cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prehistoria de Australia
A chegada dos primeiros poboadores
Está xeralmente admitido que os primeiros poboadores chegaron a Australia entre o 70.000 e o 40.000 antes de Cristo. Durante a última glaciación o nivel do mar era moito máis baixo que o de hoxe día. A costa australiana situábase ó nivel do mar de Timor, e Australia e Nova Guinea formaban un único continente, chamado Sahul. Atopábanse unidas por un istmo situado ó nivel do mar de Arafura, do Golfo de Carpentaria e do Estreito de Torres. Segundo a teoría actual, os antepasados dos aborixes australianos da actualidade foron navegando as pequenas distancias a partir de illas da actual Indonesia, até chegar ó Sahul. Despois, por vía terrestre, dispersáronse por todo o continente. Os testemuños arqueolóxicos amosan a presenza humana nas proximidades do río Swan, en Australia occidental, hai de 40.000 anos. Ó parecer Tasmania tamén era accesible por vía terrestre.
A presenza de especies vexetais e animais parecidas en Australia, en Nova Guinea e nas illas indonesias veciñas é outra consecuencia desas antigas vías de comunicación terrestre, desaparecidas unha vez que ascende o nivel do mar despois do final da última era glaciar. Dende entón, o nivel do mar é relativamente estable e cobre o paso que no pasado unía Australia e Nova Guinea separando ós habitantes desas terras, con excepción dos insulares do estreito de Torres, etnicamente melanesios, que habitan as illas do estreito de Torres e partes do extremo norte de Queensland; posúen prácticas culturais distintas ás dos demais grupos aborixes australianos.
Cayetana Fitz-James Stuart
María del Rosario Cayetana Fitz-James Stuart y Silva, comunmente coñecida como Cayetana de Alba ou Duquesa de Alba, nada no Palacio de Liria (Madrid) o 28 de marzo de 1926 e finada no Palacio de las Dueñas (Sevilla) o 20 de novembro de 2014, foi unha aristócrata española, XVIII duquesa de Alba, xefa da Casa de Alba e connotada figura social. Foi a terceira muller que ostentou o título por dereito propio dentro da familia. Cayetana era descendente directa do Rei Xacobe II de Inglaterra a través do seu fillo ilexítimo James Fitz-James, o cal tivo co seu amante Arabella Churchill.
Segundo o Libro Guinness dos Récords, Cayetana de Alba posuía máis títulos que ningún outro nobre no mundo legalmente ante un goberno vixente que os recoñezca: era cinco veces duquesa, dezaoito veces marquesa (entre elas, marquesa de Sarria, vinte condesa (de Lemos e Ribadeo entre outros), vicecondesa, condesa-duquesa e condestablesa, ademais de ser catorce veces Grande de España.
Sistema Central
miniatura|300px|[[Pico Almanzor é o monte máis alto da Serra de Gredos e tamén do Sistema Central.]]
O Sistema Central é unha cordilleira situada no centro da Península Ibérica que ten unha orientación oeste-leste na súa metade oeste, e orientación suroeste-nordés na súa metade este. Ten unha lonxitude aproximada de 600 km e vai desde o centro de Portugal ao Sistema Ibérico, situado no centro-nordés de España.
Constitúe a separación natural entre Castela e León, ao norte, e Castela-A Mancha, Comunidade de Madrid e Estremadura, ao sur. Tamén representa a división da Meseta Central entre a Submeseta Norte e a Submeseta Sur. Salvo algunha excepción menor, constitúe a divisoria entre as concas do Douro e do Texo.
A maior elevación do sistema é o pico Almanzor (2.592 m), situado na Serra de Gredos. As montañas do Sistema Central teñen unha prominencia media de 1.200 metros e unha base que oscila dos 500 a 1.200 metros.
O Sistema Central está formado por moitas serras, entre as que cabe destacar: a Serra de Guadarrama, a Serra de Somosierra, a Serra de Gredos e a Serra de Gata.
Fanny Bullock Workman
Fanny Bullock Workman, nada en Worcester, Massachusetts, o 8 de xaneiro de 1859 e finada en Cannes, Francia, o 22 de xaneiro de 1925, foi unha xeógrafa, cartógrafa, exploradora, escritora de viaxes e montañeira estadounidense, de forma notable no Himalaia. Foi unha das primeiras alpinistas profesionais femininas, e ademais de realizar exploracións escribiu varios libros sobre as súas viaxes. Marcou varios récords femininos de altitude, publicou oito libros de viaxe xunto ó seu esposo e promoveu os dereitos das mulleres e o sufraxio feminino.
Nada no seo dunha familia rica, Workman asistiu a algunhas das mellores escolas femininas da época e realizou varias viaxes a Europa. O seu casamento con William Hunter Workman cimentou a súa situación vantaxosa, e tras dar os seus primeiros pasos no montañismo en Nova Hampshire, Fanny viaxou por diversas partes do mundo xunto a el. Conseguiron capitalizar os seus recursos financeiros e os seus contactos para viaxar por toda Europa, polo norte de África e por Asia. A parella tivo dous fillos, ós que internaron en varias escolas e deixaron a cargo de varias coidadoras durante as súas viaxes. Fanny non se consideraba unha muller de familia e víase a si mesma como unha "Nova Muller" que podía igualar a calquera home. Os Workman comezaron as súas viaxes realizando varias xiras en bicicleta por Suíza, Francia, Italia, España, Alxeria e a India. Percorreron miles de quilómetros, parando a descansar alí onde atopaban un refuxio. Escribiron libros sobre cada unha das súas viaxes, nos que Fanny adoitaba comentar a situación das mulleres en cada lugar que visitaban. Estas primeiras obras narrativas sobre as súas viaxes en bicicleta obtiveron unha mellor recepción do público que os seus libros sobre montañismo.
Ao finalizar a súa viaxe en bicicleta pola India, a parella viaxou ata o Himalaia occidental e ata Karakorum durante os meses do verán, onde comezaron a realizar alpinismo de grande altitude. Volveron ata esta rexión, naquel momento inexplorada, oito veces máis durante os seguintes catorce anos. Malia non dispoñer de equipamento moderno de alpinismo, os Workman exploraron varios glaciares e acadaron os cumios de varias montañas, chegando eventualmente ós 7 000 metros do pico Pinnacle, marcando un récord feminino de altitude naquela época. Organizaron expedicións de varios anos de duración, mais tiveron problemas para manter unha boa relación cos traballadores locais. A súa procedencia de riqueza e privilexio nos Estados Unidos provocou que non conseguisen comprender a postura dos traballadores nativos e tivesen dificultades á hora de conseguir os servizos de portadores fiables.
Primeiros anos
Workman naceu o 8 de xaneiro de 1859 en Worcester, Massachusetts, no seo dunha familia rica de clase alta descendente dos Pais Peregrinos, sendo a menor de tres irmáns. A súa nai era Elvira Hazard, e o seu pai era Alexander H. Bullock, home de negocios e gobernador Republicano de Massachusetts. Fanny foi educada por varias institutrices antes de asistir á escola Miss Graham's Finishing School en Nova York, e despois pasou un tempo primeiro en París e despois en Dresden. Thomas Pauly escribiu na súa biografía sobre Workman que "xa dende moi cedo a Fanny irritábanlle as restricións da súa posición de privilexio". Consérvase un reducido número de historias escritas por Workman nesta época, que describen o seu interese na aventura. Nunha delas, titulada "A Vacation Episode", describe a unha fermosa e aristócrata moza inglesa que desdeña a sociedade, escapa a Grindelwald, convértese nunha excelente alpinista e casa cun estadounidense. Segundo Michael Plint, esta historia resume gran parte da propia vida de Fanny, incluíndo o espírito viaxeiro, o amor polas montañas e o compromiso cos dereitos das mulleres. No ano 1886 publicou un relato curto na revista New York ambientado na Primeira Guerra India, no que trata a captura e o rescate dunha "moza branca", que segundo unha mención no xornal The Record-Union, estaba "contada nun estilo moi pracenteiro".
miniatura|esquerda|Retrato de Fanny e William En 1879 Fanny volveu ós Estados Unidos e o 16 de xuño de 1882 casou con William Hunter Workman, quen era 12 anos maior ca ela. William procedía tamén dunha familia rica, asistira a Yale e estudara medicina en Harvard. En 1884 tiveron unha filla, chamada Rachel. William introduciu a Fanny no alpinismo tralo seu casamento, e pasaron xuntos varios veráns nas Montañas Brancas de Nova Hampshire. Alí fixeron cumio no Monte Washington (1 918 m) en varias ocasións. O montañismo nesta rexión do nordés dos Estados Unidos permitiulle a Fanny desenvolver as súas habilidades para o alpinismo xunto a outras mulleres. Ó contrario que os clubs europeos, os clubs de alpinismo estadounidenses das Montañas Brancas permitían membros femininos e animaban as mulleres a que practicasen esta actividade. No seu artigo sobre dinámicas de xénero no alpinismo nesta rexión, Jenny Ernie-Steighner afirmou que esta experiencia formativa moldeou o compromiso de Workman cos dereitos das mulleres, indicando que "ningún outro montañeiro de fama internacional da época, home ou muller, falou abertamente e ferventemente sobre os dereitos das mulleres". Porén, ós Workman desagradáballes a natureza provincial da vida en Worcester, e desexaban vivir en Europa. Trala morte dos pais de ámbolos dous, dos que herdaron considerables propiedades, a parella embarcouse na súa primeira viaxe por Europa, nunha xira por Escandinavia e Alemaña.
Traslado a Europa e viaxes en bicicleta
En 1889 os Workman trasladáronse a vivir a Alemaña por mor de problemas de saúde de William, malia que segundo Pauly isto podería ter sido un simple pretexto, xa que este recuperouse moi rapidamente unha vez alí. O segundo fillo da parella, Siegfried, naceu ó pouco tempo da súa chegada a Dresden. Porén, Fanny non quería conformarse cos papeis tradicionais de esposa e nai, procurando converterse nunha autora e aventureira, levando unha vigorosa vida que se diferenciaba do ideal de feminidade do século XIX. Como feminista, Fanny considerábase a si mesma un exemplo da idea de que as mulleres podían igualar e superar os homes nos traballos da vida, e segundo Luree Miller personificou os valores da "Nova Muller" da época. Miller indica tamén no seu libro sobre mulleres exploradoras que, xa que a familia ideal daquela época era unha familia numerosa e a información sobre a contracepción non era doada de conseguir, os coñecementos médicos de William foron de gran valor para o ideal de Fanny. Os Workman deixaron os seus fillos ó cargo de coidadoras mentres realizaban longas viaxes. No ano 1893 Siegfried faleceu a causa dunha combinación de gripe e pneumonía. Trala súa morte, segundo Pauly, Fanny "perseguiu de forma agresiva unha identidade alternativa" por medio das súas viaxes en bicicleta, "unha que a liberara das responsabilidades convencionais de esposa e nai e que lle permitise os seus intereses e ambicións".
Entre os anos 1888 e 1893 os Workman realizaron xiras en bicicleta por Suíza, Francia e Italia. En 1891 Fanny converteuse nunha das primeiras mulleres en escalar o Mont Blanc. Foi tamén unha das primeiras mulleres en subir ó Jungfrau e ó Matterhorn, levando como guía a Peter Taugwalder, quen fixera a primeira ascensión a este último monte xunto a Edward Whymper. En 1893 a parella decidiu explorar territorios máis aló de Europa e viaxou ata Alxeria, Indochina e a India. Estas viaxes a sitios máis remotos foron idea de Fanny. A primeira viaxe longa da parella foi unha xira de 4 500 km en bicicleta por España no ano 1895. Nesta viaxe cada un deles levaba consigo uns 9 kg de equipaxe, e realizaron unha media de 72 km por día, acadando algúns días os 130 km. Ao finalizar escribiron en coautoría a obra Sketches Awheel in Modern Iberia, na que describiron as súas vivencias nesta viaxe. Nesta obra describiron a España daquela época como "rústica, pintoresca e cativadora". Na obra Algerian Memories Fanny centrouse na beleza e no romanticismo do rural, evitando realizar comentarios sobre as malas condicións urbanas. Porén, si destacou nesta obra a existencia dun abuso e neglixencia de cara as mulleres na sociedade alxerina.
India
miniatura|right|Fanny Bullock Workman na súa viaxe en bicicleta pola India (c. 1897) A viaxe dos Workman pola India, Birmania, Ceilán e Xava durou dous anos e medio, comezando en novembro de 1897, e cubrindo uns 23 000 km. Naquel momento Fanny tiña 38 anos e William 50. Pedalearon uns 6 400 km dende o extremo sur da India ata o Himalaia no norte. Para asegurarse o acceso ás subministracións, circularon por vías principais preto de liñas de ferrocarril, e nalgunha ocasión víronse obrigados a durmir nas salas de espera das estacións de tren cando non conseguían sitio dispoñible noutro lugar. Levaron consigo pouca subministración, incluíndo té, azucre, galletas, queixo, carne en lata, auga, almofadas, unha manta para cada un, material de escritura, unha caixa de urxencias e un equipo de reparación. Deixaron as bicicletas cando chegaron ó extremo norte da súa viaxe, atravesando a pé pasos de montaña a entre 4 300 e 5 500 metros de altitude. A súa viaxe foi dura: adoitaban ter pouca comida ou auga, lidaron con enxames de mosquitos, tiveron que amañar ata 40 picadas por día e durmiron en cuartos infestados de ratas. O libro que escribiron tras esta viaxe destacaba máis a antiga arquitectura que viron no lugar que a cultura local coetánea.
Fanny Workman menciona en My Asiatic Wanderings sobre a India: "Rodei a través de moitas paisaxes encantadoras, nos arboredos de palmas e figueiras de Orissa, Sobre as ladeiras verdes e escarlatas do Terai... Mais nunca rodei 1 200 millas nun país continuamente tan fermoso". Os Workman posuían un nivel de coñecementos de historia da India pouco habitual nos occidentais da época, e leran o Jakata, o Mahabharata e o Rāmāyaṇa antes de partir nesta viaxe. Segundo Miller, estaban ansiosos por aprender sobre a cultura que producira estas obras épicas e pasaron máis tempo estudando a historia antiga do lugar que interactuando cos seus habitantes.
Problemas cos traballadores locais
miniatura|esquerda|Fanny Workman xunto a unha [[tenda Mummery]] Durante o verán de 1898 a parella decidiu escapar da calor e explorar o Himalaia occidental e Karakorum. Tras isto tiñan a intención de explorar o territorio ó redor do Kanchenjunga en Sikkim, e finalmente viaxar ás montañas fronteirizas con Bután no leste. Porén, as dificultades burocráticas e os problemas atmosféricos abondaron e impedíronlles levar a cabo estes plans. O seu principal problema foi o relativo ós traballadores locais. Contrataron a 45 portadores, equipados de forma básica para a viaxe por montaña, e mercaron provisións, mais os custos aumentaron de forma desproporcionada en canto as novas sobre dous ricos americanos comezaron a circular polas vilas da zona. Non puideron partir ata o 3 de outubro, e para entón o frío estaba achegándose. Os Workman queixáronse nos seus escritos dos portadores que contrataran, cos que era difícil traballar e que rexeitaban camiñar máis de 8 km por día. A tres días de comezar a súa viaxe, os Workman toparon coa neve e os seus portadores rebeláronse e rexeitaron seguir traballando nesas condicións de frío, obrigando a que o grupo ó completo tivese que retirarse a Darjeeling.
Os Workman tiveron que enfrontar problemas laborais continuamente, precisando de portadores locais para levar o seu equipo xa que eles sós non eran capaces de transportar o equipo suficiente para unha expedición de varios meses. Tiñan que transportar tendas Mummery, sacos de durmir, cámaras fotográficas, instrumentos científicos e unha gran cantidade de comida. Os portadores que contrataron eran escépticos de toda esta aventura. Os nativos case nunca escalaban as montañas da zona e non estaban afeitos a recibir ordes dunha muller, o que dificultaba a posición de Fanny. Os Workman tentaron resolver estes problemas con condescendencia e arbitrio. Kenneth Mason mantén na súa historia de montañismo no Himalaia, escrita en 1955, que "os Workman foron, nas súas viaxes, vítimas dos seus propios defectos. Foron demasiado impacientes e poucas veces tentaron comprender a mentalidade dos portadores e por iso non conseguiron sacar o mellor deles".
Os problemas de traballo asolaron tódalas súas expedicións porque, segundo Miller, "case os únicos viaxeiros vitorianos, os Workman non tiñan ningunha simpatía ou incluso sentido común para entender ós nativos, irrompendo nas súas vilas remotas con trens de seguidores esixindo servizos e subministracións". No seu capítulo sobre Workman, Miller argumenta que a parella, sendo estadounidense, non tiña o mesmo sentido da casta ou clase que os exploradores británicos: "os Workman, como a maioría dos seus compatriotas, somerxíanse nos seus proxectos de cabeza, agardando que a súa enorme enerxía fose suficiente para superar tódolos obstáculos. Os británicos criticáronos xustamente polo seu insensible e incompetente comportamento cara ós indios".
Alpinismo no Himalaia
Trala súa viaxe inicial ó Himalaia, os Workman quedaron fascinados co alpinismo e o montañismo. Durante un período de 14 anos viaxaron oito veces ata esta zona, que naquel entón estaba case inexplorada por completo e sen cartografar. Fixeron estas viaxes sen os beneficios do equipamento lixeiro moderno, da comida seca conxelada, da protección solar ou da comunicación por radio. En cada unha das súas expedicións exploraron, realizaron sondaxes e fotografaron o terreo, para posteriormente escribir informes dos seus descubrimentos e xerar mapas da zona. A parella compartía e alternaba as responsabilidades: un ano Fanny organizaba a loxística da viaxe mentres que William traballaba nos proxectos científicos, e o seguinte ano intercambiaban os papeis.
Trala súa primeira viaxe ó Himalaia e os problemas sufridos alí cos traballadores locais, os Workman contrataron a Matthias Zurbriggen, o guía de alpinismo máis experimentado naquela época. En 1899, xunto a 50 portadores locais e a Zurbriggen, os Workman comezaron a explorar o glaciar Biafo en Karakorum, mais as perigosas crevasses e o mal tempo obrigáronos a dirixirse no seu lugar ó glaciar Skoro La e ós picos non escalados dos seus arredores. Chegaron ó cumio Siegfriedhorn, un pico de 5 700 m de altitude que Fanny nomeou polo seu fillo, o que supoñía un récord de altitude feminino naquel momento. A continuación acamparon a uns 5,200 m e escalaron un pico máis alto de 5 930 m, nomeándoo Monte Bullock Workman. Dende alí divisaron unha montaña ao lonxe, comentando sobre as fermosas vistas. Aquela era o K2, a segunda montaña máis alta da Terra, sendo Fanny Workman a primeira muller en vela en persoa. Finalmente subiron os 6 400 m de Koser Gunge, dándolle a Fanny o seu terceiro récord sucesivo de altitude. A escalada foi desafiante, e para realizala víronse obrigados a contratar a novos portadores, a establecer un novo campo base e a pasar a noite a uns 5 500 m de altitude. Pola mañá, escalaron unha parede de 370 m, sufrindo os golpes do vento. Durante o último treito cara ó cumio, os dedos de Fanny estaban tan entumecidos que non era capaz de manter o seu piolet e un dos portadores abandonounos. Segundo Pauly: "propulsados cara a cima pola adrenalina e a desesperación, o cuarteto demorouse só o suficiente para comprobar cos seus instrumentos que a temperatura era de dez graos Fahrenheit [−12 °C] e a súa elevación era 21 000 pés [6 400 m]". Segundo Pauly, Fanny era unha escaladora "pausada, incansable e intrépida". Os Workman non contaban naquel entón con equipamento especializado como pitóns ou mosquetóns, e Pauly argumentou que foi capaz de escalar tales alturas grazas "a súa intrépida persistencia e a súa inmunidade ao mal da montaña".
left|miniatura|Workman xunto ó seu equipamento de escalada, c. 1900. Segundo Brendan Leonard, "aínda que os [[pantalóns eran roupa deportiva aceptable para as mulleres da época, Workman levaba saias – ao rodar miles de millas por Europa e Asia, escalando os picos do Himalaia, e superando crevasses". ]]
En canto puido, Fanny Workman publicou informes das súas fazañas, como por exemplo nun artigo da revista Scottish Geographical Magazine. Describindo a súa viaxe de forma extensa na obra In the Ice World of the Himalayas, Fanny procurou incluír datos e resultados de experimentos científicos, promovendo o seu propio barómetro modificado como un instrumento superior, mais os críticos especializados non quedaron impresionados e destacaron a súa falta de coñecementos científicos. A crítica popular foi máis favorable co libro, cun crítico en particular afirmando que "Non dubidamos ó dicir que o Doutor e a Señora Workman escribiron un dos libros de viaxes máis destacados dos últimos anos".
En 1902 os Workman volveron ó Himalaia e convertéronse nos primeiros occidentais en explorar o glaciar Chogo Lungma, comezando dende Arandu. Contrataron a 80 portadores para levar catro toneladas de subministración, mais a súa exploración viuse limitada polas continuas neves e por unha treboada que durou 60 horas. En 1903 camiñaron ata o glaciar Hoh Lumba xunto ó guía Cyprien Savoye. Tamén intentaron escalar a montaña próxima que eles denominaron pico Pirámide. Acamparon a primeira noite a uns 4 900 m e a segunda a uns 5 700 m. Os problemas de saúde dun portador obrigounos a acampar a terceira noite a 5 900 m en lugar dos 6 100 m que tiñan planeado, e eventualmente tiveron que deixalo atrás. Escalaron un pico de 6 878 m, o que supuxo un novo récord feminino de altitude. William e un portador escalaron cara o cumio en forma de agulla, o obxectivo da expedición. Porén, abandonou o intento de facer cumio a uns poucos metros de chegar, ao decatarse de que en caso de continuar non serían capaces de descender posteriormente ata unha altitude segura antes de verse afectados polo mal de montaña. Á volta destas viaxes os Workman deron varias charlas por toda Europa, en inglés, alemán ou francés segundo requirise a ocasión. Nunha das charlas en Lión, tiveron unha audiencia de 1 000 persoas, e outras 700 tiveron que quedar fóra. En 1905 Fanny converteuse na segunda muller en comparecer na Royal Geographical Society, e a súa charla tivo unha mención no xornal The Times.
Os Workman volveron a Caxemira en 1906, converténdose nos primeiros occidentais en explorar o macizo Nun Kun. Para esta viaxe a parella contratou a seis portadores procedentes dos Alpes xunto a 200 portadores locais, e volveron a contar con Savoye como guía. Isserman, Weaver e Molenaar explican na súa historia sobre o montañismo no Himalaia que os Workman detestaban os portadores locais pero víanse obrigados a contratalos. Planearon unha secuencia de catro campos dende os 5 382 m ata os 6 400 m. Malia ter de novo problemas cos portadores, os Workman pasaron a noite a maior altitude que ningún montañeiro antes, a uns 6 181 m no cumio Z1 de Nun Kun, ó que eles chamaron "Campo América". William escribiu o seguinte sobre Fanny:
O mapa que cartografaron durante esta viaxe foi de baixa calidade. Segundo indica Mason, a parella non posuía un bo sentido da dirección topográfica, polo que as súas medicións eran imprecisas e inútiles para a axencia Survey of India.
Pico Pinnacle e récord de altitude
Workman defendeu vigorosamente o seu récord de altitude do pico Pinnacle perante tódalas outras reclamacións, especialmente a de Annie Smith Peck, que no ano 1908 afirmara ter marcado un novo récord coa súa ascensión do Huascarán no Perú, do que ela afirmaba era de 7 000 m de altitude. Porén, a súa información sobre a altura deste pico era errónea e esaxerara varias distancias que non fora capaz de medir. Workman era tan competitiva que lle pagou 13 000 $ a un equipo de inspectores franceses do Service Géographique de l'Armée para que medisen a elevación desta montaña peruana, que finalmente quedou en 6 768 m, o que confirmaba o seu propio récord. Segundo Pauly, "ironicamente, a súa determinación de probarse como igual a calquera home a altas elevacións culminou nun ataque devastador contra outra muller estadounidense que tratou de superala". Determinada a ser a mellor muller no seu ámbito, Workman gardaba meticulosamente un rexistro dos seus fitos, para utilizalos como probas dos seus logros. Pauly chegou a conclusión de que "se Fanny Workman recibe algunha vez o recoñecemento que merece pola súa determinación feminista para sobresaír neste naquel entón deporte masculino, será seguramente recordada tanto pola súa insistencia no mantemento preciso de rexistros coma polas altitudes ás que chegou".
Glaciares Hispar e Siachen
right|miniatura|Fanny Workman no altiplano Silver Throne sostendo un xornal que di Votes for Women ("Votos para as Mulleres"). En 1908 os Workman volveron ó Karakorum e exploraron o glaciar Hispar de 61 km de lonxitude na rexión Hunza Nagar. Foron dende Gilgit ata Nagir atravesando o paso do Hispar (5 300 m) e cara ó glaciar Biafo de 60 km de lonxitude ata Askole. A súa travesía total destes glaciares era outro récord, sendo Fanny a primeira muller en atravesar un glaciar deste tamaño no Himalaia. Os Workman foron os primeiros en explorar os múltiples glaciares da zona, e os mapas creados polos seus portadores italianos serviron para cartografar a rexión por primeira vez. Rexistraron os efectos fisiolóxicos da grande altitude, estudaron os glaciares e os pináculos de xeo e tomaron medidas meteorolóxicas, incluíndo datos de altitude rexistrados con barómetros aneroides e termómetros de punto de ebulición.
A súa exploración do glaciar Rose e do glaciar Siachen de 72 km de lonxitude en Baltistan ó redor de Masherbrum nos anos 1911 e 1912 foi o logro máis importante da súa carreira, xa que naquel momento era o glaciar subpolar máis longo do mundo, ademais de ser o glaciar menos explorado e accesible naquel momento. Durante dous meses a parella explorou o glaciar, escalou varias montañas e cartografou a zona. Pasaron todo este tempo a máis de 4 600 m, chegando ó máis alto do Indira Col, ó que nomearon. Nesta expedición un dos seus guías italianos caeu nunha crevasse e faleceu. Segundo a propia Fanny, ela "librouse de compartir o seu funesto destino de forma milagrosa". Os compoñentes restantes do grupo quedaron visiblemente afectados pero decidiron continuar coa expedición. Fanny liderounos a través do paso Sia La (5 700 m) preto da cabeza do glaciar Siachen e atravesando unha rexión previamente inexplorada ata o glaciar Kaberi. Esta exploración e o libro resultante considéranse algúns dos seus maiores éxitos. Fanny describiu no seu libro Two Summers in the Ice-Wilds of Eastern Karakoram como ela organizara e liderara esta expedición: "O doutor Hunter Workman acompañoume, nesta ocasión, ao cargo xunto comigo do commissariat e como fotógrafo e glaciólogo, pero eu fun a líder responsable desta expedición, e cos meus esforzos, en gran medida, dependeu o éxito ou fallo desta." Nun altiplano a 6 400 m de altitude, Fanny despregou un xornal que poñía "Votes for Women" ("Votos para as Mulleres") e o seu esposo tomou unha fotografía icónica do feito. Nesta expedición acompañáronos guías e exploradores alpinos entre os que se atopaban Grant Peterkin e Surjan Singh, cuxa contribución asegurou que, ó contrario que moitos outros dos mapas que os Workman axudaran a crear, o seu mapa do glaciar Siachen se mantivese indiscutido durante moitos anos.
Últimos anos e morte
Os Workman non asistiron ó casamento da súa filla con Alexander MacRobert en 1911, xa que naquel entón estaban embarcados na súa exploración do Karakorum. Tras esta viaxe, no 1912 a parella centrouse na escritura e nas charlas, principalmente por mor do inicio da Primeira guerra mundial en 1914. Fanny Workman converteuse na primeira muller estadounidense en impartir unha charla na Sorbona de París. Foi tamén unha das primeiras mulleres admitidas como membro da Royal Geographical Society, distinción que gañou grazas a que as súas publicacións incluían observacións científicas sobre a glaciación e outros fenómenos. Obtivo medallas de honra de 10 sociedades xeográficas europeas, e foi eventualmente escollida como membro do American Alpine Club, da Royal Asiatic Society, do Club Alpino Italiano, do Deutscher und Österreichischer Alpenverein e do Club alpin français. Fanny amosábase moi orgullosa destes logros, listándoos nas páxinas de título dos seus libros.
Fanny Workman caeu enferma en 1917 e faleceu tras un longo período de enfermidade no ano 1925 en Cannes, Francia. As súas cinzas soterráronse en Massachusetts, e foron posteriormente soterradas de novo xunto as do seu esposo baixo un monumento no Rural Cemetery de Worcester, cunha inscrición que di "Exploradores Pioneiros do Himalaia". No seu testamento legou 125 000 $ a catro colleges: Radcliffe, Wellesley, Smith e Bryn Mawr, doazóns coas que demostraba o seu perdurable interese no avance dos dereitos da muller e a súa convicción de que as mulleres eran iguais ós homes.
Puerperio
miniatura|315x315px|Die Wochenstube - "O cuarto para a semana", arredor de [[1770 por Daniel Chodowiecki, ilustrando as primeiras horas posparto, o período de axuste durante o cal o sistema reprodutivo da muller volve ó seu estado non grávido.]] Na fisioloxía humana, o puerperio é o período que inmediatamente segue ó parto e que se estende o tempo necesario (normalmente 6-8 semanas, ou 40 días) para que o corpo materno —incluíndo as hormonas e o aparello reprodutor feminino— volvan ás condicións prexestacionais, minorando as características adquiridas durante o embarazo. No puerperio, tamén se inclúe o período das primeiras 24 horas despois do parto, que recibe o nome de posparto inmediato.
Fanny Bullock Workman
Obra
Fanny e William exploraron xuntos varias partes do mundo e foron coautores de oito libros de viaxes nos que describiron as xentes, a arte e a arquitectura dos lugares polos que viaxaron. Os Workman eran conscientes da súa contribución ó xénero da literatura de viaxes, realizando comentarios sobre outros escritores do xénero nas súas propias obras. As súas narracións sobre alpinismo tratan escasamente sobre as culturas desas remotas e pouco habitadas rexións, inclúen descricións líricas das paisaxes ou do anoitecer dirixidas á súa audiencia máis xeral, mais inclúen tamén explicacións detalladas de diversas características xeográficas, como glaciares, dirixidas á súa audiencia científica. Fanny e William engadiron elementos científicos ós seus escritos para chamar a atención de organizacións como a Royal Geographical Society. Fanny consideraba que a ciencia axudaría á súa lexitimidade a ollos da comunidade montañeira, malia supoñer unha redución do número total de lectores. En xeral as súas obras sobre viaxes en bicicleta obtiveron unha mellor acollida de público que as das súas exploracións de alpinismo. Fanny escribiu a maioría destes libros de viaxes ela mesma, nos que realizou extensos comentarios sobre os problemas sociais das mulleres dos lugares ós que viaxaba.
Stephanie Tingley escribiu na súa entrada enciclopédica sobre a literatura de viaxes de Workman que esta contén unha crítica feminista implícita sobre as dificultades que experimentaban as mulleres e o seu status social inferior nas sociedades que atopaba. Promotora aberta e de fortes conviccións dos dereitos da muller, Workman utilizou as súas viaxes para demostrar as súas propias capacidades e para destacar as desigualdades que sufrían outras mulleres. Porén, os seus libros de viaxes están escritos nunha perspectiva de primeira persoa plural ou de terceira persoa singular, polo que resulta difícil atribuír de forma decisiva as visións ou voces ben a William ou ben a Fanny. Segundo Tingley, as obras dos Workman son colonialistas no sentido de que describen as xentes que coñeceron e observaron como "exóticas ou pouco habituais, nos peores casos primitivas ou incluso subhumanas". Non obstante, en ocasións clarifican que as persoas que atopaban víanos a eles dunha forma semellante, demostrando que eles mesmos se decataron en varias ocasións dos seus propios prexuízos.
Libros
Tódolos libros indican a Fanny Bullock Workman e a William Hunter Workman como coautores.
Puerperio
Se os fenómenos se suceden naturalmente e sen alteracións, o puerperio será normal ou fisiolóxico, en caso contrario será irregular ou patolóxico. Trátase dun período moi importante, xa que é o tempo de aparición dos factores que encabezan as causas de mortalidade materna, como as hemorraxias posparto, entre outras. Por iso, durante o puerperio adóitase ter controlados os parámetros vitais e a perda de sangue maternos.
Fanny Bullock Workman
Legado
miniatura|Monumento dedicado a William, Fanny e Sigfried no [[Rural Cemetery (Worcester, Massachusetts)|Rural Cemetery de Worcester]]
Mulleres no alpinismo
Xunto a Annie Smith Peck, Workman foi recoñecida a comezos do século XX como unha das alpinistas máis famosas do mundo. A súa rivalidade demostrou que as mulleres podían escalar os terreos máis remotos e difíciles do planeta. As mulleres levaban practicando o alpinismo de forma regular nos Alpes dende os anos 1850, mais no Himalaia o montañismo estivera ata entón dominado na súa maioría por homes de clase alta procedentes de Inglaterra. Ningunha outra muller escalou o Himalaia ata tempo despois da Primeira guerra mundial, e para entón as melloras no equipamento e organización supuxeron un cambio na natureza dos riscos e dificultades deste tipo de expedicións.
Puerperio
O enfoque principal do coidado durante o puerperio é asegurar que a nai estea saudable e en condicións de coidar do seu meniño, equipada coa información que requira para a lactación materna, a súa saúde reprodutiva, planificación familiar e os axustes relacionados á súa vida.
Fanny Bullock Workman
Mulleres no alpinismo
Workman, apaixonada feminista e promotora do sufraxio feminino, procurou conseguir que os seus lectores entendesen como as súas contribucións e logros reflectían o potencial de tódalas mulleres. Nos seus textos Workman describiuse a si mesma como "cuestionando ou violando as normas da propiedade vitoriana feminina". Demostrou que as mulleres eran o suficientemente fortes para prosperar fóra do fogar grazas á súa facilidade para soportar actividades físicas extenuantes, coma rodar grandes distancias en bicicleta en lugares cálidos e húmidos ou na práctica do montañismo a baixas temperaturas e grandes altitudes. Workman presentou un reto nun ámbito ata entón só masculino. O seu obituario no Alpine Journal aludiu ós desafíos ós que tivo que enfrontarse, afirmando que "sentía que sufría de 'antagonismo sexual'". O autor desta peza engadiu: "é posible que algún sentimento inconsciente nos deixe afirmar que a novidade da intrusión dunha muller no dominio da exploración tanto tempo reservado ó home, pode nalgúns termos ter existido ... e tendeu a alzar ... unha atmosfera, digamos de indiferenza?" Porén, no seu estudo sobre o montañismo na época Vitoriana, Ann Colley suxeriu que a discriminación por xénero era máis aberta a baixas altitudes e na vida diaria que nas grandes altitudes, coma as do Himalaia. Colley afirmou: "Lonxe de tan insignificante opinión emanando das presións sociais, nas alturas, por riba da liña de neve ou en rexións distantes, as mulleres escaladoras podían experimentar a igualdade e o poder máis plenamente ... Se así o desexaban, podían ser tan deportivas ou competitivas coma os homes". Na súa entrada sobre Workman no Dictionary of Literary Biography, Tingley cualifica a Workman como "agresiva, determinada, e inflexible muller viaxeira estadounidense do cambio de século", e di dela que foi "unha das primeiras mulleres en traballar como alpinista e topógrafa profesional e en escribir sobre as expedicións que realizou xunto ó seu esposo ós confíns máis remotos do Himalaia. Foi unha defensora aberta do sufraxio feminino e deixou claro que se consideraba un modelo a seguir para outras mulleres viaxeiras e montañeiras".
Javier Cobián
Francisco Javier Cobián Salgado, nado na Estrada o 7 de febreiro de 1944 e finado en Pontevedra o 28 de agosto de 2021, foi un xestor administrativo e político galego.
Traxectoria
Trasladouse coa familia de neno a Pontevedra. Mentres o pai estaba enfermo a nai fíxose cargo da empresa familiar, unha xestoría administrativa. Acabou os estudos preuniversitarios e de preparou oposicións. Aprobounas e comezou a traballar de técnico auxiliar de Facenda en Vigo, pero ben logo se trasladou a Pontevedra. Posteriormente empezou a traballar na xestoría familiar en Pontevedra, canda seu irmán. A xestoría estaba situada na glorieta de Compostela.
Fanny Bullock Workman
Exploración do Himalaia
O gran número de libros e artigos publicados polos Workman son segundo Mason "aínda útiles", especialmente polas súas fotografías e ilustracións, malia que os seus mapas son "enganosos e non sempre fiables". Segundo Beth Kraig, malia que os Workman sobresaíron nas descricións de condicións meteorolóxicas, da glacioloxía e de como as grandes altitudes afectan á saúde e ó estado físico dos humanos, foron malos topógrafos. Os Workman foron dos primeiros montañeiros en decatarse de que o Himalaia era o lugar do desafío definitivo para o alpinismo, e as súas exploracións contribuíron a que o montañismo evolucionase dende un entretemento enérxico ata un deporte serio, competitivo e regrado. Segundo Isserman, Weaver e Molenaar, "ninguén podía dubidar de que os Workman eran intrépidos exploradores e escaladores, mais tamén foron agresivos autopromotores que no seu ímpeto por acadar recoñecemento e honras esaxeraron nalgunhas ocasións a orixinalidade e importancia dos seus logros". Na súa consideración final estes autores indican que "rexistraron máis millas e escalaron máis picos que ninguén ata aquela data; produciran cinco volumes de exploración suntuosamente ilustrados e amplamente lidos; e por simple virtude do seu sexo, por suposto Fanny marcou un precedente no Himalaia de incalculable valor. Mais os Workman non eran grandes montañeiros. Como moito eran vigorosos e competentes clientes que seguían con destreza ós pasos gañados a pulso dos seus guías italianos". Non obstante, Pauly escribiu que "os poucos recontos recentes sobre Fanny Workman tenderon a desprezar ou menosprezar os seus logros, mais os seus coetáneos, descoñecedores dos logros que aínda estaban por chegar, tiñan ós Workman en alta estima". Os Workman foron tamén os primeiros estadounidenses en explorar o Himalaia en profundidade, rachando desta forma o monopolio que mantiñan os británicos sobre o montañismo nesa cordilleira.
Javier Cobián
Traxectoria
Membro do Partido Popular, presentouse como cabeza de lista dese partido ás eleccións municipais de 1987, logo de que o alcalde Rivas Fontán decidise ir como independente, pero quedou de terceira forza por detrás do propio Fontán, que revalidaría a alcaldía, e mais do PSOE. Porén, xa coa rebeldía de Rivas Fontán fóra de carreira, nas eleccións municipais de 1991 encabezou a candidatura popular e foi elixido alcalde de Pontevedra, mando que mantivo dende o ano 1991 ata o 1995 en representación do Partido Popular de Galicia.
Presidiu a comisión polo campus da Universidade de Vigo en Pontevedra. Durante o seu mandato o cuartel de San Fernando quedou transformado na facultade de Belas Artes. Logo dun enfrontamento con Manuel Fraga pola localización da Escola universitaria de Forestais, que finalmente foi para Lugo, deixou a política e non se presentou á reelección nas seguintes eleccións municipais. Tras deixar a alcaldía rexentou unha xestoría en Vigo, onde seguiu colaborando ata o seu falecemento.
Vida persoal
Casou en Vigo con Teresa Mosquera Pérez e foi pai de Mónica, María e Cayetana Cobián Mosquera.
Fukutsu
Fukutsu (福津市, ふくつし, Fukutsu-shi) é un concello da prefectura de Fukuoka no Xapón. Está situada ao norte da rexión de Kyūshū e ó noroeste da prefectura, na zona da provincia histórica de Chikuzen, na illa de Kyūshū. A súa superficie é de 52,70 km² e a poboación de 55.209 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 1.050 h/km².
O concello de Fukutsu limita cos concellos de Koga, de Miyawaka e de Munakata.
Historia
A cidade de Fukutsu foi fundado pola fusión dos concellos da vila de Fukuma e da vila de Tsuyazaki do destrito de Munakata no ano 2005.
Convenio de Bergara
miniatura|Convenio de Bergara Denomínase Convenio de Bergara ou Abrazo de Vergara a un convenio que se asinou en Oñati (Guipúscoa) o 29 de agosto de 1839 entre o xeneral isabelino Espartero e trece representantes do xeneral carlista Maroto e que deu fin á Primeira Guerra Carlista no norte de España. O convenio quedou confirmado co abrazo que se deron Espartero e máis Maroto dous días máis tarde, o día 31, perante as tropas de ámbolos dous exércitos reunidas nos campos de Bergara, razón do seu nome popular.
Contexto histórico
miniatura|Xeneral Maroto. Desde que empezou a guerra, os carlistas de cada provincia vasca e de Navarra mantiñan a súa propia administración provincial tanto civil como militar. O feito negativo da falta de coordinación destas administracións quedaba incrementado co goberno da corte do Pretendente e o problemático mantemento da tropa formada polos batallóns de Castela. Como mostra do dano que esta división de administracións producía, cabe citar a orde dada polo goberno da Corte ás administracións do catro provincias con ocasión da Expedición Real de facilitar cada unha delas 200 cargas de munición que se habían de presentar en 200 mulas guiadas por dous muleiros cada unha, e a contestación da administración guipuscoana que dicía que non tiña problema para facilitar as 200 cargas de munición, pero si o tiña coas mulas e muleiros debido a que estas especies non se criaban en Guipúscoa.
A anómala situación político-militar carlista na primavera de 1839 fai preciso examinar cada unha das provincias, o carácter da Corte e a circunstancia dos batallóns de Castela acuartelados nestas provincias, para comprender os feitos que propiciaron o Convenio. Os carlistas navarros dominaban en 1840 o mesmo territorio que chegara a conquistar Zumalacárregui en maio de 1835, só incrementado pola franxa de terreo comprendida polos Arcos–Carasol de Montejurra e Terra de Estella, terreo cedido voluntariamente polos isabelinos ao establecer Córdova a liña de bloqueo no ano 1836. O único intento importante de ampliar o seu territorio fracasou en Sesma en decembro de 1838, perdendo na acción ao famoso 4.º batallón de Navarra, alcumado Hierbabuena. O desastre aínda hoxe lémbrase cunha xota navarra que di «...non te baixes á Ribeira, non che vaia a suceder como aos do Hierbabuena...».
O territorio carlista ocupado en Navarra non superaba o 20% da provincia e nel habitaba só un 5% da poboación navarra. Finalizando a primavera de 1839, tropas isabelinas comezaran a incendiar os campos de cereal do Carasol de Montejurra, o principal celeiro carlista.
O abrazo
miniatura|Topografía do terreo onde se celebrou o Abrazo de Bergara. Espartero representaba ao bando isabelino ou liberal, partidario de Isabel II, e Maroto ao bando carlista, partidario do pretendente don Carlos, irmán do pai de Isabel, Fernando VII. O acordo foi asinado tras complicadas negociacións pois, para evitar a oposición no bando carlista, Maroto mandou fusilar aos xenerais Sanz, Guergué e García. Foi decisiva a mediación do almirante lord John Hay, xefe da escuadra de observación británica con base en Bilbao, e que xa dende 1837 comezara a sondar aos xenerais de ámbolos dous bandos, que foran camaradas nas guerras de independencia das colonias americanas, para facer frutificar a finalización da guerra.
En realidade, o principal obstáculo para o acordo foi máis que a controversia dinástica a demanda por parte de biscaíños e guipuscoanos de que se reafirmaran os seus foros polas Cortes. A inclusión no convenio, por parte de Espartero, de que se asinarían "sen prexuízo da unidade constitucional da monarquía", dará pé posteriormente para un certo incumprimento ou eliminación como no caso de Navarra, que coa Lei de Modificación dos Foros de Navarra (16 de agosto de 1841) perdeu as súas particularidades e quedou convertida en provincia. Nos campos de Bergara reuníronse os dous exércitos formados para realizar o acto final da guerra no norte. Polo bando carlista, estaban presentes batallóns de Biscaia, Guipúscoa. Conta Maroto:
O acordado
miniatura|Pasquín co texto do Convenio de Bergara.
Resumo:
Descontento carlista
miniatura|[[Baldomero Espartero|Xeneral Espartero.]] No acordo rendéronse os batallóns biscaíños e guipuscoanos e 3 batallóns casteláns mais os batallóns navarros, os alaveses, un de Cantabria e outro de Castela non se presentaron o día do acordo. Igualmente, unha parte importante da oficialidade e do clero carlista non aceptou o convenio e marchou xunto co pretendente ao exilio a Francia. Para estes sectores, o acordo entre Maroto e Espartero sería coñecido como a Traizón de Bergara;} resolveu a guerra pero non serviu para recoñecer os dereitos do Pretendente.
Ao mesmo tempo, o xeneral carlista Cabrera, tampouco recoñeceu o acordo e continuou a guerra no Maestrazgo durante un ano máis até ser derrotado.
Espartero
Polo seu labor na finalización da guerra, Espartero recibiu o título de Conde de Bergara (antes recibira o de conde de Luchana e duque da Vitoria, polas súas vitorias na batalla da ponte de Luchana, que puxo fin ao cerco de Bilbao, e na batalla de Ramales). O seu secretario particular, o xeneral Francisco Linage, foi que redactou a case totalidade do convenio.
O Gorvidal, Bacoi, Alfoz
O Gorvidal é un lugar da parroquia de Bacoi no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 49 habitantes (23 homes e 26 mulleres).
Arraianos (filme)
Arraianos é un filme galego dirixido por Eloy Enciso que foi estreado no 2012. Trátase da segunda longametraxe de Enciso. É unha crónica sobre unha pequena aldea perdida nas montañas da fronteira entre Galicia e Portugal, unha comunidade rural que se resiste a desaparecer. Os momentos de ficción coexisten coa vida diaria dos veciños que interpretan diálogos dunha obra existencialista e lírica chamada O bosque (1977), do escritor Marinhas del Valle.
Sinopse
Neste relato sobre unha pequena aldea perdida nos bosques entre Galicia e Portugal, a ficción e a vida cotiá mestúranse. Os protagonistas, os arraianos, son actores que representan a súa propia vida.
Ciencia ficción dura
miniatura|dereita|O primeiro número da revista de ciencia ficción '[[Amazing Stories.]] A ciencia ficción dura (tradución literal do inglés «hard science fiction ou hard SF») é un subxénero da ciencia ficción baixo cuxa epígrafe se inclúen aquelas novelas e relatos nas que o compoñente científico xoga un papel fundamental na trama da historia.
Características
A característica fundamental que distingue a ciencia ficción dura é a énfase que existe nas descricións dunha tecnoloxía ou ciencia avanzada, e na verosimilitude das descricións científicas (xeralmente das ciencias "duras", como a física, a química o a bioloxía, en contraposición das ciencias sociais). Outra característica que ten é que os feitos cóntanse en orde cronolóxica.
Autores
Algúns autores considerados como tipicamente de ciencia ficción dura son Hal Clement, Arthur C. Clarke, Larry Niven, Stanisław Lem e máis recentemente John Varley, Gregory Benford, Greg Bear, Charles Sheffield, Robert L. Forward, Greg Egan, Vernor Vinge ou Stephen Baxter. Outros autores varían os seus rexistros, cultivando tanto este subxénero como outros. Tal é o caso de Isaac Asimov, Poul Anderson ou Robert A. Heinlein.
Palma
Palma, tamén coñecida como Palma de Mallorca ou localmente como Ciutat, é unha cidade e concello insular español, capital da comunidade autónoma das Illas Baleares e da illa de Mallorca.