cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Voltaire
Xuventude
Deixou o colexio aos dezasete anos e anunciou ao seu pai que quería ser un home de letras e non avogado ou titular dun cargo de conselleiro no Parlamento, investimento con todo considerable que este último fixera para el. Ante a oposición paterna, inscribiuse na escola de dereito e continuou frecuentando os libertinos do Temple, cultivando o gusto polo luxo e o exceso. O seu pai afastouno momentaneamente enviándoo a Caen, e logo confiouno o irmán do seu padriño, marqués de Châteauneuf, que acababa de ser nomeado embaixador na Haia e que o aceptou como o seu secretario privado. Pero o seu afastamento non duraría. En Nadal de 1713, xa estaba de volta, destituído do seu cargo e expulsado fóra dos Países Baixos por mor dunhas relacións escandalosas cunha dama. Furioso, o seu pai quería envialo os Estados Unidos de América, pero acabouno colocando no estudo dun maxistrado parisiense. Sería salvado por un antigo cliente de Arouet, letrado e moi rico, o señor de Caumartin, marqués de Saint-Ange, que o convence de confiarlle o seu fillo para probar o talento poético do mozo rebelde. Voltaire pasou estas vacacións forzadas no castelo de Saint-Ange, preto de Fontainebleau, lendo, escribindo e escoitando os relatos do seu anfitrión, que lle servirán para La Henriade  e para Le Siècle de Louis XIV. miniatura|esquerda|150px|O rexente, Filipe de Orleans miniatura|300px|O castelo de Sceaux. A [[Anne-Louise Bénédicte de Bourbon-Condé|duquesa de Maine tivo nunha corte case real e esixía aos seus hóspedes falar en verso sobre todo e sobre nada. Nestes xogos, Arouet era un experto de primeira]] En 1715 cando Arouet tiña 21 anos produciuse a rexencia de Filipe duque de Orleáns. Arouet era tan brillante e tan divertido que a alta sociedade disputábase a súa presenza. Puido facerse amigo do rexente, pero atopábase no campo dos seus inimigos. Invitado ao castelo de Sceaux, o centro máis activo da oposición o novo poder, no que a duquesa de Maine, casada co duque de Maine, bastardo lexitimado de Luís XIV, non pode deixar de facer a insultar os asuntos amorosos do rexente ou a súa filla, a duquesa de Berry, que acaba de dar a luz clandestinamente unha filla. O 4 de maio de 1716, exiliouse en Tulle. O seu pai utiliza a súa influencia cos seus antigos clientes para influír no rexente, que substitúe Tulle por Sully-sur-Loire, instalándose no castelo do novo duque de Sully, un coñecido dos seus tempos no Temple e que vivía xunto cos do seu círculo nunha sucesión de bailes, de festíns e de espectáculos diversos. Ao acproximarse o inverno, solicitou a graza do rexente que, sen rancor, perdoouno. O mozo Arouet recomezou a súa vida turbulenta en Saint-Ange e en Sceaux, aproveitando a hospitalidade dos ricos e da comodidade dos seus castelos. Pero, influído polo ambiente, algunhas semanas máis tarde, volve facer das súas. Deste xeito o 16 de maio do 1717, é enviado á Bastilla por lettre de cachet (orde real). Tiña vinte e tres anos e estivo encarcerado once meses.
Primeiros logros literarios
miniatura|100px| Voltaire faise famoso aos 24 anos grazas ao éxito da súa traxedia [[Èdipo (Voltaire)|Èdip (1718)]] Na súa primeira saída da prisión da Bastilla, consciente de desperdiciar o seu tempo e talento anteriormente, quere dar un novo rumbo á súa vida e facerse famoso nos xéneros máis nobres da literatura do seu tempo: traxedia e poesía épica.
Nos once meses de prisión concluíu a súa primeira traxedia, Oedipe (levada á escena no ano seguinte) e iniciou un poema épico sobre Henrique IV. Este sería publicado anonimamente en Xenebra co título de Poème de la ligue (1723).
A seguir dun duelo cun membro da nobreza, o fidalgo Rohan, Voltaire foi novamente preso na Bastilla. Liberado despois de dúas semanas, co compromiso de saír de Francia. Puxo rumbo entón a Inglaterra en 1726, onde permaneceu até 1728 ou 1729. Fixo amizade cos escritores Pope e Swift e familiarizouse coa lingua inglesa e co pensamento de Isaac Newton. Publicou ensaios sobre Poesía e Historia e tornouse admirador do sistema político británico.
Mudouse para Potsdam en 1751, onde desempeñou o cargo de axudante de cámara e guía literario de Frederico o Grande. Mais incompatibilizouse co rei da Prusia en 1753 e levou logo unha vida errante até 1755, ano en que se estabeleceu nunha propiedade que batizara Délices, próxima de Xenebra. En 1756 publicou La loi naturelle, Le désastre de Lisbonne e Essai sur les moeurs. En 1759 o conto filosófico Candide, seguindo Traité sur la tolérance (1760), Dictionnaire philosophique portatif (1764).
Regresou a París en 1778 e foi iniciado masón no día 7 de abril de 1778, na loxa masónica "Les Neuf Soeurs", da cidade de París. Morreu ese mesmo ano.
Pensamento
A razón da súa celebridade son as súas obras literarias e filosóficas. Os seus textos caracterízanse pola leveza de linguaxe, fuxindo de calquera tipo de grandilocuencia. Mestre da ironía, utilizouna como arma superior do individuo civilizado para atinxir os seus inimigos, frecuentemente por el parodiados, demostrando en todos os momentos un finísimo sentido de humor.
Son coñecidas as súas diverxencias con Montesquieu sobre o dereito dos pobos á guerra. Voltaire non ve oposición entre unha sociedade alienante e un individuo oprimido, idea defendida por Rousseau, mais antes cre nun sentimento universal e innato da xustiza, que ten que observarse nas leis de todas as sociedades. A vida en común exixe unha convención, un contrato social para preservar o interese de cada un. O instinto e a razón do individuo lévano a respectar e promover tal pacto. O propósito da Moral é ensinarnos os principios desta convivencia frutífera. O traballo do home é tomar o seu destino nas súas mans, mellorar a súa condición mediante a ciencia e a técnica e dar beleza á vida a través da Arte.
Foi un opositor da Igrexa católica que, segundo el, era un símbolo da intolerancia e da inxustiza. Con todo, revelou en 2 de marzo de 1778, en contrapartida á súa postura ideolóxica acerca da Igrexa, a súa profesión de fe á relixión Católica, nun texto asinado por el mesmo, publicado no tomo XII da revista francesa Correspondance Littéraire, Philosophique et Critique (1753-1793), nas páxinas 87-88. Neste texto, o pensador francés pide perdón a Deus polas faltas cometidas e por ter escandalizado a Igrexa por anos. Empeñouse, tamén, na loita contra os erros xudiciais e na axuda ás súas vítimas. A burguesía liberal e anticlerical fixo del o seu ídolo. Voltaire contribuíu de maneira notable a fixar o concepto de tolerancia relixiosa. Foi un loitador contra a intolerancia e a superstición e sempre defendeu a convivencia pacífica entre persoas de diferentes crenzas e relixións.
Cámara fotográfica
miniatura|250px|Cámara fotográfica antiga. Unha cámara fotográfica é un dispositivo utilizado para tomar fotografías, xa sexa individualmente ou en secuencia. O seu nome deriva do latín camera obscura, que significa "cámara escura" e refírese a un mecanismo antigo para proxectar imaxes no cal unha habitación (ou cámara) funcionaba de maneira similar a como funciona unha cámara fotográfica actualmente.
Voltaire
Obra
miniatura|Elémens de la philosophie de Neuton, 1738
Cámara fotográfica
Compoñentes
Os compoñentes básicos dunha cámara son:
Voltaire
Tratado sobre a tolerancia
.
Cámara fotográfica
Tipos
miniatura|dereita|250px|[[Cámara réflex dixital.]] Tipos de cámaras:
A Igrexa greco-católica no Imperio Ruso
Os gobernantes rusos tiveron unha actitude negativa respecto aos greco-católicos, considerándoos como ortodoxos que, baixo coacción, aceptaran a xurisdición papal, e que renunciarían á Unión de Brest á menor oportunidade. Durante o goberno de Catarina II se realizou unha actividade importante para a conversión dos greco-católicos de Belarús e Lituania á ortodoxia. Logo da pausa que supuxeron os reinados de Paulo I e Alexandre I, o tsar Nicolao I retomou a loita contra a Unión. A supresión administrativa da Igrexa greco-católica foi precedida por unha longa campaña para asemellar os seus ritos aos da Igrexa ortodoxa rusa, que foi coordinada polo bispo Yosyf Semashko. En 1839 o sínodo de Polack proclamou a abolición da Unión en Lituania e Belarús; só sobreviviu a eparquía de Chełm, posteriormente suprimida en 1875. As autoridades empregaron medidas coercitivas contra a poboación para forzar a súa conversión; en lugares como Pratulin e Drelów houbo varias vítimas mortais entre os greco-católicos. Malia o recoñecemento administrativo de todos os greco-católicos como ortodoxos, arredor de 100.000 persoas nunca obedeceron as ordes tsaristas, boicoteando as parroquias da Igrexa ortodoxa rusa. Esta política contraria á Unión por parte dos sucesivos tsares estaba relacionada coa política de rusificación das terras capturadas como resultado das particións de Polonia.
Reinado de Catarina II
Inmediatamente logo da anexión ao Imperio Ruso dos territorios onde os greco-católicos constituían a maioría da poboación, a tsarina Catarina II declarou a súa tolerancia cara a poboación católica de "ambos os dous ritos", e asegurou que a súa situación non variaría en comparación coa que viviran na República das Dúas Nacións. Porén, na realidade, o goberno ruso tratou aos greco-católicos como rusos ortodoxos que se viran obrigados cambiar de relixión, e que só era cuestión de tempo a súa conversión á ortodoxia. O 2 de setembro de 1780 Catarina II enviou un rescrito ao gobernador de Polotsk e Mogilev Chernyshev, no que permitía que o clero ortodoxo se apoderara das igrexas greco-católicas se a freguesía o desexaba. Chernyshev e o bispo ortodoxo de Mogilev Georgii Konisskii aplicaron unha interpretación bastante ampla do rescrito, o que levou á entrada na Igrexa ortodoxa rusa de 112.573 fieis, 35 sacerdotes, e 95 igrexas parroquiais; todas estas actuacións foron realizadas malia as protestas da xerarquía greco-católica. Ao mesmo tempo, Catarina II promoveu o nomeamento dun bispo auxiliar para a eparquía de Kíiv, Viktor Sadkovskii, quen ía repetir as accións do bispo de Mogilev nos territorios da Ucraína do Dniéper, Volinia e Podolia. Despois da segunda partición de Polonia, Sadkovskii pasou a ser o bispo ortodoxo de Minsk. Unha das súas primeiras accións foi publicar unha carta pastoral na que informaba que todos os greco-católicos que desexaran pasar á ortodoxa tan só debían informarlle, e que o metropolita Teodosii Rostotskyi unicamente tiña que tomar nota da conversión. A propia Catarina II apoiou xenerosamente as actividades do bispo Sadkovskii e dos seus sacerdotes. En outubro de 1794 o xerarca informou ao Sínodo da Igrexa ortodoxa rusa da adquisición de 721 parroquias greco-católicas, e ao ano seguinte doutras 1607 adicionais. En contraposición, as estatísticas de 1802 recollidas polo bispo greco-católico Mykhailo Levytskyi, indican que naquel momento os greco-católicos só conservaban 176 igrexas.
Catarina II tamén utilizou aos greco-católicos como moeda de cambio nas súas negociacións coa Santa Sé relacionadas coa aprobación dos cambios feitos pola tsarina na estrutura administrativa da Igrexa latina en Rusia. A conversión de arredor de 100.000 persoas entre os anos 1780 e 1783 forzou á Igrexa católica a aceptar os cambios, coa esperanza de deter o proceso de destrución da Unión.
A estrutura administrativa da Igrexa ortodoxa rusa foi desenvolvida a expensas dos greco-católicos. En 1806, das estruturas greco-católicas en territorio ruso, só quedaba a arquieparquía de Polack dirixida polo bispo Iraklij Lisoŭski, quen era de total confianza da tsarina. A eparquía ortodoxa rusa de Podolia-Bratslav foi estabelecida principalmente a costa dos centros tomados dos greco-católicos. As propiedades dos bispos greco-católicos foron tomadas polo estado, e parcialmente asignadas a remuneracións para os militares e funcionarios distinguidos na difusión da ortodoxia.
Reinado de Paulo I
Logo da chegada de Paulo I ao poder, a actitude das autoridades respecto aos greco-católicos mudou. O novo tsar era reticente a eles (malia ser favorable ao catolicismo latino), pero a súa política foi de contradicir programaticamente as accións da súa nai. Paulo I aceptou a restauración das tres dioceses greco-católicas e ordenou que parasen as actividades proselitistas da xerarquía ortodoxa. Os greco-católicos pasaron a estar subordinados ao Colexio do Clero encabezado polo arcebispo de Mogilev.
Reinado de Alexandre I
Co propósito de deter a vaga de transicións ao rito latino, Alexandre I creou unha sección greco-católica no Colexio Eclesiástico Católico en 1804, nomeando ao bispo Jazafat Bulhak como o seu presidente. Isto foi apoiado pola xerarquía greco-católica, xa que o percibiu como unha oportuinidade para evitar a latinización do rito. En 1805 o Colexio foi dividido en días seccións, e Iraklij Lisoŭski pasou a dirixir a sección greco-católica; cría na posibilidade dunha unificación completa das igrexas, polo que levou a cabo unha reforma litúrxica durante a súa administración, eliminando elementos introducidos no culto por influencia latina, e introducindo outros típicos da Igrexa ortodoxa rusa.
Reinado de Nicolao I
Dende o comezo do seu reinado, Nicolao I levou a cabo varias accións decisivas para loitar contra a Igrexa greco-católica. O 11 de agosto de 1829 recibiu en audiencia ao seus representantes, e declarou que a súa intención era a de "organizar" a Igrexa greco-católica, e eliminar todas as influencias latinas nela. Porén, o goberno ruso non aboliu a Unión de forma inmediata, mais desenvolveu un plan a longo prazo baseado na asunción de que a maior similitude entre o ritual greco-católico e o ortodoxo levaría a unha unión natural entre ambas as dúas Igrexas. O principal impulsor e executor deste enfoque foi o bispo de Mscisłaŭ Yosyf Semashko. Cautivado pola ortodoxia rusa, que coñecera en San Petersburgo, se consideraba el mesmo ruso, e preparou un plan para debilitar a Unión; o bispo presentou o plan ao tsar, e obtivo a súa aprobación.
De acordo co proxecto de Semashko, en 1828 as funcións das seccións latina e grega do Colexio Eclesiástico foron totalmente separadas, creando na práctica un Colexio Greco-Católico dirixido por Jazafat Bulhak. Posteriormente foi reestruturada a administración da Igrexa greco-católica, dividíndoa entre unha arquidiocese belarusa (dirixida por Bulhak) e unha diocese lituana, dirixida polo propio Semashko. Logo do Alzamento de Novembro, as autoridades rusas aboliron a metade dos 95 mosteiros basilianos que seguían a existir; nesta ocasión foi cando a Igrexa ortodoxa tomou a Laura de Pochaiv. En 1835 prohibiuse aos católicos pasar do rito bizantino ao rito romano.
En 1834 as autoridades rusas comezaron unha intensa campaña de cambios litúrxicos na Igrexa greco-católica. Os libros litúrxicos en uso polos greco-católicos foron substituídos por edicións rusas, e das igrexas se eliminaron bancos e órganos, alleos á tradición ortodoxa, así como as imaxes de santos católicos non recoñecidos pola Igrexa ortodoxa rusa. A partir de 1837 todos os asuntos relativos ao funcionamento da Igrexa greco-católica pasaron a estar suxeitos do Sínodo da Igrexa ortodoxa rusa.
Logo do pasamento de Jazafat Bulhak en 1838, o episcopado greco-católico do Imperio Ruso pasou a estar composto só por partidarios da disolución da Igrexa greco-católica na Igrexa ortodoxa rusa (o propio Yosyf Semashko, Antonij Zubko e Vasiĺ Lužynski). O 12 de febreiro de 1839 foi finalmente aprobada a disolución da Igrexa greco-católica no sínodo de Polack. Despois destes acontecementos, a única institución greco-católica existente baixo goberno ruso pasou a ser a eparquía de Chełm.
Reinado de Alexandre II
Os pasos para eliminar a última eparquía greco-católica do Imperio Ruso comezaron logo do Alzamento de Xaneiro e foron parte dunha campaña máis ampla de rusificación do país de Chełm. A adopción da ortodoxia por parte dos greco-católicos era ao mesmo tempo unha forma de absorbelos na cultura e nación rusas. Os principais impulsores desta solución foron o secretario de estado para Polonia, Nikolai Miliutin, e o director xeral para asuntos internos e o clero do Reino de Polonia, Vladimir Cherkasskii. A intención era seguir o mesmo procedemento utilizado antes do sínodo de Polack, sen ter en conta que na rexión de Chełm a adherencia ao catolicismo de rito bizantino era moito maior entre a poboación que nas terras de Belarús e Lituania.
250px|miniatura|Os Mártires de Pratulin, obra de [[Walery Eljasz-Radzikowski.]]
En 1864 as autoridades tsaristas disolveron os mosteiros basilianos de Lublin, Chełm, Biała Podlaska e Zamość, trasladando aos monxes a un convento en Varsovia. En 1866 foi abolido o dereito de padroado, dando á nobreza polaca control sobre o clero parroquial. O clero greco-católico comezou a recibir salarios do goberno. As autoridades rusas comezaron tamén a recrutar sacerdotes greco-católicos de Galicia dispostos a traballar na rexión de Chełm, con posturas rusófilas e involucrados en eliminar elementos latinos do rito greco-católico. Ademais, prohibiuse aos greco-católicos pasar ao rito latino. A pesar de que parte da xerarquía ortodoxa (entre eles o arcebispo Ioannikii Gorskii) se opoñía á supresión da Unión a través da represión, favoreciendo un traballo a longo prazo entre a poboación, o goberno tsarista decidiu de forma inmediata abolit a Igrexa greco-católica. De acordo cun comité segredo, o administrador da eparquía de Chełm Markell Popel ordenou que os actos de culto foran celebrados segundo o rito sinodal da Igrexa ortodoxa rusa. Isto resultou en protestas dos greco-católicos, suprimidas en Drelów e Pratulin por medios militares, que causaron varias mortes (mártires de Drelów e mártires de Pratulin). En 1875 foi proclamada a liquidación completa da Unión de Brest na rexión de Chełm, e a unión da eparquía á Igrexa ortodoxa rusa. Arredor de 29.000 persoas non aceptaron esta decisión, e un grupo maior, oficialmente ortodoxos, seguiron a se considerar greco-católicos. O bispo ortodoxo de Chełm en 1905, Evlogii Georgievskii, estimaba o seu número en 100.000 persoas. Describindo a situción relixiosa da rexión, escribiu:
150px|miniatura|[[Igrexa de San Nicolao de Drohiczyn|Igrexa clasicista de Drohiczyn, con cúpulas de estilo ortodoxo ruso engadidas despois de 1839.]] No territorio da antiga eparquía de Chełm todos os símbolos da Unión foron eliminados, identificados cun dominio estranxeiro en terra "eternamente rusa" (rutena). As iconas percibidas como non canónicas, e os libros e utensilios litúrxicos greco-católicos foron destruídos; as cruces de termo e figuras, consideradas como "demostracións externas de fe caracteristicamente latinas" foron eliminadas. Tamén fixéronse cambios na arquitectura das igrexas, facéndoas máis similares ás igrexas construídas en Rusia.
Pablo Piñeiro Vázquez
Pablo Piñeiro Vázquez, nado cara a 1907, foi un político galego.
Traxectoria
Oficial do Rexistro da Propiedade de Caldas de Reis. Colaborou en El Pueblo Gallego. Foi alcalde de Caldas de Reis en marzo de 1936. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu. Formou parte do grupo de Manuel González Fresco. Logrou pasar a Francia e exiliouse na Arxentina, arribando a Buenos Aires no vapor Massilia o 5 de novembro de 1939. Sufriu expediente de responsabilidades políticas en 1942.
Lingua córnica
miniatura|Unha falante de lingua córnica. A lingua córnica (en córnico: Kernewek ou Kernowek) é unha lingua que pertence ao grupo das linguas britónicas dentro das linguas celtas (o britónico tamén inclúe o galés, bretón, o extinguido cúmbrico e quizais o ivérnico). O gaélico escocés, irlandés e manx pertencen ao grupo Goidélico. O córnico comparte o 80% do seu vocabulario básico co bretón. O córnico empregouse como lingua falada ata finais do século XVIII sendo a súa derradeira falante nativa Dolly Pentreath, e foi revivida outra vez no século XX. No 2006 estimouse que había 3.500 falantes de córnico nun nivel básico, e aproximadamente uns 500 que o falan de maneira fluída.
Clasificación
O córnico é unha lingua britónica, un grupo das linguas insulares da familia lingüística céltica. As linguas britónicas tamén inclúen ao galés, ao bretón e ao cúmbrico.
Historia
miniatura|dereita|340px|Texto en córnico. O córnico apareceu cara ao 600 d. C. como resultado do desenvolvemento independente do dialecto suroccidental britónico tardío. Tradicionalmente divídese a historia do córnico en catro fases: Desapareceu como idioma de uso habitual no século XVIII, substituído progresivamente pola lingua inglesa, e crese que Dolly Pentreath, finada en 1777, foi a última falante nativa monolingüe, se ben houbo falantes nativos posteriores non monolingües. Se ben ao parecer as súas últimas palabras foron Me ne vidn cewsel sawznek! (Non quero falar inglés!), Dolly coñecía algo deste idioma, polo que se supón que a última falante puramente monolingüe puido ser Chesten Marchant, finada en 1676.
Existen evidencias de que durante o século XIX e comezos do XX o córnico sobreviviu como lingua de ámbito doméstico no seo dalgunhas familias.
A pesar de desaparecer como lingua común a partir do século XVIII, desde o primeiro cuarto do século XX houbo intentos de recuperación, o que se conseguiu de forma notable. O rexurdimento iniciouse en 1904, cando Henry Jenner publicou Handbook of the Cornish Language. Durante os seguintes sesenta anos recuperouse o uso escrito e, nun ámbito moi reducido,o uso oral, debido sobre todo á falta de comunicación e á dificultade dos falantes para reunirse. Non obstante, a mellora dos medios de comunicación e de transporte ao longo do século XX facilitaron a comunicación entre falantes: hai casos de pais e nais que comezaron a falar en córnico cos seus fillos e fillas, o que creou falantes nativos despois de moito tempo.
En 1933 celebrouse a primeira misa en córnico; durante os seguintes corenta anos houbo unha media de tres cada ano. En 1997 o bispo de Truro Bill Ind comezou a aprender o idioma e pasou a formar parte do comité para coordinar a tradución da Biblia.
No século XXI a lingua estúdase en diversas escolas, institutos e universidades. En 2010 inaugurouse a primeira escola na que o córnico é a lingua principal de ensinanza. Existen diversas asociacións de protección da lingua, como Kesva an Taves Kernewek, e existe un programa de radio semanal bilingüe de quince minutos en Radio Cornwall. Un estudo realizado por Kenneth MacKinnon en 2000 estimaba en 300 o número de falantes. En 2006 estimouse que unhas 500 persoas o dominan con fluidez, e unhas 3500 posúen certos coñecementos, ou poden entendelo cun nivel básico, pero non o falan decote. O Cornish Language Strategy project estimou en 2008 cara a 2000 o número de persoas capaces de falalo de forma fluída.
Gramática
O vocabulario procede, nun 80 %, do céltico, se ben recibidiu notable influencia doutras linguas ao longo dos séculos, como o inglés ou o latín, da cal proceden termos como eglos, 'ecclesia' (igrexa), eur 'hora' (hora), korf 'corpus' (corpo), Krist 'Christus' (Cristo), spyrys 'spiritus' (espírito) ou termyn 'terminus' (termo).
Hai dous xéneros gramaticais, masculino e feminino, e certas terminacións que se corresponden co xénero: por exemplo, os abstractos en -yeth, os nomes de lugar en -va/-ek e os nomes formados engadindo -en a un plural colectivo son femininos; os nomes abstractos en -ans, -der/-ter, os nomes de lugar en -jy/-ty e todos os nomes verbais son masculinos.
Existen doce marcadores de plural, como lu 'exército', (luyow); bron 'outeiro' (bronyon); pren 'árbore', (prenyer). Algúns plurais fórmanse por flexión interna, como dans/dyns ('dente'). Non existe sistema de declinación: as relacións sintácticas indícanse mediante preposicións ou aposición.
A numeración do 1 ao 10 é: 1 onen/un; 2, deu; 3, try; 4, peswar; 5, pymp; 6, whegh; 7, seyth; 8, eth; 9, naw; 10,dek; 11, unnek; 12, deudhek; 20, ugans, 30, dek warn ugans; 40, deugans; 60, try ugans; 100, cans. Os números deu, try e peswar teñen formas femininas: dyw, tyr e peder.
Os verbos teñen tres modos: indicativo, imperativo e subxuntivo. O indicativo consta de presente/futuro, pretérito, copretérito e antepretérito; o subxuntivo, de presente/futuro e copretérito.
Os pronomes personais son: my (eu), ty (ti), ef (el), hy (ela), ny (nós), why (vós) e y (eles/elas). O pronome relativo é, en singular, hemma/homma 'isto'; en plural, an rema; en singular, henna/honna 'iso'; en plural, an rena. O interrogativo é pyu 'quen?'; 'que?' exprésase de varias formas coa base py, como py lever 'que libro?'.
Escritura
Durante moito tempo non houbo unha estandarización do córnico escrito, polo que se escribía de diferentes xeitos. Por exemplo, seguindo a tradición ortográfica do inglés (o uso de "oo" para representar o son do "u") ou ben usando sistemas de escritura usados por celtistas. Non obstante, en 1929 Robert Morton Nance normalizou a escrita co sistema Kernewek Unnyes (córnico unificado), baseado no córnico dos escritos medievais. Moita xente, especialmente do campo da lingüística, pensou que non se podía revivir un idioma moderno a partir de como se falaba catrocentos anos atrás.
Co descubrimento das Homilías de Tregear e a obra teatral "A creación do mundo", o coñecemento do córnico aumentou e xurdiu outro sistema de escritura, o Carnoack, baseado nos últimos escritos encontrados e que se desenvolveu a principios da década de 1980. Nesa época o doutor Ken George comezou a estudar o idioma a partir de criterios fonolóxicos: pasou un ano na Bretaña e creou o que en principio sería un sistema para unir o Kernewek Unnyes e o Carnoack, o chamado Kernewek Kemmyn (córnico común). En 1987 a Kesva an Taves Kernewek aceptou as súas propostas e oficializou ese sistema, se ben os dous anteriores continúan a ser usados por certas correntes.
Swaefhard de Kent
Swæfheard ou Swaefhard foi un rei de Kent, que reinou conxuntamente con Oswine, Wihtred, e posibelmente Swæfberht.
Traxectoria
Un documento de Swæfheard datado o 1 de marzo de 689, no segundo ano do seu reinado, identifica o seu pai como Sæbbi, rei de Essex: {{Cita|ac consensu patris mei Sebbe regis. Aparece como testemuña en dous documentos de Oswine, un dos cales está datado o 27 de xaneiro de 690. Aínda reinaba conxuntamente con Wihtred en xullo de 692, segundo Beda.
Valor enerxético
O valor enerxético é a enerxía endosomática específica dos alimentos que está dispoñible no seu metabolismo (respiración celular) dentro do corpo. Na Unión Europea, a información fornécese oficialmente en unidades de enerxía kJ por 100 gramos de alimentos, pero por tradición aínda se usan as calorías.
Para determinar o valor da enerxía termodinámica, úsase un calorímetro onde se queima o alimento. Hai diferenzas entre o valor enerxético calorífico (térmico) e fisiolóxico, xa que hai partes non dixeríbeis que non engaden calorías ó corpo e especialmente dentro do corpo os alimentos non se queiman como combustíbeis. Nutricionalmente, non só é precisa a enerxía para alimentarse cunha dieta sa, isto sería calorías baleiras, o corpo tamén precisa substancias que non ten e non pode fabricar, ademais de auga (que non ten enerxía) e outros nutrientes.
Considérase que un home con idades comprendidas entre os 20 e os 25 anos con peso de 68 kg e con actividade física moderada precisa preto de 3.100 calorías por día, mentres que unha muller de idade e condicións semellantes, de peso de 55 kg precisan 2.410 calorías.
NGC 2080
A presenza de estrelas tamén inflúe na cor da nebulosa. A parte occidental da nebulosa ten unha liña de emisión de osíxeno dominante por mor dunha estrela moi potente da periferia da nebulosa, o que lle da a cor verde. Tanto o hidróxeno coma o osíxeno son ionizados na rexión central, que aparece cunha cor amarela pálida, cando o hidróxeno é enerxizado o suficiente coma para emitir nunha segunda lonxitude de onda da luz, entón aparece o azul, tal coma sucede na área circundante A1 e A2.
John Bowlby
Edward John Mostyn Bowlby, nado en Londres o 26 de febreiro de 1907 e finado en Skye o 2 de setembro de 1990 foi un psicanalista e psiquiatra inglés, coñecido polo seu interese no desenvolvemento infantil e polo seu pioneiro traballo sobre a chamada teoría do apego.
Ponte Golden Gate
A Golden Gate é unha famosa ponte situada en California, Estados Unidos, que une a península de San Francisco polo norte co sur do condado de Marin. "Golden Gate" é tamén o nome do estreito no cal a ponte está construída, e recibe o seu nome do estreito en Constantinopla, chamado tamén a Porta Dourada, xa que comunicaba Europa con Asia.
A Golden Gate é a ponte máis famosa de San Francisco malia non ser a maior nesta cidade, xa que a Bay Bridge é a vía principal.
Na década posterior á primeira guerra mundial o tráfico rodado na rexión da baía de San Francisco multiplicouse por sete, de modo que o sistema de ferris foi incapaz de absorber ese crecemento. Catalogada coma ponte pénsil, construída entre 1933 e 1937, cunha lonxitude aproximada de 1.280 metros, está pendurada de dúas torres de 227 m de altura. Ten unha calzada de seis carrís (tres en cada dirección) e dispón de carrís protexidos accesibles para peóns e bicicletas. A ponte tamén transporta dunnha a outra beira da canle gran cantidade da enerxía necesaria para o desenvolvemento da zona en tendidos eléctricos e conducións de combustible. Baixo a súa estrutura, deixa 67 m de altura para o paso dos barcos a través da baía. A Golden Gate constituíu a maior obra de enxeñaría da súa época. Hai uns anos tivo que ser repintada con urxencia sobre a súa característica cor alaranxada para evitar a rápida oxidación producida no aceiro da súa estrutura por mor da humidade do océano Pacífico.
Historia
A construción da ponte comezou o 5 de xaneiro de 1933 baixo o programa Works Projects Administration (WPA), un programa de obras públicas iniciado polo goberno de Franklin D. Roosevelt para crear empregos con fondos federais e diminuír os efectos da Gran Depresión. O enxeñeiro xefe do proxecto foi Joseph Strauss. A ponte finalizouse en abril de 1937 e foi aberta ao tráfico peonil o 27 de maio ás 6:00 am, sendo permitido ao tráfico rodado ao día seguinte. A obra inicial custou 35 millóns de dólares da época.
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:Golden Gate Bridge Opening - (1936).ogg Ficheiro:Golden Gate Bridge by night.jpg Ficheiro:Golden Gate bridge pillar.jpg Ficheiro:Golden Gate Bridge Front Traffic.jpeg Ficheiro:Golden Gate Bridge view from top, HAER CA-31-30.jpg Ficheiro:Golden Gate Bridge (USGS).png Ficheiro:Golden Gate Bridge, SF.jpg Ficheiro:Golden-Gate-Bridge.svg
A Casanova, Freixo, Celanova
A Casanova é un lugar da parroquia de Freixo no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 14 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 8 eran homes e 6 mulleres.
Encontros Galeusca da AELG
A Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG) foi fundada o 3 de maio de 1980 por un grupo de autores galegos destacados como Xosé Luís Méndez Ferrín, Uxío Novoneyra e Manuel Rivas, entre outros. É unha entidade oficial que agrupa 459 escritores e escritoras en lingua galega, independentemente do seu lugar de residencia ou xénero literario empregado. A AELG forma parte, xunto coa Asociación de Escritores en Éuscaro e a Asociación de Escritores en Lingua Catalá, do lanzamento do Galeusca, un encontro anual de escritores e escritoras dos tres espazos literarios realizado polas tres asociacións.
Primeiro encontro
O 22 de xuño de 1984, tivo lugar por primeira vez un encontro de tres días de duración no que participaron asociacións de escritores galegos, cataláns e vascos. A Associació d'Escriptors en Llengua Catalana, que foi de quen partiu a iniciativa, reuniu a máis de 80 autores, tamén acudiron a Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega e a Euskal Idazleen Elkartea.
Obxectivos
Os devanditos encontros tiñan un compromiso por retomar as iniciativas políticas e culturais introducidas a comezos do século XX, polo tanto, promover o carácter nacional destas literaturas para obter un alcance internacional. Porén, estas reunións remataron no ano 2008, máis debeuse á unificación das tres asociacións mencionadas ao comezo da entrada, establecendo a recoñecida Federación Galeusca.
Esta agrupación propuxo como principal finalidade “reforzar as actividades para a difusión e promoción das respectivas linguas, máis da produción literaria realizada a través delas nos distintos xéneros e soportes; o desenvolvemento de programas de investigación e formación e encarga de estudos monográficos sobre temas profesionais; a organización de congresos, seminarios, cursos, exposicións e outras actividades colectivas; a edición de documentos, estudos e traballos de divulgación e a participación en organismos públicos e privados.”
Última edición e creación da Federación
A creación desta nova agrupación coincidiu co 25 aniversario do primeiro encontro Galeusca, concretamente o 15 de xuño de 2008, a cal reuniu as asociacións para reforzar a acción conxunta fronte a organismos e institucións da administración pública, en todos os seus ámbitos (estatal, autonómico e europeo). Unha das principais innovacións nesta nova etapa, foi a celebración de seminarios e congresos para difundir e promover as linguas, tamén a diversidade de xéneros literarios. Máis, unha das principais novidades foi a inclusión do recurso tecnolóxico para avanzar na profesionalización do sector; ademais dos obradoiros e talleres para a instrución de novos escritores e escritoras nas tres linguas mencionadas.
Un exemplo atopámolo na entidade virtual da Asociación de Escritores en Lingua Galega, que achega numerosas novidades respecto á literatura do país, non soamente permite un acceso a multitude de obras dispoñíbeis, senón que fomenta a transmisión da literatura de tradición oral en "Polafías". Este espazo de contido multimedia amosa cancións, cantos, contos e poemas populares procedentes de distintas partes de Galiza, ademais dun apartado de información sobre os autores da memoria correspondente.
Non obstante, estas convocatorias remataron sen unha xustificación explícita, o 4 de outubro de 2014 tivo lugar o derradeiro encontro da Federación Galeusca, onde as tres asociacións se centraron na importancia de incrementar a reputación do exercicio da tradución e tratar os efectos da crise económica sobre os autores; como se pode observar na seguinte ligazón. A actividade da AELG non se detivo malia as circunstancias, actualmente celebra homenaxes como “O escritor na súa terra”, dedicada a un autor ou autora que dedicou a súa traxectoria ás nosas letras; entrega os Premios AELG e organiza multitude de eventos e xornadas onde participan as asociacións cataláns e vascas conxuntamente.
Cronoloxía dos encontros
Na seguinte listaxe, faremos unha recapitulación de todas as edicións de reunións Galeuscas, indicando a edición, o lugar de reunión, as datas correspondentes ao desenvolvemento dos encontros e mais a súa finalidade:
Kosmos 545
Kosmos 545 (Космос 545 en ruso), tamén denominado DS-P1-Yu Nº 60, foi un satélite artificial soviético lanzado o 24 de xaneiro de 1973 mediante un foguete Kosmos 2I desde o cosmódromo de Plesetsk.
Características
Kosmos 545 foi o sexaxésimo membro da serie de satélites DS-P1-Yu e o quincuaxésimo terceiro lanzado con éxito tralo fracaso dos lanzamentos do segundo, vixésimo terceiro, trixésimo segundo, cuadraxésimo, cuadraxésimo cuarto e quincuaxésimo cuarto membros da serie. Estaba adicado a servir como obxectivo para as probas antisatélites e antimísiles soviéticas.
Kosmos 545 foi inxectado nunha órbita inicial de 521 km de apoxeo e 279 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 71 graos e un período de 92,2 minutos. Reentrou na atmosfera o 31 de xullo de 1973.
Soria
Soria é unha cidade e concello español da provincia de Soria (da que é capital), en Castela e León. Sitúase á beira do río Douro e é a segunda capital de provincia española menos poboada. Ten unha poboación de 40.147 habitantes (INE 2012) e unha densidade de poboación de 147,72 hab./km². Como monumentos máis salientables da cidade están a Concatedral de San Pedro, en estilo plateresco e a Igrexa de Santo Domingo.
O seu nome
Soria entrou na Historia da man dos romanos. Con todo, no actual cerro do Castelo descubríronse restos dun asentamento máis antigo supeditado, sen dúbida, á existencia de Numancia. Bartolomeu de Torres, na súa Topografía da cidade de Numancia, asegura que o castelo desta cidade tomou o nome de Oria dun cabaleiro grego chamado Dórico, capitán dos dorios, que chegou a Soria desde Acaya. Desta noticia deducen algúns historiadores que os primeiros poboadores da actual Soria foron os dorios. Porén, nada a este respecto corroborou a arqueoloxía e para outro grupo de expertos os primeiros poboadores de Soria foron os suevos, cuxos reis, segundo Titor e Malo no seu Compendio historial das dúas Numancias, estableceron nela unha dos seus cortes.
Ambas as hipóteses caeron en desuso co paso do tempo porque ningún documento acredítaas de xeito fidedigno. Parece lóxico supor que a palabra «Soria» deriva de dauria, á súa vez derivada de daurius, é dicir, Douro. A estas versións, sobre a orixe do nome de Soria, súmanse a de Pedro de Rúa, que deriva Soria de Sarra, nome da cidade de Tiro, e de sarranos, os seus moradores, de onde vén sorianos. Nun libro de armas nárrase que cando Afonso VII, o Emperador reedificó Soria descubriuse unha gran pedra cun signo gravado que recordaba a unha «S», a cal engadiuse ao castelo de Oria e deu a actual voz Soria.
No ano 869, en plena conquista árabe, Soria saltou de novo ás páxinas da Historia con motivo do levantamento de Solimán ben Abús contra o emir de Córdoba que enviou ao seu fillo, Al-Hakan, para sufocar o alzamento.thumb|left|Palacio dos Condes de Gómara
Museo Numantino
O museo arqueolóxico de Soria recibe o nome de Museo Numantino e recolle boa parte dos achados da próxima Numancia.
Xurdiu da fusión dos museos Provincial e o Numantino de Soria. O museo Provincial databa do século XIX e foi creado por mor das Comisións de Patrimonio Histórico-Artístico que se crearon coa Desamortización de Mendizábal en 1835. Foi inaugurado na figura de museo en 1913. O Numantino desenvólvese a raíz do estudo do sitio de Numancia, este comezouse a realizar na década dos anos sesenta do século XIX e adquiriu vigor entre os anos 1906 e 1923. En 1914 créase o museo que se inaugurou en 1919.
A exposición permanente presenta, de forma cronolóxica, a historia da provincia de Soria. Comeza polo Paleolítico Inferior e pasa ao Paleolítico Superior onde destaca a peza Solutreana coñecida como Placa de Villalba. Os sitios da zona suroeste da o provincia fornecen unha gran cantidade de obxectos Neolíticos. A cultura Campaniforme e a Idade de Bronce están tamén representadas importantes pezas como as pertencentes ao depósito de Covelda e o ronsel menhir de Villar do Alba.
Jesús Aguilar Rodríguez
Traxectoria
Pasou a maior parte da súa carreira xogando en Segunda División. Na tempada 1963–64 xogou un partido co Real Valladolid, que descendeu a Segunda esa campaña. Na tempada 1971–72 foi contratado polo Deportivo da Coruña en Primeira División, sendo o porteiro suplente tras o coruñés Eduardo Seoane, a quen lle arrebataría o posto na portería na tempada seguinte, que o Dépor descendeu a Segunda División. Continuou a campaña seguinte no Deportivo.
Chema Madoz
José María Rodríguez Madoz, máis coñecido como Chema Madoz, nado en Madrid en 1958, é un fotógrafo español. Realizou numerosas exposicións individuais, tanto en España como no estranxeiro, e destacan os seus traballos surrealistas en branco e negro. A súa obra recolle imaxes extraídas de hábiles xogos de imaxinación, nos que perspectivas e texturas tecen as súas imaxes. Foi recoñecido no ano 2000 co Premio Nacional de Fotografía.
O Graxal, O Temple, Cambre
O Graxal é unha vila da parroquia do Temple no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2016) ten 3.901 habitantes (1.874 homes e 2.027 mulleres).
Neste lugar estaba o complexo hostaleiro de Casa Bailly.
Wireshark
miniatura|220px|dereita|Captura de pantalla Wireshark, antes coñecido como Ethereal é un analizador de protocolos utilizado para realizar análises e solucionar problemas en redes de comunicacións para o desenvolvemento de software e protocolos, e como unha ferramenta didáctica para o ensino. As funcións do Wireshark parécense ao tcpdump pero cunha interface GUI, con máis información e coa posibilidade de utilización de filtros.
Cámara escura
A cámara escura (latín, camera obscura) foi un invento revolucionario descuberto por Leonardo da Vinci, que sentou as bases do que co tempo chegou a ser a fotografía. Aínda hoxe en día, os dispositivos fotográficos seguen chamándose cámaras.
O principio da cámara escura pode demostrarse construíndo unha caixa e facéndolle un pequeno burato nunha das súas paredes. A caixa háselle facer unha abertura no seu fondo. Canto máis pequena sexa esta, máis definición terá a imaxe que obteremos sobre a parede en que proxectemos a luz que sae pola abertura. Mediante este proceso a imaxe proxectada estará dada a volta, pero mediante o uso de espellos pódese facer que quede proxectada de maneira correcta.
Lingua akwa
O akwa é unha lingua níxero-congolesa do grupo bantú que se fala na na República do Congo. ISO/DIS 639-3: akw
Cámara escura
Algunhas Cámaras Escuras foron construídas como atraccións turísticas pero xa quedan ben poucas. Algúns exemplos poden encontrarse inda en Grahamstown, Suráfrica, en Cádiz, España, e en Dumfries e Edimburgo, Escocia
Lingua akwa
Distribución xeográfica
Fálase no distrito de Makoua da rexión de Cuvette
Joaquín Hervés Baltar
Joaquín Hervés Baltar foi un comerciante e político galego.
Cámara escura
Artistas dos séculos XVI e XVII, como Johannes Vermeer usaron cámaras escuras para axudarse na elaboración dos seus bosquexos e pinturas.
Correxás, Freixo, Celanova
Correxás é un lugar da parroquia de Freixo no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 10 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 4 eran homes e 6 mulleres.
Cámara escura
Ficheiro:CamaraOscura.png
Joaquín Hervés Baltar
Traxectoria
Comerciante de Caldas de Reis. Por incompatibilidade do alcalde César Torres Martínez, gobernador civil de Almería, foi elixido alcalde de Caldas de Reis o 26 de xuño de 1933.
Lucille Ball
Lucille Désirée Ball, nada en Jamestown (Nova York) o 6 de agosto de 1911 e finada nos Ánxeles o 26 de abril de 1989, foi unha comedianta, actriz, modelo e produtora executiva estadounidense, célebre por protagonizar os programas I Love Lucy, The Lucy-Desi Comedy Hour, The Lucy Show, Here's Lucy e Life with Lucy. Foi unha das estrelas máis populares e influentes do seu país, cunha das carreiras máis longas de Hollywood, especialmente na televisión, onde Ball comezou a actuar na década de 1930, converténdose en actriz de radio e estrela de filmes de serie B nos anos corenta.
Traxectoria
En 1929, comezou a traballar como modelo, e máis tarde comezou a súa carreira en Broadway co nome artístico de Dianne Belmont. Na década de 1930 apareceu en moitos papeis pequenos, grazas a un contrato con RKO Radio Pictures. Ball foi etiquetada como a "Raíñas dos bes", en referencia aos seus moitos papeis en filmes de serie B. En 1951, foi fundamental na creación da serie de televisión I Love Lucy. No programa tamén compartía créditos xunto co seu entón marido, Desi Arnaz como Ricky Ricardo e con Vivian Vance e William Frawley. O programa rematou en 1957, logo de 180 episodios. Posteriormente fixéronse algúns axustes menores no formato do programa e cambiouse o nome da serie a The Lucy-Desi Comedy Hour, que se desenvolveu durante tres temporadas (1957-1960) e 13 episodios. Ball chegou a protagonizar outras dúas series de televisión de éxito: The Lucy Show, que se transmitiu na CBS dende 1962 ata 1968 (156 episodios) e Here's Lucy dende 1968 ata 1974 (144 episodios). O seu último traballo nunha serie de televisión foi Life with Lucy en 1986, que fracasou tras emitir oito episodios, aínda que se produciron trece.
En 1953, en plena gravación da serie I Love Lucy, Ball viuse envolta nunha polémica ao atoparse baixo investigación do Comité de Actividades Antiestadounidenses da Cámara de Representantes dos Estados Unidos de América. O asunto procedía de anos anteriores, cando Ball se rexistrou para as eleccións de 1936 e definiu a súa afiliación ao Partido Comunista, polo que en 1938, se empregou o mesmo rexistro. O 4 de setembro de 1953, Ball reuniuse en privado en Hollywood co investigador do comité, William A. Wheeler, a quen lle deu un testimonio selado. Dixo que ela se inscribira para votar como comunista ou "intentou votar polo candidato do Partido Comunista» en 1936 por insistencia do seu avó socialista. Afirmou que «en ningún momento tiven a intención de votar como un comunista».
J. Edgar Hoover, entón director do FBI, nomeou a «Lucy e Dezi» [sic] entre os seus «favoritos do mundo do espectáculo». Inmediatamente antes da filmación do episodio 68 de I Love Lucy («The Girls Go Into Business»), Arnaz, en vez de facer o seu habitual quecemento coa audiencia, falou co público sobre Ball e o seu avó. Arnaz bromeou dicindo: "O único vermello que ten Lucy é o seu cabelo, e aínda este non é real". A continuación, presentou a súa dona e recibiu unha ovación do público.
Ball recibiu 17 candidaturas aos Premios Emmy, das cales gañou catro. En 1977, foi unha das primeiras gañadoras do premio Women in Film Crystal. Tamén recibiu o Premio Cecil B. DeMille en 1979, o premio á traxectoria do Centro John F. Kennedy en 1986 e o Premio Gobernadores da Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas en 1989.
O 26 de abril de 1989, Ball faleceu dunha disección aórtica aos 77 anos.
Vida privada
En 1940, Ball coñeceu o cubano Desi Arnaz e casou con el. En 1951, deu a luz a súa primeira filla, Lucie Désirée Arnaz; un ano e medio máis tarde, tivo o seu segundo fillo, Desiderio Alberto Arnaz IV, coñecido como Desi Arnaz, Jr. Ball e Arnaz divorciáronse o 4 de maio de 1960. No momento da súa morte estaba casada co seu segundo marido e socio, o comediante Gary Morton, co que contraera matrimonio vinte e oito anos antes.
Lingua ilocana
O ilocano (Pagsasao nga Ilokano) é unha lingua malaio-polinesia que se fala en Filipinas. É a terceira lingua máis falada do país. É unha lingua austronesia e está relacionada co malaio (indonesio e malaisio), co tetum, co chamorro, co fidxiano, co maorí, co hawaiano, co samoano, tahitiano, co paiwan e co malgaxe. Está estreitamente con algunhas das linguas austronesias que se falan no norte de Luzón, e é mutuamente intelixible co balangao e cos dialectos orientais da lingua bontoc.
Linguas xapónicas
miniatura|Variantes do xaponés As linguas xapónicas son unha familia de linguas supostamente descendente dunha lingua común chamada proto-xapónica.
Linguas da familia
As linguas xapónicas son: