cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ateísmo
Alta Idade Media e Renacemento
Durante a Alta Idade Media, o mundo islámico experimentou unha Idade de Ouro. Da man de avances na ciencia e filosofía, as terras de Arabia e Persia produciron francos racionalistas e ateos, entre eles Ibn al-Warraq (século IX), Ibn al-Rawandi (827-911), Al-Razi (854-925) e Al-Maʿarri (973-1058). Al-Ma'arri ensinou que a relixión é tan só un «mito inventado polos antigos» e que hai persoas «de dúas clases: aquelas con cerebros, pero sen relixión, e aquelas con relixión, pero sen cerebro». A pesar de ser escritores relativamente prolíficos, case ningún dos seus escritos sobreviviron e os poucos que o fixeron foi preservado na súa maioría a través de citas e fragmentos en obras posteriores por apoloxéticos musulmáns no seu intento por refutalos. Ademais, outros eruditos da Idade de Ouro asociáronse co pensamento racionalista e o ateísmo, aínda que a actual atmosfera intelectual do mundo islámico e a escasa evidencia sobrevivente fai deste punto un obxecto de debate. miniatura|170px|esquerda|[[William de Ockham|Guillerme de Ockham (c. 1287-1347), frade franciscano e escolástico inglés.]] A divulgación de puntos de vista ateos era rara en Europa durante a Alta Idade Media e a Idade Media (véxase Inquisición medieval), mentres que a metafísica e a teoloxía eran os intereses dominantes no concernente á relixión. Houbo, con todo, movementos dentro deste período que impulsaron concepcións heterodoxas do deus cristián, incluídas diferentes consideracións da natureza, transcendencia e cognoscibilidade de Deus. Individuos e grupos, tales como Xoán Escoto Eríxena, David de Dinant, Amalrico de Bena e os Irmáns do libre espírito mantiveron puntos de vista cristiáns con tendencias panteístas. Nicolás de Cusa sostivo unha forma de fideísmo que chamou docta ignorantia («ignorancia aprendida»), que afirma que Deus está máis aló de toda categorización humana e por tanto o seu coñecemento limítase á conxectura. Guillerme de Ockham inspirou tendencias antimetafísicas coa súa limitación nominalista do coñecemento humano a obxectos concretos e afirmou que a esencia divina non pode ser aprehendida polo intelecto humano, xa sexa racional ou intuitivamente. Os seguidores de Ockham, como Xoán de Mirecourt e Nicolaus de Autricuía promoveron esta epistemoloxía. A división resultante entre a fe e a razón influíu posteriormente a teólogos radicais e reformistas como John Wycliffe, Jan Hus e Martiño Lutero.
O Renacemento desempeñou un gran papel en ampliar o ámbito do librepensamento e a investigación escéptica. Individuos como Leonardo da Vinci buscaron a experimentación como medio de explicación e opuxéronse aos argumentos de autoridade relixiosa. Outros críticos da relixión e a Igrexa durante este tempo inclúen a Nicolás Maquiavelo, Bonaventure des Périers, Michel de Montaigne e François Rabelais.
Idade Moderna
miniatura|[[Baruch de Spinoza (1632-1677), unha das principais figuras do racionalismo e predecesor influente da Ilustración. Identificou á filosofía e a ciencia como os medios para descubrir e experimentar a Deus, en lugar do asombro e a submisión reverencial. Sinalou que as últimas só orixinan á superstición e a subordinación cega ás autoridades eclesiásticas; mentres que as primeiras conducen á iluminación, a liberdade e a benaventuranza verdadeira (a paz mental). ]] O historiador Geoffrey Blainey escribiu que a reforma protestante achandou o camiño para a crítica atea á autoridade da Igrexa católica, quen á súa vez «discretamente inspirou a outros pensadores para que atacasen a autoridade das novas igrexas protestantes». O deísmo gañou influencia en Francia, Prusia e Inglaterra. O filósofo Baruch de Spinoza foi «probablemente o primeiro autoproclamado “semiateo“ coñecido no mundo cristián da idade moderna» de acordo con Blainey. Spinoza cría que as leis da natureza explicaban o funcionamento do universo e en 1661 publicou o seu Korte Verhandeling van God, de mensch en deszelvs welstand (Tratado breve sobre Deus, o home e a felicidade).
A crítica ao cristianismo volveuse cada vez máis frecuente durante os séculos XVII e XVIII, especialmente en Francia e Inglaterra, onde ao parecer existiu malestar relixioso segundo fontes da época. Algúns pensadores protestantes, como Thomas Hobbes, defenderon unha filosofía materialista e o escepticismo cara aos sucesos sobrenaturais, mentres que Spinoza rexeitou á divina providencia en favor dun naturalismo panenteísta. A fins do século XVII, apoiouse abertamente o deísmo por parte de intelectuais como John Toland, quen acuñou o termo «panteísta».
O primeiro ateo explícito coñecido foi o crítico da relixión alemán Matthias Knutzen a través dos seus tres escritos de 1674. Foi seguido por outros dous escritores: o filósofo exxesuita polaco Kazimierz Łyszczyński e, nos anos 1720, o sacerdote francés Jean Meslier. Co paso ao século XVIII, destacaron novos pensadores abertamente ateos, como o barón d'Holbach, Jacques-André Naigeon e outros materialistas franceses. John Locke en contraste, aínda que defensor da tolerancia, exhortaba ás autoridades a non tolerar o ateísmo, pois cría que a negación da existencia de Deus socavaría a orde social e conduciría ao caos.
David Hume desenvolveu unha epistemoloxía escéptica baseada no empirismo e a filosofía de Immanuel Kant cuestionou fortemente sequera a posibilidade de obter coñecemento metafísico. Ambos os filósofos obxectaron os cimentos da teoloxía natural e criticaron os argumentos clásicos da existencia de Deus. miniatura|esquerda|upright|[[Das Wesen des Christentums (A esencia do cristianismo) (1841) de Ludwig Feuerbach sería unha grande influencia para filósofos como Friedrich Engels, Marx, David Strauss, Nietzsche e Stirner. Feuerbach considerou a Deus un invento humano e ás actividades relixiosas unha forma de satisfacción de desexos. Grazas a esta obra considéraselle o pai da antropoloxía da relixión moderna.]] miniatura|[[Voltaire (1694-1778), escritor e filósofo francés do Século das Luces. Criticou os abusos de poder da Igrexa católica e avogou pola liberdade de culto, a liberdade de expresión e a separación Igrexa-Estado. ]]
Blainey notou que aínda que se recoñece amplamente a gran contribución de Voltaire ao pensamento ateo da Revolución Francesa, o filósofo francés consideraba que o temor a Deus desalentaba maiores disturbios, nas súas palabras «Se deus non existise, sería necesario inventalo». En Reflections on the Revolution in France (Reflexións sobre a Revolución francesa) (1790), o filósofo Edmund Burke denunciou ao ateísmo de ser unha «camarilla literaria» que formara «fai algúns anos unha especie de plan regular para destruír a relixión cristiá. Perseguiron esta meta cun grao de fervor que ata agora soo se descubrio polos propaladores de certo sistema de devoción. [...] Estes pais do ateísmo teñen un fanatismo propio». Con todo, Burke afirmou que «o home é por constitución un animal relixioso» e «o ateísmo está en contra non só da nosa razón, senón dos nosos instintos; e [...] non pode prevalecer por moito».
O barón d'Holbach foi unha figura prominente da Ilustración francesa e lémbraselle principalmente polo seu ateísmo e os seus voluminosos escritos contra a relixión, dos cales o máis famoso foi Système de la Nature (1770) e en menor medida Le christianisme dévoilé (O cristianismo desvelado).
Tamén é importante a figura de Jean Meslier, sacerdote católico da parroquia de Étrépigny (preto de Mézières, Ardenas, Francia). Despois de traballar durante uns 40 anos con dilixencia e insospeitable aparencia de fe, ao morrer en 1729 deixou dúas sorprendentes cartas e unha grande obra de preto de 3500 páxinas impresas con argumentos contra a existencia de Deus, que foron posteriormente publicados por Voltaire en 1762.
Unha das metas da Revolución francesa foi a reestruturación e a subordinación do clero con respecto ao Estado a través da Constitución civil do clero. Os intentos por facela cumprir levaron a violencia anticlerical e a expulsión de moitos clérigos de Francia, o que se prolongou ata a Reacción de Termidor. O grupo radical dos xacobinos tomou o poder pola forza en 1793, o que inaugurou o Reino do Terror. Os xacobinos eran deístas e introduciron o Culto do ser supremo como a nova relixión de estado en substitución ao catolicismo. Algúns ateos seguidores de Jacques Hébert buscaron establecer no seu lugar un Culto da razón, unha forma de pseudorrelixión atea cunha deusa que personificaba á razón. O período napoleónico proseguiu a institucionalización da secularización da sociedade francesa e expandiu a revolución ata o norte de Italia, coa esperanza de crear repúblicas influenciables.
Durante a segunda metade do século XIX, o ateísmo alcanzou protagonismo baixo a influencia de filósofos racionalistas e librepensadores. Moitos filósofos alemáns prominentes desta época negaron a existencia de deidades e foron críticos da relixión, tales como Ludwig Feuerbach, Arthur Schopenhauer, Max Stirner, Karl Marx e Friedrich Nietzsche.
G.J. Holyoake foi a última persoa (1842) en ser encarcerada en Gran Bretaña debido a crenzas ateas. Stephen Law afirma que Holyoake "acuñou orixinalmente o termo 'secularismo'".
Desde 1900
miniatura|170px|esquerda|Portada de [[Bezbozhnik en 1929, revista da Liga dos Ateos Militantes. Móstrase o primeiro plan quinquenal da Unión Soviética esmagando aos deuses das relixións abrahámicas.]]
O ateísmo avanzou en moitas sociedades durante o século XX, especialmente na forma de ateísmo práctico. O pensamento ateo atopou aceptación nunha gran variedade doutras filosofías máis amplas, como o existencialismo, o obxectivismo, o humanismo secular, o nihilismo, o anarquismo, o positivismo lóxico, o marxismo, o feminismo e o movemento racionalista e científico.
Mentres que Geoffrey Blainey escribiu que «os líderes máis desapiadados da segunda guerra mundial foron ateos e seculares que eran intensamente hostís cara ao xudaísmo e o cristianismo», Richard Madse sinalou que tanto Adolf Hitler como Iosif Stalin abriron e pecharon igrexas por un asunto de conveniencia política e Stalin suavizou a súa oposición ao cristianismo co fin de mellorar a aceptación pública do seu réxime durante a guerra. Blackford e Schüklenk escribiron que «a Unión Soviética foi innegablemente un estado ateo, e o mesmo aplica ao maoísmo chinés e ao fanático réxime dos khmer vermellos de Pol Pot en Camboxa na década de 1970. Iso, con todo, non demostra que as atrocidades realizadas por estes ditadores totalitarios fosen o resultado de crenzas ateas, levadas a cabo no nome do ateísmo ou motivadas fundamentalmente polos aspectos ateos dos pertinentes tipos de comunismo». miniatura|170px|[[Bertrand Russell (1872-1970), filósofo e lóxico inglés.]] O positivismo lóxico e o cientificismo achandaron o camiño para o neopositivismo, a filosofía analítica, o estruturalismo e o naturalismo. O neopositivismo e a filosofía analítica descartaron ao racionalismo clásico e á metafísica en favor do empirismo estrito e do nominalismo epistemolóxico. Ateos como Bertrand Russell rexeitaron enfaticamente a crenza en Deus. Nos seus primeiros traballos, Ludwig Wittgenstein tentou separar a linguaxe metafísica e sobrenatural do discurso racional. Alfred Jules Ayer afirmou a non verificabilidade e a carencia de significado das declaracións relixiosas e avogou polas ciencias empíricas. En relación a isto, o estruturalismo aplicado de Lévi-Strauss atribuíu a orixe da linguaxe relixiosa ao subconsciente humano e negou o seu significado transcendental. J. N. Findlay e J. J. C. Smart sostiveron que a existencia de Deus non é loxicamente necesaria. Os naturalistas e os materialistas monistas como John Dewey consideraron ao mundo natural como a base de todo e negaron a existencia de Deus ou a inmortalidade.
Outros desenvolvementos
Outros líderes loitaron contra o hinduísmo e os brahmas por discriminar e dividir á xente en nome da casta e a relixión. Isto púxose de relevo en 1956 cando E. V. Ramasamy, un prominente activista ateo da India coñecido como Periyar, organizou a erección da estatua dun deus hindú nunha representación humilde e fixo declaracións antiteístas.
Vashti McCollum converteuse nun emblema ateo en 1948 ao demandar ante a Corte Suprema dos Estados Unidos a abolición da educación relixiosa nas escolas públicas do país. Madalyn Murray O'Hair foi quizais unha das ateas estadounidense máis influentes. En 1963 presentou ante a Corte Suprema o caso Murray v. Curlett, a cal fallou a favor da prohibición da oración obrigatoria nas escolas públicas. En 1966 e en resposta ao movemento teolóxico de Deus esta morto, a revista Time preguntou «Esta morto Deus?» e revelou que case a metade de todas as persoas no mundo vivían baixo un poder antirrelixioso e millóns delas en África, Asia e América do Sur parecían carecer de coñecemento sobre o deus da teoloxía cristiá. A Freedom From Religion Foundation foi fundada en 1976 por Anne Nicol Gaylor e a súa filla, Annie Laurie Gaylor, nos EE. UU., e concedéuselle recoñecemento nacional en 1978. Esta promove a separación Igrexa-Estado.
Desde a caída do Muro de Berlín, o número de réximes activamente antirrelixiosos reduciuse considerablemente. En 2006, Timothy Shah do Pew Research Center observou «unha tendencia mundial entre todos os principais grupos relixiosos, onde os movementos baseados en Deus e na fe, en xeral, están a aumentar cada vez máis a súa confianza e influencia con respecto a movementos e ideoloxías seculares». Con todo, Gregory S. Paul e Phil Zuckerman consideran que isto é un mito e suxiren que a situación real é moito máis complexa e matizada.
No 2012, realizouse en Arlington, Virxinia a primeira conferencia de Women in Secularism (Mulleres no laicismo). A Secular Woman organizouse no 2012 como unha organización nacional dirixida a mulleres irrelixiosas. O movemento do feminismo ateo comezou a enfocarse en loitar contra o sexismo e o acoso sexua l. En agosto de 2012, Jennifer McCreight (a organizadora do Boobquake) fundou un movemento ateo coñecido como Atheism Plus ou A+, que «aplica o escepticismo a todo, incluíndo os problemas sociais como o sexismo, racismo, política, pobreza e crime».
En 2013 o primeiro monumento ateo erixido en propiedade do goberno estadounidense inaugurouse fronte ao xulgado de Bradford County (Florida), á beira do monumento dos dez mandamentos. A obra foi financiada pola Stiefel Freethought Foundation e consiste nunha banca de 680 quilos de granito con citas inscritas de Thomas Jefferson, Benjamin Franklin e Madalyn Murray O'Hair.
Novo ateísmo
miniatura|Os «[[Novo ateísmo|Catro xinetes do Non-Apocalipse» (en sentido horario desde esquina sup. esq.): Richard Dawkins, Christopher Hitchens, Daniel Dennett e Sam Harris.]]
O novo ateísmo é un movemento dalgúns escritores ateos anglosaxóns de principios do século que propugnan que «a relixión non debería simplemente tolerarse, senón que debe ser contrarrestada, criticada e exposta á argumentación racional onde queira que se manifeste a súa influencia».
Usualmente recoñécese a Sam Harris, Daniel C. Dennett, Richard Dawkins, Victor J. Stenger e Christopher Hitchens como líderes do recente movemento, posto que varios dos seus libros superventas, publicados entre 2004 e 2007, conforman a base da maior parte do discurso do novo ateísmo.
Este movemento busca disociarse do ateísmo político de masas que gañou forza en varias nacións no século XX. Nos seus libros, sinalouse aos atentados motivados pola relixión do 11-S e o éxito parcial dos intentos do Discovery Institute por cambiar nos Estados Unidos o currículo escolar en ciencias e incluír ideas creacionistas, co apoio de George W. Bush en 2005, como mostras da necesidade de avanzar cara a unha sociedade atea.
Demografía
Cuantificar o número de ateos no mundo é unha tarefa difícil. Os participantes de enquisas de crenzas relixiosas poden definir «ateísmo» de distintas maneiras ou trazar diferentes liñas entre ateísmo, irrelixión e crenzas relixiosas e espirituais non teístas. Deste xeito, un hinduísta ateo identificaríase como hindú, a pesar de tamén ser ateo. Unha enquisa de 2010 publicada na Encyclopædia Britannica descubriu que os irrelixiosos constituían o 9,6 % da poboación mundial e os ateos o 2,0 %, cunha ampla maioría asiática. Esta cifra non inclúe aos seguidores de relixións ateas, como certos budistas. A media da variación anual do ateísmo entre o 2000 e o 2010 foi de -0,17 %. Unha cifra maior estima o número de ateos e agnósticos totais en 1100 millóns. miniatura|500px|Porcentaxe de ateos e agnósticos no mundo (2007). En termos mundiais, aínda que existen ateos e agnósticos en todos os países do mundo, o seu número é máis reducido en países pobres e menos desenvolvidos que nos países ricos e industrializados. De acordo co psicólogo evolucionista Nigel Barber, o ateísmo florece onde a maioría das persoas se senten economicamente seguras, particularmente no modelo nórdico e as socialdemocracias de Europa, xa que existe unha menor incerteza achega do futuro grazas ás extensas redes de seguridade social e a unha mellor atención médica que logran unha maior calidade e expectación de vida na súa poboación; en contraste coas nacións subdenvolvidas, onde virtualmente non hai ateos.
Por áreas xeográficas
miniatura|300px|Porcentaxe de cidadáns europeos que responderon «Non creo que existe algunha clase de espírito, deus ou forza suprema» no [[eurobarómetro de 2005. ]] A edición de xuño de 2005 do eurobarómetro revelou que o 18 % da poboación europea identifícase con «Non creo que existe algunha clase de espírito, deus ou forza suprema», fronte ao 52 % que elixiu «Creo que existe un deus» e o 27 % que se decidiu por «Creo nalgunha clase de espírito ou forza suprema». Nun extremo sitúanse os franceses (33 % de ateísmo), os checos (30 %) e os belgas e neerlandeses (ambos no 27 %). No cabo oposto están Polonia, Irlanda (4 %) e Romanía. Móstranse ademais diferenzas por sexos, clases de idade, orientación política e nivel cultural: as mulleres, os maiores, os que se consideran de dereitas e aqueles de menor educación formal teñen unha maior tendencia a crer en deus.
Unha enquisa realizada a fins do 2006 e publicada no Financial Times estudou a poboación dos Estados Unidos e de cinco países europeos. A taxa máis baixa do ateísmo correspondeu aos Estados Unidos con tan só 4 %, mentres que en Europa estas foron considerablemente maiores: Italia (7 %), España (11 %), Gran Bretaña (17 %), Alemaña (20 %) e Francia (32 %).
De acordo ao eurobarómetro do 2010, a porcentaxe da poboación que contestou «Non creo que existe algunha clase de espírito, deus ou forza suprema» varía desde Romanía (1 %), Malta (2 %), Chipre (3 %), Grecia (4 %), Polonia (5 %), ata Estonia (29 %), Países Baixos (30 %), Suecia (34 %), República Checa (37 %) e Francia (40 %), cunha media global do 20 % para a Unión Europea. De acordo co Australian Bureau of Statistics, o 22 % dos australianos decláranse «sen relixión», unha categoría que inclúe aos ateos. Entre o 64 e o 65 % dos xaponeses e o 81 % dos vietnamita son ateos, agnósticos ou non cren en deus algún. Nos Estados Unidos, houbo un incremento da identidade atea entre 1 e 5 puntos porcentuais entre os anos 2005 e 2012, e unha caída moito maior de 13 puntos naqueles que se chamaban «relixiosos», desde un 73 a un 60 % De acordo a un informe do 2012 de Pew Research Center, o 2,4 % dos estadounidenses adultos identifícase como ateos, maior ao 1,6 % do 2007, e dentro dos non afiliados a unha relixión (19,6 %) os ateos representaban o 12 %.
Relixiosidade e educación
Un estudo dos Estados Unidos observou unha correlación positiva entre o nivel de educación e a irrelixión, o agnosticismo e o ateísmo, e unha enquisa na UE atopou unha correlación positiva entre o abandono escolar prematuro e a crenza nun deus. A diferenza entre ricos e pobres esténdese ao campo dos estudos; segundo o Global Index of Religiosity and Atheism elaborado por Gallup International en 2012, o grao de ateísmo entre os licenciados ascende ao 19 %, fronte ao 7 % dos que non teñen estudos, e o número de crentes diminúe a medida que sobe o nivel de estudos das persoas. Tamén é común atopar altos niveis de escepticismo en países con gobernos socialistas (ver ateísmo de estado), como o son Corea do Norte, Vietnam e China, e por razóns históricas en Rusia (ver URSS).
En 1914, James H. Leuba publicou que o 58 % de 1000 científicos estadounidenses expresaron «escepticismo ou dúbida na existencia do deus xudeocristián». O estudo repetiuse en 1996 e produciu unha porcentaxe similar do 61 %. En 1998 Nature publicou un artigo que suxire que a crenza nun deus persoal ou nun máis aló estaba no seu punto máis baixo de todos os tempos entre os membros da Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos: só o 7,0 % cría nun deus persoal, en contraste con máis do 85 % da poboación xeral nacional; aínda que este estudo foi criticado por Rodney Stark e Roger Finke pola súa definición de crenza en deus: «Creo nun deus a quen podo rezar coa esperanza de recibir unha solución».
En 2009 o Pew Research Center cuantificou a relixiosidade entre os científicos membros do Asociación Estadounidense para o Avance da Ciencia e atopou que «un pouco máis da metade dos científicos (51 %) cren nalgunha clase de deidade de poder superior; en concreto, 33 % dos científicos di crer en deus, mentres que un 18 % cre nun espírito universal». Unha enquisa publicada no Journal of Xeral Internal Medicine en 2005 informou que o 76 % dos médicos nos Estados Unido cría nun Deus, superior ao 7 % da Academia Nacional de Ciencias, pero aínda menor ao 85 % da poboación xeral. Aínda que case tan relixiosos como aquela, as súas relixións concretas a miúdo diferían das dos seus pacientes.
Frank Sulloway do Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT) e Michael Shermer da Universidade Estatal de California dirixiron un estudo sobre unha mostra de adultos estadounidenses «acreditados» (o 12 % posuía un doutoramento e o 62 % un grao universitario): o 64 % cría en Deus, e existía unha correlación que indicaba que a convicción relixiosa diminuía a maior nivel educativo. O sociólogo Philip Schwadel atopou que maiores niveis educativos non só están asociados cun incremento na participación relixiosa e costumes relixiosos na vida cotiá, senón que tamén están correlacionados cunha maior tolerancia á oposición pública á relixión dos ateos e un maior escepticismo cara a «posturas relixiosas exclusivistas e o literalismo bíblico».
Relixiosidade e intelixencia
Tamén se examinou a relación entre a relixiosidade e a intelixencia. En 1958, o profesor Michael Argyle da Universidade de Oxford analizou sete estudos que investigaban a relación entre a actitude relixiosa e o coeficiente intelectual (CI) dos estudantes escolares e universitarios dos Estados Unidos. Aínda que se atopou unha clara correlación negativa, a análise non identificou a causalidade, pero notou que factores como un contexto familiar autoritario e a clase social tamén desempeñaban un papel na relixiosidade.
Unha revisión sistemática do 2013 analizou os 63 estudos sobre o tema. 53 mostraban que a intelixencia analítica estaba correlacionada negativamente coa relixiosidade, dos que 35 alcanzaron significancia estatística, mentres que outros 10 atoparon unha correlación positiva, aínda que destes últimos só foi significativa en dous. O metaanálise revelou que a relixiosidade está correlacionada negativamente coa intelixencia. Esta asociación é máis forte en adultos que en nenos e adolescentes en idade escolar. Dado o anterior, os seus autores propuxeron tres posibles explicacións:
Pasiflora azul
A pasiflora azul (Passiflora caerulea) é a planta máis común dentro do seu xénero (Passiflora), orixinalmente nativa de América do Sur. Malia ter unha orixe tropical e subtropical, é máis resistente ás baixas temperaturas ca outras especies do mesmo xénero, como é o caso do maracuxá (Passiflora edulis). Por este motivo, está bastante diseminada por Europa, así como naturalmente nas rexións de orixe. left|miniatura|Froito de pasiflora azul
Esta planta úsase máis en xardíns con fins ornamentais que para fins de frutificación. Isto débese ás súas características de rubideira, coa función de cobertura de muros e sebes. En detrimento, a súa función frutífera é posta en segundo plano, xa que os froitos (chamados froitos da paixón), malia seren comestíbeis (casca laranxa cunha polpa avermellada), son pouco saborosos e sen cheiro.
É común nos xardíns galegos.
Descrición
É unha rubideira lígnea capaz de gabear até os 15–20 m de altura, se ten árbores ou algún outro elemento dispoñíbel como soporte.
Ten follas alternas, palmadas, pentalobuladas como unha man aberta (ás veces varía desde tres a sete lóbulos), 10–18 cm de lonxitude e largo. A base de cada cada tiene un gabián flaxelado enroscado de 5–10 cm de largo, que lle permite ir afacéndose á vexetación de soporte.
A flor é complexa, de arredor de 10 cm de diámetro, con cinco sépalos e pétalos semellantes en aparencia, abrancazados, sobremontados por unha corola de filamentos azuis ou violáceos, 5 estames verde amarelentos, 3 estigmas purpúreos. En clima tropical florea todo o ano.
O froito, froita da paixón, ás veces tamén chamado maracuxá (non confundir co froito da especie P. edulis) é unha drupa oval de cor laranxa amarelenta duns 6 cm de longo por 4 cm de diámetro, que contén numerosas sementes. Este froito constitúe o alimento de numerosos mamíferos e aves, os cales espallan as sementes.
Cultivo
Mundialmente cultivada. Medra mellor en solos ricos, ben drenados, con semisombra e provistos dun soporte (valado, rede, parreira, pérgola). As regas deben ser regulares polo verán. Medra axiña, gabeando grazas aos seus gabiáns, chegando a formar matas mestas.
É a especie máis rústica do xénero, resiste temperaturas de entre -10 a -15 °C. As xeadas severas matan a parte aérea, mais pode rexenerar botando rebentos da base. miniatura|300px|Froito da paixón.
Reprodución
Propágase por semente ou esgallos. Son susceptíbeis a cochinillas, pulgóns e ácaros.
Usos
Aínda que o froito é comestíbel, é pouco saboroso se se consome cru. Coas follas e flores fanse infusións. Non posúe efectos secundarios depresivos, ofrece resultados no tratamento da histeria, neurastenia, alcoholismo, angustia, palpitacións, epilepsia e disturbios da menopausa, e en xeral en todos os casos de grande excitación, alivia estrés e ansiedade.
A acción da pasiflora azul débese ao seu sinerxismo entre os alcaloides: harmina, harmane e harmol; un composto ciánico, catechol, pectina e derivados flavonoides. Un isómero da harmina, a harmalina, tense usado con éxito no tratamento do párkinson.
Empréganse os gabiáns e outras partes aéreas para tinturas como sedante, especialmente para axudar a coller o sono. Contén β-carbonila entre un 0,1 ao 0,4%
Cultivares
A especie ten sido empregada para crear numerosos híbridos.
A Costiña
O topónimo galego A Costiña pode referirse a:
Ferredoxina-NADP+ redutase
A ferredoxina-NADP+ redutase, abreviada como FNR é un encima (co número EC 1.18.1.2) que cataliza a última reacción da fase luminosa da fotosíntese na que se reduce o NADP+, segundo a seguinte reacción:
Club 15-15
O Club 15-15 é un equipo de voleibol que procede do antigo Icaro Volleyball Club (Club Voleibol Ícaro) de Palma (Illas Baleares). Durante a tempada 2008-09 foi o equipo feminino do Club Voleibol Portol, e dende a 2009-10 compite na Superliga baixo o nome de Oxidoc Palma.
Historia e características
O club fundouse en 1994, ascendendo á Primeira División Nacional no 2001, e á Liga FEV no 2005. No 2006, tras unha boa clasificación, o equipo quedou ás portas do ascenso nunha emocionante fase final caracterizada pola igualdade e os empates co Patricia Vóley, o Sanse e o Haro. Na seguinte tempada incorporouse ao equipo a mediática colocadora italiana Maurizia Cacciatori, que co ascenso á Superliga asumiu o papel de directora deportiva, configurando un equipo de coñecidas xogadoras nacionais e internacionais.
Ferredoxina-NADP+ redutase
Mecanismo
miniatura|Imaxe que mostra o FAD (vermello) e o NADP+ (azul) unidos no sitio activo do encima. As ferredoxinas reducidas únense ao encima e transfiren un electrón ao FAD. (imaxe de PDB 2BSA).
Durante a fotosíntese, os electróns que se desprenden de moléculas de auga na fase luminosa acaban sendo transferidos ao transportador de electróns ferredoxina, que só pode captar un electrón. Dúas destas moléculas de ferredoxina ceden un electrón cada unha á ferredoxina-NADP+ redutase (FNR), que os transfire a unha soa molécula de NADPH. A FNR utiliza o FAD, que pode existir en tres posibles estados: oxidado, como semiquinona reducida cun só electrón, ou como FADH2 (completamente reducido), e que pode mediar na trasnferencia de electróns.
A FNR ten un mecanismo de catálise por axuste inducido. A unión da ferredoxina ao encima causa a formación dun enlace de hidróxeno entre un residuo de glutamato (GLU312) e un residuo de serina (SER96) no seu sitio activo. O residuo de glutamato está moi conservado entre as especies, porque estabiliza a forma semiquinona do FAD e ademais é un doante/aceptor de protóns na reacción. O paso limitante na reacción de transferencia de electróns é a liberación da primeira molécula de ferredoxina oxidada despois da redución do FAD cun electrón. Este paso é inhibido pola presenza de ferredoxina oxidada e estimulado pola presenza de NADP+. A unión do NADP+ ao encima fai diminuír a afinidade do encima pola ferredoxina.
Club 15-15
Historia e características
Na tempada 2009-10 o club trocou a súa denominación polo nome actual de Club 15-15 e se clasificou para o play-off na sexta praza, aínda que non superou os cuartos de final.
Ferredoxina-NADP+ redutase
Mecanismo
Esta reacción pode tamén operar á inversa e xerar ferredoxina reducida, a cal pode despois utilizarse en varias vías biosintéticas. Algunhas bacterias e algas utilizan a molécula flavodoxina en lugar da ferredoxina como a molécula transportadora dun só electrón.
Estrutura
miniatura|alt=FNR crystal structure.|Estrutura da FNR co seu dominio en barril beta coloreado de amarelo, o pregamento hélice alfa-lámina beta coloreado de verde, e o cofactor FAD en vermello. (imaxe de PDB 3LVB) Nas plantas a ferredoxina-NADP+ redutase ten dous dominios estruturais. O primeiro dominio é un barril beta antiparalelo no extremo amino terminal da proteína, que contén o dominio de unión para o cofactor FAD. O segundo dominio está no extremo carboxilo terminal da proteína e contén un pregamento hélice alfa-lámina beta. Neste dominio terminal é onde se une o NADP+. O sitio activo do encima atópase na interface entre os dous dominios.
A unión do encima á membrana do tilacoide implica unha zona con hélice de poliprolina tipo II formada entre dous monómeros de FNR e varias proteínas integrais de membrana ricas en prolina.
Funcións
Nos organismos non fotosintéticos que teñen este encima, a FNR funciona principalmente á inversa para producir ferredoxina reducida para usala en varias vías metabólicas. Entre estas vías están a fixación do nitróxeno, biosíntese de terpenoides, metabolismo de esteroides, resposta ao estrés oxidativo, e bioxénese de proteínas ferro-sulfuradas.
A FNR é unha proteína soluble que se encontra libre no estroma do cloroplasto ou unida á membrana do tilacoide. Esta unión ten lugar en fronte do sitio activo do encima e non parece que afecte á estrutura do sitio activo ou teña un impacto significativo sobre a actividade do encima. Cando se une á membrana do tilacoide, o encima está en forma de dímero, pero cando está libre no estroma, é un monómero. A unión da FNR a proteínas integrais da membrana do tilacoide está favorecida en condicións ácidas, polo que o recrutamento e unión da FNR á membrana tilacoidal pode ser un método de almacenar e estabilizar o encima durante a escuridade, cando a fotosíntese non pode ter lugar. O pH do estroma do cloroplasto varía desde lixeiramente ácido na escuridade a máis alcalino durante os períodos de luz. Por tanto, na escuridade, serán recrutadas máis FNRs e unidas á membrana do tilacoide, e na luz disociaranse da membrana máis FNRs e quedarán libres no estroma.
Evolución
As ferredoxinas-NADP+ redutases están presentes en moitos organismos, como plantas, bacterias, e nas mitocondrias dos eucariotas. Porén, estas proteínas pertencen a dúas familias proteicas non relcionadas e son un exemplo de evolución converxente. As FNRs do tipo vexetal inclúen as FNRs de plastos das plantas e as FNRs bacterianas. As FNRs do tipo glutatión redutase son as que aparecen nas mitocondrias eucariotas e son bastante diferentes ás anteriores.
Na familia das FNRs do tipo das plantas, a presión selectiva evolutiva orixinou diferenzas na eficiencia catalítica das FNRs nos organismos fotosintéticos e non fotosintéticos. A transferencia de electróns feita pola FNR é un paso limitante da fotosíntese, polo que as FNR dos plastos das plantas evolucionaron adquirindo grande eficiencia. Estes FNRs de plastos son de 20 a 100 veces máis activos cós FNRs bacterianos. Esta alta eficiencia catalítica da transferencia de electróns entre o FAD e o NADP+ está relacionada con cambios estruturais no sitio activo que reducen a distancia entre o N5 do FAD e o C4 do NADP+.
As FNRs dos plastos das plantas evolucionaron tamén cara a ter un alto grao de especificidade de substrato polo NADP+ en comparación co NAD+; e estudos das mutacións nos seus aminoácidos indicaron que o residuo de tirosina terminal nas FNRs de plastos xoga un papel chave nesta especificidade de substrato. A diferenza do anterior, algunhas FNRs non fotosintéticas non se unen preferencialmente ao NADP+ e carecen dese residuo de tirosina.
Parasitos con FNR
Varias enfermidades humanas importantes están causadas por protozoos parasitos intracelulares obrigados do filum Apicomplexa, que teñen FNR. O orgánulo chamado apicoplasto destes organismos crese que se orixinou por endosimbiose entre un protozoo ancestral e unha alga fagocitada. Estes apicoplastos conteñen FNR similares aos de plantas que o protozoo usa para xerar ferredoxina reducida, a cal será usada despois en rutas metabólicas redutivas esenciais. Foron secuenciadas as FNRs de dous importantes parasitos dos humanos como son o Plasmodium falciparum, que causa a malaria, e o Toxoplasma gondii, que causa a toxoplasmose. Como os humanos non teñen unha proteína homóloga á FNR, estes encimas poden utilizarse como posibles novas dianas para fármacos terapéuticos contra esas doenzas.
Segunda división española 2018/19
A tempada 2018–19 da Segunda División (por motivos de patrocinio LaLiga 1| 2 |3) de fútbol foi a 88ª edición da categoría de prata do fútbol español.
Atrapado no tempo
Atrapado no tempo (en Groundhog Day) é un filme estadounidense dirixido por Harold Ramis que foi estreado en 1993. Está protagonizado por Bill Murray, Andie MacDowell e Chris Elliott. Está escrito por Ramis e Danny Rubin, e está baseado nunha historia de Rubin.
Estreouse en galego o 28 de febreiro de 1996 a través da TVG.
Copa Gagarin
thumb|Copa Gagarin. A Copa Gagarin (en ruso Кубок Гагарина, Kubok Gagarina) é o trofeo outorgado ao equipo campión dos playoffs da Kontinental Hockey League (KHL), recibindo o seu nome en honor ao cosmonauta Iuri Gagarin, o primeiro humano que viaxou ao espazo. A Copa, supostamente, foi nomeada en honor a Gagarin porque o último partido posible da tempada inaugural da KHL debía ter lugar o 12 de abril, o aniversario do voo de Gagarin.
A Copa Gagarin pesa 18 kg, sendo máis pesada que a Stanley Cup da NHL. .
Historia do nome
Segundo o comisionado da liga Alexander Medvedev, a copa foi bautizada en honor a Gagarin porque os cidadáns rusos asocian o seu nome á consecución de grandes logros, e o propio home converteuse nun símbolo da nación. Ademais, segundo os fundadores da KHL, o seu ascenso ao espazo é unha metáfora do avance soviético contemporáneo en hóckey sobre xeo.
Outro candidato para que a copa recibira o seu nome foi a lenda do hóckey sobre xeo soviético Anatoli Tarasov, considerado "o pai do hóckey soviético". Posteriormente decidiuse que unha das catro divisións levara o seu nome.
Amblyomma cajennense
Importancia clínica
A. cajenennense pode transmitir a febre das Montañas Rochosas.
En agosto de 2009, investigadores brasileiros anunciaron que unha proteína chamada factor X active que se atopa na súa saliva probou ser eficaz en deter o crecemento de células de cancro en ratos de laboratorio.
A-85
A A-85 é unha autovía española en proxecto, que prevé conectar as localidades de Barreiros e San Cibrao, na provincia de Lugo, discorrendo de forma paralela á costa cantábrica. A autovía será unha conexión da A-8 á altura de Barreiros coas localidades de Foz, Burela e co porto de San Cibrao, onde hai as maiores industrias do norte da provincia.
Características
Este proxecto ten como obxectivo a construción dunha autovía que unha as localidades de San Cibrao, no termo municipal de Cervo e Barreiros, o que suporá unha alternativa á estrada nacional N-642, que discorre pola costa. Terá a súa orixe nas proximidades de San Cibrao, onde enlazará coa Vía de Alta Capacidade da Costa Norte, de titularidade autonómica, aínda sen construír na súa maioría (agás a variante de Ortigueira, xa rematada). Enlazará en Barreiros coa autovía A-8.
Segundo a planificación da Xunta de Galicia, esta nova infraestrutura sería a continuación do eixo viario de alta capacidade entre Ferrol e San Cibrao, e pecharía o triángulo formado pola autovía do Cantábrico A-8, no tramo galego entre Ribadeo e Baamonde, e a autovía AG-64.
Roh Moo-hyun
miniatura|Roh Moo-hyun.
Roh Moo-hyun(노무현), nado o 1 de setembro de 1946 e finado o 23 de maio de 2009, foi presidente de Corea do Sur dende o 25 de febreiro de 2003. O 12 de marzo de 2004 a Asemblea Nacional aprobou unha moción suspendéndoo das súas funcións, pero o Tribunal Constitucional anulou esta decisión o 14 de maio de 2004.
Poética (Aristóteles)
Poética (en grego Περὶ ποιητικῆς, Perì poiêtikês, literalmetne 'Da poética') é unha obra de Aristóteles escrita no século IV a.C., entre a fundación da súa escola en Atenas o 335 a.C. e a súa marcha definitiva da cidade no ano 323 a.C., un ano antes da súa morte, coa función de ditar as normas da arte. Concibida como apuntamentos persoais en dúas partes, unha centrada na traxedia e a outra, que non se conserva, na comedia. É o traballo de teórica dramática máis antigo que se conserva e o primeiro tratado filosófico en tratar da teoría literaria. Perdido na tradición occidental, durante a Idade Media só se coñecía por unha tradución latina dunha versión árabe realizada por Averroes, actualmente o códice conservado máis antigo que contén o texto é o Códex Parisinus 1141, redactado a fins do século X ou principios do XI. A primeira tradución ao galego realizouna Fernando González Múñoz publicada pola Universidade da Coruña no ano 2000.
Concepción da arte
Segundo Aristóteles, a arte, e máis concretamente a literatura, baséase na mimese ou imitació da realidade e o seu obxectivo é conseguir a catarse do receptor, que se identifica cos acontecementos que veu pasar aos personaxes que producen emocións reais, así e todo presenciar feitos de ficción. Estas emocións serven de purificación, xa que actúan como desabafo e como aprendizaxe para saber como reaccionar en situacións semellantes que se puideran presentar na vida. Por este motivo é fundamental a verosimilitude da obra literaria, xa que se non é crible non se pode producir a necesaria identificación. Polo tanto, a diferenza do que pensaba Platón a arte ten unha función social.
A traxedia
Para Aristóteles a arte que explora máis a fondo é a da traxedia. Trátase dunha arte do teatro que imita personaxes nobres ou elevados, pero que padecen maluras, habitualmente ligadas ao destino, que provocan a catarse das emocións do medo e da piedade no espectador, xa que non quere sufrir o que está a presenciar (temor), sentindo pola contra compaixón polos infortunios dos protagonistas da obra.
Adrián López Rodríguez
Adrián López Rodríguez, tamén coñecido como Piscu, nados nas Pontes de García Rodríguez o 25 de febreiro de 1987, é un exfutbolista galego.
Xogaba de defensa central e criouse nas canteiras do CD As Pontes e do Deportivo da Coruña. Xogou co Deportivo en Primeira División tres tempadas antes de iniciar un periplo por equipos de Inglaterra, Canadá e Dinamarca. A súa carreira futbolística, marcada polas lesións, rematou en 2019 na SD Compostela.
Deportivo
Orixinario da vila coruñesa das Pontes de García Rodríguez, xogou no equipo local até a categoría infantil (12-13 anos), unha vez pasou desta categoría entrou no Deportivo da Coruña, na categoría cadete, e proseguiu a súa carreta futbolística nos xuvenís do Deportivo. Tras esta etapa na que destacou como central pasou ao filial do Deportivo da Coruña, o Fabril, no que xogou dúas tempadas. Alí comezou a ser coñecido entre a afección como Piscu, alcume que non lle gustaba ao xogador, para distinguilo do seu compañeiro Adrián López Álvarez.
Na súa primeira tempada no Fabril (2006-07) conseguiu o ascenso de Terceira División a Segunda B. Ademais debutou co primeiro equipo na Copa do Rei, xogando os derradeiros minutos nos dous partidos da eliminatoria fronte ao Mallorca, o primeiro en Son Moix e o segundo en Riazor.
Ao ano seguinte rematou co Fabril na primeira posición do seu grupo en Segunda B, sendo o equipo menos goleado da categoría, ao tempo que compaxinaba partidos co primeiro equipo, tralas lesións de Albert Lopo e Pablo Amo. O posto vacante no centro da zaga ocupouno nun primeiro momento o máis experimentado Aythami Artiles, quen callou actuación desafortunada. Por iso Miguel Ángel Lotina decidiu darlle a Adrián a oportunidade, quen non a desaproveitou para converterse nun fixo na defensa branquiazul. O seu debut en Primeira División produciuse o 30 de setembro de 2007 na sexta xornada da Liga fronte ao Espanyol no Estadio Olímpico de Montjuïc. Desde o seu debut en Primeira xogou a totalidade dos minutos nun total de 15 partidos de liga, máis un de Copa do Rei. Destacou ademais que xogou como titular durante 13 xornadas seguidas, da 6 até a 18, correspondente ao 13 de xaneiro, cando causou baixa por gripe. Estas grandes estatísticas para un debutante en Primeira División permitíronlle ser seleccionado no once de ouro dos xogadores novos nacionais realizado por Fútbol Draft.
Na tempada 2008/09 Lotina preferiu contar no equipo co xogador pontés, antes que co citado Aythami, que tivo que marchar cedido ao Xerez CD. Anotou o seu primeiro gol como profesional na xornada 24 contra o Valencia, pero a súa contribución co equipo estancouse, xogando 8 partidos de liga, 3 de Copa do Rei e 8 na Copa da UEFA.
Wigan Athletic
Unha vez resolta esta situación, Adrián quedou libre para asinar contrato co equipo que desexase. O 31 de decembro de 2010 o Wigan Athletic confirmou a súa fichaxe oficial ata o final da tempada 2010-2011. Nesa tempada disputou un só partido na Premier League e 3 partidos na FA Cup. Ademais xogou 3 partidos co equipo reserva.
O adestrador do equipo, Roberto Martínez, estaba contento co traballo do defensor galego, polo que Adrián acabou renovando o seu contrato por outros dous anos máis. Non tivo demasiado protagonismo na súa segunda tempada no equipo de Wigan, xogando o escaso número de 5 partidos de Premier League, así coma un na FA Cup e outro na League Cup. Así mesmo disputou outros 5 partidos co equipo de reservas.
A súa derradeira tempada tampouco foi mellor, xogando os mesmos partidos en Premier League e FA Cup e un máis na League Cup. A tempada foi mala para os Latics pese a gañar a FA Cup, xa que descenderon á League Championship. Tralo descenso, Adrián deixou o equipo inglés. Durante a súa estancia no Wigan Athletic Piscu adaptouse a xogar no lateral dereito cando o equipo o precisou, aínda que é unha posición onde non se sentía tan cómodo.
Montreal Impact
Unha vez rematou o seu contrato co Wigan decidiu probar sorte na MLS, asinando co equipo canadense do Montreal Impact, no que coincidiu con xogadores de sona mundial como Alessandro Nesta ou Marco Di Vaio. Asinou contrato o 26 de xullo do 2013, pero só puido disputar un partido da Liga de Campións da CONCACAF, xa que sufriu unha grave lesión do ligamento cruzado anterior do seu xeonllo dereito cando só levaba un mes no seu novo equipo. A mala sorte cebouse co xogador pontés cando, xa recuperado da lesión de xeonllo, recaeu da mesma antes dun partido do equipo reserva do Montreal. O seu adestrador, Frank Klopas, sinalou o infortunio do xogador, que estaba traballando moi ben co equipo reserva e co que contaba para o primeiro equipo. Tras dúas tempadas nas que apenas puido xogar, deixou o equipo canadense ao rematar o seu contrato.
Aarhus GF
En xullo de 2015 asinou contrato co Aarhus GF da Superliga danesa, máxima categoría do fútbol danés, por seis meses, xa que tras tanto tempo sen xogar o equipo non quixo arriscar cun contrato longo. Porén o equipo danés renovoulle o contrato polo que quedaba de tempada, satisfeito co rendemento do xogador, malia non facerse coa titularidade. Acabada a tempada desvinculouse do equipo danés.
FC Fredericia
Despois da súa primeira tempada en Dinamarca, o defensa galego recaeu das molestias no xeonllo e dedicou a seguinte tempada a recuperarse consultando a distintos re-adaptadores físicos. A súa recuperación permitiulle asinar co FC Fredericia da Primeira División Danesa, a segunda categoría do fútbol no país nórdico. Malia que lle custou un pouco facerse cun posto no 11 titular, tendo unha participación intermitente no comezo da competición ligueira, mediada a tempada o central galego conseguiu a titularidade e só as sancións e lesións o apartaron do campo. Deste xeito xogou un total de 16 partidos de liga, e 5 partidos da copa danesa. Precisamente foi nesta competición onde tivo a oportunidade de marcar cadanseu gol nas dúas primeiras roldas da competición nos partidos que xogaron e gañaron contra o Esbjerg fB e o RKG Klarup.
SD Compostela
En agosto de 2018 volveu a Galicia para fichar pola SD Compostela, de Terceira División. Tras debutar con gol fronte ao Polvorín, xogou un total de 31 partidos, case todos como titular, e foi unha das pezas clave na clasificación do equipo para a promoción de ascenso. Ao remate da tempada retirouse do fútbol.
Selección nacional
Foi convocado coa Selección de fútbol de España sub-21, aínda que non chegou a debutar. Tamén foi convocado pola Selección de fútbol de Galicia para dous partidos, os que disputou contra as seleccións do Camerún e Irán.
Palmarés
Montreal Impact
Capela, Penafiel
Capela é unha freguesía portuguesa do concello de Penafiel, con 14,46 km² de área e 1.047 habitantes (2011). Densidade: 72,4 hab/km².