cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerras dos Castores
Derrota dos neutrais
Vencidos os huróns, a Confederación enfrontábase a dous poderosos conglomerados de pobos iroqueses. Primeiro estaban os neutrais, unha confederación tribal moi populosa que vivía ó norte do lago Erie. O seu territorio chamábase Neutralia. En 1615 eran dez a vinte mil e bordeaban o doce mil en 1640. Durante 1623 e 1626 a tribo sufriu de pestes, guerras e fames negras que reduciran a súa poboación e a súa capacidade de mobilizar guerreiros deixara de ser de 4.000 ó 6.000 lanzas. En 1641 ou 1643, os neutrais aliáronse cos ottawa e concentrado 2.000 guerreiros; tomaron a vila fortificada de Assistaeronon, defendida por novecentas lanzas e que pertencía a mascouten ou musketoon, a Nation du feu. A vila caeu ó décimo día de asedio. Unhas oitocentas mulleres e nenos son capturados, setenta defensores queimados vivos e os anciáns abandonados para que morresen de fame. esquerda|miniatura|250x250px|[[:en:Iroquois settlement of the north shore of Lake Ontario|Asentamentos iroqueses establecidos entre 1665 e 1670 ó norte do lago Ontario, tras conquistar devandito territorio. Coa Gran Paz de Montreal serían abandonados e a comarca ocupada polos mississauga (1701). Nas aldeas de Ganneious (oneida), Kente, Kentsio, Ganaraske (cayuga), Ganatsekwyagon, Teiaiagon e Quinaouatoua (seneca) viviron ó redor de 5.000 persoas en total, as que pasarían a ser coñecidas como Iroquois du Nord. ]] Con todo, os primeiros sinais do conflito viñan dalgún tempo atrás, en 1648 trescentos iroqueses, a maioría seneca, destruíron a vila neutral de Aondironon. Os iroqueses estaban encabezados esta vez por senecas e onondagas. Seguindo a mesma estratexia que usaron cos huróns, os mohawk trataron de destruír as colonias francesas de St. Lawrence, dous anos despois os europeos pediron a paz, abandonando á súa sorte ós neutrais. En contrapartida, os pais Pierre Joseph Marie Chaumonot e Claude Dablon actuaron como misioneiros entre os seneca, que por esas datas eran os que achegaban máis guerreiros na Confederación e liderábana.
Na primavera de 1650, tionontaté e huróns refúxianse en territorio neutral. Estes últimos estaban a comprar armas ós franceses e establecían unha alianza defensiva cos conestoga. Mentres tanto, os refuxiados huróns continuaron guerreando contra a Confederación dende territorio neutral. Os iroqueses esixiron ós neutrais forzar ós huróns a facer a paz, pero estes negáronse, en consecuencia iniciouse a guerra. Utilizando unha estratexia de ataques sigilosos similares ós que tiveron éxito contra os huróns, os iroqueses lanzaron un ataque contra os neutrais en 1650. A primeira ofensiva iroquesa produciuse no outono dese ano e incluíu a 1.500 guerreiros da Confederación, destruíndose unha das principais vilas dos neutrais. Estes responderon e liderados por un continxente de huróns asasinaron a douscentos iroqueses nunha incursión, a resposta dos seneca foi abandonar a maioría das súas aldeas e trasladar á súa xente cos cayuga. Os conestoga quixeron ir en axuda dos neutrais, pero rapidamente foron vencidos polos mohawk. A comezos do inverno de 1650-1651 unha tropa de 600 a 1.200 iroqueses destruíu a principal vila neutral, Teotondiation. Unhas 1.600 persoas son dispersadas. Os neutrais responderon atacando unha vila fronteiriza e cortando a caballera a douscentos guerreiros seneca como advertencia. A finais de ano xa expulsaran completamente ós neutrais das súas terras, matando ou asimilando a miles deles. Moitos refuxiados tionontaté e huróns foron capturados, outros se dispersaron entre os erie e conestoga. En xullo de 1653 reportábase que un grupo de oitocentos neutrais acampaba entre a baía Saginaw e o lago Hurón no seu camiño para reunirse cos tionontaté ocultos en Mackinac ou coas tribos algonquinas de Sault Ste. Marie. Probablemente uníronse ós wyandot. Por esas datas, un grupo de ottawa, tionontaté e huróns foi acurralado e sometido por oitocentos iroqueses onde actualmente está Green Bay.
Derrota dos erie
Miles de refuxiados huróns e neutrais fuxiron cos erie, a tribo máis temida polos iroqueses, e promoveron a guerra contra a Confederación. Os iroqueses esixiron a súa entrega para asimilalos pero os erie negáronse. Durante os seguintes dous anos a violencia fronteiriza foi incrementándose ata que en 1653 2.000 erie incursionaron en territorio seneca, queimaron un pobo, mataron a oitenta guerreiros e mataron ou capturaron ó sachem Annenraes (ou Annencraos). Trinta embaixadores erie foron enviados á capital seneca, Sonontouan, para acordar a paz. Desafortunadamente, houbo un incidente e un erie asasino a un seneca; en resposta todos os embaixadores foron masacrados con excepción de cinco. Isto motivou ós cayuga, oneida e onondaga a apoiar a nova campaña.
En xuño de 1654 reuníronse os seneca, cayuga, oneida e onondaga para enfrontar ós erie. A finais de agosto ou en setembro, os iroqueses preparáronse para a guerra e responderon cunha incursión devastadora de 1.800 a 1.900 combatentes, durante a campaña a capital erie, Riqué, foi asaltada e destruída. Aparentemente 3.000 a 4.000 indios tentaron defendela. As vilas de ó redor foran queimadas para obrigar ós erie a fuxir, ateigando Riqué. Os onondaga asaltaron as empalizadas e mediante un ataque dende as súas canoas tomaron a vila cando os defensores quedaron sen municións. A forza iroquesa incluía 1.200 onondaga e 700 mohawk que tomaron outra vila erie pouco despois. Os iroqueses deberon permanecer dous meses en territorio inimigo para coidar ós seus feridos e queimar ós seus mortos, algo que non ía da man co seu tipo de guerra.
Un novo ataque iroqués nese mesmo ano foi menos exitoso grazas á mobilización de 2.000 a 3.000 guerreiros erie. O inverno de 1654-1655 mantivo certa hostilidade, pero os iroqueses, especialmente os onondaga, dedicáronse para preparar novas incursións de verán. En 1655 os erie pediron armas ós franceses pero estes temían provocar á Confederación. Durante o inverno seguinte, formidables ataques acabaron coa capacidade defensiva dos erie. Para 1656 a Confederación Erie estaba case por completa destruída. Os seus integrantes estaban mortos, capturados ou dispersados por negarse a retirarse polo oeste. As últimas aldeas independentes dos erie continuaron enfrontando ós iroqueses durante os anos seguintes até a súa derrota definitiva en torno 1680, cando seiscentos erie rendéronse preto de Virxinia ós iroqueses e foron adoptados.
Derrota dos conestoga
miniatura|200x200px|Mapa do territorio conestoga orixinal. Coas tribos do norte e oeste destruídas, os iroqueses dirixiron a súa atención cara ó sur, cara ós conestoga ou susquehannock. Xa no inverno de 1652, 1.000 guerreiros iroqueses lanzaran unha exitosa incursión contra os conestoga e derrotáronos nunha gran batalla campal. Os iroqueses tiveron 130 mortos e o pobo inimigo de Atrakwaye foi destruído. Segundo unha estimación do arqueólogo Barry C. Kent os conestoga puideron ser uns 5 200 a 6 500 de crer un informe dunha xesuíta que afirmaba que dita tribo tiña en 1647 1 300 lanzas. O ataque foi tan devastador que esta puido verse reducida a só 2.000 ó 3.000 almas segundo Kent. Este ataque custo un número descoñecido de vidas e entre cincocentos e seiscentos prisioneiros que foron asimilados ós iroqueses. O ano 1660 trouxo o cenit do poder militar iroqués, poder que utilizarían nas décadas posteriores. Para 1661 comeza unha guerra contra os seneca, onondaga e cayuga, aumentando a intensidade do conflito. Os mohawk mantivéronse á marxe, ocupados cos mohicanos e ottawa, e os oneida estaban dedicados a combater cos piscataway. Os conestoga aliáronse coa colonia inglesa de Maryland en 1661. Os ingleses temían ós iroqueses, e esperaban que unha alianza cos conestoga axudase a bloquear o seu avance nas colonias inglesas. En 1663 os iroqueses enviaron un exército de oitocentos guerreiros ó territorio conestoga. O exército foi rexeitado facilmente, pero a agresión obrigou a Maryland a declarar a guerra ós iroqueses. Os ingleses forneceron artillaría ós fortes conestoga, o que facía imposible o triunfo iroqués por armas superiores. Os conestoga tomaron a dianteira e iniciaron unha serie de incursións en territorio iroqués, causando danos significativos. Isto continuou até 1674, cando os ingleses cambiaron a súa política india negociando a paz cos iroqueses e rompendo a súa alianza cos conestoga. En 1675 as milicias de Virxinia e Maryland capturaron e executaron ós xefes conestoga, temendo o poder que chegaran a ter e aproveitando que a tribo estaba debilitada por unha fame negra. Inicialmente as autoridades inglesas forzaron ós piscataway e mattawomen (tribos de lingua algonquina) a recibir nos seus reservas ós conestoga vencidos. Comeza unha guerra entre ambos un ano despois e os colonos terminan por atacar e expulsar ós conestoga. Estes últimos deciden unirse ós iroqueses en 1676 e dedicarse a asaltar a ambas as tribos algonquinas até asinarse a paz en 1680. Os iroqueses fixéronse rapidamente co resto da nación. Os conestoga que lograron escapar dos seus inimigos eran apenas cincuenta homes adultos en 1698, é dicir, uns douscentos ó douscentos cincuenta acodes. Tras o sometemento dos conestoga, o val de Susquehanna converteuse nun coto de caza onde as Cinco Nacións permitían incursionar a shawnee, lenape, conoy, nanticoke, munsee, tutelo, saponi e conestoga. En 1706 os iroqueses permitiron a trescentos conestoga retornar ó val.
Respecto dos lenape ou delaware, enfrontaron ós iroqueses nas guerras Esopus en 1659-1660 e 1663-1664 nas que acabaron vencidos e o seu capital, Minisink, destruída ó final das mesmas por mohawk e seneca. Ademais, até 1661 os conestoga arrasaran numerosas aldeas lenape até sometelos pero ese ano a peste debilito ós vencedores e as Cinco Nacións aproveitaron para impor un tributo ós conestoga (1675) e lenape (1677). Os conflitos custaran a vida de 1.000 lenape, mohicanos, wappinger e montauk.
Despois da derrota dos tionontaté, erie e neutrais, o pulo do Cinco Nacións caeu lentamente sobre os ottawa dende os anos 1660. En 1656 os ottawa e wyandot xuntaron unha gran frota de canoas e romperon o control das rutas fluviais que tiñan os iroqueses, chegando a Montreal. As Cinco Nacións concentraron 1.200 guerreiros en decembro para castigar ós ottawa. Pola súa banda, os potawatomi eran orixinalmente rivais dos huróns, neutrais, ottawa e tionontaté no control do comercio de peles de castores. Posteriormente, ameazada a súa independencia polos iroqueses, aliáronse cos neutrais nun intento de resistencia. Forzados a migrar en 1641 pola presión iroquesa, tras unha década de conflitos, instaláronse xunto ós ojibwa. Produciríanse máis guerras até 1652 cos seus novos veciños illiniwek, menomini e winnebago. O seu número caera do quince milleiros que puideron ser en 1634 a catro mil en 1667. Os ojibwa, en cambio, estaban ocupados en guerrear cos lakota síux dende os 1650. Un vinte anos despois creos encabezan unha alianza que expulsa ós segundos dende o Mississippi cara ó sur da actual Minnesota, onde os síux inician longas guerras contra os cheyennes e kiowa.
Contraataque francés
esquerda|miniatura|400x400px|Mapa das tribos indíxenas dos EEUU ó chegar os europeos. Os iroqueses seguiron controlando os campos de Nova Francia, chegando nas súas incursións ás murallas dos asentamentos do Quebec e Montreal. En maio de 1660, unha forza de cento sesenta guerreiros iroqueses atacou Montreal, capturando a dezasete colonos. Un segundo ataque á cidade, esta vez por douscentos cincuenta guerreiros, capturou outro dez. Producíronse varias razias en 1661 e 1662 contra os abnakis, aliados dos franceses. Este perigo no corazón de Nova Francia foi un importante factor para que a Coroa francesa decidise cambiar o goberno do Canadá. Creouse unha pequena forza militar para contrarrestar os ataques iroqueses, formada por franceses, huróns e algonquinos. Ó trasladarse ó campo foron atacados polos iroqueses. Só vinte e nove dos franceses sobreviviron e escaparon. Cinco foron capturados e torturados até a morte polos iroqueses en represalia polo ataque. A pesar da súa vitoria, a batalla provocou un alto número de baixas nos iroqueses, o que levou a algúns dos seus dirixentes a considerar facer a paz cos franceses.
A marea da guerra en Nova Francia chegou a mediados dos anos 1660, coa chegada dun pequeno continxente de tropas regulares dende Francia, o uniformado de marrón rexemento Carignan-Salières, o primeiro grupo de soldados profesionais que puxo pé no que hoxe é chan canadense. A administración de Nova Francia cambiou neste período a súa política cara ós seus aliados indios, principalmente a través da venda directa de armas e outras formas de apoio militar directo. En 1664, os aliados neerlandeses dos iroqueses perderon o control dos Novos Países Baixos en favor das colonias inglesas do sur. O apoio europeo ós iroqueses minguou nos anos inmediatos á derrota neerlandesa.
En xaneiro de 1666, os franceses invadiron a patria iroquesa. A primeira forza invasora foi dirixida por Daniel de Rémy, señor de Courcelle. Os seus homes atopábanse en desvantaxe numérica ante os iroqueses e víronse obrigados a retirarse antes de que tivese lugar algunha acción importante. Unha segunda forza foi mandada polo aristócrata Alexandre de Prouville, marqués de Tracy e vicerrei de Nova Francia, atopou pouca resistencia ó invadir Iroquesia, xa que moitos dos seus guerreiros achábanse loitando contra os conestoga. A pesar de que a incursión foi abortada, o xefe Canaqueese foi tomado prisioneiro. Coa axuda europea cortada, os iroqueses pediron a paz, proposta coa que Francia estivo de acordo.
En 1669-1670 os mohawk e oneida eran as tribos menos numerosas produto das guerras e fames negras, ó momento que estaban próximos a desaparecer. Foi grazas á axuda dos mohawk católicos de Caughnawaga que puideron incrementar a súa poboación cos anos. Isto permitiu ó pai Jacques Bruyas bautizar a decenas de oneida.
No leste, os mohawk interviñeron na guerra do rei Filipe. Entre decembro de 1675 e xaneiro de 1676 o sachem wampanoag Metacomet viaxou ó seu territorio a pedirlles a súa axuda para loitar contra os británicos en Nova Inglaterra. Os mohawk negáronse e en febreiro enviaron unha columna de trescentos guerreiros a axudar ós europeos, resultando claves na derrota dos indios rebeldes.
Territorios do Ohio e Illinois
miniatura|La Salle, explorador do Vello Noroeste. Negociou tratados antiiroqueses coas tribos dos Grandes Lagos. Unha vez estableceuse a paz cos franceses, os iroqueses levaron as súas conquistas ó oeste nun intento de facerse co control das terras entre os algonquinos e os franceses. Como resultado da expansión iroquesa e a súa guerra coa Confederación Anishinaabeg, as nacións do leste, como os lakota, víronse empuxadas a cruzar o Misisipi cara ás Grandes Chairas, adoptando a vida nómade que os faría coñecidos máis tarde. Outros refuxiados alagaron a área dos Grandes Lagos, resultando en conflitos coas nacións existentes. No territorio do Ohio, os shawnee e os miami eran as tribos dominantes. Os iroqueses velozmente invadiron as posesións shawnee no centro de Ohio, obrigándoos a fuxir ó territorio miami. Os miami eran unha tribo poderosa, e reuniron nunha confederación ós seus aliados, incluídos os veciños potawatomi, que habitaban a moderna Míchigan, e os illiniwek, que habitaban Illinois. Aínda así, a maioría dos combates foron entre a Confederación Anishinaabeg e a Confederación Iroquesa. Os primeiros enfrontamentos sucederon como incursións de pequenas partidas dalgunhas decenas de oneida en territorio do clan amikwa, parte da Confederación Anishinaabeg en 1656 e 1661.
Os iroqueses melloraron nas súas técnicas de ataque con sixilo, xa que seguiron atacando moito máis lonxe dos seus fogares. Dispuñan dunha gran frota de canoas, e podían descender o río a gran velocidade na escuridade, afundilas cargándoas de rocas e esperar nos bosques ós seus obxectivos. Logo, a unha hora determinada disparaban dende o bosque para causar o maior pánico posible entre os seus inimigos. Antes de que lles puxesen unha resistencia significativa fuxían ás súas barcas e regresaban por onde viñeran. Sen armas de fogo, as tribos algonquinas atopábanse nunha grave desvantaxe. A pesar do seu maior número, non puideron resistir ós iroqueses. Varias tribos fuxiron máis aló do oeste do río Misisipi, deixando a maior parte de Indiana, Ohio, o sur de Ohio e de Míchigan despoboadas, aínda que quedaron no lugar algunhas forzas militares anishinaabe, que se numeraban en miles ó norte dos lagos Hurón e Superior, e que se mostrarían decisivas para facer retroceder ás avanzadas iroquesas. No oeste do Misisipi, empezaron a armarse grupos de entre os pobos desprazados para tentar recuperar os seus fogares.
Ás terras dos illinois chegáronlle miles de refuxiados que fuxían do avance iroqués. En 1655 os fox, sauk, kicapoo, miami e mascouten empezan a premer ós illinois e shawnee. Isto é aproveitado polos seneca para lanzar unha incursión contra os illinois como castigo por recibir refuxiados huróns e neutrais. Doce anos despois os iroqueses expulsan ós illinois ó oeste do Misisipi. Por entón, cara a 1670, estaban refuxiados na actual Green Bay grupos de powatomi, sauk e menomini, convivindo cos ojibwa e ottawa (antigos aliados dos neutrais). Os iroqueses lanzaron unha grande ofensiva onde derrotaron a 3.000 guerreiros inimigos, segundo fontes da época. A Confederación eliminaba a uns inimigos que no pasado chegaran a incursionar no seu propio territorio. Aproveitando que os illinois están ocupados cos winnebago (moi minguados polas pestes e guerras) dende 1671, os iroqueses inician unha serie de incursións no seu territorio. En 1671-1672 os potawatomi, fox e sauk mobilizan 1 000 guerreiros para enfrontar ós iroqueses.
No verán 1680, tras dous anos de inactividade na zona, unha forza de 1.000 iroqueses invadiu territorio illinois para arruinar o tratado comercial entre estes e os franceses. Toman a vila de Tamaroa, matando e capturando ós seus seiscentos habitantes. As tribos algonquinas responden mobilizando 3.000 lanzas, 1.200 dos illinois. En setembro os seneca lideraron un novo continxente de cincocentos a seiscentos guerreiros, pero os illinois decatáronse e mobilizaron igual forza, aínda que peor armada, pois moi poucos tiñan mosquetes. Os illinois pediron axuda a Henri de Tonti e René Robert Cavelier de La Salle. Tonty marchou a axudalos con cen franceses pero foron vencidos en batalla. A expedición iroquesa contou con axuda shawnee e miami, resultando na destrución de varias aldeas e a captura de 700 a 1.200 persoas. Catro anos despois os miami, powatomi e illinois detiveran exitosamente a expansión iroquesa ó oeste. Durante a guerra os winnebago aliáronse ós iroqueses. A Confederación Iroquesa debe ocuparse das outras frontes abertas con algonquinos, ottawa, lenape, mohicanos e wappinger. esquerda|miniatura|250x250px|Territorio de Ohio. No 1667, as Cinco Nacións dominaban os Grandes Lagos e provocaran numerosas migracións ó oeste. Os potawotomi, fox, sauk e mascouten eran expulsados do baixo Míchigan e refuxiábanse en Wisconsin en aldeas mixtas. Os shawnee, kickapoo e parte dos miami abandonaban Ohio e Indiana. Os primeiros dispersábanse por Tennessee, Illinois, Pensilvania e Carolina do Sur, os outros se instalaban en Wisconsin. Os illinois debían fuxir ó oeste do Misisipi, aínda que volveron máis tarde, xamais recuperaron as terras ó leste do val do río Illinois. As tribos síux dos osage, kansa, ponca, omaha e quapaw o baixo val do Wabash. Os quapaw trasládanse á desembocadura do río Arkansas, o resto penétrase ó oeste do Missouri. Os ottawa deben abandonar as illas do Lago Hurón e fuxir ó oeste do alto Míchigan. Os nipissing e ojibwe sureños deben moverse a Sault Ste. Marie. Outras tribos (casa, cisca, iskousogom, moneton, mospelea, ouabano, teochanontian, tomahitan e tramontana) simplemente desapareceron. Ó leste os mohawk e oneida estaban preocupados, dende 1647 os innu e algonquinos estabeleceran unha exitosa alianza cos abnakis.
A partir dos anos 1670 os franceses comezaron a explorar os territorios do Ohio e Illinois. Alí descubriron ás tribos algonquinas da rexión, que estaban en guerra cos iroqueses. Os franceses crearon un posto en Tassinong para o comercio coas tribos occidentais, pero devandito posto foi destruído polos iroqueses, que insistían en controlar o comercio entre as tribos e os europeos. En 1681, unha nova incursión resulta na morte ou captura de 1.000 illinois e rodearon forte Frontenac. Despois disto, René Robert Cavelier de La Salle negociou un tratado coas tribos miami e illinois. Ese mesmo ano, Francia levantou a prohibición de venda de armas ás tribos nativas. Rapidamente distribuíronse ás tribos algonquinas, diminuíndo a vantaxe dos iroqueses sobre os seus inimigos. En xullo de 1682 o forte Frontenac era destruído. Durante a campaña, os iroqueses fixeron con 700 a 1.000 prisioneiros illinois e mataron a 600 máis. As defensas francesas quedaban moi debilitadas, apenas 1.000 milicianos contra 2.500 iroqueses ben armados polos ingleses.
Ó comezar o ano seguinte chegábanlle ó gobernador francés, Louis de Buade, conde de Frontenac, informes que os iroqueses preparaban unha tropa de 1.500 guerreiros para atacar ós miami e ottawa, aínda que as Cinco Nacións dicían que ían contra os illinois. Enviou un mensaxeiro a Onondaga para convencelos de suspender a expedición e enviar embaixadores a Montreal para negociar co gobernador directamente. Estes deberían ir a finais de xuño, pero en maio o conde decatábase que os onondaga, cayuga e seneca preparaban seiscentos a oitocentos combatentes para atacar ós huróns, miami e ottawa. O gobernador redobro os seus esforzos. Tamén pediu ó rei catrocentos soldados para acabar cos cayuga e seneca. En agosto os embaixadores iroqueses negociaron un acordo de paz. Durante a tempada os ojibwa e fox vencen nunha batalla campal ós iroqueses na que perden centenares de guerreiros. Aparentemente os guerreiros da vila fox de Outagami saíran a cazar durante o inverno, polo que 1.000 iroqueses atacaron o lugar. Era unha estratagema e resultaron vencidos. A guerra entre franceses e iroqueses renovouse en 1683 despois de que o gobernador tentase enriquecerse aplicando un agresivo comercio de peles no oeste, o que afectaba á actividade iroquesa na zona. Esta vez a guerra durou dez anos e foi máis sanguenta que a primeira vez.
En 1687, armados con armas de fogo polos franceses, os ojibwa e algonquinos tomaron a ofensiva. Tres anos despois vencían nunha serie de batallas sobre canoas nos lagos Sainte-Claire e Erie, expulsándoos e permitindo a recuperación dalgúns territorios.
Continuación da guerra con Francia
esquerda|miniatura|300x300px|Mapa da Confederación cara a 1720. Cando os ingleses comezaron a colonizar o antigo territorio neerlandés, comezaron a estreitar vínculos cos iroqueses e a tratar de utilizalos da mesma forma que os neerlandeses, como un amortecedor e unha forza de obstaculización da expansión colonial francesa. Pronto empezaron a fornecer ós iroqueses máis armas de fogo que os neerlandeses e alentáronlles a perturbar os intereses franceses. Coa continuación das hostilidades, as milicias de Nova Francia víronse fortalecidas en 1683 pola chegada dunha pequena forza de tropas regulares da mariña francesa, as Compagnies Franches do Marine. Esta acabou constituíndose como a máis antiga unidade de forzas regulares francesas en Nova Francia. Os seus homes chegaron a identificarse coa colonia a través dos anos, mentres que o corpo de oficiais se canadanizó completamente. Así pois, en certo sentido estas tropas poden identificarse como a primeira forza armada permanente no Canadá. As comisións dos funcionarios, tanto na milicia como nas Compagnie Franches ascendeu a moitos entre as posicións socialmente elevadas da colonia. As milicias, xunto con membros das Compagnie Franches, vestidos á maneira dos algonquinos, chegaron a especializarse na guerra rápida e móbil, á que chamaban petite guerre, que se caracterizaba por ser longas e silenciosas expedicións polos bosques e polos seus repentinos e violentos descensos contra os campamentos e asentamentos inimigos, o mesmo tipo de guerra que practicaban os iroqueses contra eles.
En xuño de 1685 partía de Europa o marqués de Denonville, Jacques-René de Brisay, con 550 mariños e 150 colonos homes. Durante a viaxe morren 60 e 300 chegan gravemente enfermos, a maioría morre pouco despois. A pesar disto, o marqués estaba decidido a restablecer o poderío francés no interior. En 1686 envía 105 homes a baía James para destruír tres fortes e deter a expansión inglesa na zona. En xuño de 1687 lanzouse outra invasión, con 3.000 milicianos e regulares. Descenderon o río Richelieu e marcharon a través do territorio iroqués por segunda vez. Non atoparon ó exército iroqués, polo que recorreron a queimar os seus cultivos e casas, destruíndo uns 1,2 millóns de celemines de millo. Moitos iroqueses morrerían de fame ó inverno seguinte. A incursión ía ó mando do marqués, contaba con 1.200 a 1.600 soldados franceses e 400 colonos canadenses e uníronselle como auxiliares 983 huróns, ottawa, chippewa, missisauga, miami, Illinois, innu, amikwa e outros. Durante a campaña, o marqués cometeu o erro de debilitar as súas forzas deixando catrocentos corenta europeos en Irondequoit, a beiras do Ontario. Cando atacaba territorio seneca foi emboscado por seiscentos a oitocentos guerreiros e derrotado. Con todo, a campaña cumpriu os seus obxectivos, cando se retiraron en xullo, os franceses destruíran moitos asentamentos da principal tribo iroquesa: os seneca. Tamén se fundaba un forte onde o lago Ontario atopábase co río Niágara con cen soldados de gornición. Tamén se reconstruíu forte Frontenac. O marqués consideraba que se necesitaban 1.000 soldados para destruír á Confederación Iroquesa. Con todo, en 1688 unha peste de vexigas mataba a 1.000 dos 11.000 soldados e colonos da rexión. En 1689 os iroqueses marcharon a Nova Francia para lanzar unha serie de ataques de represalia. En agosto, 1.500 iroqueses en duascentas cincuenta canoas atacaron o pobo francés da Chine, preto de Montreal. Queimaron cincuenta e seis edificios, incluídos grandes almacéns de bens antes de retirarse ós campos, e vinte e catro residentes foron mortos e noventa capturados. No verán de 1690 centos de guerreiros iroqueses viaxaban á illa A Motte para reunirse cos ingleses para aliarse contra os franceses, pero unha peste azouto á Confederación e provocou centenares de vítimas.
Durante a guerra do rei Guillerme, os franceses instaron os indios a atacar ós asentamentos coloniais ingleses da mesma forma que os ingleses o facían cos iroqueses. Un dos máis notables destes ataques en 1690 foi o masacre de Schenectady, na provincia de Nova York, en Salmon Falls (Novo Hamphsire) e en Portland (Maine). Do mesmo xeito que nas incursións iroquesas, os habitantes foron asasinados indiscriminadamente ou feitos prisioneiros. Estas realizáronas tres partidas, cada unha de douscentos soldados e indios adestrados para a petite guerre e só serviron para unir ás divididas colonias inglesas. Ían ó mando dos tenentes coroneis Joseph-François Hertel da Fresnière (quen atacou Salmon Falls o 27 de marzo), Jacques Lle Moyne de Sainte Hélène e Dailleboust de Mantet (que arrasaron Schenectady o 8 de febreiro) e Rene Robinau de Portneuf e Augustin lle Gardeur de Courtemanche (conquistan Fort Loyal entre o 16 e 20 de maio).
Planearon a saída de Albany dunha tropa de 855 milicianos e moitos iroqueses para tomar Montreal, mentres unha flotilla saía de Boston ó mando de Sir William Phips e tomaba Quebec. Finalmente, unha forza de 29 milicianos e 120 iroqueses ó mando do capitán John Schuyler saíu en agosto de 1690 arrasou pequenos pobos ó sur de Montreal, matando cincuenta colonos. En outubro o ataque inglés contra Quebec era vencido por 39 barcos e 2.000 milicianos ó mando de Frontenac. A forza inglesa retirouse deixando trinta mortos no campo de batalla, pero 1.000 morreron por unha epidemia de vexigas que lles afecto. Na primavera de 1691 1.000 iroqueses polo val de St. Lawrence, arrasando todas as granxas entre Montreal e o río Richelieu. Isto non impediu ós aliados seguir atacando até 1692 ós indios aliados de Francia, especialmente ó redor de St. Francis. En 1693 os indios do leste de Wabanaki acordaron a paz, pero os do oeste seguiron en pé de guerra, dando argumentos para unha feroz incursión en 1696. En 1693 uns 625 franceses atacaron o territorio mohawk impunemente. Entre 1692 e 1694 os iroqueses vencen ós delaware ou munsee, mohicanos e shawnee, expulsando a estes últimos do val do Ohio. En xullo de 1695 2.000 soldados, milicianos e indios aliados arrasaron os territorios dos oneida e onondaga. Os iroqueses responderon queimando todo pobo fronteirizo que atoparon. O conde de Frontenac queimou un forte oneida e tomou trinta prisioneiros. Por mor da presión que exercían sobre eles os iroqueses e síux, as tribos fox, sauk, mascouten, miami e kickapoo formaron unha alianza en durante a década de 1690. En 1696 os iroqueses perdían moitas das súas conquistas e case quedaban reducidos ó seu territorio orixinal, formándose unha nova alianza de ojibwe, ottawa, wyandot, potawatomi, missisauga, fox, sauk, miami, winnebago, menomini, kickapoo, illinois e mascouten para enfrontar ás Cinco Nacións e os síux. Neses momentos os xefes iroqueses estaban desesperados, as mortes por combates e epidemias minaran a súa poder de tal modo que se ó comezo do conflito mobilizaban 2.800 guerreiros, para ese entón apenas chegaban a 1.300 para defender o seu territorio natal. Durante esta guerra os delaware foron forzados a servir como auxiliares dos iroqueses, perdendo dous terzos dos seus guerreiros. Débese ter en conta que en 1671 os lenape tiñan 1.000 guerreiros. O Tratado de Rijswijk do 20 de setembro de 1697 puxo fin ás hostilidades anglo-francesas, pero os choques tribais continuaron.
Consecuencias
miniatura|300x300px|Territorios de cazaría de castores cedidos polos iroqueses segundo o Tratado de Nanfan (1701), asinado entre a Confederación e os británicos. A través de diversos tratados europeos, o control inglés sobre os iroqueses e os seus territorios, recoñecido durante a guerra, terminara. Debido a isto, os ingleses esaxeraron a extensión dos dominios iroqueses no oeste como un medio de disputar aos franceses o control de Illinois e Ohio. Para isto utilizaron novamente os conflitos tribais entre indios. En 1742 os iroqueses actuaron como intermediarios dos británicos para forzar aos conestoga a aceptar o reasentamiento nunha pequena reserva. Isto levou a moitos dos lenape a abandonar os seus fogares cos conestoga e migraron ao oeste para instalarse cos shawnee e mingo. En 1749 o tres tribos formaron unha «República» en Ohio, quedándose enfrontados á Confederación. A nova alianza tiña 10.000 indios (uns quinto guerreiros) e o Seis Nacións sumaban 14.000 persoas. Os franceses faríanse co apoio da República mentres que os británicos da Confederación durante a guerra franco-india. Durante ese conflito os abusos dos colonos británicos levaron aos indios a unirse masivamente contra eles, dándolle aos franceses en monopolio da «guerra india». Isto permitiulles compensar a inferioridade numérica. Só algúns oneida e mohawk combateron por Londres e apenas, pois se negaban a enfrontar aos seus «irmáns iroqueses». En 1768 varias colonias conseguiron a "reclamación iroquesa" para os territorios do Ohio e Illinois. As colonias crearon a Indiana Land Company para reivindicar todo o Noroeste, e mantiveron a súa reclamación da rexión alegando o dereito sobre as conquistas iroquesas ata que a compañía foi disolta pola Corte Suprema dos Estados Unidos en 1798. esquerda|miniatura|220x220px|Territorio orixinal dos tuscarora. Foron expulsados das súas terras tras a súa derrota na [[guerra tuscarora (22 de setembro de 1711-8 de xuño de 1713). En consecuencia, desapareceu toda resistencia indíxena á expansión británica en Carolina do Norte até a guerra cherokee, e os tuscarora incorporáronse á Haudenosaunee. ]] Por mor de que gran parte do conflito entre as tribos levou a cabo moito máis alá das fronteiras e en lugares que aínda non tiveran contacto cos europeos, a medida e o impacto da guerra son descoñecidos. A maior parte do coñecemento das zonas occidentais pasa polas contas dos exploradores franceses e as tribos que se lles enfrontaron durante os primeiros anos da exploración. Incluso os efectos nas rexións orientais non son completamente coñecidos, pois grandes partes delas aínda estaban sen explorar e as tribos que as habitaban non tiñan contacto directo cos europeos.
O custo demográfico para as tribos nativas destas guerras foi enorme, ao que se suman as migracións forzadas e as vítimas causadas polas epidemias. Por exemplo, os neutrais sufriron a morte de 9.000 dos seus integrantes por consecuencias directas das guerras até 1651, os hurones pola súa banda outros 10.000 e os tionontaté 8.000 mentres que os erie a 18.000 até 1658. Ademais, en 1645 mohicanos e mohawk axudaron aos holandeses na súa campaña contra os wappinger e munsee (lenapes), morrendo 1.600 en total. Os sobreviventes eran usualmente expulsados ou integrados dentro dos propios iroqueses que desexaban compensar as altas baixas que sufrían por estes conflitos. Ao redor de 20.000 indíxenas víronse desprazados polas conquistas. É posible exemplificalo coa seguinte táboa: Para os mesmos iroqueses as guerras foron custosas, en especial para os homes en idade adulta, se a iso lle sumamos tamén o custo en vidas das pestes, a redución da súa poboación foi inevitable. Con todo, os historiadores divídense en dous grupos basicamente respecto do duro que foron devanditos golpes para os iroqueses. Os que din que os achegues dos miles de inimigos capturados e integrados ás súas tribos logrou compensar dita declinación e mesmo incremento a súa poboación de menos de 20.000 en torno ao 1600 a máis de 25.000 no seu apoxeo, seis décadas máis tarde. Segundo o outro grupo, os iroqueses xamais superaron o seu momento de plenitude demográfica ao comezar o século XVII. Eran aproximadamente uns 16.000 e a introdución de 7000 hurones e outro tanto de erie, conestoga, neutrais, tionontaté e demais (incluso algúns europeos) foi insuficiente para manter a poboación aínda que si causou que a poboación da confederación a longo prazo fose unha das máis mestizadas e heteroxéneas entre os indíxenas de Norteamérica.
Tradicionalmente estimouse a poboación das tribos iroquesas cara ó ano 1660 en 2.500 mohawk, 5.000 seneca e 1.500 para cada unha das tribos menores (cayuga, oneida e onondagas). Os mohawk víronse moi diminuídos, xa fóra por pestes, guerras ou os que migraron ás misións xesuítas, de feito, foron a tribo que máis poboación perdeu como se pode observar na seguinte táboa: En última instancia o achegue dos tuscarora, expulsados das súas terras natais nas Carolinas tras a súa derrota ante os colonos brancos e refuxiados entre os iroqueses dos que se volveron a Sexta Nación en 1722 (grazas á intervención oneida). Os tuscarora distribuíanse en sete clans alcumados lobo, oso, tartaruga, castor, cervo, anguía e agachadiza. Tras a súa adopción foron responsabilidade dos oneida, os seus protectores iniciais, e carecían de representación no Consello (logo tiveron seis xefes). os tuscarora achegaron 1.500 ó 2.000 almas novas á Haudenosaunee, pero o seu achegue foi insuficiente para compensar as perdas causadas polas desercións de 2.000 mohawk que foron a Caughnawaga (misión Salto de San Luís) en 1666 pero en 1693 migraron ao Canadá e o milleiro de mingo (cazadores seneca e cayuga mestizados con neutrais, huróns e erie) que migrou cara a Ohio sen permiso da confederación cara a 1730-1740 e que dende entón se mantiveron independentes e mestizándose con lenape e shawnee. Pasaron a chamarse os seneca do Sandusky a finais do século XVIII, fundíndose con cayuga que venderon as súas terras e wyandot e lenape dispersos polas guerras. Polo Indian Removal Act, os wyandot de Ohio e os seneca de Sandusky foron trasladados á actual Kansas en 1832. Novas migracións producíronse en 1774, cando as milicias virxinianas atacaron ós iroqueses, gañando unha breve guerra e obrigando a moitos seneca e cayuga a refuxiarse cos shawnee, lenape e mingo.
Durante a revolución estadounidense a Confederación tento manterse neutral, pois habían faccións moi fortes a favor de ambos os bandos (mohawk á cabeza dos lealistas e oneida dos revolucionarios) e non se desexaba un conflito interno. En 1777 os principais xefes garantes da paz (todos onondaga, centro do Seis Nacións) morreron nunha epidemia e ambas as faccións empezaron a apoderarse de territorios de Iroquia. Os tuscarora seguiron aos oneida e os seneca e cayuga aos mohawk. Os onondaga dividíronse en neutrais, lealistas e rebeldes. Iníciase unha guerra civil que permite aos estadounideses enviar unha devastadora expedición de castigo ás súas terras en 1779. Os indios retíranse para evitar o combate pero os seus cultivos e pobos son queimados. Despois diso, os iroqueses foxen a miserables campamentos de refuxiados no extremos leste e oeste dos seus territorios, onde os aliados de cada bando dábanlles protección. Para 1783 perderan parte importante da súa poboación por fame, enfermidades, a guerra civil e a desintegración da súa Confederación. Moitos fuxiron a terras no Canadá que os ingleses lles ofreceron en compensación por apoialos na derrota. Outros quedaron e mostráronse indómitos aos revolucionarios por algúns anos máis. esquerda|miniatura|300x300px|Posesións europeas en [[1702, ao comezar a guerra da raíña Ana.]] En canto ao número de guerreiros iroqueses pois a inicios da súa grande expansión militar considerábase que podía mobilizar máis de 3.000 todas as tribos á vez, outros falan de 4.000 a 5.000; a guerra constante causou un gran número de mortes e desercións reducindo o seu número a 2.250 en 1689 e 1.230 en 1698. Con todo, antes das guerras e pestes, cara a 1595 os cronistas din que os iroqueses podían congregar 8.000 lanzas. Na práctica, xamais mobilizaron máis de 2.000 guerreiros á vez. Aínda que a diminución foi compensada polo acceso a armas de fogo o enfraquecemento vivido pola confederación será clave no desenvolvemento posterior dos feitos e o fin das súas conquistas. Finalmente, a poboación iroquesa estabilizouse ao redor dos 10.000 individuos, uns quinto guerreiros, manténdose así durante gran parte do século XVIII. Especificamente, en 1763 serían ao redor de 5.250 seneca, 1.250 oneida, 1.000 cayuga, 800 mohawk, 750 onondaga e 700 tuscarora. Cifra importante en comparación con outras grandes etnias (cinco tribos civilizadas) durante dita centuria os cherokees eran ó redor de doce a catorce mil persoas, aínda que algúns padróns falan de vinte milleiros (catro a seis mil lanzas), os chickasaw apenas dous a seis mil, os choctaw quince a vinte mil, os muskogui e seminolas vinte mil (seis mil lanzas), e os síux entre doce e vinte e catro mil (tres ó catro mil guerreiros).
Á vez do enfraquecemento das nacións indíxenas sumouse como outra consecuencia indirecta o desenvolvemento e expansión das colonias europeas en América do Norte aínda que de modo moi distinto segundo a metrópole. Mentres que o modelo de colonización francés foi dun tipo "integrador" buscando evangelizar e cooperar cos indios dispersando aos seus colonos converténdoos en cazadores ou comerciantes o inglés era de ocupar as terras indíxenas (independente do método usado) e fundar nelas as súas colonias, concentrando á súa xente en granxas e cidades. Até os anos 1750 a maioría das tribos do Piedmont, fértil rexión ao leste dos Apalaches, foran expulsadas, conquistadas ou absorbidas pola Confederación, permitindo un baleiro que facilito a colonización británica. miniatura|220x220px|Mapa da Rebelión de Pontiac (1763-1766). Poden apreciarse as novas localizacións das tribos e as novas agrupacións, xurdidas na rexión despois das expulsións polas guerras iroquesas e a súa repoblamiento tras a [[Gran Paz de Montreal.]] Deste xeito rapidamente os colonos ingleses pasaron a superar en número aos seus rivais galos buscando así compensar a súa desvantaxe estratéxica fronte ás colonias españolas e francesas. Ademais mentres os británicos enviaban ás súas minorías relixiosas xunto delincuentes, vagabundos e aventureiros a poboar esas colonias os franceses só permitiron a católicos converterse en colonos impedíndollo a grupos como os hugonotes por medo a rebelións. As cifras sinalan que deste xeito por cada colono francés chegado a América os británicos enviaban a catro e por cada soldado galo chegaban dez ingleses. Esta disparidade seria unha das claves na imposición final do dominio británico durante a guerra franco-india (1754-1763).
En 1940 a poboación do Seis Nacións no Canadá e EEUU bordeaba o setenta mil indios. Os mohawks eran uns 35.000, os oneidas 16.000, os senecas 9.100, os cayugas 3.500, os onondagas 2.000 e os tuscaroras 1.400 aproximadamente. En 1991 o lingüista M. Dálle Kinkade (1933-2004) estimaba que habían só 10.000 mohawk (3.000 falantes da súa lingua), 7.000 oneida (250 falantes), 1.500 onondaga (150-200 falantes), 3.000 cayuga (370 falantes), 8.000 seneca (25 falantes) e 1.000 tuscarora (30 falantes). Non entrega datos sobre os seneca e cayuga que foron levados de Sandusky a Oklahoma, pero menciona que a última falante morreu a inicios desa década. Actualmente, a poboación iroquesa nos Estados Unidos, segundo o censo de 2010, sumaba 42.461 sen mestura e 38.541 con mestura con calquera outra raza. En total 81.002 descendentes. No censo anterior, do 2000, serían 80.822 en total e 45.217 sen mestizaxe. No Canadá habería outros 45.000 aproximadamente, segundo cifras de 1995. Ao redor de 125.000 almas.
Manuel Rodellino Carballo
Manuel Rodellino Carballo, nado na Coruña en febreiro de 1905 e finado na mesma cidade o 27 de marzo de 1986, foi un zapateiro e sindicalista galego.
Traxectoria
Zapateiro. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido por implicación na tentativa de fuga do boniteiro Explorador. Xulgado en consello de guerra o 12 e 13 de novembro de 1937,, foi condenado a pena de morte. A sentenza foi conmutada.
As Minas
O topónimo galego As Minas pode referirse a:
Berezniki
miniatura|Escudo de Berezniki
Berezniki é unha cidade rusa do Krai de Perm, no ano 2005 tiña unha poboación de 169.000 habitantes. Fundouse en 1932 como cidade industrial e medrou rapidamente na época stalinista. Boris Eltsin, o primeiro presidente de Rusia viviu e foi á escola nesta localidade.
Recarei, Bande, Bande
Recarei é un lugar da parroquia de Bande no concello ourensán de Bande na comarca da Limia. Tiña 46 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 26 eran homes e 20 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 53 habitantes (29 homes e 24 mulleres).
Trans-splicing
O trans-splicing ou trans-empalme é un tipo especial de procesamento do ARN mensaxeiro que se dá en eucariotas no que exóns pertencentes a dous transcritos primarios diferentes de ARN son enlazados polos seus extremos.
A diferenza del, o splicing "normal" ou cis-splicing procesa unha soa molécula. Por tanto, o trans-splicing orixina un transcrito final de ARN que procede de diversas transcricións da ARN polimerase no xenoma. Este fenómeno pode ser aproveitado para terapias moleculares para tratar produtos xénicos mutados.
O trans-splicing pode ser o mecanismo que está detrás de certas fusións de transcritos oncoxénicas.
O trans-splicing utilízano certos microorganismos, principalmente protozoos da clase Kinetoplastida para producir antíxenos de superficie variables e cambiar dun estadio do seu ciclo de vida a outro. O trans-splicing tamén se dá nos animais; por exemplo, no verme Caenorhabditis elegans é moi intenso.
Kris Kristofferson
miniatura|Kris Kristofferson, Zelt-Musik-Festival 2017 [[Freiburg, Alemaña ]] Kristoffer "Kris" Kristofferson, nado o 22 de xuño de 1936 en Brownsville, Texas, é un músico e actor estadounidense.
Club Ciclista Padronés
Historia
Instituíuse no ano 1956 co nome de Peña Bernárdez, dedicada ó ciclista santiagués Xosé Bernárdez, xacando destacaba no País Vasco, mais formado deportivamente en Padrón. Os seus fundadores foron Francisco Rodriguéz Pazos, como presidente, e Julio Vázquez Angueira, alcumado O Saleiro, como director deportivo. A denominación de Club Ciclista Padronés foi adoptada na década de 1970, período durante o cal se creou unha escola de ciclismo para a formación de novos corredores.
Voivodato de Grodno
O voivodato desapareceu coa terceira partición, en 1795. Os territorios ao oeste do río Neman pasaron a formar parte do departamento de Białystok, na Nova Prusia Oriental (Reino de Prusia); o resto do territorio foi anexionado polo Imperio Ruso, pasando a formar parte das gobernacións de Vilna e Slonim.
Club Ciclista Padronés
Historia
Estanislao Vázquez Rey é o presidente do Club Ciclista Padronés dende a década de 1990. Xesús Blanco Villar foi o director deportivo entre os anos 2013 e 2022; Marcos Serrano pasou a ocupar o posto de director deportivo dende o ano 2022. O seu principal patrocinador é Aluminios Cortizo.
Carlos Blanco Vila
Traxectoria
Actor de teatro e presentador da Radio Galega, comezou a traballar na TVG como presentador do programa A Reoca en 1990 con Antonio Durán e colaborou noutros programas como Sitio Distinto ou Luar. Foi a personaxe de Ladislao Couto en Mareas vivas (onde tamén exercía como guionista) a que o deu a coñecer amplamente en Galicia.
A súa carreira cinematográfica comezou con Sei quen es (1999) e continuou con títulos entre os que destacan O lapis do carpinteiro (2003), Cargo (2006), Heroína (2005), Volver (2006), A praia dos afogados (2014) ou Dhogs (2017).
En 2005, tivo un papel regular na serie de Antena 3, Lobos, a cal non pasou da primeira tempada.
No 2006 presentou o programa da TVG Somos unha potenzia, o primeiro "late night" de Galicia.
Conta cunha longa carreira no mundo do monólogo, acadando grande éxito por toda Galicia e fóra dela. En 2003 foi finalista do Certame de Monólogos de El club de la comedia. En 2008 co-produciu con Abada a súa obra de teatro Humor neghro, coa que actuou por toda a comunidade co músico guineano Manecas Costa.
Dende o 2011 percorreu os escenarios xunto con Xosé Manuel Budiño cun espectáculo chamado iLalelo no que Budiño facía de DJ e Blanco de monologuista.
En 2018 interpretou a Laureano Oubiña en Fariña, a adaptación televisiva do libro homónimo de Nacho Carretero.
Televisión
miniatura|dereita|Carlos Blanco nun monólogo en Moaña.
Premios e nomeamentos
En 2018 foille concedido o Premio Rebulir da Cultura Galega na modalidade de Artes Escénicas.
O Vilar, Covelas, Ribadeo
O Vilar é un lugar da parroquia de Covelas, no concello lugués de Ribadeo, na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2014 tiña 19 habitantes (7 homes e 12 mulleres).
Galería de imaxes do Valadouro
Galería de imaxes do concello do Valadouro na provincia de Lugo.
Galería de imaxes da comarca da Mariña Central
miniatura|dereita|250px|Comarca da Mariña Central Galería de imaxes da comarca da Mariña Central.
A comarca da Mariña Central comprende os concellos de Alfoz, Burela, Foz, Lourenzá, Mondoñedo e O Valadouro.