cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shahzoda
Traxectoria
Ademais de en uzbeco, tamén cantou temas en taxico como "Manu tanho" e "Naghz mebinam" que tiveron boa acollida en Taxiquistán. Tamén gozaron de certa fama en Rusia os seus sinxelos en ruso "1000 i Odna Noch" e "Mezhdu Nebom i Zemley", en colaboración co Dj Smash e que chegou en 2009 á oitava posición das listas da Muz-TV e a partir de 2012 principiou a lanzar cancións en inglés, como "Afghana", "All Alone feat Akcent" e "Flying Tonight". Para alén tamén gravou cancións en persa e casaco. As súas cancións son no estilo pop occidental con algúns elementos da música tradicional uzbeka e é popular na antigas repúblicas soviéticas de Asia central.
Como actriz Shahzoda interpretou papeis destacados en varios filmes uzbekos. Protagonizou en 2006 Fotima va Zuhra, con boa recadación no país e tamén realizou papeis principais en Zumrad va Qimmat en 2007 e en O Maryam, Maryam en 2012.
Momificación muisca
miniatura|dereita|25opx|Momia muisca no [[Museo do Ouro, Bogotá.]] Este artigo describe a práctica de momificación polos muiscas. Os muiscas eran os habitantes do Altiplano Cundiboyacense antes da chegada dos conquistadores españois. Momificaban os membros das clase sociais máis altas, principalmente os gobernantes, como os zipas, os zaques, outros caciques, sacerdotes e as súas familias. As momias eran gorecidas en covas ou casas dedicadas ("mausoleos") e non eran enterradas.
Descubríronse moitas momias de grupos indíxenas falantes de chibcha, principalmente momias muiscas, laches e guanes. En 1602, os primeiros colonizadores españois atoparon 150 momias nunha cova preto de Suesca, que estaban organizadas de xeito circular coa momia do cacique no centro do espazo. As momias estaban rodeadas por roupas e potas. No 2007, descubriuse a momia dun meniño nunha cova preto de Gámeza, Boyacá, xunto cunha pequena cunca, un chupete e roupas de algodón. Os procesos de momificación continuou durante período colonial. As momias máis recentes datan da segunda metade do século XVIII.
Coleccións en museos
As momias muiscas están en exhibición ou nas coleccións dos museos en Colombia. O Museo do Ouro (momia de Pisba, Boyacá), o Museo Arqueolóxico Casa do Marqués de San Jorge e o Museo Nacional de Bogotá teñen momias muiscas en exhibición, e as de Sativasur e Gámeza atópanse no Museo Arqueolóxico de Sogamoso. A momia atopada en Gachantivá forma parte da colección do Museo Británico de Londres.
Vilapouca, Pexegueiro, Tui
Vilapouca é un lugar da parroquia de Pexegueiro, no concello pontevedrés de Tui, na comarca do Baixo Miño. Segundo o padrón municipal de habitantes do Instituto Galego de Estatística no ano 2019 tiña 35 habitantes (19 homes e 16 mulleres), un descenso de 8 habitantes respecto ao ano 1999.
Historia
Esta localidade xurdiu durante a Idade Media. A primeira mención na documentación histórica é nunha escritura do Mosteiro de Oia datada de 1139 onde aparece mencionada coma Vilapauca.
Furabuchos balear
O furabuchos balear ou pardela balear (Puffinus mauretanicus) é unha especie de pardela en grave perigo de extinción endémica das illas Baleares. Chamada baldritja en Mallorca e Menorca e virot nas Pitiusas, foi considerada unha subespecie da Puffinus yelkouan. En 2003 estimábase que había menos de 2.000 parellas.
Os exemplares adultos miden entre 30 e 38 cm, teñen unha envergadura de 76–89 cm e pesan uns 500 g. Tralo período de cría, abandonan as illas para emigrar ao golfo de Biscaia, onde pasan o verán. Algunhas veces chegan ás costas británicas, surescandinavas e norteafricanas; tamén invernan no litoral valenciano e catalán.
Distrito Bulambuli
miniatura|225px|O Distrito Bulambuli atópase neste mapa co número 85. Bulambuli District é un distrito da Rexión Leste de Uganda, nomeado así pola súa poboación capital Bulambuli.
Santi Millán
Santiago Millán Montes, nado en Barcelona o 13 de setembro de 1968, é un actor catalán.
Coffee & TV
"Coffee & TV" é unha canción da banda inglesa de rock alternativo Blur, editada como segundo sinxelo do seu álbum 13 o 28 de xuño de 1999. As estrofas do tema están cantadas polo guitarrista Graham Coxon, que tamén escribiu a letra. A música está acreditada a Damon Albarn, encargado de cantar o estribillo. A pesar de acadar só o número 11 da lista británica de sinxelos, o tema converteuse nun dos éxitos de radio máis populares de Blur.
Santi Millán
Traxectoria
Catalán mais de pais andaluces, estudou no Institut del Teatre de Barcelona. Costeouse os estudos traballando nun matadoiro.
Distrito Bulambuli
Segundo o censo do ano 2002 tiña unha estimación de poboación de aproximadamente 97.300 habitantes.
Santi Millán
Traxectoria
Ós 18 anos, foi cofundador de LACOMPAÑIAESGRATA, unha compañía de teatro na que un grupo de amigos escribía e improvisaba pequenas pezas cómicas. Posteriormente incorporouse a La Cubana, unha compañía teatral, coa que realizou xiras por toda España e tamén programas de televisión, series e especiais. Estivo ligado a ela durante máis de dez anos e coincidiu con José Corbacho.
Distrito Bulambuli
A agricultura de subsistencia, así como a gandaría, son as principais actividades económicas do distrito.
Santi Millán
Traxectoria
Comezou en televisión na autonómica catalá TV3, onde participou en numerosos programas de humor e series. Pero o seu debut televisivo foi en TVE no programa El día por delante en 1989, conducido por Pepe Navarro,
Máis tarde, a produtora GloboMedia ofreceulle un papel destacado na serie Periodistas (serie de televisión). Debido á aceptación do seu personaxe, Santi Millán puido incorporarse unha vez rematou Periodistas ó elenco de intérpretes de 7 vidas, na que encarnou a Sergio, o mozo de Vero (Eva Santolaria) e irmán de Pablo (Leandro Rivera).
Simultaneou o seu traballo nesta serie coa súa participación nos programas da produtora El Terrat, entre eles Buenafuente presentado polo seu amigo Andreu Buenafuente.
En 2005 Ventura Pons chamouno para o seu primeiro papel serio en Amor idiota (Ventura Pons 2005).
Encadeou esta rodaxe coa de Va a ser que nadie es perfecto (Joaquín Oristrell, 2006), na que traballou con outro actor que compaxinou o seu traballo en televisión cunha carreira cinematográfica: Fernando Tejero.
No verán de 2006 estreou a serie Divinos para Antena 3 e que protagonizaba xunto a Paula Vázquez, un proxecto que non tivo audiencia e foi retirado da programación.
Ten un fillo, Marc, (nado en 2005) coa súa compañeira Rosa Oluche.
Firehose
Firehose (estilizado como fIREHOSE) foi unha banda estadounidense de rock alternativo procedente de San Pedro (Os Ánxeles) e composta por Mike Watt (baixo, voces), Ed Crawford (guitarra, voces), e George Hurley (batería). O grupo estivo activo inicialmente dende 1986 ata 1994 e reuniuse en 2012.
Historia
Firehose formouse na primavera de 1986, pouco despois de que a morte accidental de D. Boon rematase coa anterior banda de Watt e Hurley, Minutemen. Crawford, entón un estudante de 21 anos da Ohio State University e fan de Minutemen, foi invitado ao subir ao teito da furgoneta de Camper Van Beethoven en Columbus, Ohio. Os membros de Camper Van Beethoven contáronlle a Crawford un rumor falso que falaba de que Watt e Hurley estaban facendo audicións para conseguir un guitarrista para o grupo. Crawford, que atopou o número de teléfono de Watt na guía telefónca, chamouno expresando o seu desexo de ir a California e tocar con eles. Aínda de loito pola perda do seu amigo Boon, Watt inicialmente non estivo interesado e perdera gran parte do seu interese por tocar, porén, a insistencia de Crawford finalmente valeu a pena cando apareceu sen previo aviso en San Pedro e pediulle a Watt a oportunidade de tocar para el. Watt finalmente accedeu e os dous atopáronse con Crawford facendo unha audicion e tocando o tema de The Who "I'm One", ademais dun feixe de cancións de Minutemen. Impresionados coa paixón e o entusiasmo de Crawford, Watt e Hurley acordaron darlle unha oportunidade ao inexperimentado "rapaz" de Ohio e formaron a banda. Crawford mudouse rapidamente a San Pedro onde pasou a ser coñecido como ed fROMOHIO, e pasou nove meses durmindo baixo un escritorio no apartamento dun único dormitorio de Watt. O nome da banda foi collido dunha curtamentraxe de Bob Dylan facendo "Subterranean Homesick Blues", xa que Watt pareceulle que era divertido cando Dylan levantaba unha tarxeta de referencia para as letras que dicía "firehose" (en galego é mangueira).
A banda realizou o seu primeiro concerto en xuño de 1986 e a finais dese ano publicou o seu álbum de estrea, Ragin', Full On, a través do selo independente SST. Ese mesmo ano tamén actuaron de abreconcertos para Sonic Youth na súa xira Flaming Telepaths Tour. O grupo gañou rapidamente unha leal base de seguidores, especialmente entre o movemento skate grazas en parte á inclusión dalgún do seu primeiro material en varios vídeos clave de skate de finais dos 80. "Brave Captain" de Ragin', Full On, ademais de "Sometimes", "Hear Me" e "Windmilling" do seu segundo álbum, If'n, apareceron na serie de vídeos "Streets on Fire" de Santa Cruz Skateboards.
No curso de sete anos e medio a banda desenvolveu a súa propia identidade musical distinta á de Minutemen, aínda que mantivo a mesma síntese dinámica de punk, funk e free jazz. O grupo xirou sen parar tocando constantemente para audiencias cheas. Firehose realizou 980 concertos, e publicou cinco álbums e dous EPs antes de separarse no ano 1994. A banda realizou o seu derradeiro concerto o día 12 de febreiro de 1994 no Warner Grand Theatre en San Pedro, California.
Despois da separación
Tras a disolución da banda Mike Watt publicou catro álbums en solitario e estivo involucrado en numerosos proxectos musicais, incluído o dúo de baixos Dos (coa ex-baixista de Black Flag e a súa muller Kira Roessler), Banyan (co batería de Jane's Addiction Stephen Perkins), J Mascis + The Fog, The Stooges e Unknown Instructors (con George Hurley). Tamén presenta un programa de radio por internet titulado The Watt From Pedro Show. Mike Watt, residente en San Pedro, California dende 1967, aínda vive alí.
George Hurley tamén estivo involucrado en varios proxectos musicais como Vida (co ex-membro de Black Flag Dez Cadena), Red Krayola e Tripod (os dous con Tom Watson), e Unknown Instructors. Ao igual que Watt, George Hurley tamén vive en San Pedro.
Ed Crawford tamén traballou nun feixe de proxectos como o trío de Carolina do Norte Grand National (non confundilo coa banda británica) ou o grupo de country alternativo Whiskeytown. No presente vive en Pittsburgh, Pensilvania e lidera o trío de rock alternativo FOOD.
Reunión
A principios do ano 2012 anunciouse que a banda reuniríase para os seus primeiros concertos en máis de 18 anos. Coincidindo coa reunión, publicouse un álbum recompilatorio que relata os seus principais traballos titulado lowFLOWS: The Columbia Anthology ('91-'93). O novo disco conta con Flyin' the Flannel, Live Totem Pole, Mr. Machinery Operator, e material extra, como cortes ao vivo e instrumentais.
O 4 de xaneiro de 2012 Verbicide publicou un artigo detallando que, segundo o aviso dun lector, fixérase un anuncio no Harlow's en Sacramento, California, o día 29 de decembro de 2011 dicindo que Firehose actuaría no local o 5 de abril de 2012. Pouco despois Firehose tamén confirmou que tocaría no Coachella Valley Music and Arts Festival de 2012 en Indio, California. Unha pequena xira pola costa oeste bautizada Smokin' on the ol' pink pole comezou o 5 de abril en Harlow's e incluíu 14 datas, incluídas dúas en Coachella.
Despois de preguntarlle se Firehose estaba planeando facer un novo álbum, Mike Watt respostou, "Cando Edward preguntoume sobre facer novos concertos, tamén me dixo que quería compoñer... el tiña unha banda chamada Food, e dixo que estivera compoñendo cancións. Para esas dúas semanas de concertos só imos intentar algunhas das vellas. Pero el estivo falando sobre compoñer cancións. Entón, non sei, talvez no futuro".
Campylobacter
Campylobacter (que significa "bacteria retorta") é un xénero de bacterias gramnegativas, con forma espiral (espirilo) con aparencia de sacarrollas, e microaerófilas. Son móbiles, xa que teñen flaxelos unipolares ou bipolares e son oxidase positivas. A especie Campylobacter jejuni é hoxe recoñecida como unha das principais causas de enfermidades de orixe alimentaria bacterianas en moitos países desenvolvidos. Polo menos unha ducia de especies do xénero Campylobacter están implicadas en enfermidades humanas, e as máis comúns son C. jejuni e C. coli. C. fetus causa abortos espontáneos no gando vacún e ovino, e infeccións oportunistas en humanos.
Xenoma
Secuenciouse o xenoma de varias especies de Campylobacter, o que foi de axuda para comprender os seus mecanismos de patoxénese. O primeiro xenoma de Campylobacter en secuenciarse foi o de C. jejuni, en 2000.
As Campylobacter conteñen dous xenes para a flaxelina en tándem para a mobilidade, chamados flaA e flaB. Estes xenes sofren recombinación interxénica, o que contribúe á virulencia. Os mutantes que non son móbiles non poden atravesar os epitelios.
Sinaturas moleculares
Utilizando a análise xenómica comparativa identificáronse 15 proteínas que só se encontran en membros do xénero Campylobacter e serven como marcadores moleculares para este xénero. Outras 18 proteínas están presentes en todas as especies menos en Campylobacter fetus, que é a ramificación máis antiga de Campylobacter. Tamén se identificou unha inserción conservada que está presente en todas as especies de Campylobacter agás C. fetus. Ademais, identificáronse 28 proteínas presentes só en Campylobacter jejuni e Campylobacter coli, o que indica que hai un estreito parentesco entre estas dúas especies. Identificáronse outras cinco proteínas que só se encontran en C. jejuni e serven como marcadores moleculares para a especie.
Patoxénese
A campilobacteriose é unha infección por bacterias Campylobacter. As rutas comúns de transmisión son a fecal-oral, a inxestión de comida ou auga contaminada, e a inxestión de carne crúa. Produce unha diarrea inflamatoria, ás veces sanguenta, periodontite ou síndrome disentérica, con cambras, febre e dor. A infección é normalmente autolimitada, e en moitos casos o tratamento dos síntomas con administración de líquidos e electrólitos é suficiente nas infeccións en humanos. O uso de antibióticos é controvertido. Os síntomas normalmente duran de cinco a sete días.
Causa
Os sitios onde causa dano nos tecidos son o xexuno, o íleo, e o colon. A maioría das cepas de C jejuni producen unha toxina chamada CDT (cytolethal distending toxin) que dificulta que as células se dividan e activen o sistema inmunitario. Isto axuda a que a bactria eluda a acción do sistema inmunitario e sobreviva durante un tempo limitado nas células. Anteriormente pensábase que tamén producía unha enterotoxina similar á do cólera, pero hoxe non parece que sexa así. O organismo produce unha enterite difusa, sanguenta, edematosa e exudativa. Aínda que a infección en casos raros se considerou unha causa de síndrome urémica hemolítica e de púrpura trmbocitopénica trombótica, o certo é que non existe ningún informe claro desta asociación. Nalgúns casos, unha infección por Campylobacter pode ser a causa subxacente da síndrome de Guillain–Barré. A perforación gastrointestinal é unha complicación rara da infección no íleo por esta bacteria.
Tomás Penelas
Tomás Penelas, nado en Filgueira (Castro, Cerdedo-Cotobade) 10 de novembro de 1820, foi un canteiro galego.
Variable aleatoria
Unha variable aleatoria pode verse como un resultado numérico de operar un mecanismo non-determinista ou realizar un experimento non determinista para xerar un resultado aleatorio. Por exemplo, unha variable aleatoria pode ser usada para describir o proceso de lanzamento dun dato cos seus posibles resultados { 1, 2, 3, 4, 5, 6 }. Outra variable aleatoria pode describir os resultados de coller unha persoa aleatoriamente e medir o seu peso.
A diferenza da práctica común con outras variables matemáticas, unha variable aleatoria non pode ser asignada a un valor; unha variable aleatoria non describe o resultado actual dun experimento particular, senón que describe os posibles, así como indeterminados resultados en termos de números reais.
Os exemplos sinxelos de lanzamento dun dato ou a medida do peso permiten unha visualización do uso práctico das variables aleatorias, a súa construción matemática permite ós matemáticos traballar con moita teoría da probabilidade e teoría da medida no dominio máis familiar das funcións de números reais. Do mesmo xeito, o concepto tamén sitúa experimentos que involucran resultados con números reais dentro do campo de traballo da teoría da medida.
Variables aleatorias
Hai quen considera a expresión "variable aleatoria" un nome erróneo: unha variable aleatoria é unha función que mapea eventos con números. Sexa A unha σ-álxebra e Ω o espazo de eventos relevante para o experimento a realizar. No exemplo do lanzamento do dado, o espazo de eventos son os posibles resultados da tirada, p.e. Ω = { 1, 2, 3, 4, 5, 6 }, e A sería o conxunto de pares de Ω. Neste caso, unha variable aleatoria aproximada podería ser X(ω) = ω, tal que se o resultado é '1', a variable aleatoria e tamén igual a 1. Un exemplo menos trivial pero igualmente sinxelo é o do lanzamento dunha moeda: un espazo de eventos posible axeitado sería Ω = { C, S } (para caras e selos), e A sería de novo o conxunto de pares de Ω. Unha das moitas posibles variables aleatorias definidas neste espazo é
Matematicamente, unha variable aleatoria é definida como unha función medible dende un espazo de probabilidade cara a un espazo medible. Este espazo medible é o espazo de posibles valores da variable, e acostuma tomarse como os números reais coa σ-álxebra Borel. Isto é asumido no seguinte, excepto onde se especifique o contrario.
A importancia desta definición técnica é que nos permite construír a función de distribución dunha variable aleatoria.
Funcións de distribución
Dada unha variable aleatoria definida no espazo de probabilidade (\Omega, P), podemos responder a cuestións como "Que probabilidade hai de que o valor de X sexa maior que 2?". Isto é o mesmo que a probabilidade do evento que se escribe moitas veces como P(X > 2) para abreviar.
Gardando todas estas probabilidades de rangos de saída da variable aleatoria real X obtemos a distribución de probabilidade de X. A distribución de probabilidade "esquécese" do espazo de probabilidade particular usado para definir X e só recorda as probabilidades dos valores de X. Unha distribución de probabilidade así pode ser sempre obtida mediante a súa función de distribución de probabilidade
e ás veces tamén usando a función de densidade de probabilidade. En termos da teoría da medida, usamos a variable aleatoria X para sacar a medida P de Ω para unha medida dF en R. O espazo de probabilidade subxacente Ω é un mecanismo técnico usado para garanti-la existencia de variables aleatorias, e ás veces para construílas. Na práctica, a miúdo non se dispón do espazo Ω é simplemente ponse a medida en R que asigna medida 1 para toda a liña real, p.e., trabállase coas distribucións de probabilidade en vez de coas variables aleatorias.
Funcións de variables aleatorias
Se temos unha variable aleatoria X en Ω e unha función medible f: R → R, entón Y = f(X) tamén será unha variable aleatoria en Ω, xa que a composición de funcións medibles tamén é medible. O mesmo procedemento que permite ir dun espazo de probabilidade (Ω, P) a (R, dFX) pode ser usado para obter a distribución de Y. A función de distribución acumulativa de Y é
Exemplo
Sexa X unha variable aleatoria continua real, e sexa Y = X2. Entón,
Se y < 0, entón P(X2 ≤ y) = 0, e entón
Se y ≥ 0, entón
por tanto
Momentos
A distribución de probabilidade dunha variable aleatoria caracterízase a miúdo cun número pequeno de parámetros, os cales teñen unha interpretación práctica. Por exemplo, a miúdo é suficiente con coñecer o "valor medio". Isto está integrado no concepto matemático de valor esperado dunha variable aleatoria, descrito como E[X]. Nótese que en xeral, E[f(X)] non é o mesmo que f(E[X]). Unha vez coñecido o "valor medio", podémonos preguntar canto lonxe normalmente están do valor medio os valores de X, esta cuestíon respóndese coa varianza e a desviación estándar da variable aleatoria.
Matematicamente, isto é coñecido como o problema de momentos (xeneralizado): para unha clase dada de variables aleatorias X, atopar a colección {fi} de funcións tal que os valores esperados E[fi(X)] caractericen completamente a distribución da variable aleatoria X.
Equivalencia de variables aleatorias
En orde incremental, a definición destas definicións de equivalencia móstranse a continuación
Igualdade en distribución
Dúas variables aleatorias X e Y son iguales en distribución se
Para ser iguales en distribución, as variables aleatorias teñen que ser definidas no mesmo espazo de probabilidade, pero sen perda de xeneralidade, poden definirse en variables aleatorias independentes no mesmo espazo de probabilidade. A definición de equivalencia en distribución pode asociarse coa seguinte definición de distancia entre distribucións de probabilidade,
que é a base do Test Kolmogorov-Smirnov.
Igualdade en media
Dúas variables aleatorias X e Y son iguales en media p-ésima se o momento pésimode |X − Y| é cero, isto é,
Igualdade na media pésima implica igualdade na media qésima para todo q<p. Ó igual que no caso anterior, hai unha distancia relacionada coas variables aleatorias
Case igualdade
Dúas variables aleatorias X e Y son iguales absolutamente se, e só se, a probabilidade de que sexan diferentes é cero:
Para tódolos propósitos prácticos da teoría da probabilidade, esta noción de equivalencia é tan forte como a igualdade. Está asociada á seguinte distancia:
onde 'sup' neste caso representa o supremo esencial no senso da teoría da medida.
Igualdade
Finalmente, dúas variables aleatorias X e Y son iguales se son iguales como funcións do seu espazo de probabilidade, isto é,
Converxencia
Moitas das estatísticas matemáticas consisten en proba-la converxencia dos resultadas para certas secuencias de variables aleatorias, véxase por exemplo a lei dos grandes números e o teorema do límite central.
Hai varios xeitos en que unha secuencia (Xn) de variables aleatorias pode converxer a unha variable aleatoria X. Véxase converxencia de variables aleatorias.
Manuel Sarille Lanceiro
Manuel Sarille Lanceiro, nado en Montecubeiro (Castroverde) o 8 de maio de 1923 e finado no mesmo lugar o 25 de maio de 2008, foi un político galego.
Traxectoria
Ingresou nas Xuventudes Socialistas en setembro de 1935. O 14 de abril de 1936 participou nun mitin da República en Montecubeiro. Tralos sucesos de Montecubeiro en agosto de 1937 nos que foron asasinados 14 veciños (entre eles a súa irmá Carmen Sarille Lanceiro), figurou nas listas de persoas a fusilar. Estivo preso. En 1945 ingresou en Telégrafos por oposición. En 1976 afiliouse ao PSOE, do que foi membro da executiva galega e do comité federal. Financiou e dirixiu o monólito aos mortos de Montecubeiro de 1937, coa colaboración do concello de Castroverde, instalado en 2003. Colaborou en El Progreso. Foi secretario do Moto-Club Lucense (1952-1958).
Holofilético
Todos os taxónomos rexeitan o uso de grupos polifiléticos na clasificación, pero aqueles que aproban o uso de grupos parafiléticos, consideran que tanto estes como os holofiléticos deben ser considerados monofiléticos.
Porén, outros especialistas, seguidores da escola cladista, consideran que só os grupos holofiléticos son realmente monofiléticos, e definen a monofilia en consecuencia. Así, propoñen o termo holofilético para substituír, de forma semanticamente correcta, ao termo monofilético en cladística (que difire do uso que se fai na sistemática evolutiva).
Porén, o termo holofilético non gañou unha ampla aceptación na comunidade científica probabelmente porque o termo monofilético úsase amplamente co mesmo significado.
1653
Outros
Historia ano a ano
Factor XIII
miniatura|260px|O factor XIII establece enlaces cruzados coa fibrina
O factor XIII (FXIII) de coagulación ou factor estabilizante da fibrina é un encima do sistema de coagulación do sangue que establece enlaces cruzados coa fibrina. A deficiencia deste factor afecta á estabilidade dos coágulos. A deficiencia de factor XIII, xeralmente é rara, pero en Irán dáse a maior incidencia do mundo, e na cidade de Khash a maior incidencia dentro do país, cunha alta proporción de matrimonios consanguíneos.
Función
O factor XIII é unha transglutaminase que circula no plasma como un heterotetrámero con dúas subunidades catalíticas A e dúas subunidades transportadoras B. Cando a trombina converteu o fibrinóxeno en fibrina, esta última forma unha rede proteinácea na que as unidades E están enlazadas a só unha unidade D.
O factor XIII é activado pola trombina dando o factor XIIIa; esta activación require calcio como cofactor. A súa clivaxe feita pola trombina entre os residuos Arg37 e Gly38 no N-terminal da subunidade A, causa a liberación do péptido de activación (de 4 000 Da). En presenza de calcio as subunidades transportadoras disócianse das sbunidades catalíticas, orixinando un cambio na conformación tridimensional do factor XIII e a exposición do residuo de cisteína catalítica.
Despois da activación pola trombina, o factor XIIIa actúa sobre a fibrina para formar enlaces cruzados γ-glutamil-Є-lisil amida entre as moléculas de fibrina para formar un coágulo insoluble.
Ribeira, Baños de Molgas
San Pedro de Ribeira é unha parroquia do concello ourensán de Baños de Molgas na comarca de Allariz - Maceda. No ano 2022 tiña 47 habitantes (26 mulleres e 21 homes) nunha única entidade de poboación.
Factor XIII
Descubrimento
O factor XIII tamén se denomina factor de Laki–Lorand, por Kalman Laki e Laszlo Lorand, os científicos que primeiro propuxeron a súa existencia en 1948. Unha conferencia de 2005 recomendou a estandarización da nomenclatura.
Ribeira, Baños de Molgas
Lugares e parroquias
miniatura|esquerda|Centro Social da Asociación de Veciños.
Factor XIII
Xenética
O cimóxeno factor XIII é unha glicoproteína tetrámera de 320 kDa que consta de dous dímeros formados cada un por dúas subunidades (2 A e 2 B), cuxos xenes se encontran en distintos cromosomas:
Estrutura
O factor XIII ten dúas formas: unha forma plasmática que se encontra libre no plasma sanguíneo, e unha forma celular transportada dentro dos gránulos alfa das plaquetas.
A forma celular é un dímero de dúas subunidades idénticas, FXIII-A, cada unha das cales consta dun péptido de activación que é clivado despois da activación, un dominio en sándwich β, un dominio transglutaminase catalítico e dous dominios de barril β.
Fisioloxía
As concentracións típicas de FXIII no plasma son de 10 μg/mL (heterodímero 2A2B), mentres que as concentracións da cadea B libre son de 22 μg/mL. O FXIII ten unha longa vida media, de entre 5 e 9 días. Está presente no plasma, plaquetas e monocitos, así como macrófagos e os precursores da medula ósea deses tipos celulares.
Un coágulo que non foi estabilizado por FXIIIa é soluble en 5 mol/L de urea, mentres que un coágulo estabilizado é resistente a isto.
Uso diagnóstico
Os niveis de factor XIII non se miden rutineiramente, pero isto pode ser considerado en pacientes cunha tendencia hemorráxica non explicada. Como o encima é bastante específico de monocitos e macrófagos, a determinación da presenza do factor XIII pode utilizarse para identificar e clasificar enfermidades malignas nas que estean implicadas esas células.
ARN non codificante
Un ARN non codificante ou ARNnc (en inglés ncRNA) é unha molécula de ARN funcional que non se traduce a proteínas. Outros sinónimos menos frecuentes son ARN non codificador de proteínas, ARN non mensaxeiro e ARN funcional. O termo ARN pequeno úsase con frecuencia para referirse aos ARNnc curtos bacterianos. A secuencia de ADN a partir da que se transcribe un ARN non codificante denomínase a miúdo xene de ARN.
Entre os xenes dos ARN non codificantes inclúense os de ARNs moi abundantes e importantes funcionalmente como os ARN transferentes (ARNt) e ARN ribosómicos (ARNr), xunto cos ARN nucleolares pequenos, microARNs, ARN interferentes pequenos, os ARN que interacionan con piwi e os ARNnc longos como Xist e HOTAIR. O número de ARNnc codificados no xenoma humano descoñécese, pero recentes estudos de transcritómica e bioinformática suxiren a existencia de miles de ARNnc. , pero ver Como a moitos dos ARNnc recentemente identificados non lles se confirmou a súa función, é posible que moitos sexan non funcionais.
Funcións biolóxicas do ARN non codificante
Hai ARNs non codificantes de varias clases distintas e están implicados en moitos procesos celulares. Hai ARNnc de importancia central para os seres vivos que foron conservados en todos ou na gran maioría das especies, e outros máis específicos presentes nunha ou nunhas poucas especies relacionadas. Os ARNnc máis conservados pénsase que son fósiles moleculares ou reliquias do último antepasado común universal (LUCA) e do mundo de ARN.
Os ARNs non codificantes na tradución de proteínas
miniatura|dereita|400px|Ilustración do [[dogma central da bioloxía molecular cos procesos nos que están envolvidos os ARNnc. As RNPs móstranse en vermello e os ARNnc en azul.]]
miniatura|dereita|Estrutura atómica da subunidade de 50S do ribosoma da bacteria [[Haloarcula|Haloarcula marismortui. As proteínas móstranse en azul e as dúas cadeas de ARN en laranxa e amarelo. A mancha verde pequena do centro da subunidade é o centro activo.]]
Os ARNs non codificantes no splicing do ARN
miniatura|esquerda|Imaxes de microscopía electrónica do [[espliceosoma de lévedo. Nótese que a maior parte do complexo é ARNnc.]]
Nos eucariotas o espliceosoma realiza as reaccións do splicing do ARN esenciais para eliminar as secuencias dos intróns, proceso que se require para a formación de ARNm maduro. O espliceosoma é outra ribonucleoproteína tamén chamada snRNP ou tri-snRNP. Hai dúas formas diferentes de espliceosoma, chamadas espliceosoma maior e menor. Os compoñentes de ARNnc do espliceosoma maior son U1, U2, U4, U5, e U6. Os compoñentes de ARNnc do espliceosoma menor son U11, U12, U5, U4atac e U6atac.
Outro grupo de intróns poden catalizar a súa propia eliminación do transcrito no que se hospedan, e denomínanse ARNs de auto-splicing. Hai dous grupos principais de ARNs de autosplicing, que son o intrón catalítico grupo I e intrón catalítico grupo II. Estes ARNnc catalizan a súa propia excisión dos precursores do ARNm, ARNt e ARNr nunha ampla gama de organismos.
Nos mamíferos atopouse que os snoRNAs poden tamén regular o splicing alternativo do ARNm; por exemplo o snoRNA HBII-52 regula o splicing do receptor 2C da serotonina.
Nos nematodos, o ARNnc SmY parece estar implicado no trans-splicing do ARNm.
Os ARNs non codificantes na regulación xénica
A expresión xénica de miles de xenes está regulada por ARNncs. Esta regulación xénica pode ocorrer actuando a través doutra molécula, o que se chama en trans (trans-acting) ou ben de forma directa ou en cis (cis-acting).
ARNs non codificantes que actúan en trans
Nos eucariotas superiores os microARNs regulan a expresión xénica. Un só microARN pode reducir os niveis de expresión de centos de xenes. O mecanismo de actuación das moléculas de micro ARN maduras está baseado na complementariedade de bases parcial cunha ou máis moléculas de ARN mensaxeiro, xeralmente na zona 3' UTR. A principal función dos microARN é regular á baixa a expresión xénica.
O ARNnc RNase P tamén inflúe na expresión xénica. No núcleo das células humanas requírese a RNase P para a transcrición normal e eficiente de varios ARNnc transcritos pola ARN polimerase III. Entre eles están os ARNt, o ARNr 5S, o ARN da SRP, e o snRNA U6. A RNase P exerce a súa función na transcrición asociándose coa ARN polimerase III e a cromatina de xenes de ARNt e ARNr 5S activos.
O ARN de 6S é un ARNnc bacteriano que se asocia especificamente co holoencima da ARN polimerase, que contén o factor de especificidade sigma70. Esta interacción reprime a expresión desde un promotor durante a fase estacionaria do crecemento bacteriano.
O ARN B2 é un pequeno transcrito de ARNnc producido pola ARN polimerase III que reprime a transcrición do ARNm en resposta ao choque térmico nas células de rato. O ARN B2 inhibe a transcrición ao unirse ao núcleo da ARN polimerase II. Por medio desta interacción, o ARN B2 únese aos complexos de preiniciación no promotor e bloquea a síntese de ARN.
Un estudo recente mostrou que a transcrición dunha secuencia de ARNnc pode ter unha influencia na expresión xénica. Requírese a transcrición por parte da ARN polimerase II de ARNnc para que se produza a remodelación da cromatina no lévedo Schizosaccharomyces pombe. A cromatina pasa progresivamente a unha configuración aberta a medida que se transcriben varias especies de ARNnc.
ARNs non codificantes que actúan en cis
Nas rexións 5' UTR dos xenes que codifican proteínas (xenes de ARNm) están incluídos varios ARNnc, que inflúen na súa expresión de varios xeitos. Por exemplo, un riboswitch (ribointerruptor) pode unirse directamente a unha pequena molécula diana, e esta unión afecta á actividade do xene.
As secuencias líder do ARN encóntranse augas arriba do primeiro xene dos operóns para a biosíntese de aminoácidos. Estes elementos de ARN cis-regulatorios forman unha das dúas posibles estruturas en rexións que codifican secuencias de péptidos moi curtas que son ricas no aminoácido que é o produto final do operón. Fórmase unha estrutura terminadora cando hai un exceso de aminoácidos regulatorios e non está impedido o movemento do ribosoma sobre o transcrito líder. Cando hai unha deficiencia do ARNt que leva o o aminoácido regulatorio, o ribosoma que está traducindo o péptido líder detense e fórmase a estrutura antiterminadora. Isto permite que a ARN polimerase transcriba o operón. Entre os ARN líderes coñecidos están o líder do operón da histidina, o líder do operón da leucina, o líder do operón da treonina e o líder do operón do triptófano.
Os elementos de resposta ao ferro (IRE, Iron Response Elements) únense a proteínas de resposta ao ferro (IRP). O IRE atópase nas rexións UTR (Rexións Non Traducidas) de varios ARNm, cuxos produtos están implicados no metabolismo do ferro. Cando a concentración de ferro é baixa, as IRPs únense ao IRE do ARNm da ferritina, o que leva a reprimir a tradución.
O sitio de entrada ao ribosoma interno (IRES) é unha estrutura de ARN que permite a iniciación da tradución no medio dunha secuencia de ARNm como parte do proceso de síntese de proteínas.
Os ARNs non codificantes e a defensa do xenoma
Os ARN que interaccionan con piwi (piRNAs) exprésanse nos testículos dos mamíferos e en células somáticas, e forman complexos ARN-proteínas coas proteínas piwi. Estes complexos con piRNA (piRCs) foron asociados ao silenciamento de xenes transcricional de retrotransposóns e outros elementos xenéticos en células da liña xerminal, especialmente na espermatoxénese.
As CRISPR (Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats) son repeticións que se encontran no ADN de moitas bacterias e arqueas. As repeticións están separadas por espazadores de lonxitude similar. Foi demostrado que estes espazadores poden derivar dun fago e axudan a protexer a célula da infección.
Os ARNs non codificantes e a estrutura dos cromosomas
A telomerase é un encima ribonucleoproteico que engade secuencias repetidas de ADN específicas ("TTAGGG" en vertebrados) ás rexións teloméricas, que forman os extremos dos cromosomas eucarióticos. Os telómeros conteñen ADN condensado, que lle dá estabilidade aos cromosomas. O encima é unha reversotranscriptase que leva ARN, que se utiliza como molde cando se elongan os telómeros, os cales se acortan despois de cada ciclo de replicación celular.
O Xist é un xene de ARNnc longo situado no cromosoma X de mamíferos placentarios que actúa como un efector principal no proceso de inactivación do cromosoma X orixinando os corpos de Barr. Un ARN antisentido chamado Tsix funciona como regulador negativo de Xist. Os cromosomas X que carecen de expresión de Tsix (e dese modo teñen altos niveis de transcrición de Xist) son inactivados máis frecuentemente do que os cromosomas normais. En drosofílidos, que tamén utilizan un sistema de determinación do sexo XY, os ARNs roX (ARN no cromosoma X) están implicados na compensación de dose. Tanto Xist coma roX operan por medio de regulacións epixenéticas da transcrición ao recrutaren encimas que modifican as histonas.
ARN bifuncional
Os ARNs bifuncionais, ou os ARNs de función dual, son ARNs que teñen dúas funcións distintas. A maioría dos ARN bifuncionais coñecidos son á vez ARNm codificadores de proteínas e ARNnc. Porén, hai tamén un número crecente de ARNnc que se clasifican á vez en dúas categorías de ARNnc, como o snoRNA de caixa H/ACA e o microARN.
Dous exemplos ben coñecidos de ARNs bifuncionais son o ARN SgrS e o ARNIII. Porén, coñécense algúns outros como o activador do receptor de esteroides/SRA, ARN VegT, o ARN Oskar e o ENOD40. Os ARNs bifuncionais están sendo obxecto de publicacións especiais da revista Biochimie.
Cancro
Moitos ARNnc presentan patróns de expresión anormais en tecidos cancerosos. Entre eles os microARNs, os ARNnc longos, GAS5, SNORD50, o ARN da telomerase e os ARN Ys. Os microARNs están implicados na regulación a grande escala de moitos xenes que codifican proteínas, os ARN Y son importantes para a iniciación da replicación do ADN, o ARN da telomerase serve como cebador para a telomerase, a cal estende os telómeros dos cromosomas. A función directa dos ARNnc longos está menos clara.
As mutacións na liña xerminal nos precursores primarios de miR-16-1 e miR-15 son moito máis frecuentes en pacientes de leucemia linfocítica crónica en comparación coa poboación de control.
O supresor de tumores p53 pode dicirse que é o factor máis importante para previr a formación e progresión de tumores. A proteína p53 funciona como un factor de transcrición que ten un papel crucial en organizar a resposta ao estrés celular. Ademais do seu importante papel no cancro, a p53 foi implicada noutras enfermidades como a diabetes, morte celular despois da isquemia, e varias enfermidades neurodexenerativas como as de Huntington, Parkinson, e Alzheimer. Algúns estudos suxiren que a expresión da p53 está suxeita a regulación por ARN non codificante.
Síndrome de Prader–Willi
A deleción de 48 copias do snoRNA de caixa C/D SNORD116 é a causa primaria da síndrome de Prader Willi. Esta síndrome é un trastorno do desenvolvemento asociado con sobrealimentación e dificultades de aprendizaxe. O SNORD116 ten sitios diana potenciais en varios xenes que codifican proteínas, e podería ter un papel na regulación do splicing alternativo.
Autismo
O locus cromosómico que contén o clúster de xenes do ARN nucleolar pequeno SNORD115 está duplicado en aproximadamente o 5% das persoas con trazos de autismo. Un experimento que usou como modelo ratos modificados xeneticamente para teren unha duplicación no clúster SNORD115 mostrou que tiñan comportamentos de tipo autista.
Enfermidade de Alzheimer
O ARN antisentido BACE1-AS transcríbese da cadea oposta ao BACE1 e está sobreexpresado en pacientes de Alzheimer. O BACE1-AS regula a expresión de BACE1 ao incrementar a estabilidade do ARNm do BACE1 e xerar máis BACE1 por medio dun mecanismo postranscricional de proalimentación (feed-forward). Polo mesmo mecanismo eleva as concentracións de beta amiloide, o principal constituínte das placas senís. As concentracións de BACE1-AS están elevadas en suxeitos con enfermidade de Alzheimer e nos ratos transxénicos con proteína precursora amiloide.
O miR-96 e a perda de audición
As variacións na rexión semente do miR-96 maduro foron asociadas coa perda de audición autosómica dominante, progresiva en humanos e ratos. Os ratos mutantes homocigotos teñen xordeira profunda, e non mostran respostas cocleares. Os ratos e humanos heterocigotos perden progresivamente a audición.
Distinción entre ARN funcional e ARN non codificante
Varias publicacións  están empezando a utilizar o termo ARN funcional (ARNf ou fRNA), como oposto a ARNnc, para describir rexións funcionais de ARN que poden ou non orixinar transcritos autónomos de ARN. Por tanto, todo ARNnc é un ARNf, pero existen ARNf (como os riboswitches, elementos SECIS, e outras rexións cis-regulatorias) que non son ARNnc. E mesmo o termo ARNf podería tamén incluír aos ARNm, xa que codifican unha proteína e son funcionais. Adicionalmente os ARNs feitos evolucionar artificialmente tamén entrarían dentro deste termo paraugas de ARNf. Algunhas publicacións afirman que os termos ARNnc e ARNf son case sinónimos.
Historia e descubrimento
miniatura|250px|Estrutura en folla de trevo do ARNt de lévedoPhe (recadro) e estrutura tridimensional determinada por análise de raios X. Os ácidos nucleicos foron descubertos en 1868 por Friedrich Miescher e no ano 1939 sabíase que o ARN estaba implicado na síntese de proteínas. Dúas décadas despois, Francis Crick predixo a existencia dun compoñente de ARN funcional que mediaba a tradución; e considerou que un ARN era máis axeitado para unirse por apareamento de bases ao transcrito de ARNm ca un polipéptido puro.
O primeiro ARN non codificante que foi caracterizado foi o ARNt da alanina do lévedo de panadaría, cuxa estrutura foi publicada en 1965. Para obter unha mostra de ARNt da alanina purificado, Robert W. Holley et al. tiveron que utilizar 140 kg de lévedo de panadaría comercial dos que extraeron só 1 g de ARNtAla purificado para a súa análise. O ARNt de 80 nucleótidos foi secuenciado despois de dixerilo primeiro con ribonuclease pancreática (producindo fragmentos que acababan en citosina ou uridina) e despois con tacadiastase ribonuclease Tl (producindo fragmentos acabados en guanosina). A cromatografía e a identificación dos extremos 5' e 3 axudou despois a ordenar os fragmentos e establecer a secuencia do ARN. Das tres estruturas propostas orixinalmente para este ARNt, a estrutura en "folla de trevo" propúxose independentemente en varias publicacións. A estrutura secundaria en folla de trevo finalizouse utilizando análises de cristalografía de raios X realizadas por dous grupos de investigadores independentemente en 1974.
Seguidamente descubriuse o ARN ribosómico. Desde entón continuaron descubríndose novos ARN non codificantes como o snoRNAs, Xist, CRISPR e moitos máis. Descubrimentos recentes salientables son os riboswitches (ribointerrruptores) e o microARN, e o descubrimento da interferencia de ARN e o seu mecanismo asociado, que lles valeu a Craig C. Mello e Andrew Fire a concesión do Premio Nobel de Medicina de 2006.
Vilanova, Pexegueiro, Tui
Vilanova é un lugar da parroquia de Pexegueiro, no concello pontevedrés de Tui, na comarca do Baixo Miño. Segundo o padrón municipal de habitantes do Instituto Galego de Estatística no ano 2019 tiña 76 habitantes (37 homes e 39 mulleres), un descenso de 9 habitantes respecto ao ano 1999.
República Socialista Soviética de Tavria
A República Socialista Soviética de Tavria ou República Socialista Soviética da Táurida foi un intento infrutuoso de establecer unha república soviética situada na Península de Crimea (a antiga Táurida) independente da República Soviética Federativa Socialista de Rusia; esta non asinou o Tratado de Brest-Litovsk.
Existíu dende o 19 de marzo ata o 30 de abril de 1918 e fora recoñecido pola República Soviética Federativa Socialista de Rusia.
Haplogrupo do ADN mitocondrial humano
Os nomes de letras dos haplogrupos (non só dos haplogrupos de ADN mitocondrial) van do A ao Z. Os haplogrupos foron nomeados por orde de descubrimento; a ordenación alfabética non ten, pois, ningún significado en canto ás verdadeiras relacións xenéticas.
A muller hipotética situada na raíz de todos estes grupos (significando só haplogrupos de ADN mitocondrial) é o antepasado común máis recente matrilineal de todos os humanos actualmente vivos. A esa muller dáselle xeralmente o nome de Eva mitocondrial.
A velocidade ou taxa á cal muta o ADN mitocondrial coñécese como reloxo molecular mitocondrial. É unha área na que hai varias investigacións en marcha e un dos estudos informa dunha taxa dunha mutación por cada 8000 anos.
Filoxenia
miniatura|350px|Árbore do haplogrupo de ADNmt e mapa de distribución. Os números son etiquetas dos haplogrupos, segundo a nomenclatura de http://www.phylotree.org/, e dan a localización dunha das mutacións que levan ao haplotipo derivado. (Só se mostra un marcador que define unha soa rama, preferiblemente da rexión codificante.) As principais características xeográficas da distribución de haplogrupos están salientados con cor. Esta árbore filoxenética está baseada en Van Oven (2009).
Cronoloxía
miniatura|350px|Mapa do mundo estimado das migracións humanas baseadas nos haplogrupos de ADNmt.
Distribución xeográfica
Un artigo de 2004 suxería que os haplogrupos máis comúns nas poboacións modernas europeas eran: H, J, K, N1, T, U4, U5, V, X e W.
Haplogrupos africanos: L0, L1, L2, L3, L4, L5, L6, T, U5a
Haplogrupos australianos: M42a, M42c, M14, M15, Q, S, O, N, P. (Refs 1, 2, 3, 4, 5, 6)
Haplogrupos asiáticos: F, C, W, M, D, N, K, U, T, A, B, C, Z, U con moitas variantes numeradas en cada sección
EXXpedition
eXXpedition é un proxecto que procura visibilizar o tóxico no corpo das mulleres e o tóxico nos mares.
Traxectoria
Comandadas por mulleres, as expedicións comezaron a organizarse no ano 2014 poñendo o foco nos plásticos e os tóxicos dos océanos. Participou neste proxecto María José Arceo.
Ligazóns externas
/