cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Circuíto de Pescara
O circuíto foi utilizado no 1957 para o Campionato mundial de Fórmula 1. A carreira se celebrou excepcionalmente a causa da improvisada cancelación do Gran Premio de Bélxica e dos Países Baixos. A última carreira foi en 1961. Despois o circuíto foi retirado permanentemente como un lugar de carreiras, xa que era imposible para os organizadores garantir a seguridade dos condutores e espectadores.
Carmen Montes Cano
Carmen Montes Cano, nada en Cádiz en 1963, é unha tradutora española, galardoada co Premio Nacional de Tradución de España en 2013 pola versión ó español de Kallocaína, da autora sueca Karin Boye.
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía Clásica na Universidade de Granada, realizou un terceiro ciclo universitario en Lingüística e Literatura na mesma universidade e un máster na Universidade de Estocolmo de Lingua e Cultura sueca. É especialista na tradución do sueco, latín e noruegués ó español de obras literarias. Traduciu, entre outros, ó guionista e director Ingmar Bergman, ós novelistas Henning Mankell e Camilla Läckberg, ou o teólogo e místico, Emanuel Swedenborg; do latín Publio Ovidio Nasón e do noruegués, o escritor e cantante Jo Nesbø.
En 2013 foi galardoada polo Ministerio de Cultura de España co Premio Nacional de Tradución de España por Kallocaína, da poeta e novelista sueca Karin Boye, unha obra cumio entre as novelas distópicas do panorama literario universal.
Ateles hybridus
A súa historia taxonómica foi confusa, pois no pasado clasificouse como unha subespecie de Ateles geoffroyi ou de Ateles belzebuth. Como os demais monos araña, posúe brazos moi longos e delgados, e unha cola elongada e prénsil. Ten o ventre esbrancuxado e un parche na fronte, e en ocasións os ollos azuis, un carácter moi infrecuente nos monos araña.
Ichinomiya
Ichinomiya (一宮市, いちのみやし, Ichinomiya-shi) é un concello da prefectura de Aichi no Xapón. Está situado na parte Tōkai da rexión de Chūbu, e ó noroeste da prefectura, na zona da provincia histórica de Owari, no centro da illa de Honshū. A súa superficie é de 113,91 km² e a poboación de 378.163 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 3.320 h/km².
Mostardeira brava
A mostardeira brava (Thlaspi perfoliatum) é unha especie dea familia das brasicáceas.
Descrición
Especie botánica anual, glabra e baixa, con rosetas de follas cun pedúnculo cada unha de até 20 cm. Follas inferiores obovadas e pecioladas, as superiores ovadas e abrazadeiras, dentadas. Flores brancas, con pétalos de 2–3 mm, máis longos cós sépalos que teñen amplas marxes brancas. Vaíña acorazonada por riba con á elongándose cara arriba. Florea de abril a maio.
Hábitat
Medra en bosques de cerqueiro, campos cultivados e zonas ermas.
Distribución
En gran parte de Europa.
Sinónimos:
Provecende, Abadín, Abadín
Provecende é un lugar da parroquia de Abadín no concello lugués de Abadín, na comarca da Terra Chá.
Ryukyu
As Illas Ryukyu son un arquipélago volcánico.
Manuel Agromayor
Manuel Agromayor Santiago foi un escritor arxentino, fillo de galegos.
Ryukyu
Ryukyu tamén pode facer referencia a:
Carracedo
O topónimo galego Carracedo pode referirse a:
Manuel Agromayor
Traxectoria
O seu pai Manuel Agromayor, emigrado en Buenos Aires e empregado dunha litografía musical, casou nesa cidade coa tamén galega Sofía Santiago en xuño de 1899. Colaborou en Acción Gallega e Almanaque Gallego. Foi guionista das películas Juvenilia (polo que obrivo o Premio Cóndor de Prata o mellor guión adaptado en 1944), Inspiración (1945) e Allá en el setenta y tantos (1946).
Economía de Romanía
Romanía, que ingresou na Unión Europea o 1 de xaneiro de 2007, comezou súa transición do comunismo ao capitalismo en fins de 1989. Naquela ocasión contaba cunha industria obsoleta e unha produción insuficiente para as necesidades do país.
O país saíu dunha recesión de 3 anos de duración o 2000, grazas ás exportacións aos países da UE. O consumo doméstico e os investimentos axudaron o crecemento do PIB en anos recentes, pero tamén resultaron en grandes desequilibrios da balanza de pagamentos.
Romanía é un dos principais produtores e exportadores de produtos agrícolas de Europa. Este sector representa o 10% do PIB. Os cultivos ocupan o 40% da superficie do país; os recursos forestais son abundantes e a pesca estase expandindo. Existen xacementos de gas natural e petróleo que achegan unha porcentaxe significativa do consumo diario, pero para cubrir a totalidade da demanda o país está obrigado a importalos, principalmente de Rusia. Para tratar de reducir a dependencia de factores externos, impulsouse a xeración en plantas de enerxía nuclear e hidroeléctrica, e entre ambas clases proporcionan un 45% da enerxía consumida no país.
O sector industrial representa o 35% do PIB, pese a que nos últimos tempos as instalacións construídas durante a etapa de economía centralizada quedaron obsoletas e as fábricas han que investir masivamente en modernizacións. Os principais sectores son o téxtil, o siderúrxico, a produción de máquinas e vehículos, de armamento e o procesamento da produción agropecuaria.
Os servizos comprenden o restante 55% do PIB, sendo o turismo o principal contribuínte.
Historia recente
Após o colapso do Bloque Soviético en 1989-1991, Romanía foi deixada cunha base industrial obsoleta e un padrón de capacidade industrial totalmente inadecuado ás súas necesidades.
En febreiro de 1997, Romanía iniciou un abraiante programa de reforma estrutural e estabilización macroeconómica, mais a reforma subsecuentemente ten sido un proceso inconstante. Os programas de reestruturación inclúen liquidar grandes industrias de enerxía intensiva e reformas importantes nos sectores financeiro e agrícola.
As prioridades do goberno inclúen: obter un préstamo renovado co FMI, apertar as políticas fiscais, acelelar a privatización e reestruturar empresas non lucrativas.
Os anos 2002 e 2003 foron economicamente exitosos, e actualmente o crecemento do PIB prevese do 4,5% por ano. A economía creceu o 6,6% na primeira metade de 2004, e o 7,0% (ano sobre ano) no segundo trimestre de 2004, marcando a maior taxa de crecemento na rexión. O salario bruto medio por mes en Romanía é de 2200 lei (datos de outubro de 2007), un aumento de 2,1% sobre o mes anterior. Iso equivale a 900 dólares. O salario líquido medio por mes en xaneiro de 2007 era de 1748 lei.
O desemprego en Romanía está no 6,1% (2006), valor que é baixo en comparación a outros países europeos.
Romanía recibiu en outubro de 2004 o moi desexado status de "economía de mercado funcional" polos estamentos oficiais da UE, con algunhas reservas -relacionadas especialmente cos aspectos mencionados no parágrafo anterior. Tornouse membro da Unión Europea o 1 de xaneiro de 2007, xunto coa Bulgaria.
29 de outubro
O 29 de outubro é o 302º día do ano do calendario gregoriano (303º nos anos bisestos). Quedan 63 días para finalizar o ano.
Acontecementos
miniatura|200px|Cruz Vermella
Nacementos
miniatura|100px|Richard Dreyfuss miniatura|100px|Winona Ryder miniatura|100px|Amarna Miller
Mortes
miniatura|100px|Joseph Pulitzer
Outros
Os 366 días do ano
Pythonidae
miniatura|dereita|Pitón real Os pitóns ou pythonidae son unha familia de serpes constritoras. O xénero Python foi descrito por Daudin en 1803. Os pitóns pódense distinguir das boas en que teñen dentes no premaxilar, un pequeno óso na parte frontal da mandíbula superior. A maioría das boas dan a luz crías vivas, mentres que os pitóns poñen ovos. Algunhas especies de boas de area (subfamila Ericinae) coñécense erroneamente como pitóns.
Antuín, Catasós, Lalín
Antuín é un lugar da parroquia de Catasós, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o IGE, no 2011 tiña 15 habitantes (6 homes e 9 mulleres), o que supón unha diminución de 4 habitantes con respecto ao ano 2000.
Vaslui
Vaslui é un concello e capital do condado de Vaslui, na histórica rexión de Moldavia, en Romanía. A súa poboación (en 2002) era de 70.247 persoas.
Contos da miña terra
Trama
Métense no cortexo fúnebre, facendo que Xan é o criado de Lourenzo. As carpideiras e a viúva choran polo morto, e Lourenzo faise pasar polo sobriño do finado, a quen lle deixaría como herdeiro no testamento. Lourenzo explícalle á viúva que é o seu sobriño, e consegue que lle deixe durmir na súa casa. Lourenzo ocupa a cama de matrimonio e ela déitase no chan do sobrado, mentres que a mula fica no presebe e Xan déitase no faiado, desde onde escoita a conversa que manteñen a viúva e Lourenzo. Ela diríxese ao defunto dicíndolle que está a pasar tanto frío durmindo no chan como el baixo terra. Lourenzo convídaa a deitarse na cama, envolta no mantelo, pois ao seren tía e sobriño non habería mal ningún. Ela é remisa (quérome ir afacendo que moitas destas noites han de vir pra min no mondo, que si antes fun rica e casada, agora son viúda e probe; e canto tiven meu agora teu é, que a min non me queda máis que o ceo i a terra), mais el dille que coñece un home rico e familiar do morto que quere casar con ela, e que o finado, Antón, vía con bos ollos esa relación. Explícalle entón que deberá casar con el, mais antes dun mes porque ten que marchar de viaxe. Ante o medo que ten ela das rexoubas da xente, deciden casar en segredo. Ela entón déitase na cama, pedíndolle perdón á Virxe do Carme.
Chegado este punto, Xan ve perdida a mula e chama por Lourenzo para fuxiren.
Narración
Ao remate do texto explícase que os feitos aconteceron cen anos atrás, e ao comezo dise que a acción ten lugar no inverno. A trama dura arredor de medio día, desde a tardiña até a madrugada. Non hai ningunha referencia xeográfica ao espazo, se ben Lourenzo di que ten que ir a Cais a recoller outra herdanza.
É unha narración en terceira persoa, mais case todo o texto se desenvolve a través de diálogos, mesmo con acoutacións no medio deles entre parénteses (Lourenzo tuse).
O texto, escrito cando aínda non había normas ortográficas para a lingua galega, contén algúns dialectalismos e castelanismos.
Publicación e difusión
A primeira edición impresa foi en 1864, en formato de folletín do xornal El Avisador da Coruña, asinada coas iniciais R. C. Esa foi a causa de que a autoría fose atribuída, erroneamente, durante anos, a Ricardo Caruncho e mesmo a un tal Ricardo Camino. Nesa altura Rosalía tiña 27 anos e xa publicara Cantares gallegos. A segunda edición foi, en 1868, na imprenta de El Eco Ferrolano, xa asinada co nome completo da autora: "Doña Rosalía Castro de Murguía". . En 1923 saíu no Almanaque Gallego, como Conto gallego.
En 2014 foi traducido ao xaponés polo profesor Takekazu Asaka, da Universidade de Tsudajuku, Toquio, con prólogo de María do Carmo Ríos Panisse e un CD coa lectura do texto, editado por DTP Publishing.
Cerredo, Catasós, Lalín
Cerredo é un lugar da parroquia de Catasós, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o IGE, no 2011 tiña 24 habitantes (7 homes e 17 mulleres), 6 menos ca en 2000.
Luz Gómez García
Traxectoria
Doutora en Filoloxía Árabe pola Universidade Autónoma de Madrid, ampliou estudos na American University do Cairo e investigou no Centro de Estudos e Documentación Económica, Xurídica e Social (Centre d’études et de documentation économiques, juridiques et sociales) do Cairo e no Instituto Francés de Estudos Árabes de Damas (Institut Français d’Etudes Arabes de Damas). Foi tamén profesora titular de Tradución na Universidade de Alacante e na Universidade de Columbia (Nova York). Pertence ó grupo investigador Travelling Concepts in Feminist Pedagogy, da Rede Europea ATHENA.
En 2012 foi galardoada polo Ministerio de Cultura de España co Premio Nacional de Tradución de España pola versión española de En presencia de la ausencia (Fi Hadrat al-ghiyab, 2006), do palestino Mahmud Darwish.
Tauraco erythrolophus
O Tauraco erythrolophus é unha especie de ave cuculiforme da familia Musophagidae, propia dos bosques e sabanas do oeste de Angola. Non se recoñecen subespecies.
Como ave nacional
Esta especie é a ave nacional de Angola. Está a converterse nunha icona nacional para a conservación, especialmente de aves e bosques. Atópase comunmente ó longo da escarpa de Angola e outros hábitats boscosos adxacentes.
Keala Settle
Keala Joan Settle, nada o 5 de novembro de 1975, é unha actriz e cantante estadounidense. Settle interpretou o papel de Norma Valverde en Hands on a Hardbody, que se estreou en Broadway en 2013, e foi nomeada aos premios Outer Critics Circle Award, Drama Desk Award e Tony á mellor actriz de musical. En 2017, interpretou o papel de Lettie Lutz no filme musical The Greatest Showman. A canción "This Is Me", cantada principalmente por Settle, gañou o Globo de Ouro á mellor canción orixinal, e estivo nomeada ó Óscar á mellor canción orixinal. O 27 de xaneiro de 2019, Settle cantou "Seasons of Love" en Rent: Live de Fox.
Traxectoria
Settle naceu en Hawai, sendo a meirande de cinco irmáns fillos de Susanne (nada Riwai), quen é de ascendencia maorí de Nova Zelandia e o británico David Settle. Graduouse no instituto Kahuku (clase de 1993) e na Universidade do Sur de Utah.
The Libertines (álbum)
The Libertines é o segundo álbum da banda británica de indie rock The Libertines, editado o 30 de agosto do 2004 a través do selo Rough Trade Records. Acadou instantaneamente o número 1 no Reino Unido e vendeu 72.189 copias na súa primeira semana. No ano 2006, NME situóuno no número 47 da súa lista dos mellores álbums británicos de todos os tempos.
Olivia de Miguel
Olivia de Miguel Crespo, nada en Logroño en 1948, é unha profesora universitaria e tradutora española, galardoada co Premio Nacional de Tradución de España en 2011 pola versión ó español de Poesía completa, da estadounidense Marianne Moore.
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía Angloxermánica pola Universidade de Zaragoza e doutora en Teoría da Tradución pola Universidade Autónoma de Barcelona, é profesora titular da Facultade de Tradución e Interpretación da Universidade Pompeu Fabra.
Como tradutora literaria traduciu desde o inglés ó español a autores coma Kate Chopin, Joan Didion, George Orwell, Judith Thurman, Barry Hannah ou G. K. Chesterton.
O Chao da Viña, A Viña, Irixoa
O Chao da Viña é un lugar da parroquia da Viña no concello coruñés de Irixoa, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 120 habitantes (64 homes e 56 mulleres).
Cerredo
O topónimo galego Cerredo pode referirse a:
Aeroporto Internacional de San Francisco
O Aeroporto Internacional de San Francisco (IATA: SFO, ICAO: KSFO, FAA LID: SFO) é un aeroporto internacional situado a 21 quilómetros ao sur do centro de San Francisco, preto de Millbrae e San Bruno no condado de San Mateo. Ten voos punto a punto a toda Norteamérica e é unha importante porta de entrada a Europa e Asia.
SFO é o aeroporto máis grande da Área da Baía de San Francisco e do norte de California, e é o segundo máis concorrido dese estado, tras o Aeroporto Internacional dos Ánxeles. No ano 2014 foi o sétimo aeroporto máis concorrido dos Estados Unidos e o 21 a nivel mundial en número de pasaxeiros. É o quinto centro de conexións máis grande dos Estados Unidos para United Airlines e opera como a súa principal porta de entrada transpacífica. É tamén a principal base de operacións para Virgin America. Ten o único centro de mantemento de United Airlines e alberga o museo e biblioteca Louis A. Turpen Aviation.
SFO é propiedade da cidade e o condado de San Francisco, pero atópase no condado de San Mateo. Entre 1999 e 2004 a Comisión do Aeroporto de San Francisco operou a compañía propiedade da cidade SFO Enterprises, Inc., para supervisar as súas compras e operacións.
Catastrofismo
miniatura|dereita|Erupción do Monte Saint Helens, [[Estado de Washington|WA, EEUU]] O catastrofismo é unha hipótese formulada por Georges Cuvier que explica que os cambios xeolóxicos e biolóxicos producidos no planeta Terra debíanse non a cambios graduais, senón a cambios repentinos e violentos, as catástrofes que dan nome á teoría.
Castro de Cerneda
O castro de Cerneda é un castro situado no lugar da Igrexa na parroquia de Cerneda, no concello coruñés de Abegondo.
Morfoloxía
O castro está formado por unha croa e, posiblemente, un pequeno ante castro, en dirección noroeste. Está rodeado por dous xogos de murallas e foxos intercalados. De forma ovalada, ten unhas medidas aproximadas de 170 por 95 metros. .
Os elementos externos están rebaixados polo traballo agrícola na zona e un dos foxos exteriores foi ocupado por unha pista asfaltada. Ademais, parte do castro emprázase na igrexa parroquial. A zona é unha platación de eucaliptos.
Arqueoloxía
O terreo do castro foi adquirido polo concello e inspeccionado arqueoloxicamente en 2020. Unha prospección inicial do castro indicou que é de estrutura ampla e conservada. Os muros que se atoparon son anchos e as estruturas son de madeira con tella enriba, ben conservada. Así mesmo, atopáronse restos de utensilios en bo estado. Os utensilios son de cerámica, como é unha ánfora para o viño, sacos para gardalos, vasos de vidro e variñas de bronce. Os utensilios de cerámica que se atoparon concordan coa tipoloxía dos achados de costume nas rexións do norte de África e do Guadalquivir. Estímase que estivo poboado entre os séculos IV-III a.d. ata o III-IV d.c, xa no período do imperio romano.
El Lucero
El Lucero foi un periódico editado en Cospeito entre 1915 e 1920.
Historia e características
Periódico católico-agrario de periodicidade mensual, apareceu en xuño de 1915. De tendencia maurista, estaba dirixido polo concelleiro maurista de Cospeito José Otilio Díaz de Verdes.
Nintendo DS
miniatura|200px|dereita|Nintendo DS.
Nintendo DS (abreviatura de Dual Screen, «pantalla dual» ou, segundo Satoru Iwata, presidente de Nintendo, abreviatura de Developer's System, «a consola dos desenvolvedores»). Segundo Nintendo, é unha terceira liña de produtos e non se trata da sucesora tecnolóxica da actual Game Boy Advance. O nome desta consola abréviase como "NDS" ou simplemente como "DS". Trátase da videoconsola portátil máis vendida na actualidade en todo o mundo (con máis de 14 millóns de sistemas vendidos, fronte ós 8 millóns vendidos pola súa competencia, PSP) e tamén a que máis rápido conseguiu superar o millón de unidades en vendas da historia dos videoxogos.
A Nintendo DS ademais do seu propio catálogo de xogos é compatible cos xogos de Game Boy Advance, pero non cos de Game Boy e Game Boy Color.
Nintendo DS Lite constitúe a segunda versión do modelo, vendida a partir do 2 de marzo de 2006. A terceira versión é a Nintendo DSi que saíu ao mercado o 1 de novembro de 2008. Desta Dsi saíu ó mercado unha revisión, a Nintendo DSi XL, coa novidade das súas pantallas un 93% maiores, que ofrecen maior comodidade en xogos de debuxo ou que teñan textos pequenos. A DSi XL saíu ó mercado o 21 de novembro do 2009
Lanzamento ao mercado
A consola foi presentada o 11 de maio de 2004 no Electronic Entertainment Expo (E3) dos Ánxeles.
Platihelmintos
Os platihelmintos (Platyhelminthes, do grego πλατύ, "plano" e ἕλμινς , "verme") constitúen un filo de animais invertebrados non segmentados. Os membros deste grupo non teñen unha verdadeira cavidade corporal, e carecen de aparello circulatorio e respiratorio, o que os restrinxe a ter formas achatadas, que permiten que o osíxeno e nutrientes poidan penetrar a través do seu organismo por difusión.
Características xerais
Os platihelmintos son animais bilaterais acelomados que gardan bastante semellanza cos Radiados, mantendo só algunhas diferenzas que fan que os situemos en grupos distintos. Entre elas temos:
Filoxenia
Os platihelmintos tradicionalmente dividíronse en dous grandes grupos: o primeiro deles, os Turbelarios, son principalmente animais non parasitos de tipo depredador. Os outros tres grupos, Cestodos, Trematodos e Monoxeneos son parasitos nalgunha fase dos seus complexos ciclos vitais. Actualmente esta clasificación está sendo revisada xa que se pensa que segundo as novas clasificacións, os Acelomorfos forman o seu propio filo pero antes se lles consideraba dentro do grupo dos platihelmintos turbelarios.
Os platihelmintos restantes forman un grupo monofilético, é dicir, unha agrupación que contén todos os descendentes dun único antepasado común sendo el mesmo un membro do grupo. Na redefinición dos Platihelmintos agora forman parte do superfilo Lophotrochozoa.
Joaquín Otero
Co nome de Joaquín Otero podemos referirnos a:
Lingua twi
O twi ou asante twi, é unha lingua falada por 6-9 millóns de persoas do pobo ashanti como primeira e segunda lingua. O twi (ou asante twi) é un nome común para un dos tres antigos dialectos literarios da lingua akan, xunto co asante (ashanti) e o akuapem, que son mutuamente intelixibles. Hai arredor de 9 millóns de falantes twi, a maioría dos cales vive na Rexión Ashanti. O twi akuapem foi o primeiro dialecto akán en ser empregado para as traducións da Biblia, polo que se converteu na variedade de prestixio.
miniatura|esquerda|Raphael falando twi.
30 de outubro
O 30 de outubro é o 303º día do ano do calendario gregoriano (304º nos anos bisestos). Quedan 62 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|Ezra Pound
Mortes
miniatura|100px|Uxío Novoneyra
Notas
Os 366 días do ano
Lectura
miniatura|Home lendo o xornal en [[Basantapur (Nepal).]] A lectura é o proceso que permite que, tras visualizar detidamente un texto, poidamos entender, interpretar ou maxinar o seu contido. A lectura é un acto comunicativo que precisa dun emisor, dunha mensaxe, dun código e dun receptor que o dea interpretado. A lectura non é unha actividade neutra: pon en xogo o lector e unha serie de relacións complexas co texto, o que le, o que desenvolve a lectura, é o receptor.
Weaver realizou tres definicións de lectura:
Introdución
Semella a lectura un proceso pasivo, pero non é tal. Non o é porque a lectura é un fenómeno tan complexo como a mente humana e posúe múltiplas dimensións: o lector pode mesmo chegar a considerar no acto de ler máis do que pretende transmitir o emisor.
Para un lector común, a lectura non é un proceso en que interveñan estratexias, operacións, capacidades. Para un lector común, a lectura é un acto automático que non é digno de consideración pois a finalidade é o texto, simplemente o texto. Pero é preciso, para comprendermos ben o que é a lectura, decatármonos de que desenvolvemos á hora de ler dúas operacións diferentes: miniatura|Anciá lendo o [[Corán en Irán.]]
Fowler D. Brooks considera seis pasos :
Agora ben, hai só un xeito, unha alternativa para desenvolver esas operacións, ou resultará que un lector avezado terá un proceder diferente a aquel que se está a iniciar?
Son dous camiños -o que emprega os procedementos fonolóxicos e o que emprega os procedementos léxicos- complementarios, que non excluíntes, para realizarmos unha lectura, pois por moita experiencia que teñamos, sempre podemos ter que recorrer a proceder fonoloxicamente.
Procedemento fonolóxico e procedemento léxico
O procedemento fonolóxico consiste en facer exactamente o mesmo que fai un neno cando se inicia á lectoescritura. O neno interpreta os grafemas e recoñece os fonemas correspondentes deducindo o seu son habitual por mor, probablemente, da memoria, da segmentación e da interrelación contextual. Tras recoñecer os grafemas, sabedor do son que representan, pronúnciaos uníndoos e dando lugar a un acto de fala. Non é necesariamente un acto de fala comunicativo, pois quizais, aínda no momento de pronunciar o que le, non é quen de decodificar a mensaxe, pero, cando o neno le por exemplo a palabra ká-sa, pode estar capacitado para interpretar, unhas milésimas de segundo despois, aquilo que leu.
O procedemento fonolóxico pode ser pouco rápido, pero non ten por que ser satisfactorio, pois non é o mesmo encontrármonos cun texto que poña avía (avía tres fadas) ca cun texto que poña clinched (...just clinched promotion) se non dominamos o inglés. Sexa como sexa, o procedemento desenvólvese inda que, ó remate, poidamos dicir que non hai acto comunicativo por non ser posible a decodificación. miniatura|[[Adolescencia|Adolescente lendo en Uganda.]] Co tempo, o neno que le grafema a grafema, que interpreta fonema a fonema, será quen de memorizar sílabas e interpretalas. Cando se encontre coa secuencia ca, saberá o que é; cando se ache con sa, saberá tamén o que é sen precisar atender cada un dos dous grafemas que compoñen esa sílaba, pois leraa conxuntamente.
É este un xeito de lectura intermedio pero máis próximo ó procedemento fonolóxico do que ó léxico pois o que se le non ten aínda unha correspondencia no campo do significado. Cando haxa esa correspondencia, a lectura deixará de ser fonolóxica e pasará a ser léxica. En definitiva, o procedemento fonolóxico non é léxico porque non se recoñecen cun simple golpe de vista lexemas.
O procedemento léxico supón recoñecer inmediatamente a palabra escrita. Se nos encontramos co vocábulo casa, non procedemos a segmentar o vocábulo para a súa interpretación, entendémolo porque o visualizamos conxuntamente e esa visualización ten correspondencia na base de datos que conforma a nosa memoria vocabularia:
"''Operar correctamente coa vía fonolóxica supón xebrar a palabra nas súas unidades menores (sílabas, fonemas) a través do que se denomina conciencia fonolóxica, ou capacidade de segmentar a palabra nas súas partes. Esta capacidade énos especialmente necesaria cando queremos acceder ó significado de palabras novas, dífíciles ou descoñecidas, que non podemos recoñecer mediante unha simple ollada [...]."
"Operar coa vía léxica [...] supón recoñecer a palabra escrita que vemos dunha forma practicamente inmediata, sen tela que reconstruír fonoloxicamente son a son. É, pois, unha vía máis rápida de acceso ó significado, e require ter memorizados os patróns de palabras."
Etapas da aprendizaxe da lectura
Os humanos pertencentes ás sociedades en que as necesidades primarias están cubertas enfrontámonos case dende meniños a todo tipo de textos escritos. Primeiramente, son verdadeiros xeroglíficos imposibles de descifrar: unha serie de riscos e borranchos nunha folla de papel; mais, pouco e pouco, non sen axuda, damos en descubrir unhas regularidades que nos permiten identificar a relación que se establece entre os grafemas e os fonemas, aínda sen sermos coñecedores desta terminoloxía. A práctica reiterada, acaba por nos converter en descifradores de signos, pero, para o mesmo é necesario seguir un proceso de aprendizase no cal os especialistas distinguen catro etapas:
centro|600px
Goura victoria
A Goura victoria é unha especie de ave columbiforme da familia Columbidae endémica de Nova Guinea.
Características
miniatura|Exemplares en catividade. É unha pomba moi grande, ten uns 74 centímetros de lonxitude do corpo, coloración azulada afrisada con crista azul, peito castaño e iris vermello. A ave pode recoñecerse doadamente por posuír as únicas puntas brancas na súa crista. Soamente pon un ovo, o cal eclosiona despois de 30 días.
Subespecies
Recoñécense dúas subespecies de Goura victoria:
Pobo galego
Os galegos son un grupo nacional, cultural e etnolingüístico que vive maioritariamente en Galicia, no noroeste da Península Ibérica, pero que por mor da emigración histórica tamén ten importantes poboacións noutras partes de España, Europa e América. Dende o punto de vista antropolóxico, diversos estudos xenéticos demostran a súa orixe centroeuropea, menos influenciados polos pobos mediterráneos que outras poboacións ibéricas por mor do illamento histórico dos seus habitantes, froito da súa localización xeográfica.
Os galegos teñen os seus propios costumes, cultura, lingua, música, danza, deportes, arte, cociña e mitoloxía. O galego, lingua romance derivada do latín que se falaba na antiga Gallaecia romana, é a lingua propia de Galicia e constitúe a máxima expresión cultural do pobo galego. Dende o punto de vista filoxenético é de orixe común co portugués (co que mantén un 85% de intelixibilidade) e semellante a outros romances ibéricos tales coma o asturiano ou o castelán.
Existiron numerosos persoeiros galegos con relevancia ó longo da historia. O relixioso galaico Prisciliano foi o principal impulsor do priscilianismo, unha corrente relixiosa cristiá, difundida no século IV en Hispania, e sobre todo na Gallaecia. O cristián do século X Paio, foi canonizado pola Igrexa católica. O explorador Joan de Novoa foi un cabaleiro, mariño e explorador descubridor da illa de Ascensión e de Santa Helena, e Luís Vaz de Torres foi un navegante e o primeiro europeo en ver Australia, levando o seu nome o estreito de Torres. Famosos escritores galegos foron Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Álvaro Cunqueiro, Manuel Curros Enríquez e o Premio Nobel de Literatura Camilo José Cela. O futbolista Luis Suárez Miramontes é considerado un dos mellores xogadores do século XX. Ademais, numerosas personalidades políticas internacionais teñen orixe galega, como o presidente de Cuba, Fidel Castro, o presidente da Arxentina, Raúl Alfonsín e o presidente do Uruguai, Tabaré Vázquez, alén de personalidades do mundo do espectáculo, como A Bela Otero, Julio Iglesias, Manu Chao ou Martin Sheen.
A poboación de Galicia é de 2 718 525 habitantes (2016), pero por mor da emigración de finais do século XIX e comezos do XX, é común atopar descendentes de galegos noutras partes de España, de Europa e de moitos países do continente americano. Historicamente, a emigración do pobo galego debeuse a factores políticos, económicos e sociais. A raíz da diáspora galega, estímase que no presente hai 10 millóns de persoas de ascendencia galega, moitas delas reunidas nos Centros Galegos. O maior grupo de persoas de ascendencia galega reside na Arxentina, con case 150.000 galegos, sendo coñecida polos galegos como a quinta provincia.
Etimoloxía do etnónimo
miniatura|esquerda|Pedras gravadas da [[cultura castrexa.]] O etnónimo galegos deriva do latín Gallaeci ou Callaeci, que é unha adaptación do nome local dunha tribo celta coñecida polos gregos como Καλλαικoί (Kallaikoí), que viviu no norte da actual Portugal e que foi conquistada polo xeneral romano Décimo Xunio Bruto Galaico no século II a. C. Os romanos aplicarían este nome para todas as tribos que compartían a mesma cultura, a cultura castrexa, e a lingua galaica, falada dende o río Douro polo sur até o mar Cantábrico polo norte, e ó oeste do río Navia.
A etimoloxía do nome foi estudada dende o século VII por autores como Isidoro de Sevilla, que escribiu que os "galegos son chamados así, por mor da súa pel clara, coma os galos", relacionando o nome coa verba grega para o leite. Porén, hoxe en día os estudosos derivan o nome Callaeci do protoindoeuropeo *kal-n-eH2 'outeiro', que xunto co sufixo local -aik- significaría 'os montañeses'; ou do protocelta *kallī- 'bosque', significando 'xente do bosque'.
Xenética
thumb|Representación do pobo galego por [[Francisco Asorey no monumento a Curros Enríquez na Coruña.]] A frecuencia do haplogrupo R1b do cromosoma Y (o haplogrupo máis común en Europa) é superior nas poboacións da Europa atlántica e a súa incidencia é destacable en Galicia, así como en Asturias, León, Cantabria e País Vasco, e en moitas das rexións celtas, como Cumbria e Cornualla en Inglaterra, a rexión norte de Portugal (Douro Litoral, Minho e Trás-os-Montes e Alto Douro), o oeste de Francia e na Bretaña, e os países celtas de Irlanda, Gales e Escocia. A incidencia do R1b mingua gradualmente a maior distancia destas áreas pero segue a ser común nas áreas centrais de Europa. Isto levou a investigadores como Stephen Oppenheimer e Bryan Sykes a considerar que a maioría da poboación irlandesa descende principalmente dun "refuxio ibérico" anterior á última glaciación.
A nivel de diferenciación xenética, as poboación de Galicia, especialmente as situadas no suroeste de Galicia, son as que máis se diferencian das do resto de España. Ademais, xeneticamente, os portugueses son os que máis estreitamente están relacionados cos galegos, cun patrón que se estende de norte a sur ó igual que a Reconquista cristiá da Península Ibérica. Ademais, a subestrutura xenética analizada máis forte do mundo atópase en Galicia, e máis concentrada dentro dunha única provincia, a de Pontevedra, que contén case a metade dos clusters inferidos en toda España. Esta estrutura "ultra-fina" amósase en escalas de menos de 10 km, sendo definidos polos accidentes xeográficos, como os outeiros ou vales dos ríos.
Por outra banda, as maiores cantidades de ascendencia norteafricana atopadas dentro da Península Ibérica atópanse no oeste (11%) incluíndo en Galicia, malia que o dominio musulmán foi moi breve e os asentamentos bérberes ó norte do río Douro foron abandonados en 741. Especúlase se estes patróns se deben á expulsión dos mouriscos ordenada polo rei Filipe III que foi especialmente efectiva no sueste de España, pero que puido provocar unha migración cara a outras zonas da Península.
Relixión
miniatura|dereita|[[Réplica do Crismón de Quiroga do século V, considerado unha das representacións máis antigas do cristianismo en Galicia.]] Os galegos son un pobo de crenzas cristiás. Segundo o Barómetro Autonómico publicado polo Centro de Investigacións Sociolóxicas no 2012, a maioría dos galegos son católicos, representando o 82,2% do total da poboación residente en Galicia. Agnósticos (non crentes) e ateos representan o 9,1% e o 7,5% respectivamente.
Emigración e diáspora
miniatura|esquerda|250px|Colectividade galega en Buenos Aires no Día do Inmigrante de 2010. Por estas razóns, Galicia era un exportador neto de poboación para o resto de España e a inmigración galega foi masiva entre finais do século XIX e comezos do século XX. Entre 1900 e 1981, a saída neta de persoas de Galicia foi de máis de 825 000. Tamén tivo un factor importante a guerra civil española, a caída da Segunda República Española e a chegada de Francisco Franco ó poder. Houbo unha nova onda de emigración cara a fóra de Galicia a outros países europeos, sobre todo a Francia, Suíza, Alemaña e, en menor medida, no Reino Unido.
América do Sur ten o meirande número de descendentes de galegos fóra de España. Varios millóns de persoas en América do Sur son descendentes de inmigrantes galegos, a maioría na Arxentina, Venezuela e o Brasil. No Brasil, especialmente no nordeste, a xente cunha complexión delgada, de ollos azuis ou claros e de pelo claro son chamados galegos,  mesmo sen ser descendentes reais, xa que un gran número de galegos se asentou nesa rexión a comezos do século XX.
En Centroamérica, o caso máis particular foi O Salvador, que desde a época colonial a inmigración galega foi moi importante e os galegos sempre representaron ao grupo de españois que máis emigraron á nación, despois da independencia chegou unha gran cantidade de galegos.
Arxentina
Na Arxentina, o termo galegos foi aplicado polo xeral para referirse a tódolos españois, xa que unha gran parte dos que chegaron ó país na primeira metade do século XX eran galegos, concentrándose principalmente na rexión do río da Prata, Arredor do 14% dos arxentinos ou 5 500 000 de habitantes teñen ascendencia galega (2009). Hoxe, Buenos Aires é a segunda cidade con maior número de persoas con devanceiros galegos e mesmo chegou a haber máis galegos na capital arxentina que na propia Galicia. No ano 1910, Buenos Aires era a meirande urbe galega do mundo, con 150 000 nativos de Galicia que representaban entre o 8 e o 10% da poboación total da cidade, en comparanza cos 60 000 habitantes que tiña A Coruña daquela. Isto deulle o alcume a Buenos Aires da «quinta provincia galega». Estímase que o 65% dos descendentes de españois en Buenos Aires e Gran Buenos Aires, descenden de galegos.
Lingua galega
miniatura|esquerda|Mapa cronolóxico que amosa a evolución territorial das linguas do suroeste de [[Europa entre as que aparece o galego.]]
O galego é unha lingua románica, propia de Galicia, que é unha evolución do latín vulgar falado na provincia de Gallaecia e que culminou dentro do Reino de Galicia, a finais da Alta Idade Media, nun romance diferenciado. O galego moderno descende do galego-portugués, lingua medieval que evolucionou e deu lugar ós actuais galego e portugués.
O galego converteuse en lingua escrita culta tanto nos reinos de Galicia e Portugal coma nos de León e Castela. O documento máis antigo escrito en galego que se conservou no territorio da Galicia actual é o Foro do bo burgo de Castro Caldelas, outorgado por Afonso IX en abril de 1228 ó concello de Allariz (Ourense). No século XIII escribirá en galego o rei Afonso X o Sabio as Cantigas de Santa María. A lingua galega medieval foi especialmente relevante no ámbito da lírica, considerada entre as referenciais da época para todo Europa. Entre os séculos XIV e XVI, debido a circunstancias de carácter histórico e político, acentúanse as diverxencias entre as dúas variedades que, seguindo cadanseu destino, acaban fixándose como linguas independentes, aínda que ligadas por estreitos lazos de parentesco. Presenta unha pequena porcentaxe de pervivencias léxicas dos substratos precelta, celta e paleohispánico, así coma dos superestratos xermánico, britónico e árabe.
No presente, o galego fálano case tres millóns de persoas; é a lingua minorizada con maior comprensión e uso porcentual dentro de España. É idioma oficial na Nacionalidade Histórica de Galicia e tamén se fala na Terra Eo-Navia (Asturias), no Baixo Bierzo (León), nas Portelas (Zamora) e na Serra de Xálima (Cáceres). Así mesmo é unha das linguas da importante comunidade galega no exterior, espallada por todo o mundo.
Transmisión oral
miniatura|135px|A danza de Aldán ([[Cangas) probabelmente xa se bailaba na Idade Media, como nas bailadas.]] Existe unha variada e rica cultura popular de tradición oral transmitidos oralmente polo pobo galego. Maniféstase con diferentes temas, formas e xéneros de arte. Como forma falada a través de ditos, esconxuros, oracións, adiviñas, refráns, contos, lendas e mitos, como forma musical nas letras de cantigas e tamén en representacións escénicas populares ou teatro popular. Esta cultura popular oral conserva viva un variado repertorio de grande interese histórico, etnolóxico e artístico. A orixe desta tradición oral remóntase á lírica trobadoresca como testemuñan algúns dos cantos de transmisión oral daquela época que sobreviviron até os nosos días. Porén, entre os séculos XVI e XVIII, nos chamados Séculos Escuros, prodúcese en Galicia unha reestruturación social e política que afectou tamén á literatura oral, extinguindo a literatura trobadoresca e a influencia da literatura de transmisión oral. O analfabetismo masivo do pobo galego até ben entrado o século XIX propiciou que a transmisión oral tivese un dobre valor para o pobo galego, lúdico e funcional, xa que permitía achegar a cultura creativa a persoas que non podían desenvolvela por escrito.
As principais formas de relato popular galego son o conto e a lenda. O conto é un relato ficticio breve en prosa, cuxas historias poden clasificarse en tres áreas segundo o seu contido: contos de encantamentos, contos de animais e contos de costumes. A lenda é tamén un relato breve no que interveñen personaxes mitolóxicos e forzas sobrenaturais, pero que a difenrenza dos contos, tentan ser verosímiles e adoitan ser máis concretos nos lugares, nos personaxes e nos tempos da historia.
Carboeiro, Aldixe, Abadín
Carboeiro é un lugar da parroquia de Aldixe, no concello lugués de Abadín, na comarca da Terra Chá. Tiña 10 habitantes en 2015 (5 homes e 5 mulleres) segundo datos do IGE, os mesmos habitantes que en 2010 (5 homes e 5 mulleres)
Pobo galego
Transmisión oral
A temática do cancioneiro popular galego é común co resto da poesía folclórica occidental. A súa orixe remóntase ós séculos XVIII e XIX, aínda que algunhas pezas son do XVII e unhas poucas parecen proceder da tradición popular medieval. Os principais temas son os que se refiren ós sentimentos persoais (amor, soidade, desexo), ó trato social (galanteo, diversión, burla, disputa), á vida familiar, ó traballo, á festa, ó medio natural (animais, paxaros, ríos) e á devoción relixiosa. En contraste coa tendencia sentimentalista atribuída á literatura galega, a actitude predominante no cancioneiro popular é o humor, que está presente en case tódolos temas.
Entre estas composicións populares galegas salienta a regueifa, unha cantiga improvisada entre dúas ou máis persoas que seguen un mesmo cantar ou son durante o tempo que dura unha disputa sobre un tema determinado. Ademais, ten a característica de que cada regueifeiro canta unha estrofa de catro versos octosílabos nos que riman os pares e quedan libres os impares (de maneira que formalmente coincide coa copla popular). Pode verse certo parecido coa tenzón medieval, na que tamén había unha disputa entre dous trobadores sobre un tema determinado, mais a regueifa foi e é máis popular. Os temas da regueifas son variados, mais polo xeral, hai unha boa dose de humor ou retranca, o que fai que este tipo de cantares sexan moi divertidos para todos os públicos. A controversia entre os regueifeiros pode durar horas, e gáñaa o que canta a última copla.
Música
miniatura|220px|Cantareira galega. miniatura|200px|Galego bailando, de [[Gustave Doré, ca. 1862.]] A música tradicional de Galicia caracterízase tanto polas súas formas (muiñeiras, xotas, alalás etc), instrumentos (gaita galega e pandeireta, entre outros) e agrupacións musicais. Como música tradicional que evolucionou oralmente, comparte trazos en común coas das áreas veciñas de Asturias, Portugal e León e en xeral coa tradición musical de Europa Occidental. Os instrumentos tradicionais máis significativo son a gaita e a pandeireta. Pero non sempre foron instrumentos doados de conseguir. Por esta razón cunchas, piñas, tixolas, baldes de metal, un sacho golpeado cun seixo, paus... servían de acompañamento habitual nos momentos de traballo ou cando non se dispuña doutra posibilidade. A gaita é o instrumento por excelencia na tradición musical galega. Componse dun fol, onde se insufla aire polo soprete, un punteiro, onde se dixita a melodía, e tres tubos (roncón, ronquete e ronquillo) que fan notas pedal. O roncón apóiase no ombreiro do intérprete, e o ronquete e o ronquillo no brazo esquerdo. Segundo a dixitación empregada fálase de tocar en aberto ou en pechado. Variantes deste instrumento son a gaita de barquín, no que un barquín que lle dá nome é o que insufla aire no fol. Outra variante é a gaita de cana, recuperada por Xavier Blanco, con tubos feitos dese material.
miniatura|esquerda|[[Gaita galega.]] Durante o franquismo, a música tradicional foi forzada a adaptarse á visión política do momento, e as manifestacións máis vistosas foron transformadas en espectáculos patrióticos, o que conduciu ao declive na popularidade dos estilos tradicionais (o "folclorismo"), a castelanización das letras e a deturpación tanto das formas musicais como das danzas que as acompañaban. Non sería até a desintegración e caída do franquismo que a tradición non volveu a ter sido en conta, tanto por novos grupos (Fuxan os ventos é o caso máis salientable neste senso) como por agrupacións folclóricas, que ben continuaron en certa medida coas formas impostas por Educación y Descanso e os grupos de Coros y Danzas da Falange Española, ou afondaron na recolleita e reconstrución da música tradicional. Nese momento recuperáronse moitas formas tradicionais, tentouse dignificar a gaita e apareceron festivais, como o Festival Internacional do Mundo Celta (1977), que contribuíron a establecer grupos musicais. Algúns grupos destes primeiros tempos que reaprenderon os estilos tradicionais foron Os Areeiras de Catoira, Os Rosales, Os Campaneiros de Vilagarcía,Os Morenos de Lavadores, e Os Irmáns Graceiras. Antón Corral creou un obradoiro de música popular de grande influencia na Universidade Popular de Vigo. A formación máis notoria aparecida nesta altura foi Milladoiro.
Nas últimas décadas do século XX, moitos músicos galegos comezaron a considerar que a música galega era polo menos parcialmente "céltica" en orixe, de maneira que procuraron influencias nas músicas de Irlanda e Escocia, así como da Bretaña francesa. A pesar de que esta relación é moi discutida, o resultado foi a proxección internacional da música galega, coincidindo cun espallamento xeral da música tradicional como contestación as músicas máis comerciais.
Muiñeira
miniatura|Baile dunha muiñeira no XXXIX Día da Muiñeira de Pontevedra, celebrado na avenida de Montero Ríos. A muiñeira é un baile e un xénero musical tipicamente galego. Como xénero, distínguese principalmente polo seu compás de 6/8, rápido e vivo, do cal existen algunhas variantes. É unha danza folclórica galega de ritmo rápido. A súa orixe é discutida, pero comunmente afírmase que foi nos muíños onde se moían o trigo e máis o millo onde naceu este baile; dado que as mulleres que traballaban alí tiñan que esperar algún tempo a que o millo estivese a punto, e para pasar o tempo bailaban. Para algúns estudosos é un baile de asimilación recente, non habendo testemuños escritos anteriores ó século XIX.
Como baile tradicional interpretábase en festas, romarías e canta xuntanza social o permitía. Se se dispuña de gaita, preferíase esta; pero senón, un grupo de percusión máis ou menos improvisado. A danza era colectiva, normalmente de tres a oito parellas colocadas fronte a fronte formando unha ringleira. A estrutura musical, composta de copla e volta, refléctese na danza en xeito de punto e paseo. Un home interpretaba un punto, construído máis ou menos improvisadamente a base de embotados, saltos, picados e outras figuras, e o resto do grupo repite os movementos varias veces, mentres dure a parte da copla. Durante a parte de volta da melodía, o grupo realizaba paseos, en círculo, xirando as filas sobre o seu centro, ou outras figuras coreográficas sinxelas. Tanto punto como paseos execútanse cos brazos en alto ou facendo leves debuxos que dan máis graza á interpretación.
Na muiñeira vella, un ou dous homes bailan con dúas ou máis mulleres. O home realiza puntos complexos, mentres que a muller ten un papel secundario, limitándose a seguir o home con paseos con forma de oito, e con actitude máis recollida.
Tradicionalmente tanto a muiñeira como a xota galega son bailes de carácter lúdico e con compoñente social, ou incluso de galanteo.
Traxe galego
miniatura|Debuxo dunha muller galega co traxe típico. 1886. O traxe galego é a vestimenta tradicional que o pobo galego usaba para as súas actividades ata ben entrado o século XX. Aínda que existen diferenzas entre os traxes usados para traballar e os traxes para días de festa, os usados no interior de Galicia respecto ós da costa, as evolucións ao longo do tempo e as normais diferenzas entre as clases socioeconómicas, existen certos patróns comúns que os unifican e caracterizan e que permiten certos contrastes e igualacións cos territorios veciños de Asturias ou a provincia de León.