cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conflito árabe-israelí
Xerusalén
miniatura|[[Modi'in Illit, un dos numerosos asentamentos israelís en Cisxordania.]] O status de Xerusalén segue sendo un dos puntos de disputa claves do conflito árabe-israelí. Israel sempre reclamou Xerusalén como capital relixiosa e civil do pobo xudeu. Os árabes, que a controlaron durante uns 700 anos (638-1513), ou os turcos-otománs, que a gobernaron durante outros 400 (1513-1917), ou os xordanos, que a ocuparon durante 19 anos máis (1948-1967), nunca lle procuraron ningún status especial de capitalidade nacional. A resolución 181 da Asemblea Xeral das Nacións Unidas estableceu a partición do Mandato británico de Palestina nun Estado árabe e outro xudeu, pero deixou a zona de Xerusalén e Belén como un corpus separatum que habería de estar administrado polas Nacións Unidas, algo que detallou con posterioridade na súa resolución 303. Con todo, a cidade quedou dividida en dúas partes tras a guerra árabe-israelí de 1948. A parte occidental de Xerusalén foi proclamada capital de Israel en 1950, movemento que non foi recoñecido desde entón por ningún país do mundo salvo Estados Unidos. O chamado Xerusalén Leste, que incluía a Cidade Vella, quedou baixo control xordano. Durante a Guerra dos Seis Días de 1967, Israel conquistou o Muro das Lamentacións da Cidade Vella, así como o resto da parte oriental da cidade que estivera baixo control xordano desde 1949, e unificou administrativamente o municipio.
En 1980, Israel promulgou a Lei de Xerusalén que declaraba á cidade, incluída a parte oriental e unha ampla zona periférica, como «capital eterna e indivisible» do Estado de Israel. A ONU replicó coa resolución 478, que invalidaba dita declaración de capitalidade, e aconsellou aos seus membros a que situasen as súas embaixadas en Tel Aviv. Só Costa Rica e O Salvador mantiveron, ata agosto do 2006, as súas embaixadas en Xerusalén, e ambas as trasladaron a Tel Aviv tras esta data. En cambio, Estados Unidos trasladou a súa embaixada a Xerusalén o 14 de maio de 2018. Ningún país do mundo recoñeceu expresamente a soberanía israelí sobre Xerusalén Leste; o recoñecemento estadounidense da soberanía israelí sobre Xerusalén realizado en 2017 só se fixo de forma nominal e non establecía ningunha posición sobre fronteiras dentro da cidade nin, por tanto, sobre Xerusalén Leste.
Pola súa banda, a Autoridade Nacional Palestina reclama a parte oriental de Xerusalén (Al-Quds) como a capital do futuro Estado palestino. Desde 1964, data en que naceu a OLP, ata 1967, data en que Israel conquistou Xerusalén oriental, a OLP non expuxo a cuestión da capitalidade. En 2002, esta demanda foi ratificada por unha lei asinada por Iasir Arafat.
A ONU segue mantendo que o status de Xerusalén é o dunha cidade internacional cuxa soberanía debe ser resolta en futuras negociacións entre israelís e palestinos, polo que cataloga de ocupación ilegal o control israelí sobre Xerusalén Este. No ano 2000, Iasir Arafat rexeitou unha proposta de paz do primeiro ministro Ehud Barak que, entre outros moitos puntos, incluía deixar baixo soberanía palestina os barrios musulmán e cristián da cidade.
Os palestinos que habitan Xerusalén posúen un documento israelí que lles permite moverse por Israel, pero non teñen dereito ao voto nas eleccións nacionais salvo que opten pola nacionalidade israelí.
Desde a conquista de Xerusalén Leste e o resto de Cisxordania en 1967, Israel expropiou e comprou terreos para crear novos asentamentos xudeus en Xerusalén Este coa intención de consolidar a presenza xudía en todo o municipio.
Primeira intifada
miniatura|Control do exército israelí nunha estrada durante a primeira intifada. En 1987 grupos terroristas palestinos organízanse para expulsa-los colonos xudeus dos "territorios ocupados" da Franxa de Gaza e Cisxordania. O 9 de decembro, dese mesmo ano, un vehículo militar israelí viuse involucrado nun accidente en Gaza no que morreron catro palestinos. Despois de 20 anos de ocupación militar israelí, os palestinos comezaron a desafiar ás tropas israelís. Dunha maneira espontánea e inesperada tanto para as autoridades militares israelís como para os líderes palestinos no exilio, a poboación palestina comezou a organizar actos de desobediencia civil contra a ocupación israelí que incluían folgas, manifestacións e outros actos de protesta. A Intifada supuxo a agrupación de todos os sectores palestinos baixo un liderado central, politizando a toda a sociedade palestina. A Primeira Intifada puxo de relevo a nivel internacional a ocupación israelí de Palestina e deixou imaxes icónicas do conflito, como a dos mozos palestinos lanzando pedras aos tanques israelís. Pola súa banda, Israel despregou uns 80.000 soldados nos territorios ocupados e recorreu a tácticas tales como os arrestos masivos, as deportacións, os toques de queda e a detención administrativa.
O contexto internacional tamén tivo un peso importante no devir deste levantamento popular: o estalido da Guerra do Golfo en 1990, na que Israel posicionouse ao lado de Kuwait mentres que o liderado palestino apoiou a Iraq, ou a disolución en 1991 da URSS, unha superpotencia que dera nas últimas décadas o seu apoio á causa palestina, supuxeron un duro golpe ás aspiracións palestinas. Algúns historiadores datan o fin da Primeira Intifada en 1991, coa Conferencia de Madrid, mentres que outros o levan ata 1993, cos Acordos de Oslo. En canto á cifra de vítimas, a Primeira Intifada deixou un saldo de 1.962 palestinos e 277 israelís mortos.
Durante a primeira guerra do Golfo (1990-1991), Iraq lanza mísiles Scud contra cidades israelís, dentro da estratexia e das boas relacións entre Saddam Husayn e a OLP de Iasir Arafat (daquela exiliado en Tunisia). Pero como aquela guerra foi de agresión a outro país árabe (Kuwait), moitos países árabes aliados dos Estados Unidos retiran a súa confianza na OLP, e a intifada rematará cos Acordos de Oslo en 1993.
Por outra banda, a nivel local, a primeira intifada foi nun principio un conflito máis ideolóxico que violento, sobre todo vendo a desigualdade militar que existía e existe entre Israel e Palestina, de tal xeito que, coma resposta á represión brutal sufrida e a presións exercidas pola comunidade internacional, reflectida en afirmacións coma a imposibilidade dunha independencia económica dos territorios palestinos envoltos no conflito, a OLP decide tratar de autoxestionarse coma pobo independente facéndolle un bloqueo económico ó pobo israelí entre outras accións político-libertarias de maior ou menor carácter violento.
Co paso dos anos e cunha OLP cada vez máis debilitada e radicalizada en ideas debido á morte ou encarceramento dos seus líderes, o complexo proceso de guerrilla, as escisións internas, a represión, os medios de comunicación, a política levada polos palestinos que vivían no estranxeiro (véxase Iasir Arafat) e o alongamento do conflito no tempo entre outros moitos factores levaron o conflito a un punto moito máis extremo que rematará co recoñecemento dun estado palestino con diferentes consecuencias a nivel tanto internacional como local.
Os Acordos de Oslo
miniatura|[[Acordos de Oslo, 13 de setembro de 1993. Á esquerda o entón primeiro ministro israelí Isaac Rabin (asasinado dous anos despois), no centro o presidente estadounidense Bill Clinton e á dereita o líder palestino Iasir Arafat (morto en 2004).]] En 1991 realizouse a Conferencia da Paz en Madrid coa participación de Líbano, Siria, Israel, Exipto e unha delegación palestino-xordana. Nesta conferencia logrouse acordar o establecemento de futuras negociacións. En setembro de 1993 asináronse os Acordos de Oslo, que supuxeron un fito histórico en tanto que implicaban o recoñecemento do Estado de Israel por parte do liderado palestino e o recoñecemento da  OLP por parte de Israel. Por este motivo, o primeiro ministro israelí, Isaac Rabin, o seu ministro de Asuntos Exteriores Shimon Peres, e o presidente da OLP Iasir Arafat foron galardoados co Premio Nobel da Paz en 1994. Con todo, para conseguir algo así, os Acordos de Oslo tiveron que deixar para futuras negociacións os aspectos máis espiñentos do conflito palestino-israelí: os asentamentos israelís en territorio palestino, o status de Xerusalén, a demarcación definitiva de fronteiras e o dereito de retorno dos refuxiados palestinos.
Os Acordos de Oslo prevían devolver aos palestinos a maior parte do territorio ocupado en 1967, na Guerra dos Seis Días, e para tal efecto desenvolveron unha división de Cisxordania en tres áreas de control: a área A, de control militar e administrativo palestino; a área B, de control militar israelí e control administrativo palestino; e a área  C, que supón máis do 60% do territorio, de pleno control israelí. Establecéronse unha serie de datas para o repregamento das forzas israelís dos territorios ocupados, con Gaza e Xericó como as primeiras cidades da historia de Palestina que pasaron a estar controladas por unha administración palestina. Estableceuse a Autoridade Nacional Palestina como o órgano administrativo que exercería o control sobre oito áreas autónomas ao redor das cidades palestinas máis importantes.
Con todo, unha serie de problemas levaron o fracaso os Acordos de Oslo. En primeiro lugar, tratábase dun acordo xeral e ambiguo do que aínda quedaba moito por desenvolver e que non establecía mecanismos claros para forzar a algunha das partes para cumprir cos seus compromisos. A pesar de que os Acordos de Oslo especificaban que "ningún bando tomará iniciativas ou pasos que cambien o statu quo de Cisxordania ou a Franxa de Gaza ata que se alcance un acordo nas negociacións sobre un status permanente", Israel continuou co establecemento ilegal de colonos xudeus nos territorios que deberían ser devoltos á Autoridade Nacional Palestina para o futuro establecemento dun Estado palestino. Pola súa banda, distintas organizacións armadas palestinas continuaron cos seus ataques terroristas contra a poboación civil israelí. Os numerosos atrasos e cancelacións dos pasos acordados no calendario de retirada israelí levaron ao estancamento do proceso de paz e ao descrédito dos Acordos de Oslo, cuxa imaxe se deteriorou enormemente entre a poboación palestina cara ao final da década.
Segunda intifada
miniatura|Lanzamento dun [[foguete Katiusha desde unha área civil en Gaza dirixido ao sur de Israel. Israel realizou varias intervencións en Gaza argüindo responder os ataques dos palestinos.]] miniatura|[[Muro de Cisxordania|Muro construído por Israel na súa fronteira con Cisxordania.]] O entón líder da oposición israelí, Ariel Sharon, visitou a zona exterior do recinto da Cúpula da Rocha e a Mesquita de Al-Aqsa, en setembro de 2000, en pleno debate sobre o futuro de Xerusalén pero co permiso do xefe da seguridade palestina en Cisxordania, o que provocou algúns incidentes e choques con palestinos, pois foi visto pola poboación palestina como unha gravísima provocación. Ao día seguinte, na pregaria do venres, coa tensión entre ambas as poboacións en aumento, centos de mozos musulmáns apedrearon desde a Chaira das Mesquitas aos xudeus congregados ante o Muro. A policía israelí reaccionou, estendéndose os incidentes por toda a parte árabe de Xerusalén. Veuse sostendo que a Segunda Intifada iniciouse por mor destes feitos, aínda que unha comisión para o efecto, a chamada Comisión Mitchell descartou esta posibilidade, asegurando que a violencia palestina estouparia de calquera forma como produto da negativa de Arafat de aceptar as propostas israelís de Camp David. En concreto, Bill Clinton e Ehud Barak, entón primeiro ministro de Israel, propuxeron unha serie de concesións que non foron aceptadas polo "rais" palestino, ao non contemplarse o dereito de retorno dos refuxiados palestinos, dereito recoñecido pola ONU en 1948 e principal motivo do nacemento da OLP. A negativa de Arafat provocou a reacción da poboación palestina dos territorios ocupados en resposta á proposta de ambos os presidentes.
Como resposta a este ataque, e ao cada vez máis deteriorado e empantanado proceso de paz, Israel ocupa de novo algúns dos territorios que liberara durante horas ou semanas. Nesta intifada, comézase a xeneralizar o uso das bombas suicidas. Os brancos destes ataques suicidas foron lugares frecuentados polos civís israelís como centros comerciais, restaurantes e as redes de transporte público.
En 2006, a situación é ambivalente: por unha banda completouse o Plan de retirada unilateral israelí da Franxa de Gaza, o cal, lonxe de acougar a situación, foi aproveitado polos árabes como punto estratéxico para os ataques terroristas con foguetes Qassam contra as poboacións fronteirizas israelís como Sederot. Doutra banda, Israel mantén o control fronteirizo, o que dificulta as viaxes ao exterior dos palestinos, e vixía de forma estrita o movemento entre as cidades palestinas (hai despregados máis de 90 puntos de control nas estradas). Os palestinos non residentes en Xerusalén tampouco poden ingresar na cidade.
A resposta israelí á escalada de violencia foi duramente criticada en todo o mundo.
Guerra do Líbano de 2006
miniatura|Bombardeo israelí da cidade de [[Tiro, no sur de Líbano, en xullo de 2006.]] En xullo de 2006, un grupo de combatentes de Hesbulá cruzou a fronteira do Líbano cara a Israel, atacou e tomou a dous soldados israelís como reféns. Nunha errada incursión de rescate, oito soldados israelís morreron nunha emboscada organizada por Hesbulá. Este grupo esixiu a liberación dos presos libaneses en Israel a cambio da liberación dos soldados capturados, algo ao que Israel negouse. Desencadeouse así a Guerra do Líbano de 2006, que causou gran destrución no Líbano. Un cesamento do fogo patrocinado pola ONU (Resolución 1701 ) entrou en vigor o 14 de agosto de 2006, terminando oficialmente o conflito. O conflito causou a morte de máis de mil libaneses e máis de 150 israelís, danou enormemente as infraestruturas civís libanesas e desprazou a aproximadamente un millón de libaneses e a entre 300.000 e 500.000 israelís, aínda que a maioría puido regresar aos seus fogares. Despois do cesamento do fogo, algunhas partes do sur do Líbano permaneceron inhabitables debido ás bombas de acio israelís sen estoupar. Despregouse a Forza Provisional das Nacións Unidas no Líbano.
Conflito na Franxa de Gaza de 2008-2009
A finais de decembro de 2008 finalizou a tregua entre Hamás e o exército israelí na Franxa de Gaza. Israel lanzou o seu primeiro ataque na Franxa de Gaza o 27 de decembro de 2008, como represalia contra Hamas polo lanzamento de foguetes desde Gaza cara a Israel. O alto ao fogo decretouse o 18 de xaneiro de 2009, cando Israel e Hamas declararon un cesamento das operacións militares. A pesar disto, proxectís e foguetes continuaron sendo disparados desde Gaza cara aos centros de poboación civil israelí, mentres que as Forzas de Defensa de Israel continuaron cos seus ataques sobre a Franxa de Gaza.
Ataque á flotilla de Gaza de 2010
miniatura|O [[MV Mavi Marmara partindo de Antalia con rumbo a Gaza o 22 de maio de 2010. Foi un dos buques abordados.]]Co nome de ataque á flotilla de Gaza coñécese popularmente un violento incidente ocorrido o 31 de maio de 2010, cando a Mariña de Israel abordou unha flotilla de seis embarcacións da organización prol-palestina Free Gaza (denominada «Frota da Liberdade») en augas internacionais do mar Mediterráneo. Os comandos israelís mataron a nove activistas e feriron a máis dunha trintena de persoas. Un dos feridos, que estivo en coma durante catro anos, faleceu en maio de 2014, o que elevou a cifra de vítimas mortais a 10.
Operación Pilar Defensivo (2012)
miniatura|Un helicóptero [[Boeing AH-64 Apache|AH-64 Apache israelí, usado como plataforma para disparar mísiles guiados contra obxectivos palestinos no marco da política de asasinatos selectivos contra militantes e líderes políticos.]] O 13 de novembro caen dous obuses sirios nos altos do Golán no norte de Israel; ademais da actual escalada -iniciada o sábado 10 de novembro pola tarde cun mísil palestino contra un jeep que patrullaba na fronteira con Gaza (catro soldados feridos) e os 120 mísiles e foguetes contra o sur do país disparados polo grupo islamita Hamas e outras faccións armadas de Gaza, en resposta a eses ataques, o 14 de novembro de 2012 Israel declara a guerra á Franxa de Gaza,  lanzando unha ofensiva con mísiles e bombardeos a cidade de Gaza, deixando seis mortos, entre eles o comandante Azedín Al Qasem, e decenas de feridos.
En pleno conflito, o día 23 de outubro o emir de Catar Hamad bin Jalifa al Thani realiza unha visita lóstrego á zona de Gaza, a primeira dun xefe de Estado desde que no ano 2007 Hamás tomase o poder. Esta visita inquieta especialmente ás autoridades israelís que ven no emir unha fonte de financiamento para o goberno de Hamás. A resposta de Israel non se fai esperar, realizando ataques selectivos desde o día 24 de outubro, ata o día 10 de novembro.
Tras algúns días de relativa tranquilidade Israel lanza o seu ataque máis ferinte: o día 14 de novembro asasina a Ahmed Yabari, membro do Goberno de Hamás e máximo responsable militar de Hamás. Desta forma morre un dos mandatarios máis influentes de Hamás, converténdose no asasinato máis importante dun político desde o ano 2008. Este foi o punto de inflexión que ocasionou a escalada de violencia, ao considerarse a partir dese momento como un acto de guerra, con todas as súas consecuencias.
Hamás suscita certas simpatías na súa contorna, por exemplo a do primeiro ministro exipcio Hisham Kandil, que visita ao día seguinte a Franxa de Gaza, manifestando o seu apoio o Goberno de Hamás. Este movemento estratéxico é especialmente significativo e clarifica a posición exipcia con respecto ao conflito palestino tras a revolución no marco da “Primavera árabe”. A alianza exipcia-palestina inquieta especialmente ás autoridades israelís, xa que Exipto si conta cun exército profesional e unha considerable potencia de fogo. Da mesma maneira airéanse os recordos da guerra do Yom Kippur en 1973, guerra lóstrego na que as tropas exipcias e sirias invadiron parte do territorio israelí adquirido no marco da Guerra dos Seis Días en 1967 (Neste conflito, Israel realizou unha contraofensiva implacable, chegando a invadir territorio exipcio. As tropas israelís detivéronse a 100 km do Cairo tras asinarse o cesamento do fogo).
Neste contexto, e ata a firma do cesamento do fogo o 21 de novembro de 2012, contabilizáronse innumerables ataques desde ambos os lados. Cabe destacar o impacto de dous foguetes palestinos en Xerusalén, que non recibía impactos desde 1991, e tres en Tel Aviv e a súa área metropolitana, dúas cidades que gozaban de certa seguridade ante ataques palestinos. Os foguetes non produciron danos materiais nin humanos en Xerusalén, ao caer nunha zona erma das aforas. En Tel Aviv, o primeiro non causou ningún dano, o segundo foi interceptado polo sistema Cúpula de Ferro (Iron Dome) e o terceiro causou danos nun edificio residencial das aforas deixando dous feridos leves.
Segundo datos publicados pola Organización Mundial da Saúde o 22 de novembro, o conflito alcanzou un balance de 165 mortos palestinos, dos cales 42 (26%) forón nenos, e 1.269 feridos, dos que 431 (34%) forón nenos. Segundo declaración do secretario xeral da ONU o 21 de novembro, no lado israelí contabilizáronse catro mortos e 219 feridos, a maioría civís, tres deles de gravidade. Un soldado israelí morreu e 16 resultaron feridos, un de gravidade que faleceu posteriormente.
A Guerra Civil Siria (2011-presente)
Desde 2012 houbo algúns enfrontamentos nos Altos do Golán entre Israel e Siria, no marco da guerra civil siria. Con todo, esta escalada de tensións chegou o seu punto álxido o 5 de maio de 2013, cando se especulou que Israel bombardeou un cargamento de armas iranianas en Siria con destino o Hesbulá no Líbano.
Conflito contra Irán (1979-presente)
miniatura|Planta Nuclear de Arak en [[Arak, Irán]] A guerra subsidiaria irano-israelí é un conflito que ten como principal base a loita política entre a República Islámica de Irán e o Estado de Israel debido a que desde o ascenso do republicanismo  teocrático do aiatolá Ruhollah Khomeini en Irán esta volveuse inimiga do estado xudeu. Israel tamén tratou de debilitar e eliminar os aliados políticos rexionais como Hesbulá no Líbano, e a Hamás e á Xihad Islámica Palestina en Palestina.
Este conflito agravouse desde que a principios do século XXI fíxose evidente o Programa nuclear de Irán, algo que para as autoridades israelís é inaceptable porque na súa opinión un Irán con armas nucleares sería unha "ameaza existencial para Israel". Israel boicoteou de diversas maneiras o desenvolvemento do programa nuclear iraniano (asasinato de científicos nucleares iranianos, guerra cibernética...). Israel tamén culpa a Irán de estar detrás de atentados noutros países como no atentado á embaixada de Israel na Arxentina en 1992 ou o atentado á AMIA de 1994.
Tras as revoltas da Primavera árabe en 2011 e o desencadeamento da guerra civil siria Irán apoiou ao goberno sirio de Bashar al-Assad e enviou tropas (Garda Revolucionaria) a ese país.
O Plan de Partición de 1947
O 29 de novembro de 1947 a Asemblea Xeral das Nacións Unidas, reunida en Nova York, aprobou a Resolución 181, a cal recomendaba un plan para resolver o conflito entre xudeus e árabes na rexión de Palestina, que se atopaba neses momentos baixo administración británica. O plan da ONU propoñía dividir a parte occidental do Mandato en dous Estados, un xudeu e outro árabe, cunha área, que incluía Xerusalén e Belén, baixo control internacional. A incapacidade do goberno británico para levar a cabo este plan, xunto coa negativa dos países árabes da rexión para aceptalo, tivo como consecuencia a guerra árabe-israelí de 1948.
Folla de ruta para a paz 2003
O 30 de abril de 2003 preséntase ao Goberno de Israel e á Autoridade Palestina, unha folla de ruta elaborado polo Cuarteto (Estados Unidos, Unión Europea, Rusia e as Nacións Unidas) para lograr a paz entre Israel e Palestina tendo como prazo máximo 2005.
Na Fase II establécense as bases para a retirada paulatina das forzas israelís dos territorios ocupados desde 2000, a conxelación da política de asentamentos israelís, a continuación do desmantelamento das organizacións terroristas e a consolidación de institucións palestinas.
Na Fase III sentan as bases para un estatuto permanente e o fin definitivo do conflito israelí-palestino.
O 19 de novembro, ao ver a carencia de apoio a Folla de Ruta entre as dúas partes afectadas, as Nacións Unidas sacan a resolución 1515 na que fan súa a Folla de Ruta e instan as partes á colaboración na procura dunha solución pacífica o conflito israelí-palestino.
Resolucións clave da ONU no conflito árabe-israelí
As Resolucións máis importantes no conflito árabe-israelí son:
Custo do conflito
Un informe do Strategic Foresight Group (un think tank radicado na India) estimou o custo de oportunidade do conflito en Oriente Medio nuns 12 billóns de dólares estadounidenses entre 1991 e 2010. O informe calcula o hipotético PIB dos países de Oriente Medio comparando o actual PIB co PIB potencial en tempos de paz. O correspondente a Israel sería dun billón de dólares, mentres que a Iraq e a Arabia Saudita corresponderíanlles 2,2 e 4,5 billóns, respectivamente. Noutras palabras, se existise paz e cooperación entre Israel e os países árabes desde 1991, un cidadán medio israelí podería obter unha renda anual de 44.000 dólares, en lugar de 23.000 no ano 2010.
Estatísticas militares
miniatura|250px|Vítimas israelís desde 1987 (en azul os anos correspondentes á primeira e a segunda intifada). miniatura|250px|Vítimas palestinas desde 1987 (en azul os anos correspondentes á primeira e a segunda intifada).
Estas estatísticas deben ser analizadas tendo en conta que Israel posúe unha tecnoloxía militar incomparablemente superior ós seus veciños árabes, e ó apoio histórico dos EEUU. Asemade, no campo árabe, tan só Xordania e Exipto recoñecen a Israel.
No inverno de 2005, e como consecuencia do asasinato dun líder libanés, mobilizacións sociais, a guerra de Iraq, a presón estadounidense etc., comezou a evacuación de 30.000 soldados sirios desplegados no Líbano.
A táboa non contabiliza o poder militar dos diversos grupos terroristas que xa teñen capacidade de lanzar ataques con cohetes Qassam iraníes.
Stevie Nicks
Stephanie Lynn "Stevie" Nicks, nada o 26 de maio de 1948 en Phoenix (Arizona), é unha cantante e compositora estadounidense, coñecida sobre todo polo seu traballo con Fleetwood Mac e a súa extensa carreira en solitario, que colectivamente produciron máis de 40 éxitos top 50 e venderon ao redor dos 140 millóns de álbums. Foi considerada "A raíña reinante do Rock and Roll" pola revista Rolling Stone, e como membro de Fleetwood Mac, foi engadida ao Rock and Roll Hall of Fame en 1998. Como artista en solitario, foi nomeada a oito premios Grammy, e con Fleetwood Mac a cinco máis.
Nicks uniuse a Fleetwood Mac en 1974, xunto coa súa parella sentimental e artística Lindsey Buckingham. O segundo álbum de Fleetwood Mac tras a incorporación de Nicks e Buckingham, Rumours, publicado en 1977, é o décimo álbum máis vendido de todos os tempos, con máis de 40 millóns de copias en todo o mundo e permanecendo no número 1 das listas de álbums estadounidenses durante 31 semanas, ademais de acadar a cima das listas de varios países.
Akita Inu
miniatura|Akita Inu. O Akita o Akita Inu (秋田 犬?) - traducido como "can de Akita", é unha raza canina orixinaria do Xapón, chamada así pola prefectura de Akita. Ó inicio foi un can de caza maior e durante xeracións usouse por parte dos guerreiros do Xapón como can de defensa e ataque, e tamén para cazar osos. Considérase unha raza á parte do Akita americano.
En España está considerado coma unha raza potencialmente perigosa por Real Decreto.
Historia
Hai constancia da existencia do Akita inu dende hai máis de 3000 anos, aínda que a súa historia é un grande interrogante. O akita inu recibiu varios nomes ó longo do tempo, dependendo da función que desempeñaba. Por este motivo foi chamado "Matagi-inu" (can de caza), "Kurae-inu" (can de guerra) e "Odate-inu" (can de providencia).
Península do Iucatán
miniatura|dereita|200px|A penínsual do Iucatán vista dende o espazo. miniatura|Mapa da península en América. A península do Iucatán (en Yucatán) é unha gran península do continente americano que penetra no océano Atlántico en América Central, constituíndo o extremo sueste do territorio do actual México, a ao oeste de Cuba e ao nordés de Guatemala. Separa o Mar Caribe do Golfo de México, coa costa do norte na canle do Iucatán. A península limita ó leste do istmo de Tehuantepec, unha separación xeográfica da rexión de América Central e o resto de América do Norte. Ten arredor de 181 000 km2 de extensión, e componse case completamente de rocha calcaria. Foi palco de grandes civilizacións precolombianas como a dos maias e maila dos olmecas.
Prestige
O Prestige foi un buque petroleiro monocasco construído no Xapón en 1976 que afundiu fronte ás costas galegas o 19 de novembro de 2002, producindo unha inmensa marea negra que afectou a unha ampla zona comprendida dende o norte de Portugal ata as Landas ou Vendée, en Francia, provocando a maior catástrofe ecolóxica na historia de Galicia e unha mobilización social e política. Desta mobilización xurdiu a plataforma Nunca Máis. miniatura|280px|Pedra da Ferida. Monumento que lembra en [[Muxía a catástrofe do Prestige.]]
O barco
miniatura|esquerda|Buque tipo Aframax. O Prestige era un petroleiro monocasco da clase Aframax, de rexistro grego que navegaba con bandeira das Bahamas. A propietaria do barco era a compañía Mare Shipping (de Liberia), pero o barco era explotado pola navieira grega Universe Maritime; a carga era propiedade da compañía petroleira rusa Crown Resources, baseada en Suíza. O buque tiña 243,5 m de eslora, 34,4 m de manga, 18,7 m de puntal e 14 m de calado a plena carga. Fora construído por Hitachi Shipbuilding Engineering, en Maizuru (Xapón) e botado ó mar o 1 de marzo de 1976. Estaba rexistrado pola sociedade de clasificación norteamericana American Bureau of Shipping (ABS) e asegurado por The London P&I Club (The London Steamship Owner’s Mutual Insurance Association, do Reino Unido).
A carga
A capacidade de carga era de 81.589 toneladas. Transportaba 76.972,95 toneladas de fuel óleo do tipo M-100, cargado parte en San Petersburgo (Rusia) e parte en Ventspils (Letonia) con destino a Singapur.
A tripulación formábana 27 persoas. O capitán Apostolos Mangouras (un mariñeiro grego de 67 anos de idade e unha experiencia de máis de 44 anos navegando, 30 deles como capitán), 6 oficiais e 20 tripulantes filipinos e romaneses.
O barco partira de Fujaira (nos Emiratos Árabes Unidos) o 23 de maio, encheu combustible en Xibraltar a primeiros de xuño e chegou a San Petersburgo a finais dese mes. Alí permaneceu atracado ata o 30 de outubro, día no que remata a carga de fuel e sae ó mar. Dous días despois completan a carga en Letonia e comeza a viaxar cara a Xibraltar, onde debían esperar a recibir o destino definitivo.
Causas do accidente
Especulouse coa posibilidade, nunca demostrada, de que a greta no casco do Prestige fose provocada polo choque cun contedor ou un tronco á deriva. Sábese que horas antes, tres barcos que navegaban pola mesma zona transportando contedores, troncos de madeira e tubos de 1 metro de diámetro, perderon parte das súas cargas. Mangouras declararía ó xuíz, tras ser detido, que "A fenda no costado de estribor produciuse por un golpe externo, a causa dun contedor ou da ondada".
A tese máis aceptada, porén, é a rotura do casco por fatiga dos materiais ante os embates do mar, o que provocou unha greta no costado de estribor que afectou os tanques de carga. Esta greta, que nun primeiro momento se estimou nuns 15 metros, foi ampliándose ata alcanzar os 35 metros nos días seguintes. Outra posible explicación é o desprendemento dunha prancha do casco do buque, á que seguiron outras segundo avanzaban os días.
O barco, de 26 anos de antigüidade, atopábase en moi mal estado e fora reparado en 2001 en Cantón, China; nesta operación foron reforzadas as paredes dos tanques de lastre 2 e 3 de estribor por presentar corrosión e deformacións, e xa en 1996 fora tamén reparada esta mesma zona en Constanza (Alemaña). En 1999 fora sancionado en Nova York e Rotterdam por distintos erros de seguridade graves, e a Asociación Española de Operadores de Produtos Petrolíferos tíñao vetado.
A mencionada reparación na China, que serviu de base para unha frustrada acusación á empresa certificadora ABS, semella que foi o precedente do accidente. Realizouse en maio de 2001 tras unha inspección que revelou a corrosión que sufrían os tabiques dos tanques de fuel, nun grao tal que precisaban a substitución de, canto menos, 1.000 toneladas de aceiro. Os propietarios do Prestige conseguiron rebaixar esta cifra a 600 toneladas, e a mesma ABS rebaixou esta cifra a 362. Pero a realidade é que só se substituíron 282 toneladas, segundo as actas do estaleiro chinés. Posteriormente, en maio de 2002 o barco foi revisado de novo en Dubai, pero esa inspección non comprobou o estado da corrosión dos tabiques dos tanques 2 e 3 de lastre.
Segundo declarou en 2008 durante a instrución do xuízo Georgios Aleivizos, director técnico da armadora grega Universe Maritime, consignataria do Prestige, o barco estaba desde había meses realizando labores de transvasamento no estuario de San Petersburgo e foi excluído das revisións habituais porque o seu destino era ser despezado: "Non te preocupes polo Prestige, morrerá en San Petersburgo", dixéralle Michail Marguetis, superior de Aleivizos. Non obstante, asinouse un último contrato para transportar fuel pesado a Singapur, e contratouse a tal fin ó capitán Efstrapios A. Kostazos, pero este denunciou en varias ocasións o pésimo estado do barco ó armador e á aseguradora e renunciou a realizar esta viaxe, polo que se contratou a Mangouras, quen se fixo cargo do barco en setembro de 2002.
En opinión de Alevizos, a causa do accidente só puido ser o desprendemento do tabique lonxitudinal do tanque de lastre de estribor, nunca un axente externo do tipo dun obxecto flotante.
O afundimento
miniatura|600px|centro|Percorrido do Prestige ata o seu afundimento.
Mércores, 13 de novembro
Ás 15.10 horas do 13 de novembro de 2002 o capitán escoitou un forte golpe, como unha explosión, e notou como o barco comezaba a escorar rapidamente (25-40º ó cabo de dez minutos), á vez que observa a saída do fuel polos zapóns da cuberta. Unha vía de auga afectaba a dous tanques de lastre de estribor. Temendo que o barco afundise, solicitou ás 15.15 horas a axuda dos servizos de rescate españois, agardando poder refuxiarse nun porto. Nese momento as condicións climatolóxicas imperantes eran de forte temporal, ventos de entre 63 e 74 quilómetros por hora —con refachos de 90 km/hora— e ondas de 6-8 metros de altura. O barco atopábase a 42º 54'N de latitude e 9º 54'W de lonxitude, a unhas 28 millas do cabo Fisterra (uns 50 km).
Cando o Centro de Salvamento de Fisterra recibe a mensaxe de "mayday, mayday" que emite o barco, ponse en marcha o operativo de rescate dándose a alerta ó helicóptero Helimer Galicia, da Xunta de Galicia, e ó Pesca I do Servizo de Emerxencias, co obxectivo de evacuar a tripulación. Salvamento de Fisterra ordena que tamén parta o remolcador Ría de Vigo.
Pouco despois das seis da tarde, 24 tripulantes están xa a salvo, a bordo dos helicópteros, e son trasladados a Vigo e A Coruña. Só permanecen no barco o capitán, o primeiro oficial e o xefe de máquinas. Nese momento, o capitán xa mandara encher os tanques de lastre de babor para equilibrar o peso e conseguira corrixir a escora a 8 graos, pero esta solución somete o barco a unha severa sobrecarga e debilita a estrutura.
Ás 18.30 horas, o Ría de Vigo chega xunto ó Prestige pero pasan as horas sen que se inicien os labores de salvamento do barco. Segundo a prensa internacional o valor do buque era duns 22 millóns de dólares aínda que un buque de 26 anos como o Prestige tería unha valoración duns 4-5 millóns de dólares. A carga podería custar uns 10 millóns de dólares o cal implica unha recompensa millonaria para quen efectúe o rescate, polo que o capitán atrasa o momento ata recibir instrucións dos armadores de Atenas. Ata ese momento (as 21.02 horas), o capitán non admite ser remolcado.
O problema é que a forte ondada dificultaba considerablemente a operación de rescate e non era posible enganchar e manter os cables dos remolcadores. A maiores, a ausencia de tripulantes no barco (retirados na tarde anterior) obriga a que persoal dos barcos de rescate teñan que embarcarse no Prestige para axudar nas manobras de enganche, e dous tripulantes do Idiazabal son depositados no Prestige ás 2.21 da madrugada. Mentres tanto, o barco seguía perdendo fuel e derivaba cara á costa, ata chegar esa madrugada ás inmediacións de Muxía.
Xoves, 14 de novembro
300px|miniatura|O Alonso de Chaves, un dos remolcadores que interviron no rescate. O día 14 amañece co barco a 4 millas da costa e non é ata as 8.50 que por fin se fai firme o amarre dos remolques por parte do Charuca Silveira, que consegue manter o Prestige na súa posición pero non é quen de comezar o remolque; unha hora despois, o Sertosa 32 consegue tamén dar remolque pero ó pouco rompe a estacha do primeiro.
O accidente, e a previsible catástrofe ecolóxica subseguinte, xa estaban riba da mesa dos gobernos galego e central desde primeira hora da mañá, sen que ninguén saiba que facer co barco. Os armadores propoñen transvasar o fuel nunha rada tranquila ou descargalo nun porto refuxio, pero as Autoridades só dan unha alternativa: afastar o barco da costa canto antes para evitar un embarrancamento fóra de control. O entón conselleiro de Pesca, López Veiga insiste en que "Hai que sacar ese barco de aí dunha puta vez". Posteriormente se soubo que o Ministro de Fomento, Álvarez Cascos, só solicitou informes técnicos cinco días despois do accidente, cando xa se tomara a decisión de afastar o barco, decisión que se baseou só nas opinións de altos funcionarios, non técnicos.
Ás 10.20, o director xeral da Mariña mercante, José Luís López Sors, ordena que o barco se afaste da costa, pero cando se lle informa de que os motores do Prestige seguen parados decide enviar a Serafín Díaz Regueiro, da Capitanía Marítima, a que se faga cargo do barco, ordene arrancar motores e afaste o buque da costa dirixíndoo cara ao noroeste (330º), crendo así evitar o risco do vertido; outra razón da presenza deste técnico a bordo do Prestige era confirmar as informacións que se estaban recibindo sobre a verdadeira situación na que se atopaba o barco. Ás 11 da mañá, un helicóptero deposítao na cuberta do Prestige, xunto a cinco mariñeiros dos que foran evacuados a tarde anterior.
Tras vencer as reticencias do capitán, consegue que arranquen os motores (ás 15.30 horas) e asegúrase que o barco comece a navegar mar a fóra, a uns 6 nós e, aparentemente, sen problemas. Abandona o barco ás 19.30 horas, cando xa está a 25 millas ó noroeste de Cabo Vilán e avanzando a velocidade constante, escoltado por cinco buques da Sociedade de Salvamento e Seguridade Marítima e a fragata Cataluña (que chegara á zona á primeira hora da mañá) para asegurarse de que se mantiña a unha distancia mínima da costa de 61 millas; ás doce da noite xa se atopa a 65 millas. De regreso á Coruña, Díaz Regueiro informa dos feitos ó gabinete de crise creado na Delegación do Goberno en Galicia e dirixido por Arsenio Fernández de Mesa: "Sae moi pouco combustible, un regueiriño de fuel que se apaga e volve saír en forma de bóla, un manchón...", á vez que insiste na nula colaboración de Mangouras nos labores de rescate.
Conversación gravada entre o ministerio de Fomento e a Subdelegación do Goberno, o 14 de novembro ás 18.53 horas :
Venres, 15 de novembro
250px|miniatura|A Torre de Control Marítimo da Coruña, onde se instalou o Centro de Coordinación de Operacións para xestionar o rescate.
En calquera caso, os técnicos que seguen o accidente xa contemplan a clara probabilidade de que o casco rompa en dous en cuestión de poucos días e, cos motores parados, só queda o remolque, para o que a última hora da tarde do venres 15 só está dispoñible o Ría de Vigo. O barco está practicamente á mesma distancia da costa có día anterior, 62 millas. Nesa mesma tarde son trasladados a terra cinco dos tripulantes e o capitán solicita a evacuación, algo que se realiza ás 18 horas no Helimer Cantábrico. Mangouras é detido pola Garda Civil en canto chega ó aeroporto da Coruña, acusado de non cooperar cos equipos de salvamento e de causar graves danos ó medio ambiente. Dous días despois ingresaría no Centro penitenciario de Teixeiro cunha fianza de 3 millóns de euros.
Sábado, 16 de novembro
miniatura|esquerda|[[Mascato (Sula bassana) petroleado nunha praia do Grove.]] Durante o sábado 16, o barco segue cara ao sur arrastrado polos remolcadores, a unha velocidade de 1,5 nós. Na madrugada, o Ría de Vigo advirte de que "Isto racha en calquera momento", polo que se ordena ó Alonso de Chaves que tome remolque a popa e, así, se ocorrera tal cousa, as dúas metades estarán remolcadas.
Co barco a esa distancia e remolcado cara ao sur, as autoridades parecen tranquilizarse e mesmo chegan a dicir que "O problema entrou en vías de solución" (Fernández de Mesa ) ou "Estivo a piques de provocarse un novo Erika, pero evitouse" (López Veiga ); pero o certo é que un amplo rastro de fuel vai marcando o errático itinerario do Prestige e a primeira marea negra chega ás praias, entre Fisterra e Touriñán.
Domingo, 17 de novembro
O domingo 17, López Veiga intenta tranquilizar a poboación: "Non se trata dunha marea negra, só dun vertido de fuel", pero prohibe a pesca entre Mera e Fisterra. Fomento trae máis barreiras anticontaminantes, ata un total de 18 km sumando as que se levaran o día 14, pero resultan ineficaces porque a forte ondada fai que o fuel supere as barreiras con facilidade e, nalgúns casos, o temporal rómpeas ó pouco de seren instaladas.
A greta aberta no casco do barco era xa duns 50 metros, pero non acaba de afundir e resiste a flote a 55-80 millas da costa, polo que se estuda a posibilidade de afundilo mediante artillería ou con bombas incendiarias. O ministro de Defensa, Federico Trillo, presentou a Mariano Rajoy, vicepresidente do Goberno de Aznar, dúas alternativas: bombardear o barco desde a fragata Baleares ou con bombas incendiarias desde avións Harrier, dos que hai catro en estado de alerta en Rota (Cádiz). Este plan sería desbotado porque, no primeiro caso, tería o inconveniente dun forte vertido de fuel, e, no segundo, non había seguridade de facer arder o fuel (moi viscoso e de difícil ignición), á parte da contaminación atmosférica que implicaría. Rajoy declararía días máis tarde que "A posibilidade de bombardear o barco antes do seu afundimento foi disparatada". Paco Vázquez, alcalde da Coruña entre 1983 e 2006, recoñeceu que el tamén recomendara esta solución.
En Portugal ven con receo o itinerario cara ao sur que segue o barco, e mailo vertido, e anuncian que non van aceptar baixo ningún concepto que chegue a entrar na súa zona marítima, polo que levan ás proximidades do barco a fragata João Coutinho e un avión da Armada portuguesa. Sábese que os armadores do Prestige seguen buscando un porto de refuxio, para o que meditan posibilidades en Portugal ou en África. Aínda que o Goberno anuncia que o Prestige xa está en augas territoriais portuguesas, axiña ten que desmentilo.
Luns, 18 de novembro
O luns 18 chega o remolcador chinés De Da, contratado por Smit Salvage, e substitúe o Ría de Vigo ; o Prestige segue rumbo sur, agora a 3 nós, pero vira cara ao oeste ante a insistencia do João Coutinho de que evite augas portuguesas.
O Goberno central constitúe un gabinete de crise interministerial, no que participan 11 ministerios, baixo a dirección de Mariano Rajoy, como vicepresidente. No Goberno da Xunta anúnciase xa a inmediata concesión de axudas ós afectados, que se aprobarán antes do Nadal:
Martes, 19 de novembro
Finalmente, ás oito da mañá do martes 19 de novembro, o petroleiro gretouse pola metade e as dúas partes afunden completamente ó cabo dunhas horas: a popa faino sobre as 11.45 horas da mañá e a proa ás 16.18 horas, despois dun tortuoso percorrido fronte as costas galegas de 243 millas (437 km). Nese momento, o barco estaba a 130 millas (132 millas segundo outras fontes) da costa de Fisterra (uns 234 km ), á altura das Illas Cíes, e a marea negra xa afectaba 300 km de costa.
miniatura|300px|Capa de chapapote na praia. No momento do naufraxio rompen tres tanques e vértense ó mar unhas 10.000-12.000 toneladas máis, e nos días seguintes, xa desde o fondo do mar, continúa vertendo fuel ata quedar un resto dunhas 13.700 toneladas que serían retiradas en 2004. As autoridades seguen negando a evidencia, e o delegado do Goberno, Fernández de Mesa, aínda sostén o 19 de novembro que "Así a ollo, o Prestige verteu 3.000 ou 4.000 toneladas". O futuro do barco e do fuel que contiña seguía sendo unha incógnita: mentres as autoridades aseguraban que o fuel se solidificaría baixo as baixas temperaturas do mar, outros técnicos daban por máis probable que rebentaría ou colapsaría baixo as fortes presións ás que estaría sometido.
Hoxe, a popa repousa a unha profundidade de 3.545 metros e a proa a 3.820 metros, separadas unha da outra por unha distancia duns 3.500 metros. Trala extracción dunhas 14.000 toneladas de fuel en 2004, quedou un resto adherido ás paredes e imposible de retirar dunhas 700 toneladas na popa e 300-400 toneladas na proa.
2002
300px|miniatura|Voluntarios, a "marea branca". miniatura|300px|dereita|Emblema da [[Plataforma Nunca Máis baseado na bandeira galega petroleada.]] miniatura|400px|Efectos da marea negra en Oia.
2003
miniatura|Estatua do apóstolo Santiago en Porto do Son, en lembranza da catástrofe do Prestige.
Marea negra
A realidade é que nas primeiras 20 horas tralo accidente, o Prestige verteu ó mar entre 10.500 e 21.000 toneladas, e que seguiu deitando fuel durante todo o percorrido fronte á costa ata o momento do afundimento. Este primeiro vertido provocou unha primeira marea negra a partir do día 16, e nos días seguintes, sobre 190 km de costa da provincia da Coruña, afectando Muxía, Camariñas, Corme e Laxe, pero especialmente Malpica, Roncudo e Touriñán.
No momento do naufraxio produciuse un novo vertido masivo, estimado en 10.000 toneladas, que provocou unha segunda marea negra que chegou á costa a partir do 29 de novembro ata o 10 de decembro, e que se estendeu desde Muxía ata as Illas Cíes, afectando especialmente o Parque Natural a partir do día 4 de decembro. As Rías Baixas salváronse desta marea.
Un cambio na dirección dos ventos levou cara ao norte as manchas existentes e mailas que se seguían producindo pola liberación do fuel desde o pecio (estimadas en 125 toneladas diarias), para dar lugar a unha terceira marea negra que afectou a costa das Rías Baixas, Ribeira e a Costa da Morte entre o 6 de decembro e o 8 de xaneiro. Esta gran mancha, máis ou menos fragmentada, superou a costa occidental galega a partir do 23 de decembro penetrando no Cantábrico, aínda que xa chegaran os primeiros restos de fuel a Cantabria o 4 de decembro e a Lugo, Asturias e País Vasco o 6 de decembro. Francia comeza a sufrir os efectos da marea negra o 31 de decembro.
O volume definitivo do fuel vertido estimouse en 63.000 toneladas, pero o certo é que as cifras que ían ofrecendo ó longo do tempo as autoridades e os medios de comunicación foron dispares e mesmo contraditorias, aumentando segundo se ían coñecendo mellor os feitos e admitindo a gravidade do accidente. Mentres tanto, desde Fomento, afirmábase o 15 de novembro que "O petroleiro xa non perde fuel", e Fernández de Mesa aseguraba o 19 de novembro que "verteu 3.000 ou 4.000 toneladas", para pasar despois (21 de novembro) a recoñecer que "Hai unha cifra clara, e é que a cantidade vertida non se sabe".