cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inquisidor xeneral
Literatura
Javier Alfaya, na súa novela Eminencia ou A memoria finxida (1993, ISBN 84-204-8103-3), fábula a vida dun dos últimos inquisidores Xenerais, Ramón José de Arce, a partir dunhas imaxinarias memorias.
Tiburón tigre
O tiburón tigre (Galeocerdo cuvier ) é unha especie de tiburón carcarrínido e único membro existente do xénero Galeocerdo. É un macrodepredador relativamente grande, que pode chegar aos 5 m de lonxitude. Vive en moitos mares de augas tropicais e temperadas, e é especialmente común arredor das illas do Pacífico central. Non vive en augas atlánticas europeas. O seu nome común deriva das raias verticais do seu corpo, que lembran as do tigre, que se van difuminando conforme o tiburón madura.
O tiburón tigre é un cazador solitario e principalmente nocturno, que ten o maior espectro de fontes de alimentación de todos os tiburóns, desde crustáceos, peixes, focas, aves, luras, tartarugas e serpes mariñas ata golfiños e mesmo outros tiburóns máis pequenos. O tiburón tigre come tamén obxectos non comestibles feitos polo ser humano que quedan no seu estómago, e ten unha reputación de ser un "comedor de lixo". Aínda que está no cumio da cadea alimenticia como superdepredador, observáronse casos en que era depredado por candorcas. O tiburón tigre considérase "especie case ameazada" debido á súa pesca e captura para obter aletas de tiburón.
Taxonomía
Este tiburón foi descrito por Peron e Lesueur en 1822, e déuselle inicialmente o nome Squalus cuvier. En 1837, Müller e Henle renomeárono como Galeocerdo tigrinus. O xénero Galeocerdo deriva do grego galeos, 'tiburón' e do latín cerdus, 'seda de porco'.
O tiburón tigre pertence á orde Carcharhiniformes, que é a que ten maior número de especies entre os tiburóns, que son máis de 270, incluíndo os pequenos melgachos e os grandes peixes martelo. Os membros desta orde caracterízanse pola presenza dunha membrana nictitante nos ollos, dúas aletas dorsais, unha aleta anal e cinco fendas branquiais. O tiburón tigre é o membro de maior tamaño da familia Carcharhinidae. Esta familia consta principalmente de tiburóns delgdos pero poderosos de tamaño medio a grande e inclúe a quenlla (Prionace glauca), tiburón limón (Negaprion brevirostris), e tiburón touro (Carcharhinus leucas).
Descrición
O tiburón tigre ten unha lonxitude normalmente de 3,25 a 4,25 m e pesa de 385 a 635 kg. Ás veces, os machos especialmente grandes poden chegar aos 4 m. As femias son maiores, e as excepcionalmente grandes chegan a medir 5 m. Unha femia capturada en augas de Australia mediu 5,5 m de longo e pesou 1.524 kg, aínda que se cre que o seu peso estaba aumentado con respecto ao normal, xa que estaba preñada. Informouse de exemplares aínda maiores, pero sen confirmación rigorosa.
O tiburón tigre está entre os tiburóns existentes máis grandes, só por detrás do tiburón balea (Rhincodon typus), o momo (Cetorhinus maximus) e o gran tiburón branco (Carcharodon carcharias). Algunhas outras especies como Megachasma pelagios, Somniosus pacificus, Somniosus microcephalus e Hexanchus griseus solápanse aproximadamente en tamaño co tiburón tigre, pero estas especies están comparativamente menos estudadas, e non está claro se o seu tamaño maduro típico se corresponde co do tiburón tigre. O gran peixe martelo Sphyrna mokarran, un membro da mesma orde taxonómica que o tiburón tigre, ten unha lonxitude media similar ou incluso maior, pero é menos pesado e voluminoso, cun peso máximo rexistrado de 580 kg.
Teñen uns dentes especializados para cortar a carne, ósos e outras substancias duras como as cunchas de tartarugas. Como a maioría dos tiburóns, os seus dentes son substituídos continuamente por ringleiras máis internas de dentes novos.
Pel
A pel dun tiburón tigre pode ter unha cor de azul a verde clara cun ventre branco ou lixeiramente amarelo. A vantaxe desta cor débese a que cando está cazando unha presa, cando a presa ve ao tiburón desde arriba, o tiburón queda camuflado porque a auga que hai debaixo é máis escura. E cando a presa está debaixo e ve cara arriba, debido á luz do sol, a auga é máis clara polo que o ventre claro do tiburón tamén lle serve de camuflaxe. Isto chámase contrasombreado. As manchas escuras e bandas son máis visibles nos tuburóns novos e vanse esvaendo a medida que o tiburón madura. A súa cabeza é un pouco con forma de cuña, o que facilita que poida xirar a un lado rapidamente. Teñen pequenas fosas no morro, que conteñen electrorreceptores chamados ampolas de Lorenzini, coas que poden detectar campos eléctricos, incluídos os febles impulsos eléctricos xerados polas presas, o que é moi útil na caza. Os tiburóns tigres tamén teñen un órgano sensorial chamado liña lateral, que se estende polos flancos na maioría da lonxitude do animal. O principal papel desta estrutura é detectar pequenas vibracións na auga. Estas adaptacións permítenlle cazar na escuridade e detectar presas agochadas.
Visión
Detrás da retina do ollo do tiburón hai unha capa reflectora chamada tapetum lucidum, que permite que as células sensibles á luz teñan unha segunda oportunidade para capturar fotóns de luz visible, potenciando a visión en condicións de pouca luz. Un tiburón tigre ten xeralmente aletas longas que lles dan forza ascensional cando o tiburón manobra na auga, e a parte superior da cola proporciona bruscas aceleracións cando é necesario. O tiburón tigre nada normalmente usando suaves movementos do corpo. O seu alto dorso e a aleta dorsal actúa como pivote, facilitando os xiros rápidos sobre o seu eixe, aínda que as aletas dorsais están caracteristicamente próximas á cola.
Distribución e hábitat
250px|miniatura|Un tiburón tigre novo nas Bahamas. miniatura|250px|Vídeo dun tiburón tigre novo na illa Lord Howe, Australia, de [[PLOS ONE.]]
O tiburón tigre encóntrase a miúdo preto da costa, principalmente en augas tropicais e subtropicais de todo o mundo. O seu comportamento é principalmente nómade, pero é guiado por correntes cálidas e permanece próximo ao ecuador nos meses máis fríos. Adoita permanecer en augas profundas ao longo de arrecifes, pero móvese por canles para perseguir presas en augas pouco profundas. Na parte occidental do océano Pacífico, estes tiburóns atópanse tan ao norte como Xapón e tan ao sur como Nova Zelandia. Un tiburón tigre etiquetado no mar Caribe foi rastreado facendo unha migración ao cabo Cod; aínda que son especies tropicais, as augas cálidas da corrente do Golfo chegan ao cabo Cod en verán. A súa presenza tamén foi rexistrada no Mediterráneo pero só en dúas ocasións, en costas de España e de Sicilia.
Os tiburóns tigres poden verse no golfo de México, praias de Norteamérica e partes de Suramérica. Tamén se observan habitualmente no mar Caribe. Outras localizacións onde foron detectados son as costas de África, China, Hong Kong, India, Australia e Indonesia.
Certos tiburóns tigres foron rexistrados a profundidades de 900 m, pero algunhas fontes manteñen que se moven a augas pouco profundas que normalmente se consideran demasiado pouco profundas para unha especie do seu tamaño. Un estudo recente mostrou que como media o tiburón tigre se rexistra a profundidades de 350 m, o que fai que sexa moi pouco común que apareza en augas pouco profundas. Porén, os tiburóns tigres en Hawai foron observados en profundidades de tan só 3 m e observados regularmente en augas costeiras a profundidades de 6 a 12 m.
Almentación
O tiburón tigre é un predador situado no vértice da pirámide trófica e ten a reputación de comer calquera cousa. Estes predadores nadan preto da costa para comer de noite, e durante o día nadan cara á augas máis profundas. Os tiburóns tigres novos depredan principalmente pequenos peixes e pequenas medusas, cefalópodos e outros moluscos. Cando medran ata os 2,3 m, ou chegan case á madurez sexual, a súa selección de presas amplíase considerablemente, e animais moito máis grandes pasan a ser as súas presas regulares. Numerosos peixes, crustáceos, aves mariñas, serpes mariñas, mamíferos mariños (por exemplo, os golfiños Tursiops, Delphinus, e Stenella, dugongos (Dugong dugon), focas e leóns mariños e tartarugas mariñas (incluíndo as tres grandes especies: a tartaruga mariña de coiro (Dermochelys coriacea), a tartaruga mariña común (Caretta caretta) e a tartaruga mariña verde (Chelonia mydas), ) son comidas regularmente polos tiburóns tigres adultos. Tamén comen outros tiburóns (como Carcharhinus plumbeus adultos) e raias, e algunhas veces mesmo comen outros tiburóns tigres.
Debido ao alto risco de ataques de predadores, os golfiños a miúdo evitan rexións habitadas polos tiburóns tigres. Estes tiburóns poden tamén atacar a baleas feridas ou doentes. Un grupo foi documentado atacando e matando unha balea xibardo (Megaptera novaeangliae) doente en 2006 preto de Hawai. O tiburón tigre tamén come prea de baleas mortas. Nun incidente documentado, foron observados comendo unha carcasa de balea xunto co gran tiburón branco.
Identificáronse probas de que depredan dugongos nun estudo no que se encontrou tecido de dugongo no estómago de 15 dun total de 85 tiburóns tigres estudados capturados nas costas australianas. Ademais, o exame de dugongos adultos mostrou a presenza de cicatrices causadas por ataques infrutuosos de tiburóns. Finalmente, os microhábitats de dugongos coinciden cos das presas dos tiburóns tigres cando os tiburóns son abundantes.
As mandíbulas largas e moi calcificadas e a boca case terminal, combinada cos seus dentes robustos e aserrados, permítenlle ao tiburón tigre capturar estas grandes presas. Ademais, a súa vista excelente e agudo olfacto permítenlle reaccionar ante trazas moi febles de sangue e seguilas ata a súa procedencia. A capacidade de detectar as ondas de presión de baixa frecuencia permítelles avanzar cara a un animal con confianza, mesmo en augas avoltas. O tiburón nada en círculo arredor da súa presa e estúdaa empurrándoa co morro. Cando atacan, o tiburón a miúdo come a presa enteira, aínda que as presas grandes cómenas a miúdo dando trabadas grandes graduais e acabando pouco a pouco con elas.
Eficiencia natatoria
Todos os tiburóns tigres nadan normalmente de forma lenta, o cal, combinado coa súa coloración críptica, pode facer que sexa difícil que as presas os detecten nalgúns hábitats. Están perfectamene ben camufaldos contra fondos escuros. Malia a súa aparencia preguiceira, os tiburóns tigres son uns dos nadadores máis potentes dentro dos carcarrínidos. Unha vez que o tiburón se achega o suficientemente preto a unha presa, un rápido esprinte faille alcanzar a presa perseguida antes de que escape.
Reprodución
Son ovovivíparos. Os machos chegan á madurez sexual cando miden de 2,3 a 2,9 m e as femias de 2,5 a 3,5 m. As femias aparéanse unha vez cada tres anos. Teñen fecundación interna. O macho insire unha das súas aletas modificadas (que fan de órgano copulador) na abertura xenital (cloaca) da femia. Os machos usan os dentes para manter a femia quieta durante o procedemento, a miúdo causando un considerable malestar á femia. O apareamento no hemisferio norte xeralmente ten lugar entre marzo e maio, e os nacementos teñen lugar entre abril e xuño do seguinte ano. No hemisferio sur, o apareamento ten lugar en novembro, decembro ou inicios de xaneiro. O tiburón tigre é a única especie da súa familia que é ovovivípara, xa que os seus ovos eclosionan dentro do corpo e as crías nacen vivas e completamente desenvolvidas, aínda que se nutren só das substancias contidas no ovo. A cría desenvólvese dentro do corpo da nai durante 16 meses. As camadas van de 10 a 80 crías. Un neonato mide xeralmente de 51 a 76 cm de longo. Non se sabe canto viven, pero desde logo máis de 12 anos.
Conservación
miniatura|Un gran tiburón tigre capturado na [[baía Kane'ohe, Oahu en 1966.]]
O tiburón tigre é capturado e matado para aproveitar as súas aletas, carne e fígado. Captúrase regularmente en caladoiros onde se pesca expresamente ou de forma accidental. Varias poboacións declinaron pola súa intensa pesca. A continua demanda de aletas pode ter como resultado un maior declive no futuro. É considerada unha "especie case ameazada" debido á excesiva pesca pola Unión Internacional para a Conservación da Natureza.
En 2010, Greenpeace International engadiu o tiburón tigre á súa lista vermella de alimentos mariños, que é unha lista de peixes comunmente comercializados en todo o mundo, que teñen unha alta probabilidade de proceder de pesquerías explotadas de forma insostible.
Relacións cos humanos
Aínda que os tiburóns raramente morden os humanos, hai informes de que o tiburón tigre é responsable dunha grande porcentaxe de incidentes de mordeduras mortais de tiburón, e ás veces considérase a especie de tiburón máis perigosa. A miúdo visita os arrecifes pouco profundos, portos e canles, e isto aumenta as posibilidades de que se atope con persoas. A tiburón tigre tamén habita nas desembocaduras de ríos e outras augas ricas en verteduras de escorrentía. Aínda que se considera un dos tiburóns máis perigosos para os humanos, en realidade, a súa taxa de mordeduras é baixa. É o segundo na lista de mordeduras rexistradas a humanos, superado polo gran tiburón branco. Por exemplo, en Hawai prodúcense como media tres ou catro mordeduras de tiburón ao ano, que moi raramente son mortais. Esta taxa de mordeduras é moi baixa considerando os miles de persoas que nadan, fan surf, e mergullan nas augas hawaianas cada día. As interaccións humanas cos tiburóns tigres en augas hawaianas increméntanse entre setembro e novembro, cando as femias de tiburón tigre se cre migran a ese arquipélago para dar a luz. Entre 1959 e 2000, foron sacrificados 4.668 tiburóns tigre para tratar de protexer a industria do turismo en Hawai, o que danou as poboacións do tiburón pero demostrou non ser eficaz á hora de diminuír as interaccións cos humanos.
Mitoloxía
O tiburón tigre é considerado como un na 'aumakua (espírito dos antepasados) sagrado por algúns nativos hawaianos, que pensan que os seus globos oculares teñen poderes especiais de percepción visual. Isto vai na liña do que se coñece sobre a gran agudeza dos sentidos deste tiburón.
A Torriña, Barro, Noia
A Torriña é un lugar da parroquia de Barro no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) non ten ningún habitante.
Arthur Harden
Traxectoria
Foi educado nunha escola privada e no Tettenhall College, Staffordshire. Entrou no Owens College da Universidade de Manchester en 1882, onde se graduó en 1885. En 1886 gañou a bolsa Dalton de Química e pasou un ano traballando con Henry Enfield Roscoe en Erlangen. Volveu a Manchester como lector e demostrador, e permaneceu ata 1897, cando foi nomeado químico do recentemente fundado Instituto Británico de Medicina Preventiva, que máis tarde pasaría a chamarse Instituto Lister. En 1907 foi nomeado director do departamento de bioquímica, posto que mantivo ata a súa xubilación en 1930, continuando o seu labor investigador no Instituto logo do seu retiro.
Foi membro da Royal Society de Londres, e en 1936 o rei Eduardo VIII do Reino Unido concedeulle o título de cabaleiro do Imperio Británico (sir).
En 1935 recibiu a medalla Davy da Royal Society e recibiu numerosos nomeamentos de Doutor honoris causa.
Investigacións científicas
As súas investigacións máis importantes refírense aos procesos químicos que teñen lugar na fermentación dos azucres polas células dos fermentos. Descubriu un procedemento de aceleración na fermentación engadindo fosfatos inorgánicos, e estudou a acción da luz nas mesturas de dióxido de carbono e cloro.
Deinonychosauria
Deinonychosauria (gr. "lagartos de poutas terribles") é un clado de dinosauros terópodos manirraptores, que viviron dende o Xurásico medio até o Cretáceo superior (fai aproximadamente 167 e 65 millóns de anos, dende o Batoniano até o Mastrichtiano), no que hoxe é América, Europa, África, Asia e maila Antártida.
Sistemática
Deinonychosauria defínese como o clado máis inclusivo que contén ao Troodon formosus (Leidy 1856) e ao Velociraptor mongoliensis (Osborn, 1924), mais non ao  Ornithomimus edmontonicus (Parks, 1933) e ao Passer domesticus (Linneo, 1758). Deinonychosauria está conformado por todos os manirraptores máis emparentados ao deinonico que coas aves modernas.
Almoite, Baños de Molgas
Santa María de Almoite é unha parroquia do concello ourensán de Baños de Molgas na comarca de Allariz - Maceda. No ano 2022 tiña 126 habitantes (66 mulleres e 60 homes). Ten unha única entidade de poboación.
A Igrexa, Cabeiras, Arbo
A Igrexa é un lugar da parroquia de Cabeiras, no concello pontevedrés de Arbo, na comarca da Paradanta. Segundo o IGE, en 2022 tiña 17 habitantes (12 homes e 5 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Toxeira, Barro, Noia
A Toxeira é un lugar da parroquia de Barro no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 4 habitantes (3 homes e 1 muller).
Fodón
O fodón,   Trisopterus minutus, é un peixe osteíctio da orde dos gadiformes e familia dos gádidos, moi común na costa europea do océano Atlántico, na costa de Marrocos e no mar Mediterráneo.
Características
De corpo de forma semellante á dun bacallau en miniatura, algo máis pequeno (e máis esvelto) que a faneca, pode alcanzar unha lonxitude máxima de até 40 cm, aínda que comunmente só mide uns 20 cm.
A coloración do dorso é amarela acastañada (como a dunha vaca marela), cambiando até á abrancazada no ventre, cunha pequena mancha escura por riba da base da aleta pectoral,
No presenta espiñas nin na aleta dorsal nin na anal.
Hábitat e bioloxía
É unha especie bentopeláxica mariña, non migradora, que habita en augas superficiais nun rango de profundidade de entre 1 e 440 m, aínda que normalmente entre 15 e 200 m, en augas temperadas, entre os 66° e 28° de latitude norte, e entre os 13º de lonxitude oeste e os 36º leste, agrupado en pequenos cardumes, mentres que no Mediteráneo adoita encontrarse en torno aos 120 m de profundidade pousado sobre a area do fondo.
Aliméntase de crustáceos, pequenos peixes e vermes poliquetos e outros animais bentónicos.
Adquire a madurez sexual ao ano de idade, e desova a profundidades de entre os 50 e os 100 m. Ao sur do mar do Norte e do Canal da Mancha a época da reprodución vai desde febreiro a abril, mentres que no Mediterráneo é de decembro a marzo. Os ovos, peláxicos, miden 1 mm, e as larvas recentemente eclosionadas, de 2 a 2,5 mm. O crecemento do fodón é moi rápido, alcanzando de 12 a 14 cm aoi ano de idade, e de 17 a 19 cm aos dous anos. miniatura|250px|Fodóns nun mercado.
Pesca e usos
O fodón pescouse tradicionalmente no Atlántico norte como captura adicional en redes de arrastre, utilizándose para a fabricación de fariña de peixe para a elaboración de pensos en gandaría, mentres que no Mediterráneo se pesca tamén para consumo humano, alcanzando prezos intermedios no mercado.
Na zona do levante español adoita poñerse en salmoira, e a súa carne forma parte de diversas salsas.
En Galicia
En Galicia tamén coñecido, entre outros, polos nomes nomes de:
Moitos destes nomes, segundo Ríos Panisse, débese a que os mariñeiros dividen ás fanecas en dúas clases, macho e femia, aplicando aos machos o nome de fodón, é dicir ao home que fode, polo que un dos nomes da femia (a faneca) é puta descalsa (recollido en Cesantes, Redondela) polo que se ao macho chaman fodón [...] o correlato esperado para a faneca femia é o de puta. Tamén o castelán coñece este nome: puta en cueros. Porén, segundo Antón Santamarina, o fodón é así chamado porque vive xunto coa faneca auténtica pero, ao contrario desta, morde con máis dificultade os anzois e, se o fai, é para devorar a carnada, pero sen quedar enganchado, o que causa a desesperación dos pescadores á liña; é dicir, que empregan fodón no sentido figurado de que molesta ou amola.
Nas augas galegas o fodón aparece rexistrado en numerosos traballos ictiolóxicos, desde o de Steindachner, en Lozano e Rey (1960), onde se cita na Coruña e Vigo, como Gadus minutus, até os máis recentes, xa como Trisopterus minutus, desde o de Labarta (1976) aos de Fariña et al. (1983), que o rexistran sobre fondos da plataforma desde o alfoz do Miño até Ribadeo ou os de Iglesias (1983), en polígonos de bateas mexilloeiras na ría de Muros e Noia ou o de Iglesias e González Gurriarán (1984), nos polígonos de mexilloeiras e en zonas centrais da ría de Pontevedra, pasando por moitos outros.
Pousada, Macendo, Castrelo de Miño
Pousada é un lugar da parroquia de Macendo no concello ourensán de Castrelo de Miño na comarca do Ribeiro. Tiña 7 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 3 eran homes e 4 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 7 habitantes (3 homes e 4 mulleres).
Aliaxe
Cando intervén o mercurio, a aliaxe fica en estado líquido, nese caso denomínase amálgama.
Propiedades
As aliaxes prepáranse normalmente para mellorar as propiedades dos seus compoñentes. Así por exemplo o aceiro é mais duro que o ferro, o seu compoñente primario. Normalmente as propiedades que máis varían ao facer o ligado non son as propiedades físicas senón as propiedades técnicas. Isto é debido normalmente aos direfentes tamaños dos átomos, en onde os átomos máis grandes exercen unha forza compresiva sobre os átomos veciños, e os átomos pequenos exercen unha forza tensil sobre os seus veciños. Isto axuda á aliaxe a resistir a deformación, mentres que nun metal puro os átomos móvense máis libremente.
Ao contrario dos metais puros, a maioría das aliaxes non teñen un punto de fusión único, senón que teñen un rango de fusión no cal o material é unha mestura de fases sólidas e líquidas.
miniatura|270px|Micrografía de aceiro eutectoide ([[perlita).]] As aliaxes presentan brillo metálico e alta condutividade eléctrica e térmica, aínda que usualmente menor que os metais puros. As propiedades físicas e químicas son, en xeral, similares ás dos metais, con todo as propiedades mecánicas tales como dureza, ductilidade, tenacidade etc. poden ser moi diferentes, de aí o interese que espertan estes materiais. Pódense obter aliaxes que soporten altas temperaturas, de elevada dureza, resistentes á corrosión ou lixeiras, que posúan unhas propiedades das que carecen os compoñentes de forma illada.
As aliaxes non teñen unha temperatura de fusión única, dependendo da concentración, cada metal puro fonde a unha temperatura, coexistiendo simultanemente fase líquida e fase sólida como se pode apreciar nos diagramas de fase. Hai certas concentracións específicas de cada aliaxe para as cales a temperatura de fusión unifícase. Esa concentración e a aliaxe obtida reciben o nome de eutéctica, e presenta unha microestrucura especialmente homoxénea. Un exemplo de aliaxe eutéctica é a mestura de chumbo e estaño (37%-63%, respectivamente) que se utliza como soldadura.
Terminoloxía
Na práctica, nalgunhas aliaxes un dos seus compoñentes é tan determinante (por cuestión de imaxe etc) que se usa o nome dese metal base para se referir á aliaxe. Por exemplo, o ouro de 14 quilates é en realidade unha aliaxe de ouro con outros elementos. Do mesmo xeito, a prata usada en ourivaría e o aluminio da construción son tamén aliaxes.
Aliaxes máis comúns
miniatura|200px|Ornamento de [[electro.]] As aliaxes máis comúns utilizadas na industria son:
Galicia en América (Buenos Aires)
Galicia en América foi un periódico galego editado en Buenos Aires en 1901.
Historia e características
Apareceu a principios de 1901. Fundado e dirixido por Manuel Novoa Costoya.
Hendaia
250px|miniatura|Praia de Hendaia, ao fondo os promontorios rochosos coñecidos como les jumeaux. Hendaia (en francés: Hendaye, en éuscaro: Hendaia, literalmente "baía grande") é unha comuna francesa do departamento de Pireneos Atlánticos, na rexión da Nova Aquitania, no extremo suroeste do país. Sitúase no territorio vasco de Lapurdi, xunto á fronteira con España e a 21 km de Donostia.
A cidade é un importante porto pesqueiro e conta cunha estación de ferrocarril internacional. Entre os atractivos da localidade, destaca un balneario, famoso en toda a rexión.
Historia
Situada no medio do Bidasoa, preto de Hendaia, a illa dos Faisáns é un lugar cargado de historia: en 1463, Luís XI tivo un encontro con Henrique IV, rei de Castela; en 1526, Francisco I, prisioneiro dos españois desde a batalla de Pavía, foi liberado nesta illa a cambio dos seus dous fillos, quen permaneceron baixo arresto durante catro anos; en 1615, desenvolveuse un intercambio de infantas reais: Isabel, irmá do rei francés Luís XIII, prometida do fillo do monarca español Filipe III, e Ana de Austria, irmá daquel, prometida á súa vez do rei Luís XIII. En 1659, asinouse na illa a Paz dos Pireneos e o acordo nupcial entre Luís XIV e María Teresa, filla do rei español Filipe IV. A partir do tratado de 1856, a illa dos Faisáns pasou a pertencer tanto a Francia como a España, e desde 1901 ambos os países manteñen por quenda (seis meses cada un) o dereito á súa soberanía.
En 1923, o novelista francés Pierre Loti morreu en Hendaia, onde pasou gran parte da súa vida.
O 23 de outubro de 1940 produciuse unha entrevista histórica entre o ditador español Francisco Franco e o seu homólogo alemán Adolf Hitler. O obxecto do encontro, que se produciu no interior dun tren blindado estacionado na terminal de ferrocarril da localidade, era negociar a participación de España na segunda guerra mundial xunto ás potencias do Eixe Roma-Berlín-Toquio. O réxime franquista solicitara previamente a obtención de Xibraltar e todo o territorio de Marrocos, a cambio da súa belixerancia. Con todo, Franco argüiu durante a reunión as dificultades económicas que impedían a intervención española no conflito, razón pola cal ambas as partes non chegaron a acordos de importancia.
Xeografía
esquerda|miniatura|250px|Vista da cidade dende o porto. A cidade está na fronteira co País Vasco e é contigua á cidade vasca de Irún (Guipúscoa). Hendaia está bañada polo Mar Cantábrico ao norte e a Baía de Txingudi (desembocadura do río Bidasoa) ao oeste, que a separa de España (Irún e Hondarribia).
Milicia
Dende o punto de vista etimolóxico, milicia pode referirse a facer a guerra e disciplinar aos soldados para este efecto. Do mesmo xeito, tamén caracteriza o servizo ou profesión militar ou un conxunto de tropa ou xente de guerra.
Con todo, o termo milicia utilizouse tamén, nun sentido máis restrinxido, para referirse a unha forza militar composta soamente de cidadáns, os cales se dedican á defensa do seu pobo ou nación, a aplicación da lei de emerxencia, ou de paramilitares de servizos, en momentos de emerxencia, e que non reciben ningún salario regular nin se comprometeron a un prazo fixo de servizo. Trátase dunha polisemia con múltiples significados distintos pero relacionados.
A milicia pode comportarse ocasionalmente como exército regular ou como guerrilla, segundo a relación de forzas que teña con cada opoñente en concreto.
Etimoloxía
miniatura|Guerrilla mexicana. O termo milicia provén de raíces latinas e fai referencia á actividade militar. Segundo os países e a época, o termo ten diferentes usos ou connotacións, pero o habitual é aplicar o termo miliciano a combatentes non integrados nun exército regular.
Significados
A palabra pode ter varios significados dependendo do seu contexto. Os significados legais e históricos de milicia inclúen:
En calquera destes casos, unha milicia é distinta dun exército regular. Pode servir para suplementar as forzas armadas, ou pode oporse a elas, por exemplo, como resistencia a un golpe de estado militar. Este era o caso dos milicianos galegos e españois, voluntarios que non estaban integrados no exército regular republicano que combateu na guerra civil española.
Atol Ouvéa
miniatura|dereita|300px|Praia de Mouli, en Ouvéa
Ouvéa, ou Uvea, é o atol máis occidental do arquipélago das illas da Lealdade, ao nordés de Nova Caledonia.
A superficie total é de 133 km², cunha altitude máxima de 39 m. A illa é alargada de norte a sur formada por dúas partes unidas por un estreito istmo de 25 km de longo. Os extremos norte e sur prolónganse cara ao oeste por unha barreira de coral e uns illotes diseminados. A costa oeste da illa é unha longa praia de 25 km.
Na illa conviven dúas comunidades, unha polinesia e a outra canaco, con dúas linguas pero cunha cultura máis próxima á melanesia. Colonizada tanto desde a grande illa de Nova Caledonia (Grande-Terre) como desde Samoa e Tonga, no século XVIII establecéronse inmigrantes polinesios da illa Uvea de Wallis e Futuna. Por iso en ocasións distínguese Uvea Este (Wallis) de Uvea Oeste (Ouvéa), e inclúese a illa nas chamadas illas periféricas polinesias. Esta comunidade fala o uveano occidental, ou faga uvea, moi próximo ao uveano oriental, ou wallisiano. A lingua dos kanaks de Ouvéa é o laai.
A poboación total era de 4.359 habitantes no censo do 2004, aproximadamente a metade polinesios e a metade kanaks. A capital é Fayaoué.
Defense of the Ancients
Defense of the Ancients (DotA) é un mod dentro do xénero multiplayer online battle arena para o videoxogo de estratexia Warcraft III: Reign of Chaos e a súa expansión Warcraft III: The Frozen Throne, baseado no mapa "Aeon of Strife" de StarCraft. O obxectivo do xogo é que cada equipo destrúa un edificio central da base do inimigo, fortemente protexidas e situada cada unha delas en esquinas opostas do mapa. Cada xogador controla unha unidade ou "heroe", formando equipo con outros xogadores así como con outras unidades controladas pola IA. Ao igual que nos xogos de rol, os xogadores poden subir de nivel ós seus heroes e usan ouro que van conseguindo durante a partida para mercar e mellorar o seu equipamento.
O escenario do xogo desenvolveuse empregando o editor de mapas do Warcraft III, recibindo unha actualización trala publicación da expansión The Frozen Throne. Dende ese momento xurdiron diversas variacións do concepto orixinal, sendo a máis popular delas a chamada DotA Allstars, que pasou a chamarase DotA cando se publicou a versión 6.68. O mantemento deste escenario tivo a varios responsables durante o seu desenvolvemento, sendo o último deles o desenvolvedor anónimo coñecido como "IceFrog", quen se encargou esta tarefa dende o 2005.
Dende a súa publicación orixinal DotA foi incluído en varios torneos mundiais de deportes electrónicos, incluíndo a BlizzCon organizada por Blizzard Entertainment e os World Cyber Games de Asia, así como outros torneos e ligas menores. Nun artigo de 2008 da revista electrónica Gamasutra, o autor afirmou que DotA era "probablemente o mod gratuíto e sen soporte oficial máis popular do mundo". DotA está considerado como a inspiración máis importante para o xénero de videoxogos multiplayer online battle arena. Valve Corporation adquiriu os dereitos sobre a propiedade intelectual de DotA para desenvolver un novo videoxogo de continuación independente deste primeiro, titulado Dota 2 e publicado no 2013.
Mecánica de xogo
En DotA dous equipos de xogadores enfróntanse o un ó outro, baixo os nomes de "Sentinel" (sentinela) e "Scourge" (azoute). Os xogadores do equipo Sentinel comezan na esquina suroeste do mapa, mentres que o equipo Scourge comeza na esquina nordeste. Cada unha das bases está defendida por unha serie de torres e grupos de unidades que protexen os camiños principais que levan á súa base. No centro de cada unha das bases atópase o chamado "Ancient" (ancián), o edificio central que cada equipo debe destruír para gañar a partida. Cada xogador controla un heroe, unhas unidades máis poderosa que as controladas pola IA que posúen habilidades únicas. Cada xogador pode escoller un heroe de entre os 112 dispoñibles en total, cada un destes con habilidades diferentes e vantaxes tácticas fronte a outros heroes determinados. Ata 10 xogadores poden participar nunha partida, organizados nun formato por equipos de cinco contra cinco.
Ó contrario que os xogos de estratexia en tempo real máis tradicionais, o xogo desenvólvese ó redor da mellora dos heroes individuais controlados por cada xogador, desbotando o manexo de recursos e a construción de bases. O xogador consegue puntos de experiencia eliminando outras unidades neutrais ou controladas pola computadora, gañando niveis de experiencia consecutivos tras conseguir acumular unha serie destes puntos. Ó subir de nivel os heroes aumentan a súa resistencia e o dano que inflixen, ademais de permitirlle ó xogador mellorar os feitizos e habilidades particulares de cada heroe. A maiores da experiencia, os xogadores manexan un recurso único, o ouro. A recolección de recursos habitual do Warcraft III substitúese por un sistema de ingresos orientado ó combate. Os xogadores reciben un pequeno ingreso constante, e poden conseguir cantidades maiores eliminando unidades inimigas, estruturas da base inimiga e heroes do equipo contrario. Isto favorece a técnica denominada "último golpe" ("last-hitting"), consistente no ataque a unha unidade inimiga cando os seus puntos de vida son o suficientemente baixos como para poder eliminala nun só ataque. Os xogadores poden mercar obxectos e equipo para os seus heroes co ouro conseguido, mellorando desta forma as capacidades do heroe e conseguindo novas habilidades. Certos obxectos poden combinarse entre eles por medio de receitas predefinidas para crear outros obxectos máis poderosos. Esta mecánica provoca que a adquisición de obxectos particularmente beneficiosos para cada tipo de heroe sexa outro dos elementos tácticos máis importantes deste mod.
DotA ofrece varios modos de xogo, seleccionados polo anfitrión da partida ó comezo da mesma. Estes modos de xogo determinan a dificultade do escenario así como a capacidade de cada xogador para escoller un heroe da súa elección ou manexar un asignado de forma aleatoria. Moitos destes modos de xogo poden combinarse entre eles, permitindo así unha maior flexibilidade e diversidade nas partidas.
Desenvolvemento
Warcraft III foi o terceiro título da serie de videoxogos de estratexia en tempo real Warcraft, desenvolvidos por Blizzard Entertainment. Da mesma forma que no caso do Warcraft II, Blizzard incluíu un editor de mapas gratuíto no xogo que lle permitía ós xogadores crear escenarios a medida e mapas para o xogo, que podían usarse en partidas en liña con outros xogadores a través do servizo Battle.net. Estes escenarios a medida podían consistir en pequenos cambios de terreo no mapa para xogar da mesma forma que nas partidas normais de Warcraft, ou podían ser escenarios de xogo completamente novos con obxectivos, unidades, obxectos e eventos a medida, como ocorreu no caso de Defense of the Ancients.
A primeira versión de Defense of the Ancients publicouna no 2003 un deseñador de mapas baixo o alcume de Eul, baseando o mapa nun escenario xa existente para o xogo StarCraft coñecido como "Aeon of Strife". A expansión The Frozen Throne engadiu novas características ó editor de mundos do Warcraft III, pero Eul non fixo ningunha actualización no escenario empregando estas novas características. Outros deseñadores de mapas produciron novos mapas e escenarios derivados que incluían novos heroes, obxectos e características. De entre tódalas variantes de DotA que se crearon destacou o escenario denominado DotA Allstars, creado orixinalmente polos deseñadores coñecidos como Meian e Ragn0r, que recompilaron os heroes máis populares de tódalas variacións existentes ata ese momento e fixeron unha recompilación deles nun só mapa. En marzo de 2004 o deseñador Steve Feak, coñecido como Guinsoo, tomou o control do desenvolvemento de DotA Allstars, encargándose das versións 3.xx ata as 5.xx. Trala publicación das primeiras versións 6.x, o 28 de febreiro de 2005 Guinsoo anunciou que deixaba a creación de mapas para Warcraft III, deixando a cargo do proxecto ós coñecidos como Neichus e IceFrog. Ó pouco deste anuncio, Neichus retirouse do equipo, quedando o desenvolvemento nas mans de IceFrog, quen comezou coa serie de versións 6.xx do DotA Allstars.
O mantemento de Defense of the Ancients lévase a cabo por medio do foro oficial do mod. Os usuarios poden publicar ideas para novos heroes e obxectos no foro, e algúns destes inclúense no mapa. Os xogadores tamén contribúen creando iconas, engadindo descricións para os heroes ou creando debuxos para as pantallas de carga do mapa. Tamén existen versións do escenario nas que os heroes inimigos están controlados pola intelixencia artificial. A páxina dota-allstars.com acadou en maio de 2009 uns 1 500 000 de usuarios rexistrados, cun número de visitantes únicos dun millón ó mes. Ese mesmo mes IceFrog anunciou que pasaría a desenvolver unha nova web oficial, playdota.com, ó mesmo tempo que continuaría co desenvolvemento do mod.
Recepción
miniatura|dereita|250px|Os tres equipos finalistas da primeira edición do campionato Defense of the Ancients no [[World Cyber Games]] A popularidade de Defense of the Ancients incrementouse dende a súa publicación inicial. O escenario foi incluído nun artigo de 2004 da revista Computer Gaming World que trataba sobre novos mapas e mods do Warcraft III. DotA Allstars converteuse nun escenario importante nos torneos, destacando na primeira edición da convención BlizzCon de 2005. DotA Allstars tamén formou parte dos xogos incluídos no World Cyber Games de Malaisia e Singapur que comezaron no 2005, e nos World Cyber Games Asian Championships que deron comezo na tempada de 2006. Defense of the Ancients tamén foi incluído nos torneos Cyberathlete Amateur League e CyberEvolution. Posteriormente, o mod formou parte da Electronic Sports World Cup (ESWC) de 2008. Oliver Paradis, o director de competición do ESWC, afirmou que os motivos para incluílo no torneo foran o gran nivel de apoio da comunidade que tiña o escenario e o seu atractivo global.
O mod acadou unha notable popularidade en diversas partes do mundo. En Filipinas e Tailandia o número de xogadores igualouse ó do videoxogo Counter-Strike. No norte de Europa tamén conseguiu un certo nivel de popularidade, inspirando a canción "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" do músico sueco Basshunter, que acadou o posto 116 na lista "European 2006 charts" e chegou a estar entre os dez primeiros nas listas de sinxelos de Suecia, Noruega, e Finlandia. Os torneos en LAN supuxeron unha gran parte da popularidade mundial deste mod, incluíndo torneos importantes dentro da escena dos videoxogos en Suecia e Rusia. Porén, a falta deste tipo de torneos en LAN e campionatos en Norteamérica causou que varios equipos profesionais deste xogo se separasen. Blizzard chegou a usar a DotA como exemplo do que os deseñadores de mapas podían chegar a conseguir empregando ferramentas fornecidas polos desenvolvedores de xogos.
En xuño de 2008, Michael Walbridge afirmou nun artigo de Gamasutra que DotA era "con toda probabilidade o mod gratuíto sen soporte oficial máis popular do mundo". En relación á comunidade construída ó redor do xogo, Walbridge afirmou que unha das fortalezas de DotA era precisamente o mantemento que recibía da propia comunidade. O xornalista de videoxogos Luke Smith cualificou a DotA como "o RTS definitivo".
Influencia e legado
Defense of the Ancients acreditouse como unha das influencias do videoxogo de 2009 Demigod de Gas Powered Games, e GameSpy indicou que a premisa deste xogo centrábase ó redor de "semideuses que xogaban a DotA na vida real". Steve Feak "Guinsoo" aplicaría posteriormente moitas das mecánicas e leccións aprendidas de Defense of the Ancients no videoxogo League of Legends, publicado por Riot Games. Outro dos xogos derivados de DotA foi Heroes of Newerth de S2 Games. Blizzard Entertainment tamén desenvolveu un xogo propio inspirado no DotA, titulado Heroes of the Storm, que inclúe diversos heroes das diversas series de videoxogos publicados pola compañía.
Continuación: Dota 2
En outubro de 2009, IceFrog foi contratado por Valve Corporation para liderar un equipo de desenvolvemento nun novo proxecto que el mesmo describiu como "grandes novas para os fans de DotA". Valve anunciou de forma oficial unha continuación independente do mod orixinal baixo o título de Dota 2 en outubro do 2010. Dota 2 continúa cun estilo e mecánicas de xogo moi semellantes ó DotA, adaptando directamente a estética e heroes do mod orixinal. A maiores das constantes de xogo habituais do orixinal, Dota 2 inclúe soporte de Steam e seguimento de perfís, deseño que pon énfase e da soporte á organización de xogadores en partidas para este xogo.
A publicidade e rexistro da marca Dota como franquía por parte de Valve foi obxectivo de crítica e oposición por parte dos contribuidores de DotA Allstars que traballaban nese momento para Riot Games, así como por parte de Blizzard Entertainment, e as dúas compañías presentaron unha denuncia legal opoñéndose a este rexistro da marca por parte de Valve. A disputa legal resolveuse o 11 de maio do 2012. Valve retivo os dereitos comerciais da marca rexistrada, mentres que o uso non comercial mantívose aberto ó público xeral. Dota 2 publicouse finalmente o 9 de xullo de 2013.
Vilanova, Barro, Noia
Vilanova é un lugar da parroquia de Barro no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 67 habitantes (32 homes e 35 mulleres).
Tratado de Lausana
O Tratado de Lausana (francés: Traité de Lausanne) foi un tratado de paz que estableceu as fronteiras da Turquía moderna. Foi asinado na cidade suíza de Lausana o 24 de xullo de 1923 entre os gobernos de Grecia, Turquía e as nacións aliadas da primeira guerra mundial e considérase parte da partición do Imperio otomán.
Características
O tratado de Lausana invalidou o Tratado de Sèvres, asinado polo Imperio Otomán tras a primeira guerra mundial, pero que non fora aceptado polo novo estado turco fundado por Kemal Ataturk trala Guerra de Independencia Turca. O 20 de outubro de 1922 deu comezo a conferencia de paz, que foi interrompida tras intensas discusións o 4 de febreiro de 1923 e retomada o 23 de abril do mesmo ano. O texto final foi asinado o 24 de xullo, despois de oito meses de deliberacións.
Os principais signatarios foron İsmet İnönü pola parte turca e Eleftherios Venizelospola parte grega. O tratado outorgaba a Turquía a Tracia oriental, as illas de Imbros e Ténedos no Exeo nororiental, e garantía a protección da minoría grega en Turquía e turca en Grecia respectivamente. Non obstante, de acordo co chamado acordo de intercambio de poboación, a maioría da poboación grega de Turquía foi trasladada a Grecia, da mesma forma que unha parte importante da poboación turca de Tracia occidental foi trasladada a Turquía.
Tarso (anatomía)
O tarso é unha zona anatómica situada entre o final dos ósos da perna e o esqueleto do pé (metatarso). Está composto por catro ósos, distribuídos en dúas fileiras con dous ósos cada unha:
Tratado de Lausana
Características
En total calcúlase que aproximadamente 1.650.000 gregos foron desprazados dos seus fogares en Anatolia e 670.000 turcos de Grecia foron trasladados a Turquía. Exceptuouse á minoría grega de Istambul (125.000 gregos) e aos habitantes gregos das illas de Imbros e Ténedos. En Grecia permaneceron 110.000 turcos, fundamentalmente na Tracia occidental. A república de Turquía recoñeceu así mesmo o mandato británico sobre a illa de Chipre.
Tarso (anatomía)
Articulación cos ósos da perna
Artigo principal: Nocello
Tratado de Lausana
Novas fronteiras
miniatura|dereita|Fronteiras de Turquía tralo tratado de Lausana. O Tratado definiu as fronteiras europeas do Reino de Grecia, do Reino de Bulgaria e Turquía. Oficialmente concluíu toda soberanía turca sobre as illas do Dodecaneso (artigo 15), Chipre (artigo 20), Exipto e o Sudán (artigo 17), Siria e Iraq (artigo 3). Os territorios do Kurdistán foron repartidos entre varios países, e Armenia foi dividida entre o novo estado turco e a Unión Soviética.
Tarso (anatomía)
Articulacións tarso metatarsianas
Non é unha única articulación, senón que hai varias. As tres son artrodiais.
Tratado de Lausana
Novas fronteiras
As fronteiras turcas con Arabia Saudita e o Iemen foron controladas por tropas turcas até o 23 de xaneiro de 1919, en que foron transferidas ao Reino Unido, e quedaron definidas (como perdidas para os turcos) no artigo 3.
Turquía tamén renunciou, segundo o artigo 22, en favor do Reino de Italia aos seus intereses en Libia, segundo o previamente establecido en 1912 no artigo 10 do Tratado de Ouchy. Porén, Turquía corrixiu parcialmente os reveses do Tratado de Lausana en 1938, cando obtivo a provincia de Hatay de mans de Francia, e en 1974, cando ocupou o terzo setentrional de Chipre.
Teresa Carreño
Traxectoria
Filla de Manuel Antonio Carreño, quen a introduciu sendo moi nova no mundo da música. Aos cinco anos xa practicaba no piano máis de 500 exercicios que o seu pai compuxera. Continuou os estudos da man de Jules Hohené Georges Mathias, e tempo despois co compositor Louis Moreau Gottschalk en Nova York.
Aos seis anos publicou a súa primeira obra, Gottschalk Waltz, adicada ao seu mestre, que tivo un grande éxito. En 1862 a familia tivo que trasladarse aos Estados Unidos de América debido á situación política en Venezuela, e alí comezou a dar pequenos concertos privados para mostrar os seus progresos co piano. Ese ano, o 25 de novembro, deu o seu primeiro concerto público, e ao ano seguinte ofreceu outro concerto privado na Casa Branca, invitada por Abraham Lincoln. Aos nove anos debutou como solista na Orquestra Sinfónica de Boston e coa Filharmónica de Londres, e fixo xiras por Cuba, EEUU ou Francia.
En 1866 faleceu a súa nai, pero isto non foi un impedimento para que continuase a xira en España, e a súa volta aos Estados Unidos. Con dezanove anos casou co violinista Emile Sauret. Froito deste matrimonio naceu unha filla, que deu en adopción. As datas coincidiron coa morte do seu pai.
En 1876 volveu a casar e tivo tres fillos, aos que criou mentres daba concertos por Estados Unidos e o Canadá. Viaxou dúas veces máis a Venezuela, e nalgunhas composicións da artista e posible apreciar o seu amor pola patria, nas que se advirten claras alusión sao merengue característico do país.
En 1889 volveu separarse e viaxou a Alemaña, onde volveu contraer matrimonio cun pianista, con quen tivo dúas fillas. Pero o matrimonio apenas durou tres anos; volveu casar, desta vez con Arturo Tagliapietra, irmán do seu segundo esposo.
En 1917, cando preparaba unha xira por Suramérica sufriu graves problemas de saúde, e diagnosticáronnlle parálise parcial do nervio óptico, que ameazaba con estenderse ao cerebro. Faleceu o 12 de xuño de 1917.
Compuxo un importante número de obras.
Soiuz 12
Soiuz 12 foi unha misión espacial tripulada soviética lanzada o 27 de setembro de 1973 mediante un foguete Soiuz 11A511 desde o cosmódromo de Baikonur.
Características
A misión de Soiuz 12 foi probar a nova nave Soiuz 7K-T, con melloras aplicadas despois da traxedia da Soiuz 11. A bordo iban o comandante Vasili Lazarev e o enxeñeiro de voo Oleg Makarov. Tras case dous días de probas a cápsula tripulada reentrou na atmosfera terrestre e aterrou a uns 400 km ao suroeste de Karaganda.