Escultura_do_Renacemento_italiano
Fundamentos teóricos
miniatura|Leon Battista Alberti. Leon Battista Alberti foi unha das grandes figuras da primeira fase do Renacemento italiano. Humanista multidotado, dedicouse especialmente á arquitectura, á filosofí­a moral e á teoría da arte, mais foi considerado polos seus contemporáneos como o prototipo do home universal renacentista, unindo o brillantismo intelectual a realizacións práctico importantes, e levando unha vida eticamente modélica. Os seus tratados teóricos exerceron vasta influencia por moito tempo, e a partir dos seus estudos de Vitrubio reviviu un dos principios centrais da arte clásica, a definición de Beleza como a harmoní­a entre todas as partes dun obxecto. Tamén traballou o concepto de mímese, a teorí­a das proporcións, as relacións da Arte coa Ética e a Ciencia, e invocou unha función social para o traballo do artista dentro do espírito da paideia grega. Vía a arte de seu tempo como debedora dos antigos, mais tamén a consideraba superior por envolver unha multiplicidade de coñecementos científicos novos que eles non posuían. Cría que a arte tiña o poder de crear un mundo mellor para todos desde que non abandonase a súa motivación educativa e moral, e xulgaba esencial a unión entre teorí­a e práctica. Sobre a escultura escribiu un pequeno tratado, De statua, e a abordou tamén no seu De re aedificatoria, onde reiterou seus principios filosóficos xerais e, segundo Carlos Brandão, proveu un método e un sistema de mesura ao artista dentro do cal el se podía mover en liberdade sen perder de vista a universalidade que xustificaba a súa obra, facendo de si mesmo un modelo ético que convencese o público da verdade das súas accións e palabras. esquerda|miniatura|Ilustración en De Statua de Alberti, que ensina a maneira de estabelecer a finitio. En De statua Alberti propuxo todas as artes como derivadas dun único principio creador, a Natureza, e por iso moitos dos conceptos dunha modalidade de arte eran perfectamente aplicábeis ás outras. De acordo coa súa teorí­a, a Natureza ten unha dobre función para o artista: suxire ao home que é posíbel crear cousas semellantes a ela, sendo o depósito universal de formas á espera do artista que lles dea significado, e cando o artista, memorizando esas formas naturais, pode prescindir da imitación directa, tórnase a Natureza un parámetro correctivo polo cal a calidade da obra de arte pode ser xulgada, garantindo que a obra non se desvíe de máis do modelo natural e permitindo que se distinga entre o que é xenérico e atemporal e o que é particular e pasaxeiro. A estatuaria para el era especialmente sensíbel aos problemas inherentes á mímese, e distinguiu a mímese propia da pintura e a da escultura. Mais non lle bastaba que a escultura fixese unha imitación literal da Natureza, era preciso que fose imbuída dunha dimensión ideal e que vehiculase significado, ou sexa, fose pertinente á humanidade. Recoñecía aínda a dificultade do artista en traballar a partir da Natureza para chegar ao ideal, pois no mundo ningunha forma é ideal, mais sempre impura e imperfecta, e procurou manter válido o rescate tanto do universal como do particular, pois se por un lado a obra mimética retrata o Home, tamén retrata os diversos homes, que deben ser caracterizados de acordo coas súas particularidades. Polo uso deses dous instrumentos conceptuais, un que estabelece un canon de proporción e formas xenérico e fixa a realidade nun esquema abstracto replicábel infinitamente, a dimensio, e outro que define as individualidades, os movementos e as posturas particulares, a finitio, a escultura podía se constituír nunha forma estábel que non é encontrada no mundo das formas perecíbel, unha estabilidade que era a propia xustificación do facer artístico en canto medio de se coñecer e comprender a verdade das cousas. No diálogo creativo entre dimensio e finitio a mímese resulta menos das medicións do real do que das ganas de forxar na realidade un principio que a regule nas diversas circunstancias, e produce un modelo de beleza ideal capaz de se moldear á descrición do particular sen perder a súa universalidade, a cal é a forza que transmite á Arte o seu sentido ético e pedagóxico. En De re aedificatoria deu á escultura unha dimensión máis histórica e colectiva do que no seu outro traballo, que é máis operacional e técnico e de uso privado do escultor. Analizando os monumentos públicos, Alberti víaos como memoria de acontecementos capaces de infundir nos homes o exemplo da acción virtuosa, curando as almas, e de consolidar para as xeracións futuras as glorias e vitorias das cidades e os seus heroes. Recomendaba que na representación de heroes e personaxes sagrados o artista debíase pautar pola moderación, pola sobriedade e pola dignidade e non se render aos chamamentos puramente sensoriais en obras extravagantes. Alén diso, dicía que nin todos os temas eran propicios para a representación, soamente aqueles que puidesen modelar positivamente o comportamento dos homes. Por fin, as obras debían ser feitas en materiais resistentes ao tempo, pois iso sería un símbolo da perennidade da Virtude fronte aos accidentes e reveses da Fortuna. miniatura|Auto-retrato de Lorenzo Ghiberti no [[Baptisterio de San Xoán|Batiptierio de San Xoán, Florencia.]] miniatura|As proporcións ideais do corpo humano na interpretación de [[Leonardo da Vinci, a partir de Vitrubio.]] O outro a escribir sobre a escultura foi o escultor Lorenzo Ghiberti, nos seus Comentarii, en tres volumes. Na primeira parte traza un panel sobre a historia da arte antiga baseado na Naturalis Historia de Plinio, o Vello e no De architectura de Vitrubio. A partir deses autores fixo un eloxio da arte clásica, explicou a ciencia contida na pintura e na escultura e colocounas como as actividades creativas máis difíciles entre as artes liberais, pois esixían un alto grao de coñecemento, e con iso descualificou o artista inculto. Para el a práctica da escultura combinaba un dominio teórico dos significantes e dos significados, ben como un talento natural (ingegno) e un sólido aprendizado práctico (disciplina), sendo esenciais o dominio do debuxo e da perspectiva. Distinguiu como Alberti a mímese pictórica da escultórica, e esforzouse por dar unha base científica á súa arte, de rigor comparábel á da matemática, aí­nda que recoñecese o papel da inventiva e da fantasía. Na súa abordaxe da mímese mostrou estar consciente dos problemas da óptica e das imprecisións da percepción visual. A obra é interesante ademais por traer unha gran cantidade de citas de autores antigos e por traer a súa autobiografía, a primeira dun artista en aparecer na historia do Occidente. Infelizmente a terceira parte dos Comentarii, onde el aparentemente trataría das relacións entre teorí­a e práctica, foi perdida.