cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gasherbrum II
Ascensos
O 7 de xullo de 1956, ás once e media da mañá os austríacos Sepp Larch, Fritz Moravec e Hans Willempart pisaron o cume do Gasherbrum II. Formaban parte dunha expedición patrocinada pola Sociedade Austríaca do Himalaia. Utilizaron na súa escalada a ladeira do suroeste.
En 1980, os cataláns Pere Aymerich e Enric Font, en colaboración cunha cordada xaponesa, coroaron a cima da montaña.
No 2000 o guipuscoano Félix Iñurrategui chegou ao cume do Gasherbrum II.
Seseo
O seseo é un fenómeno fonético da lingua galega, que consiste na neutralización do fonema fricativo interdental xordo (/θ/) a favor do fricativo alveolar xordo (/s/). É un trazo distintivo dalgunhas variedades occidentais da lingua galega e considérase en retroceso na actualidade. A ausencia do fonema fricativo interdental xordo é un trazo da maioría das variedades da lingua española, en especial en América Latina. 400px|miniatura| {{legend|#1034A6| Áreas con distinción entre /s/ e /θ/ sempre }} {{legend|#BA55D3| Áreas con seseo implosivo (cinco/des) }} {{legend|#800080| Áreas con seseo explosivo e implosivo (sinco/des) }}
Tipos de seseo
O seseo pode clasificarse atendendo á posición que ocupa na sílaba e segundo a realización do s.
Xeografía do seseo
De acordo coas variedades documentadas para o Atlas lingüístico galego (ALGa) nos anos setenta do século XX, para delimitar o territorio seseante é preciso atender á existencia de dúas isoglosas: a do seseo prenuclear e a do posnuclear.
A isoglosa do seseo explosivo parte na costa occidental da Coruña, entre Ponteceso e Laxe, abranguendo a costa occidental desta provincia e a comarca de Compostela. Na provincia de Pontevedra abrangue as falas costeiras do Salnés, o Morrazo, o Fragoso, o Val Miñor e as falas do Condado. Tamén se detecta seseo no lugar de Redes (concello de Ares), en lugares do concello de Touro e en puntos do concello de Vedra na provincia da Coruña. En territorio pontevedrés detéctase en lugares de Caldas de Reis, Tui, Salvaterra de Miño e na Guarda. Fóra do galego occidental, no ALGa documentouse seseo na vila de Rinlo (Ribadeo). O seseo implosivo abrangue a case totalidade da provincia da Coruña, gran parte da de Pontevedra e a Baixa Limia.
O seseo no castelán
Denomínase igualmente seseo á mesma variación fonolóxica que ocorre coa lingua castelá pola que os fonemas /s/ e /θ/ (representados polas grafías <c> (ante <e> ou <i>), <z>, e 
) non se distinguen, asimilándose á consoante fricativa alveolar xorda /s/. Esta distinción ocorre na maior parte dos dialectos do castelán peninsular e tómase coma norma no país; tamén distinguen os fonemas os galegos que sesean en galego cando falan en castelán. Porén nas Illas Canarias, zonas do noroeste de Andalucía e en todo o español das Américas dita distinción non se dá. Disque a aparición destes fenómenos data dos séculos XVI e XVII, cando ocorreu un reaxuste consonántico no idioma español.
Unha variación moi semellante é o ceceo, máis minoritario, no que o son resultante é máis semellante a [θ]; ambas as dúas variacións contrapóñense á distinción entre /s/ e a consoante fricativa dental xorda (non estridente) /θ/.
Tinta (cefalópodos)
miniatura|[[Lura|Luras na súa tinta, acompañadas de arroz en branco.]] miniatura|Unha ración de [[arroz|arroz negro elaborada con tinta de lura.]] A tinta dos cefalópodos ou borra é unha especie de pigmento escuro que desprenden moitos cefalópodos por regra xeral como unha estratexia de evasión.
Todos os cefalópodos, coa excepción dos nautílidos e as especies que pertecen á suborde dos cirrinos son capaces de emitiren este pigmento, que popularmente se denomina tinta ou borra.
Esta tinta emprégase nalgúns países da área mediterránea na elaboración dalgúns pratos de cociña.
Características
A tinta sa dunhas glándulas de tinta situadas entre as branquias dos cefalópodos, expulsándose polas aberturas laterais do sifón cando o cefalópodo se encontra en perigo, deixando un rastro escuro que permite desorientar ao atacante. A cor escura do pigmento débese ao seu contido en melanina. Así mesmo, a tinta ten dopamina, tirosinase e levodopa.
A cor da tinta de cada cefalópodo non é igual. A denominación da cor sepia refírese á cor da tinta da xiba ou sepia.
Usos
Adoita empregarse principalmente na cociña dos países mediterráneos. Na cociña española, para realizar diversas preparacións de luras ou patra outros pratos, aos que lle confiren unha cor negra característica.
Unha das preparacións españolas máis típicas é das luras na súa tinta. O arroz negro, típico da cociña valenciana é un prato de arroz preparado coa tinta de lura. Unha variante son os fideos negros (fideuá negra).
Na cociña italiana emprégase na elaboración dos spaghetti al nero di seppia (espaguetis ao negro de sepia), sendo esta tamén a causante da cor na pasta negra.
Clima
miniatura|dereita|250px|[[Alasca.]] miniatura|dereita|250px|Vexetación [[clima atlántico|atlántica. O Pindo (Carnota).]] miniatura|dereita|250px|deserto do [[Sáhara.]] miniatura|dereita|250px|[[Clima continental en inverno (Praga).]]
O clima comprende os diversos fenómenos que ocorren na atmosfera dun planeta. Na Terra, fenómenos comúns son vento, tempestade, chuvia e neve, os cales ocorren particularmente na troposfera, a parte máis baixa da atmosfera. O clima é guiado pola enerxía do Sol, posto que os factores clave son temperatura, humidade, presión atmosférica, nubosidade, velocidade do vento e nivel das mareas.
A definición polo glosario Grupo intergobernamental sobre o cambio climático (IGCC) é:
Os límites exactos do que é o clima e o que é tempo non son ben definidos e dependen da aplicación dos termos. Por exemplo, nalgúns sensos un fenómeno como El Niño podería ser considerado clima; noutros, como o tempo meteorolóxico.
Clima e tempo, dous conceptos distintos
Resulta frecuente a confusión entrambos conceptos pero hai que destacar que se refiren a aspectos distintos da dinámica atmosférica. A diferenza principal está na escala de tempo en que se traballa. Cando a escala de tempo dos cambios aos que un se refire é de días, semanas, meses ou uns poucos anos fálase de tempo atmosférico. A partir dunha escala de décadas é cando realmente empeza a falarse de variacións climáticas. Pero ata este período de tempo é demasiado breve para considerar o cambio. Normalmente ata pasado un século non se pode apreciar a tendencia subxacente.
Esta fronteira entre o tempo e o clima é un tanto borrosa. Unha cousa é segura, as variacións do tempo están suxeitas a patróns regulares de curto prazo, basicamente as variacións anuais ou estacionais e a patróns caóticos de diferentes frecuencias de variación que son os que fan que dun ano para outro así como dun día para outro o tempo sexa tan cambiante. O clima presenta tamén as dúas facetas. Tendencias regulares que se empezan a apreciar ás poucas décadas de realizar medicións e oscilacións de tipo caótico que subxacen no fondo. A máis grande escala pode permanecer oculto un patrón regular como os ciclos de Milanković‎. E se nos imos aínda a escalas maiores a variación pode tornarse caótica de novo xa que aumenta a dependencia das características xeofísicas da terra, tectónica, desgasificación natural... Os cales son procesos caóticos á súa vez.
Clima global e cambios
miniatura|esquerda|Actividade [[solar.]]
Os forzamentos exteriores poden implicar certa periodicidade variacións orbitais e solares e á súa vez presentar tendencias globais nun só sentido por enriba das flutuacións de máis alta frecuencia. Este é o caso da variación solar, que mentres presenta flutuacións regulares en curtos períodos de tempo a longo prazo, presenta, tamén, un aumento sistemático do brillo solar. así mesmo dita variación achega acontecementos caóticos, tormentas magnéticas ou períodos anormais de actividade solar. Frecuentemente a aparencia caótica dunha variación pode encubrir unha regularidade de moi baixa frecuencia para a cal non pasou suficiente tempo para que poida ser observada.
Estes forzamentos moitas veces son demasiado pequenos para causar os grandes cambios que se observan. Estes adoitan ser debidos precisamente ás retroalimentacións (feedbacks) positivas e negativas que se dan unha vez desencadeado o proceso.
6 de novembro
O 6 de novembro é o 310º día do ano do calendario gregoriano (311º nos anos bisestos). Quedan 55 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|dereita|Sophia de Mello Breyner.
Mortes
miniatura|100px|Piotr Ilich Tchaikovski.
Clima
Latitude xeográfica
A latitude determina o grao de inclinación dos raios do Sol e a diferenza da duración do día e a noite. Canto máis directamente incide a radiación solar, máis calor achega á Terra.
6 de novembro
Outros
Os 366 días do ano
Clima
Latitude xeográfica
As variacións en latitude son causadas, de feito, pola inclinación do eixe de rotación da Terra. O ángulo de incidencia dos raios do Sol non é o mesmo en verán que en inverno sendo causa das diferenzas estacionais.
Unha maior inclinación nos raios solares provoca que estes teñan que atravesar maior cantidade de atmosfera atenuándose máis que se incidisen perpendicularmente. Por outra banda, a maior inclinación maior será o compoñente horizontal da intensidade de radiación. Mediante sinxelos cálculos trigonométricos pode verse que: I(incidente) = I(total) • cosθ
Altitude
A altitude dunha rexión depende dos pisos térmicos en que se atope. A maior altitude respecto ao nivel do mar menor temperatura. Existen 4 pisos térmicos:
O cálculo aproximado que se realiza, é que ao elevarse, cada 180 metros, a temperatura baixa 1 °C.
Continentalidade
A proximidade do mar inflúe sobre as temperaturas e proporciona máis humidade. As brisas que se orixinan nas rexións costeiras atenúan a temperatura das diferentes estacións. Levando aire cálido cando é inverno e aire fresco cando é verán. Así, as zonas próximas á costa reciben a influencia do mar e teñen temperaturas máis suaves. No inverno vai menos frío e no verán menos calor que no interior.
Unha alta continentalidade, en cambio, acentúa a amplitude térmica. Provocará invernos fríos e secos e veráns calorosos e secos.
A continentalidade é o resultado da alta calor específica da auga, que lle permite manterse a temperaturas máis frías no verán e máis cálidas no inverno. O que é o mesmo que dicir que a auga posúe unha grande inercia térmica. As masas de auga pois, son o máis importante axente moderador do clima.
Clasificacións climáticas
O clima pode clasificarse en:
Clasificación climática clásica
Describe os climas do mundo en función do seu réxime de temperaturas e de precipitacións.
Clasificación climática de Köppen
Baseada en límites de temperatura e precipitación e na observación da vexetación nativa de cada rexión de estudo.
Clasificación xenética
Clasifica en función das masas de aire que a orixina:
Diferentes tipos de clima
No mundo os tipos de clima clasifícanse en catro grupos.
Coliseo de Roma
O Coliseo, orixinariamente coñecido como Anfiteatro Flavio, ou simplemente como Amphitheatrum, é un anfiteatro da Roma antiga, con total probabilidade o máis famoso do mundo. Podía acoller 50.000 espectadores, sendo usado, principalmente, para espectáculos de loitas de gladiadores.
O edificio forma unha elipse de 527 m de perímetro, con eixes que miden 188 m x 156 m. A "arena" interna mide 86 m por 54 m, cunha superficie de 3.357 m². A altura actual acada 48,5 m, mais en orixe chegaba a 52 m.
O Coliseo foi construído sobre o terreo que ocupaba o enorme pazo de Nerón, a Domus Aurea, que estaba precisamente situado na depresión de Velia, entre o Caelius, o monte Oppius e o Palatino, cerca do barrio de Subura, e xusto sobre o lago do pazo, que foi desecado, e dunha "arena" de madeira para gladiadores, que foi destruída. Está no cruzamento da Vía Triunfal e a Vía Sacra. miniatura|O Coliseo de Roma (xullo 2003) Financiouse co diñeiro conseguido na campaña vitoriosa de Tito en Xudea, e sobre todo procedente do saqueo do Templo de Xerusalén, no ano 70 d.C.
Unha enorme estatua de Nerón, o Coloso de Nerón, que foi desprazada a raíz da construción do Templo de Venus e de Roma, atopábase erguida á beira do Anfiteatro Flavio; de aí saíu o seu nome de Coliseo: Colosseum, durante a Idade Media, debido aos restos que perduraban do Coloso de Nerón. O Coliseo, pois, foi chamado así despois da Antigüidade e nunca na época imperial romana.
Construción
A edificación comezou cara o ano 70 d.C. con Vespasiano. El mesmo consagrou a construción en 79 d.C. cando o anfiteatro non tiña máis que dúas alturas. Sería rematado polo seu fillo o emperador romano Tito no 80 d.C., que engadiu a terceira e cuarta alturas.
Beneath the Eyrie
Beneath the Eyrie é o sétimo álbum de estudio da banda de rock alternativo Pixies, publicado o 13 de setembro de 2019 a través do selo Infectious Music. Producido por Tom Dalgety e precedido polos sinxelos "On Graveyard Hill" e "Catfish Kate", o disco foi gravado nos Dreamland Recording Studios, unha igrexa reconvertida no estado de Nova York. A banda viuse influenciada polo ambiente gótico durante o proceso de escritura e gravación, dicindo o guitarrista e vocalista Black Francis: "Quería mesturarme co mundo espiritual, coa vida e a morte e coa paisaxe mística e máis surrealista".
Coliseo de Roma
Construción
A construción enteira do edificio durou menos de dez anos, a pesar do seu impoñente tamaño e dos medios da época. Tito consagrou a ampliación da edificación con magníficos xogos que duraron 100 días. Domiciano engadiu aínda algúns retoques decorativos uns anos máis tarde. O nome de Anfiteatro Flavio débese evidentemente á dinastía da que formaran parte estes tres emperadores: os Flavios.
Arquitectura
miniatura|Corte transversal do Coliseo segundo o Lexikon der gesamten Technik (1904) de Otto Lueger
O anfiteatro ten planta de forma elíptica. O eixe principal, Noroeste-Sueste ten unha lonxitude de 188 m, e o eixe menor 156 m. O exterior está construído con grandes bloques de mármore travertino. O resto dos muros interiores con bloques de "peperino" (un conglomerado) e de formigón, que poden ir ou non revestidos de ladrillo. Algunha toba foi tamén empregada na parte inferior dos muros interiores. O muro externo -na fachada superaba os 48,50 m de alto-, susténtase sobre un estilóbata, que está alzado como dúas alturas por medio dunha plataforma de travertino, que ten 17,50 m de ancho, e rodeaba a construción toda por enteiro. O muro externo mesmo está dividido en catro alturas, das que as tres inferiores se compoñen de fileiras de arcadas abertas, un modelo arquitectónico imitado do próximo Teatro de Marcelo.
Primeira altura
As bóvedas da arcada inferior teñen 7,05 m de altura e 4,20 de ancho. As pilastras que os sustentan son de 2,40 m de ancho e 2,70 de profundidade. Diante destas pilastras, columnas de orde toscana sustentan un entaboamento de 2,35 m de alto, mais sen as características distintivas desta orde. Había oitenta bóvedas na arcada inferior, nas que se localizaban as catro entradas principais do anfiteatro, correspondentes aos puntos cardinais, carecendo de numeración. As restantes bóvedas si foran numeradas.
Segunda altura
Proxeccións enriba das columnas da primeira altura serviron de pedestais ás columnas pegadas da segunda arcada. Esta ten as mesmas dimensións que a anterior, salvo que as bóvedas teñen soamente 6,45 m de altura. As columnas son de orde xónica, e sustentan, á súa vez, un entaboamento de 2,10 m de altura, pero non é unha orde xónica ideal.
Cuarta altura
A cuarta altura carece de arcada: é un muro ornamentado de pilastras de orde corintia, colocadas seguindo o eixe das columnas das alturas inferiores. Como nos casos anteriores, as pilastras sustentan o correspondente entaboamento. Coroando o conxunto, había consolas, tres entre cada par de pilastras. Nelas colocábanse mastros que servían para soster toldos (velaria), cos que se protexía a cávea dos elementos atmosféricos.
David e Goliat (Caravaggio)
David e Goliat (en Davide e Golia) é un cadro de Caravaggio, realizado en óleo sobre lenzo, cunhas dimensións de 110,4 cm de alto e 91,3 cm de ancho. Está datada cara a 1600 e consérvase no Museo do Prado, onde se atopa dende a súa inauguración en 1819.
Coliseo de Roma
Usos
O Coliseo usábase para pelexas de gladiadores así como unha gran variedade de eventos. Os espectáculos, chamados munera, sempre eran patrocinados por cidadáns no canto de polo Estado. Tiñan un forte elemento relixioso pero tamén eran unha demostración de poder e influencia familiar, e resultaron ser incriblemente populares na plebe. Outro espectáculo popular era a caza de animais, ou venatio. Nela usábanse unha gran variedade de bestas salvaxes, a maioría importadas de África, e incluían rinocerontes, hipopótamos, elefantes, xirafas, leóns, panteras, leopardos, crocodilos e avestruces. As batallas e a caza representábanse en escenarios con árbores e edificios movibles. Estes eventos celebrábanse ás veces a unha grande escala; dise que Traxano celebrou as súas vitorias en Dacia no 107 con xogos que incluíron a 11.000 animais e 10.000 gladiadores, desenvolvéndose durante 123 días. miniatura|[[Pollice Verso ("Polgar cara abaixo") de Jean-Léon Gérôme, 1872.]] Durante os primeiros días do Coliseo, os escritores clásicos dicían que o edificio usábase para naumachiae (máis coñecidas como navalia proelia) ou simulacións de batallas navais. As fontes que nos contan os xogos inaugurais que fixo Tito no 80 describen que o piso inferior enchíase de auga para mostrar a cabalos e touros previamente adestrados nadando. Tamén nos contan unha recreación dunha famosa batalla naval entre os gregos de Corfú e os corintios. Isto foi obxecto de debate para os historiadores, xa que, aínda que encher o edificio de auga non presentase problemas, non está claro como podían facer que a area fose impermeable, nin se había espazo suficiente para que os barcos de guerra se movesen. Suxeriuse que as fontes falaban doutro lugar, ou que o Coliseo tiña nas súas orixes unha ancha canle inundable que ía ata o seu eixe central, e que posteriormente sería substituída polo hipoxeo.
David e Goliat (Caravaggio)
Pensouse que o cadro foi adquirido por un nobre con próxima relación a Caravaggio, cara a 1617, pero non está documentado nas coleccións reais españolas até 1781, na época de Carlos III.
Coliseo de Roma
Usos
O poeta Marcial tamén se fixo eco de devanditos xogos inaugurais, e máis concretamente, descríbenos unha loita de gladiadores que pasaría á historia, a de Vero e Prisco. Ambos loitaron ata a extenuación ante o emperador Tito, sen que ningún dos dous chegase a impoñerse sobre o outro. Tal empeño e capacidade de resistencia foi recompensado co clamor popular, que levou ao César a perdoarlles. Tan excepcional foi este feito que Marcial recolleuno na súa obra Liber spectaculorum.
Tamén se facían sylvae ou recreacións de paisaxes naturais na area. Pintores, técnicos e arquitectos construían unha simulación dun bosque con árbores e arbustos reais que se plantaban no chan da area. Poñían animais para poboar a paisaxe e asombrar á multitude. Eses escenarios poderían haberse usado simplemente para mostrar unha contorna natural á poboación urbana, ou como pano de fondo para a caza ou obras que narraban episodios mitolóxicos. Ocasionalmente tamén se usaban para execucións nas que o heroe da historia -interpretado polo condenado a matar- era asasinado de xeito espantoso pero mitoloxicamente auténtica, sendo devorado por bestas ou queimado ata a morte.
David e Goliat (Caravaggio)
A autoría da obra foi discutida décadas atrás, pero actualmente considérase autógrafa de Caravaggio con seguridade. Unha das pistas que avalan a autoría é que, vista con raios X, a pintura desvela un esbozo moi diferente na cabeza de Goliat.
Coliseo de Roma
O Coliseo, na actualidade
O Coliseo é a maior atracción turística de Roma e miles de turistas pagan cada ano por entrar e ver a area. Nel está situado un museo dedicado ao deus grego Eros, no piso superior do edificio. Parte do chan da area foi reconstruído.
Tupinambarana
Tupinambarana é o nome da segunda illa fluvial máis grande do mundo despois da Bananal, limitada polos ríos Amazonas, Madeira, Sucunduri e Abacaxis, no estado brasileiro de Amazonas. Hoxe en día, en realidade, esta illa quedou dividida en catro partes a causa das canles naturais que atavesan o seu territorio. A extensión do complexo das catro illas fluviais é de 11.850 km².
Este grupo de illas está malloritariamente cuberto pola selva amazónica e so é accesible por río ou ben desde o ar. Ten unha pequena serra e alberga a cidade de Parintins, coñecida polo seu festival folclórico. Tamén atópanse restos dunha localidade construída na década de 1930 por inmigrantes xaponeses que cultivavan xute.
Huascarán
miniatura|dereita|275px|Vista do Huascarán e a Cordillera Blanca desde Jimbe miniatura|dereita|275px|O Huascarán localízase no centro do Perú O Huascarán, con 6 768 metros, é a cima máis alta do Perú e a cuarta maior da América do Sur. Está situada na Cordillera Blanca, nos Andes centrais peruanos, na provincia de Yungay.
É característica a súa dupla cima: a máis elevada, Huascarán Sur (6 768 m) está separada polo colado da Garganta do Huascarán Norte, de 6 655 metros.
A montaña e o territorio circundante están incluídos no Parque Nacional de Huascarán, declarado Patrimonio da Humanidade en 1985.
Étimo
O seu nome procede do quechua waskha (cadea) e ran (pedras ou montañas rochosas). Huascarán significa, entón, cadea de montañas. Hai, ademais, diversas lendas acerca da orixe do nome Huascarán, pero a máis verosímil conta que «o inca Huayna Cápac ao pasar por Yungay deulle o nome do seu fillo primoxénito, Huáscar, á montaña máis alta e fermosa», porque Huascarán tamén se pode interpretar como «A montaña de Huáscar».
Historia
A cima norte foi alcanzada en 1908 por unha expedición norteamericana, da que formaba parte Annie Smith Peck.
A primeira ascensión ao Huascarán Sur rexistrada foi realizada o 20 de xullo de 1932, por unha expedición xermano-austríaca, encabezada por H. Bernhard, E. Hein, H. Hoerlin e E. Schneider.
O 10 de xaneiro de 1962 rexistrouse un alude iniciado no pico norte do Huascarán. Desapareceron 4 000 habitantes e varias poboacións foron criticamente danadas: Ranrahirca, Shacsha, Huarascucho, Yanama Chico, Armapampa e Uchucoto.
O 31 de maio de 1970, un gran terremoto provocou o desprendemento dunha enorme cantidade de xeo, neve e rochas desde a cima norte, causando o sepultamento da cidade de Yungay, a morte de máis de 20 000 persoas e a desolación de boa parte dos arredores.
Desde xullo ata setembro de 1979, o alpinista e médico Nicolas Jaeger viviu 60 días, só, a 6 700 m de altura, xusto nas proximidades da cima do Huascarán, para estudar os efectos da hipoxia no seu propio organismo. Como resultado da experiencia realizouse a película Operación Supervivencia.
Tristan Nihouarn
Tristan Nihouarn, nado en Brest o 22 de setembro de 1973, é un cantante e guitarrista bretón, principalmente coñecido por formar parte do xa disolto grupo Matmatah.
Ibias
Ibias é un concello de Asturias. Limita ao norte coa Fonsagrada, Negueira de Muñiz e Allande, ao leste con Cangas del Narcea e Degaña, ao sur con Peranzais e Candín e polo oeste con Navia de Suarna. O concello cobre unha superficie de 230 km² e contaba cun total 1.903 habitantes no ano 2005, o que dá unha densidade de poboación de 8,27 h/km². Este concello galegofalante é considerado tradicionalmente como un dos 48 concellos da Galicia estremeira.
Historia
Integrante durante varios séculos da diocese de Britonia, as súas terras aínda eran considerados na diplomática medieval do século X, como parte da Galicia, tal e como recolle unha confirmación de 955 do rei Ordoño III, onde menciona: ''in Gallecia: (…) Vallebona (Valboa), Triacastella (Triacastela), Zerbantes (Cervantes), Nabia (Navia) cum Deganeis (Degaña) suis , Vitrico , Arborsola (Boal) , Soorna (Navia de Suarna), Trabersas de Fraxino , Ibias ambas, Ausecos (Vilanova de Ozcos) et Neiro (Neira).
Na metade do século XVIII pertenceu a Galicia.
Alamanos
miniatura|dereita|300px|Área ocupada polos alamanos e escenarios das principais batallas contra os [[Imperio Romano|romanos entre os séculos III e VI.]]
Os alamanos (en alemán Alemannen) eran un conxunto de tribos xermanas suevas establecidas no bordo sur medio e inferior do río Elba, ao longo do río Main onde foron mencionados por primeira vez por Dión Casio no 213 na campaña que realizou Caracalla contra eles.
Os alamanos ocuparon os Agri Decumates en 260, e despois expandíronse á actual Alsacia e norte de Suíza, o que levou á implantación do antigo idioma alto alemán neses territorios, que foi denominado como Alamania durante o século VIII. No 496, os Alamanos foron vencidos polos francos de Clodoveo que incorpora as súas terra ao seu reino. Dende ese momento, aparecen como os aliados pagáns dos francos cristiáns e foron, á súa vez, cristianizados durante o século VII.
Aínda que hai pouca información sobre deles por parte dos autores romanos, a idea actual é que cómpre falar máis ben dunha "confederación", con varios pobos e reis, que dun pobo único e cohesionado baixo unha monarquía.
Etimoloxía
Segundo Asinio Cuadrado, o seu nome, que significa "todos os homes" (xermánico: Alle Männer, todos os homes) indica que eran o agrupamento de varias tribos: hermunduros (hermións), xutungos, bucinobantes, lenzienses, semmones, cuados e teutóns. Son citados xa na época de Caracalla, a comezos do século III, cando os derrotou no 213.
Do nome desta tribo xermánica deriva a palabra alemán en galego e outras linguas. Alamania é a latinización dunha expresión no antigo alto alemán: Alle Männer (“tódolos homes”), que abrangue a tódolos pobos que habitaban esa zona en tiempos de Xulio César (teutóns, bucinobantes etc.) e que se transmitiu a varias outra linguas modernas como o árabe (ألمانيا), catalán (Alemanya), córnico (Almayn), español (Alemania), francés (Allemagne), galés (Yr Almaen), galego (Alemaña), portugués (Alemanha) e turco (Almanya), fronte aos derivados do latino Germania, que aparecen no inglés (Germany). Esta denominazión de Germani é a latinización dunha palabra en linguas renanas: Germanen (“deste lado do Rin”), que foi empregada por Xulio César para se referir, especificamente, aos eburóns da Gallia Belgica (ao oeste do Rin).
Historia
Os alamanos estiveron continuamente en conflito co Imperio Romano. As primeiras noticias que dan os romanos sobre os alamanos refírense, polo 213, cando Antonino, o fillo de Septimio Severo, leva a guerra contra os catos, os alamanos ao carón destes.Inicialmente situados ao norte da provincia de Recia, foron contidos polos romanos ata a metade do século III, tras dous séculos de enfrontamentos. Daquela, conseguiron se desprazaren até a rexión entre o Main e o Danubio (Suabia). Despois, conseguen moverse, de novo, aos poucos cara ao oeste para instalárense definitivamente sobre territorio que comprende unha parte das actuais Vorarlberg, Suíza, Baden-Württemberg e Alsacia. A partir do 234, levaron a cabo varias incursións dentro do territorio do Imperio.
Campañas de Xuliano
No 355, Xuliano, foi nomeado por Constancio II como "César", co encargo de pacifica-la Galia fronte aos ataques de francos e alamanos, o que conseguiu durante as campañas entre o 356-359. No primeiro ano, 356, recuperou e reconstruíu Colonia, que fora arrasada anteriormente por francos e alamanos, e asinou a paz cos príncipes francos do Mosa.A seguir, no 357, concentrou as tropas romanas e os auxiliares galos nos arredores de Reims para se dirixir cara a Estrasburgo, mentres outro exército romano cuns 25.000 soldados, ao mando dun xeneral xermano chamado Barbatio, partía de Italia para se xuntar con el. A confederación alamá, ben informados, adoptaron a súa táctica característica de lanzarse en masa, cuns 35.000 guerreiros capitaneados por Cnodomario, contra un dos exércitos, o de Barbatio, antes de que se unisen. Conseguiron, derrotar a Barbatio que se tivo que refuxiar en Augusta Raurica (preto da actual Basilea) e marcharon contra o exército de Xuliano, seguramente máis cativo. Na batalla posterior, chamada batalla de Argentoratum (ou de Estrasburgo), os alamanos foron completamente derrotados, perdendo máis de 6.000 homes e sendo capturado o seu xefe. Inmediatamente, Xuliano, marchou a Maguncia e cruzou o Rin, polo que os alamanos pediron unha tregua mentres se conseguiu a consolidación e mantemento do limes.
Fin do Imperio romano
Unha vez extinguido o Imperio, os alamanos enfrontáronse aos francos de Clodoveo que os derrotaron na batalla de Tolbiac e convértenos en tributarios, pasando parte deles ao servizo dos ostrogodos de Teodorico. Mesmo, no 553, rebeláronse na Recia, a zona que ocupaban, e devastaron Italia. Posteriormente foron cristianizados e asimilados, en gran parte, por outras tribos xermánicas.
Pezós
Pezós ou Pesoz, (en español Pesoz e oficialmente Pezós/Pesoz) é un concello de Asturias. Limita ao norte con Eilao, ao sur con Grandas de Salime, ao leste con Allande e ao oeste con San Martín de Ozcos. O concello cobre unha superficie de 39 km² e contaba cun total 218 habitantes no ano 2005, o que dá unha densidade de poboación de 5,59 h/km². Este concello galegofalante é considerado tradicionalmente como un dos 48 concellos da Galicia estremeira. No seu territorio municipal está o conxunto histórico de Argul, que se declarou Ben de Interese Cultural en 2002. Entre os monumentos do concello salienta a súa igrexa parroquial.
Stig Rästa
Raul-Stig Rästa é un cantante e compositor estoniano que representará a Estonia no Festival de Eurovisión 2015 xunto a Elina Born coa canción "Goodbye to Yesterday".
Entre 2002 e 2006 formou parte da banda Slobodan River con Ithaka Maria e Tomi Rahula. Dende 2006 el tocou en Traffic e en Outloudz en 2010.
En 2011 concursou na quinta tempada de "Let`s Dance", quedando finalmente nunha cuarta posición.
Isabel Celaá
María Isabel Celaá Diéguez, nada en Bilbao o 23 de maio de 1949, é unha política e catedrática de ensino secundario vasca, membro do Partido Socialista de Euskadi-Euskadiko Ezkerra (PSOE-EE) e actual portavoz e ministra de Educación e Formación Profesional do Goberno de España.
Inicios
Iniciouse na política en 1987 como responsable do gabinete do conselleiro de Educación, Universidades e Investigación José Ramón Recalde. Tras o breve interregno do goberno de coalición entre PNV, Eusko Alkartasuna e Euskadiko Ezkerra de 1991, foi viceconselleira de Educación, Universidades e Investigación con Fernando Buesa como conselleiro ata o fin da lexislatura (1995). Na seguinte lexislatura abandonou as responsabilidades educativas, sendo directora de gabinete do conselleiro de Xustiza, Economía, Traballo e Seguridade Social, Ramón Jáuregui. Desde outubro de 1998 é parlamentaria autonómica vasca por Biscaia. Como parlamentaria foi responsable dos temas educativos do seu grupo. Entre 2008 e 2009 foi vicepresidenta primeira do Parlamento Vasco.
Conselleira de Educación
De 2009 a 2012 exerceu o cargo de conselleira de Educación, Universidades e Investigación no Goberno Vasco presidido por Patxi López. Impulsou a reforma da Educación Pública Vasca, apostando fortemente polo trilingüismo e a incorporación de novas tecnoloxías en centros escolares, mediante o programa Eskola 2.0. Tamén concedeu gran protagonismo á Formación Profesional.
Celaá combateu o adoutrinamento nacionalista nas aulas. A súa primeira medida foi derrogar o currículo escolar (marca o que deben estudar os alumnos ata os 16 anos) aprobado polo seu antecesor, Tontxu Campos (de Eusko Alkartasuna) para desposuír ao currículo escolar da carga ideolóxica nacionalista que lle infundira o Goberno Vasco anterior, onde gobernaba o PNV en coalición con EA e Esquerda Unida. Entre outras cuestións, ese currículo fixaba o éuscaro como lingua preferente na comunidade. Celaá equiparou éuscaro e castelán ao mesmo nivel, de acordo ao bilingüismo de Euskadi. Outro xesto, moi polémico, foi matizar no currículo escolar o termo «Euskal Herria», borrando a entidade política-administrativa que figuraba nos libros de texto, pero blindando o concepto cultural. «Non o imos a eliminar pola sinxela razón de que Euskal Herria existe. É o país do éuscaro e é un territorio que temos de cultura común, de lingua común e que compartimos os vascos», asegurou nunha das súas primeiras entrevistas como nova conselleira autonómica. .
Durante a súa etapa como conselleira puxo en marcha os programas de presenza das vítimas do terrorismo nos centros educativos para que trasladasen a súa experiencia aos alumnos de Secundaria.
Foi cabeza de lista do PSE-EE ao Senado pola circunscrición de Biscaia nas eleccións xerais de 2015 e 2016 pero non resultou elixida.
Ministra de Educación
Celaá foi elixida por Pedro Sánchez como ministra de Educación e voceira do seu novo goberno, tras o éxito da moción de censura que o PSOE presentou contra o anterior goberno de Mariano Rajoy (PP) en xuño de 2018.
Vida persoal
Isabel Celaá é licenciada en Filosofía e Letras e Dereito polas universidades de Deusto e de Valladolid. Está casada e é nai de dúas fillas. Ten acreditado o nivel C1 de éuscaro mediante o título EGA. Viviu e estudou varios anos en Irlanda.
Ramon Azeez
Ramon Olamilekan Azeez, nado o 12 de decembro de 1992 en Abuja, é un futbolista profesional internacional nixeriano, que xoga como centrocampista no Granada de La Liga 2.
Club
Nado en Abuja, Azeez comezou a súa carreira futbolística xogando para a Future Pro Academy. No ano 2010 chegou a un acordo para xogar na Unión Deportiva Almería en España, con todo, tivo que agardar até xullo de 2011 para que a fichaxe fose efectiva. Tras pasar unha temporada no filial do club almeriense da Segunda División B, o 17 de agosto de 2012 debuta co primeiro equipo nun partido da Segunda División ante o FC Barcelona B. Azeez, saíu no minuto 55 en substitución de Javier Casquero, volvendo ao banco tan só 10 minutos despois tras recibir un cartón amarelo. Segundo Javi Gracia, adestrador do Almería, o troco foi debido ao risco de recibir un cartón vermello e quedar en inferioridade numérica. Finalmente, o seu equipo consegue gañar por 5-4 no Mini Estadi barcelonés.
Tras xogar 31 partidos e anotar 3 goles co Almería B, Azeez foi ascendido definitivamente ao primeiro equipo, o cal acababa de ascender á Primeira División (La Liga). O seu debut na competición sería o 30 de agosto de 2013, saíndo a xogar 20 minutos no empate 2−2 ante o Elche CF no Estadio de los Juegos Mediterráneos. O seu primeiro gol chegaría antes de final de ano, o 21 de decembro, marcando o tanto que supoñía a vitoria por 1−0 ante o Real Betis no Estadio Benito Villamarín. Volvería a repetir como goleador precisamente ante o Betis no partido de volta, conseguindo o gol da vitoria (3−2) no minuto 94 de partido. Ao ano seguinte, xogando moitos menos minutos, o seu equipo non logra salvarse, descendendo á Segunda División. Tras o descenso, Azeez solicita ao club que escoite ofertas para o seu traspaso. Con todo, tras non frutificar ningunha oferta, o club envía ao xogador ao filial. Co equipo seriamente ameazado coa perdda de cateogoría, o 26 de xaneiro regresa ao primeiro equipo. Finalmente, tras consumarse o descenso do club almeriense, asina por dúas temporadas, con opción a outra máis, co Club Deportivo Lugo da Segunda División.
Internacional
Azeez xogou coa na Copa do Mundo sub-17 de 2009, sendo un fixo no once que finalmente se proclamou subcampión do torneo. Dous anos despois volve a xogar outro Mundial, esta vez o sub-20, sendo de novo titular indiscutíbel para as Super Eagles. O 3 de febreiro de 2014 chegaría a súa primeira convocatoria coa selección aboluta, aínda que non chega a debutar no partido que os enfrontaba a. O seu debut chegaría un mes despois, o 5 de marzo, xogando toda a segunda parte nun amigábel de novo ante México no Georgia Dome de Atlanta, Estados Unidos. O seu rendemento convenceu ao corpo técnico nixeriano para ser convocado para a disputa do Mundial do Brasil 2014. No Mundial sairía como titular no primeiro partido da selección, finalizando este con empate 0−0 ante. Finalmente a súa selección chegaría aos oitavos de final onde perde por 2-0 ante.
300px|center|link=
Colexio Sagrado Corazón do Carballiño
O CPR Plurilingüe Sagrado Corazón é un centro de ensino concertado, situado na vila do Carballiño, no corazón do casco urbano.
Historia
O Sagrado Corazón forma parte dunha congregación relixiosa franciscana de 18 centros en toda España. A fundadora das irmás Franciscanas Misioneiras da Nai do Divino Pastor foi María Ana Mogas Fontcuberta, no ano 1850 en Ripoll.
Este colexio foi fundado no ano 1931, grazas á doazón dos irmáns Prieto, quen deixaron no seu testamento o desexo de construír un colexio para os nenos e nenas con necesidades, e foron as relixiosas Franciscanas Misioneiras da Nai do Divino Pastor que fixeron posible este anhelo. Nun primeiro momento só podían matricularse rapazas, ao tratarse dun internado exclusivamente para mulleres, a excepción do curso de 3 anos no cal se mesturaban ambos os sexos. Non foi ata a década de 1980 cando se permitiu o acceso tamén a homes, que ata ese momento realizaban os seus estudos no colexio Isabel La Católica, coñecido na vila como o Colexio do Corral.
No centro estudou Mariano Rajoy en 1958.
Descrición
Consta de catro plantas nas que se distribúen as distintas aulas de ensino. Na planta baixa localízanse as tres aulas de educación infantil, o patio e o ascensor para acceder a todo o edificio.
No primeiro piso atópanse as clases de primeiro, segundo, terceiro e cuarto de educación primaria, ademais do despacho de dirección, a secretaría, a aula de música e o laboratorio; na segunda planta encontramos o despacho de xefatura de estudos, o do departamento de orientación e a sala do profesorado, ademais das aulas de quinto, sexto, informática, tecnoloxía e a biblioteca. No último andar está o ximnasio, a aula de audición e linguaxe/pedagoxía terapéutica e as clases de educación secundaria obrigatoria.
Tamén conta con comedor no propio centro e unha capela para render culto e celebrar a eucaristía.
Anselmo de Friúl
Anselmo, nado en Cividale del Friúl en 723 e morto en Nonantola en 805, foi duque longobardo de Friúl do 749 ao 751, en asociación con Pedro
Traxectoria
Son escasas as informacións directas sobre o personaxe, que ascendeu ao trono ducal de Cividale no 749 (en asociación con Pedro), cando Aistulfo, xa duque tras a elección de Rachis como soberano dos longobardos, se converte á súa vez en rei en Pavía
A tradición da Igrexa católica identifícao con san Anselmo de Nonantola, que tería abandonado o trono ducal no 750-751, cando se retirou no mosteiro de Fanano, que el mesmo fundaran un lugar que lle doara o rei Aistulfo, o cal tería casado coa súa irmá Xisaltruda. Dous anos máis tarde, sobre o 752, fundou o mosteiro de Nonantola, sempre preto de Módena, para despois dirixirse a Roma, onde o Estevo III lle doou algunhas reliquias de san Silvestre e o nomeou abade de Nonantola. Despois fundou hospitais para pobres e enfermos, pero no 756 foi expulsado de Nonantola polo novo rei longobardo, Desiderio, que emprendera unha vasta operación de reorganización dos mosteiros do reino longobardo para garantirse o seu apoio. Anselmo retirouse a Montecassino ata o 774 cando, deposto Desiderio por Carlomagno, puido volver a Nonantola, onde morreu no 805. Canonizado pola Igrexa Católica, a súa festa é o 3 de marzo.
Unha identificación alternativa, hipotética e indutiva, é, en cambio, co terceiro fillo de Pemón e Ratperga, xunto a Rachis e Aistulfo: Ratchait. Se a correspondencia é correcta, tamén a el se lle aplicaría a cualificación de "valoroso" atribuída por Paulo Diácono a todos os fillos de Pemón. Ratchait aparece na corte de Liutprando xusto antes da deposición do pai a favor de Rachis, no momento no que o soberano ordena o arresto dos que apoiaban ao duque deposto.
Big Ben
dereita|miniatura|O Big Ben está situado na Clock Tower.Big Ben (Elizabeth Tower) é o nome que recibe a gran campá do reloxo situada ó nordeste do Palacio de Westminster en Londres.
Nome
O nome Big Ben, é universalmente empregado para referírmonos á torre en xeral. Porén, oficialmente refírese especificamente á campá principal do interior da torre. Esta campá é a encargada de contar as horas, o seu peso aproximado é de 13 toneladas. Dise que o seu nome vén do primeiro encargado da construción Benjamin Hall, ou quizais para homenaxear o boxeador Ben Caunt, moi popular en 1858, ano en que foi fundida. É un dos principais símbolos representativos de Londres.
A Torre do Reloxo de Westminster
miniatura|200px|O [[palacio de Westminster e a torre do reloxo no extremo nordés da ponte de Westminster.]]A Torre de Santo Esteban (St. Stephen's Tower) ou a Torre do Reloxo de Westminster, popularmente coñecida como Big Ben, foi levantada como parte do novo edificio deseñado por Charles Barry, despois de que o vello palacio de Westminster fose destruído polo lume a noite do 16 de outubro de 1834. A torre está deseñada ó estilo gótico vitoriano, e ten 96,3 m de altura.
O corpo da torre (61 m de altura) consiste nun enladrillado con revestimento de pedra; os 35 metros restantes fórmannos a agulla de ferro fundido co que se coroa a torre. A torre está asentada sobre unha base de 15 metros de lado e ten un peso estimado en 8.667 toneladas. Os catro reloxos están sitos a 55 metros de altura.
Debido ás condicións da terra onde se asenta a construción, a torre inclínase levemente ao noroeste, uns 220 mm. Tamén oscila anualmente algúns milímetros ó leste e ó oeste, debido ós efectos térmicos.
O reloxo e as súas caras
miniatura|200px|Imaxe dunha das caras do reloxo.O reloxo da torre foi o máis grande do mundo no seu tempo, capaz de dar cadansúa hora coa precisión dun segundo. O mecanismo do reloxo foi completado no ano 1854, pero a torre non foi completamente construída ata catro anos máis tarde.
Os catro laterais do reloxo e as súas esferas foron deseñados por Augustus Pugin. Cada lateral ten unha estrutura esférica de ferro de 23 pés de diámetro que contén 312 pezas de cristal opaco. Algunhas destas pezas poden ser quitadas para revisar as manciñas do reloxo. Na base de cada cara do reloxo hai unha inscrición en latín: 'DOMINE SALVAM FAC REGINAM NOSTRAM VICTORIAM PRIMAM' ('Deus garde a nosa raíña Vitoria'). A manciña que marca as horas mide 2,7 metros de largo, mentres que a que marca os minutos mide 4,3 metros.
O nome "Big Ben" foi posto á campá orixinal de 16 toneladas da torre, fundida no 1856. Dado que a torre non estaba rematada, a campá foi instalada no New Palace Yard, mais a campá rompeu, e finalmente fundiuse unha nova de 13.8 toneladas, a cal está en uso hoxe en día. A nova campá foi montada na torre no 1858 xunto a catro campás máis, que dan os cuartos.
O 7 de setembro de 1859 o reloxo entrou en funcionamento.
Cédric Floc'h
Cédric Floc'h, nado o 5 de xaneiro de 1973, é un cantante e guitarrista bretón, principalmente coñecido por formar parte do xa disolto grupo Matmatah.
Kittilä
Kittilä (en Kittâl, en Gihttel) é un concello de Finlandia situado na provincia de Laponia, que goza de sona por ser un lugar turístico. En Kittilä atópase unha das máis coñecidas estacións de esquí de Finlandia, Levi. O concello contaba cunha poboación de 6 354 habitantes no 2018 e esténdese nunha área de 8 262,97 km², dos cales 168,71 km² son auga. A densidade de poboación é de 0.79 habitantes por km².
O 5 de xuño de 2006 anunciouse que unha corporación mineira canadense, Agnico-Eagle Mines, abriría unha nova mina de ouro en Kittilä. Os expertos pensan que os depósitos conteñen polo menos tres millóns de onzas de ouro puro. Espérase que a mina produza ao redor de 150 onzas de ouro ao ano, durante 13 anos, polo menos. A explotación a ceo aberto comezou en setembro de 2007 e a produción en maio de 2008. A minaría do pozo de Suuri comezou con 2500 toneladas por día que incrementaron até 3000 toneladas a finais de 2009.
O Aeroporto de Kittilä está operado polas compañías aéreas Finnair e FinnComm.
Ligazóns externas
miniatura|esquerda|150px|Estación de Esquí de Levi en Kittilä
Dolores Delgado
Dolores Delgado García, nada en Madrid o 9 de novembro de 1962, é unha fiscal española, actual Fiscal Xeral do Estado.
Traxectoria
Licenciada en Dereito pola Universidade Autónoma de Madrid (UAM), cursou tamén un máster impartido pola Escola de Práctica Xurídica de Madrid e a Universidade Complutense.​ Gañou unha praza de fiscal por oposición en 1989.​ Traballou como fiscal no Tribunal Superior de Xustiza de Cataluña (1989-1993),​ na Fiscalía Especial Antidroga,​ e, desde 1993, na Audiencia Nacional.
Ministra de Xustiza
O 7 de xuño de 2018 tomou posesión como ministra de Xustiza do goberno de Pedro Sánchez, despois de prosperar a moción de censura contra Mariano Rajoy. Cesou o 13 de xaneiro de 2020, sendo substituída por Juan Carlos Campo.
Hargeisa
Hargeisa (Hargeysa, هرجيسا ) é a capital de Somalilandia, unha república autoproclamada que é recoñecida internacionalmente como unha rexión autónoma de Somalia.
Durante a Idade Media, Hargeisa formou parte do Sultanato de Adel. A cidade máis tarde en 1941 sucedeu a Berbera como a capital do protectorado da Somalilandia Británica. En 1960, o protectorado logrou a independencia e unida co Territorio en fideicomiso de Somalia (a antiga Somalia italiana) para formar a República de Somalia (Somalia) o 1 de xullo.
Hargeisa está situada nun val nas montañas de Galgodon (Ogo), e séntase nunha elevación de 1.334 m.. É un importante sitio da arte rupestre do período Neolítico, a cidade é tamén un centro comercial para o corte de pedras preciosas, a construción, os servizos públicos e a importación/exportación, entre outras actividades.
Etimoloxía
O topónimo Hargeisa significa literalmente "o lugar onde ocultar se vende". Aínda que se sabe pouco sobre a historia da cidade antes do século XIX, A enciclopedia Aethiopica suxire que o asentamento pode haber evolucionado na última metade da década de 1800 como un asentamento Qadiriyya establecido polo Sheik Maddar, preto dun oasis utilizado polos pastores nómades no camiño á cidade de Harar. Polo tanto, propón que o nome "Hargeisa" posiblemente deriva do sobrenome de Harar as-sagir, que significa "Harar o pequeno".