cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Logotipo
Un logotipo, en termos xerais, require do apropiado uso da semiótica como ferramenta para lograr a axeitada comunicación da mensaxe e a interpretación por parte do espectador máis axeitada a esta mensaxe. Así por exemplo, un círculo amarelo pode interpretarse de diferentes maneiras e dárselle diferentes sensos como "sol", "moeda", "ovo", "queixo" ou outros, mentres que se se atopa pegado a verba "banco" ambos os elementos, o círculo amarelo e a palabra "banco", toman un só senso: "Institución Bancaria". É dicir, o logotipo, no momento de representar unha entidade ou grupo de persoas, o máis apropiado é que manteña congruencia semiótica entre o que se entende e o que realmente busca representar.
Isologo é distinto de logotipo xa que este último se corresponde co primeiro; é dicir:
Xuntos forman un isologo.
Oriol Ripol Fortuny
Oriol Ripol Fortuny, nadó o 6 de setembro de 1975 en Barcelona, é un ex xogador de rugby, internacional 17 veces coa selección española. Xogaba na posición de á. Disputou a Copa do Mundo de 1999, e en 2006 foi campión da Premiership inglesa cos Sale Sharks.
Ganímedes (mitoloxía)
dereita|miniatura|300px|[[Zeus en forma de aguia raptando a Ganímedes]] Ganímedes identifícase na mitoloxía grega como un fermoso príncipe troiano (o máis fermoso dos mortais), descendente de Dárdano.
Mitoloxía
Para compensar a Tros, Zeus regaloulle os dous cabalos mais veloces do mundo, que podían correr pola auga, ou ben unha cepa de ouro que fixera Hefesto.
Art Spiegelman
Art Spiegelman, nado en Estocolmo o 15 de febreiro de 1948, é un historietista estadounidense fillo dunha familia xudeopolonesa. Como artista está vencellado á cultura underground e a diversas correntes artísticas contemporáneas. Da súa obra, destaca Maus, unha peza de denuncia do Holocausto a partir da experiencia vital dos seus proxenitores, que sufriron a persecución do réxime nazi. Spiegelman foi unha influencia notable para autores máis novos, como Craig Thompson ou Alex Robinson.
A súa obra máis coñecida a nivel internacional, Maus (galardoada co Premio Pulitzer), foi traducida ao galego por vez primeira en 2008 (labor a cargo de Diego García Cruz) e publicada pola editorial balear Inrevés. En 2017 a editorial Rinoceronte volvería traducir (traballo que fixo Estela Villar) e publicar a obra.
Abelenda
Amais, como apelido, pode referirse a:
Obélix
Obélix é un dos personaxes de ficción da serie de banda deseñada Astérix, creado por René Goscinny e Albert Uderzo. É o mellor amigo de Astérix a quen acompaña en tódalas súas aventuras, agás na primeira, Astérix o galo.
É un galo alto e gordo, fabricante e repartidor de menhires. Posúe un pequeno can chamado Ideafix ou Idéfix. Obélix está dotado dunha forza extraordinaria, xa que cando era un neno caeu na marmita na que Panorámix preparaba a poción máxica (en Como caeu Obélix na marmita do druída cando era cativo), facendo que os efectos da mesma teñan carácter permanente, debido a isto, e para a súa desgraza, nunca lle deixan probar un pouco dela porque os efectos secundarios serían terribles, como se pode ver no libro Le mauvais coup d'Obelix (O mal trago de Obélix en galego), onde tras beber a marmita enteira Obélix se converte en pedra.
Orixe do nome
miniatura|300px|Obèles en varios tipos de letra. A orixe do nome de Obélix pode provir de obelisco, unha columna de pedra que celebraba o sol para os antigos exipcios. Unha segunda posibilidade, é que o nome de Obélix proveña de obèle ou a cruz tipográfica en francés, un signo tipográfico usado nos manuscritos antigos ​​para anotar unha pasaxe cuestionable. De feito, o nome do seu compañeiro Astérix provén doutro símbolo semellante, o asterisco, usado para sinalar unha remisión. O emprego destes nomes de símbolos por parte de Goscinny pódese explicar polo feito de que a súa familia posuía unha imprenta.
Banda deseñada
Tódolos álbums da serie Astérix.
Televisión
Jacques Morel dá a súa voz a Obélix por vez primeira neste telefilme que mestura as personaxes animadas de Astérix e Obélix con decorados da vida real.
Filmes de animación
Varios actores de dobraxe prestaron a súa voz a Obélix:
Filmes de acción en vivo
No cinema, o personaxe de Obélix estivo encarnado polo actor francés Gérard Depardieu nas catro adaptacións cinematográficas das historias de Astérix.
Sfumato
A invención desta técnica, así como o seu nome sfumato, débense a Leonardo da Vinci.
Técnica
Segundo as investigacións de Pascal Cotte, baseadas nunha análise multiespectral do cadro A Gioconda, a técnica utilizada por Leonardo podería consistir nos pasos seguintes:
Ao final non queda no cadro o mínimo trazo de pincel, facendo moi difícil saber a primeira ollada cal foi a técnica pictórica empregada.
Premio Princesa de Asturias das Letras
miniatura|135px|dereita|Escudo da Fundación Príncipe de Asturias O Premio Princesa de Asturias das Letras (até 2014, se denominou Premio Príncipe de Asturias das Letras) é concedido desde 1981, á persoa, grupo de persoas ou institución cuxo labor creador ou de investigación represente unha contribución relevante á cultura universal nos campos da Literatura ou da Lingüística.
Güimil
O topónimo Güimil pode referirse a:
Amais, o apelido Güimil era levado en 2010 por 377 persoas, especialmente nas comarcas de Caldas e O Salnés (concellos de Barro, Meis, Portas, Moraña e Caldas de Reis), se ben neste caso deriva do topónimo Goimil. Pode referirse a:
Manuel Quevedo
Manuel Quevedo Vernetta, coñecido como Pantaleón, nado nas Palmas de Gran Canaria o 11 de abril de 1937 e finado en Madrid o 18 de maio de 2016, foi un futbolista español. Xogaba de defensa.
Alta Garona
Alta Garona (31) (en francés: Haute-Garonne) é un departamento francés situado no suroeste de Francia, que pertence á rexión Occitania. Debe o seu nome ao río Garona, que no seu curso superior atravesa o departamento.
Xeografía de Austria
miniatura|257x257px|Mapa de Austria A maior parte do territorio de Austria está dentro da sección oriental dos Alpes, que acadan alturas de máis de 3.000 m o que fai do país un destino importante para os practicantes de deportes de inverno. A montaña máis elevada é o Grossglockner, con 3.798 metros sobre o nivel do mar. A poboación concéntrase nos vales dos ríos entre os que destaca o máis importante, o Danubio, que entra en Austria por Passau, na fronteira con Alemaña; pasando por Linz e Viena, ata Bratislava, na fronteira con Eslovaquia. En Alemaña recibe o Inn, que pasa por Innsbruck, co seu afluente o Salzach, que pasa por Salzburgo.
O lago Constanza é o máis grande do país e forma a fronteira oeste con Liechtenstein e Suíza.
O clima austríaco é temperado e caracterízase polos seus invernos fríos e veráns frescos.
Xente marabillosa
Xente marabillosa é unha serie de televisión estadounidense xuvenil inspirada no filme WarGames que emitiu a CBS na tempada 1983-1984. En Galicia emitiuna a TVG en 1986.
Argumento
A serie segue as aventuras dun grupo de catro adolescentes, Richie, Alice, Hamilton e Jeremy – e traballan como informáticos e detectives afeccionados.
Sistema métrico
O sistema métrico decimal ou de xeito sinxelo sistema métrico é un sistema de unidades baseado no metro, no cal os múltiplos e submúltiplos dunha unidade de medida están relacionadas entre si por múltiplos ou submúltiplos de 10.
Foi implantado pola 1ª Conferencia Xeral de Pesos e Medidas (París, 1889), co que se pretendía buscar un sistema único para todo o mundo para facilitar o intercambio, xa que ata entón cada país, e ata cada rexión, tiña o seu propio sistema, a miúdo coas mesmas denominacións para as magnitudes, pero con distinto valor.
Como medida de capacidade adoptouse o litro, equivalente ó decímetro cúbico.
Como medida de masa adoptouse o quilogramo, masa dun litro de auga pura.
Actualmente substituíuse polo Sistema Internacional de Unidades (SI) ó que se adheriron moitos dos países que non adoptaron o Sistema Métrico Decimal.
Historia
O sistema derivábase das propiedades de obxectos da natureza, concretamente, o tamaño da Terra e o peso da auga, e en relacións sinxelas entre unha unidade e a outra. A fin de determinar coa maior precisión posible o tamaño da Terra, enviáronse varios equipos ó longo de varios anos para medir a lonxitude dun arco de meridiano terrestre tan longo como fose posible. Decidiuse medir a lonxitude do meridiano que vai desde a torre do forte en Montjuïc, en Barcelona a Dunquerque, que era o segmento máis longo totalmente sobre terra case totalmente dentro de territorio francés. É destacable que a pesar que durante o proceso de medición houbo ocasionais hostilidades entre Francia e España, o desenvolvemento do novo sistema de medidas considerouse de tal importancia que o grupo de medición francés foi escoltado por tropas españolas dentro de España a fin de asegurar a continuidade da medición.
O proceso culminou na proclamación o 22 de xuño de 1799 do sistema métrico coa entrega ós Arquivos da República dos patróns do metro e o quilogramo, confeccionados en aliaxe de platino, presenciados por funcionarios do goberno francés e de varios países invitados e moitos dos máis famosos sabios da época.
Posteriores melloras na medición tanto do tamaño da Terra como das propiedades da auga resultaron en discrepancias cos patróns. A Revolución Industrial estaba xa en camiño e a normalización das pezas mecánicas, fundamentalmente parafusos e porcas, era da maior importancia e estes dependían de medicións precisas. Malia que as discrepancias que se atoparon quedarían totalmente enmascaradas nas tolerancias de fabricación da época, cambiar os patróns de medida para axustarse ás novas medicións era pouco práctico, particularmente cando novos e mellores instrumentos acabarían atopando novos valores cada vez máis precisos. Por iso decidiuse romper coa relación que existía entre os patróns e as súas fontes naturais de tal forma que os patróns en si convertéronse na base do sistema e permaneceron como tales ata 1960 en que o metro foi redefinido de novo en función de propiedades físicas e logo, en 1983, cando se redefiniu como o espazo que percorre a luz nunha certa fracción de segundo. Desta forma, o metro recobrou a súa relación cun fenómeno natural, esta vez realmente inmutable e universal. O quilogramo, con todo, permanece formalmente definido baseándose no patrón que xa ten dous séculos de antigüidade.
O sistema métrico orixinal adoptouse internacionalmente na Conferencia Xeral de Pesos e Medidas de 1889 e derivou no Sistema Internacional de medidas. Actualmente, aproximadamente o 95% da poboación mundial vive en países en que se usa o sistema métrico e os seus derivados, e aínda hai pouco que a NASA decidiu usar só o sistema métrico nas súas viaxes á Lúa
Adopción do sistema
Case todos os países europeos adoptárono aos poucos, pero o Reino Unido resistiuse durante moito tempo, así como os Estados Unidos, que conservaron ata moi recentemente as súas unidades de medida tradicionais.
O Reino Unido é un caso curioso porque, mentres as nacións continentais ían adoptando o sistema métrico, fixo un esforzo de unificación das súas unidades de medida tradicionais, ata entón distintas de rexión a rexión, como no resto do mundo; entón, impuxo o chamado sistema imperial (1824). Doutra banda, foi pioneiro nun sistema máis completo de unidades, baseado no sistema métrico, con miras máis amplas que o comercio e a industria, o sistema CGS, e pouco máis tarde adoptou oficialmente o sistema métrico, en 1884, sen que ata agora cambiasen moitos dos usos das unidades de medida tradicionais. Pola súa banda os Estados Unidos, tras a súa independencia, tamén fixeron un esforzo de unificación das súas medidas tradicionais (en teoría iguais ás inglesas), pero definindo as unidades de modo que algunhas das unidades de medida imperiais son distintas ás dos Estados Unidos.
Co tempo, os distintos países foron adoptando o sistema, xa na súa versión Sistema Internacional de Unidades, e raros son os países que actualmente non o adoptaron oficialmente (concretamente tres: os Estados Unidos de América, Birmania e Liberia), aínda que en moitos outros se mantén o uso de medidas do sistema anglosaxón, por influxo dos Estados Unidos ou mesmo de sistemas anteriores.
Obxectivos
O sistema métrico deseñouse tendo en conta varios obxectivos.
Neutro, universal e invariable
Os deseñadores do sistema métrico querían que fose o máis neutral posible para facilitar o seu máis ampla adopción. Cando se estaba desenvolvendo o sistema métrico, Francia utilizaba o calendario republicano que xa comezaba a caer en desuso e foi finalmente abolido en 1806 debido a dous fallos fundamentais de deseño: as datas contábanse a partir do día da proclamación da Primeira República Francesa e os nomes dos meses baseábanse en eventos puramente locais como brumaire (brumoso) ou nivose (nevado), condicións locais que non se daban nin sequera na totalidade do territorio francés.
Outras unidades da época derivábanse do longo do pé dalgún gobernante e frecuentemente cambiaban trala súa sucesión. As novas unidades non haberían de depender de tales circunstancias nacionais, locais ou temporais.
Calquera laboratorio debía poder reproducilas
A forma habitual de establecer unha norma era facer os patróns de medida correspondentes e distribuír copias deles. Isto faría ao novo estándar dependente dos patróns orixinais e entraría en conflito co obxectivo previo pois todos os países haberían de referir os seus patróns ao patrón do país que tivese os orixinais.
Os deseñadores desenvolveron definicións das unidades básicas de tal forma que calquera laboratorio equipado adecuadamente podería facer os seus modelos propios. Orixinalmente as unidades base deriváronse do longo dun segmento de meridiano terrestre e a masa de certa cantidade de auga. Por iso descartáronse, como base da medida de lonxitude, o longo dun péndulo dun certo período, pois varía coa latitude e iso obrigaría a definir unha certa latitude ou o longo dun segmento do ecuador, en lugar dun segmento dun meridiano calquera, pois non todos os países teñen acceso a calquera latitude.
Definición
Sobre a base do prototipo internacional de platino en vigor dende 1889, o metro definiuse dende a XI Conferencia Xeral de Pesos e Medidas (1960) a partir da lonxitude de onda da radiación do Cripton 86 coa fin de mellorar a súa precisión. Na XVII Conferencia Xeral de Pesos e Medidas (1983), foi substituída pola actual definición:
Múltiplos decimais
Todos os múltiplos e submúltiplos das unidades bases serían en base a potencias decimais. Nin as fraccións serían a medias, como é o caso actualmente coas fraccións de polgada, nin os múltiplos terían relacións diferentes que potencias de dez, tal como é o caso do pé que equivale a doce polgadas. Cabo destacar que a decimalización séguese impoñendo aínda en países que utilizan outras bases de medida, tal como foi o caso da decimalización da Libra tanto a británica como a irlandesa en 1971 ou a aínda máis recente (2000-2001) decimalización das fraccións nos prezos das accións nas bolsas de valores dos Estados Unidos.
Vale a pena mencionar que o sistema métrico tamén definía unha unidade de base decimal para a medida de ángulos, o gon ou grad no cal o ángulo recto divídese en 100 gons en lugar dos 90 do sistema sesaxesimal e onde cada gon divídese en 100 minutos e cada minuto en 100 segundos. De feito, o quilómetro é a lonxitude dun arco de meridiano terrestre que abarca un gon de latitude. Isto é similar á definición dunha milla náutica que é a lonxitude dun arco dun minuto sesaxesimal de latitude.
Ao contrario, o sistema métrico non definiu ningunha unidade decimal de medida de tempo pois isto formaba parte do xa mencionado calendario republicano no cal un día dividíase en 10 horas e caeu en desuso xunto con este.
Prefixos comúns
Todas as unidades derivadas haberían de usar un mesmo conxunto de prefixos para indicar cada múltiplo. Por exemplo, quilo usaríase tanto para múltiplos de peso (quilogramo) como de lonxitude (quilómetro) en ambos casos indicando 1000 unidades base. Isto non evitou que se seguisen usando unidades xa arraigadas como a tonelada de 20 quintais (2.500 lb ou 1150,2 kg e logo tonelada métrica) ou o quintal de 5 arrobas (125 lb ou 57,51 kg e despois quintal métrico, 100 quilos) que, en ambos os dous casos redondeáronse a valores achegados a unidades métricas.
Táboa completa de prefixos
Pode consultarse a táboa completa de sufixos. Ver.
Ligazóns externas
Bureau International des Poids et Mesures (BIPM)
Lama, Láncara
Santa María de Lama é unha parroquia do concello de Láncara na comarca de Sarria, na provincia de Lugo. No ano 2008 tiña 131 habitantes, deles 65 eran homes e 66 eran mulleres, o que supón unha diminución en relación ao ano 2006 cando tiña 138 habitantes.
Sete lugares conforman esta parroquia: Armea de Abaixo, Os Campos, Cima de Vila, A Eirexe, Lama, O Roxedoiro e A Se.
No lugar de Armea de Abaixo naceu Ramón Piñeiro López (31 de maio de 1915 - 27 de agosto de 1990), escritor, filósofo, ensaísta e político galego.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Cephalotaxus
Cephalotaxus, os cefalotaxos, é un xénero de coníferas que comprende 11 especies, tratada na familia Cephalotaxaceae, ou en Taxaceae cando a familia é considerada nun máis amplo sentido. É orixinario do leste de Asia, aínda que evidencias fósiles atribúense unha máis ampla distribución no Hemisferio Norte no pasado.
Descrición
As especies son arbustos e pequenas árbores perennifolias que acadan de 1–10 m (raramente 20 m) de altura. As follas están dispostas en espiral nos gomos, son sinuosas na base e apóiase en dúas ringleiras planas (agás o erecto gomo principal), son lineais, de 4–12 cm de longo e 3–4 mm de largo, de textura lene, cunha punta roma, o que axuda a distinguilos dos xéneros relacionados Torreya, que ten as follas con punta.
As especies pode ser monoicas ou dioicas, cando son monoicas, o cono macho e o cono femia están a miúdo en diferentes pólas. O macho (pole) de 5–8 cm de longo, agrupados ao longo da parte inferior. A femia (semente) son individuais ou agrupados xuntos en 2-15 talos curtos; pequenos ao principio, e que madurecen en 18 meses a unha drupa de estrutura coma de noz, coa semente de 1.5–4 cm de longo, arrodeada por unha cuberta carnosa, de cor verde ou púrpura en plena madureza. A dispersión natural disque é axudada por especies de esquíos que soterran as sementes coma fonte de alimento para o inverno, as sementes que deixaron sen comer son quen de xermolaren.
Theo Fitzau
Theodor Fitzau, nado en Köthen o 10 de febreiro de 1923 e finadoen Groß-Gerau o 18 de marzo de 1982, foi un piloto de carreiras de Alemaña Oriental.
Traxectoria
Participou principalmente en Fórmula 2. Tamén correu nun Gran Premio do Campionato do Mundo, o Gran Premio de Alemaña de 1953, pilotando un AFM propiedade do seu compañeiro Helmut Niedermayr. Retirouse da carreira, sen lograr puntos de campionato.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Xacinto
miniatura|dereita|A morte de Xacinto por [[Jean Broc.]] Na mitoloxía grega Xacinto era o fermoso amante do deus Apolo e fillo do rei de Laconia, Amiclas.
Lenda
Certo día atopábanse Apolo e Xacinto lanzando o disco, práctica moi común na Grecia antiga; cando foi a quenda de o lanzar Apolo este fíxoo por riba das nubes, e Xacinto, ao contemplar o lanzamento e ansioso por demostrarlle a Apolo que el tamén podía conseguir semellante proeza, foi correndo a buscar o disco, pero este rebotou na terra e impactou na cabeza de Xacinto. Apolo intentou socorrelo pero xa estaba morto e o sangue manáballe da cabeza. Para non esquecelo nunca fixo nacer do seu sangue unha nova flor, o xacinto.
Número de Avogadro
right|180px|miniatura|[[Amedeo Avogadro, Conde de Quaregna e Cerreto, (Turín, - Turín, ) foi un físico e químico italiano, profesor de Física da Universidade de Turín desde 1820 ata a súa morte.]] O número de Avogadro (na honra de Amedeo Avogadro) representa a cantidade de unidades que hai nun mol de substancia. O número é 6,02214199 × 1023 e desígnase polo símbolo N. Pódese dar nas unidades moléculas/mol ou átomos/mol de átomos ou átomos/átomo-gramo.
Xavier Bosch
Xavier Bosch i Sancho, nado o 21 de xullo de 1967 en Barcelona, é un escritor e xornalista en catalán e castelán, casado coa compañeira xornalista e crítico de televisión Mónica Planas.
El ten unha licenciatura en Ciencias da Comunicación pola Universidade Autónoma de Barcelona (UAB), tense desdobrar en medios catalá, como radio, televisión e xornais, é o autor dunha obra de teatro e varios libros, e gañador, entre outros, premio Ondas. Actualmente presenta o programa Agora na TV3.
Pozuelo del Rey
Pozuelo del Rey é un concello español da Comunidade Autónoma de Madrid, na comarca de Alcalá.
Historia
Foi fundado polos musulmáns e conquistada polo arcebispo de Toledo, Bernabé de Agen en 1119 (reinado Afonso VI). A partir dese momento é chamada pola poboación cristiá "Pozuelo de Torres". É posible que a orixe do nome de Pozuelo iníciese pola necesidade que tiñan os habitantes en recorrer a pozos domésticos para a obtención de auga, pois se constata que en 1580, a través das "Relacións topográficas de Filipe II" que non había auga para o uso da poboación. Pozuelo de Torres, foi aldea do alfoz de Alcalá. Recibiu este segundo nome xa que estivo baixo a rexencia de Torres de la Alameda ata que logrou o título de vila. Aí é cando Pozuelo comeza un meteórico ascenso de importancia. Foi a sede do arquivo dunha Mancomunidade constituída por vilas independentes do Arcebispado de Toledo.
Carme Riera
Carme Riera Guilera, nada o 12 de xaneiro de 1948 en Palma de Mallorca, é unha escritora en catalán e castelán, ensaísta, profesora e membro da Real Academia Española. Gañou os máis importantes premios da literatura catalá.
Traxectoria
Carme Riera pasou a súa infancia e adolescencia en Palma de Mallorca, onde ten vínculos familiares co enxeñeiro mallorquino Eusebio Estada e o xeneral Valeriano Weyler. Desde o oito anos escribiu narracións que eran variantes das historias que lle contaba a súa avoa Caterina na súa infancia. Trasladouse en 1965 a estudar filoloxía hispánica á Universidade Autónoma de Barcelona (UAB), onde se licenciou en Filosofía e Letras e se doutorou en Filoloxía Hispánica con Premio Extraordinario pola UAB. Riera participou nas mobilizacións estudantís en contra do franquismo, da guerra de Vietnam e no incipiente movemento feminista. Todo iso forxou a súa mirada sobre a realidade, unha mirada que cuestionaba as normas, baixo o influxo de maio do 68 francés, e que albiscaba unha xanela aberta a un mundo radicalmente diferente.
Pozuelo del Rey
Localización
O concellos pertence á Alcarria de Alcalá (Comarca de Alcalá), entre os concellos de Campo Real, Nuevo Baztán, Torres de la Alameda, Valverde de Alcalá, Villar del Olmo, Valdileceha e Loeches.
Carme Riera
Carreira académica
En 1995 converteuse en catedrática de literatura española da súa alma máter e desde 2002 exerce como directora da "Cátedra José Agustín Goytisolo" nesta mesma universidade. Riera estudou ao longo da súa carreira a literatura española do Século de Ouro e da literatura catalá da Escola de Barcelona.
Pozuelo del Rey
Clima
Temperatura media anual, °C: 12.5-15 Precipitación media anual, mm: 400-600 Meses con maior precipitación: Nov-Xan Meses de menor precipitación: Xul-Ago Días con temperaturas <0 °C: 40-90.
Carme Riera
Carreira literaria
Publicou o seu primeiro libro, a recompilación de contos Te deix, amor, la mar com a penyora, en 1975 (o relato que lle dá título gañara, en 1974, o premio Recull-Francesc Puig i Llensa de narració), Riera achegou un estilo novo e fresco e utilizaba a fala mallorquina coloquial para suxerir e crear unha narrativa que puña sobre a mesa temas que até entón foran tabús, como o amor entre as mulleres, e ao mesmo tempo era bastante crítica coa sociedade do momento. Foi seguido, dous anos despois por outra recompilación titulada Pongo las gaviotas por testigo, un conxunto de narracións que seguían os mesmos principios narrativos da obra anterior que pecha a súa primeira etapa da produción literaria.
A súa primeira novela, Una primavera per a Domenico Guarini, coa que recibiu o Premio Prudenci Bertrana en 1980, abre a segunda etapa da obra de Riera, que comprende a produción literaria da década do oitenta. Esta primeira novela non só representa un cambio de xénero senón tamén de obxectivo, o de formular un modelo de novela culta alternada con elementos coloquiais e o de experimentar coa simbiose de rexistros e de xéneros -a narrativa policíaca e o ensaio, a linguaxe culta e a xornalística-. Esta vontade experimentadora e investigadora da autora, e unha actitude de xogo, cunha mirada a miúdo lúdica e irónica, son os eixos das obras deste período, como a recompilación de narracións Epitelis tendríssims e as novelas Qüestió d'amor propi e Joc de miralls.
Coas novelas históricas Dins el darrer blau e Cap al cel obert, con boa acollida pola crítica, iníciase a terceira etapa. Ambas as novelas constrúen a dobre identidade de xudeus e mallorquinos dos protagonistas, a partir de dúas historias enlazadas: a primeira, ambientada na Mallorca de finais do século XVII, narra a persecución dun grupo de xudeus condenados á queima pública na fogueira pola Inquisición; a segunda ten como protagonistas os descendentes dos xudeus do século XVII establecidos na illa de Cuba en pleno conflito colonial. Con estas dúas ambiciosas narracións, Riera reconstruíu con todo detalle e rigor os escenarios históricos daquel momento. A escritora despregou historias de ficción e trazou con moito talento o carácter e perfil dos diferentes personaxes. Ambas as obras teñen un gran valor literario e testemuñan unha excelente traxectoria literaria, que se consolida definitivamente na segunda metade da década do noventa.
Riera escribe as súas novelas e relatos en catalán, e encárgase de traducilas ao castelán, mentres que os ensaios os escribe en castelán. Gran parte da súa produción traduciuse a unha ducia de idiomas, entre eles ao alemán, árabe, francés, inglés e italiano.
Recoñecementos
O 19 de abril de 2012 foi elixida membro de número da Real Academia Española, onde pasou a ocupar a cadeira n tras ler o seu discurso de ingreso titulado Sobre un lugar parecido a la felicidad o 7 de novembro de 2013. Tamén é membro de número da Real Academia de Boas Letras de Barcelona.
Riera recibiu numerosos premios polas súas obras, entre outros, o Ramon Llull (1989) por Joc de miralls; o Premio Nacional de Narrativa (1995) por Dins o darrer blau ou o Premio Sant Jordi (2003) por La meitat de l'ànima. Colaborou con diversas publicacións, como o diario El País ou as revistas Quimera e Serra d'Or, entre outras. En novembro de 2015 recibiu o prestixioso Premio Nacional das Letras Españolas.
Influencia
A ampla bagaxe lectora de Carme Riera, consecuencia dunha actitude apaixonada e erudita cara á literatura, configura un vasto marco de referencias. Safo, Petrarca, Goethe e Virginia Woolf desfilan polas súas páxinas, pero tamén os autores da literatura castelá da formación académica: Cervantes, Clarín, Laforet, Valle-Inclán ou Gil de Biedma. Con todo, a autora situou as raíces da súa narrativa nas rondallas mallorquinas e na obra de dúas escritoras fundamentais na construción da narrativa catalá contemporánea: Caterina Albert e Mercè Rodoreda.
Desgasificación
A desgasificación é o proceso de liberación dun gas disolto, atrapado, conxelado ou absorbido nalgún material. A desgasificación pode incluír sublimación e evaporación (que son transicions de fase dunha substancia a gas), así como desorción, filtración de fendas ou volumes internos e produtos gaseosos de reaccions químicas lentas. A ebulición considérase xeralmente un fenómeno separado da desgasificación porque consiste nunha transición de fase dun líquido a un vapor da mesma substancia.
Nun baleiro
A desgasificación é un desafío para crear e manter contornos limpos de alto baleiro. A NASA e a ESA manteñen listas de materiais con propiedades de baixa desgasificación adecuados para o seu uso en naves espaciais, xa que os produtos de desgasificación poden condensarse en elementos ópticos, radiadores térmicos ou células solares e escurecelos. Os materiais que normalmente non se consideran absorbentes poden liberar suficientes moléculas lixeiras para interferir cos procesos de baleiro industriais ou científicos. A humidade, os seladores, os lubricantes e os adhesivos son as fontes máis comúns, pero incluso os metais e os vidros poden liberar gases das fendas ou impurezas. A taxa de desgasificación aumenta a temperaturas máis altas porque aumenta a presión de vapor e a velocidade das reaccións químicas. Para a maioría dos materiais sólidos, o método de fabricación e preparación pode reducir significativamente o nivel de desgasificación. A limpeza de superficies ou o quecemento de compoñentes individuais ou de todo o conxunto (un proceso chamado "secado ao forno") poden eliminar os volátiles.
A sonda espacial Stardust da NASA sufriu unha calidade de imaxe reducida debido a un contaminante descoñecido que se condensou no sensor CCD da cámara de navegación. Un problema similar afectou á cámara de ángulo estreito da sonda espacial Cassini, pero corrixiuse quecendo repetidamente o sistema a 4 °C. Tamén se puido obter unha caracterización completa dos efectos de desgasificación utilizando espectrómetros de masas na nave espacial Rosetta da ESA.
A desgasificación é un proceso común nos cometas.
Nas rochas
A desgasificación é unha posible fonte de moitas atmosferas tenues de planetas terrestres ou lúas. Moitos materiais son volátiles en relación co baleiro extremo do espazo exterior e poden evaporarse ou incluso ferver a temperatura ambiente. Os materiais na superficie lunar desgasificáronse por completo e foron arrastrados polos ventos solares hai moito tempo, pero os materiais volátiles poden permanecer en profundidade. A atmosfera lunar probablemente orixinouse pola desgasificación do material cálido debaixo da superficie.
Unha vez liberados, os gases case sempre son menos densos que as rochas e a area e fíltranse cara á superficie. As erupcións explosivas de volcáns son o resultado da auga ou outros volátiles liberados desde o magma onde se atopan atrapados, por exemplo por un domo de lava. Nos bordos diverxentes da Terra onde a codia nova está sendo creada, helio e dióxido de carbono son algúns dos volatiles desgasificados desde o magma do manto.
Nun ambiente pechado
A desgasificación pode ser significativa se acontece nun ambiente pechado onde o ar é estancado ou é reciclado. Por exemplo, o cheiro dun coche novo débese aos produtos químicos liberados pola calor nun vehículo pechado. Mesmo un material case inodoro como a madeira pode producir un cheiro forte se é mantido nunha caixa pechada durante meses. Hai algunha preocupación que recubrimentos plásticos e disolventes liberados desde moitos produtos industriais, especialmente plásticos, poidan ser nocivos para a saúde humana. A exposición a longo prazo a vapores de disolventes pode causar encefalopatías crónicas inducidas por disolventes (CSE). A liberación de gases tóxicos son de especial importancia no deseño de submarinos e estacións espaciais, que teñen que ter atmosferas recirculantes.
En construción
A desgasificación de pequenas bolsas de ar preto da superficie do formigón fraguado pode producir buracos permanentes na estrutura que poden comprometer a súa integridade estrutural.
Renacemento do século XII
miniatura|230px|Os novos descubrimentos tecnolóxicos permitiron o desenvolvemento da [[arte gótica.]]
O Renacemento do século XII (tamén chamado revolución do século XII) é un período no que ocorreron unha serie de cambios económicos, sociais, políticos, ideolóxicos e culturais en Europa durante o século XII, posto en evidencia polos traballos dos historiadores Charles H. Haskins, Jacques Le Goff ou mesmo Jacques Verger.
Estimulado por un contexto de prosperidade inédito desde o comezo da Idade Media, nos planos demográfico e económico, pero tamén por un período de renacemento político e pola reforma gregoriana, a cristiandade viu unha profunda mutación da súas estruturas culturais. O mundo monástico céntrase na función meditativa, o que aproveitan as escolas urbanas que floreceron nas grandes cidades, comezando por París, sobre todo grazas á abadía de San Vítor, pero tamén en Chartres ou en Boloña. As disciplinas intelectuais son así dinamizadas e nutridas polo impulso das traducións latinas do século XII, desde o grego e o árabe en España e en Italia, que difunden de novo textos de Aristóteles, e os dos seus comentaristas musulmáns. De aí xorde un gusto novo polas disciplinas científicas, pola dialéctica, o nacemento da teoloxía dogmática e da escolástica, e aínda da recuperación do dereito romano e da medicina nas rexións mediterráneas.
Século da aparición dunha verdadeira clase de "intelectuais", en palabras de Jacques Le Goff, como Pedro Abelardo, coñecido polos seus amores con Heloísa e pola virulencia do seu conflito con San Bernardo, ou como Jean de Salisbury ou Pedro Lombardo; século dun novo humanismo baseado na renovación da cultura antiga seguindo o adaxio de Bernardo de Chartres ("ananos nas costas de xigantes"); século de eclosión dunha cultura de corte e da literatura cortesá, o século XII prepara a madureza cultural do século seguinte, que se revelará no cadro das universidades medievais.
Tales cambios tendían a cuestionar a vella orde agraria e rural do feudalismo como consecuencia da irrupción dun novo axente económico e social: a burguesía mercantil e artesanal das rexurdintes cidades. Incluía unha revitalización intelectual de Europa con fortes raíces filosóficas e científicas, que iniciaron o camiño aos posteriores logros literarios e artísticos da Idade Media final e dos inicios da Idade Moderna: o Humanismo e o Renacemento dos séculos XV e XVI (ou Renacemento propiamente dito) e a revolución científica do século XVI. miniatura|160px|Charles H. Haskins, a quen se debe a noción de renacemento do século XII.
Tebas, Grecia
miniatura|Ruínas de Tebas.
Tebas (en grego Θῆϐαι) era unha vila grega de Beocia, capital dun domo.
Renacemento do século XII
Historiografía
Discútese a data precisa en que ditos cambios comezaron, xa que algúns historiadores fanos remontar até finais do século X pero, en xeral, todos están de acordo en que fixeron masa crítica e cambiaron a sociedade europea no século XII.
Tebas, Grecia
Orixes da cidade
A cidade foi fundada polo Cadmo (ou Cadmos), fillo de Axenor, rei de Tiro (Fenicia) e de Telefasa, e irmán de Europa.
Renacemento do século XII
Historiografía
Por motivos pedagóxicos pódese situar dito período de cambios entre dous fitos históricos como, por exemplo, a Primeira Cruzada (1099) e a Batalla de Legnano (1176), momento no que se consolidaron as comunas no norte de Italia, aparecendo un novo axente político que disputaba o espazo político tanto aos poderes universais (pontificado e Imperio) como ás monarquías feudais.
Tebas, Grecia
Orixes da cidade
Chegou a Grecia buscando á súa irmá Europa, raptada por Zeus. Ao non atopala, e seguindo o consello do Oráculo de Delfos buscou un lugar onde fundar unha cidade. No sitio previsto, un dragón matou os seus compañeiros pero el venceu ao dragón e sementou os seus dentes, dos que naceron os guerreiros que lle axudaron a fundar a cidade de Tebas.
Renacemento do século XII
Historiografía
A aplicación do concepto historiográfico de "renacemento do século XII" atribúese xeralmente ao medievalista estadounidense Charles H. Haskins, aínda que algúns autores do século XIX utilizaran esta fórmula sen afondar nela, e a noción de renacemento fora xa empregada para cualificar outros períodos da Idade Media. Pero en 1927 aparece un libro que se converteu nun clásico, The Renaissance of the Twelfth Century. A vía adoptada é resoltamente innovadora: contraria por exemplo á de Jacob Burckhardt, que intenta mostrar que o Renacemento do século XVI ten raíces nos séculos precedentes, Haskins intenta poñer en evidencia unha renovación cultural distinta e autónoma, comparando o seu desenvolvemento subliñando certos aspectos comúns (redescubrimento de textos da Antigüidade clásica, e desenvolvendo unha actividade intelectual senón laica, en todo caso menos controlada pola Igrexa.
Charles H. Haskins foi, en efecto, o primeiro historiador en utilizar extensamente o concepto, o dun renacemento que xurdiu en plena Idade Media, comezando en torno a 1070. En 1927, Haskins escribía que:
Tebas, Grecia
O ciclo de Edipo
Edipo era fillo dos reis de Tebas Laio e Iocasta. Ao nacer, un oráculo revela que matará o seu pai, ante o cal decídese que morra. Un pastor é o encargado de executalo, pero só o abandona no monte, no que é atopado por outro pastor, este de Corinto, o cal o leva ante os reis de Corinto, que o adoptan dada a súa incapacidade para ter fillos.
Renacemento do século XII
Historiografía
O éxito do libro de Haskins popularizou a noción de "renacemento do século XII", co seu uso notábel no mundo escolar por tres dominicos canadenses, Gérard Paré, Adrien Brunet e Pierre Tremblay, autores de La Renaissance du sièce XIIe: les écoles et l'enseignement, obra aparecida en 1933. Despois da segunda guerra mundial emitíronse diversas contestacións en razón das moitas diferenzas fundamentais entre o século XII e o XVI; os homes do primeiro non tiveron, como os do segundo, a consciencia dunha renovación despois de séculos de escuridade. As fontes da época acreditaban por outra parte esta interpretación, os autores do século XII reclámanse dunha renovatio (renovación) ou dunha reformatio ou restauratio (reforma), é dicir, dunha volta a un progreso momentaneamente impedido, máis que dun "renacemento" ou dunha ruptura. O concepto de renacemento do século XII entrou nos hábitos e, lonxe de ser abandonado, é frecuentemente utilizado, e ademais aplicado a outros diversos períodos medievais.
Tebas, Grecia
O ciclo de Edipo
Coñecedor da terrible profecía, foxe de Corinto, e nun camiño pelexa e mata a un home, que resulta ser Laio, o seu pai. Chegando a Tebas atopa á Esfinxe, un monstro que se alimenta dos viaxeiros e ten atemorizada a Tebas, que lle propón unha adiviña, Cal é o único animal que na alborada anda con catro pés, ao mediodía con dous pés e á tardiña con tres pés?, que Edipo resolve dicindo que é o home. Edipo salva a vida e a esfinxe suicídase.
Renacemento do século XII
Cambios políticos
Dous importantes procesos políticos se desenvolveron en Europa durante este período. Por unha parte, o sistema feudal europeo estendeuse considerabelmente en terras emprazadas até entón fóra del e, por outra, comezou o proceso de centralización que foi trasformando lentamente as monarquías feudais en monarquías autoritarias, e que terminou por dar orixe ás nacións-estado, xa na Idade Moderna.
miniatura|200px|O reino de Sicilia á morte do seu fundador Roxer II. miniatura|300px|O Occidente e as súas dependencias orientais en [[1142.]]
Consolidación interna dos reinos
miniatura|250px|Francia en 1180. En azul as posesións directas do rei. miniatura|dereita|250px|Conquistas durante o reinado de Filipe Augusto. En azul, dominios do rei; en vermello, dominios do rei de Inglaterra. )
Todos estes cambios políticos (centralización do poder monárquico e expansión xeográfica feudal) estaban relacionados coa inesperada alianza que os reis teceron coa burguesía urbana, na que encontraron un grande aliado para usar en contra da nobreza feudal terratenente, alianza que lles permitiu achegar os recursos necesarios para crear un sistema fiscal moderno, base da consolidación do seu poder sobre os señores feudais, visibelmente máis débiles.
Cambios económicos e sociais
Estes cambios políticos foron á vez causa e consecuencia, por obra dun proceso de retroalimentación, dunha serie de cambios económicos e sociais. Por unha parte, o feudalismo proporcionáralle estabilidade social a Europa, librándoa das destrutoras invasións de viquingos, maxiares e musulmáns dos séculos precedentes. Por outra, desde a época carolinxia os métodos agrícolas experimentaran unha revolución, con novas técnicas de gandaría e cultivo. E por outra parte, o feudalismo xeraba un gotexo de persoas que sobraban dentro do sistema, tanto segundóns dos señores feudais, como servos que desexaban escapar da tiranía do seu señor, que fixeron que algúns deles emprendesen carreira como soldados de fortuna nas fronteiras da Cristiandade, ou ben encontraron refuxio nos nacentes burgos, dedicándose ao intercambio de excedentes produtivos derivados da agricultura, e inaugurando así as feiras e mercados medievais. Estes novos comerciantes, os burgueses, conformaron unha nova clase social, activa e emprendedora, e en constante conflito co mundo feudal, baseado na tradición e na pasividade social. As cidades e a burguesía foron así o motor que empregaron os reis para impoñerse progresivamente aos seus turbulentos señores feudais. miniatura|esquerda|280px|A folgura financeira das [[burguesía|familias burguesas permitiulles dispoñer dun amplo servizo doméstico: criados, gobernantes e preceptores encargábase dos labores da casa e da educación dos fillos. La Gouvernante, pintura de Jean Siméon Chardin, século XVII.]]
A Primeira Cruzada, pola súa parte, creou un activo intercambio comercial entre Oriente e Occidente, que foi aproveitado polas cidades italianas para crearen riqueza, beneficiándose da súa posición de intermediarias, financiando deste modo o movemento comunal italiano. Aínda que as Cruzadas resultarían finalmente fracasadas, cidades como Xénova, Venecia e Pisa transformáranse había tempo en importantes actores políticos, dándolle novo poder á burguesía.
A presenza do diñeiro trastornou completamente o sistema feudal, en moitas de cuxas rexións se retrocedera incluso ao vello sistema do troco. Os señores feudais vían con desconfianza o risco inherente á actividade comercial, e non eran partidarios de investir en empresas ultramarinas que podían producir pingües ganancias, pero tamén inxentes perdas.
Desta maneira, algúns comerciantes descubriron que podían tentar os señores feudais para prestarlles diñeiro a cambio de pagar con posterioridade unha taxa de interese, para así amasar unha fortuna que investir noutros negocios.
Naceu desta maneira a actividade bancaria. Houbo incluso señores feudais que apostaron en actividades mercantís de maneira solapada, a través dunha nova figura xurídica, a sociedade en comandita, que divide os socios capitalistas e os socios administradores dela, recaendo o primeiro rol no señor feudal, e o segundo nos burgueses. Deste xeito, o comercio comezou a corroer as bases económicas da orde feudal.
En canto aos burgueses, tenderon a agruparse en organizacións chamadas guildas, gremios, confrarías ou artes, dependendo da rexión europea en cuestión. Ditas asociacións gremiais protexían os seus intereses corporativos dentro do burgo, e tamén influían na súa política en asuntos externos.
Naceu así a diplomacia e a guerra por intereses económicos (en tempos feudais, a guerra librábase por pillaxe, por expansión territorial, e incluso por razóns tales como deporte ou mero idealismo). Andando o tempo, baixo estas asociacións que protexían os seus membros foi xurdindo un novo estamento social, o dos traballadores asalariados, fonte de tensións sociais posteriores.
Os burgueses trouxeron consigo unha nova ética e unha nova maneira de entender a vida e o mundo. Para os burgueses, vinculados psicoloxicamente ao seu diñeiro, o principal era a vida mundana e os praceres terreais. Nisto distanciáronse decisivamente do mundo feudal, que nos valores privilexiaba a vida espiritual e a visión do corpo como un cárcere da alma. Impuxeron tamén unha nova ética do traballo, da lexitimidade do lucro e a ganancia (mesmo da usura), e do esforzo e iniciativa individual por riba da obediencia e a adscrición a entes colectivos.
Ciencia
esquerda|miniatura|Mapa das universidades medievais.
A ensinanza filosófica e científica na Alta Idade Media baseábase nas poucas copias e comentarios de textos gregos antigos que se conservaran en Europa Occidental despois do colapso do Imperio romano de Occidente. A maior parte de Europa perdera contacto co coñecemento do pasado. miniatura|180px|Deus o xeómetra. Os intelectuais medievais buscaban entender os principios xeométricos e harmónicos cos que Deus creara o Universo. O [[Compás (debuxo)|compás nesta ilustración dun manuscrito do século XIII á un símbolo do acto da creación de Deus. ]]
Este escenario cambiou co renacermento do século XII. O crecente contacto co mundo islámico, que atravesaba a Idade de Ouro do islam, en Al-Ándalus e Sicilia, as Cruzadas, a Reconquista, así como o incremento dos contactos co Imperio bizantino, permitiulle á cristiandade latina buscar e traducir as obras dos filósofos e científicos gregos e islámicos, especialmente as obras de Aristóteles, Euclides, Tolomeo, Plotino, Geber, Al-Khwarizmí, Al-Razí, Abulcasís, Alhacén, Avicena, Avempace, e Averroes, entre outros.
O desenvolvemento das universidades medievais permitiu axudar materialmente na tradución e propagación destes textos e subministrou unha nova infraestrutura necesaria para as comunidades científicas.
A comezos do século XIII había bastantes boas traducións latinas das principais obras de case todos os autores antigos cruciais, o que permitiu a transferencia de ideas científicas, tanto a través das universidades como dos mosteiros. Daquela, as ciencias naturais contidas nestes textos comezaban a ser divulgadas polos máis notábeis escolásticos como Robert Grosseteste, Roger Bacon, Alberte o Magno e Duns Scoto. Un feito precursor do moderno método científico pode verse xa na énfase que Grosseteste pon nas matemáticas como vía para entender a natureza, e na aproximación empírica admirada por Bacon, particularmente na súa Opus Majus.