cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fauna de Ediacara
Historia
Os primeiros fósiles ediacáricos descubertos foron os de Aspidella terranovica, con forma de disco, en 1868. O seu descubridor, Alexander Murray, un agrimensor e xeólogo, considerounos como ferramentas útiles para determinar a idade de rochas da illa de Terra Nova. Porén, como se encontraban por debaixo dos "estratos primordiais", os estratos cámbricos (que se consideraba daquela que contiñan os primeiros indicios de vida), pasaron catro anos antes de que alguén se atrevese a suxerir que podían ser fósiles. Pero a proposta de Elkanah Billings ao respecto foi descartada polos seus colegas a causa da súa explicación demasiado sinxela, e os fósiles foron considerados non como tales, senón estruturas debidas ao escape de gases, concrecións inorgánicas ou mesmo trampas colocadas por un deus malicioso para sementar a falta de fe. Naqueles tempos aínda non se coñecían estruturas similares en ningún outro lugar do mundo, e este debate pronto caeu no esquecemento.
En 1933, Georg Gürich descubriu exemplares moi similares aos de Terra Nova en Namibia, pero a firme crenza en que a vida tiña as súas orixes no Cámbrico fixo que fosen asignados a este período, e non se estableceu ningunha relación con Aspidella.
En 1946, Reg Sprigg descubriu fósiles semellantes a medusas nos outeiros de Ediacara, nos montes Flinders de Australia, pero críase que estas rochas se formaran no Cámbrico inferior, de maneira que, aínda que o descubrimento espertou certo interese, non atraeu a atención dos especialistas.
miniatura|esquerda|Cyclomedusa, un organismo do período ediacárico de filiación incerta, con aspecto esponxoso.
Non foi até o descubrimento británico do icónico Charnia, en 1957, cando se empezou a considerar seriamente que o período precámbrico puidera albergar vida. Este fósil en forma de fronde foi descuberto no bosque de Charnwood, en Inglaterra, e a causa dos detallados mapas xeolóxicos do British Geological Survey non houbo ningunha dúbida de que estes fósiles estaban insertos en rochas precámbricas. O paleontólogo Martin Glaessner estableceu finalmente a conexión entre este descubrimento e os anteriores, e cunha combinación de datacións máis precisas dos exemplares existentes e unha inxección de vigor á investigación, descubríronse moitos máis membros da fauna ediacárica.
Porén, todos os exemplares descubertos até 1967 se encontraban en xacementos de arenitos moi rugosos que impedían que quedasen conservados os detalles delicados, o que facía difícil a interpretación dos fósiles.
O descubrimento de S. B. Misra de capas de cinza fosilíferas nas cinzas volcánicas de Mistaken Point (Terra Nova e Labrador) cambiou a investigación, pois a conservación dos detalles que facía posíbel a fina cinza permitiu describir características anteriormente inadvertidas.
A pobre comunicación, xunto coa dificultade de correlacionar formacións xeolóxicas globalmente distintas, fixo que xurdise unha plétora de nomes diferentes para designar estes organismos. En 1960, propúxose o nome francés Ediacarien (ediacariano ou ediacárico), derivado dos outeiros de Ediacara, no sur de Australia, fronte aos termos rivais Sinian (siniano) e Vendian (vendiano) para referirse ás rochas precámbricas terminais, nome que tamén se deu aos organismos. Finalmente, o termo Ediacarien aplicouse tamén á época ou período xeolóxico do Precámbrico final e ás súas rochas correspondentes. En marzo de 2004, a Unión Internacional de Ciencias Xeolóxicas (IUGS) puxo fin á inconsistencia, establecendo formalmente o nome do período terminal do Neoproterozoico na honra do topónimo australiano.
Conservación
miniatura|"Tapete" de [[cianobacterias nas rochas ediacáricas na costa do mar Branco, en Rusia.]] A maior parte dos rexistros fósiles compóñense da robusta materia esquelética de cadáveres degradados. Por iso, como os organismos ediacáricos tiñan corpos brandos e carecían de esqueleto, a súa abundante conservación é sorprendente. Probabelmente contribuíu a isto a ausencia de criaturas escavadoras nos sedimentos, pois a partir da evolución destes organismos no Cámbrico as impresións de corpos brandos aparecen xeralmente bioturbadas antes de que puideran fosilizar.
"Tapetes" de microbios
miniatura|Neste fósil de Charniodiscus apenas pode distinguirse a textura de "pel de elefante". A maioría dos estratos ediacáricos coa textura de "pel de elefante" (característica dos "tapetes" de microbios que conteñen fósiles), ademais do resto de fósiles deste período, encóntranse case sempre en estratos que conteñen estes tapetes. Aínda que os tapetes de microbios estiveron moi estendidos no pasado remoto, a evolución dos seus depredadores naturais no Cámbrico fixo diminuír significativamente o número dos organismos pacedores, polo que estas comunidades están actualmente limitadas a refuxios inhóspitos, onde os depredadores non poden sobrevivir o tempo suficiente como para comelas.
Fosilización
A conservación destes fósiles está considerada como un enigma científico fascinante pois ao seren organismos de corpo brando, normalmente non fosilizarían. A diferenza doutras formas de vida de corpo brando posteriores (como as dos xistos de Burgess ou as calcarias de Solnhofen), os organismos ediacáricos non estaban localizados en ambientes restrinxidos suxeitos a condicións locais infrecuentes, senón que eran un fenómeno global. Por tanto, os procesos que interviñeron na fosilización deberon ser sistemáticos e presentes en todo o mundo. Deberon existir condicións moi diferentes ás actuais durante o período ediacárico que permitiron que estas delicadas criaturas se conservasen. A hipótese máis estendida é que os fósiles se preservaron grazas a que foron rapidamente cubertos por cinzas ou area, atrapándoos xunto á lama ou aos tapetes de microbios nos que vivían. As capas de cinza ofrecen máis detalles fósiles e poden datarse con precisión cunha marxe de erro dun millón de anos ou menos por medio da datación radiométrica.
Porén, é máis habitual encontrar fósiles ediacáricos en capas de area depositadas por tormentas ou por correntes oceánicas de alta enerxía que arrastraban as capas superficiais do fondo mariño, coñecidas como turbiditas. Os organismos de corpo mol case nunca fosilizan así, pero a presenza de extensas capas de microbios probabelmente contribuíu á preservación dos organismos ediacarianos, estabilizando as impresións no sedimento.
Alcance da conservación
O ritmo de cementación do substrato superxacente, en relación ao ritmo de descomposición do organismo é o que determina se se conserva ou non a superficie (superior ou inferior) do organismo. A maioría dos fósiles en forma de disco descompuxéronse antes de que se cubrira o substrato superxacente, e a cinza ou a area encheron o baleiro, deixando un molde da parte inferior do organismo. En cambio, os fósiles de organismos esponxosos tenden a descompoñerse despois da cementación do sedimento superxacente, polo que se conserva a superficie superior. A súa natureza máis resistente reflíctese no feito de que, en raras ocasións, se encontran fósiles de organismos esponxosos dentro de estratos acumulados por tormentas. A violenta sedimentación non as destruíu, como sucedería cos discos, menos resistentes. Ademais, nalgúns casos, a precipitación bacteriana de minerais formou unha "máscara mortuoria" similar a un molde do organismo.
Morfoloxía
Os organismos ediacáricos exhibían unha inmensa variedade de características morfolóxicas. O seu tamaño variaba desde uns milímetros até uns metros; a súa complexidade, de simples "manchas" a outras moito máis complicadas; a súa rixidez, de robusta e resistente a análoga á das medusas. Estaban presentes case todas as formas de simetría. Estes organismos distinguíanse de fósiles anteriores en que presentaban unha estrutura pluricelular organizada e diferenciada, así como tamaños de moitos centímetros.
A variedade morfolóxica dos organismos ediacáricos pode agruparse grosso modo nos seguintes taxons "de forma": embrións, discos, bolsas, organismos esponxosos, ediacáricos "non ediacáricos" e icnofósiles.
Cronobiografía de María Victoria Moreno
Liña temporal ou cronobiografía de María Victoria Moreno.
Fauna de Ediacara
Morfoloxía
Fósiles con forma circular, como Ediacaria, Cyclomedusa e Rugoconites, fixeron que os fósiles ediacáricos foran identificados orixinariamente como cnidarios, grupo que tamén inclúe as medusas e os corais. Exames posteriores conduciron a interpretacións alternativas dos fósiles en forma de disco: ningún se considera con certeza unha medusa. Outras interpretacións propoñen que son similares a rizoides, protistas e anemones mariñas; os patróns presentes onde se encontran dous exemplares fixeron que moitos individuos foran identificados como colonias de microbios, e outros poden representar marcas de relado formadas por organismos dotados de pedúnculos xirando ao redor dos orificios. Debido a que só fosilizou só o dorso inferior do organismo, non se coñecen suficientes características útiles do organismo para establecer unha estrutura adecuada.
Os organismos considerados na definición revisada de Vendobionta de A. Seilacher comparten unha aparencia "esponxosa", e son semellantes a un colchón inchábel. Nalgunhas ocasións estas "esponxas" romperon ou fendéronse antes de conservarse; estes exemplares danados ofrecen indicios valiosos para o proceso de reconstrución. Por exemplo, os tres (ou máis) frondes petaloides de Swartpuntia germsi só poden recoñecerse en exemplares danados, pois normalmente as diversas follas quedaban ocultas cando os organismos eran esmagados durante a rápida sedimentación. Estes organismos parecen conformar dous grupos, os organismos "ranxeomorfos" fractais e os "ernietomorfos", máis sinxelos. Incluíndo nestes grupos os fósiles dos célebres Charnia e Swartpuntia, este tipo é o máis característico dos organismos ediacáricos, pero tamén o máis difícil de situar dentro da árbore filoxenética coñecida. Ao non teren boca, intestinos, órganos reprodutores nin conservarse ningunha proba da súa estrutura interna, a súa existencia resulta moi estraña segundo os parámetros actuais. A hipótese máis aceptada é que podían succionar os nutrientes da auga circundante por osmose.
Algúns organismos ediacáricos conservaron detalles máis complexos, o que permitiu que sexan interpretados como posíbeis formas primitivas de filos viventes, excluíndoos dalgunhas definicións dos organismos ediacáricos.
O fósil máis antigo deste tipo é o suposto Vernanimalcula, bilateral que, segundo algúns especialistas é, en cambio, a parte interior dun saco de ovos ou un acritarco. Exemplos máis recentes, aceptados case universalmente como bilaterais, inclúen Kimberella, parecido a un molusco, Spriggina, e Parvancorina, con forma de escudo, cuxas relacións están en debate. Unha serie de fósiles coñecidos como pequenos fósiles con cuncha están tamén representados no período ediacárico, o máis célebre dos cales é Cloudina, un pequeno fósil en forma de tubo que presenta marcas de depredación, suxerindo que, aínda que os depredadores quizais non foran moi comúns durante o ediacárico, como mínimo existían. No período ediacárico xa existían representantes de taxons modernos. As esponxas, as algas vermellas e verdes, os protistas e as bacterias son facilmente recoñecíbeis, e algúns deles xa existían miles de millóns de anos antes do período ediacárico. Tamén se describiron posíbeis artrópodos.
Coa excepción dalgúns escólitos moi simples, os únicos tobos coñecidos do período ediacárico son horizontais, na superficie ou xusto debaixo. Estes tobos implican que existían organismos móbiles con cabeza, que probabelmente presentaban simetría bilateral. Este feito situaríaos dentro do clado dos animais bilaterais, pero tamén poderían ser consecuencia do movemento de organismos máis simples que rolaban mentres se alimentaban polo fondo mariño.
Uns supostos "tobos" de hai 1 100 millóns de anos pode que foran construídos por animais que se alimentaban da parte inferior dos "tapetes" de microbios, o que os protexería dun océano con características químicas pouco aptas para a vida; porén, a súa anchura desigual e as puntas estreitas fan que sexa difícil defender unha orixe biolóxica, polo que incluso os primeiros propoñentes desta hipótese xa non defenden a súa autenticidade. Os tobos observados implican un comportamento simple, polo que non parece ter continuidade a evidencia dun comportamento de alimentación complexo e eficiente de principios do Cámbrico. Algúns fósiles ediacáricos, especialmente os discos, foron interpretados nun principio como icnofósiles, pero esta hipótese non foi confirmada. Ademais dos tobos encontráronse icnofósiles directamente asociados cun fósil edicariano. Yorgia e Dickinsonia aparecen moitas veces ao final de longas vías de icnofósiles que se corresponden coa súa forma; este tipo de fósiles crese que poden deberse a un mecanismo de alimentación ciliar do organismo, pero o método de formación destes fósiles non relacionados pero que aparecen xuntos segue a ser, na súa maior parte, un misterio. O potencial molusco Kimberella está asociado con marcas de estrías.
Clasificación e interpretación
A clasificación dos organismos ediacáricos é difícil, e existen diversas teorías en canto á posición que lles corresponde na árbore filoxenética. dereita|miniatura|250px|Un [[pennatuláceo, cnidario moderno que presenta unha certa semellanza con Charnia.]]
Cnidarios
Como os cnidarios se consideran os eumetazoos (animais pluricelulares con tecidos) máis primitivos, o primeiro intento de categorizar estes fósiles definiunos como medusas e pennatuláceos. Porén, un estudo detallado do seu ciclo de crecemento descartou esta hipótese.
A alborada da vida animal
Martin Glaessner suxeriu no seu libro The Dawn of Animal Life ("A alborada da vida animal", 1984) que os organismos ediacáricos eran membros dun grupo coroa dos filos modernos, pero que non eran similares porque aínda non desenvolveran os trazos característicos que se utilizan na clasificación moderna. Adolf Seilacher respondeu suxerindo que o período ediacárico foi o escenario no que os animais superaron os protistas xigantes como forma de vida dominante.
En 1986, Mark McMenamin afirmou que os organismos ediacáricos non dispoñían dunha fase embrionaria, polo cal non poderían ser animais. Segundo el, estes organismos desenvolveron un sistema nervioso e un cerebro de forma independente, de maneira que "o camiño cara á vida intelixente comezou máis dunha vez neste planeta" aínda que esta idea non recibiu moitos apoios.
Novo filo
miniatura|260px|[[Lique moderno cunha estrutura tridimensional que podería preservarse dunha forma similar á da madeira.]]
Liques
A hipótese de Gregory Retallack de que os organismos ediacáricos eran liques non conseguiu demasiado apoio entre a comunidade científica. Retallack argumenta que os fósiles non están tan esmagados como ocorre coas medusas fosilizadas en situacións similares, e o seu relevo aproxímase máis ao da madeira petrificada. Fai notar que as paredes quitinosas das colonias de liques ofrecerían unha resistencia similar á compactación, e afirma que o gran tamaño dos organismos —ás veces, de máis dun metro de diámetro, moito maiores que calquera dos tobos conservados— representa unha evidencia en contra da súa clasificación dentro dos animais.
Outras interpretacións
Case todos os filos posíbeis se utilizaron nalgunha ocasión para acomodar os organismos ediacáricos, desde as algas até os protistas coñecidos como foraminíferos, pasando polos fungos, ou colonias de bacterias ou outros microbios, así como hipotéticos grupos intermedios entre as plantas e os animais.
Orixe
Cando apareceron os organismos ediacáricos, hai 655 millóns de anos, xa pasaran case 4 000 millóns de anos desde a formación da Terra. Aínda que se rexistraron supostos fósiles que datan de hai 3 600 millóns de anos, a primeira proba inequívoca de vida data de hai 2 700 millóns de anos, e hai 1 200 millóns de anos xa existían con toda certeza células con núcleo. Por iso cómpre preguntarse por que fixo falta tanto tempo para que apareceran formas cun grao de complexidade como o dos organismos ediacáricos.
Posibelmente non haxa ningunha explicación especial, e o lento proceso evolutivo simplemente requiriu 4 000 millóns de anos para acumular as adaptacións necesarias. De feito, parece que hai un lento aumento no nivel máximo de complexidade ao longo deste tempo, coa evolución de formas de vida cada vez máis complexas paulatinamente, con indicios de vida anterior semicomplexa como Nimbia, que se achou na formación Twitya e está datada en hai 610 millóns de anos, que posibelmente presentaba a morfoloxía máis complexa daquel tempo.
miniatura|250px|Os casquetes de [[xeo dos períodos precámbricos, de inmenso tamaño e alcance global, poderían ter atrasado ou impedido a aparición da vida pluricelular.]]
Unha corrente de pensamento alternativo é que simplemente non era unha vantaxe ser grande até a aparición dos organismos ediacáricos; o ambiente favorecía as formas pequenas. Un exemplo actual deste feito é o zooplancto, no que o pequeno tamaño dos organismos que o compoñen lles permite reproducírense rapidamente para aproveitar os abundantes, pero efémeros, nutrientes dos afloramentos de algas. Porén, o ambiente debería ser moi diferente a todos os coñecidos como para que a adquisición dun tamaño maior non fose nunca vantaxosa.
Un dos principais factores que limitan o tamaño é a cantidade de oxíxeno da atmosfera. Sen un sistema circulatorio complexo, as baixas concentracións de oxíxeno fan moi difícil a súa asimilación por parte dun organismo o bastante rápido como para responder ás súas necesidades metabólicas.
Na Terra primitiva, os elementos reactivos, como o ferro e o uranio, existían só en forma reducida e podían reaccionar, oxidándose, co oxíxeno producido por organismos fotosintetizadores. O oxíxeno non puido empezar a acumularse na atmosfera até que todo o ferro quedou oxidado (orixinando formacións de ferro bandeado), así como os demais elementos oxidábeis (ver historia xeolóxica do oxíxeno). Donald Canfield detectou indicios das primeiras cantidades significativas de oxíxeno na atmosfera xusto antes da aparición dos primeiros fósiles ediacáricos, polo que a presenza de oxíxeno atmosférico pronto se sinalou como o posíbel elemento causante da evolución diverxente do período ediacárico. Parece que o oxíxeno se acumulou en dúas etapas: a aparición de pequenos organismos sésiles parece corresponder cun primeiro impulso de oxixenación, e a aparición de organismos maiores e móbiles coincide cun segundo. Porén, a resolución do rexistro fósil coñecido é demasiado baixa como para considerar esta teoría como definitiva, e as investigacións actuais intentan determinar con precisión o papel que podería xogar o oxíxeno, pois a anoxia tivo un efecto moi limitado noutras etapas con vida multicelular, como durante o Cámbrico temperán ou o Cretáceo.
Os períodos de frío intenso tamén se suxeriron como un obstáculo para a evolución da vida pluricelular. Os embrións máis antigos coñecidos, procedentes da formación de Doushantuo na China, aparecen só un millón de anos despois de que a Terra emerxera dunha glaciación global, suxerindo que a capa de xeo e os fríos océanos poderían impedir a aparición de vida complexa. É posíbel que evolucionara vida pluricelular antes destas glaciacións, e que estas a extinguiran. Porén, a diversidade de formas de vida na Antártida formula desacordos razoábeis en canto a se as temperaturas frías aumentan ou reducen o ritmo da evolución.
A comezos do ano 2008 un equipo de investigadores analizou a disparidade das estruturas de organismos ediacáricos a partir de tres sitios fósiles diferentes: Avalon, en Terra Nova e Labrador, o Canadá, datado en de 575 a 565 millóns de anos; mar Branco, en Rusia, (560-550 millóns de anos) e Nama, en Namibia (550-542 millóns de anos), inmediatamente antes do comezo do Cámbrico. Concluíron que, mentres que as mostras do mar Branco presentaban a maior parte das especies, non había diferenzas significativas entre os tres grupos, polo que antes do período de Avalon estes organismos deberon sufrir a súa propia "explosión", similar á explosión cámbrica.
Desaparición
Coñécense fósiles de tipo Ediacara en vinte e cinco localidades de todo o mundo e nunha gran variedade de condicións de sedimentación ("ensamblaxes"), polo que adoitan agruparse en tres tipos principais, que reciben o nome das localidades típicas. Cada ensamblaxe tende a ocupar a súa propia rexión de morfoespazo e, despois dun impulso inicial de diversificación, non cambia moito durante o resto da súa existencia.
Ensamblaxe de tipo Avalon
A ensamblaxe de tipo Avalon defínese respecto ao xacemento de Mistaken Point, en Terra Nova e Labrador (Canadá), o primeiro lugar onde se identificou un gran número de fósiles ediacáricos. É fácil datar a ensamblaxe porque contén moitas capas finas de cinza, que son unha boa fonte de circón, utilizado no método de datación radiométrica de uranio-chumbo. Estas finas capas de cinza tamén preservan detalles moi delicados. Os membros desta biota particular parece que sobreviviron até a extinción de todos os organismos ediacáricos ao comezo do Cámbrico.
Ensamblaxe de tipo Nama
A ensamblaxe de Nama defínese segundo o xacemento Nama, en Namibia. O tipo de fósiles máis habitual consiste nunha conservación tridimensional, con organismos preservados en leitos de area con capas interiores. Dima Grazhdankin opina que estas formas representan organismos escavadores, mentres que Guy Narbonne sostén que vivían na superficie. Estas capas quedan no medio de unidades que comprenden arenitos, limolitas e xistos, ademais de capas microbianas que no caso de apareceren adoitan conter fósiles. O ambiente interprétase como barreiras de area formadas na boca dos defluentes dun delta fluvial.
Significado das ensamblaxes
Na rexión do mar Branco, en Rusia, encontráronse os tres tipos de ensamblaxe en lugares moi próximos. Este feito, sumado ao considerábel solapamento no tempo dos organismos, fai que sexa improbábel que representen estadios evolutivos ou comunidades distintas no tempo. Como se encontran por todo o mundo —en todos os continentes excepto a Antártida— os límites xeográficos non parecen ter influencia; encóntranse os mesmos fósiles a todas as paleolatitudes (a latitude en que se formou o fósil, tendo en conta a deriva continental) e en diferentes concas sedimentarias.
O máis probábel é que as tres ensamblaxes representen organismos adaptados para sobrevivir en ambientes diferentes, e que calquera patrón aparente en diversidade ou en idade non sexa máis que unha impresión provocada polas poucas mostras descubertas, pois as ensamblaxes fosilíferas ediacáricos son moi escasas. Como os organismos ediacáricas representan un estadio primitivo na historia da vida pluricelular, non é sorprendente que non estean representados todos os diferentes modos de vida. Calculouse que, dos noventa e dous modos de vida potencialmente posíbeis (combinacións de modo de alimentación, posición na cadea trófica, mobilidade...), só unha ducia estaban ocupados a finais do ediacárico. Na ensamblaxe de tipo Avalon só se encontran catro. A falta de depredación a grande escala e a escavación vertical son probabelmente os factores máis importantes que limitaban a diversidade ecolóxica; a aparición destas durante o cámbrico inferior permitiu que o número de modos de vida ocupados aumentara a trinta.
Joseph Klausner
thumb|Joseph Klausner, 1910
Joseph Klausner, nado en 1897 e finado en 1958, foi un político, prestixioso historiador xudeu e profesor de literatura hebrea. Procedente de Rusia, estudou Filosofía e linguas semíticas na Universidade de Heidelberg. Redactor xefe da Enciclopedia Hebrea e autor dunha Historia de Israel en catro tomos, desenvolveu un afervoado sionismo. Candidato á presidencia israelí foi vencido por Chaim Weizmann en 1949. Foi tío avó do escritor Amos Oz.
-277
Véxase tamén
Historia ano a ano
Lingua shipibo
Os shipibo-konibo non teñen un nome demasiado específico para a súa lingua e chámana usualmente [non] joi 'a nosa lingua' fronte á denominación nawan joi 'lingua dos estranxeiros' que se aplica tanto ó castelán como a outros grupos indíxenas, especialmente os outros grupos que non falan linguas pano.
Bárbara Muñoz
Bárbara Muñoz, nada en Madrid o 7 de setembro de 1983, é unha actriz española.
Biografía
Cursou os seus estudos no Colexio Santa María del Valle. Alcanzou popularidade a raíz do seu papel da enfermeira Alicia Monasterio en Hospital Central, serie á que se incorpora no ano 2006. Antes, en 2004, participara nun episodio interpretando un personaxe distinto. Tamén colaborara en varios episodios de Los Serrano e formara parte do elenco da serie xuvenil Corta-t de Cuatro.
En cine, debutou en 2003 coa película Cosas de brujas, de José Miguel Juárez. A esta seguíronlle Besos de gato, de Rafael Alcázar no mesmo ano; Banal (2006), curtametraxe de David Planell e La máquina de bailar (2006), de Óscar Aibar.
José Pardo Pimentel
José Pardo Pimentel, finado en Lugo en setembro de 1884, foi un político galego.
Traxectoria
Foi alcalde de Lugo e deputado provincial.
Geza Vermes
Geza Vermes, nado en Mako (Hungría) o 22 de xuño de 1924 e finado en Oxford o 8 de maio de 2013, foi un dos primeiros estudosos dos Manuscritos do Mar Morto e un especialista de primeiro nivel a escala mundial en materia de xudaísmo histórico e na figura do Xesús de Nazaret histórico.
Traxectoria
A súa nai e o seu pai, xornalista, morreron no holocausto. Graduouse en Historia Oriental e Filoloxía pola Universidade Católica de Lovaina e obtivo o doutoramento en Teoloxía. Foi colaborador do Centro Nacional de Investigacións científicas en París e profesor de estudos bíblicos na Universidade de Newcastle. En 1965 foi designado profesor de estudos xudeus na Universidade de Oxford.
A súa familia, aínda que de orixe xudía, profesaba o catolicismo, relixión que el abandonou para recuperar plenamente a súa condición de xudeu.
Como froito das súas prolongadas investigacións, refutou as posicións que puñan en dúbida a historicidade de Xesús de Nazaret, así como aquelas posicións que entendían que Xesús se afastou da relixión xudía. Pretendeu achegarse desde criterios puramente históricos ao suposto fundador do cristianismo para chegar á conclusión que este non pretendeu fundar unha relixión esgallada do xudaísmo.
Orlando Carretto della Rovere
Orlando Carretto della Rovere foi un bispo italiano que dirixiu a diocese de Ourense entre os anos 1511 e 1512.
Frank Herbert
miniatura|dereita|Herbert en 1978. Frank Patrick Herbert, nado o 8 de outubro de 1920 e finado o 11 de febreiro de 1986, é un coñecido escritor estadounidense de ciencia ficción. A saga Dune é da súa autoría.
A Estrada (homónimos)
O topónimo A Estrada indica unha vía de comunicación. Pode referirse a:
Thomas De Quincey
miniatura|dereita|De Quincey, pintado por [[John Watson-Gordon.]] Thomas de Quincey, nado en Manchester o 15 de agosto de 1785 e finado en Edimburgo o 8 de decembro de 1859, foi un xornalista, crítico e escritor británico do Romanticismo.
Bob Mould
Bob Mould, nado en Malone (Nova York) o 16 de outubro de 1960, é un músico estadounidense, coñecido sobre todo polo seu traballo como guitarrista, vocalista e compositor da banda de rock alternativo Hüsker Dü.
Biografía
Nado en Malone, Nova York, Mould viviu en varios lugares, incluída a área de Minneapolis-St. Paul, onde asistiu ao Macalester College. Alí formou Hüsker Dü a finais dos anos 70 co batería/cantante Grant Hart e o baixista Greg Norton. Mould e Hart foron os principais compositores de Hüsker Dü, coa voz máis aguda de Hart e a barítona de Mould alternándose nas cancións.
Hüsker Dü
Formada en 1979, Hüsker Dü gañou notoriedade como grupo de punk rock cunha serie de gravacións co selo independente SST Records. En 1986 a banda asinou cun gran selo (Warner Bros. Records), pero só conseguiu un modesto éxito comercial. Porén, posteriormente foron citados habitualmente como un dos grupos máis influentes do rock alternativo dos 90 por bandas como Nirvana e Pixies.
A finais dos anos 80 Hüsker Dü separouse amargamente entre abuso de drogas dos membros, problemas persoais, disputas sobre os créditos das cancións, dirección musical, e o suicidio do representande do grupo, David Savoy. Mould e Grant Hart, o outro compositor e vocalista da banda, aínda se criticaban ocasionalmente na prensa ata a morte de Hart en 2017, aínda que os dous repasaron brevemente a discografía de Hüsker Dü xuntos nun concerto benéfico en 2004 para axudar a un amigo enfermo, Karl Mueller de Soul Asylum.
Primeiro período en solitario
Tras a disolución de Hüsker Dü en 1988, Mould recluíuse nunha remota granxa en Pine City, Minnesota, deixando o alcol e as drogas e compoñendo cancións que acabarían converténdose no seu primeiro álbum en solitario. Mould asinou coa nova Virgin Records America, e o seu álbum de 1989 Workbook deixaba de lado o tradicional muro de ruído de guitarra de Mould por un ton máis lixeiro. O batería Anton Fier (de The Feelies e posteriormente The Golden Palominos) e o baixista Tony Maimone (de Pere Ubu) serviron como sección rítmica de Mould. O álbum chegou ao número 127 da lista Billboard 200, e o sinxelo "See a Little Light" acadou o número 4 na lista Billboard Modern Rock Tracks.
O álbum de 1990 Black Sheets of Rain tiña un son de guitarra moito máis pesado, recordando os momentos máis fortes de Hüsker Dü. Segundo o libreto da reedición de 2012 do disco de Sugar Copper Blue, o presidente de Creation Records Alan McGee verificou que o total de vendas do álbum fora de 7 000 copias. Aínda así, o álbum chegou ao número 123 da lista Billboard 200, e o sinxelo "It's Too Late" acadou o número 10 da Billboard Modern Rock Tracks.
Mould tamén cofundou un selo discográfico, Singles Only Label, xunto con Steve Fallon, fundador de Coyote Records. O selo editou sinxelos de artistas como Daniel Johnston, Grant Lee Buffalo, Moby, Mojo Nixon, Morphine, Nikki Sudden, e R. Stevie Moore de 1989 a 1994.
Sugar
Posteriormente Mould formou o grupo Sugar co baixista David Barbe e o batería Malcolm Travis. Ademais de xirar extensivamente, Sugar publicou dous álbums, un EP e unha colección de caras b antes de separarse. Copper Blue de 1992 foi nomeado Álbum do Ano pola NME, sendo o disco máis exitoso de Mould tras vender case 300 000 copias.
Mentres aínda estaba en Sugar, en 1993 contribuou coa canción "Can't Fight It" como artista en solitario ao álbum benéfico pola loita contra o SIDA No Alternative producido pola Red Hot Organization. En 1994 gravou "Turning of the Tide" para Beat The Retreat, un álbum tributo ao guitarrista e compositor inglés Richard Thompson.
Segundo período en solitario
miniatura|Mould en 2007 En 1996 Mould volveu a gravar en solitario, publicando o álbum Bob Mould ese mesmo ano a través de Rykodisc, coñecido tamén como Hubcap pola foto da portada. Mould tocou todos os instrumentos e programou as baterías en vez de usar un batería real. O álbum chegou ao número 101 da lista Billboard 200, e ao 1 da Heatseekers.
En 1998, Mould publicou The Last Dog and Pony Show, o seu derradeiro álbum con Rykodisc (que publicara todos os álbums de Sugar nos Estados Unidos). O álbum foi chamado así debido a que Mould decidira que a seguinte xira sería a súa "derradeira xira eléctrica cunha banda".
Tras a xira, Mould tomou un descanso na súa carreira musical para centrarse noutra das súas paixóns, a loita libre profesional, cando se uniu á WCW como guionista en 1999 durante un breve período. Diferenzas creativas con algúns dos outros escritores fixo que Mould deixase a compañía e regresase á música. O libreto do álbum de 2002 Modulate deulle as grazas a algúns dos loitadores cos que traballara, destacando Kevin Nash e Kevin Sullivan.
O seu seguinte álbum en solitario, Body of Song, tería que ser publicado xusto despois de Modulate. Porén, Mould traballou no disco durante os tres anos seguintes, lanzándose en 2005. Nesa época cambiou de opinión sobre xirar cunha banda e anunciou a súa primeira xira con este formato dende 1998. O grupo de apoio estaba formado polo baixista Jason Narducy (de Verbow), o batería Brendan Canty (de Fugazi), e o colaborador de Mould en Blowoff, Morel, nos teclados.
Ademais do seu traballo en solitario, Mould tamén traballou como DJ en colaboración co artista de música dance da área de Washington DC Richard Morel, baixo o estandarte do colectivo Blowoff. Actuaban frecuentemente no 9:30 Club en Washington, D.C. Un CD de Blowoff foi editado en setembro de 2006, formado por cancións gravadas xuntos. Mould tamén fixo remesturas para distintos artistas de música dance e rock alternativo, como unha remestura do tema de Interpol "Length of Love".
District Line foi editado o 5 de febreiro de 2008, e meses despois, en abril de 2009, Mould lanzou o seu seguinte álbum, titulado Life and Times, no medio da investigación da súa vida para unha autobiografía.
O 6 de agosto de 2012 Mould publicou o primeiro sinxelo do seu primeiro álbum con Merge Records, Silver Age, lanzado o 4 de setembro. O disco chegou ao número 52 da lista Billboard 200, ao 12 na lista Alternative Albums, e ao 3 da Tastemaker Albums. En 2014 Mould publicou Beauty & Ruin e en marzo de 2016 Patch the Sky.
O 3 de xuño de 2020 Mould lanzou a canción "American Crisis", o sinxelo principal do seu derradeiro álbum ata a data, Blue Hearts, publicado o 25 de setembro dese mesmo ano.
Francos, Goberno, Castro de Rei
Francos é un lugar da parroquia de Goberno no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 19 habitantes (7 homes e 12 mulleres).
Toponimia
Segundo Nicandro Ares de Francos di J.M. Piel que ten un dobre significado, o de individuos procedentes da Francia ou o de homes libres, alén de descendentes dun home chamado Franco.
Liñaceiro común
miniatura|Ovos. O liñaceiro común (Linaria cannabina ) é unha especie de pequena ave paseriforme da familia dos frinxílidos (Fringillidae).
A ave procrea en Europa, oeste de Asia, norte de África. É parcialmente residente, aínda que moitos paxaros do leste e do norte migran máis ao sur ou se mudan ás costas.
Tbilisi
Tbilisi, antigamente Tiflis, é a capital e a maior cidade de Xeorxia. Localízase no centro do país, no Cáucaso, nas marxes do río Kura. Segundo datos de 2005 a cidade ten 1.093.000 habitantes e a área metropolitana 1.300.000. Fundouna o rei Vakhtang I Gorgasali no século V e foi a capital da Xeorxia a partir do século VI d.C.
Aramón Panticosa
Panticosa (oficialmente Panticosa-Los Lagos, e coñecida como Aramón Panticosa) é unha estación de esquí situada no concello de Panticosa (Huesca), no Pireneo Aragonés, España.
Liñaceiro común
É un paxaro delgado cunha cola longa. As partes externas son pardas, a testa é algo abrancazada e o peteiro é gris. O macho no verán ten a caluga gris, parches vermellos na testa e peito vermello.
Jerzy Maculewicz
Jerzy Maculewicz, nado o 30 de maio de 1955 en Dashiv (R.S.S. de Ucraína), é un franciscano conventual católico latino polaco, administrador apostólico de Uzbekistán dende o 1 de abril de 2005.
Freixeiro, A Mezquita, A Merca
Freixeiro é un lugar da parroquia da Mezquita no concello ourensán da Merca na Comarca da Terra de Celanova. Tiña 152 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 71 eran homes e 81 mulleres.
Tbilisi
A cidade ten máis de 1.345.000 habitantes e unha superficie de 726 km².
Liñaceiro común
As femias e os exemplares novos non teñen o vermello e debaixo teñen branco, co papo moi lustroso. O canto ten trilos rápidos e píos.
Jerzy Maculewicz
Traxectoria
O 1 de abril de 2005 foi nomeado administrador apostólico de Uzbekistán e bispo titular de Nara. Recibiu a consagración episcopal o 14 de maio de mans do cardeal Angelo Sodano, e tivo como co-consagrantes principais ao secretario da Congregación para a Evanxelización dos Pobos Robert Sarah e ao nuncio en Uzbekistán Józef Wesołowski.
Tbilisi
Tiflis é un importante centro industrial, social e cultural. A cidade é unha importante ruta de tránsito da enerxía global e o comercio. Localizada estratexicamente entre Europa e Asia e antigamente situada na Ruta da Seda, Tiflis foi a miúdo un punto clave nas relacións de imperios rivais. A historia da cidade pode ser vista pola súa arquitectura onde a avenida Rustaveli, deseñada polo barón Haussmann, e o centro están mesturados coas estreitas rúas do distrito medieval de Narikala.
Liñaceiro común
Ás veces pódeselles atopar centenares de millas dentro do mar.
Tbilisi
A demografía da cidade é diversa e historicamente foi fogar de xente de diferentes etnias, relixión e cultura. A pesar de ser maioritario o número de cristiáns ortodoxos, Tiflis é un dos poucos lugares no mundo onde unha sinagoga e unha mesquita están próximas a unha da outra, no antigo distrito de Abanotubani a varios metros da igrexa de Metekhi. Recentemente, Tiflis foi coñecida pola pacífica Revolución das rosas, que tivo lugar na praza da Liberdade e lugares próximos. A consecuencia diso, o entón presidente, Eduard Shevardnadze, foi desprazado do poder.
Liñaceiro común
O seu nome científico vén polo seu agarimo ao Cannabis.
Tbilisi
A cidade conta cun aeroporto internacional. Os seus principais lugares turísticos son a catedral de Sameba, a praza da Liberdade, a catedral de Sioni, Metekhi, Narikala, o Parlamento de Xeorxia, a avenida Rustaveli, o Teatro da Ópera e o Ballet, a basílica de Anchiskhati, a montaña de Mtatsminda e a igrexa de Kashveti, preto da cal atópanse o Museo Nacional, o Museo Histórico e numerosas galerías de arte. A cidade foi inmortalizada polos pintores Niko Pirosmani e Lado Gudiashvili.
Liñaceiro común
Conservación
O liñaceiro común está na Lista vermella IUCN marcada como en risco, e listada no Reino Unido Biodiversity Action Plan como de prioridade. As poboacións británicas declinan, atribuído ao incremento do uso de herbicidas, para abater matogueiras agresivas. Na Península Ibérica é moi abondoso.
Sebe
Nalgúns casos constitúen redutos da vexetación autóctona que se mantiveron como valados naturais, porén tamén poden ser creados de xeito artificial (sebe morta), coma os bardados, valados feitos con paus e recubertos con bardas (silveiras, hedras ou outras plantas coma os toxos e mailas xestas).
Na paisaxe rural das campiñas, composto de praderías rodeadas de sebes, estas garanten unha función de fronteira e de retención das augas de escorrentía. Nas rexións onde a vexetación é máis escasa ou naquelas suxeitas aos climas oceánicos onde a vexetación ten dificultades para desenvolverse as sebes substitúense por muros de pedra. Así, na zona do Salnés chámaselle sebe aos muros que delimitan as leiras.
Ás leiras pechadas con valados chámaselles zarra, chousa, chouso ou chouselo.
Malcolm Ranjith
Albert Malcolm Ranjith Patabendige Don (en ඇල්බට් මැල්කම් රංජිත් පටබැඳිගේ දොන්), nado o 15 de novembro de 1947 en Polgahawela (Sri Lanka), é un eclesiástico católico latino cingalés, cardeal, e arcebispo de Colombo dende o 16 de xuño de 2009.
Sebe
Flora
Nas sebes adoitan aparecer exemplares de carballos (Quercus robur), cerquiños (Quercus pyrenaica), freixos (Fraxinus angustifolia), bidueiros (Betula celtiberica), castiñeiros (Castanea sativa), loureiros (Laurus nobilis), amieiros (Alnus glutinosa) e salgueiros (Salix atrocinerea), en moitos casos destacando polo seu porte e antigüídade. Outras árbores de menor interese que se adoitan empregar como delimitación son o eucalipto azul (Eucalyptus globulus) e o piñeiro do país (pinus pinaster). Normalmente as árbores adoitan aparecer soas ou mesturadas con masas de xestas, toxos, silveiras ou incluso acivros (Ilex aquifolium). As sebes supoñen unha importante reserva natural de flora autóctona, o que se traduce nun alto valor medioambiental como elemento de conservación da diversidade de especies vexetais. Ademais, son moitas as especies de aves, micromamíferos, réptiles e insectos que empregan estas "illas" para alimentarse, criar e agocharse grazas á súa cuvertura densa, protección e doado acceso. Asemade, os froitos e follas que caen das pólas ao chán convértense en fonte de alimento e protección para un grande abano de invertebrados, fungos e bacterias ademais dos animais anteriormente nomeados.
As redes de sebes vivas forman corredoiras ecolóxicas que permiten conectar lugares enselvados ou touzais ou sistemas de lindes con claros necesarios para o desenvolvemento dos ciclos biolóxicos da fauna: lugares de cría, descanso, hibernación, de reprodución etc ademais, as sebes favorecen as especies locais e xeneticamente diversificadas participando na conservación da diversidade xenética local.
Estreito de Johor
miniatura|300px|O Estreito de Johor (Johore Strair, ao norte). O estreito de Johor, tamén coñecido en plural como os estreitos de Johor ou o estreito de Tebrau (Johor Selat, Tebrau Selaty ou Tebrau Reach) é un longo e angosto estreito de mar do sueste asiático, localizado no extremo meridional da península malaia, que separa o estado malaisiano de Johor, ao norte, da illa de Singapur, ao sur.
Sebe
Fauna
O [[liñaceiro común|liñaceiro, como moitas aves, emprega as sebes pra facer os seus niños|miniatura]]
Estreito de Johor
O estreito ten unha lonxitude dun 60 km e a súa anchura media é de 1–2 km. Na boca oriental do estreito atópase a illa de Ubin, que o divide en dúas. A navegación ao seu través está impedida para grandes barcos pola construción dunha estrada sobre un viaduto non demasiado elevado, máis ou menos na súa parte media do percorrido.
Sebe
Aves
Multitude de aves empregan as sebes como lugar de aniñamento, alimentación e protección. Así segundo os hábitos de cada ave pódense agrupar segundo os seus lugares de preferencia.
Estreito de Johor
Afluentes
Os principais afluentes que desembocan no estreito de Johor son os seguintes ríos:
Sebe
Orixe
Home podando a súa sebe|miniatura As sebes apareceron en Europa a partir da Idade media. Permitiron aos campesiños apropiarse de novo das zonas enselvadas, mentres que os señores feudais confiscaran o acceso aos bosques. As sebes achegaban a madeira de calefacción, indispensable para a cociña, así como un complemento apreciable de alimentación grazas aos froitos e aos pequenos animais que albergaban.
Estreito de Johor
Conexións no estreito
miniatura|A Calzada Johor-Singapura que se estende sobre o Estreito, como se ve desde o posto de control Woodlands en Singapura. miniatura|A ponte Malaysia-Singapore Second Link Neste momento hai dúas conexións artificiais sobre o estreito: a calzada Johor-Singapur (Johor-Singapore Causeway), coñecida simplemente como "The Causeway", que liga a cidade malaisiana de Johor Bahru e Woodlands, en Singapur; e unha ponte, coñecida como a Segunda Ligazón Malaisia-Singapura (Malaysia-Singapore Second Link), na boca oeste do estreito, que conecta Gelang Patah, en Johor, con Tuas, en Singapura.
Sebe
Orixe
Comezaron a ser máis abondosas a partir do século XVI. Utilizábanse entón para pechar un terreo e delimitar a propiedade mais tamén para impedir aos outros campesiños alimentar aos seus gandos nos pastos veciños.
Estreito de Johor
Conexións no estreito
En 2003, Malaisia quería construír unha ponte sobre o estreito para substituír a calzada existente, pero as negociacións con Singapur non tiveron éxito. As principais razóns mencionadas para o cambio foron:
Sebe
Orixe
A partir do século XVIII, coa vontade do desenvolvemento dos pobos, a instauración de sebes intensificouse progresivamente para dar a tradición do valado con silvas ou soamente de pólas entrelazadas co que se traballou a paisaxe rural até a revolución industrial.
Regulación climática
Sebe de protección nunha casa|miniatura A sebe desempeña un papel de regulador microclimático: no verán, ofrece a sombra, e a súa evapotranspiración aumenta a sensación de frescura e a formación máis duradeira do orballo. A noitiña e no inverno, ofrece unha protección contra os ventos fríos. A eira, o xardín ou a casa atópanse protexidos dos golpes dos ventos violentos. A moderación microclimática pode ser de +/- 5 °C ao refuxio dunha sebe viva e suficientemente densa mais non pechada ao vento. Detrás dunha "parede vexetal" composta por exemplo de coníferas exóticas en valo denso (coma o ciprés), o vento bate co obstáculo e a impresión de frío pode aumentar debido ás turbulencias que orixinan. Estas sebes son por outra banda máis sensibles ás treboadas. Da primavera ao outono, en clima moderado, a sebe natural ten un efecto tampón, recolle a calor para devolvela progresivamente.
Estreito de Johor
Conexións no estreito
A área é tamén unha fonte de controversia debido aos proxectos de recuperación de terras de Singapur nas súas illas nororientais. Suxeriuse que a eses proxectos en curso poden afectar á fronteira marítima, ás rutas de navegación e aos ecosistemas acuáticos da malaisiana. Os proxectos de recuperación tamén pode pór en perigo o hábitat e o alimento dos dugongos, mamífero nativo dos estreitos.
Lugares de interese
A atracción turística máis famosa dos estreitos de Johor é a praia de Lido, situada na parte malaisiana dos estreitos, onde os visitantes poden camiñar ou pasear en bicicleta ao longo dun tramo de 2 km de praia. Tamén hai numerosos restaurantes e postos de comida.
Historia
Os estreitos de Johor foron a localización dun feito recompensado con dúas Cruces da Vitoria no transcurso da segunda guerra mundial. Os premios foron para o tenente Ian Edward Fraser e o mariñeiro James Joseph Magennis polo afundimento do cruceiro xaponés Takao de 9.850 toneladas o 31 de xullo de 1945.
Lis
Lis pode referirse a:
Lugares de Triacastela
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Triacastela.]]
Estación de Laxosa
Laxosa é un apeadoiro de Adif, situado en Laxosa, no concello do Corgo, provincia de Lugo. Actualmente non presta servizos de pasaxeiros.
Situación ferroviaria
A estación atópase no punto quilométrico 421,5 da liña férrea de ancho ibérico que une León e A Coruña, entre as estacións da Pobra de San Xiao e de Lugo. O tramo é de vía única e está sen electrificar.
Historia
A estación foi aberta ao tráfico o 2 de agosto de 1878 coa posta en marcha do tramo Sarria-Lugo da liña que pretendía unir Palencia coa Coruña por parte do Estado.
Dende 2002 non ten servizos de pasaxeiros.
A estación
O edificio para viaxeiros é de base rectangular e dúas alturas. Dispón de dúas vías, unha pasante e outra lateral á que se accede dende unha plataforma lateral.
Albert Luque
Albert Luque Martos, nado o 11 de marzo de 1978 en Terrassa, é un exfutbolista español. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección española.