cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aspergillus fumigatus
Resposta á hipoxia
Dúas proteínas que se ligan a elementos regulatorios de esterois moi cracterizadas, chamadas, SrbA e SrbB, xunto coas súas vías de procesamento, sábese que teñen un impacto na fitness de A. fumigatus en condicións hipóxicas. O factor de transcrición SrbA é o regulador mestre na resposta fúnxica á hipoxia in vivo e é esencial en moitos procesos biolóxicos como a homeostase, resistencia a fármacos azois antifúnxicos e virulencia. En consecuencia, a perda de SrbA resulta na incapacidade de que A. fumigatus creza en condicións baixas en ferro, unha maior sensibilidade a fármacos azois antifúnxicos e unha perda completa de virulencia en modelos de ratos de asperxilose pulmonar invasiva. Os mutantes knockout para SrbA non mostran ningún signo de crecemento in vitro con baixo oxíxeno, o cal se pensa que está asociado coa atenuación da virulencia. A funcionalidade de SrbA en hipoxia depende dun proceso de corte da molécula augas arriba levado a cabo polas poteínas RbdB, SppA e Dsc A-E. SrbA é o resultado de cortar unha proteína precursora máis grande de 1015 aminoácidos que se encontra no retículo endoplasmático, quedando só a forma funcional de 381 aminoácidos. A perda de calquera das proteínas procesadoras de SrbA antes mencionadas ten como resultado a formación dunha copia disfuncional de SrbA, coa subseguinte perda de crecemen to in vitro en hipoxia, así como unha virulencia atenuada. Os estudos de inmunoprecipitación da cromatina coa proteína SrbA levaron á identificación dun segundo regulador da hipoxia, SrbB. Aínda que se sabe pouco sobre o procesamento de SrbB, este factor de transcrición é tamén un elemento clave na virulencia e na resposta á hipoxia do fungo. De xeito similar a SrbA, nos ratos knockout mutantes para SrbB obsérvase unha perda de virulencia, aínda que non había aumento de sensibilidade a fármacos antifúnxicos nin unha perda completa de crecemento en condicións hipóxicas (redución do 50% en SrbB en vez da redución do 100% observada en SrbA). En resumo, tanto SrbA coma SrbB teñen unha función crítica na adaptción de A. fumigatus dentro do hóspede mamífero.
Adquisición de nutrientes
Aspergillus fumigatus debe adquirir os nutrientes que precisa do seu ambiente externo para sobrevivir e prosperar dentro do seu hóspede. Moitos xenes implicados en ditos procesos afectan á virulencia por medio de experimentos que implican mutacións xenéticas. Exemplos de captación de nutrientes son os de metais, nitróxeno e macromoléculas como os péptidos. miniatura|esquerda|300px|Vía biosintética de [[sideróforos proposta de Aspergillus fumigatus: sidA cataliza o primeiro paso na biosíntese tanto do sideróforo extracelular triacetilfusarinina C coma do intracelular ferricrocina. ]]
Adquisición de ferro
O ferro cómpre como cofactor para moitos encimas e pode actuar como catalizador no sistema de transporte electrónico. A. fumigatus ten dous mecanismos para a captación de ferro, a obtención redutiva de ferro e a mediada por sideróforos. A adquisición redutiva de ferro comprende a conversión do ferro desde o estado férrico (Fe+3) ao ferroso (Fe+2) e a súa subseguinte captación por medio de FtrA, unha permease de ferro. Unha mutación dirixida ao xene ftrA non induce un decrecemento na virulencia no modelo murino de invasión por A. fumigatus. Ao contrario, unha mutación dirixida a sidA, o primeiro xene necesario para a vía da biosíntese do sideróforo, probou que a captación de ferro mediada por sideróforo é fundamental para a virulencia. A mutación nos xenes para a biosíntese de sideróforo augas abaixo sidC, sidD, sidF e sidG orixinou cepas de A. fumigatus cunha diminución similar da virulencia. Estes mecanismos de captación de ferro parecen funcionar en paralelo e ambos os dous están regulados á alza en resposta á deprivación de ferro.
Asimilación de nitróxeno
Aspergillus fumigatus pode sobrevivir con diferentes fontes de nitróxeno, e a súa asimilación de nitróxeno viuse que ten importancia clínica, xa que afecta á virulencia. As proteínas implicadas na asimilación de nitróxeno son reguladas transcricionalmente polo xene AfareA en A. fumigatus. A mutación dirixida ao xene afareA mostrou un decrecemento na mortalidade nun modelo de ratos da invasión. A proteína regulada pore Ras RhbA tamén foi implicada na asimilación de nitróxeno. A RhbA é regulada á alza transcricionalmente despois do contacto de A. fumigatus con células endoteliais humanas e cepas con mutacións dirxidas ao xene rhbA mostraban unha diminución do crecemento con fontes de nitróxeno pobres e unha virulencia reducida in vivo.
Proteinases
O pulmón humano contén grandes cantidades de coláxeno e elastina, proteínas que permiten a flexibilidade dos tecidos. Aspergillus fumigatus produce e segresa elastases, que son proteases que cortan a elastina para degradar estes polímeros macromoleculares para a captación. En 1984 descubriuse por primeira vez unha correlación significativa entre a cantidade de produción de elastase e a invasión dos tecidos. Tamén se observou que os illamentos clínicos teñen unha maior actividade de elastase que as cepas ambientais de A. fumigatus. Caracterizáronse varias elastases, como as das familias da serina protease, aspártico protease e metaloprotease. Non obstante, a gran redundancia destas eleastases dificultou a identificación dos efectos específicos sobrfe a virulencia.
Resposta a proteínas non pregadas
Varios estudos atoparon que a resposta a proteínas non pregadas contribúe á virulencia de A. fumigatus.
Metabolitos secundarios no desenvolvemento fúnxico
miniatura|300px|O factor de transcrición LaeA regula a expresión de varios xenes implicados na produción de metabolitos secundarios en Aspergillus spp. O ciclo cital de fungos filamentosos, incluíndo Aspergillus spp., consta de dúas fases: unha fase de crecemento hifal e unha fase reprodutiva (esporulación). O cambio entre o crecemento e as fases reprodutivas destes fungos está regulado en parte polo nivel de produción de metabolitos secundarios. Os metabolitos secundarios crese que se producen para activar a esporulación e os pigmentos requiridos polas estruturas da esporulación. A sinalización da proteína G regula a produción de metabolitos secundarios. A secuenciación do xenoma revelou 40 xenes potencialmente implicados na produción de metabolitos secundarios, incluíndo micotoxinas, que se producen no momento da esporulación.
Gliotoxina
A gliotoxina é unha micotoxina con capacidade de alterar as defensas do hópede por medio da inmunosupresión. Os neutrófilos son as dianas principais da gliotoxina. A gliotoxina interrompe a función dos leucocitos ao inhibir a migración e produción de superóxidos e causa apoptose en macrófagos. A gliotoxina perturba a resposta proinflamatoria pola inhibición de NF-κB.
Regulación transcricional da gliotoxina
LaeA e GliZ son factores de tanscrición coñecidos para regular a produción de gliotoxina. LaeA é un regulador universal da produción de metabolitos secundarios en Aspergillus spp. LaeA inflúe na expresión do 9,5% do xenoma de A. fumigatus, incluíndo moitos xenes para a biosíntese de metabolitos secundarios como as sintetases de péptidos non ribosómicos. A produción de numerosos metabolitos secundarios, como a gliotoxina, está alterada nunha cepa mutante para LaeA (ΔlaeA). O mutante ΔlaeA mostrou un incremento da susceptibilidade á fagocitose de macrófagos e unha diminución da capacidade de matar neutrófilos ex vivo. As toxinas reguladas por LaeA, ademais da gliotoxina, probablemente teñen un papel na virulencia, xa que a perda da produción da gliotoxina por si soa non orixina o fenotipo hipovirulento ∆laeA.
Trasmonte, San Martiño de Mondoñedo, Foz
Trasmonte é un lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
San Pedro, O Camiño, Sarria
San Pedro é un lugar da parroquia do Camiño no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Medalla da Batalla de Waterloo (Pistrucci)
Un dos diversos modelos de Medalla da Batalla de Waterloo é o deseñado polo medallista italo-británico Benedetto Pistrucci, que se dedicou a este labor desde 1819 ata 1849, cando presentou as matrices da medalla á Casa da Moeda de Londres.
A medalla fora encargada polo Goberno do Reino Unido en 1819, seguindo instrucións de Xurxo IV, daquela aínda príncipe rexente, que xa suxerira a súa creación en 1816. A intención era que se lles entregase como recoñecemento aos xenerais vencedores da Batalla de Waterloo de 1815, así como aos gobernantes dos países aliados do Reino Unido.
A Royal Academy propuxo como base un deseño creado polo ilustrador e debuxante John Flaxman, un dos seus membros, mais o gravador da Royal Mint Benedetto Pistrucci, que debería encargarse da elaboración dos cuños, rexeitou a idea de copiar deseños alleos e elaborou uns deseños propios. O príncipe rexente e o mestre de ceca (o master of the mint ou director da casa da moeda) William Wellesley-Pole, quedaron impresionados cos modelos propostos por Pistrucci e, finalmente, encomendóuselle a el o traballo completo.
Porén, o proceso resultou máis lento do esperado, malia as presións sufridas por Pistrucci para a súa conclusión, e as matrices para os cuños non foron entregadas ata 1849. Durante as tres décadas transcorridas, a maioría dos seus destinatarios faleceran e as relacións con Francia melloraron considerablemente, polo que a medalla non chegou a servir para a finalidade prevista.
Por mor do seu gran tamaño (130 mm de diámetro), a Royal Mint non quixo arriscar as matrices no seu proceso de endurecemento para a creación dos cuños, polo que nesa época unicamente se elaboraron electrotipos e se efectuaron algunhas cuñaxes suaves.
Prolegómenos
O 28 de xuño de 1815, dez días despois da Batalla de Waterloo, o xeneral vitorioso, Arthur Wellesley, duque de Wellington, propúxolle a Federico de York que se lles entregasen medallas de bronce aos soladados británicos que participaran nesa batalla, de prata aos oficiais, e de ouro aos soberanos, aos ministros e aos xenerais das nacións aliadas. O irmán de Wellington era William Wellesley-Pole, mestre de ceca da Royal Mint, quen ordenou a preparación dos deseños para a produción das medallas destinadas aos soldados. A comezos de 1816 modificouse a idea inicial e determinouse que tanto os oficias como os soldados recibisen a medalla de prata, que foi producida en gran número na casa da moeda. A Royal Academy recibiu a encomenda de propor un deseño para a medalla de ouro, e o esbozo escollido foi o elaborado por un dos seus membros, John Flaxman, aínda que non se tomaron máis medidas de xeito inmediato. miniatura| William Wellesley-Pole ([[1763-1845), mestre de ceca da Royal Mint. ]] En 1816, Xurxo, o príncipe rexente que despois reinaría como Xurxo IV, incidiu na idea dunha medalla conmemorativa destinada aos xenerais vencedores e aos máximos representantes das nacións aliadas na Batalla de Waterloo. Esta medalla tería unha versión en ouro para os xefes de Estado e en prata para os xenerais, e prevíase tamén unha versión en bronce para honrar outras persoas de menor rango. Para as tres versións deberíase utilizar o deseño de Flaxman proposto pola Academia.
En 1819, Wellesley-Pole encargoulle a Benedetto Pistrucci o gravado do deseño de Flaxman para a creación das matrices de aceiro. Pistrucci, un gravador italiano que chegara a Londres en 1815, estaba a desempeñar daquela en funcións o cargo de gravador xefe da Royal Mint, que levaba uns anos vacante. El consideraba que se lle prometera acceder a ese posto como titular coñecendo que, como estranxeiro, non tería dereito a ocupalo, o que suporía un agravio para el durante moito tempo. Decidiu rexeitar o deseño de Flaxman, igual que fixera anteriormente co de varias moedas, argumentando que non copiaba traballos alleos. Este rexeitamento contrariou a Royal Academy, mais Wellesley-Pole confiou en Pistrucci e encargoulle un deseño propio, do que nun día fixo un esbozo en cera que entusiasmou o príncipe rexente.
En agosto de 1819, Wellesley-Pole recibiu instrucións do Tesouro para contratar a Pistrucci para a produción da medalla, para o que se destinarían 2.400 libras que se lle entregarían en pagamentos fraccionados. Wellesley-Pole prometeulle ademais a Pistrucci que podería levar a Londres a súa familia, que permanecía en Roma.
Deseño
Consonte Carlo Milano no seu artigo acerca de Pistrucci para a Royal Mint, "a medalla de Waterloo non se puido comparar con ningunha medalla anterior, era moito máis grande e a súa iconografía era máis complexa do que xamais se vira na historia da arte da medalla. Mais Pistrucci cría que se podería facer e inmediatamente comezou a traballar."
Anverso
No seu anverso, o deseño de Pistrucci presentaba os bustos agrupados de perfil dos catro xefes de Estado aliados: o príncipe rexente Xurxo (non sendo aínda rei, exercía os poderes do monarca por mor da doenza do seu pai, Xurxo III), o emperador Francisco I de Austria, o tsar Alexandre I de Rusia e o rei Federico Guillerme III de Prusia. miniatura| [[Benedetto Pistrucci, autor da medalla da Batalla de Waterloo. ]] O resto do anverso é profundamente alegórico, sobre a idea central do Tratado de París asinado logo da conclusión da Batalla de Waterloo, que formalizaba a paz. Na parte superior, amósase a Apolo na súa carruaxe, restaurando o día. Seguindo o carro están Céfiro, que esparexe flores como símbolo da paz, e Iris, a deusa do arco da vella. A cuadriga voa polo ceo cara a Cástor e Póllux, representativos da constelación de Xémini, que simboliza o período do zodíaco en que tivo lugar a Batalla de Waterloo. Os dióscuros están armados con lanzas e amósanse como as apoteoses dos xenerais vencedores, Wellington e Blücher. Temis, a deusa da xustiza, aparece ante un dos gobernantes, como lembranza de que a xustiza, máis que o poder, asegura o bo goberno. Baixo ela vense as Parcas, representativas do destino, nunha posición subordinada, como indicación de que o destino humano será determinado en adiante pola xustiza. Fronte a Temis e detrás dos gobernantes hai un home armado cun pau sentado baixo un carballo, que representa o poder, e debaixo del están as Erinias, como símbolo de que as accións e as paixóns humanas están suxeitas ao poder. Na parte inferior hai unha figura que representa a noite, que foxe.
Reverso
O reverso amosa no seu centro as figuras ecuestres de Wellington e Blücher, coa Vitoria entre eles, que os guía na batalla. O estilo destas figuras é grego, similar ao que Pistrucci utilizara previamente no San Xurxo e o dragón na moeda dun soberano. Na parte superior aparece representado Xúpiter nunha cuadriga. O resto da circunferencia do reverso está ocupado por dezanove figuras dos xigantes derrubados por Xúpiter, en representación do inimigo derrotado e nun número equivalente aos anos de duración das contendas, desde as campañas italianas de Napoleón de 1796 ata 1815.
Cambios no modelo
No seu modelo en cera presentado inicialmente, Pistrucci situou inscricións que non se reproduciron no deseño final. Por riba os bustos reais do anverso aparecían os nomes dos países, respectivamente ANGLIA, AUSTRIA , RUSSIA e PRUSSIA , e por baixo FŒDERE JUNCTIS ("liga conxunta"). Aquel primeiro modelo incluía tamén no reverso, por riba e por baixo das figuras ecuestres, WATERLOO e 18 JUNE 1815 (o día da batalla), respectivamente. Estas inscricións retomáronse na versión da medalla producida pola Royal Mint en 2015, co gallo do seu bicentenario.
Demora na produción
En 1822, Wellesley-Pole informou a Xurxo IV, xa como rei, de que se lle aboaran 1.700 libras a Pistrucci e de que este tiña xa os traballos de elaboración das matrices para os cuños da medalla nun estado avanzado. Mais ao monarca non lle agradou o aspecto que o seu busto adquirira no gravado que estaba a facer Pistrucci e ordenoulle que, no canto del, utilizase como base un retrato do monarca pintado por Francis Chantrey. Como en ocasións anteriores, Pistrucci rexeitou a posibilidade de traballar sobre modelos creados por outros artistas e negouse a variar o gravado que estaba a facer. A tensión creada por esta negativa puxo en perigo a súa posición na casa da moeda e provocou a súa exclusión dos traballos que, en paralelo, estaba a realizar no gravado de moedas. Pistrucci recibiu entón a instrución de concentrarse unicamente na medalla de Waterloo. En 1826, unha parte dunha das dúas faces estaba rematada. Nesta situación comprometida para Pistrucci no relativo ao seu papel dentro da Casa da Moeda de Londres, consonte o Royal Mint Museum: "o seu progreso foi deliberadamente lento, xa que [Pistrucci] temía que, ao terse situado nunha situación delicada polo seu comportamento teimudo, a Royal Mint puidese romper o seu contrato con el tan pronto como entregase as matrices para os cuños".
Consonte Howard Linecar, no seu traballo sobre os deseñadores de moeda británicos, "Pistrucci utilizou o gravado destas matrices como elemento de presión nos seus incesantes esforzos por acadar o posto de gravador xefe da Royal Mint". Co paso do tempo, Pistrucci foille pedindo aos mestres de ceca que se foron sucedendo o seu nomeamento como gravador xefe, ata que en 1828, en medio da preocupación do Tesouro pola cantidade de diñeiro que se lle pagaba, foi nomeado como medallista xefe (un cargo de nova creación que contaba cun salario moi reducido), en tanto que William Wyon foi o elixido como gravador xefe. En palabras de Milano: "o artista italiano tomou isto como un acto de hostilidade por parte dos seus inimigos". A maiores, nesta época Pistrucci contraeu unha doenza que afectou a súa vista, o que axudou a demorar aínda máis os traballos.
O traballo sobre a medalla de Waterloo seguía a ser moi lento. En 1832, o daquela mestre de ceca, George Eden, Conde de Auckland, sinalou nun informe que os traballos de gravado se demoraran moito. En 1836, un novo mestre de ceca, Henry Labouchere, queixouse tamén da demora e considerou que a medalla podería estar rematada en 18 meses; para iso, ofreceulle unha paga extraordinaria para a contratación de catro aprendices, mais Pistrucci declinou o ofrecemento.
Finalización da obra e valoracións
Pistrucci enviou unha longa misiva con consellos para o posterior endurecemento das matrices e con outras consideracións técnicas, e fixo publicar esta carta na prensa numismática. As matrices presentáranse en dúas pezas, un aro exterior e un núcleo, e el advertía de que non resultaría doado fabricar os cuños a partir delas con seguranza, xa que "un accidente provocado por un descoido ou unha falla de atención podería destruír nun momento todo o traballo, e sen remedio". As matrices tiñan un diámetro de 130 milímetros; os empregados da casa da moeda non se crían capaces de as endurecer e de as converter en cuños sen a probabilidade de que se producisen danos importantes. Fixéronse entón algúns electrotipos a partir das matrices, ademais de varias impresións brandas, pero non se cuñou exemplar ningún na época.
A mellora das relacións entre Gran Bretaña e Francia fixo, ademais, que a presentación da medalla de Waterloo estivese exenta de calquera contido político. Howard W. A. Linecar sinalou que daquela "todos os grandes homes aos que se lles pretendía entregar a medalla morreran, agás o propio Duque de Wellington".
Pistrucci sentiuse amargado pola experiencia. Nunha carta de 1850 dirixida ao diplomático e anticuario William Hamilton, dicíalle:
Linecar dixo dos deseños de medallas de Pistrucci que "foron un dos exemplos máis magníficos da arte dos gravadores, sen dúbida ningunha". Roderick Farey, no seu estudo de 2014 sobre o artista, afirmou: "a xenialidade de Pistrucci evidénciase no seu deseño". Milano considerou as matrices de Pistrucci, aínda en posesión da Royal Mint, como "indubidablemente entre as mellores pezas da historia da medallística europea e testemuña da xenialidade do seu creador". O biógrafo de Pistrucci, Michael A. Marsh, describiu a medalla como "a mellor peza de intaglio realizada nunca por calquera gravador". Varios dos modelos de cera de Pistruci, incluídas as versións finais definitivas, consérvanse no Museo da Casa da Moeda de Roma.
Cuñaxes posteriores
miniatura| Réplica en [[prata da medalla da Batalla de Waterloo de Pistrucci, realizada en 1990. ]] En 1990, a Royal Mint cuñou unha versión de tamaño reducido para coleccionistas con motivo do 175 aniversario da medalla. Novamente, en 2015 cuñou en prata, tamén para o coleccionismo, outra tiraxe en prata polo 200 aniversario, coas inscricións concibidas inicialmente por Pistrucci nos seus modelos iniciais en cera.
En 2014, como parte dos preparativos do bicentenario da batalla, o Worcestershire Medal Service (medallista oficial da raíña Isabel II) preparou, en nome da London Mint Office, unha versión a tamaño completo en prata, cun peso de dous quilogramos, que lles foron presentadas aos embaixadores de Austria, Rusia e Alemaña (como sucesor do reino de Prusia), así como á raíña de Inglaterra. Paralelamente, tamén se puxeron exemplares á venda ao prezo de 3.900 libras.
Anni Keisala
Anni Keisala, nada o 5 de abril de 1997 en Lohja (Finlandia), é unha xogadora finlandesa de hóckey sobre xeo, que xoga na posición de porteira. Dende a tempada 2018-19 ata a 2021-22 defendeu a portería do Ilves de Tampere. En abril de 2022 fichou polo HV71 sueco.
Bertrand do Brasil
Bertrand, príncipe do Brasil (nacido o 2 de febreiro de 1941, Mandelieu, Francia) é o xefe da rama de Vassouras da Casa de Orleans-Braganza e reclamante ao trono brasileiro como Bertrand I, tataraneto do emperador Pedro II do Brasil, da Casa de Braganza, disputaron o liderado sobre a familia imperial brasileira, debido a unha disputa dinástica sobre os seus pais, que eran curmáns.
Traxectoria
É bisneto da princesa Isabel do Brasil e tataraneto do emperador Don Pedro II Está relacionado coa Casa de Bragança e a Casa de Orleáns a través do seu pai, e coa Casa de Wittelsbach a través da súa nai.
Como Beltrán nunca estivo casado e nunca tivo un fillo, o seu herdeiro é o seu irmán, o actual Príncipe Imperial do Brasil Antônio do Brasil.
Vao, San Martiño de Mondoñedo, Foz
Vao é un lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Ver, San Martiño de Mondoñedo, Foz
Ver é un lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Vilar, San Martiño de Mondoñedo, Foz
Vilar é un lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Airexe, O Camiño, Sarria
Airexe é un lugar da parroquia do Camiño no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 2 habitantes, 2 homes.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Vilacendoi, San Martiño de Mondoñedo, Foz
Vilacendoi é un lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Marte Um
Marte Um é un filme brasileiro de 2022 escrito e dirixido por Gabriel Martins. Foi escollido como candidato do Brasil para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sinopse
O filme segue a vida dunha familia de Belo Horizonte. O fillo máis novo, Deivinho, é un adolescente curioso e imaxinativo, que soña con facerse astrofísico e unirse á misión Mars One en 2030 para colonizar o planeta vermello. A súa irmá máis vella Eunice é case adulta. Aínda que cariñosa, enfróntase aos roles da familia tradicional e á idea de permanecer no fogar. Comeza unha relación con outra muller nova e teme dicírllelo aos seus pais, especialmente ao seu anticuado pai, Wellington.
Vilela, San Martiño de Mondoñedo, Foz
Vilela é un lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Airexe, A Chanca, Sarria
Airexe é un lugar da parroquia da Chanca no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Mura
Mura é un concello da comarca de Bages, na provincia de Barcelona, comunidade autónoma de Cataluña, España. Mura atópase no Parque Natural de Sant Llorenç de Munt i l'Obac.
Historia
A primeira noticia que se ten da súa existencia data do ano 978. Ao redor da igrexa de San Martiño, xa documentada o ano 1088 empezaron a levantarse as primeiras casas desta pintoresca vila que aínda hoxe en día conserva todo o seu encanto medieval.
Outra tarefa importante, até mediados do século, foi a elaboración de carbón vexetal, até o momento en que a enerxía eléctrica determinou a súa desaparición.
Dende entón, as súas xentes dedicáronse a outra clase de traballos en consonancia cos novos tempos. Así, instalouse unha fábrica téxtil a comezos do século XX, a cal estivo en funcionamento até o ano 1964. Loxicamente, o peche desta tivo importantes consecuencias socioeconómicas na vida da vila, determinando a emigración da poboación cara ás cidades industriais ou cara a poboacións veciñas. Dende entón, a fisionomía de Mura foise transformando até converterse nunha vila con gran número de segundas residencias, sentando as bases para unha tradición turística en potencia.
Alejandro Rey-Stolle Pedrosa
Alejandro Rey-Stolle Pedrosa, coñecido como Adro Xavier, nado en Santiago de Compostela o 31 de xullo de 1910 e finado en Barcelona o 11 de febreiro de 1998, foi un xesuíta e escritor galego.
Traxectoria
Fillo de Alejandro Carlos Rey-Stolle Raviña e Mercedes Pedrosa Miranda. Fixo os seus primeiros estudos en Santiago de Compostela e cursou o bacharelato en Barcelona e Zaragoza. Matriculouse na Escola de Arquitectura, que abandonou para ingresar con dezasete anos na Compañía de Xesús. Na República foi desterrado de España, e viviu durante seis anos Italia, onde estudou Humanidades e Filosofía. Retornou a España para continuar os estudos eclesiásticos en Barcelona e concluilos en Granada. Despois estivo foi director dunha congregación de xoves en Gandía durante catro anos. Logo viaxou á India.
Titan IIIA
Titan IIIA ou Titan 3A foi un foguete espacial dos Estados Unidos usado entre 1964 e 1965.
Características
O Titan IIIA foi un foguete de tres etapas derivado do mísil SM-68 Titan e posto en servizo entre 1964 e 1965. Podía poñer ata 3100 kg de carga en órbita baixa terrestre. Fixo catro voos, cun só fallo.
Lingua bajaw
O bajaw é a lingua do pobo bajaw, máis coñecidos como os "xitanos do mar" do sueste de Asia. Existen diferenzas entre as variedades da lingua no oeste de Sabah, Mapun (anteriormente Cagayan de Tawi-Tawi/Sulu) e o sur de Filipinas, leste de Sabah, e a través das Célebes e as Molucas.
Ceferino Míguez Barreiro
Manuel Ceferino Míguez Barreiro, nado en Forcarei o 24 de agosto de 1924, foi un economista e escritor galego.
Traxectoria
Fillo de Andrés Míguez Campos, mestre canteiro, e Josefa Barreiro. Emigrou a Venezuela e foi membro do Centro Benéfico Social Hijos del Partido de la Estrada. Libelista carlista, publicou varios libros co pseudónimo Duque de Guanarteme. Colaborou en La Noche con artigos sobre a historia do carlismo. Permanece inédito o seu traballo ''Itinerario de la meritisima expedición carlista a Galicia por el General don Miguel Gómez Damas. Del 13 al 26 de julio de 1836. Contine relación detallada de los pueblos que atravesó, y al final lleva dos planos relativos a dicha expedición''.
Bernardo Bango Gómez
Bernardo Bango Gómez, nado en Toxos Outos (Lousame) en 1870, foi un anarquista galego.
Emilio de la Cuadra
Traxectoria
En setembro de 1877 Emilio de la Cuadra ingresou na Academia de Artillaría de Segovia, graduándose alí como tenente en 1881. Estaba moi interesado na electricidade, e conseguiu levar adiante o proxecto de construción dunha central eléctrica en Lleida, levando por primeira vez a luz eléctrica a esa cidade. Este proxecto representoulle a De la Cuadra unha excelente renda, á vez que unha gran satisfacción á súa persoa.
Bernardo Bango Gómez
Traxectoria
A finais do século XIX emigrou a Buenos Aires onde comezou unha vida de bohemia e actividades delituosas ata que tomou contacto coas ideas anarquistas e comezou unha nova etapa como militante social. Foi expulsado da Arxentina pola súa militancia anarquista arribando a Coruña en marzo de 1902. Foi procesado na Coruña por non descubrirse diante dunha procesión. De 1905 a 1910 residiu en México traballando como profesor. Colaborou desde México no periódico anarquista cubano ¡Tierra! en 1910. En 1914 residía no Brasil, en contacto co movemento anarquista internacional.
Emilio de la Cuadra
Traxectoria
Empresario inquieto, visitou a Exposición Universal de París de 1889, igual que Francesc Bonet, ficando fascinado pola mostra no campo da automoción alí presente. A carreira de 1895 París-Bordeos-París, de 1200 km, impresionoulle de tal modo que De la Cuadra intuíu o prometedor futuro da automoción, decidiu vender a súa central eléctrica en Lleida e trasladouse a Barcelona, onde fundou en setembro de 1898, na rúa Deputación, esquina co paseo de Sant Joan, a Compañía General Española de Coches Automóviles E. de la Cuadra, Sociedad en Comandita. De la Cuadra asociouse con Charles Vélino (máis coñecido como Carlos Vellino), un enxeñeiro suízo que tiña unha fábrica de acumuladores eléctricos en Barcelona.
Emilio de la Cuadra decidiu que a súa empresa fabricase vehículos con propulsión eléctrica, en parte pola súa experiencia no devandito campo, e debido tamén á exclusiva da fabricación de vehículos con motor de explosión que Bonet obtivo en 1894. A súa empresa fabricou prototipos dun camión, un ómnibus e un coche, todos eles con motores eléctricos, pero posteriormente foron despezados, xa que as baterías esgotábanse rapidamente por mor do peso dos vehículos e da reducida almacenaxe de enerxía das devanditas baterías.
O principal vehículo eléctrico que fabricou La Cuadra foi o ómnibus, construído para o Hotel Oriente de La Rambla (Barcelona), que o necesitaba para ir buscar aos seus clientes á Estación de Francia. Porén, en agosto de 1900, cando se presentou o ómnibus á prensa, o vehículo foi un rotundo fracaso; segundo o planeado, íase realizar unha viaxe de demostración pola estrada de Vic, pero o ómnibus só percorreu uns metros e parouse, non houbo forma de polo en marcha de novo e tivo que ser remolcado até os talleres da fábrica. Despois deste fracaso, Emilio de la Cuadra e os seus colaboradores centráronse só na fabricación de vehículos con motor de explosión.
A mediados de 1901, os novos automóbiles La Cuadra Centauro estaban listos para o mercado. Porén, por mor dunha folga nese mesmo ano e das malas vendas dos automóbiles Benz comercializados pola empresa, Emilio de la Cuadra tivo que declarar a suspensión de pagamentos en novembro de 1901.
Após a bancarrota da súa empresa, Emilio de la Cuadra solicitou o seu reingreso no exército español, sendo destinado a Ceuta, onde proseguiu a súa carreira militar co grao de comandante, chegando a ser ascendido a xeneral de brigada, e esqueceuse das iniciativas empresariais.
En 1921 regresou a Barcelona e participou como mediador nun conflito laboral en L'Hospitalet de Llobregat, séndolle entregada como agradecemento unha placa de fillo adoptivo da cidade. Faleceu en Valencia no ano 1930.
Airexe, Chorente, Sarria
Airexe é un lugar da parroquia de Chorente no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Na Airexe naceu a política do BNG Ana Pontón.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Xinzo, San Martiño de Mondoñedo, Foz
Xinzo é un lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
O Chao, Santa Cilla do Valadouro, Foz
O Chao é un lugar da parroquia de Santa Cilla do Valadouro no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Folgosa, Santa Cilla do Valadouro, Foz
Folgosa é un lugar da parroquia de Santa Cilla do Valadouro no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Hawa (filme de 2022 de Bangladesh)
Hawa (en হাওয়া) é un filme bangladeshí de 2022 escrito e dirixido por Mejbaur Rahman Sumon. O filme foi producido por A Facecard Productions e Sun Music & Motion Pictures Limited. Está protagonizado por Chanchal Chowdhury, Nazifa Tushi, Sariful Razz, Sumon Anowar, Shohel Mondol, Nasir Uddin Khan e Rizvi Rizu.
Foi escollido como candidato de Bangladesh para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Airexe, Goián, Sarria
Airexe é un lugar da parroquia de Goián no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Airexe, Ferreiros, Sarria
Airexe é un lugar da parroquia de Ferreiros no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Rega, Santa Cilla do Valadouro, Foz
A Rega é un lugar da parroquia de Santa Cilla do Valadouro no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Wikipedia en cherokee
A Wikipedia en cherokee (en ᏫᎩᏇᏗᏯ) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua cherokee. Foi creada en 2004. É a única edición de Wikipedia nunha lingua da familia iroquesa.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
O Souto Novo, Santa Cilla do Valadouro, Foz
O Souto Novo é un lugar da parroquia de Santa Cilla do Valadouro no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Airexe, A Pinza, Sarria
Airexe é un lugar da parroquia da Pinza no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Afrika Bibang
Afrika Bibang, nada no barrio getxotarra de Algorta en 1975, é unha cantante española de ascendencia ecuatoguineana. É a primeira artista negra en cantar en éuscaro, e irmá do tamén músico Gutxi Bibang.
Traxectoria
Os pais son orixinarios da Guinea Ecuatorial. Xa na súa infancia estivo influenciada pola música tradicional africana por parte da súa familia, con quen fala a lingua fang. . Tamén escoitaba música negra, entre outros estilos, soul, reggae e jazz.
Carreira musical
En 1993 comezou no grupo de reggae Ke No Falte, e durante varios anos formou parte da banda Etsaiak, de Lekeitio. Tamén tivo colaboracións co Grupo Brigadier. A primeira foi o Sound System.
En 2004 publicou o seu primeiro disco en solitario, Entzun, impulsada por Fermin Muguruza. En 2008 comezou a cantar con Calima, unha banda que fusiona, entre outros estilos, o jazz e o flamenco.
Viviu e actuou varios anos en cidades como París, Londres ou Varsovia, e en países como o Líbano, o Xapón ou a China. En 2019, de regreso en Euskadi, editou o seu disco Nomada, con ritmos de soul, R&B e hip hop. As súas composicións, en éuscaro, castelán e inglés, teñen contido social e cultural.
Wikipedia en altai
A Wikipedia en altai (en Алтай Википедия) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en altai. Foi creada o 22 de febreiro de 2021.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Vilacizal, Santa Cilla do Valadouro, Foz
Vilacizal é un lugar da parroquia de Santa Cilla do Valadouro no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Airexe, Nespereira, Sarria
Airexe é un lugar da parroquia de Nespereira no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Vilatuíxe, Santa Cilla do Valadouro, Foz
Vilatuíxe é un lugar da parroquia de Santa Cilla do Valadouro no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Utama
Sinopse
No Altiplano, nas áridas terras altas dos Andes, vive unha parella de anciáns falantes de quechua. O enfermo Virginio, sabendo que está a piques de morrer, pasa os seus últimos días ocultando esta condición á súa muller Sisa. Unha longa vida xuntos agóchase detrás da parella quechua.
Corallium rubrum
miniatura|260px|Colonias xoves de coral vermello en [[Portofino (Italia).]] Corallium rumbrum é unha especie de cnidario antozoo da subclase dos octocoraliarios, orde dos alcionáceos, suborde dos escleraxonios, familia dos coralíidos, unha das sete integrantes do xénero Corallium.
A especie coñéces en galego como coral, e tamén, de acordo coa denominación en varias linguas modernas, como coral vermello, para diferencialo dosutras especies de corais como, por exemplo, o coral azul.
Descrición
A especie foi descrita en 1758 por Linnaeus, baixo o nome de Madrepora rubra.
Etimoloxías
Para a do xénero, véxase Corallium.
O epíteto específico, rubrum, é o nominativo singular neutro do adxectivo latino ruber, -bra, -brum, "vermello", en alusión á cor do seu esqueleto calcario.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Características
Corallium rubrum forma colonias ríxidas, debido ao seu esqueleto interno de carbonato cálcico duro, dun tamaño máximo duns 50 cm, que poden ramificarse en todas as direccións. Os pólipos que as forman teñen cálices curtos e semisféricos, e están distribuídos por todas as ramas. Os pólipos expandidos son brancos, transparentes ou translúcidos, e con 8 tentáculos, ao redor da boca, plumosos, con pínnulas finas, sen escleritos. Os pólipos retráense dentro dos cálices unha vez que capturan ás súas presas. As espículas calcarias (escleritos) do esqueleto, radialmente simétricas, son verrugosas con forma de barra curta. A cor do esqueleto é frecuentemente vermella, máis ou menos escura, e ás veces rosa ou mesmo branca.
Hábitat
Esta especie habita adherida a substratos rochosos escarpados submareais caracterizados por teren condiciónes de luz tenue, a de 5 a 800 m de profundidade, aínda que a maioría das súas poboacións encóntranse entre os 30 e os 150 m.
Distribución
As poboacións de coral vermello distribúense polo Mediterráneo, desde Grecia e Tunisia até o estreito de Xibraltar, incluíndo Córsega, Sardeña e Sicilia, e polo Atlántico oriental, nas costas do sur de Portugal, Marrocos, as Canarias e Cabo Verde. No mar Adriático e o Mediterráneo central, as poboacións son comúns, mentres que no Mediterráneo oriental son moito menos abundantes e viven en hábitats máis profundos; a súa presenza é incierta e/ou non confirmada en Turquía, Siria, Líbano e Israel. . A pesar da ampla área de dispersión da especie, a súa distribución é moi irregular.
Especies asociadas
Coralllium rubrum convive cunha rica fauna de invertebrados bentónicos, como outras especies de antozoos (gorgonias e corais) e esponxas, e con algas calcarias. É unha especie emblemática dos conxuntos coralíxenos mediterráneos, así como nas covas semiescuras, onde pode encontrarse abundantemente.
Reprodución
A madurez sexual alcánzase en animais con pólipos relativamente pequenos (ao redor de 2 mm de diámetro e 30 mm de altura) que corresponde a idades entre os 7 e os 10 anos, Porén, o tamaño da colonia ten un efecto significativo na reprodución das colonias. As colonias de mis de 5 cm de altura teñen a maioría dos pólipos grávidos, e o número total de pólipos por colonia aumenta exponencialmente co tamaño.
Esperanza de vida
Dado que a taxa de crecemento das colonias de coral vermello é moi lenta, infírese que a vida útil potencial desta especie pode alcanzar moitas décadas. As recolecciónes históricas de coral vermello que realizadon mergulladores durante as décadas de 1950 e 1960 testemuñaron que o tamaño das colonias era considerabelmente maior nos hábitats de augas pouco profundas que na actualidade (p. ex., as colonias mostraban máis de 4 cm de diámetro cando hoxe en día as colonias de máis de 1 cm son moi raras). Tendo en conta as lentas taxas de crecemento, as colonias grandes (de máis de 1 cm de diámetro) poden teren entre 80 e 100 anos, ou incluso máis. Máis recentemente, a esperanza de vida máxima estimada para as colonias de coral vermello de Portofino (Italia) e o cabo de Creus (España) foi de 60 e 40 anos, respectivamente. Estes valores máis baixos poden indicar que a sobreexplotación da especie pode ter reducido a esperanza de vida da poboación do cabo de Creus en aproximadamente un terzo.
Usos
O coral vermello utilizouse en xoiaría desde a antigüidade. E as pescarías deste coral seguen activas na actualidade, especialmente en Marrocos, Alxeria, Tunisia, Italia, Francia, España, Albania e Croacia, onde case toda a materia prima é comprada e procesada por unha industria especializada en Torre del Greco (Nápoles).
No pasado, o coral vermello encontrábase en abundancia a profundidades de 30 a 40 m en paredes rochosas, e en covas, en ambientes tranquilos e con pouca luz na conca mediterránea. Colleitado desde a antigüidade, o eixe de pedra calcaria do esqueleto das súas colonias utilizábase en xoiaría (coñecíase como o "ouro vermello mediterráneo").
O coral vermello tamén se usa en homeopatía. Por outra parte, segundo o pensamento máxico, en gran parte do mundo (por exemplo os esqueletos humanos pintados con vermello cinabrio na América precolombiana e, especialmente, en Europa) a cor vermella é considerada fasto ou portadora de boa fortuna (por exemplo en idioma ruso a palabra equiparábel (kрасный) a vermello non denota só a unha cor senón á beleza e á boa sorte).
A cor vermella polo xeral está asociada á vida, á forza e á forza vital, o que explica que en certa xoiaría popular de orixe italiana se use o coral vermello (e incluso desde o século XX a imitacións de plástico) para o corpo principal, símbolo fálico do amuleto chamado cornicello ou corno napolitano.
Ameazas
A colleita intensiva (legal e ilegal) é a perturbación máis antiga e máis significativa para as poboaciones de coral vermello, que xera cambios significativos na estrutura do tamaño das poblacións de coral pouco profundas no mar Mediterráneo. Outras ameazas inducidas polo home, que actúan a escala local e subrexional, son a destrución do hábitat (pola pesca de arrastre, fondeos, etc.), a sedimentación, a contaminación, o mergullo recreativo demasiado frecuente e, máis recentemente, os episodios de mortalidade masiva vinculados á tendencia actual de quecemento do Mediterráneo. Porén, alguns dos episodios de mortalidade masiva non teñen explicación, particularmente en augas profundas.
Estado de conservación
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), tendo en conta que aínda que esta especie está moi estendida, pero cunha grande irregularidade en toda a súa área de distribución, e a que se colleita para o comercio, e é particularmente susceptíbel a danos físicos, e que a diminución dos desembarques foi do 60 % durante os últimos trinta anos, combinada cos esgotamentos e extincións locais observados, leva a sospeitar que a especie sufriu unha importante diminución no tamaño da poboación debido, en particular, aos efectos da extracción e o dano físico por actividades de pesca. Esta diminución case con certeza supera o 30 % durante os últimos 30 aos (unha xeración). As ameazas continúan e é probábel que a poboación continúe diminuíndo a un ritmo similar ou que aumente. Por todo isto, a UICN incluíu á especie como EN (en perigo).
Wikipedia en latgalián
A Wikipedia en latgalián (en Vikipedeja latgaļu volūdā) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua latgaliá. Foi creado o 18 de marzo de 2011.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Viñas, Santa Cilla do Valadouro, Foz
Viñas é un lugar da parroquia de Santa Cilla do Valadouro no concello lucense de Foz na comarca da Mariña Central.
Wikipedia en samoano
A Wikipedia en samoano é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua samoana. Foi creada en 2004.
Lingua dusun
O dusun cental, tamén coñecido como bunduliwan (en dusun: Boros Dusun), é unha das linguas máis xeneralizadas faladas polo pobo dusun (incluíndo o pobo kadazan) que habitan en Sabah, Malaisia.
Tesouro de Shapwick
O tesouro de Shapwick é un conxunto de 9.262 moedas romanas de prata (denarios) dos séculos I a. C. a III d. C., achado en Shapwick, Somerset, Inglaterra, en setembro de 1998.
Wikipedia en samoano
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Lingua dusun
Estandarización lingüística kadazandusun
O que se denomina como dusun central (ou simplemente dusun) e Kadazan costeiro (ou simplemente Kadazan) considéranse altamente mutuamente intelixibles; moitos consideran que estes forman parte dunha única lingua.
Baixo os esforzos da Asociación Cultural Kadazandusun de Sabah, en 1995 seleccionouse o dialecto central dundu-liwan para servir de base para unha lingua estandarizada "kadazandusun". Esta variedade, falada nos vales de Bundu e Liwan da Serra Crocker (agora partes dos actuais distritos de Ranau, Tambunan e Keningau), foi escollida por ser a máis mutuamente intelixible en relación con outros dialectos "dusun" ou "kadazan".
Tesouro de Shapwick
O tesouro contiña dúas moedas raras que non se descubriran antes en Gran Bretaña, así como a maior cantidade de denarios xamais atopada nas illas británicas.
O achado
O tesouro de Shapwick foi atopado o 14 de setembro de 1998 polos curmáns Kevin e Martin Elliott, afeccionados á procura coa axuda dun detector de metais, nunha leira de Shapwick.
O primeiro achado produciuse no extremo norte do campo. Logo seguiuse un suco de arado cara ao sur e obtivéronse pequenas cantidades de moedas ata que apareceu un grupo dunhas 70 pezas, e ao cabo de media hora descubriuse o corpo principal do achado, nun lugar moi próximo. Aínda que algunhas moedas foran claramente esparexidas polos labores agrícolas, arredor de 9.000 seguían agrupadas e, dada a súa colocación, suponse que foran depositadas en rolos envoltos por algún material orgánico que se descompuxo integramente.
A escavación posterior do lugar revelou que o tesouro fora soterrado "na esquina dun cuarto dun edificio romano ata daquela descoñecido". Despois de novas escavacións e prospeccións xeofísicas, sóubose que "o cuarto formaba parte dunha vila con patio".
Logo da pertinente investigación en Taunton, o achado foi declarado formalmente "tesouro" consonte a Lei do Tesouro de 1996, e valorouse en 265.000 libras. O Servizo Museístico do Condado de Somerset adquiriu o tesouro, coa axuda do Consello do Condado de Somerset, do National Heritage Memorial Fund e doutras entidades, e pasou a exhibirse no Museo de Somerset, nos terreos do castelo de Taunton.
No Informe Anual do Tesouro de 2000 presentouse un apéndice da descuberta no que se engadiron outras 23 moedas, valoradas en 690 libras, tamén achadas por Kevin e Martin Elliott.
Composición
miniatura|300x300px|[[Denario de Traxano, achado no tesouro de Shapwick. ]]