cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Igraine
Godofredo de Monmouth
A primeira mención dela atópase na obra de Geoffrey de Monmouth "Historia Regum Britanniae" onde ela introduce a historia como a muller de Gorlois, Duque de Cornwall. O rei Uther Pendragon namórase dela e intenta chamar a súa atención na súa corte. Ela informa ó seu marido das súas intencións quen parte con ela a Cornwall sen permiso. Esta súbita saída outorga a Uther unha escusa para emprender a guerra contra Gorlois. Gorlois dirixe a guerra dende o castelo de Dimilioc pero empraza á súa muller na seguridade do castelo de Tintagel.
Pediculose da cabeza
A pediculose da cabeza (chamada oficialmente no CIE10 pediculose debida a Pediculus humanus capitis e infestación da cabeza debida a piollos), tamén chamada pediculosis capitis, é a infestación dos cabelos e coiro cabeludo polo piollo da cabeza (Pediculus humanus capitis). O seu síntoma máis común é o proído debido ás picaduras que fai o piollo para alimentarse de sangue humano. Durante a primeira infección dunha persoa, o proído pode tardar en aparecer ata seis semanas. Se a persoa é infestada de novo, os síntomas empezan moito máis rapidamente. O proído pode causar problemas para durmir. Porén, xeralmente esta pediculose non é un problema grave. O piollo da cabeza, a diferenza do piollo do corpo, non transmite outras doenzas, polo menos en Europa.
O piollo da cabeza transmítese por contacto directo co cabelo doutra persoa infectada. A causa das infestacións polo piollo da cabeza non está relacionada coa falta de hixiene. Outros animais, como cans e gatos non interveñen na transmisión. O piollo da cabeza aliméntase só de sangue humano e só pode sobrevivir no cabelo humano. Cando chegan a adultos miden 2 ou 3 mm de longo. Cando non está adherido ao cabelo humano, só pode sobrevifir uns dous ou tres días. Os humanos tamén poden ser infectados polo piollo do corpo e o piollo pato, que orixinan outras variedades de pediculose. Para facer a diagnose, deben encontrarse piollos vivos no pelo. O uso dun peite especial é de grande axuda para a detección. A presenza de ovos (lendias) baleiras non é suficiente para diagnosticar esta pediculose.
As infestacións polo piollo da cabeza son comúns, especialmente en nenos. En Europa, segundo algunhas estimacións afectan do 1 ao 20% de diferentes grupos de persoas estudados. Nos Estados Unidos entre 6 e 12 millóns de nenos inféstanse cada ano. É máis común en nenas. Suxeriuse que historicamente, a infestación polo piollo da cabeza podía ser beneficiosa, xa que protexía contra o máis perigoso piollo do corpo. Ás veces, as infestacións poden estigmatizar á persoa afectada, sen unha razón lóxica.
Signos e síntomas
miniatura|Macho adulto (esquerda) e femia (dereita) de piollo da cabeza. A infestación por piollos da cabeza é xeralmente desagradable, pero tipicamente non constitúe unha condición grave. Os síntomas máis comúns son proído na cabeza, que empeora ao avanzar a infestación. A reacción ás picaduras é moi suave, e é moi difícil velas entre os cabelos (poden verse as picaduras na zona da caluga se se apartan os cabelos de persoas con pelo longo, como se ve na foto). É raro que se produza inchamento dos ganglios linfáticos e febre. Rañarse pode causar feridas na pel e infeccións bacterianas.
Transmisión
Os piollo non voan (non teñen ás) e non poden saltar. Andan moi mal sobre superficies planas, pero gabean con rapidez polos pelos. Tampouco nadan nin se enterran na pel. A causa da infestación non está relacionada coa hixiene ou limpeza do cabelo. Tampouco está relacionado con ter o cabelo longo nin coa frecuencia con que se cepilla. A forma máis común de transmisión, con gran diferenza, é o contacto directo entre as cabezas, e é máis raro que se produza por contacto con roupas ou obxectos. Pódense resumir as causas de transmisión así:
En Etiopía detectouse en certos casos que o piollo da cabeza contiña bacterias causantes do tifo exantemático e da febre das trincheiras, pero non quedou demostrado que o piollo da cabeza as transmitise (o piollo do corpo si pode). En Europa non se detectaron casos similares.
Diagnose
miniatura|Peite especial para piollos usado para o diagnóstico e tratamento, aplicado no cabelo húmido e con acondicionador. Na escuma que arrastra o peite poden verse os piollos que poida haber. Esta condición diagnostícase cando se encontran piollos vivos no cabelo. Non é suficiente para o diagnóstico atopar ovos baleiros. É útil utilizar unha lupa para examinar os cabelos e o coiro cabeludo ou usar un peite especial para peitear os cabelos. Con frecuencia esta condición é sobrediagnosticada, xa que as manifestacións xa extintas poden tomarse por erro como activas. Como resultado, utilízanse con certa frecuencia tratamentos para matar piollos en nenos non infestados. O uso dun peite especial de dentes finos é a forma máis efectiva de detectar os piollos. Debe prestarse especial atención no exame da área da caluga e preto das orellas. O peite pode despois ser examinado a simple vista ou cunha lupa. Os piollos miden xeralmente 2 ou 3 mm.
A presenza só de lendias, pero non de piollos vivos non é un indicador adecuado dunha infestación activa de piollos. Xeralmente, poden atoparse ovos brancos ou baleiros, cando, en realidade, só os ovos (lendias) pardos conteñen larvas viables. Unha forma de determinar o tipo de lendia é aplastalo entre dúas uñas dos dedos e ver se produce un son característico cando o ovo explota. Os nenos nos que se detectan lendias no seu cabelo teñen unha probabilidade do 35–40% de estar infestados con lendias vivas; o resto teñen lendias non viables. Se se detectan piollos nun neno, tamén debería revisarse toda a familia usando o peite, e só os que teñan piollos vivos deberíasn ser tratados. En caso de non se detectaren piollos vivos, o neno debe considerarse negativo para a infestación, o que evita tratamentos innecesarios.
Prevención
O exame da cabeza dos nenos en intervalos regulares usando un peite para piollos permite a diagnose de infestación por piollos en etapas temperás. O diagnóstico temperán fai que o tratamento sexa máis doado e reduce a posibilidade de infestar a outros. Son necesarios exames adicionais se o neno estivo en contacto con individuos infestados ou se se raña con frecuencia na cabeza.
Rodríguez
O apelido Rodríguez aparece nalgúns topónimos galegos que fan referencia a persoas:
Pediculose da cabeza
Prevención
As roupas e obxectos de aseo que estiveron en contacto cun individuo infestado, poden ser desinfectados deixándoos no exterior polo menos dúas semanas ou lavándoos a 60 °C durante 30 minutos. Os piollos adultos poden sobrevivir só uns dous días sen comer sangue e dependen moito da calor corporal humana. Non é necesario tratar con insecticidas a casa ou os mobles.
Tratamento
Hai varios tratamentos efectivos para a pediculose da cabeza. Entre estes métodos están o uso de peites especiais, afeitado da cabeza, pomadas médicas, e a aplicación de aire quente. As pomadas medicinais normalmente requiren dous tratamentos separados unha semana. Ter piollos da cabeza non é xustificación para que os nenos queden en casa sen ir á escola, xa que o risco de transmisión é baixo.
Medidas mecánicas
O afeitado da cabeza pode servir para tratar eficazmente a infestación por estes piollos. O peiteado dos cabelos húmidos varias veces ao día durante unhas poucas semanas pode tamén servir para librarse da infestación na metade dos casos. Isto require o uso dun peite especial con dentes extrafinos. Este método está recomendado en nenos pequenos e mulleres embarazadas.
Aire quente
Outro tratamento é o uso de aire quente aplicado cun secador de pelo.
Medicacións
Hai moitas medicacións que poden matar os piollos. A dimeticona é efectiva entre o 70 e o 97% dos casos e ten poucos efectos secundarios, e é un dos tratamentos preferidos. Funciona por mecanismos físicos e non hai evidencias de resistencias. A ivermectina ten unha efectividade do 80%, pero pode causar irritacións locais na pel. O malatión ten unha efectividade de arredor do 90%, pero hai a posibilidade de toxicidade. Os piretroides como a permetrina, aínda que son moi usados, teñen unha efectividade baixa debido á resistencia que adquiriron os piollos, e a súa efectividade varía do 10 ao 80%, dependendo da poboación estudada. As medicacións en locións parecen funcionar mellor que en champú.
Medicina alternativa
Promocionouse o aceite da árbore do té como tratamento para o piollo da cabeza; porén, hai un desacordo sobre a súa efectividade. Unha "revisión" de 2012 sobre o tratamento do piollo da cabeza recomendaba non usar o aceite da árbore do té cos nenos porque podía causar irritación na pel ou reaccións alérxicas, debido a contraindicacións, e á falta de coñecemento sobre a súa seguridade e grao de efectividade. Outros remedios caseiros como aplicar vinagre, alcohol isopropílico, aceite de oliva, maionesa, ou manteiga fundida baixo unha gorra de ducha, non se recomendan. O CDC dos Estados Unidos afirma que nadar non ten efecto sobre os piollos, e pode facer diminuír a efectividade dalgúns tratamentos.
Flotabilidade
A flotabilidade é a capacidade que teñen os corpos de manterse na superficie dun líquido sen afundirse. Se a densidade dun corpo é maior que a do líquido, afundirase e, se é menor, flotará. Así pois, distínguese:
O cálculo e modificación da capacidade de flotación dun corpo ten aplicacións na vida diaria, como o deseño de naves (barcos, submarinos), deseño de aeróstatos: globos, dirixibles) ou a práctica de deportes subacuáticos (mergullo, pesca submarina etc).
Pediculose da cabeza
Medidas no contorno
Despois do tratamento, recoméndase lavar todas as roupas de cama e limpar con aspiradora todas as áreas que puidesen estar en contacto coa cabeza, como cadeiras, carapuchas de abrigos, e sofás, pero isto non sempre é necesario, xa que os piollos adultos morren nuns 2 días se non poden comer sangue, e os piollos acabados de nacer morren en cuestión de minutos separados do seu hóspede. Os peites e cepillos poden ser espiollados fervéndoos en auga durante 5 ou 10 minutos. Outros obxectos poden conxelarse durante 24 horas ben por debaixo de 0 °C para asegurarse de que se forman cristais de xeo nas células do piollo.
Flotabilidade
Introdución
Se un objecto é máis lixeiro que a auga que despraza, flota; se é máis pesado, afonde.
Un obxecto cóncavo (por exemplo un barco de aceiro) pode desprazar un volume de auga de masa maior á súa propia, e flotar, mais arrisca de afondir se a auga penetra na parte cóncava (un navío de ferro pode ir ó fondo, mentres unha balsa de cortiza non é mergullable).
Pediculose da cabeza
Epidemioloxía
O número de casos de infestacións por pediculose incrementouse en todo o mundo desde mediados da década de 1960, chegando a cifras de centos de millóns de persoas infestadas ao ano. En Europa estudáronse grupos en distintos países e a incidencia variaba segundo os casos entre o 1 e o 20%.
Malia as melloras nos tratamentos médicos e na prevención de enfermidades humanas realizada durante o século XX, a infestación por piollos da cabeza segue sendo moi prevalente. Por exemplo, en 1997, o 80% das escolas elementais norteamericanas informaron de polo menos un gromo de piollos. A infestación de piollos no mesmo período foi máis prevalente que a da varicela.
Hai elevadas taxas de infectación por todo o mundo, incluídos países desenvolvidos como Dinamarca, Suecia, Reino Unido, Francia, Israel, Australia ou os Estados Unidos. Por exemplo, nos Estados Unidos estímase entre 6 e 12 millóns o número de nenos entre os 3 e os 11 anos tratados contra os piollos.
As nenas teñen unha frecuencia de infestación de 2 a 4 veces maior que os nenos. Os nenos entre 4 e 13 anos son os máis frecuentemente afectados. Outros dan o intervalo entre 3 e 10 anos como o máis afectado. A infestación en persoas de orixe africana é menos común debido á textura do seu pelo.
Juanjo Sáez
Juanjo Sáez Domper (Barcelona, 1972), debuxante e ilustrador catalán, estrela da nova cultura indie barcelonesa.
Vida e obra
Juanjo Sáez naceu en Barcelona en 1972. Neto de pasteleiro e fillo dun representante dunha pequena empresa téxtil, de complexión miúda e con crises asmáticas desde os tres anos, estudará na Escola Massana de arte e deseño, onde comeza a súa carreira no mundo do cómic da man de Círculo Primigenio, un fanzine de referencia de mediados dos noventa feito na propia escola. Publicou en revistas gratuítas de tendencias como AB e .H (Punto hache). Na actualidade colabora en xornais como El Periódico de Catalunya, La Vanguardia e El Mundo e en publicacións musicais como Rock de Lux e Factory.
É autor de traballos publicitarios para diversos clubs e para festivais de música: Gutiérrez Festival, Dr. Music, Benicassim. Deseñou portadas de discos para a discográfica Cosmos Records e realizou o anuncio de animación para o Festival Curt Ficcions e a campaña de publicidade "Menta" (Cable, telefonía e Internet de Cataluña). Esporadicamente colabora en tarefas de animación de curtametraxes.
O estilo
Posuidor dun humor ácido e punxente e dun estilo altamente persoal, o seu grafismo naïf, de trazo case infantil, directo e minimalista, retrata a cultura, tanto alternativa como de masas, da Barcelona (ou, para o caso, de moitas outras urbes) de comezos do século XXI: a prensa gratuíta, as profesións modernas (deseñadores, modelos, fotógrafos, artistas e produtores independentes, djs etc.), o mundo da censura e da autocensura, a omnipresenza do deseño, da moda e da publicidade, a obsesión polas marcas, os festivais, o techno, os clubs e o movemento gay, ou o seu propio oficio de publicista e ilustrador.
En Vivindo do conto (Viviendo del cuento), unha especie de historia autobiográfica construída a partir das tiras publicadas en .H, é capaz de facer un personaxe de si mesmo para convertelo en protagonista, á vez irónico e sentimental, da crónica urbana e underground do seu tempo. Juanjo Sáez esgarabatea nos seus debuxos coa inxenuidade con que o faría un neno de escola no seu caderno. Servíndose dunha deliberada falta de virtuosismo, os seus debuxos sinxelos recrean, a través das súas cores puras e coa lingua directa e espontánea de quen se dirixe a un amigo, as súas experiencias como ilustrador e aprendiz de publicitario ó longo de dez anos.
Os debuxos e textos manuscritos de Juanjo Sáez (na antítese estética do seu compatriota Jordi Labanda) son a mellor demostración de que todo o mundo pode ser artista a pesar (ou grazas) ós seus erros e imperfeccións. Só é necesario, como indica Pepo Pérez, ter algo que expresar, e a ousadía e vontade para facelo.
Galardóns
No campo da publicidade, o seu talento e orixinalidade foron recoñecidos cun primeiro premio do Festival de Publicidade de San Sebastián e dous ouros en Cannes.
O Teixeiro de Arriba, Couzadoiro, Ortigueira
O Teixeiro de Arriba é un lugar da parroquia de Couzadoiro no concello coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2009 estaba despoboado, se ben en 2000 tiña nove habitantes.
La Voz del Pueblo (Sada)
La Voz del Pueblo foi un periódico quincenal editado en Sada entre 1917 e 1922.
Historia e características
Apareceu en 1917. Estaba editado pola Junta de Defensa Vecinal de Sada que agrupaba, con fins mutualistas e electorais, a conservadores, católicos, rexionalistas e anarquistas, e estaba vinculada a Manuel Lugrís Freire.
O Teixeiro de Abaixo, Couzadoiro, Ortigueira
O Teixeiro de Abaixo é un lugar da parroquia de Couzadoiro no concello coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2009 tiña un habitante (unha muller), un menos ca en 2000.
Peixe cebra
O peixe cebra (Danio rerio) é unha especie de peixe tropical de auga doce pertencente á familia dos ciprínidos. É nativo da rexión do Himalaia, e un peixe de acuario moi común (vendido ás veces co nome comercial de danio cebra ou zebra danio, entre outros), e tamén un importante organismo modelo vertebrado usado para investigacións científicas. É especialmente notable polas súas capacidades rexenerativas, e foi modificado polos investigadores para producir varias cepas transxénicas.
Taxonomía
O peixe cebra é membro do xénero Danio da familia Cyprinidae. Ten unha relación de grupo irmán coa especie Danio kyathit. O peixe cebra está tamén estreitamente relacionado co xénero Devario, como demostran as árbores filoxenéticas. Durante moitos anos na literatura científica, o peixe cebra era denominado Brachydanio rerio, ata que foi reasignado ao xénero Danio.
Sueirexa, Garabás, Maside
Sueirexa é un lugar da parroquia de Garabás no concello ourensán de Maside na comarca do Carballiño. Tiña 13 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 8 mulleres.
Peixe cebra
Distribución
O peixe cebra é nativo das correntes fluviais do sueste da rexión do Himalaia, e atópase en partes da India, Paquistán, Bangladesh, Nepal, e Birmania. A especie orixinouse na rexión do río Ganxes no leste da India, e vive normalmente en ríos, canais, regos, lagoas e corpos de augas lentas ou encoradas, como nos campos de arroz.
Descrición
O peixe cebra recibe o seu nome polas bandas horizontais uniformes pigmentadas de azul que presenta na parte lateral do seu corpo, que lembran ás raias das cebras, e que se estenden ata o final da aleta caudal. É fusiforme e comprimido lateralmente, coa boca dirixida cara adiante. O macho ten forma de torpedo, con bandas douradas entre as bandas azuis; a femia ten unha barriga branquecha maior e bandas prateadas en troques das douradas. As femias adultas mostran unha pequena papila xenital diante da orixe da aleta anal. O peixe cebra pode medrar ata os 6,4 cm de lonxitude, aínda que en raras ocasións pode crecer máis, ata os 4 cm en catividade. A duración da súa vida en catividade é de arredor de dous ou tres anos, aínda que en condicións ideais, pode chegar aos cinco anos.
Reprodución
miniatura|dereita|Un peixe cebra xuvenil. miniatura|dereita|Estadios do desenvolvemento do peixe cebra. O tempo de xeración aproximado de Danio rerio é de tres a catro meses. Para que se produza a ovulación e o desove debe estar presente un macho. As femias poden desovar a intervalos de dous ou tres días, poñendo centos de ovos en cada posta. Unha vez que se liberan os ovos, empeza o desenvolvemento embrionario; se non hai esperma, o crecemento detense despois dunhas poucas divisións celulares. Pero os ovos fertilizados fanse case inmediatamente transparentes, unha característica que fai de D. rerio unha especie modelo para a investigación moi conveniente. miniatura|esquerda|Diagrama que mostra o ciclo de vida do peixe cebra desde a fertilización dos ovos ao estado adulto. O embrión do peixe cebra desenvólvese rapidamente, e os precursores de todos os órganos principais aparecen en só 36 horas despois da fertilización, e a eclosión ten lugar de 12 a 36 horas despois, dependendo das condicións internas do embrión e da temperatura externa, que a ideal é de 28,5 °C. O comportamento de natación e alimentación empeza unhas 36 horas despois. O sexo dos individuos xuvenís non se pode distinguir excepto por disección, e os determinantes do sexo non se comprenden claramente.
Para favorecer o desove, algúns investigadores utilizan un tanque cun fondo corredizo, o cal reduce a profundidade e simula as beiras dun río. O desove do peixe cebra prodúcese mellor pola mañá debido aos seus ritmos circadianos. Pódense recoller 10.000 embrións en 10 minutos utilizando este método. O peixe cebra macho responde ás femias con marcas máis pronunciadas na pel, é dicir, ás "bandas boas", pero nun grupo, os machos aparéanse con calquera femia que atopen. Non se sabe que é o que atrae ás femias. A presenza de plantas, mesmo de plantas de plástico de acuario, tamén favorece o desove.
Alimentación
Os peixes cebra son omnívoros, e comen principalmente zooplancto, fitoplancto, insectos e larvas de insectos, aínda que poden comer tamén outros alimentos, como vermes e pequenos crustáceos, se non atopan as súas fontes preferidas de alimento. A maioría dos peixes cebra aceptan comida para peixes de acuario común e vermes tubifex nos acuarios.
Cepas
En 2003, comercializouse nos Estados Unidos un peixe cebra transxénico que expresaba as proteínas fluorescentes verde, vermella e amarela. As cepas fluorescentes vendéronse co nome comercial de GloFish. Outras variedades cultivadas son a "golden", "sandy", "longfin" e "leopard".
O danio leopardo, previamente chamado Danio frankei, é un morfo de manchas redondas do peixe cebra, que se orixinou debido a unha mutación na pigmentación. As formas con xantocromismo cos patróns cebra e leopardo, xunto coas subespecies de aletas longas, obtivéronse con programas de cruzamento selectivo para a súa venda para acuarios.
No Centro de Recursos do Peixe Cebra da China (China Zebrafish Resource Center, CZRC) almacénanse varias cepas mutantes e transxénicas do peixe cebra. , que é unha organización sen ánimo de lucro, financiada polo Ministerio da Ciencia e Tecnoloxía da China e a Academia Chinesa das Ciencias.
Cepas de tipo salvaxe
A Zebrafish Information Network (ZFIN) proporciona información actualizada sobre as cepas de tipo salvaxe ou silvestre coñecidas de D. rerio, algunhas das cales son as da seguinte lista:
Híbridos
Os híbridos entre distintas especies do xénero Danio poden ser fértiles: por exemplo, entre D. rerio e D. nigrofasciatus.
En investigación científica
miniatura|Os [[cromatóforos de peixe cebra, que serven aquí para a camuflaxe, son moi estudados polos científicos.]] miniatura|Un mutante pigmentario de peixe cebra (na parte inferior) producido por [[mutaxénese insercional. Na parte superior móstrase un embrión de tipo salvaxe como comparación. O mutante carece de pigmento negro nos seus melanocitos porque non pode sintetizar correctamente a melanina.]]
D. rerio é un organismo modelo común e moi útil para estudos de desenvolvemento de vertebrados e función xénica. Os pioneiros no seu uso como animal de laboratorio foron George Streisinger e os seus colegas da Universidade de Oregón. A súa importancia foi consolidada polos existosos cribados xenéticos a grande escala (xeralmente chamados Tübingen/Boston screens). Este peixe ten unha base de datos en liña con información de desenvolvemento, xenómica e xenética, chamada Zebrafish Information Network (ZFIN). D. rerio é tamén unha das poucas especies de peixes que foron enviados ao espazo para a experimentación.
As investigacións realizadas con D. rerio proporcionaron avances importantes nos eidos da bioloxía do desenvolvemento, oncoloxía, toxicoloxía, estudos reprodutivos, teratoloxía, xenética, neurobioloxía, ciencias medioambientais, investigación en células nai e medicina rexenerativa, e teoría da evolución.
Características modelo
Como modelo de sistemas biolóxicos, o peixe cebra posúe numerosas vantaxes para os investigadores. O seu xenoma foi completamente secuenciado, e ten comportamentos de desenvolvemento ben comprendidos e doadamente observables e comprobables. O seu desenvolvemento embrionario é moi rápido, e os seus embrións son relativamente grandes, robustos, e transparentes, e poden desenvolverse fóra da súa nai. Ademais, hai cepas mutantes ben caracterizadas das que se pode dispoñer facilmente.
Outras vantaxes son o tamaño case constante da especie durante o seu desenvolvemento inicial, o que permite o uso de técnicas de tinguidura simples, e o feito de que se pode fusionar o seu embrión de dúas células para formar unha soa célula e crear un embrión homocigoto. O peixe cebra é tamén demostrablemente similar aos modelos de mamífero e humanos en probas de toxicidade, e mostra un ciclo de sono diúrno con semellanzas co comportamento durante o sono dos mamíferos. Con todo, hai tamén algunhas desvantaxes no uso do peixe cebra, como a ausencia dunha dieta estándar, e a presenza de pequenas pero importantes diferenzas entre o peixe cebra e os mamíferos na función que teñen algúns xenes relacionados con trastornos humanos, todo o cal é importante consideralo para determinar se o peixe cebra é un modelo apropiado para un determinado estudo.
Rexeneración
O peixe cebra ten a capacidade de rexenerar as súas aletas, pel, corazón e, nos estados larvarios, o cerebro. Na rexeneración do músculo cardíaco do peixe cebra non interveñen células nai, senón que as células musculares cardíacas maduras volven a un estado similar ao de célula nai e rediferéncianse. Inténtase aplicar estas propiedades aos humanos.
O peixe cebra pode rexenerar tamén as células fotorreceptoras e neuronas da retina se estas sofren danos, o que está mediado pola desdiferenciación e proliferación de células da glía de Müller. Os investigadores adoitan amputar as aletas da cola dorsal e ventral e analizar o seu recrecemento para probar mutacións. Atopouse que no sitio da amputación ocorre unha desmetilación de histonas, que fai que as células do peixe cebra cambien de estar no estado "activo", a un estado rexenerativo similar a células nai. En 2012, un estudo revelou que o peixe cebra utiliza unha proteína especializada, chamada factor de crecemento de fibroblastos, para facilitar a curación da súa medula espiñal lesionada sen orixinar cicatrices gliais.
En trastornos do sistema nervioso, como doenzas neurodexenerativas, trastornos do movemento, trastornos psiquiátricos e xordeira, os investigadores están utilizando o peixe cebra para comprender como os defectos xenéticos que subxacen nesas condicións causan anormalidades funcionais no cerebro humano, medula espiñal e órganos sensoriais. Tamén se estudou o peixe cebra para saber máis sobre as complexidades das doenzas musculoesqueléticas humanas, como a distrofia muscular. Outro foco de investigación co peixe cebra está centrado en comprender como un xene chamado Hedgehog, que é un sinal biolóxico que está implicado en varios tipos de cancro humanos, controla o crecemento celular.
Expresión xénica
Debido aos seus curtos ciclos vitais e ao tamaño relativamente grande das súas postas de ovos, os peixes cebra son un modelo moi útil para estudos xenéticos. Unha técnica común de xenética inversa é reducir a expresión de xenes (knockdown de xenes) ou modificar o splicing utilizando a tecnoloxía Morpholino antisentido. Os oligonucleótidos Morpholino (MO) son macromoléculas sintéticas estables que conteñen as mesmas bases que o ADN ou ARN. Ao unir estas moléculas con secuencias complementarias de ARN, redúcese a expresión xénica de xenes específicos. Os oligonucleótidos Morpholino poden inxectarse nunha célula dun embrión despois de que este chega ao estadio de 32 células, reducindo así a expresión xénica soamente nas células que descenden da célula tratada. Porén, as células de todo o embrión en etapas máis iniciais (menos de 32 células) son interpermeables a grandes moléculas, o que permite a difusión destas entre elas e impide o uso da técnica nesa etapa.
Un problema que ten o knockdown de xenes é que, debido a que o xenoma sufriu na evolución unha duplicación despois da diverxencia entre os peixes actinopterixios (de aletas con espiñas radiais) e os sarcopterixios (de aletas lobuladas), non sempre é doado silenciar a actividade con fiabilidade dun dos xenes parálogos porque se produce complementación polo outro parálogo. Malia estas complicacións que ten o xenoma do peixe cebra, existen unha serie de plataformas globais dispoñibles comercialmente para a análise da expresión xénica por micromatrices (microarrays) e por regulación do promotor utilizando a técnica ChIP-on-chip.
Secuenciación do xenoma
O Wellcome Trust Sanger Institute comezou o proxecto de secuenciación do xenoma do peixe cebra en 2001, e a secuencia xenómica completa da cepa de referencia Tuebingen está dispoñible publicamente na páxina do National Center for Biotechnology Information (NCBI) Xenoma do Peixe Cebra. A secuencia do xenoma de referencia do peixe cebra está anotada como parte do proxecto de Ensembl, e é mantida polo Genome Reference Consortium.
ADN mitocondrial
En 2001, os investigadores da Universidade de Oklahoma publicaron a secuencia completa do ADN mitocondrial de D. rerio. Tiña unha lonxitude de 16.596 pares de bases. Ten unha diferenza de só uns 100 pares de bases coa doutras especies de peixes relacionadas, e tan só ten unha diferenza de 18 pares de bases máis co do peixe Carassius auratus e de 21 pares máis co da carpa (Cyprinus carpio). A súa orde de xenes e contido son idénticos ao da forma común en vertebrados do ADN mitocondrial. Contén 13 xenes codificantes de proteínas e unha rexión non codificante que contén a orixe de replicación para a cadea pesada. Situada entre un grupo de cinco xenes de ARNt, atópase unha secuencia que lembra a orixe de replicación da cadea lixeira de vertebrados. É difícil extraer conclusións evolutivas destes datos porque non é doado determinar se os cambios nos pares de bases teñen importancia adaptativa ao facer comparacións con outras secuencias de nucleótidos de vertebrados.
Xenes da pigmentación
En 1999, identificouse a mutación nacre (nácar) no ortólogo do peixe cebra do factor de transcrición de mamífero MITF. As mutacións no MITF humano orixinan defectos nos ollos e perda de pigmentos, o que é un tipo de síndrome de Waardenburg. En 2005, nun estudo da cepa golden identificouse o xene responsable desta pigmentación infrecuente, que era o SLC24A5, un transportador de solutos que parecía ser necesario para a produción de melanina, e confirmouse a súa función cun knockdown con Morpholino. O xene ortólogo foi despois caracterizado en humanos e atopouse unha diferenza nun só par de bases que segregaba claramente os humanos europeos de pel clara dos africanos de pel escura.
Casal Faller
Un Casal Faller (en galego casal falleiro) é o lugar onde se reúnen regularmente os membros dunha comisión falleira para celebrar as súas actividades falleiras: ceas, obras de teatro, xuntanzas, saída á ofrenda etc. Normalmente adoita ser o baixo dalgunha casa ou edificio e adoita estar preto onde se planta a falla. Normalmente dispón dun bar privado ou algo semellante para os falleiros.
Peixe cebra
Transxénese
A transxénese é un enfoque común de moitos estudos sobre o funcionamento dos xenes no peixe cebra. A preparación dun peixe cebra transxénico é relativamente fácil polo método que usa un sistema transposón Tol2.
Corpos adultos transparentes
En 2008, os investigadores do Hospital Infantil de Boston desenvolveron unha nova cepa de peixe cebra, que denominaron Casper, que ten a característica de que os corpos dos adultos son de pel transparente. Isto permite unha visualización detallada da actividade celular, circulación, metástase e moitos outros fenómenos. Como peixes e humanos comparten moitas funcións xénicas, pénsase que a cepa Casper servirá para estudar enfermidades humanas como a leucemia e outros cancros. En 2013, científicos xaponeses modificaron xeneticamente un espécime de peixe cebra transparente para producir un resplandor visible durante os períodos de intensa actividade cerebral do animal, o que permitiu rexistrar os "pensamentos" do peixe en rexións específicas do seu cerebro que se iluminaban en resposta a estímulos externos.
Uso na monitorización medioambiental
En 2007, os investigadores chineses da Universidade Fudan modificaron xeneticamente o peixe cebra para poder detectar a polución por estróxenos en lagos e ríos, o cal está ligado á infertilidade dos machos. Clonaron xenes senibles aos estróxenos e inxectáronos en ovos fértiles de peixe cebra. Os peixes modificados que se orixinaron volvíanse verdes se estaban situados en augas polucionadas con estróxenos.
Cancro
O peixe cebra foi utilizado como modelo transxénico para varios tipos de cancro, como o melanoma, leucemia, cancro pancreático e carcinoma hepatocelular. O peixe cebra que expresa formas mutadas dos oncoxenes BRAF ou NRAS desenvolve o melanoma cando se sitúa nunha contorna deficiente en p53. Histoloxicamente, estes tumores lembran fortemente á enfermidade humana, son completamente transplantables, e mostran alteracións xenómicas a grande escala. O modelo do melanoma BRAF foi utilizado como plataforma para dous cribados publicados en 2011 na revista Nature. Nun dos estudos, o modelo utilizouse como ferramenta para comprender a importancia funcional de xenes que se sabe que son amplificados e sobreexpresados nos melanomas humanos. Un xene chamado SETDB1, aceleraba marcadamente a formación do tumor no sistema do peixe cebra, o que demostraba a súa importancia como novo oncoxene de melanoma. Isto era especialmente significativo porque o SETDB1 está implicado na regulación epixenética á que cada vez se lle dá máis importancia como un feito central na bioloxía dos tumores.
Noutro estudo, fíxose un esforzo para tomar como diana terapéutica o programa xenético presente na célula da crista neural orixe do tumor utilizando un cribado químico. Isto revelou que a inhibición da proteína DHODH (feita por unha pequena molécula chamada leflunomida) impedía o desenvolvemento das células nai da crista neural, as cales finalmente dan lugar ao melanoma por medio de interferencia co proceso de elongación transcricional. Como esta estratexia está pensada para tomar como diana a "identidade" da célula de melanoma en vez dunha soa mutación xenética, a leflunomida pode ser útil no tratamento do melanoma humano.
Casal Faller
Durante as festas, xeralmente móntase na rúa unha carpa que pode estar entaboada, xa que as actividades na rúa xuntan moitísima máis xente na rúa que a que participa regularmente durante o resto do ano no casal.
Peixe cebra
Doenzas cardiovasculares
Na investigación cardiovascular, o peixe cebra foi utilizado para servir como modelo para a coagulación do sangue, desenvolvemento de vasos sanguíneos, insuficiencia cardíaca, e defectos conxénitos do corazón e doenzas renais.
Sistema inmunitario
En programas de investigación da inflamación aguda, que é un importante proceso fundamento de moitas doenzas, os investigadores estableceron un modelo do peixe cebra da inflamación e a súa resolución. Esta aproximación permite un estudo detallado dos controis xenéticos da inflamación e a posibilidade de identificar novos fármacos potenciais.
Doenzas infecciosas
Como o sistema inmunitario está relativamente conservado entre o peixe cebra e os humanos, moitas doenzas infecciosas humanas poden ser modelizadas co peixe cebra. As primeiras etapas da vida transparentes do peixe cebra son moi axeitadas para a disección xenética e toma de imaxes in vivo das interaccións hóspede-patóxeno. Establecéronse modelos de peixe cebra para un amplo rango de patóxenos parasitos, virais e bacterianos; por exemplo, o modelo do peixe cebra para a tuberculose dá a oportunidade de estudar os mecanismos da patoxénese das micobacterias. Ademais, desenvolveuse unha tecnoloxía robótica para os cribados de fármacos antimicrobianos de alta resolución utilizando os modelos de infección do peixe cebra.
Reparación de danos na retina
Outra característica notable do peixe cebra é que posúe catro tipos de células cono, con células sensibles ao ultravioleta que suplementan os subtipos de conos para o vermello, verde e azul que se encontran en humanos. O peixe cebra pode así observar un amplo espectro de cores. A especie tamén se estuda para comprender mellor o desenvolvemento da retina; en especial, como os conos da retina se dispoñen formando o chamado "mosaico de conos". O peixe cebra, xunto con outros peixes teleósteos, ten unha grande precisión na súa disposicións dos conos na retina.
Este estudo das características da retina do peixe cebra foi extrapolado tamén á investigación médica. En 2007, investigadores da University College de Londres obtiveron un tipo de células nai adultas de peixe cebra que se encontran nos ollos de peixes e mamíferos que se desenvolven en neuronas na retina. Estas células de mamífero podían ser inxectadas nos ollos para tratar doenzas que danan as neuronas da retina e aplicadas en moitas enfermidades oculares, como a dexeneración macular, glaucoma, e cegueira relacionada coa diabete. Os investigadores estudaron as células gliais de Múller dos ollos humanos a idades desde os 18 meses aos 91 anos, e puideron facer que se desenvolveran en todos os tipos de neuronas retinianas. Foron tamén quen de cultivalas facilmente no laboratorio. As células nai migraban con éxito ás retinas lesionadas de ratas de laboratorio, e adquirían as características das neuronas que as rodeaban. O equipo está traballando no desenvolvemento do mesmo procedemento con humanos.
Descubrimento de fármacos
Como se demostrou en programas de investigación que seguen en marcha, o modelo do peixe cebra permite aos investigadores non só identificar os xenes que poderían estár detrás de certas doenzas humanas, senón tamén desenvolver novos axentes terapéuticos nos programas de descubrimento de fármacos. Os embrións de peixe cebra demostraron ser un modelo de ensaio teratolóxico rápido, eficiente en custo, e fiable.
Arada
O topónimo galego Arada pode referirse a:
Canido
O topónimo galego Canido fai referencia a lugares poboados de canas salvaxes. Dá nome a:
Bosque do Teixedelo
O bosque do Teixedelo, nome que recibe tanto en galego coma en leonés (Bosque del Tejedelo en castelán), é un bosque de teixos milenarios que se atopa situado na localidade de Requeixo de Seabra, na bisbarra de Seabra, ao noroeste da provincia de Zamora.
O Teixedelo encóntrase a 1350 m de altitude, nunha aba cunha pendente do 20%, orientada ao norte. Cérrase ao avesedo dun pequeno canto da serra Gamoneda, dentro dun val entre penas de granito e lousa, escavado polos glaciares dos xeos cuaternarios. Téndese sobre un chan ácido, de pouca materia orgánica.
Este espazo está xestionados pola Xunta de Castela e León e forma parte da Rede Natura 2000. Tamén é unha Zona de especial protección para as aves (ZEPA).
Vexetación
Na actualidade este bosque posúe valiosos exemplares de teixos milenarios, distribuídos en dúas "manchas" principais (visto dende arriba, os teixos xeran unha característica mancha verde que destaca na paisaxe), por unha delas transcorre a ruta turística deste espazo natural. Estas árbores teñen un alto valor ecolóxico, bioxeográfico e cultural, presente en pequenas zonas por España, entre as que sobresae por extensión e antigüidade, esta de Requeixo de Seabra.
Este bosque ten unha grande antigüidade e gozaba dunha grande extensión; porén, a talla de exemplares e os cambios lixeiros no clima, que virou máis seco, e bruscos na temperatura fixeron retroceder a esta especie, non só neste lugar senón tamén a nivel mundial. Os ameneiros e os salgueiro acompañan os regatos que discorren pola contorna, xunto a bidueiro, castiñeiros, acivros, abeleira e cancereixos. Rodeando os teixos encontramos un bosque mesto de cerquiños.
Os teixos ocupan 139 ha dun bosque de máis de 1000 anos de idade, no que conviven os vellos e os seus herdeiros máis novos. Estes vellos exemplares están resgardados por un ambiente fresco e sombrizo, alternando entre o frío e a seca, mais cuberto en moitas ocasións pola néboa.
Fauna
Corzos, martas e raposos son os mamíferos que se desenvolven neste bosque, aínda que nos últimos anos se observou un forte descenso de exemplares. En canto ás aves podemos encontrar tordos, ferreiriños abelleiros, paporrubios, gaios e noitébregas. Multitude de exemplares máis poboan este bosque e os seus arredores, como a papuxa do mato, o picapeixe, a cotovía pequena ou a escribenta das hortas, así como a aguia real, a cegoña branca e o miñato queimado. Os invertebrado son abundantes na zona, así como pequenos seres que albergan os regueiros, como a ra patilonga ou as larvas de píntega.
Sendeirismo
O camiño comeza ascendendo por riba do val do río Castro, atravesando antigos pasteiros, cubertos de breixos e xestas. Tras eles a costa cesa e o sendeiro intérnase pola carballeira, con abundancia de fento. A ruta transcorre polo río Castro e a Pena do Veladero, onde hai un miradoiro dende o cal se ve gran parte do bosque. Nestas zonas desenvólvense teixos novos entre as demais árbores. No interior do bosque poderemos encontrar os teixos milenarios.
Beta
miniatura|150px|dereita|Maiúscula e minúscula da letra beta.
Beta é a segunda letra do alfabeto grego (βῆτα); equivale ao /b/, son oclusivo labial sonoro, e adoita transcribirse como b. O seu nome provén do da segunda letra do alfabeto fenicio bēt. Como signo numérico representaba o dous. En maiúscula serve tamén para designar o segundo canto da Ilíada de Homero e en minúscula o segundo da Odisea.
Solidificación
miniatura|upright|Este diagrama mostra a nomenclatura para as diferentes transicións de fase a súa relación coa variación da [[entalpía.]] A solidificación é un proceso físico que consiste no cambio de estado na materia pasando de líquido a sólido segundo a variación da temperatura.
La Centuria
Historia e características
Apareceu en xuño de 1917 co subtítulo Revista neosófica-Orense-España. Estaba dirixida por Vicente Risco, e os seus administradores foron Arturo Noguerol e Florentino Cuevillas. Foi unha publicación literaria de corte modernista e un intento de renovar o panorama intelectual da Galicia da época desde unha posición inconformista e inadaptada. Nas súas páxinas publicaron un amplo grupo de escritores situados entre o simbolismo e o modernismo como Xavier Bóveda, Eduardo del Palacio, Ramón Villarino de Sáa, Primitivo Rodríguez Sanjurjo, Francisco Álvarez de Nóvoa e Rafael Cansinos Assens. Tamén incluíu as primeiras entregas literarias de Otero Pedrayo. Os debuxos das portadas son de Risco, Ramón París e Jesús Soria.
A presenza do futuro grupo Nós ten compoñentes moi diversas: Cuevillas publicou ensaios en castelán sobre "Rusia y su revolución" e Arturo Noguerol unha serie de notas de socioloxía política, todos en castelán. A única colaboración en galego é o poema "As florinhas dos tojos" de Antonio Noriega Varela. Xunto a eles, apareceron entregas de autores máis vangardistas como Evaristo Correa Calderón e o poema filosófico "El reproche de mi alma" de Cansinos Assens. Entre as notas curiosas, os traballos de Primitivo R. Sanjurjo e os horóscopos asinados co seu pseudónimo Beta Herculis. Outros colaboradores foron Emilio Amor, E. Álvarez, Benito Fernández, Eduardo del Palacio e Sebastián Risco.
A revista foi a plataforma de Risco para abrir portas no mundo cultural galego, coa difusión na súa sección "Letras contemporáneas" de escritores como Mallarmé, Rimbaud, Meredith, Tagore, Chesterton, Gustav Kahn etc. O mesmo Risco publicou o seu “Preludio a toda estética futura”, unha reflexión intelectual arredor da arte como fuxida da realidade e a defensa da vocación elitista do artista.
Só apareceron sete números, rematando en xullo de 1918.
Proteína activadora por catabolito
miniatura|250px|Operón lac (a proteína activadora por catabolito aparece etiquetada como "CAP protein.")
A proteína activadora por catabolito, abreviada como CAP (catabolite activator protein), tamén chamada proteína receptora de AMPc ou CRP (do inglés cAMP receptor protein) é unha proteína dímera, que ao unirse á AMPc actívase e estimula a transcrición dos xenes do operón da lactosa da bacteria Escherichia coli. O complexo CAP-AMPc é necesario para a unión da ARN polimerase ao promotor dos xenes do operón lac.
A CAP é un activador transcricional con forma de homodímero en solución. Cada subunidade consta dun dominio de unión a ligando na rexión N-terminal (ou CAPN, residuos 1-138), que tamén é responsable da dimerización da proteína, e un dominio de unión ao ADN na rexión C-terminal (ou DBD, residuos 139-209). Dúas moléculas de AMP cíclico (AMPc) funcionan como efectores alostéricos ao unirse aos dímeros da CAP con cooperatividade negativa, incrementando a afinidade da proteína polo ADN. Os niveis de AMPc citosólico increméntanse cando a cantidade de glicosa dentro da célula é baixa, pero a lactosa está facilmente dispoñible.
A CAP ten unha estrutura característica de hélice-xiro-hélice que lle permite unirse aos sucos maiores do ADN. As dúas hélices refórzanse mutuamente, provocando un xiro de 43° na estrutura, o que orixina un xiro xeral de 94° no ADN unido á CAP.
Isto abre a molécula de ADN, permitindo que a ARN polimerase se una e transcriba os xenes envolvidos no catabolismo da lactosa. Así, a CAP potencia a expresión do operón lac cando está presente a lactosa e non hai glicosa, pero non se hai glicosa dispoñible. Isto indica a maior facilidade que ten a célula para metabolizar a glicosa en comparación coa lactosa. A célula "prefire" glicosa sempre que a haxa, e, si está dispoñible, o operón lac no está activado (e non importa se ademais hai tamén lactosa ou non). Se a célula non ten máis remedio porque non hai glicosa, utiliza a lactosa se está presente. Este é un xeito eficaz de integrar dous sinais diferentes.
Atol Tepoto Sur
Tepoto é un dos tres atois das illas Raevski, no arquipélago das Tuamotu na Polinesia francesa. Chámase Tepoto Sur para distinguilo de Tepoto Norte situado nas illas da Decepción no mesmo arquipélago. Administrativamente depende de Katiu, comuna asociada á comuna de Makemo.
Xeografía
É un atol ovalado de 3 km de longo e 2,4 km de ancho, cunha superficie emerxida de 1,8 km², máis 2,7 km² de arrecifes e 1,6 km² da lagoa interior. Datos do Institut de recherche pour lle développement É o atol máis pequeno da Polinesia francesa. Está situado a 20 km ao suroeste de Hitier. A lagoa interior dispón dun paso navegable.
Gamma
miniatura|150px|dereita|Maiúscula e minúscula da letra gamma. Nome da terceira letra do alfabeto grego (γ&#X1F71;μμα); equivale ao /g/, son oclusivo gutural sonoro; cando vai seguido de kappa, gamma ou khi lese /ŋ/ (n velar). Adoita transcribirse como g ante a, o e u, e como x, ante e e i. O seu nome provén do da terceira letra do alfabeto fenicio gīmel. Como signo numérico representaba o tres. En maiúscula serve tamén para designar o terceiro canto da Ilíada de Homero e en minúscula o terceiro da Odisea.
Estro
miniatura|250px|[[Impalas machos pelexando durante a época de celo.]] 250px|miniatura|Dous [[Cervo común|cervos machos loitando polas femias na época de celo.]] Chámase estro, época de celo, ou simplemente celo, ao período no que os animais mamíferos están receptivos sexualmente. O adxectivo correspondente é estral (por exemplo, ciclo estral).
Nas femias dos mamíferos a época de celo é o período no que son receptivas sexualmente, é dicir, o momento en que aceptan ao macho para reproducírense. Durante esta etapa ocorre a ovulación.
O período estral repítese ciclicamente nas femias dunha especie a partir da primeira ovulación, e cóntase en función destas a partir de entón e até a final do período de fecundidade. A súa frecuencia varía notabelmente en función da especie, desde unhas horas até varios días ou meses.
Nas mulleres existe un ciclo de actividade ovárica en virtude do cal existen cambios fisiolóxicos en todo o seu aparello reprodutor e do cal derivan certos cambios condutuais. Porén, como nas mulleres a aceptación sexual non se circunscribe a unha parte do ciclo reprodutivo (cousa que si sucede na maior parte dos animais, aínda que existan excepcións como o bonobo, Pan paniscus), non se debería usar o termo estro en femias como a humana, nas que dita aceptación sexual é independente do ciclo reprodutivo.