aparece vertical orixínanse os pregamentos rectos, onde a charneira e o eixo do plano coinciden. No caso inverso dise que presentan verxencia cara a un lado ó ser asimétricos. En relación ó grao de verxencia atopamos: A diferenza litolóxica entre os diversos estratos tamén ocasiona unha diversidade de comportamentos fronte a un mesmo pregamento. A alternancia entre estratos ríxidos ou competentes con outros de maior plasticidade ou incompetencia pode chegar a orixinar variacións na curvatura e grosor dos estratos dunha mesma dobra; de feito, o tipo de pregamento dunha capa específica depende do contraste de rixidez entre ela e a masa de rocha que a rodea.
Os dous casos extremos o constitúen os pregamentos isópacos, que corresponden a un contraste de rixidez elevada e cos estratos preservando o seu grosor orixinal, e anisópacos, nos que o contraste é nulo e os estratos fóronse deformando como consecuencia de adelgazamentos e engrosamentos. Normalmente as dobras son o resultado dunha situación intermedia entre estes dous tipos. As dobras isópacas (ou paralelas) orixínanse por flexión e deslizamento entre os seus estratos; caracterízanse porque todas as súas capas conservan o espesor en calquera punto por igual. As dobras anisópacas ou similares orixínanse por medio dunha flexión e un efecto de cizalla; neles o espesor dun estrato unicamente conservase na dirección paralela á do plano axial e para iso require a migración de materia dende os flancos que adelgazan cara a charneira que sofre un paulatino engrosamento, tanto maior canto máis cerrados sexan os pregamentos.
Neste último caso o desprazamento no interior de cada estrato é moito maior que no das dobras isópacas; isto explica que nun medio estratificado as capas máis competentes tendan a desenvolver dobras isópacas mentres que as máis incompetentes, anisópacos.
Aluaxe
Unha aluaxe  é a chegada dunha aeronave na superficie da Lúa. Isto inclúe tanto as misións tripuladas como as robóticas. O primeiro obxecto feito por humanos que logrou chegar á superficie da Lúa foi a misión Luna 2 da Unión Soviética, o 13 de setembro de 1959.
O Apollo 11 estadounidense foi a primeira misión tripulada en chegar á Lúa, o 20 de xullo de 1969. Realizáronse outras seis aluaxes tripuladas (entre 1969 e 1972) e numerosas aluaxes non tripuladas, sen aterraxes suaves entre o 22 de agosto de 1976 e o 14 de decembro de 2013.
Até o presente, os Estados Unidos de América é o único país en conseguir enviar misións tripuladas exitosas á Lúa, sendo a última delas en decembro de 1972.
Padre Las Casas, Chile
miniatura|O escudo da comuna. Padre Las Casas é un municipio e unha comuna de Chile, que xunto coa comuna de Temuco forman a conurbación do Gran Temuco.
A súa área é de 400,7 km2 e en 2002, a cidade tiña un total de 58.975 habitantes (INE 2002).
Polígono industrial Curtis-Teixeiro
Polígono industrial Curtis-Teixeiro é unha actuación industrial creada pola SEPES no concello de Curtis en 2005, nos terreos que ocupara Sidegasa.
Descrición
miniatura|Bioetanol Galicia. O polígono orixinouse como solución e saída aos terreos que ocupara a pechada Sidegasa. Está situado ao carón de Teixeiro e encaixado entre as vías do tren Palencia-A Coruña e a N-634. Ten unha superficie superior a 1,8 millóns de metros cadrados en 100 parcelas. Neste polígono ten a súa sede Bioetanol Galicia e XPO Logistics.
Está en proxecto e execución a instalación de Greenalia dunha planta de biomasa de 50 megavatios nunha parcela de 100.000 metros cadrados e de Goodleit que ocupará 85.000 metros cadrados.
Accesos
O polígono ten terminal de ferrocarril propia. Amais está a 5 km da A-6 e N-VI Madrid-A Coruña, e a fachada dá á N-634 Donostia-Santiago de Compostela.
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:Polígono de Curtis-Teixeiro (MTN25 ráster). © Instituto Geográfico Nacional.jpg|No Mapa Topográfico Nacional de España a escala 1:25.000 (c. 2010) Ficheiro:Polígono de Curtis-Teixeiro (ortofoto 2002-2003). © Xunta de Galicia.jpg|Na ortofotografía aérea de 2002-2003. Ficheiro:Polígono de Curtis-Teixeiro (PNOA 2005). © Instituto Geográfico Nacional.jpg|Na ortofotografía aérea de 2005. Ficheiro:Polígono de Curtis-Teixeiro (PNOA 2010). © Instituto Geográfico Nacional.jpg|Na ortofotografía aérea de 2010. </Gallery>
Karl-Anthony Towns
Karl-Anthony Towns Jr., nado o 15 de novembro de 1995 en Piscataway, Nova Jersey, é un xogador de baloncesto profesional con pasaporte estadounidense e dominicano que xoga como pivote ou ala-pivote nos Minnesota Timberwolves da National Basketball Association (NBA). Formado na Universidade de Kentucky, foi a primeira elección do Draft da NBA de 2015.
Instituto e universidade
miniatura|esquerda|180px|Towns no McDonald's All-American de 2014. Towns medrou en Piscataway, Nova Jersey, onde asistiu á escola "Lake Nelson Seventh-Day Adventist School", posteriormente foi á "Theodore Schor Middle School" e repetiu o sétimo grao despois da transferencia desde "Our Lady of Fatima School" en 2009. A continuación acudiría ao instituto "St. Joseph", onde liderou ao equipo de baloncesto ao campionato estatal de 2012, gañándose a primeira posición nunha clasificación nacional de xogadores de institutos chamado ESPN 25. Durante a súa primeira tempada, Towns fixo unha media de 11,6 puntos, 9,6 rebotes, 1,4 asistencias e 3,8 tapóns por partido mentres lideraba ao seu instituto a unha marca de 28-1. Despois da tempada, foi incluído no mellor quinteto estatal de ano.
Na súa última tempada, foi incluído no mellor quinteto estatal do ano por terceira vez consecutiva, ademais foi elixido xogador nacional de instituto do ano por Gatorade. Towns liderou ao instituto a unha marca de 30-2, ao campionato estatal por terceira vez consecutiva e ao título do torneo de campións da New Jersey State Interscholastic Athletic Association. En 32 partidos, fixo unha media de 20,9 puntos, 13,4 rebotes, 4,3 asistencias, 1,8 roubos e 6,2 tapóns por partido, cun 66% de acerto en tiros de campo e un 82% de acerto en tiros libres. O 5 de xaneiro de 2014, rexistrou o seu segundo cuádruplo-dobre con 20 puntos, 14 rebotes, 12 tapóns e 10 asistencias. Durante a súa última tempada, rexistrou 22 dobres-dobres e 3 triplos-dobres, ademais alcanzou cifras dobres en anotación en 31 partidos, anotando 20 ou máis puntos en 22 partidos.
Para culminar a súa carreira no instituto, Towns participou nos eventos para estrelas de instituto de último ano como o McDonald's All-American, o Jordan Brand Classic e o Nike Hoop Summit. Ao ano seguinte comezaría a súa andanza na competición universitaria cos Wildcats da Universidade de Kentucky. Na súa única temporada Towns fixo unha media de 10,3 puntos, 6,7 rebotes e 2,3 tapóns por partido, sendo elixido Novato do Ano da Southeastern Conference, no mellor quinteto tanto absoluto como freshman, e no segundo equipo consensuado All-American.
Profesional
O 25 de xuño de 2015, Towns foi elixido na primeira posición do Draft da NBA polos Minnesota Timberwolves, converténdose no primeiro xogador iberoamericano en ser elixido no devandito posto. Tamén se converteu no quinto en ser elixido na primeira posición de calquera draft dos deportes profesionais dos Estados Unidos. O 7 de xullo asinou o seu primeiro contrato como profesional cos Timberwolves e, menos dun mes despois, o 3 de agosto, asinou un contrato coa compañía de roupa deportiva estadounidense Nike.
Mariño
O adxectivo galego mariño indica algo relacionado co mar ou pertencente a el. O oficio de mariño é desempeñado pola persoa que traballa nun buque, xa sexa civil ou da mariña de guerra.
Como antropónimo masculino ou como apelido pode referirse a:
Amais, como topónimo pode referirse a:
Brieva, Ávila
miniatura|200px|Localización do [[municipio de Ávila dentro da súa provincia]] Brieva é unha localidade española que forma parte do municipio de Ávila, na provincia de Ávila, comunidade autónoma de Castela e León. No ano 2017 contaba con 42 habitantes.
Nela encóntrase o centro penitenciario de Ávila.
Miloš Forman
Miloš Forman ou Milos Forman, nado en Čáslav (hoxe na República Checa) o 18 de febreiro de 1932 e finado en Warren (Connecticut) o 13 de abril de 2018 foi un director de cine estadounidense de orixe checoslovaca.
Traxectoria
Nado como Jan Tomáš Forman, a súa nai, Anna Švábová, era a dona dun hotel finada no campo de concentración de Auschwitz en 1944. Na súa infancia, Forman cría que o seu pai era Rudolf Forman, membro dun grupo antinazi, pero aos dezaseis anos descubriu que realmente era Otto Kahn, arquitecto xudeu.
Comezou a súa carreira como director con películas inscritas no Novo Cinema Checoslovaco. Trala invasión soviética de 1968 marchou aos Estados Unidos, nacionalizándose en 1977.
Os seus maiores éxitos foron Alguén voou sobre o niño do cuco e Amadeus, cos que gañou o oscar ao mellor director entre outros premios.
Rabbe Axel Wrede
Rabbe Axel Wrede af Elimä, nado en Anjala o 16 de xullo de 1851 e finado na mesma cidade o 16 de febreiro de 1938, foi un profesor de Dereito e político finlandés.
Blatten
miniatura|Vista de Blatten Blatten é un concello suízo do distrito de Westlich Raron, no cantón de Valais. A súa poboación é de 305 habitantes (2011).
Compromiso austrohúngaro
O Compromiso autrohúngaro (en maxiar kiegyezés, en alemán Ausgleich, ambas significan "compromiso ou "acordo"), reférese ó acordo en febreiro de 1867 que daba inicio á monarquía dual austrohúngara. O acordo foi asinado polo emperador de Austria Francisco Xosé I e o delegado maxiar Ferenc Deák. Nel equipárase Austria a Hungría dentro do estado común que pasa a se-lo Imperio austrohúngaro.
Este imperio perviviría ata a súa derrota na primeira guerra mundial en 1918.
Thomas Bartholin
Thomas Bartholin, nado en Copenhague (Reino de Dinamarca e Noruega) o 20 de outubro de 1616 e finado na mesma cidade o 4 de decembro de 1680, foi un médico, matemático e teólogo dinamarqués, coñecido frecuentemente co nome latinizado de Thomas Bartolinus. É coñecido pola descuberta do sistema linfático humano e mais pola primeira descrición científica e os perfeccionamentos que introduciu no proceso de anestesia por refrixeración.
Traxectoria
Thomas Bartholin foi o segundo dos seis fillos de Caspar Bartholin, o Vello (1585-1629), un médico e científico nado en Malmö, Escania, e da súa esposa Anne Fincke.
Ademais de polo seu pai, que xa publicara en 1611 unha colección de deseños anatómicos para uso médico, a familia de Thomas Bartholin tivo moita sona pola súa relación co ámbito científico, xa que doce dos seus membros foron profesores da Universidade de Copenhague, e produciron traballos senlleiros en diversas áreas do saber. Só no campo da anatomía foron tres as xeracións da familia Bartholin que fixeron contribucións salientables nos séculos XVII e XVIII: Caspar Bartholin, O Vello (1585-1629), Rasmus Bartholin (1625-1698) e Caspar Bartholin, o Novo (1655-1738), respectivamente pai, irmán e sobriño de Thomas Bartholin. Todos eles contribuíron de forma significativa á práctica da moderna medicina pola descuberta de importantes estruturas e fenómenos anatómicos. Caspar Bartholin, O Vello (1585-1629), o pai de Thomas, iniciou a súa carreira como profesor da Universidade de Copenhague en 1613, e durante os 125 anos seguintes os descubrimentos científicos feitos por membros da súa familia ao servizo da Facultade de Medicina desa universidade achegaron unha notable reputación internacional a esa institución.
Logo de estudar na Universidade de Copenhague, Thomas Bartholin viaxou por Europa e, en Messina, Italia, compartiu unha estadía co botánico Pietro Castelli, o ano de 1644.
Despois de iniciada a súa carreira como médico e investigador na Universidade de Copenhague, Thomas Bartholin publicou en decembro de 1652 a primeira descrición completa do sistema linfático humano, unha estrutura anatómica ata entón pouco coñecida, aínda que xa o ano anterior Jean Pecquet describira a súa existencia en animais e descubrira o conduto torácico.
En 1653, logo da publicación das descubertas de Jean Pecquet e de Bartholin, Olof Rudbeck publicou unha descrición semellante do sistema linfático humano, o que ocasionou unha disputa acerca da orixinalidade do descubrimento, xa que, malia presentar Rudbeck o seu achado na corte da raíña Cristina de Suecia en abril ou maio de 1652, antes da publicación da descrición de Bartholin, só chegou a publicar o seu propio texto descritivo en 1653, un ano despois de Bartholin.
A publicación conxunta de Thomas e Rasmus Bartholin titulada De nivis usu medico observationes variae, contén no seu capítulo XXII, a primeira descrición científica coñecida do proceso de anestesia por refrixeración, ou sexa, pola aplicación local de frío intenso, unha técnica cuxa invención Thomas Bartholin lle atribúe ao italiano Marco Aurelio Severino, de Nápoles. Segundo Bartholin, Severino foi o primeiro en probar, en 1646, a aplicación como anestético dunha mestura de neve e xeo, técnica que Thomas Bartholin coñeceu cando o visitou en Nápoles.
Outro descubrimento importante de Thomas Bartholin foi a síndrome conxénita provocada pola trisomía do cromosoma 13 nos humanos, hoxe coñecida como síndrome de Patau.
Como profesor da Universidade de Copenhague, Thomas Bartholin tivo entre os seus alumnos a Niels Stensen (máis coñecido polo seu nome latinizado, Nicolaus Steno), un dos máis prestixiosos nomes da medicina de todos os tempos.
Thomas Bartholin ilustrou e revisou a colleita de traballos sobre anatomía que publicara o seu pai en 1611, transformándoa nunha das máis importantes obras de referencia para o estudo e a práctica médica durante os séculos seguintes.
En 1663, Thomas Bartholin adquiriu unha propiedade en Hagestedgaard, que ardeu completamente en 1670. Nese incendio perdeuse a súa biblioteca persoal, que incluía moitos manuscritos inéditos. O rei Christian V de Dinamarca nomeou a Bartholin como o seu médico persoal, cun salario xeneroso, e eximiu a súa propiedade de impostos, como forma de reducir a perda sufrida co incendio.
En 1680, a saúde de Thomas Bartholin deteriorouse e viuse forzando a vender as súas propiedades e regresar a Copenhague, onde falecería pouco despois. Foi sepultado na igrexa da Nosa Señora (Vor Frue Kirke) desa cidade.
A Bartholinsgade, unha rúa na zona central de Copenhague, recibiu tal nome en honra da familia Bartholin. Nas súas inmediacións sitúase tamén o Instituto Bartholin (Bartholin Institutet).
Camilo Palmeiro Fernández
Camilo Palmeiro Fernández, nado en Alberguería (Veiga) e finado na ponte do Bibei o 13 de agosto de 1936, foi un mestre e político galego.
Traxectoría
Mestre en Corzos. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido na casa da irmá de Clemente Fernández Lorenzo onde residía, o 12 de agosto. Levado á Veiga, foi trasladado a Viana do Bolo onde foi torturado. O 13 de agosto de 1936 un camión trasladouno a ponte do Bibei con outras trinta persoas, onde foron asasinados.
Javier Costas Comesaña
Javier Costas Comesaña, coñecido como Ligero, nado en Coruxo (Vigo) o 3 de decembro de 1909 e finado en Vigo en decembro de 1986, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Carpinteiro veciño de Oia. Na Segunda República foi secretario do Sindicato Agrícola de San Miguel de Oia e secretario do Partido Comunista de Canido. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e agochouse. Procesado nas causas 805/36 e 52/37. O seu irmán Manuel Costas Comesaña foi paseado en Mos o 22 de setembro de 1936. A Xunta Provincial de Incautación de Bens determinou a apertura de expediente de responsabilidades política. En 1940 foi condenado polo Tribunal de Responsabilidades políticas a 500 pesetas de multa, 15 anos de inhabilitación e 10 anos de desterro a 150 quilómetros de Vigo. Permaneceu entobado ata o 18 de xullo de 1948, cando se entregou ás autoridades franquistas. Procesado na causa 52/37, foi acusado de rebelión, e o fiscal solicitou vinte anos de reclusión, conmutábel pola de tres anos de prisión.
El Heraldo Gallego (1913)
El Heraldo Gallego foi un xornal galego que se editou en Ourense entre 1913 e 1914.
Traxectoria
Apareceu a finais de novembro de 1913, tralo peche de Heraldo de Galicia, ao que veu a substituír. Promovido por Basilio Álvarez e dirixido por Manuel Lustres Rivas, o seu redactor-xefe era Joaquín Núñez de Couto. Foi un periódico de tendencia agraria, órgano de Acción Gallega. En 1914 o enfrontamento de Basilio Álvarez coas autoridades ourensás e co bispo Eustaquio Ilundáin fixo que El Heraldo Gallego e o seu director caeran baixo o peso das denuncias e as constantes causas xudiciais.
Alberto Malo Navío
Alberto Malo Navío, nado o 3 de abril de 1964 en Sant Boi de Llobregat, é un ex xogador de rugby, internacional 74 veces coa selección española entre 1985 e 1999. Podía xogar na segunda ou na terceira liña, pero sobre todo na posición do número oito. Moitos entendidos considérano un dos mellores xogadores españois da historia.
Traxectoria
Albert Malo comezou a xogar ó rugby en 1975 e debutou con 18 anos no seu equipo de toda a vida, a Unió Esportiva Santboiana, coa que xogou até o ano 2000. Co club acadou cinco campionatos de liga e dous de copa entre outros títulos. A tempada 1990/91 foi a única na que estivo fora da Santboiana, para xogar en Nova Zelandia, unha primeira potencia do rugby mundial. Foi capitán do seu equipo e tamén da selección absoluta, coa que disputou o Mundial de 1999 un ano antes de retirarse.
Pharomachrus mocinno
O Pharomachrus mocinno é un paxaro da familia dos trogonidae. Atópase dende o sur de México até o oeste de Panamá (a diferenza doutros quetzais do xénero Pharomachrus, que viven no leste de Panamá e América do Sur). É moi coñecido pola súa plumaxe colorida. Ten dúas subespecies, o P. m. mocinno e o P. m. costaricensis.
O pharomachrus mocinno xoga un papel moi importante na mitoloxía de Mesoamérica e é un dos símbolos nacionais de Guatemala, xa que aparece na súa bandeira e emblema. Tamén dá nome á súa moeda.
A Capela
A Capela é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca do Eume. Segundo o IGE en 2015 tiña 1.334 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
Xeografía
O concello, de 58,00 km², limita ao norte con San Sadurniño, ao sur con Monfero, ao leste coas Pontes de García Rodríguez, ao oeste con Cabanas e unha pequena parte ao noroeste linda con Neda.
Ten unha altitude media de 450 m, e está atravesada polos vales dos ríos Eume e Belelle. No val do primeiro están as Fragas do Eume. O Belelle baixa da serra do Forgoselo, e o concello de leste a oeste.
Historia
Desde a Idade Media e durante o Antigo Réxime o territorio do concello era propiedade do mosteiro de Caaveiro.
A comezos do século XIX constituíuse o concello de Caaveiro, pertencente ao Partido Xudicial de Pontedeume. En 1835 constituíuse o concello da Capela, formado por nove parroquias. En setembro de 1836 o concello de Cabanas solicitou á Deputación da Coruña que a parroquia de Cabalar fose incluída no seu territorio. En 1842 a Deputación estudou a redución do número de concellos, pero A Capela contaba daquela con dezaseis parroquias: as actuais máis Vilavella (As Pontes de García Rodríguez), Sillobre e Magalofes (Fene), Regoela, Santa Cruz do Salto e Soaserra (Cabanas).
En xullo de 1925 a parroquia de San Boulo de Caaveiro pasou do concello de Cabanas ao da Capela. O 8 de xullo de 1982 a Xunta de Galicia decretou a segregación das parroquias de Bermui, Espiñaredo, San Pedro de Eume, Ribadeume, A Faeira, Goente e San Xoán de Seixa, que pasaron a formar parte do concello das Pontes.
Goberno municipal
Nas eleccións de 2011, proclamouse alcalde a Manuel Meizoso López, tamén do PSdeG-PSOE, aínda que sen maioría absoluta ao repetir os catro concelleiros do último mandato de López Sueiro.
Completan a corporación dous edís do PPdeG, outros dos dos independentes da AIAC e un concelleiro do BNG.
Patrimonio histórico e artístico
miniatura|Mosteiro de San Xoán de Caaveiro Destaca o Mosteiro de San Xoán de Caaveiro, situado na parroquia da Capela. Estableceuse desde o ano 934 e foi abandonado no 1800. Na actualidade está en proceso de rehabilitación.
A igrexa parroquial de Santiago da Capela, situada no lugar de Pazo, é de orixe románica. Nela destaca a torre campanario, á que se accede dende o exterior mediante unha escaleira de pedra, que se fai de caracol no interior da torre.
A capela de Nosa Señora das Neves, é tamén de orixe románica, do século XIII. Ten planta rectangular dunha soa nave e unha torre engadida do século XIX de planta cadrada e campanario de catro arcos, coroado por unha cúpula de media laranxa.
A igrexa parroquial de San Braulio de Caaveiro é de orixe románica, mantendo a ábsida do século XIII. A fachada foi reconstruída no século XIX. Ten planta rectangular cunha soa nave, de fachada simétrica cun campanario central de dous ocos rematados en pináculos.
A igrexa parroquial de Santa María de Cabalar, é do século XIX. De planta rectangular dunha soa nave e fachada simétrica cun campanario central de dous ocos rematados en pináculos con bola.
Hai cruceiros no Pazo, Cabalar e As Neves.
Da importancia da auga na forma de vida da poboación da Capela da boa mostra a existencia dunha ferrería hidráulica, o machuco, que se atopa no río da Graña, e é unha das poucas construcións deste tipo conservadas en Galicia. Actualmente só se conserva o banzado construído totalmente en pedra, e as bases da que fora a ferrería.
O museo Etnográfico da Capela ten a súa sede central na Casa do Pazo, onde se recrea un fogar tradicional en tanto que unidade básica do sistema cultural galego rural, non só como refuxio da familia, senón tamén respondendo ás necesidades sociais e derivadas dunha economía de autosuficiencia.
O Parque etnográfico do Sesin, a carón do río Sesin, explica os aproveitamentos tradicionais dos recursos das Fragas: os muíños de auga, o carbón vexetal, as castañas, a casca das árbores (principalmente o carballo)...
O Museo da Escola representa un centro de ensino típico de comezos do século XX, facendo fincapé na evolución da ensinanza ao longo dos anos.
Contorna natural
Forma parte do Parque natural das Fragas do Eume.
Lugares da Capela
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de vexa: Lugares da Capela.
Torres de Altamira
As Torres de Altamira son as ruínas dun castelo medieval e que foi a casa matriz da familia dos Moscoso, poderosa familia que xogou un destacado papel na Idade Media en Galicia.
Situación
O Castelo das Torres de Altamira sitúase no municipio de Brión, na provincia da Coruña. Estes vestixios son o monumento máis importante e significativo deste municipio. Declarado Ben de Interese Cultural. Hoxe é propiedade da Deputación Provincial da Coruña.
Atópanse na aldea da Torre, na parroquia de Brión, rodeadas dunha magnífica paisaxe. Dende este lugar domínase coa ollada todo o Val da Amaía.
Historia
200px|miniatura|esquerda|Unha das torres. As ruínas do castelo son o que queda do que se construíu no século IX sobre os restos dun antigo castro da antigüidade. Este sitio arqueolóxico adoita coñecerse co nome de castro de Altamira, sen que se coñezan con exactitude as súas dimensións ou características. A fortificación do século IX mantívose ata o ano 1073, ano no que foi arrasada por Gonzalo de Moscoso, fillo dun tal Beremundo, castelo do que non se saben cales eran as súas dimensións, nin as dependencias coas que contaba. Despois disto a súa reconstrución viuse dificultada pola prohibición ordenada polo rei Fernando II en 1180 de construír novas fortalezas na “Terra de Santiago” sen autorización expresa do arcebispo de Compostela. Pertenceu á familia dos Moscoso dende o o século XV en diante.
Foi de novo arruinado polos Irmandiños no século XV (1431 - 1469), durante a revolta e reedificado en 1471. Curiosamente, as novas murallas xa foron adaptadas para resistir o impacto da pólvora. Posteriormente foi asediada no ano 1471, polas tropas do arcebispo de Santiago, baixo o mando do seu irmán Luis de Acevedo, sen moita sorte. Dende 1480 habitou o castelo o I Conde de Altamira Lope Sánchez de Ulloa e Moscoso. Pola súa posesión librouse a Batalla de Altamira.
Saint-Marc-sur-Couesnon
Saint-Marc-sur-Couesnon (en Sant-Marzh-ar-C'houenon) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Torres de Altamira
Historia
200px|miniatura|Vista xeral.
As obras de mellora e ampliación continuaron durante o goberno do II conde de Altamira: Rodrigo Osorio de Moscoso, chegando a contar con seis torres, ademais dun cómodo pazo. Anos despois, en 1594, o V conde de Altamira: Lope de Moscoso Osorio, ordenou construír no recinto unha capela baixo a advocación dos Reis Magos.
As seguintes obras documentadas deberonse a que a fortaleza estaba en mal estado, asinando un contrato de obra co mestre canteiro Bieito Vidal, o 29 de marzo de 1629.
Proceso de ruína
A partir do século XVII os condes deixaron de habitar o castelo e ocuparon o Pazo de Trasouteiro, a pouco máis dun quilómetro das torres, trasladándose con posterioridade á corte. Todo indica que no século XVIII sufriu un incendio, que afectou sobre todo ó pazo, favorecendo o seu abandono. A partir deste momento comezou o seu proceso de ruína, sendo a finais do século XIX cando máis foi usado como canteira para numerosas construcións.
miniatura|esquerda|As Torres no n.º 1 de [[El Recreo Compostelano, 1842.]] 200px|miniatura|Unha das torres.
No ano 1872, un dos herdeiros da casa de Altamira vendeu as torres, xa arruínadas. Un dos compradores, un rico campesiño que estivera en América, construíu unha casa coas propias pedras da fortaleza. Outro aproveitou a capela dos Reis Magos para construír un rocho. Tamén se aproveitaron os perpiaños na construción da capela de Santa Minia e, cando pasou a mans do arcebispado, desfíxose tamén a torre da homenaxe para as obras da igrexa parroquial de Brión.
En 1917 aínda se seguía sacando pedra da fortaleza, ata que en 1973 as ruínas foron adquiridas pola Deputación Provincial da Coruña, que emprendeu as obras de limpeza e consolidación do pouco que queda da que foi, segundo opinión de Ángel del Castillo, unha das mellores fortalezas de Galicia dos últimos anos do século XV.
Descrición e características
Trás tódolos expolios sufridos, só quedan restos de muralla e o arranque dunha torre de bos perpiaños. Tamén poder apreciarse algunhas fiestras con arcos apuntados e conopiais pertencentes a reedificación de 1471, tralo asedio irmandiño.
Estado de conservación
En ruínas. Foi parcialmente restaurado no ano 1973.
Yosyf Bolharynovych
Yosyf Bolharynovych (en Йосиф Болгаринович; en Józef Bułharynowicz), finado en 1501 en Kíiv, foi metropolita de Kíiv, Galicia e toda a Rus entre 1499 e 1501, o último dos que aceptaron a Unión de Florencia.
Traxectoria
Era arquimandrita do mosteiro da Santa Trindade de Sluck, e en 1494 foi elixido bispo de Smolensk. Partidario da unión con Roma, en 1498 tentou obter o apoio do patriarca ecuménico Nifón II ao seu proxecto; o patriarca respondeulle cunha carta na que aprobaba as súas intencións mentres mantiveran o rito bizantino e a comuñón simultánea con Roma e Constantinopla.
En 1499 foi elixido metropolita de Kíiv, Galicia e toda a Rus. Isto foi aceptado polo patriarca Xoaquín I. En 1500 tentou convencer, sen éxito, á princesa Helena de Moscova, a esposa do gran duque de Lituania Alexandre I de que se unira á Igrexa católica, e o 20 de agosto asinou en Vilnius a acta de unión; no mesmo ano intercambiou correspondencia co papa Alexandre VI confirmando a Unión de Florencia. Foi o último metropolita en comuñón coa Igrexa católica até a Unión de Brest, xa que logo do seu pasamento a raíña Helena asegurou o nomeamento como metropolita do seu capelán Yona, contrario á unión. Finou a mediados ou finais de 1501.
Klaus-Dietrich Flade
Klaus-Dietrich Flade, nado en Buedesheim o 23 de agosto de 1952, é un astronauta alemán que formou parte das misións Soiuz TM-14 e Soiuz TM-13.
Traxectoria
Flade graduouse na escola para oficiais da Forza Aérea de Alemaña en 1976. Graduouse en tecnoloxía aeroespacial e en enxeñería e química en 1980 na Universidade de Múnic. Participou nas misión Soiuz TM-14 e Soiuz TM-13 en 1992, pasando un total de 7,91 días no espazo.
Paté
200px|miniatura|Diversos patés. Chámase paté (do francés pâté) a un tipo de pasta untable elaborada habitualmente a partir de carne e fígado (aínda que existen versións vexetarianas) que adoita servirse sobre torradas como aperitivo. Adoita elaborarse cunha mestura de carnes ou fígado picada finamente ou grosa, á que a miúdo se engade graxa, verduras, herbas, especias, viño e outros ingredientes.
Variantes locais
Na gastronomía de Francia e de Bélxica, o paté pode cociñarse con costra como un pastel ou un pan, nese caso denomínase pâté en croûte. Por outra banda, pode cocerse nunha terrina (ou outro molde), a miúdo cuberto con graxa, denominándose entón pâté en terrine. Tradicionalmente, unha farsa cocida e servida nunha terrina chámase terrina, pero cando se desmolda convértese en paté. O cambio de nome non ten influencia algunha no produto final.
O paté máis famoso é probablemente en paté de foie-gras, que se elabora a partir dos fígados engordados de ganso. Advírtase que os connoisseurs adoitan preferir o foie gras entier, que é simplemente fuagrás cocido e cortado, e tecnicamente non é un paté. Tampouco o bloc de foie gras -bloque de fuagrás- é tecnicamente un tipo de paté.
Nos Países Baixos, Alemaña e Austria, o paté de fígado adoita elaborarse como unha salchicha cocida, denominada leverworst (neerlandés) ou leberwurst (alemán). Unha variante é a braunschweiger. Algúns destes produtos terminan tendo unha textura de carne que é difícil de untar, e a miúdo consómense en anacos ou redondelas, ou como recheo de emparedados. Estas variantes convertéronse nun produto significativo na Europa do Leste, que se exporta ben. Noutros lugares prefírense as variantes untables, como a maioría de patés franceses e belgas.
En Escandinavia, o leverpostej é unha variante do pâté en terrine francés elaborada con fígado de porco. É un dos pratos fríos máis populares da rexión, que se consome en pan.
En Rusia e Ucraína o prato adoita prepararse principalmente con fígado e por iso coñécese comunmente como печеночный паштет aínda que tamén se usan outras carnes. A diferenza de occidente, primeiro cócese o fígado e trabállase con manteiga (e/ou con graxa intestinal) nunha pasta, á que se condimenta con herbas, cebola fresca ou frita etcétera. Pode ser cociñado de novo (normalmente enfornado), pero o máis frecuente é consumilo sen máis preparación. O paté sérvese sobre pan, a miúdo con folliñas de aneto ou outra herba encima.
Patés vexetarianos
Os patés vexetarianos elaborados a partir de tofu, cogomelos, froitos secos ou diversos legumes son populares. Estes patés non requiren cocción e poden elaborarse facilmente cun robot de cociña.
Piruvato carboxilase
A piruvato carboxilase (PC) é un encima da clase das ligases que cataliza a carboxilación (irreversible dependendo da especie) do piruvato para formar oxalacetato (OAA) consumindo a enerxía do ATP.
É un importante encima de reaccións anapleróticas que orixinan oxalacetato a partir de piruvato. O encima é unha proteína mitocondrial que contén un grupo prostético biotina, require magnesio ou manganeso e o regulador acetil-CoA.
Este encima descubrírono en 1959 na Western Reserve University M. F. Utter e D. B. Keech. Desde entón foi atopado nunha ampla variedade de procariotas e eucariotas incluíndo fungos, bacterias, plantas e animais. Nos mamíferos, a piruvato carboxilase xoga un papel fundamental na gliconeoxénese e lipoxénese, na biosíntese de neurotransmisores, e na secreción de insulina inducida pola glicosa polos illotes pancreáticos. O oxalacetato producido pola PC é un importante intermediato, que se usa nesas vías biosintéticas. Nos mamíferos a PC exprésase dun modo específico de tecido, e a súa actividade é máxima no fígado e riles (tecidos gliconeoxénicos), no tecido adiposo, glándulas mamarias lactantes, e nos illotes de Langerhans do páncreas. A súa actividade é moderada no cerebro, corazón e glándulas adrenais, e mínima nos glóbulos vermellos e fibroblastos do tecido cutáneo.
Estrutura
Os estudos estruturais da PC realizáronse por microscopía electrónica, por proteólise limitada, e por clonación e secuenciación de xenes e ADNc que codificaba o encima. A maioría das formas ben caracterizadas da PC activa constan de catro subunidades idénticas dispostas formando unha estrutura tetraédrica. Cada subunidade contén un só resto de biotina, que actúa como un brazo móbil que transporta dióxido de carbono ao sitio catalítico que se encontra na interface entre os monómeros adxacentes. Cada subunidade do tetrámero funcional contén catro dominios: o dominio de carboxilación da biotina (BC), o dominio de transcarboxilación (CT), o dominio transportador de biotina carboxilo (BCCP) e o recentemente denominado dominio de tetramerización da PC (PT). A partir das dúas estruturas cristalinas máis completas dispooñibles, detectáronse dúas formas da proteína, chamadas asimétrica e simétrica. O tetrámero de Staphylococcus aureus en complexo co seu activador o coencima A é moi simétrico, cunha simetría 222, e foi confirmada por estudos crioelectromicroscópicos. Polo contrario, o encima de Rhizobium etli, tetrámero en complexo co etil-CoA, un análogo non hidrolizable do acetil-CoA, posúe só unha liña de simetría.
A piruvato carboxilase utiliza un cofactor biotina unido covalentemente, que se usa para catalizar a carboxilación dependente de ATP do piruvato a oxalacetato en dous pasos. A biotina carboxílase inicialmente no sitio activo do dominio BC polo ATP e o bicarbonato. O grupo carboxilo é despois transferido pola carboxibiotina a un segundo centro activo no dominio CT, onde o piruvato é carboxilado para xerar oxalacetato. O dominio BCCP transfire o cofactor ligado entre os dous remotos sitios activos. O sitio de unión alostérico na PC é unha diana para modificadores da súa actividade que poden ser útiles no tratamento da obesidade ou diabetes de tipo 2, e as ideas sobre o mecanismo de acción obtidas da descrición estrutural completa do RePC (de R. etli) permiten investigacións detalladas en cada un dos sitios catalíticos e reguladores do encima.
Mecanismo de reacción
miniatura|dereita | 300px | Diagrama esquemático do mecanismo de acción da piruvato carboxilase: (A) carboxilación da biotina dependente de ATP (dominio BC); (B) Transcarboxilación do piruvato (dominio CT).
O mecanismo de reacción pode subdividirse en dúas reaccións parciais (ver figura da dereita). Na primeira reacción, carboxílase o ATP producindo un anhídrido fosfórico carbónico [–O(–O)P(=O)O–C(=O)O–], que á súa vez carboxila o cofactor biotina que está unido covalentemente a un residuo de lisina do dominio BCCP. O anihídrido fosfórico carbónico decomponse en dióxido de carbono e fosfato antes do ataque pola molécula de biotina unida ao encima. Na maioría das especies, esta reacción require acetil-CoA como activador alostérico que se une ao dominio PT. Na segunda reacción, que ocorre no dominio CT dun monómero adxacente, o dióxido de carbono transfírese á molécula aceptora, piruvato, para formar oxalacetato. A reacción procede por medio da retirada dun protón do piruvato, por un residuo do sitio activo aínda non identificado, para xerar un intermediario enolato. O enolato ataca despois o CO2 que foi liberado transitoriamente pola molécula de biotina unida ao encima. Libérase entón o oxalacetato resultante. A molécula de biotina é protonada polo residuo do sitio activo antes mencionado e liberada do sitio activo do dominio CT para ser recarboxilada. O principal regulador da actividade encimática, o acetil-CoA, estimula a clivaxe do ATP na primeira reacción parcial e tamén induce un cambio conformacional na estrutura tetramérica do encima.
Papel na gliconeoxénese
Durante a gliconeoxénese, a piruvato carboxilase está implicada na ruta de síntese de fosfoenolpiruvato (PEP) a partir de piruvato. O piruvato convértese primeiro en oxalacetato pola acción da piruvato carboxilase nas mitocondrias, o que require a hidrólise dunha molécula de ATP. o oxalacetato é despois descarboxilado e simultaneamente fosforilado, o cal é catalizado por unha das dúas isoformas da fosfoenolpiruvato carboxiquinase (PEPCK) tanto no citosol coma na mitocondria para producir fosfoenolpiruvato. En condicións normais gliconeoxénicas, o oxalacetato é convertido en fosfoenolpiruvato pola PEPCK mitocondrial; o fosfoenolpiruvato resultante é despois transportado fóra da matriz mitocondrial por un sistema transportador de anións, e convertido en glicosa por encimas gliconeoxénicos citosólicos. Porén, durante unha situación de fame cando a concentración de NADH citosólico é baixa e a de NADH mitocondrial alta, o oxalacetato pode usarse como unha lanzadeira de equivalentes de redución. O oxalacetato é convertido en malato pola malato deshidroxenase mitocondrial (MDH). Despois de ser exportado ao citosol, o malato convértese de novo en oxalacetato, coa redución simultánea de NAD+; o oxalacetato é despois convertido a fosfoenolpiruvato, o cal queda dispoñible para a gliconeoxénese no citosol xunto cos equivalentes de redución NADH transportados.
Niveis moi altos de actividade da piruvato carboxilase, xunto cunha actividade alta doutros encimas gliconeoxénicos, como a PEPCK, frutosa-1,6-bisfosfatase e glicosa-6-fosfatase no fígado e córtex renal, suxiren que un dos papeis principais da piruvato carboxilase é participar na gliconeoxénese neses órganos. Durante o xexún ou unha situación de fame cando se require glicosa endóxena para certos tecidos (cerebro, leucocitos e medula renal), a expresión da pirivato carboxilase e doutros encimas gliconeoxénicos é elevada. Nas ratas e ratos, a alteración do status de nutrición afecta a actividade da piruvato carboxilase hepática. O xexún promove a produción de glicosa hepática mantida por un incremento do fluxo de piruvato, e un incremento da actividade da piruvato carboxilase e a concentración de proteínas; a diabetes fai aumentar de xeito similar a gliconeoxénese por medio do aumento da captación de substrato e un fluxo incrementado pola pirivato carboxilase hepática en ratos e ratas. Igual que outros encimas gliconeoxénicos, a piruvato carboxilase está regulada positivamente polo glicagón e os glicocorticoides, e regulada negativamente pola insulina. Outro dato que apoia o papel chave da piruvato carboxilase na gliconeoxénese, en vacas leiteiras, que teñen capacidade de absorción de hexosas a niveis nutricionais adecuados, é que os niveis de piruvato carboxilase e do encima gliconeoxénico asociado PEPCK están marcadamente elevados durante a transición á lactación no proposto apoio da síntese de lactosa para a produción de leite.
Ademais do papel da piruvato carboxilase na gliconeoxénese, este encima ten tamén un papel nas reaccións anapleróticas, unhas reaccións catalizadas encimaticamente que repoñen as reservas de intermediatos do ciclo do ácido cítrico cando estes intermediatos son gastados en diferentes vías biosintéticas. O ciclo do ácido cítrico é esencial para proporcionar oxalacetato.
Importancia clínica
Como este encima é un cruzamento de camiños entre o metabolismo de carbohidratos e o de lípidos, a expresión de piruvato carboxilase en tecidos gliconeoxénicos, tecido adiposo e illotes pancreáticos debe estar coordinada. En condicións de sobrenutrición, os niveis de piruvato carboxilase increméntanse nas células β pancreáticas para aumentar o ciclo do piruvato en resposta a niveis elevados crónicos de glicosa. Polo contrario, os niveis do encima piruvato carboxilase no fígado decrecen polo efecto da insulina; durante os períodos de sobrenutrición aumenta a cantidade de tecido adiposo cunha expresión extrema de piruvato carboxilase e outros encimas lipoxénicos. O control hepático dos niveis de glicosa aínda segue regulado nunha situación de sobrenutrición, pero na diabetes tipo 2 inducida pola obesidade a regulación dos niveis periféricos de glicosa xa non está baixo a regulación da insulina. En ratas con diabetes mellitus tipo 2, a exposición crónica das células β á glicosa debido á resistencia periférica á insulina dá lugar a unha diminución da actividade do encima piruvato carboxilase e a un decrecemento do ciclo do piruvato. A sobreprodución continuada de glicosa polos hepoatocitos causa unha drástica alteración da expresión xénica nas células β cun grande incremento da mesma en xenes normalmente suprimidos, e un decrecemento equivalente na expresión do ARNm da insulina, das bombas iónicas necesarias para a secreción de insulina, e dos encimas metabólicos relacionados coa secreción de insulina, incluíndo a piruvato carboxilase. Ao mesmo tempo, o tecido adiposo desenvolve resistencia á insulina causando acumulación de triacilglicerois e ácidos graxos non esterificados circulantes; isto non só afecta á función das células β, senón que tamén fai decrecer a expresión da piruvato carboxilase. Estes cambios orixinan o declive do fenotipo de célula β na diabetes descompensada.
Unha deficiencia de piruvato carboxilase pode causar acidose láctica como resultado da acumulación de lactato. Normalmente, o exceso de piruvato é desviado á gliconeoxénese por medio da conversión do piruvato en oxalacetato, pero debido á deficiencia do encima, o exceso de piruvato convértese nesa situación en lactato. Como un dos papeis fundamentais da gliconeoxénese é manter os niveis de azucre sanguíneo, a deficiencia de piruvato carboxilase pode tamén producir hipoglicemia.
Blitzingen
miniatura|dereita|200px|Aldea de Blitzingen.
Johnny Colón
Johnny Colón, nado na cidade de Nova York, é un músico de salsa de orixe portorriqueña.
Traxectoria
Foi o fundador da East Harlem Music School, e tamén é coñecido coma contribuínte esencial ao son de boogaloo aparecido na década de 1960. Colón compuña a meirdande parte das melodías da súa orquestra. Amais, era o vocalista e tocaba a percusión, o piano e o trombón.
Real de oito
O real de oito é unha antiga moeda española de prata con valor facial de 8 reais, con arredor de 39 milímetros de diámetro e un peso próximo aos 27 gramos, cuñada en España e nas súas colonias americanas desde 1598 ata a segunda metade do século XIX. É a orixe do peso español e dos países suramericanos. Inicialmente equivalía a 272 marabedís de cobre, aínda que en 1642 o seu valor foi elevado a 340 marabedís.
Esta moeda, concibida para disputar a súa primacía como unidade de uso internacional co tálero do Sacro Imperio, foi amplamente utilizada en moitos países como unidade de conta nas transaccións de comercio internacional por mor da súa estabilidade, garantida polo poder político e económico de España no contexto internacional da época e apoiada pola explotación das ricas minas de prata suramericanas. Algúns países chegaron mesmo a contremarcar moedas españolas de 8 reais co fin de lle dar carácter formal á súa circulación como moeda local.
O real de oito foi a moeda a partir da cal se creou o dólar estadounidense (aínda que o nome o tome do daler holandés) e, de feito, o curso legal desta moeda española permaneceu en vigor nos Estados Unidos ata a Coinage Act de 1857, pola que se prohibiu a circulación de calque moeda estranxeira. Polo seu uso xeneralizado en Europa, América e o Extremo Oriente, converteuse na primeira moeda mundial a principios do século XVII.
Orixe
Logo da introdución do guldengroschen en Austria en 1486, o concepto dunha grande moeda de prata, cun elevado grao de pureza e un peso de arredor dunha onza estendeuse polo resto de Europa (o Joachimsthaler austríaco comeza a cuñarse en 1518). A reforma monetaria en España establecida polos Reis Católicos mediante a pragmática e as ordenanzas reais de Medina del Campo do 13 de xuño de 1497), foi o detonante para a creación da moeda de 8 reais, ou real de oito, nese mesmo ano. Corenta anos despois, en 1537, creábase o escudo de ouro, cun valor de 16 reais de prata (dous pesos), e o seu múltiplo, o dobrón de 2 escudos de ouro, con valor de 32 reais. Foi esta divisibilidade das moedas do sistema monetario español da época a que provocou que o peso de 8 reais se denominase "real de oito".
miniatura|esquerda|[[Casa de moeda|Casa da moeda de Potosí, en Bolivia, unha das grandes produtoras de reais de oito]] miniatura|8 [[Real español|reais de prata cuñada en Sevilla a nome dos Reis Católicos, antecedente do real de oito]] As primeiras moedas con valor facial de 8 reais foron cuñadas na Coroa de Castela a partir da reforma monetaria de 1497, levada a cabo polos Reis Católicos, aínda que esta peza non ten aínda as características metrolóxicas do que se coñece como real de oito no contexto numismático mundial.