cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tenerife
O ataque de Horacio Nelson
miniatura|esquerda|260px|Horacio Nelson cae ferido durante o ataque. Tenerife foi atacada, como as outras illas, por corsarios de varias nacionalidades (ingleses, franceses, holandeses e berberiscos) varias veces ao longo da súa historia, segundo o devir das alianzas e guerras de España. De entre estes ataques destaca polo seu lugar na Historia o ataque dos británicos de 1797. O 25 de xullo, o Almirante Horacio Nelson atacou Santa Cruz de Tenerife, capital da illa e Xefatura da Capitanía Xeneral. Tras un feroz ataque, a defensa organizada polo Xeneral Gutiérrez repeleu aos británicos. Nelson perdeu o seu brazo dereito por unha bala de canón (di a lenda que do canón "Tigre") mentres intentaba desembarcar na beira da costa da zona de "Paso Alto".
Historia recente
Outros visitantes menos hostís chegarían á illa en séculos sucesivos. O naturalista Alexander von Humboldt ascendeu o pico do Teide e comentou a beleza da illa. Numerosos turistas comezaron a visitar Tenerife a partir da década de 1890, especialmente as cidades do norte de Puerto de la Cruz (primeiro municipio turístico de Tenerife mediante orde ministerial do 13 de outubro de 1955 que o declarou -Lugar de Interese Turístico-) e Santa Cruz de Tenerife.
A colisión ocorrida o 27 de marzo de 1977 no aeroporto de Los Rodeos, situado no norte da illa, era o desastre mortal de aviación máis importante da historia ata os atentados do 11 de setembro de 2001.
Símbolos da illa
esquerda|miniatura|160px|Bandeira de Tenerife. esquerda|miniatura|160px|Escudo do Cabido Insular de Tenerife. A bandeira foi adoptada orixinariamente en 1845 a modo de distintivo ou bandeira de matrícula da que naquel tempo se denominaba provincia marítima das Canarias con base no Porto de Santa Cruz de Tenerife. Na actualidade, esta insignia representa a toda a illa de Tenerife. Foi aprobada a instancia do Cabido Insular por Orde do Goberno das Canarias o 9 de maio de 1989 e publicada o 22 de maio de 1989 no Boletín Oficial das Canarias.
O escudo heráldico de Tenerife foi outorgado mediante diploma real o 23 de marzo de 1510, concedido polo Rei Fernando V "O Católico", foi expedido en Madrid, no nome da súa filla Xoana I, Raíña de Castela. O escudo descríbese en campo de ouro, cun San Miguel (pois a illa foi conquistada o día de San Miguel) armado superando unha montaña da súa cor natural, da que brotan chamas, e que representa o pico do Teide. Baixo esta montaña a illa de sinople sobre ondas azul e prata. Á dereita obsérvase un castelo de goles, e á esquerda un león rampante tamén de goles. O escudo que usa o Cabido Insular diferénciase do que usa o Concello da Laguna no lema que aparece na bordura e no engadido dunhas ramas de palma.
Municipios
250px|miniatura|División municipal da illa de Tenerife. A illa de Tenerife está dividida en 31 municipios, sendo a illa canaria con maior número de municipios.
De todos eles, só tres non teñen costa: Tegueste, El Tanque e Vilaflor de Chasna que destaca ademais por ser o municipio máis alto de todas as Canarias ao ter o seu capital a 1.400 metros de altitude.
O municipio máis extenso con 207,31 km² é o de La Orotava, que abarca gran parte do Parque nacional do Teide. O municipio máis pequeno da illa e do arquipélago é Puerto de la Cruz, cunha superficie inferior aos 9 km².
A gran maioría destes municipios conflúen na zona de cume central da illa e a partir de aí esténdense cara á costa, orientándose uns cara ao norte e outros cara ao sur.
Á súa vez, é frecuente atopar outro tipo de división insular, é aquela que establece o territorio segundo unha Zona Metropolitana, ao redor da área de influencia das cidades de Santa Cruz e La Laguna, Zona Norte (aqueles municipios que se abren ao océano polo norte) e Zona Sur (aqueles que o fan cara ao sur).
A continuación móstrase a relación de todos os municipios tinerfeños ordenados alfabeticamente:
Demografía
A illa de Tenerife, a máis poboada do arquipélago, albergaba a data de 1 de xaneiro de 2006 e segundo fontes do INE un total de 852.945 habitantes censados, dos cales, máis dun 26% (223.148 habitantes) estábano no seu capital, Santa Cruz de Tenerife, e cerca do 50% (423.022 persoas) na súa área metropolitana. Á cidade de Santa Cruz de Tenerife seguen en poboación San Cristóbal de la Laguna (142.161), Arona (69.100), La Orotava (40.644), Adeje (36.764), Los Realejos (36.746), Granadilla de Abona (34.595) e Puerto de la Cruz (30.585). Ata aí os municipios que exceden os 30.000 habitantes. O municipio de Vilaflor de Chasna é o que conta con menor poboación de toda a illa (1.905). Ademais, Tenerife rexistra un moi alto nivel de poboación non censada xa que o elevado número de turistas que recibe anualmente e os crecentes fenómenos migratorios pono de manifesto.
Xentilicio
O xentilicio formal é tinerfeño/a, aínda que tamén de xeito coloquial utilízase o xentilicio chicharrero/a, aínda que na propia illa este resérvase para os habitantes da capital, Santa Cruz.
O xentilicio "chicharrero" ten a súa orixe nun termo despectivo empregado polos habitantes da próxima cidade de La Laguna, entón capital da illa, para os habitantes do entón pobre e pequeno porto de pescadores. Xustamente por devandita pobreza debían os habitantes de Santa Cruz rebaixarse a comer chicharros, un peixe pequeno e barato de relativa baixa calidade, de onde procede o termo, entón despectivo. Co tempo e o crecemento de Santa Cruz, ata conseguir o traslado da capitalidade desde La Laguna, baixo o reinado de Fernando VII (século XIX), os seus cidadáns tomaron o insulto a honra e asumiron como propio o xentilicio.
Economía
miniatura|dereita|250px|Xardín Botánico en Puerto de la Cruz. A economía tinerfeña, do mesmo xeito que a doutras illas das Canarias, baséase fundamentalmente no turismo. Xa no século XIX e gran parte do XX destacaba a afluencia de turismo estranxeiro, sobre todo do inglés debido aos intereses agrarios que posuía nesta illa.
miniatura|esquerda|250px|Praia do sur de Tenerife. Máis tarde coas guerras mundiais este sector reséntese, pero entrada a segunda metade do pasado século comeza a evolucionar dun modo moi notable. Nun principio destaca o Puerto de la Cruz polo seu bondadoso clima e por todos os atractivos que o Val do norte de La Orotava concentraba, pero perseguindo captar o turismo de sol e praia, ao redor de 1980 nace o boom turístico do sur de Tenerife, onde destacan cidades como Arona ou Adeje, que hoxe albergan máis do 65% das prazas hoteleiras de toda a illa. Tenerife recibe cada ano máis de 5.000.000 de turistas, sendo deste xeito, de entre todo o arquipélago canario, a illa preferida a este respecto. Con todo, este dato tamén pon de manifesto a gran cantidade de recursos que esta actividade consome (espazo, enerxía, auga etc.). A pesar de que máis do 60% do PIB tinerfeño constitúeo o turismo, e en consecuencia o sector servizos, o sector primario e a industria son responsables do 40% restante. En canto á agricultura destacan o cultivo de plátanos, os tomates, a videé, as papas e as flores. A pesca supón tamén gran parte da economía tinerfeña (As Canarias é a segunda rexión pesqueira do estado español). Xa finalmente, e a pesar dos diversos polígonos industriais que existen no territorio insular, a importancia da actividade industrial radica na refinería de petróleos de Santa Cruz de Tenerife, a cal fornece produtos petrolíferos non só ao arquipélago canario senón tamén ao mercado peninsular, africano e americano.
Literatura
Nos séculos XVI e XVII destaca, no campo da poesía épica, Antonio de Viana. Este escritor que nace na Laguna compuxo o poema Antigüidades das Illas Afortunadas, un material de gran valor antropolóxico para entender as formas de vida daquel tempo.
Xa posteriormente, no chamado Século das Luces (século XVIII) aparecen figuras relevantes da Ilustración en Tenerife como José Vise y Clavijo, Tomás de Iriarte, Angel Guimerá y Jorge, Mercés Pinto ou Domingo Pérez Minik, entre outros, que achegan as súas obras dentro desta escena literaria.
Pintura
O primeiro núcleo de arte pictórica en Tenerife distínguese na cidade da Laguna, onde no transcurso do século XVI aparecen algúns pintores de renome. Máis adiante súmanse artistas doutros lugares como Garachico, Santa Cruz, La Orotava e Puerto de la Cruz. Orixinarios de La Orotava son dous dos mellores pintores do arquipélago do século XVII, referímonos a Cristóbal Hernández de Quintana e Gaspar de Quevedo, con numerosas obras distribuídas por igrexas da illa. No Puerto de la Cruz, concretamente na igrexa da nosa Señora da Pena de Francia, pódese contemplar a achega realizada por Luís de la Cruz y Ríos. Nado en 1775, o que fose pintor de cámara do rei Fernando VII e miniaturista, obtén un recoñecido prestixio na Corte, onde é coñecido como O Canario.
No ano 1849 nace en Santa Cruz de Tenerife o paisaxista Valentín Sanz. O Museo Municipal de Belas Artes de Santa Cruz conta cunha abundante mostra do seu quefacer. Tamén neste museo da capital se poden observar cadros de Juan Rodríguez Botas (1880-1917), que é considerado o primeiro impresionista canario. Do mesmo xeito cabe citar, dentro do grupo expresionista, a Mariano de Cossío. A este autor hai que atribuír os frescos da igrexa de Santo Domingo, en San Cristóbal de la Laguna. Doutra banda, en 1874 nace Francisco Bonnín Guerín, acuarelista de Santa Cruz que formou unha escola para promover o seu labor pictórico.
Para rematar, en 1906 nace na Lagoa un dos pintores canarios máis universais, Óscar Domínguez. Pertencente ao surrealismo, inventou a técnica da decalcomanía e contribuíu cunha obra pictórica de internacional recoñecemento.
Escultura
Poderíase considerar que a práctica escultórica comeza en Tenerife a partir do século XVII, momento no cal chega á illa o arquitecto e escultor Martín de Andújar Cantos desde Sevilla, onde recibira instrucións do mestre Juan Martínez Montañés. Con el arribaron novas técnicas e formulacións da escola hispalense que transmitiu aos seus discípulos, entre os que destaca o garachiquense Blas García Ravelo.
Outros escultores que, nesta época e no posterior século XVIII, irrompen á escena son Sebastián Fernández, Lázaro González, Rodríguez da Oliva, e principalmente o orotavense Fernando Estévez, alumno de Luján Pérez, quen contribúe cunha extensa colección de imaxes relixiosas e tallas repartidas por diversas igrexas de Tenerife, por exemplo, na Catedral da Laguna, a Igrexa da Concepción tamén na Laguna, a Basílica de Candelaria e en distintos lugares de culto de La Orotava.
Música
miniatura|150px|esquerda|Timple. O ámbito musical ten na figura de Teobaldo Power y Lugo Viña un dos seus expoñentes máis claros. Natural de Santa Cruz, trátase dun pianista e compositor, autor dos Cantos Canarios. En concreto, os arranxos da melodía do arrorró destes Cantos Canarios constitúen o Himno da Comunidade Autónoma.
Neste campo tamén destaca o folclore. Similar ao do resto das illas, caracterízase pola participación de timples, guitarras, bandurras, laúdes e distintos tipos de instrumentos de percusión. Son numerosos os grupos folclóricos que se reparten pola xeografía insular e que adoitan aparecer en distintas celebracións populares como as romarías. Neste aspecto habería que citar a Os Sabandeños, que conforman un importante símbolo da cultura canaria. Este grupo folclórico rescatou a idiosincrasia do pobo insular nun momento no que o carácter uniformador da cultura española dos anos setenta fai caer practicamente na decadencia e o esquecemento diferentes elementos da música canaria.
As cancións típicas das illas: isa, folía, tajaraste, malagueña. Configúranse como melodías mestizas entre a música ancestral dos guanches con distintos enlaces entre o andaluz e hispanoamericano.
Arquitectura
Do mesmo xeito que a que predomina nas outras illas, na arquitectura tinerfeña sobresaen as directrices dos caseróns señoriais e as das casas máis humildes e populares. Este tipo arquitectónico, que ten notables influencias de Andalucía e Portugal, presenta, no entanto unha forte personalidade propia.
Das casas señoriais hai que subliñar os exemplos que existen en La Orotava e na Laguna. Estas edificacións caracterízanse polos seus balcóns típicos e pola presenza de patios interiores. A madeira, especialmente a tea (piñeiro), cobra un gran protagonismo nestas construcións. Estas casas presentan fachadas non demasiado complexas con pouca ornamentación. Son típicos os grandes balcóns de madeira e o uso de celosías. As fiestras pechan en guillotina e son habituais os asentos interiores encostados a elas. Os patios interiores funcionan como verdadeiros xardíns que serven para dar iluminación ás habitacións. Estas comunícanse co patio por medio de galerías rematadas frecuentemente en pedra e madeira. Dispositivos como as destiladeras, as bombas de auga, os bancos e mesóns son elementos que moitas veces forman parte destes patios interiores.
miniatura|dereita|250px|[[Auditorio de Tenerife, símbolo da cidade de Santa Cruz de Tenerife.]] En canto ás casas tradicionais, estas caracterízanse por ser edificios de escasa altura, con bastas paredes de cores variadas. En ocasións a continuidade destas paredes vese interrompida pola presenza de bloques de pedra que asoman á superficie de forma ornamental. Ao longo de toda a illa son moitos os exemplos a contemplar desta arquitectura.
Os edificios oficiais ou de carácter relixioso fóronse conformando segundo as distintas correntes arquitectónicas que en cada momento imperaron. Os núcleos urbanos das cidades da La Laguna e La Orotava están declarados como monumentos histórico-artístico nacionais. Nos últimos anos, por parte dos diferentes gobernos, predominou o concepto de levar a cabo grandes proxectos, en ocasións ostentosos, deseñados por recoñecidos arquitectos. Entre eles poderíase incluír por exemplo, a remodelación da Praza de España polos arquitectos suízos Herzog De Meuron, o novo proxecto do francés Dominique Perrault da Praia das Teresitas, o Centro Magma Arte Congresos, as Torres de Santa Cruz ou o Auditorio de Tenerife. Este último edificio, obra do arquitecto español Santiago Calatrava álzase ao leste do Parque Marítimo, na capital tinerfeña. Un dos seus elementos máis destacables é a estampa da súa vea alada simulando un barco, que se converteu nun dos símbolos da illa. Tamén destaca a Basílica de Nosa Señora da Candelaria, un lugar onde eles adoran a Virxe da Candelaria, padroeira das Illas Canarias.
Educación
O nacemento da educación débese na illa ás ordes relixiosas. No ano 1530, Tenerife accedeu á cultura da man da cátedra de filosofía que, posúen os dominicos no convento d'A Concepción da Laguna. A pesar diso, ata ben avanzado o século XVIII non comezan a funcionar as poucas escolas que naquel tempo existían. Neste sentido, hai que recalcar o traballo desempeñado pola Real Sociedade Económica de Amigos do País, que creou diversas escolas en San Cristóbal de la Laguna. Foi en 1846 cando se instaurou o primeiro instituto de ensino secundario, a fin de suplir o peche da Universidade de San Fernando (véxase Universidade da Lagoa). Anexa a este edificio fundouse en 1850 a primeira Escola Normal Elemental do arquipélago que pasaría a denominarse Escola Normal Superior de Maxisterio en 1866. Así se mantivo esta situación xa que a pesar de que o ditador Primo de Rivera crease algúns centros, o punto de inflexión supono a política educativa que desenvolveu a Segunda República, de modo que en apenas catro anos (1929-1933) case se dobra o número de escolas existentes. Posteriormente, o inicio da Guerra Civil e a ulterior ditadura de Francisco Franco constituíron un considerable retroceso. A educación nas mans de ordes relixiosas tivo certa importancia no devir dos tinerfeños ata que en 1970 a Lei Xeral de Educación restou peso a estas institucións relixiosas en favor dos centros públicos. Estes últimos, e xa en menor grao os primeiros, comezaron a multiplicarse desde entón e foron impulsados coa instauración da democracia. Tenerife conta actualmente con 301 centros de educación infantil, 297 colexios de primaria, 140 de secundaria e 86 institutos de bacharel. Ademais, na illa existen ata 5 centros de estudos universitarios ou de posgrao: Universidade de La Laguna (a de maior presenza), Universidade Nacional de Educación a Distancia, Universidade Internacional Menéndez Pelayo, Universidade Alfonso X el Sabio e Universidade de Vic (Escola Universitaria de Turismo de Santa Cruz de Tenerife).
PAGEOS 1
PAGEOS 1 (acrónimo de Passive Geodetic Earth Orbiting Satellite) foi un satélite artificial da NASA lanzado o 24 de xuño de 1966 mediante un foguete Thor-SLV2A Agena-D desde a base Vandenberg da Forza Aérea.
Pobo bretón
Os bretóns son un grupo étnico que habita na rexión histórica da Bretaña, en Francia. A súa orixe como pobo procede dos grupos de britónicos que emigraron dende o suroeste de Gran Bretaña, incluíndo Cornualla, para fuxir da invasión dos pobos xermánicos. Tamén descenden dos antigos galos e en menor medida dos viquingos. Emigraron en diversas ondas dende o século III até o IX (a maioría entre os anos 450 e 600) cara a Armórica, que foi chamada Bretaña por eles.
PAGEOS 1
Características
PAGEOS 1 era unha esfera inflable de 30,48 m de diámetro sen instrumentación a bordo. Foi o segundo satélite, despois de GEOS 1, do Programa Nacional de Satélites Xeodésicos. A estrutura da esfera estaba formada por 84 varas de ata 48 m de longoe dúas tapas para os polos da esfera soportando unha capa de milar de 0,0127 mm de espesor.
Tenerife
Aeroportos
O principal medio para chegar a Tenerife é o avión. Existen dous aeroportos na illa: o aeroporto Reina Sofía (Tenerife Sur) e o aeroporto de Los Rodeos (Tenerife Norte). A pesar de que o aeroporto Tenerife Sur é o que recibe maior número de pasaxeiros, ambos dispón de voos regulares coas capitais doutras illas, con moitas cidades peninsulares (Madrid, Barcelona, Sevilla, Valencia, Málaga, Bilbao etc.), con cidades europeas do Reino Unido, Alemaña, Francia e Italia entre outras e tamén con cidades americanas e africanas. Tendo en conta os dous aeroportos, Tenerife é a illa canaria que máis pasaxeiros recibe anualmente. Debido ao turismo, é fácil atopar voos directos máis económicos coas principais cidades alemás ou británicas que coas peninsulares.
PAGEOS 1
Características
A misión de PAGEOS 1 foi servir de obxectivo para medicións xeodésicas grazas á súa alta reflectividade tanto no rango de luz visible como para as microondas. Foi inxectado nunha órbita inicial de 4191 x 4276 km e reentrou na atmosfera o 2 de setembro de 2016.
Tenerife
Portos
Ademais do avión, Tenerife ten dous portos marítimos principais que lle serven de conexión. O Porto de Santa Cruz que conecta coas capitais de cada illa, e en particular con aquelas da provincia oriental, e o Porto de Los Cristianos que se centra en maior medida nas comunicacións coas capitais da provincia de Santa Cruz de Tenerife. Ademais é posible o tráfico de pasaxeiros entre os Portos de Santa Cruz de Tenerife e Cádiz e viceversa. Está previsto construír un gran porto de importancia no sur da Illa, o de Granadilla, e outro na parte oeste, en Fonsalía.
Guaguas
A illa conta tamén cunha extensa rede de guaguas Nome polo que se coñece nas Canarias os autobuses, tanto urbanos como interurbanos que conectan a gran maioría dos núcleos de poboación. Para iso conta con estacións de guaguas en todas as cidades, como o Intercambiador de Transportes de Santa Cruz de Tenerife.
Pobo bretón
A lingua tradicional deste pobo é o bretón (brezhoneg), falado na Baixa Bretaña (a parte máis occidental da península). Hoxe, o bretón é falado por menos de 200 000 persoas. A outra lingua propia dos bretóns é o galó, unha lingua que só se fala Alta Bretaña, onde o bretón é menos dominante. Como unha das linguas britónicas, o bretón está estreitamente relacionado co córnico e máis forma máis distante co galés, mentres que o galó é unha lingua de oïl románica. No presente, a lingua nativa da maioría dos bretóns é o francés.
Tenerife
Tranvía
miniatura|dereita|250px|O tranvía en Ofra (Santa Cruz de Tenerife) en fase de probas (2007). O 2 de xuño de 2007 inaugurouse a liña 1 do Tranvía de Tenerife, que une destacados sectores do conurbación Santa Cruz-La Laguna e puntos como os dous centros hospitalarios da zona. A segunda fase chegará ata o Aeroporto de Tenerife Norte (Os Rodeos).
Pertencente á mesma empresa que explota o Tranvía de Tenerife, en 2008 espérase que comece, tras a aprobación da súa construción polo pleno do Cabido Insular de Tenerife o 27 de abril de 2007, os traballos para habilitar un tren que unirá Santa Cruz de Tenerife co sur da illa. O percorrido total será de 80 quilómetros e ten previsto realizar o seu traxecto completo en 35 minutos e se tivese que parar en todas as estacións, faríao en 45 minutos. Na reforma actual da autoestrada do sur (TF-1), nalgúns tramos xa é visible o lugar por onde discorrerá ese tren.
Peixes
Como resulta lóxico pola influencia mariña, os produtos do mar gozan aquí de certa abundancia tanto en cantidade como en variedade. Entre as especies máis apreciadas están as vellas, e tamén, entre outros, a sama, o bocinegro, a saboga, o cherne, o mero. Destacan así mesmo os diversos tipos de túnidos que abundan nas súas costas. As xardas, sardiñas e chicharros tamén deben ser citadas entre os peixes máis consumidos. Outra especie que goza de certa fama é a morena, que é costume servir frita. Estas variedades mariñas adóitanse preparar simplemente sancochadas (cocidas), ou ás costas, ao sal etc. É frecuente que se acompañen con mollo e papas engurradas.
Carnes
No apartado de carnes, é un prato moi popular a típica carne de festa (tacos de porco adobados) que se prepara para os festexos dos pobos en ventorrillos, bares e casas particulares. O coello en salmorejo, o cabrito, e por suposto o vacún, o porcino e as carnes de ave son tamén consumidas habitualmente.
Papas engurradas
miniatura|dereita|250px|Patacas engurradas con mollo. Tanto os peixes como as carnes adoitan acompañarse con patacas engurradas. É este un prato típico do conxunto das Canarias que responde simplemente á forma de cociñar as papas. Con auga, moito sal, e sen pelar.
Mojos
Con esta palabra, seguramente de ascendencia portuguesa, desígnanse as salsas típicas do as illas. Os mollos constitúen un auténtico mundo de sabores, cores, texturas etc., entre os que se atopan o mollo de coandro, de perexil, de pemento e o distinguido mollo picón a base de pementa. Porén o abanico destas salsas é moi amplo e permite o uso de distintos ingredientes na súa elaboración como améndoas, queixo, azafrán, pan frito, entre outras posibilidades.
Queixos
Vén ser outro dos pratos máis comunmente elaborados e consumidos. Destacan os producidos en granxas de Arico, La Orotava ou Teno. Á súa vez, son diversas variedades as que existen: queixos tenros, curados, semicurados, afumados. Hoxe en día predominan os queixos de cabra, aínda que por veces se confeccionan con certa cantidades de leite de ovella ou de vaca. Adoitan servirse a modo de entrante ou simplemente como refrixerio. Os queixos canarios gozan dunha boa crítica internacional, entre outras cousas pola súa suavidade e polo seu sabor, dotándoos dunha personalidade que os diferenza doutros queixos europeos.
Gofio
miniatura|dereita|250px|Gofio escaldado. O gofio é un máis dos elementos tradicionais da cociña canaria e particularmente de Tenerife. Realízase con grans de cereais que son torrados e posteriormente moídos. O xénero de maior consumo na illa é o de trigo, aínda que existen outros tipos como o de millo ou en menor medida o de garavanzo. É tamén relativamente frecuente aquel de tipo mixto, trigo-millo. Anntes da conquista das Canarias xa servía de sustento para os guanches. En posteriores tempos de fame negra e escaseza de alimentos fixo parte da dieta popular canaria. Hoxe en día utilízase como prato único (gofio escaldado) ou como complemento en pratos de distinta índole, carnes, peixes, potaxes, sobremesas, ata algún cociñeiro de prestixio confeccionou xeados de gofio, recibindo boas críticas.
Repostería
A repostería en Tenerife atópase representada e fortemente influenciada pola repostería palmeira, con exquisiteces como o bienmesabe, o leite asado, o Príncipe Alberto, o frangollo, os ovos moles, o quesillo e un longo etcétera. Do mesmo xeito, os rosquetes, as troitas, e diversos tipos de pasteis, entre os que se atopan os laguneros e os singulares rosquetes de Guía de Isora, fan parte deste capítulo do receitario.
Viños
O cultivo da vide no arquipélago e especialmente en Tenerife nace tras a conquista, cando os colonizadores traen variedades de viñas e comproban a nobreza que adquirían os caldos canarios. Nos séculos XVI e XVII, o viño alcanza un gran peso na economía tinerfeña pois son moitas as familias que se dedicaban ao seu cultivo e posterior negocio. Especial mención merece o malvasía canario, que chegou a ser considerado o mellor viño do mundo e era ansiado polas cortes europeas e as maiores adegas de Europa e América. Escritores como William Shakespeare ou Walter Scott fan referencia nalgunhas das súas obras a estes viños.
Francisco Dopico
Francisco Dopico González, finado en Ferrol o 10 de xuño de 1970, foi un enxeñeiro e político galego.
Traxectoria
Enxeñeiro da Empresa Nacional Bazán de Ferrol. Foi nomeado alcalde de Ferrol o 25 de xuño de 1950. Cesou no cargo en 1959.
Mondariz, Mondariz, Mondariz
Mondariz é un lugar da parroquia de Mondariz, no concello pontevedrés de Mondariz, na comarca do Condado. Tiña 997 habitantes no ano 2013 segundo datos do IGE, dos cales eran 494 homes e 503 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 937 habitantes.
Chocolate branco
miniatura|250px|Chocolate branco O chocolate branco é un produto doce obtido da mestura de manteiga de cacao, leite en po ou produtos lácteos e azucre (59,4%) e esencia de vainilla. Inventado en Suíza após a primeira guerra mundial, foi divulgado nos anos 80 pola Nestlé.
O punto de fusión da manteiga de cacao é elevado de abondo para manter o chocolate branco sólido a temperatura ambiente, mais suficientemente baixo como para facer que se funda na boca. En troques da cor normalmente escura do chocolate, o chocolate branco é amarelado claro ou marfil, o que ás veces leva a pensar que non contén cacao. O cacao engádese en forma de manteiga no canto de sólidos, polo que houbo certa discusión sobre se o chocolate branco é chocolate auténtico.
Historia
O chocolate branco é un composto realizado por graxa hidropónica con aromatizantes e saborizantes. Foi introducido por vez primeira en Suíza uns poucos anos após a primeira guerra mundial. O primeiro foi producido en 1930 pola compañía Nestlé nunha barriña chamada Galak (Milkybar). Un ano despois, M&M Candy introduciu nos Estados Unidos este tipo de chocolate, fabricándoo en Novo Hampshire. En 1948 a Nestlé lanzou a barra Alpine White contendo chocolate branco e améndoa picada.
Efectos na saúde
Por mor de que non contén sólidos de cacao, o chocolate branco apenas contén vestixios de teobromina, un composto químico que dá a outros tipos de chocolate a súa característica cor marrón. Isto significa que o chocolate branco pode ser consumido por aqueles que deben evitala por motivos médicos. En contraste co chocolate branco, o negro contén unha gran cantidade desta substancia.
O chocolate branco só contén vestixios da cafeína presente nos sólidos de cacao.
Treroninae
A dos treroninos (Treroninae), coñecidos ba bibliografía internacional como pombas das froitas, é unha subfamilia de ave pertencente á subclase das neornites, infraclase dos neognatos, superorde das neoaves, granorde dos columbimorfos, orde das columbiformes, que se distribúen polas rexións meridionais do Vello Mundo, encontrándose en África e no sur de Asia, pero tamén en Australia, así como en moitas illas do océano Pacífico.
Características
As pomabas das froitas teñen un corpo robusto, un pico curto e groso, as pata curtas e fortes, as ás de tamaño mediano e unha cola curta, formada por catorce plumas, xeralmente rectas, rara vez con forma de cuña alongada. Chama a atención a plumaxe vívidamente coloreada dalgunhas especies, o que as distingue das especies, na súa maioría de cor gris, da subfamilia das columbinas.
Bioloxía
O nome de "pombas das froitas" refírese á nutrición de moitas das especies desta subfamilia de pombas. Viven nas árbores e aliméntanse principalmente, case exclusivamente, de froitas. Algunhas das especies teñen adaptacións especiais do tracto gastrointestinal para dixeriren os froitos.
Descrición
A subfamilia foi descrita en 1840 polo zoólogo e escritor inglés, especializado en ornitoloxía, George Robert Gray, irmán máis novo do tamén zoólogo John Edward Gray, na páxina 57 da súa obra A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus.
Etimoloxía
O nome científico da subfamilia está formado pola adición ao noe do seu xénero tipo, Treron, do sufixo do latín científico -inae, propio dos nomes das subfamilias de animais.
Sinónimo
Ademais de polo basónimo, actualmente válido, a subfamilia foi coñecida tamén polo nome de Alectoroenas Agassiz, 1846, desbotado en virtude da regra da antigüidade.
Especies
Na subfamilia recoñécense os dez xéneros seguintes:
Porén, de acordo con estudos recentes de xenética molecular, as chamadas "pombas verdes" (xénero Treron) foron desvinculadas deste grupo, para formaren un taxon monofilético. Segundo isto, as pombas verdes forman agora a tribo dos Treronini. As restantes pombas das froitas, coa excepción das pombas de froitas marróns (xénero Phapitreron), forman a tribo dos Ptilinopini. Estes dous grupos están relacionados (e incluídos) con outros na subfamilia recentemente creada dos Raphinae, que tamén inclúe o extinto dodo (Raphus cucullatus).
Alfonso Sucasas
Alfonso Sucasas Guerra, nado en Goiás (Lalín) en 1940 e finado en Ferreirós (Vila de Cruces) o 26 de xuño de 2012, foi un pintor galego.
Traxectoria
Aos quince anos decidiu prepararse para o exame de acceso nunha academia oficial de belas artes. Formouse co profesor Carloandrés López del Rey do Instituto Laboral de Lalín. Posteriormente continuou a súa formación en Madrid e viaxou a Venezuela e o Brasil, onde residiu varios anos. En 1968 regresou definitivamente a Galicia e desenvolveu a súa carreira como pintor, primeiro cunha pintura de carácter socio-político para centrarse posteriormente na interpretación do mundo rural galego, a través dunha pintura xestual e expresionista.
Vida persoal
Casou con María Espinosa Borrego.
Pereiriña
O topónimo galego Pereiriña pode referirse a:
Pobo huli
Os huli ou haroli son un grupo étnico papúa que vive nas terras altas meridionais dos distritos de Tari, Koroba, Margaraima e Komo, en Papúa Nova Guinea. Viviron na mesma área durante os últimos mil anos. Falan a lingua huli e tok pisin; moitos tamén poden falar outras linguas dos pobos veciños, e algúns falan o inglés. É un dos meirandes grupos culturais de Papúa Nova Guinea, roldando as 90 000 persoas.
Hemicordados
Os hemicordados (Hemichordata, do grego ἡμι- hemi-, "metade" e o latín chordata, pl. de chordatum "cordado", "con corda"; de chorda, "corda", e este do grego χορδή chordē) é un filo de animais vermiformes, mariños, deuteróstomos, considerados como as formas máis primitivas dos cordados aínda que están claramente separados deles por careceren dunha verdadeira notocorda; porén, presentan unha estomocorda, que é unha expansión do tubo dixestivo e, como os cordados, teñen unha farinxe con fendeduras (faringotremas), que usan para filtraren o alimento.
Moitos autores considéranos como un grupo irmán dos equinodermos.
Apareceron no cámbrico e inclúen dúas clases principais, enteropneustos e pterobranquios; unha terceira clase, planctosferoideos, coñécese unicamente a través de larvas dalgunhas especies.
Na actualidade coñécense unhas 100 especies.
Características
miniatura|220px|Amplexograptus, un [[graptólito do ordovícico achado en Caney Springs, Tennessee, EE.UU..]]
As características máis salientábeis do grupo dos hemicordados pódense resumir nos seguintes puntos:
Taxonomía
A centena de especies do filo dos hemicordados agrúpanse nas clases seguintes:
Filoxenia
Os puntos de vista sobre as posibles relacións filoxenéticas dentro do grupo dos hemicordados varían significativamente. As fendeduras branquiais e o tubo neural dorsal apoian un agrupamento cos cordados, mentres que a falta dunha segmentación interna e dunaha cola detrás do ano parece indicar o contrario. Por outra parte, as súas formas larvarias acercan os hemicordados aos equinodermos; as investigacións xenéticas moleculares tamén apoian unha relación de clados irmáns entre estes dous grupos.
Tamén se discute se as diferentes clases de hemicordados representan grupos naturais; despois de investigacións xenéticas moleculares recentes, os enteropneustos xa se consideran un grupo monofilético. Isto débese a que algúns doa seus subgrupos están relacionados de maneira máis próxima cos pterobranquios que co resto de enteropneustos. Se este punto de vista fora confirmado, iso significaría que a forma orixinal dos hemicordados (e, polo tanto, probabelmente dos cordados) non foi un organismo filtrador, senón máis ben un ser vivo parecido a un verme.
Incluso o monofiletismo dos hemicordados en xeral está discutido. No seguinte modelo, os enteropneustos son o clado irmán dos equinodermos:
Un modelo do ano 2001, máis recente pero baseado unicamente en datos morfolóxicos, considera aos hemicordados como un grupo totalmente artificial, que só está baseado en características primitivas. En consecuencia, quedarían disolvidos no só os hemicordados, senón tamén as clases que compoñen este grupo, e deberían ser reclasificados. Así pois, a familia dos rabdopléuridos, dos pterobranquios, constituiríase en grupo irmán dun taxon denominado Pharyngotremata, composto pola familia dos cefalodíscidos e o novo taxon dos cirtotretos. Finalmente, os enteropneustos quedarían como grupo irmán dos cordados. En cambio, un estudo do 2000 apoia claramente o monofiletismo dos hemicordados, propoñendo unha hipótese completamente nova para a súa evolución.
Esta representación asume unha evolución gradual das fendeduras branquiais, cousa que se contradi claramente cos datos xenéticos moleculares máis recientes. Polo tanto, de momento, as relacións filoxenéticas deben ser consideradas incertas.
Villestro, Santiago de Compostela
Santa María de Villestro é unha parroquia que se localiza no concello de Santiago de Compostela na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 1.807 habitantes (873 homes e 934 mulleres) distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 1.557 habitantes.
Desta parroquia é a Sociedade Deportiva Villestro. Está comunicada co núcleo urbano compostelán a través da liña de autobús P8 en dirección a San Roque.
Exhippolysmata ensirostris
Exhippolysmata ensirostris é unha especie de crustáceo malacostráceo decápodo carideo da familia dos hipolítidos, que vive no océano Índico (costas de Mozambique, Tanzania, Kenya, Madagascar, India, e no Pacífico occidental (India, arquipélago Malaio), onde é obxecto de pesca comercial.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1914 polo biólogo mariño inglés Stanley Wells Kemp co nome de Hippolysmata ensirostris. Posteriormente foi reclasificada polo mesmo autor como Exhippolysmata ensirostris.
Na especie distínguense dúas subespecies:
Nome galego
Os profesores F. Lahuerta e F. X. Vázquez propoñen para esta especie o nome de camarón cazador.
Os nomes noutros idiomas, segundo este autores son:
William A. Pailes
William Arthur Pailes, nado en Hackensack, Nova Jersey, o 26 de xuño de 1953, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte da misión STS-51-J.
Traxectoria
Pailes graduouse en ciencias da computación pola Academia da Forza Aérea dos Estados Unidos en Colorado Springs en 1974 e é máster na mesma materia pola Universidade A&M de Texas en 1981.
Participou na misión STS-51-J como especialista de carga, pasando un total de 4,07 días no espazo.
Bill Sharman
William Walton "Bill" Sharman, nado o 25 de maio de 1926 en Abilene (Texas) e finado o 25 de outubro de 2013 en Redondo Beach (California), foi un ex xogador e exadestrador de baloncesto estadounidense. Serviu durante a segunda guerra mundial no corpo de Corpo de Marines dos Estados Unidos.
Universidade
Trala segunda guerra mundial Sharman matriculouse na Universidade do Sur de California (USC), con cuxo equipo disputou catro tempadas, cunha media de 13,5 puntos por partido. No seu último ano foi elixido no mellor quinteto do país.
Profesional
Comezou xogando ao béisbol nas ligas Menores, pero pronto se centrou no baloncesto. Foi elixido no draft polos Washington Capitols, equipo no que tan só xogou unha tempada, xa que ese mesmo ano desapareceu. Fichou entón polos Boston Celtics, de onde xa non se movería. Alí coincidiría co lendario Bob Cousy, co que formou unha das mellores parellas base-escolta da historia.
Conseguiu catro títulos da NBA ao longo das dez tempadas nos Celtics, sendo elixido en catro ocasións no mellor quinteto da liga, e disputando un total de oito All Stars. En total tivo unha media de 17,8 puntos, 3,9 rebotes e 3 asistencias por partido. En 1961 foise á xa desaparecida ABL, como xogador-adestrador do equipo de Los Angeles Jets, coa mala sorte de que ese mesmo ano, a liga desapareceu.
Adestrador
Regresou de novo á NBA, con Los Angeles Lakers, a quen dirixiu en cinco tempadas. Na primeira delas conseguiron o seu primeiro título de campións, e Sharman foi nomeado Adestrador do Ano da NBA. É o único adestrador en recibir tal galardón en tres ligas diferentes. Unha vez abandonou os bancos, ficou na cidade anxelina sendo o "General Manager" (manager xeral) do equipo, e posteriormente presidente do mesmo.
Licofrón de Calcis
Licofrón ou Licofronte de Calcis foi un poeta grego do século -III, nacido en Calcis, na illa de Eubea.
Traxectoria
Viviu en Exipto, na corte de Ptolomeo Filadelfo e foi bibliotecario da Biblioteca de Alexandría. Escribiu un gran número de traxedias, que se perderon, e poesías. Tamén elaborou un catálogo de escritores cómicos e un tratado Sobre a comedia. Formou parte da Pléiade poética e da Pléiade tráxica.
Del non se conserva máis que un poema titulado Alexandra (outro nome de Casandra, filla de Príamo) composto por 1474 versos iámbicos. Trátase dunha longa premonición das desgrazas reservadas a Troia que termina con referencias a Alexandre Magno, escrito nun estilo enigmático e pouco intelixíbel por mor das abundantes perífrases, as escuras alusións eruditas, o vocabulario rebuscado, a abundante intertextualidade, a sintaxe tortuosa e a presenza de artificios manieristas como enigmas, anagramas e palíndromos. Este poema foi moi comentado desde época bizantina polos eruditos Isaac e Xoán Tzetzes, cuxos escolios se conservaron, e xa un romano como o gran poeta Estacio, a fins do século I, queixábase "dos subterfuxios do escuro Licofrón" (Silvae V, 2, 157).
Espiroquetas
As espiroquetas (Spirochaetes) son un filo de bacterias gramnegativas que teñen células alongadas e enroladas helicoidalmente. Entre elas hai algunhas que producen enfermidades nos humanos, como a sífilis ou a enfermidade de Lyme.
Características
Son bacterias bastante longas pero estreitas, cunha lonxitude comprendida entre 5 e 250 µm e un diámetro de arredor de 0,1-0,7 µm. O citoplasma, membrana plasmática e parede forman o chamado cilindro protoplásmico. Teñen a peculiaridade de posuír unha membrana externa formada por múltiples capas chamada "envoltura celular" ou "vaíña externa" que rodea completamente o cilindro protoplásmico.
Spirochaetes distínguese dos demais filos bacterianos pola posesión duns flaxelos especializados denominados filamentos axiais, que non saen ao exterior, xa que están situados entre a envoltura celular externa e o cilindro protoplásmico (no espazo periplásmico). Producen un movemento xiratorio que fai que a bacteria se mova cara a adiante, como se fose un sacarrollas facendo flexións. Segundo a especie, poden ter de dous a 100 destes flaxelos por célula. Os flaxelos son de estrutura e composición similar aos do resto das bacterias, diferenciándose en que son completamente intracelulares. De cada extremo da célula emerxe un feixe de flaxelos, que se dobran cara atrás e discorren por dentro do espazo periplásmico ao longo de 2/3 da lonxitude celular, e os que proceden de cada polo da bacteria se encontran no centro da célula.
A mobilidade das espiroquetas é diferente á do resto das bacterias móbiles. A pesar de que os flaxelos son internos, o movemento dos flaxelos causa torsión na célula e, por tanto, mobilidade. Poden empregar tres tipos de movemento en medio líquido: rotación arredor do seu eixe, contraccións flexulosas e movemento helicoidal. Tamén poden desprazarse en ambientes altamente viscosos, mesmo en medios sólidos cun 1% de ágar.
Son organismos quimioheterótrofos, a maioría anaerobios que viven libremente, pero hai numerosas especies parasitas.
O xenoma de Spirochaetes é moi infrecuente e consta de cromosomas e plásmidos, e en xéneros como Borrelia os cromosomas son liñais en vez de circulares.
Exemplos
O filo Sprirochaetes divídese en tres familias (Leptospiraceae, Spirochaetaceae e Brachyspiraceae), todas incluídas nun único orde, Spirochaetales. Membros importantes deste filo son:
Cavalier-Smith postulou que Spirochaetes forma parte dun clado maior denominado Gracilicutes.
Filoxenia
A taxonomía aceptada actualmente está baseada na List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (LPSN) e na base de datos do Centro Nacional para a Biotecnoloxía e Información (NCBI) e a filoxenia está baseada no ARNr 16S LTP 106 do Proxecto 'The All-Species Living Tree'
Notas: ♦ Cepas tipo perdidas ou non dispoñibles ♪ Procariotas dos que non hai cultivos puros (axénicos) illados ou dispoñibles, é dicir, que non se poden cultivar ou non poden sosterse os cultivos durante certo tempo ♠ Cepas atopadas no NCBI pero non listadas na (LSPN)
Acadia, Luisiana
A Parroquia de Acadia é unha das 64 parroquias do Estado de Louisiana. A sede da parroquia é Crowley, e a súa maior cidade é Crowley. A parroquia posúe unha área de 1 703 km² (dos cales 6 km² están cubertos por auga), unha poboación de 58 861 habitantes, e unha densidade de poboación de 35 hab./km² (segundo o censo nacional de 2000).
As Paredes, Mondariz, Mondariz
As Paredes é un lugar da parroquia de Mondariz, no concello pontevedrés de Mondariz, na comarca do Condado. Tiña 94 habitantes no ano 2013 segundo datos do IGE, dos cales eran 50 homes e 44 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 104 habitantes.
Mouruás, San Xoán de Río, San Xoán de Río
Patrimonio
Mouruás posúe unha ermida de estilo barroco, na que o 25 de xullo se celebra a festa no honor de Santiago Apóstolo. En tempos celebrouse a batalla de Mouros e Cristiáns, recuperada a mediados da década de 1980 e desaparecida de novo logo de dous anos.
En 1931 tomou posesión como mestre tras aprobar as oposicións Juan Alcaide Sánchez, o poeta español da generación del 36. Na escola de Mouruás, xa desaparecida, exerceu durante 3 anos, ata o seu traslado a Puerto Lápice.
Mouruás é coñecido pola súa panadería, na que se elaboran bicas e empanadas.
CERH
O Comité Europeo de Hóckey a Patíns ou CERH (en francés: Comité Européen de Rink-Hockey), é o principal comité técnigo do hóckey a patíns en Europa baixo a autoridade da European Confederation of Roller Skating (CERS), creado en 1976. O CERH forma parte da International Roller Sports Federation (FIRS).
O Comité Européen de Rink-Hockey orixinouse pola European Confederation of Roller Skating CERS coma o comité técnico, tamén coñecido como European Rink-Hockey Committee.
Organigrama
O organigrama do Comité europeo de hóckey a patíns é o seguinte:
Lista dos diferentes presidentes da CERH dende a súa creación.
Competicións
O CERH organiza as competicións entre clubs e entre seleccións nacionais a nivel europeo.
Célula dendrítica plasmacitoide
As células dendríticas plasmacitoides (pDCs) son células inmunitarias innatas que circulan polo sangue e se encontran nos órganos linfoides periféricos. Constitúen < 0,4% das células mononucleares do sangue periférico (PBMC). Nos humanos estas células expresan os marcadores de superficie CD123, BDCA-2 (CD303) e BDCA-4 (CD304), pero non expresan altos niveis de CD11c ou CD14, o cal as distingue das células dendríticas convencionais ou dos monocitos, respectivamente. As pDC de ratos expresan CD11c, B220, BST-2/Teterina (mPDCA) e Siglec-H e son negativas para o CD11b. Como compoñentes do sistema inmunitario innato, estas células expresan receptores de tipo Toll 7 e 9 intracelulares, que detectan ARN monocatenario e motivos CpG no ADN, respectivamente. Despois da estimulación e a subseguinte activación, estas células producen grandes cantidades de interferóns de tipo I (principalmente IFN-α e IFN-β), os cales son compostos antivirais pleiotrópicos fundamentais que median un amplo rango de efectos.
O número de pDCs circulantes diminúe durante a infección por VIH crónica e na infección polo virus da hepatite C.
O Carballal, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
O Carballal é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do IGE, no ano 2014 tiña 2 habitantes dos cales 1 era home e 1 era muller.
Pilar García Negro
Traxectoria profesional
Estudou filoloxía hispánica e filoloxía galega na Universidade de Santiago de Compostela, doutorándose en 1991.
Foi profesora de lingua española no Instituto Eusebio da Guarda da Coruña entre 1976 e 1985 e na Sardiñeira entre 1985 e 1990. Deu sempre as clases en galego, o que lle valeu a apertura dun expediente sancionador en 1983. Dende 1991 é profesora da Universidade da Coruña, sendo profesora titular desde 1995 no Departamento de Galego-Portugués, Francés e Lingüística.
Publicou a sección "O idioma" no semanario A Nosa Terra entre marzo de 1978 e agosto de 1979, seguíndolle "Leccións de Literatura e de Lingua" con Xosé María Dobarro de 1979 a 1980.
Pilar García Negro interveu en numerosos congresos nacionais e internacionais sobre sociolingüística, linguas europeas non normalizadas, literatura galega e feminismo, e publicou edicións e estudos sobre Rosalía de Castro, Valentín Lamas Carvajal, Pardo Bazán, Castelao, Xesús San Luís Romero, Ramón Villar Ponte, Eduardo Blanco Amor, Ricardo Carvalho Calero, Jenaro Marinhas del Valle, Manuel María, María Xosé Queizán, Lois Diéguez, Marica Campo ou Pilar Pallarés.
Traxectoria política
Foi deputada no Parlamento de Galicia polo BNG entre 1989 e 2003. Durante ese período destacou por ser unha das principais defensoras da legalidade do topónimo galego da cidade da Coruña fronte os recursos nos tribunais do daquela alcalde da cidade, Francisco Vázquez, para manter a oficialidade de dito topónimo en español.