cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel Puig
Nacemento e infancia
O seu pai, Baldomero Puig, atendía un fraccionamiento de viños na parte dianteira da súa casa. A súa nai, María Elena Delledonne (Male) estaba diplomada en química e traballaba no hospital rexional; foi ela quen lle transmitiu a Manuel a súa afección polo cine. Tras o nacemento de Manuel e sen a posibilidade de deixar a ninguén ao seu cargo, a súa nai comezou a levalo con ela ao cine.
Asistiu por primeira vez a unha función ao tres anos de idade, pero a escuridade da sala aterrábao e era imposible lograr que permanecese alí sen chorar. O seu pai solucionou o problema conseguindo que vise a súa primeira película, aos catro anos, desde a cabina de proxección. Tratábase de A noiva de Frankenstein, dirixida por James Whale con Boris Karloff e Elsa Lanchester como protagonistas. A partir de entón, o seu pasatempo predilecto era ir ao Cine Teatro Español, único no pobo, ao que asistía regularmente, acompañado da súa nai (quen lle lía no caso de que a cinta fose subtitulada) ou a súa aia Kika. Ía luns, mércores, xoves, sábados e domingos. A maioría das ocasións vía un filme norteamericano, ocasionalmente unha película italiana ou francesa, e os domingos, cine nacional. Con todo, a Puig non lle gustaba, xa desde pequeno, o cine arxentino. Por mor diso a súa actriz arxentina preferida era Mecha Ortiz, á cal el vía como unha artista de corte europeo nas súas actitudes e o seu modo de falar. Entre as hollywoodenses, sentía admiración por Eleanor Powell e Ginger Rogers, no xénero de comedia musical, e Luise Rainer, Greta Garbo e Marlene Dietrich no xénero dramático. Con todo, a súa actriz preferida (a quen chamaba a Raíña) era Norma Shearer.
O seu pai non se sentía conforme cos pasatempos do seu fillo. Consideraba que debía divertirse cos demais nenos do barrio e facer outro tipo de actividades recreativas, tales como ir en bicicleta. Segundo Manuel Puig, a súa nai axustábase ao seu mundo, o da ficción cinematográfica, mentres que o seu pai quería que se adaptase ao seu, o da vida cotiá en General Villegas.
Entre 1940 e 1945 coleccionou recortes de anuncios e críticas de películas que adoitaba revisar eventualmente. En 1942 comezou a estudar inglés, "a lingua do cine". O tempo que non ocupaba na escola (que estaba a unha cuadra do seu fogar) e o cine, compartíao co seu primo Jorge. A partir dos 10 anos estudou piano. Facíao na casa da súa veciña, quen era a súa mestra.
En 1943 tiveron lugar dous acontecementos moi negativos. A súa nai deu a luz a quen sería o seu irmán máis novo, pero o bebé naceu sen vida e, paralelamente, un raparigo de quince anos tentou violalo. A partir deses episodios, a súa nai procurou afastalo do cine para facerlle ver a realidade.
En 1944 naceu o seu irmán máis novo, Carlos, quen se convertería en pintor.
Mocidade
Debido a que en Xeneral Villegas non había colexio secundario, en 1946 os seus pais trasladárono á cidade de Buenos Aires onde cursou os seus estudos de bacharel no Colexio Ward de Vila Sarmiento, partido de Morón.
A partir de entón, comezou a ler sistematicamente. Dedicouse, primeiramente, a unha colección que agrupaba aos autores gañadores do Premio Nobel.
Un compañeiro chamado Horacio, en cuxa casa viviu como pensionista o primeiro tempo de estadía en Buenos Aires, introduciuno na lectura da escola psicanalítica. Tamén lía a Hesse, Huxley, Sartre e Mann. A primeira novela non adaptada que leu foi A sinfonía pastoral de André Gide.
Horacio introduciuno, ademais, no cine europeo. Incitado por el, viu Crime en París. A partir de entón decidiu que estudaría Dirección cinematográfica. Para iso aprendeu con dedicación italiano, francés e alemán, "as novas linguas do cine".
Suxeríronlle que estudase Enxeñaría para especializarse en Son cinematográfico. Con todo el non o considerou adecuado. En 1950 inscribiuse na Facultade de Arquitectura, pero só cursou durante seis meses.
En 1951 cambiou por Filosofía e Letras. Estudou con afán, a pesar de que tivo dificultades en materias como Latín. Ao culminar a carreira, xa estaba a traballar no cine. Con todo, o mundo de Hollywood decepcionárao. Non atopaba unha substitución xeracional apta para as estrelas que o cativaron durante a súa infancia, fóra de Marilyn Monroe e Gloria Swanson.
Unha nota na revista Radiolandia sobre a futura estrea da película Deshonra, impulsouno a coñecer ao director da mesma, Daniel Tinayre. Sentía certa admiración por el pola súa comedia A vendedora de fantasías. Dado que o director lle negou o acceso á filmación, falou sen permiso coa protagonista, a actriz Fanny Navarro. Non sentía simpatía cara a ela xa que era expresamente peronista e el opúñase a ese movemento político desde que o seu líder, Juan Domingo Perón, prohibira a importación de películas norteamericanas á Arxentina. Navarro mandouno con outra das actrices da repartición, Herminia Franco, quen conseguiu que entrase. Ao pouco tempo, empezou a traballar nos laboratorios Alex.
En 1953 debeu cumprir co servizo militar na área de Aeronáutica. Tomárono como tradutor.
Incursión no cine
En 1956, con 23 anos cumpridos e logo de cursar no instituto Dante Alighieri, gañou unha bolsa para viaxar a Roma, Italia e estudar no Centro Sperimentale dei Cinematografia. Alí "Hollywood era unha mala palabra, a imaxinación o inimigo número un do cine, as obras de autor unha blasfemia". Era a época do neorrealismo. Tras ver nunha clase Metrópolis, de Fritz Lang, o expresionismo alemán cegouno. Durante as vacacións visitou París, no auxe da Cahiers du Cinéma, a revalorización do cine imaxinativo e da obra de autor.
En 1957, David O. Selznick producía un remake de Adeus ás armas, dirixida por Charles Vidor. A esposa do produtor, Jennifer Jones, desempeñaba o papel da enfermeira. Manuel foi designado para cumprir nesa filmación as súas prácticas de efectos especiais. Segundo Puig, Jones destacábase en roles "histéricos". Cada vez que Vidor quería dirixir ao personaxe cara á dozura, Jones negábase, ao momento de abandonar o estudio en reiteradas ocasións. Ao presenciar eses episodios de prepotencia, Puig considerou que xamais podería ser director pois non tiña o carácter necesario para dirixir aos actores co propósito de obter o resultado desexado.
Ao ano seguinte trasladouse a Londres e logo a Estocolmo, onde ensinou español e italiano. Tamén traballaba nun restaurante onde todos os empregados, ademais do dono, eran actores desempregados. Foi nestas cidades onde escribiu os seus primeiros libretos para cine. Entre os seus primeiros borradores atopábase un en inglés, titulado Ball cancelled, imaxinado para Ingrid Bergman e Anthony Perkins.
Tras o seu regreso a Roma, o seu amigo arxentino Mario Fenelli suxeriulle escribir no seu idioma natal. Tivo en conta o seu consello, e en 1960, en Buenos Aires, elaborou La Tajada. Trátase da historia dunha actriz que, durante o goberno peronista, casa cun deputado e utilízao nunha vinganza. Ao mesmo tempo, traballou en dúas coproducións como asistente de diálogos: Casi al fin del mundo e Una americana en Buenos Aires. Entre 1961 e 1962 traballou como asistente de dirección de cine en Buenos Aires e Roma. Na capital italiana, o seu amigo Fenelli reiterou o seu consello e insistiu en que escribise sobre algún tema coñecido, algo autobiográfico. Manuel elixiu ao seu primo Jorge e aos amoríos que o rodearon. Ao segundo día de escritura soubo que non estaba fronte a un guión, estaba fronte a unha novela.
Falecemento
O sábado 21 de xullo de 1990 fora internado na Central Cirúrxica das Palmas por risco de peritonite. Pronto tivo que ser operado de urxencia da vesícula. A intervención foi exitosa pero o cadro clínico foi desfavorable. Comezou a delirar e deberon amarralo á padiola. Na madrugada do domingo empezou a ter problemas respiratorios e finalmente morreu dun Infarto agudo de miocardio. Nos meses previos deixara de fumar por orde do médico e realizaba camiñadas diarias. Pero a altura de México non lle sentaba ben. Tamén se ten constancia de que mantiña os seus coidados nunha clínica próxima á súa casa para non estar lonxe da súa nai, pero tanto por cuestións económicas como por dispoñibilidade de contactos, podía acceder a unha atención médica de maior calidade.
A súa morte transcendeu rapidamente nos medios. Aínda que había antecedentes dos seus problemas cardíacos, a primeira suposición pública foi que morrera por mor de Sida. Pronto se constatou que Manuel Puig non era portador de VIH. Con todo, a certeza deste feito foi posta en cuestión en reiteradas oportunidades. Ao velorio só asistiron seis persoas entre as que estaban a súa nai, os seus amigos Javier Labrada e Agustín García Gil e o seu colega Tununa Mercado (quen se atopaba alí a razón dun coloquio ao que debía presentarse na cidade de Xalapa, en Veracruz.
Cando se lle pediu ao embaixador da Arxentina en México, Jorge Abelardo Ramos, que pronunciase unhas palabras pola morte de Manuel Puig para os medios, el limitouse a explicar que non estaba ao tanto da morte dun arxentino con ese nome. Con todo, trasladado o corpo ao Distrito Federal para as exequias na Sociedade de Escritores, o embaixador presentouse e deu un discurso. Os restos do escritor foron trasladados á Arxentina nos días sucesivos e enterrados no panteón da familia Puig, no cemiterio da Prata.
La traición de Rita Hayworth
Máis tarde mudouse a Nova York, onde seguiu traballando no texto que acabou sendo a súa primeira novela, La traición de Rita Hayworth. O guión que a despuntou comezaba cun monólogo do protagonista que, ao estenderse vinte e catro páxinas, fíxolle ver a Puig que non era algo que debese destinarse ao cine.
Por entón traballaba de aeromozo para Air France, no aeroporto Kennedy de sete e media da mañá a dúas e media de tárdea. Logo de tomar a súa sesta diaria, escribía. Regularmente, ás once da noite ía durmir, para comezar de novo ás cinco da mañá do día seguinte. Durante a escritura, cambiou o seu sobrenome Coco por "Toto" así como o nome do seu primo Jorge por "Héctor". Estes cambios simples e referenciales serían comúns nos seus seguintes libros. Concluíu a novela en 1965. Un dos seus amigos, o cineasta Néstor Almendros pasou o manuscrito a Juan Goytisolo, da editorial francesa Gallimard.
La traición de Rita Hayworth, ambientada en Coronel Vallejos (unha recreación ficticia do seu pobo natal), adianta as características fundamentais da obra de Puig: experimentación narrativa (a partir da utilización de técnicas como montaxe, desprazamento, asociación de ideas) e emprego de formatos e estereotipos provenientes de xéneros considerados "menores", tales como o folletín, o radioteatro sentimental ou a telenovela.
En 1969 a editorial Gallimard publicouna en Francia. Posteriormente, o diario Le Monde considerouna unha das mellores novelas do ano. Goytisolo pasoulle o manuscrito ao seu amigo Carlos Barral. Ese ano participou no Concurso Biblioteca Breve Seix Barral, sendo finalista. Con todo, ese mérito non alcanzou para que fose publicada, xa que Mario Vargas Llosa, que integraba o xurado do certame, ameazou con renunciar se gañaba "ese arxentino que escribe como Corín Tellado". A gañadora foi Últimas tardes con Teresa de Juan Marsé. Finalmente, Jorge Álvarez publicouna en Buenos Aires.
Tempo despois, Manuel tivo un breve encontro con Rita Hayworth en México. Aínda que ela non lera a novela, estaba ao tanto do seu éxito nos Estados Unidos a través das críticas. Hayworth aseguroulle que dado o seu prestixio, a novela sería levada ao cine. Con todo, isto non sucedeu até o presente.
Comezou a súa segunda novela, que sería Humedad relativa 95%, da que alcanzou a escribir catro capítulos, pero que abandonou por considerar que as referencias autobiográficas se esgotaran coa primeira novela. Un erro levou aos primeiros lectores dos seus manuscritos a pensar que este proxecto era posterior.
Boquitas pintadas
Regresou a Buenos Aires en 1967, cando escribiu Boquitas pintadas, novela que foi publicada en 1969. Preséntase como un "folletín en dezaseis entregas" e converteu a Puig nun escritor de renome na Arxentina.
A novela conta a historia do donjuán Juan Carlos Etchepare, vinculado, fundamentalmente, con tres mulleres: Nené, unha humilde rapariga que está verdadeiramente namorada del; Mabel, unha moza ben que é tan infiel como o é Juan Carlos; e a viúva Di Carlo, mal vista polos rumores de que non respecta a súa viudez. Ao mesmo tempo, entrelázanse as historias da irmá de Juan Carlos, Celina (unha solteira empedernida) e Pancho e a Rabadilla, entre outros. Cando Juan Carlos debe internarse en Córdoba porque contraeu tuberculose, comeza unha formidable exposición das relacións humanas e o valor dos lazos afectivos contra a impunidade dos vínculos establecidos polo desexo. Toda a novela está contada a través de diálogos directos, cartas, diarios íntimos, expedientes e publicacións, habendo un mínimo de narración convencional.
A historia causou un sinal moi negativo en General Villegas. A publicación foi recibida por algunhas persoas como unha intromisión na vida privada dalgúns cidadáns, dado que as situacións e relacións narradas puideron ser facilmente identificadas polos villeguenses. Precisamente, o autor tomáraas, do mesmo xeito que co seu libro anterior, de conversacións ouvidas ás agachadas. Juan Carlos, en Boquitas pintadas, era unha combinación de Danilo Caravera, un raparigo atractivo que padecía tuberculose, e o seu irmán Hernán, un raparigo folgazán e licencioso. Nené corresponderíase nada menos que coa nai do autor, Male (nótese, entre outras coincidencias, a de que Nené, na ficción, ten dous fillos homes) en combinación cunha veciña de apelido Fumagallo. A diferenza estaba en que, segundo testemuñaron anos máis tarde en diversas entrevistas persoas que viviran por entón, Male casou co home máis desexado do pobo, que era Baldomero, non Danilo. Coa posterior adaptación cinematográfica (prohibida en Villegas, presuntamente por presión de Acción Católica ) a situación empeorou. Chegou a ser tanta a conmoción causada que, aínda que a familia Caravera xa non residía en G. Villegas, o pai de Danilo ordenou retirar o seu cadáver do cemiterio para que a prensa non o fotografase.
A adaptación cinematográfica, estreada en 1974, foi impulsada e levada a cabo polo prestixioso director Leopoldo Torre Nilsson. Alfredo Alcón ocupou o rol de Juan Carlos Etchepare, mentres que Marta González interpretou a Nené.
As traducións portuguesa e italiana da novela apareceron nas listas dos libros máis vendidos. Iso, sumado á crítica francesa, afianzou o nome de Puig. La traición de Rita Hayworth publicouse nos Estados Unidos e chegou a figurar na lista dos máis vendidos do New York Times.
El beso de la mujer araña
No exilio, terminou El beso de la mujer araña en 1976. Conta a historia de dous prisioneiros que comparten unha cela na Arxentina do terceiro goberno de Juan Domingo Perón. Un deles é un militante dunha organización revolucionaria e o outro un homosexual efeminado acusado de corrupción de menores. Ambos os dous traban unha relación complexa cuxo transfondo poético alimentado polo cine e a fantasía os fai explorar os límites de roles e convencionalismos sociais.
A novela outorgoulle ao seu autor recoñecemento internacional. Con todo, Gallimard, que até entón publicara todas as súas novelas, rexeitouna. A responsable desta decisión foi Ugné Karvelis, co xustificativo de que a imaxe do revolucionario abrandado polo homosexual efeminado ía en contra dos ideais leninistas cos cales a editorial se correspondía. Seguindo o seu exemplo, outras editoriais europeas tamén o vetaron.
En 1980 Manuel Puig radicouse en Río de Xaneiro e en 1985 fixo unha adaptación para cine de El beso de la mujer arañao, que foi filmada polo arxentino Héctor Babenco. Ao principio Manuel Puig mostrouse en desacordo en canto á elección dos personaxes. Consideraba que Raúl Juliá era demasiado grande para interpretar a Valentín e que William Hurt tiña un físico que non se correspondía co do corentón Molina. Cando viu a película só, por primeira vez, na cabina de montaxe, quedou decepcionado. Pero unha vez que a viu na estrea, xunto ao público, sentiu que podía funcionar.
Esta novela tamén se converteu nunha comedia musical de grande éxito en Broadway, nunha ópera con música do alemán Hans Werner Henze e nunha obra de teatro escrita polo propio Puig.
Pubis angelical
Entre 1978 e 1980 viviu en Nova York, onde ditou cursos de escritura creativa na Universidade de Columbia. En 1979 publicou Pubis angelical, que foi un best seller en España e foi levada ao cine por Raúl de la Torre. A película está protagonizada por Graciela Borges, quen entón era esposa do director. Charly García, no seu debut como solista, é o responsable da banda sonora do filme.
Maldición eterna a quien lea estas páginas
O ano que se estableceu no Brasil, publicou a novela Maldición eterna a quien lea estas páginas, inspirada nos seus últimos anos neoiorquinos. Respecto da concepción desta novela, Puig declarou que a idea xurdiu despois de coñecer a un nadador da Gran Mazá e intercambiar correspondencia con el. Narra a historia de como Larry coida do señor Ramírez nun hospital de Nova York. O primeiro é un profesor de historia estadounidense de trinta e seis anos que se divorciou e non pode esquecer a súa exmuller. O segundo, un escritor arxentino de setenta e catro anos, ex preso político que, tras unha terrible traxedia, non pode e, en parte, non desexa lembrar o que viviu no seu país natal.
Aparentemente, a novela foi escrita simultaneamente en español e inglés. Aínda que non hai estudos fehacientes respecto diso, suponse que a versión orixinal do texto foi en inglés.
Sangre de amor correspondido
En 1982 publicou Sangre de amor correspondido. A novela, que narra a historia dunha parella de mozos brasileiros, é probablemente a súa obra máis complexa e difícil de ler. Se nas tres novelas anteriores Puig recorrera á construción dunha voz ficcional (Molina, Ana, Ramírez) que se contrapón ou complementa a unha real (Valentín, Pozzi, Larry), nesta obra a voz real (Josemar, o mozo) é reconstruída a través dun narrador externo que utiliza o estilo indirecto libre, pero é apenas contradita pola voz ficcional, que a interroga, a contradí e pon en dúbida algúns detalles. Puig inspirouse no relato dun albanel que traballou nunha das súas casas en Río de Xaneiro, sobre cuxa historia escribiu a novela.
Cae la noche tropical
En 1988 publicou a súa novela Cae la noiche tropical. A historia é contada por Luci, unha anciá arxentina que vive en Río de Xaneiro, e Nidia, a súa irmá, que está de visita tras a morte da súa filla, e para aproveitar a influencia positiva do clima carioca nos seus problemas de presión arterial. As protagonistas fan uso dunha práctica discursiva socialmente desprestixiada, á que Puig lle saca todo o mollo no seu exercicio literario: o chisme. Nidia interroga constantemente á súa irmá e ambas argumentan, imaxinan e até se censuran por dicir algo que non corresponde. Chismorrean cunha ambivalente mestura de tenro carisma e inútil abxección, ocupadas e ás veces preocupadas pola vida da súa veciña e os demais personaxes que as rodean.
Producións posteriores
Entre finais de 1989 e principios de 1990 trasladouse a unha vila en Santa Marinella, Italia, onde escribiu o guión inédito Vivaldi, sobre a vida do compositor. Os produtores querían que o protagonizase William Hurt, quen gañara un Óscar polo seu papel de Molina en El beso de la mujer araña, e o actor pediu a colaboración de Manuel Puig. O proxecto non se concretou e Puig regresou a México, onde comprou unha casa en Cuernavaca, no número 210 da rúa Orquídea.
Alí dedicouse a seguir traballando. Utilizaba unha máquina de escribir Lettera que eventualmente substituíu por unha computadora IBM (serían as súas máis prezadas pertenzas, xunto coa súa videoteca composta por catro mil películas segundo unhas fontes ) e 2500 segundo outras. Escribía varias horas pola tarde aínda que o traballo dos albaneis, que remodelaban a gusto de Manuel a residencia recentemente adquirida, non era propicio para levar a cabo o seu traballo. Aínda que xa non ía ao cine, tiña estritamente axendados dous ou tres títulos por día para ver na súa casa.
Penn Yan, Nova York
miniatura|250px|Centro histórico de Penn Yan
Penn Yan é unha pequena cidade dos Estados Unidos que é a capital do condado de Yates, no estado de Nova York.
Xeografía
miniatura|250px|Localización de Pennyan no condado de Yates, e deste no estado de Nova York Situado a 222 msnm o concello ocupa unha extensión de 6,36 km², dos que 6,22 km² son de terra e 0,15 km² de auga.
No ano 2010 tiña unha poboación de 5 159 habitantes que, segundo censo de 2019 diminuíra até os 5 056, polo que a súa densidade de poboación, nese ano, era de 792,25 hab./km².
Manuel Puig
Producións posteriores
Por ese entón decidira non regresar á Arxentina. Ningún colega se interesou por el, no exilio. Logo das ameazas da Triple A, que prohibiran varias das súas novelas polo seu contido, revísta La Gente e a Canle 7 pecháronlle as súas portas. A crítica comezou a deostalo. Puig xa observara que a crítica usaba a súa novela anterior para manifestar unha opinión negativa á súa última produción.
Penn Yan, Nova York
Historia
A primeira casa construída en Penn Yan levantouse en 1799. Cando o condado de Yates foi creado en 1823 a poboación converteuse na sede do condado.
Manuel Puig
Legado
Deixou varios guións e proxectos inconclusos. Ademais de Vivaldi, comezara a traballar para unha película sobre a participación de brigadistas internacionais na Guerra Civil Española, co nome Jarama, pola soada batalla. En canto a novelas, quedaron algúns esquemas de Mere Fantasie, pero ningún capítulo desenvolvido.
Penn Yan, Nova York
Historia
Os primeiros colonos foron principalmente membros da Society of Universal Friends (Sociedade de Amigos Universais), un grupo relixioso liderado por unha predicadora cuáquera coñecida como "O amigo público universal" (Jemima Wilkinson), unha relixiosa entusiasta nacida en Cumberland, Rhode Island, quen afirmaba que recibira un encargo divino. Tras predicar en Rhode Island, Connecticut, Massachusetts e Pensilvania recibiu unha grande extensión de terreo, á que chamou Jerusalem en 1789, no que posteriormente sería o condado de Yates. En 1788 fundou a poboación de Hopeton as beiras do lago Keuka, a unha distancia dun quilómetro e medio do lago Seneca. Alí se estableceron un gran número de seguidores.
Manuel Puig
Legado
Recentemente publicáronse textos reunidos nos volumes Un destino melodramático, Los 7 pecados tropicales y otros guiones, e Teatro reunido, que retoma algúns textos publicados a fins dos 90 por Julia Romeu e Graciela Goldchluk.
Penn Yan, Nova York
Historia
En 1790 Wilkinson estableceuse na poboación, pero antes de 1800 un gran número de seguidores a abandonaron e a comunidade foise disolvendo gradualmente.
Manuel Puig
Legado
Tamén se publicou póstumamente Querida familia. Tomo 1: Cartas europeas, e Querida familia. Tomo 2: Cartas americanas, unha compilación da correspondencia enviada por Manuel Puig á súa familia entre 1956 e 1982.
Penn Yan, Nova York
Historia
Dise que o nome da poboación de Penn Yan vén das primeiras sílabas de "Pennsylvania" e "Yankee", xa que a maioría dos seus primeiros habitantes proviñan de Pensilvania e Nova Inglaterra.
Manuel Puig
Legado
Na Universidade Nacional da Prata fundouse en 1994 un grupo de investigación que ordenou o arquivo durante dous anos e levou adiante senllos proxectos, dirixidos primeiro por José Amícola e, logo, por Julia Romeu e Graciela Goldchluk. Este grupo ordenou, estudado os manuscritos e editado textos inéditos, ademais de realizar o primeiro ordenamento e clasificación.
Tamén se publicou unha edición crítica de El beso de la mujer araña na colección Arquives N.º 42, CNRLA-Poitiers e Fondo de Cultura Económica, cun cederrón coa xénese formulada e comentada por Julia Romeu co fundamento da orde dos facsímiles propostos para esa edición, e os apuntamentos do cárcere ordenados e comentados por Graciela Goldchluk. Algúns facsímiles das obras atópanse no sitio da biblioteca da Facultade de Humanidades da Universidade da Prata.
No ano 2004 estreouse unha película chamada Vereda tropical, de Javier Torre, cunha interpretación libre sobre o período en que Manuel Puig estivo en Río de Xaneiro. O papel do escritor foi interpretado por Fabio Aste. Na película recréanse as conversacións que mantivo Puig cun albanel, que lle serviron para redactar a súa novela Sangre de amor correspondido. As cintas das entrevistas consérvanse transcriptas no Arquivo de Manuscritos de Manuel Puig.
A Picota, Laiosa, O Incio
A Picota é un lugar da parroquia de Laiosa, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
O Polvoreiro, Laiosa, O Incio
O Polvoreiro é un lugar da parroquia de Laiosa, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Historia da medalla italiana
A historia da medalla italiana ten as súas orixes na primeira metade do século XV. A escola medallística italiana foi unha das máis antigas, influentes e importantes de toda Europa.
Antonio di Puccio Pisano (Pisanello) foi o autor da primeira medalla de retrato na súa concepción actual, consagrada á figura do emperador bizantino Xoán VIII Paleólogo, en 1438.
As orixes e a figura de Pisanello
esquerda|miniatura|141x141px| [[Retrato de Pisanello nunha medalla obra de A. Marescotti (ca. 1450). ]] Logo da prohibición do século IX da práctica de reproducir retratos de personaxes en medallóns, que estivera tan en voga nos imperios romano e bizantino, en París comezaron a producirse novamente medallóns en ouro e, posteriormente, tamén en bronce, a principios do século XV na corte do Duque de Berry, un notable coleccionista. Estas novas pezas, dedicadas sinaladamente a heroes do cristianismo, considéranse adoito como as primeiras manifestacións de medallas conmemorativas do final da Idade Media e están vinculadas ao mundo figurativo do gótico tardío.
En Italia foi Pisanello (1395-1455) o primeiro en retomar a tradición das medallas de retrato, coa dedicada a Xoán VIII Paleólogo, en 1438. Esta medalla, quizais concibida como unha continuación da serie do Duque de Berry, para homenaxear o novo heroe da cristiandade, unificador das igrexas oriental e occidental, difería, porén, das anteriores, ao se recorrer á figura dun personaxe vivo. Ademais, o busto reprodúcese ata os ombreiros e de perfil, nun padrón fielmente inspirado na tradición da Antiga Roma. A medalla do emperador bizantino tivo unha difusión extraordinaria e motivou que Pisanello comezase a recibir numerosas encargas doutras medallas por parte de nobres de Milán, Mantua, Ferrara, Rimini e Nápoles, e tamén doutros dignatarios aliados das respectivas cortes. Esta serie de novas creacións coñécese como as "medallas de Pisanello".
Os sucesores de Pissanelo
miniatura|140x140px| [[Medalla de Xoán VIII Paleólogo, obra de Pisanello (1438). ]]
As medallas do século XV eran esencialmente fundidas en bronce, seguindo un modelo en cera que daba lugar a un primeiro exemplar, mediante a técnica de fundición á cera perdida. A partir deste exemplar, utilizado como matriz, podíanse facer varias copias, que se intercambiaban ou se regalaban, como sinal dun favor especial ou como mostra de afecto nas promesas matrimoniais, de xeito similar ao uso das pinturas de retrato. Por mor do efecto dunha lixeira mingua do bronce, as medallas obtidas mediante cuñaxe cun cuño previamente fundido son lixeiramente máis pequenas que os orixinais, o que ás veces provoca diferenzas de tamaño de varios milímetros en diversas tiraxes dunha mesma medalla. No entanto, o número de copias era adoito moi limitado, dunhas ducias de exemplares como máximo.
DeMarre Carroll
Traxectoria
Carroll foi elixido na 27ª posición do Draft da NBA de 2009 polos Memphis Grizzlies. Tras dúas tempadas nos Grizzlies, o 24 de febreiro de 2011, foi traspasado xunto a Hasheem Thabeet e unha futura elección da primeira rolda do Draft ós Houston Rockets, a cambio de Shane Battier e Ish Smith. O 11 de abril de 2011, foi cortado polos Rockets.
O 8 de febreiro de 2012, Carroll asinou cos Utah Jazz.
Historia da medalla italiana
Os sucesores de Pissanelo
As medallas de Pisanello (23 tipos coñecidos), caracterízanse polo coidadoso tratamento da b e da vestimenta do personaxe protagonista, así como pola viva representación dos motivos simbólicos e her dos reversos, e tamén por unha sobriedade allea ao retórico ou artificial. Aprécianse claras referencias ao mundo antigo, como o feito de que os retratos sexan de perfil, á maneira das condecoracións e das moedas da Antiga Roma, unha característica que se mantivo ata os nosos días.
DeMarre Carroll
Traxectoria
O 3 de agosto de 2013, Carroll asinou cos Atlanta Hawks.
O 9 de xullo de 2015, Carroll asinou un contrato por catro anos cos Toronto Raptors. Debutou cos Raptors o 28 de outubro de 2015, facendo 14 puntos e 8 rebotes na vitoria de Toronto por 106–99 contra os Indiana Pacers.
Historia da medalla italiana
Matteo de' Pasti
miniatura|140x140px| [[Medalla de Isotta degli Atti, obra de Matteo de' Pasti (ca. 1450). ]] O medallista máis sobranceiro da xeración posterior foi Matteo de' Pasti, que traballou para Sigismondo Pandolfo Malatesta, para quen creou unha serie de medallas relativas a el, á súa muller, Isotta degli Atti, e aos principais personaxes da súa corte. En tanto que os retratos están á altura dos do seu mestre Pisanello, e mesmo os superan canto á modelaxe e ao realismo, os reversos das súas medallas adoitan ser máis sinxelos, con temas únicos e con composicións alegóricas máis convencionais. Por primeira vez aparecen retratados edificios, como o castelo Sismondo de Rimini, e mesmo se relacionan con proxectos futuros, como a idea orixinal de Leon Battista Alberti para o que logo foi o templo Malatestiano (a catedral de Rimini).
DeMarre Carroll
Traxectoria
O 13 de xullo de 2017, Carroll foi traspasado xunto a dúas eleccións do Draft de 2018 ós Brooklyn Nets, a cambio de Justin Hamilton.
Historia da medalla italiana
Matteo de' Pasti
O uso das medallas estendeuse axiña na segunda metade do século e desenvolveuse con certa independencia en diferentes cidades. As princiapis escolas floreceron en Mantua, Venecia, Milán, Florencia e Roma.
DeMarre Carroll
Traxectoria
O 6 de xullo de 2019, Carroll foi traspasado ós San Antonio Spurs nun traspaso entre tres equipos. Tras ser cortado polos Spurs, Carroll asinou cos Houston Rockets o 21 de febreiro de 2020.
Historia da medalla italiana
Mantua
En Mantua, os medallistas ao servizo dos Gonzaga, malia non acadaren inicialmente o nivel de Pisanello nin de Matteo de' Pasti, demostraron unha boa execución das súas obras, especializadas nunha evocación culta da Antigüidade. É posible que Cristoforo di Geremia recorrese aos consellos de Andrea Mantegna, o pintor da corte, para realizar os reversos dalgunhas das súas medallas. Outros medallistas que traballaron para os Gonzaga foron Sperandio Savelli (de Mantua, aínda que activo principalmente en Boloña e Ferrara) e, xa cara á fin do século, Pier Jacopo Alari Bonacolsi (o Antigo) e Giovanni Cristoforo Romano, o escultor favorito de Isabella d'Este.
Outras escolas do norte de Italia
miniatura|140x140px| [[Medalla do dux Leonardo Loredan, obra de V. Gambello (Camelio). ]] Tamén houbo medallistas destacados noutras cortes e cidades. Gianfrancesco Enzola (il Parmense), traballou ao servizo dos Sforza, en tanto que en Venecia operaba Marco Guidizani, quen produciu unha medalla de Bartolomeo Colleoni cando este aínda vivía, probablemente en 1454. Seguiu os seus pasos o ourive Giovanni Boldù, autor de retratos executados cunha minuciosa atención ao detalle de personaxes descoñecidos, como Filippo Maserano ou un músico alemán chamado Nicolaus Schiffer. Teñen sona dúas medallas súas con autorretratos, con senllos reversos diferentes: un tipicamente cristián e outro cun refinado memento mori de inspiración humanística.
Cómpre salientar as medallas de Francesco di Giorgio, artista polifacético orixinario de Siena, que traballou en diferentes cidades italianas.
Jemima Wilkinson
Jemima Wilkinson, autochamada The Public Universal Friend (O Amigo Público Universal), nada o 29 de novembro de 1752 en Cumberland, Colonia de Rhode Islad e as Plantacións de Providence, e finada o 1 de xullo de 1819, foi unha predicadora cuáquera, que predicaba a total abstinencia sexual.
Historia da medalla italiana
Outras escolas do norte de Italia
Vittor Gambello, coñecido como Camelio, e Enzola foron os primeiros que botaron man da cuñaxe no canto da fundición á cera perdida, unha técnica que desapareceu da produción medallística durante o século XVI.
Aínda que inicialmente foran creadas como símbolo de status e de poder, as medallas da fin do século tendían xa a incluír personaxes de rango social máis modesto; Antonio da Caravaggio, por exemplo, só retratou nas súas medallas membros da súa propia familia.
Florencia
miniatura|140x140px| Carro triunfal con Grecia, Trebisonda e Asia, obra de Bertoldo di Giovanni ([[Circa|ca. 1480). ]] Na corte dos Medici en Florencia, as primeiras medallas foron cuñadas por escultores e ourives anónimos. Unha das máis antigas coñecidas é a que reproduce a efixie de Cosme o Vello, o pater patriae, medalla que tamén aparece nun coñecido retrato de Botticelli.
Jemima Wilkinson
Traxectoria
Os membros máis comprometidos da Sociedade de Amigos Universais foron un grupo de mulleres solteiras que asumiron roles de liderado nas súas familias e comunidade. Na década de 1790, os membros da Sociedade adquiriron terras no oeste de Nova York, onde formaron o municipio de "Xerusalén" preto de Penn Yan.
Historia da medalla italiana
Florencia
Xa na segunda metade do século, Bertoldo di Giovanni, alumno directo de Donatello, traballou para os Medici e os seus aliados. As súas medallas gozaron de recoñecemento internacional e entre elas cabe destacar a dedicada á Conspiración dos Pazzi, que contén un relato dos acontecementos, así como as do sa Federico III e as do sultán conquistador de Costantinopla, Mehmed II. Outro medallista activo en Florencia neste século foi Adriano Fiorentino.
Jemima Wilkinson
Traxectoria
A saúde do Amigo Público Universal viña en declive desde principios de século; en 1816 o predicador comezara a sufrir un edema doloroso, pero continuou recibindo visitantes e dando sermóns.
Historia da medalla italiana
Florencia
Niccolò di Forzore Spinelli traballou despois na corte de Lourenzo o Magnífico; atribúenselle con certeza cinco medallas e con algunhas dúbidas outras 150, que tamén poderían ser obra de axudantes ou imitadores. Os seus retratos adquiren un grosor e unhas dimensións maiores na superficie das medallas, en tanto que os reversos son máis convencionais, adoito como copia de moedas antigas e de xemas das coleccións dos Medici. Do mesmo xeito que a escultura e a pintura amosaban cada vez máis interese pola precisión na fisionomía das reproducións das efixies (como é o caso das obras de Antonio Rossellino e de Benedetto da Maiano), tamén as medallas de Spinelli amosan ese interese, aínda que no caso da medalla desta escola se compromete tal precisión pola repetición de tipos físicos prestablecidos: por exemplo, na serie de mulleres da nobreza florentina (Giovanna Tornabuoni, Lucrezia Martelli, Costanza Rucellai, Eleonora Altoviti) as efixies aparecen só superficialmente caracterizadas por elementos como o peiteado, a vestimenta ou a explícita inscrición do nome.
Jemima Wilkinson
Traxectoria
O amigo deu un último sermón regular en novembro de 1818 e predicou por última vez no funeral da irmá Patience Wilkinson Potter en abril de 1819.
Historia da medalla italiana
Roma
miniatura|140x140px| [[Medalla de Lisisppo il Giovane con autorretrato (ca. 1475-1480). ]] A espléndida época do Renacemento en Roma atraeu cara á cidade artistas procedentes de toda Italia, tamén no ámbito da medallística. Cristoforo di Geremia achegou o seu estilo típico de Mantua, continuado posteriormente polo seu sobriño Lisippo il Giovane. Giovanni Candida pode ser considerado como un afeccionado, xa que a súa profesión principal era a diplomacia, aínda que tiña un alto nivel, máis como retratista que no deseño duns reversos máis banais.
Jemima Wilkinson
Traxectoria
A Sociedade de Amigos Universais deixou de existir na década de 1860.
Historia da medalla italiana
Século XVI
miniatura|141x141px| [[Medalla de Michelangelo Buonarrotti, obra de Leone Leoni (1561). ]] No século XVI a cuñaxe de medallas colleu pulo, en tanto que o uso da fundición se ía debilitando, máis vinculada, esta última, á propaganda estatal das casas reinantes e do papado, cunha maior difusión de exemplares, grazas tamén á nova maquinaria.
Os retratos de persoas vivas perderon vitalidade e individualidade con respecto ao século anterior, e impúxose unha tipoloxía máis estandarizada, ligada á retórica cortesá e impersoal, como fixo Leone Leoni na súa serie para os Habsburgo. Os reversos tamén evolucionaron cara a temas cada vez máis académicos, concibidos polos homes de letras e eruditos da corte e intelixibles apenas por unha elite restrinxida.
Milán
miniatura|140x140px| [[Medalla do papa Xulio II, obra de Cristoforo Foppa (Caradosso) (ca. 1506). ]] Milán foi o centro máis influente da península Itálica. Nos inicios do novo século, o creador máis sobranceiro era Cristoforo Foppa, coñecido como Caradosso, un medallista da corte que sucedeu a Gianfrancesco Enzola e que tamén traballou en Mantua e en Roma. Entre as súas obras máis salientables está a medella de Xulio II que conmemora a colocación da primeira pedra da Basílica de San Pedro no Vaticano, cunha reprodución no reverso do deseño orixinal de Donato Bramante.
A segunda metade do século foi dominada por Leone Leoni, cuxo estilo se estendeu por toda Europa. Leoni traballou para todas as cortes dos Habsburgo, desde os Países Baixos ata España e o sur de Alemaña. Os seus retratos de corte chegaron a se converter en verdadeiros prototipos, amplamente imitados; neles non é a personalidade do suxeito o que se capta, senón o rango asociado ao seu papel social. Nos reversos, sobre todo nos da serie dos Habsburgo, predominan as alegorías, representadas cun evidente sentido pictórico. Ademais destas series, son famosas as súas medallas de Michelangelo Buonarroti e as realizadas para Andrea Doria, en ambos os casos como agasallo de agradecemento.
O seu fillo, Pompeo Leoni, desenvolveu a súa actividade fundamentalmente en España, variando os modelos que lle deran tanta sona a seu pai. Entre os seguidores milaneses de Leone Leoni atópanse Annibale Fontana e Antonio Abondio, este último tamén influído pola escola emiliana.
Venecia e o Véneto
miniatura|142x142px| Medalla de Tommaso Rangoni, obra de Alessandro Vittoria ([[Circa|ca. 1558). ]] En Venecia as mellores obras pertencen a dous escultores de sona: Jacopo Sansovino e Alessandro Vittoria. O primeiro retratou con gran delicadeza en tres medallas o procurador de San Marcos, Tommaso Rangone, e logrou mesmo reproducir a textura da peluxe da súa túnica. No reverso coa Vía Láctea, unha complexa alegoría alude á condición do procurador como fillo adoptivo.
Alessandro Vittoria foi alumno de Sansovino e entre as súas creacións máis exitosas están as medallas para Pietro Aretino e para a súa muller, Caterina Sandella. A primeira ten un reverso satírico e asemade halagador, cos príncipes da Terra rendendo homenaxe a Aretino.
Valerio Belli estivo activo en Vicenza, coñecido sobre todo como gravador de xemas. A súa medalla de 1538 de Pietro Bembo foi fundida, non cuñada, e presenta un retrato realista, libre de idealizacións habituais en épocas anteriores.
En Padua, Giovanni da Cavino levou adiante o gusto anticuario típico dos ambientes universitarios ao elaborar, por exemplo, unha serie de reproducións de moedas romanas de bronce. Os retratos da súa produción medallística son fríos, pero bastante personalizados, e os reversos nunca pasan de ser unha reprodución mecánica de modelos antigos.
Reggio Emilia
A escola que se desenvolveu en Reggio Emilia, cuxo maior expoñente foi Alfonso Ruspagiari, tivo resultados orixinais. Os seus retratos, mesmo os de persoas de rango modesto, están intensamente caracterizados e con manierismos elegantes derivados da pintura da época.
Outro expoñente desta escola é Andrea Cambi (alcumado il Bombarda), que realizou notables retratos modelados primeiro en cera, mais deixando sempre os reversos lisos.
Florencia e a Toscana
miniatura|140x140px| [[Medalla do papa Clemente VII, obra de Benvenuto Cellini (1534). ]] En Siena, Pastorino foi o creador máis activos da súa época; á súa man débenselle máis de 200 medallas, moitas delas carentes de reverso.
En Florencia destaca a actividade de Francesco da Sangallo, un escultor da escola de Michelangello que, nesa condición, soubo dotar os retratos das medallas dun vigor lixeiramente "áspero", cunha notable expresividade.
A figura máis influente foi, sen dúbida ningunha, a do florentino Benvenuto Cellini, quen en tanto que traballaba para o papa Clemente VII tamén exerceu a súa influencia sobre os medallistas romanos.
Tamén foi destacable a actividade do gravador de xemas e de cristais de rocha Domenico di Polo, coñecido como de' Vetri. Na segunda metade do século tamén cómpre salientar a figura de Domenico Poggini, máis coñecido como escultor que como medallista, autor de retratos impersoais, marcados por unha realeza austera similar á dos retratos do pintor Agnolo Bronzino.
Roma
miniatura|143x143px| [[Medalla de Dido, raíña de Cartago, obra de Alessandro Cesati (ca. 1550). ]] Pier Paolo Galeotti, alumno romano de Cellini, foi un prolífico autor de máis de oito decenas de medallas diversas, un dos maiores mestres da súa época, con retratos caracterizados pola súa sutileza e reversos dotados de moita orixinalidade, con trazos claramente pictóricos.
O Sío, Laiosa, O Incio
O Sío é un lugar da parroquia de Laiosa, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Historia da medalla italiana
Roma
Na ceca papal desenvolveron o seu labor Lorenzo Fragni, os membros da familia Bonzagni e Alessandro Cesati (Grechetto). Este último caracterizouse pola súa grande inventiva, expresada por exemplo na medalla de Paulo III, que no seu reverso amosa a Ganímedes regando os lirios de Farnesio, en alusión á cesión dos Ducados de Piacenza e de Parma ao fillo do papa Pedro Luís Farnesio, e coa lenda en grego "El rega ben".
San Marcos, Laiosa, O Incio
San Marcos é un lugar da parroquia de Laiosa, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Historia da medalla italiana
Séculos XVII e XVIII
miniatura|140x140px| Medalla do papa [[Alexandre VII, papa|Alexandre VII (reverso: praza de San Pedro), obra de Gaspare Morone (1657). ]]
Nos estados italianos, o xénero artístico da medalla comezou a perder interese a partir do século XVII, cando pasou a ocupar unicamente a artistas da corte con carácter ocasional. A única excepción foi a dos Estados Pontificios, onde cada pontífice tivo a súa propia serie de emisións, o que o levou a dominar a escena medallística, tanto en cantidade como en calidade. En tanto que a medalla cuñada proseguía o seu perfeccionamento, desenvolveuse o gusto polas escenas de xénero nos reversos, tomadas con frecuencia de episodios significativos da vida cotiá. Nas series papais, xunto aos vellos emblemas e as novas personificacións, atópanse reproducidas escenas como, por exemplo, a chegada a Roma de Cristina de Suecia (1655) ou a maquinaria inventada por Carlo Fontana para erguer o obelisco de Montecitorio.
As moedas dos Estados Pontificios tiñan nesta época as mesmas medidas que as moedas de medio escudo e dun escudo, o que deu lugar a que os tamaños das cabezas fosen máis reducidos, do que Gaspare Mola se afastou na súa serie sobre Alexandre VII, onde a cabeza se amosa ampliada en proporción e mellor lograda desde o punto de vista escultórico.
O máis sobranceiro escultor da época, Gian Lorenzo Bernini, rexeitou a produción de medallas para Cristina de Suecia e para Francisco I d'Este, mais estímase como posible que proporcionase os deseños para unha medalla de Inocencio XI de 1659, realizada por Travani. miniatura|140x140px| [[Medalla do papa Clemente XII, obra de Ottone Hamerani (1733). ]] Giacomo Antonio Moro, Gaspare Mola e o seu sobriño Gaspare Morone foron os artistas máis característicos da primeira metade do século, en tanto que a segunda estivo dominada por Alberto Hamerani e os seus descendentes, nos que se centrou a produción medallística da corte papal ata finais do século XVIII.
As medallas elaboradas mediante fundición eran cada vez máis raras en Roma, normalmente obra ocasional de artistas como Travani e dalgúns non italianos, como Johann Jakob Kornmann,. Só renaceu cara á fin do século na escola de Florencia, onde Massimiliano Soldani Benzi tivo éxito na difícil tarefa de adaptar o xénero da medalla ao gusto barroco dominante, cuns resultados que se atopan entre os máis recoñecidos de Europa. Concibidas como placas-retrato, estas medallas asimílanse a baixorrelevos con orixinais incrustacións en altorrelevo (como na medalla na honra de Cosimo Serristori). Un dos seus seguidores foi Lorenzo Maria Weber, que creou excelentes exemplos tanto para a corte florentina (medalla de Gian Gastone de' Medici) como para personaxes máis modestos socialmente, onde, sen as ataduras da etiqueta da corte, explotou a súa vea naturalista máis marcada. Tamén Antonio Selvi, outro alumno de Soldani Benzi, mantivo un bo nivel de calidade ata mediados do século XVIII, logo do cal a medalla fundida chegou a caer no esquecemento.
Séculos XIX e XX
miniatura|140x140px| [[Medalla da Batalla de Waterloo (Pistrucci)|Medalla da Batalla de Waterloo, obra de Benedetto Pistrucci (1849). ]] Xa a finais do século XVIII o gusto neoclásico abriu o camiño a unha volta á pureza nas artes que tamén se manifestou na medallística, sobre todo nas napoleónicas. En Italia, a obra de Luigi Manfredini foi a única que puido competir coa supremacía dos artistas franceses; na súa medalla de 1809 ( encelado), o xigante derrubado por unha chuvia de pedras supón unha alusión satírica ao réxime napoleónico.