cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ludwig Guttmann
Traballo durante a segunda guerra mundial
A taxa de mortalidade por paraplexia traumática nos exércitos británico e americano chegou ata o 80% na primeira guerra mundial. Os poucos sobreviventes tiñan unha calidade de vida moi pobre, normalmente destinados a permanecer en institucións para doentes incurábeis o resto da súa vida. A súa esperanza de vida era de só tres meses desde a lesión.
A petición do Council for Medical Research de Inglaterra, Guttmann presentou en decembro de 1941 un estudo sobre o tratamento e rehabilitación de pacientes con lesións medulares. Como resultado deste estudo, o Consello de Investigacións Médicas decidiu crear un centro para os afectados por lesións medulares. A decisión tamén se tomou en previsión da apertura dunha segunda fronte, unha operación que estaba prevista para a primavera de 1944 e que se esperaba que causase numerosos feridos deste tipo.
En setembro de 1943 o goberno británico nomeou a Guttmann director do centro, que se instalou no Stoke Mandeville Hospital (Buckinghamshire) o 1 de febreiro de 1944, con 26 camas. Aínda que o centro foi deseñado principalmente para persoal militar ferido, tamén se preocupou por algúns civís. Guttmann aceptou coa condición de que o centro fose totalmente independente e que se lle permitise aplicar os seus métodos a todo o tratamento dos pacientes baixo o seu coidado, desde as fases iniciais ata a súa reinserción na sociedade.
O obxectivo de Guttmann era integrar os pacientes na sociedade como membros útiles e respectados a pesar do seu elevado grao de discapacidade. Durante os primeiros dous anos de funcionamento do centro houbo de enfrontarse aos que opinaban que non merecía a pena dedicar tantos recursos a unhas persoas cuns impedimentos tan grandes.
Adquiriu a nacionalidade británica en 1945.
Fundación dos Xogos Paralímpicos
O desexo de Guttmann de reintegrar os seus pacientes nunha vida social o máis completa posible estendeuse a todos os aspectos, que no caso da sociedade inglesa incluían o deporte. Por outra banda, Guttmann practicara deporte como membro dunha confraría universitaria xudía, á vez que o valoraba como terapia. Ademais de restaurar a forza, a coordinación, a velocidade e a resistencia da persoa con discapacidade, o deporte representaba unha contribución debido ao seu aspecto recreativo e ao seu valor psicolóxico para contrarrestar actitudes antisociais e psicoloxicamente anormais, como complexos de inferioridade, ansiedade, perda de autoestima ou auto-illamento.
Aínda que o deporte non era a única actividade de rehabilitación social realizada en Stoke Mandeville, xa que tamén había obradoiros de carpintería e reloxaría, foi a actividade que máis distinguiu o hospital a longo prazo. Guttmann observara que algúns pacientes adquiriran un disco de hóckey e, empregando bastóns como varas de xogo, dedicábanse a empuxalo mentres movían as cadeiras de rodas. Coñecido como polo en cadeira de rodas, este deporte presentaba riscos para os pacientes e foi substituído por outros como baloncesto, tiro con arco, netball, lanzamento de xavelina e billar. O tiro con arco era popular porque ao contar coa forza da metade superior do corpo permitía aos parapléxicos competir contra persoas sas.
O 29 de xullo de 1948, Guttmann organizou a primeira actividade deportiva máis aló dos residentes no seu hospital, ao convidar un equipo de pacientes dun hospital de Richmond, en Londres, a competir en tiro con arco e lanzamento de xavelina: foron os primeiros Xogos de Stoke Mandeville. Competiron dezaseis pacientes, entre eles dúas mulleres. Coincidiron coa inauguración dos Xogos Olímpicos de Londres de 1948.
A segunda edición dos Xogos de Stoke Mandeville tivo lugar exactamente un ano despois. A competición ampliouse a 37 deportistas de seis hospitais. Foi nesta edición cando Guttmann fixo pública a súa intención de avanzar cara a un movemento equivalente ao olímpico, pero dedicado aos deportistas con discapacidade. En 1951 os xogos comprendían xa catro deportes (arco, netball, xavelina e billar), e 126 participantes de once hospitais de todo o Reino Unido.
A primeira edición con participación internacional foi a de 1952, cando participou unha representación do hospital de veteranos de Aardenburg (Países Baixos). Para 1959 os xogos creceran até 360 competidores de 20 países.
En 1960 os entón denominados International Stoke Mandeville Games celebráronse xunto cos Xogos Olímpicos de Roma de forma oficial, polo que se lles considera os primeiros Xogos Paralímpicos (aínda que o termo só se lle aplicou —de forma retroactiva— desde 1984, catro anos despois do pasamento de L. Guttman).
Vida posterior
En 1960 Ludwig Guttmann fundou a British Sport Association for the Disabled e foi presidente fundador da International Medical Society of Paraplegia (posteriormente denominada International Spinal Cord Society) de 1961 a 1970
En 1967 deixou a xestión do centro de Stoke Mandeville.
Ludwig Guttmann faleceu de trombose coronaria o 18 de marzo de 1980, aos 80 anos.
Avelino Pazos Pérez
Avelino Pazos Pérez, nado en Ramiras (Castrelo de Miño) o 2 de novembro de 1970, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Membro da executiva provincial de Ourense do PPdeG. Obtivo praza de funcionario da Deputación provincial de Ourense como peón de estradas en xaneiro de 2011. Concelleiro de Castrelo de Miño polo PPdeG dende as eleccións municipais de 2011. Nas municipais de 2019 encabezou a lista do PPdeG, que obtivo tres concelleiros. Logo de presentar unha moción de censura contra o alcalde Esteban Suárez Méndez co apoio de 2 concelleiros tránsfugas do PSdeG-PSOE, o 11 de agosto de 2020 foi elixido alcalde de Castrelo de Miño. Nas eleccións municipais de 2023 encabezou de novo a candidatura do PP de Castrelo de Miño, conseguindo maioría absoluta con 5 concelleiros.
Preside o primeiro Club de Cata de Aceite de Oliva Virxe de Galicia.
Lisa Fonssagrives
Lisa Birgitta Bernstone, nada no condado de Västra Götaland o 17 de maio de 1911 e finada en Nova York o 4 de febreiro de 1992, foi unha modelo sueca coñecida como Lisa Fonssagrives, considerada unha das primeiras supermodelos da historia.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Fonssagrives na estación de Paddington (Londres) en 1951, por [[Toni Frissell]] Lisa Fonssagrives naceu en Suecia en 1911, en Göteborg ou Uddevalla e creceu en Uddevalla. De nena, aprendeu pintura, escultura e danza. Pasou á escola de Mary Wigman en Berlín, onde estudou arte e danza. Tras volver a Suecia, abriu unha escola de baile. Mudouse de Suecia a París para adestrarse en ballet tras participar coa coreógrafa Astrid Malmborg nunha competición internacional e traballou como profesora privada de danza con Fernand Fonssagrives, o que a levou a facer unha carreira como modelo. Posteriormente dixo que ser modelo era "continuar a bailar". Mentres estaba en París en 1916, o fotógrafo Willy Maywald descubriuna nun ascensor e propúxolle que fose modelo de sombreiros para el. As fotografías foron enviadas á revista Vogue, e o seu fotógrafo Horst realizou probas fotográficas dela. En xullo de 1939, apareceu na revista semanal alemá Der Stern. Antes de que Fonssagrives marchase aos Estados Unidos en 1939 xa era unha top model. A súa imaxe aparecu na portada de moitas revistas nas décadas de 1930, 1940 e 1950, incluídas Town & Country, Life, Time, Vogue e Vanity Fair. Díxose dela que era "a mellor pagada, a máis eloxiada e a mellor modelo do negocio". Fonssagrives describiuse a ela mesma como unha "boa percha para a roupa".
Traballou con fotógrafos de moda como George Hoyningen-Huene, Man Ray, Horst, Erwin Blumenfeld, George Platt Lynes, Richard Avedon e Edgar de Evia. Casou co fotógrafo parisiense Fernand Fonssagrives en 1935; divorciáronse en 1949 e casou con outros fotógrafo, Irving Penn, en 1950. Converteuse en escultora na década de 1960 e exhibiu a súa obra na Marlborough Gallery de Manhattan.
A poxa da colección de fotografías de Elton John que tivo lugar en Christie's o 15 de outubro de 2004 vendeu unha foto tomada por Irving Penn da súa esposa en 1950 por 57 360 dólares.
Leticia Gallego Sanromán
María Leticia Gallego Sanromán, nada en Vigo en 1976, é unha política galega do PSdG-PSOE, deputada no Parlamento de Galicia pola Circunscrición electoral de Pontevedra. miniatura|Papeleta das [[Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020.]]
Traxectoria
É licenciada en Ciencias Políticas pola Universidade de Santiago de Compostela. Traballou na Cruz Vermella e foi membro do gabinete da alcaldía de Vigo. Nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020 levou o número cinco na lista do PSdG-PSOE pola Circunscrición electoral de Pontevedra, obtendo acta de deputada autonómica.
Cimicoidea
Cimicoidea é unha superfamilia de insectos hemípteros que pertencen á infraorde Cimicomorpha, que inclúe a familia do chinche das camas Cimex lectularius (Cimicidae) e familias relacionadas.
Thérèse Tréfouël
Thérèse Tréfouël, (Thérèse Boyer), nada en París o 19 de xuño de 1892 e finada o 9 de novembro de 1978, foi unha bioquímica francesa.
Traxectoria
Thérèse Boyer estudou na Universidade de Bordeos e na Facultade de Ciencias de París. Foi axudante de 1921 a 1938, xefa de laboratorio de 1938 a 1954, e xefa de departamento de 1955 a 1962 no Laboratorio de química terapéutica do Institut Pasteur, en París. Foi membro da Society for Exotic Pathology desde 1927.
Casou co seu colega, Jacques Tréfouël, o 11 de xuño de 1921.
En 1935, xunto con Federico Nitti e Daniel Bovet, descubriron as propiedades terapéuticas da sulfonilurea. Ambos foron nomeados para o Premio Nobel de Química en 1950.
Palacio Real de Bruxelas
O Palacio Real de Bruxelas (en Koninklijk Paleis van Brussel, en Palais Royal de Bruxelles) é o palacio oficial do rei dos belgas, no centro da capital nacional, Bruxelas. O palacio non é usado como residencia real, xa que o rei e a súa familia viven no Castelo Real de Laeken, nas aforas de Bruxelas. O rei cumpre as súas funcións de xefe de Estado neste palacio real.
O palacio atópase ao sur do Parque Real, na parte alta da cidade de Bruxelas. Por outro lado, enfrontado ao Palacio atópase o Parlamento Federal de Bélxica. Estes dous edificios representan a forma de goberno en Bélxica: a monarquía constitucional.
Historia
A construción do Palacio Real comezou a principios do século XIX a mans de Guillerme I, rei dos Países Baixos. Durante o reinado de Leopoldo II o palacio sufriu moitas remodelacións e quedou como pode verse actualmente. Dende 1965, o Palacio Real de Bruxselas está aberto ao público habitualmente dende o 21 de xullo (día da festa nacional) até comezos de setembro. O horario de visita é de martes a domingo de 10:30 a 17:00 horas.
República de Letonia (1918-1940)
Letonia, durante o período de entreguerras, oficialmente denominada República de Letonia (en letón Latvijas Republika) foi un estado independente situado na Europa setentrional á beira do mar Báltico que existiu entre 1918 e 1940.
Sucedeu aos breves Ducado de Curlandia e Semigalia e Ducado Unido do Báltico, estados satélites do Imperio Alemán, tras a derrota deste na primeira guerra mundial en 1918 e o previo triunfo da revolución rusa en 1917, ocasionando a independencia de Letonia.
Proclamada o 7 de decembro de 1918 e recoñecida formalmente polo Tratado de Riga de agosto de 1920, a república durou durante todo o período de entreguerras até a súa invasión e ocupación pola Unión Soviética durante a segunda guerra mundial, que propiciou a súa anexión posterior como a República Socialista Soviética de Letonia.
En termos políticos, Letonia foi gobernada baixo unha democracia parlamentaria durante a década de 1920 e a primeira metade da de 1930. O centroesquerdista Partido Obreiro Socialdemócrata de Letonia e a centrodereitsta Unión de Agricultores de Letonia, liderada por Kārlis Ulmanis, foron os principais partidos políticos do período democrático. Durante a maior parte do período republicano, o Partido Comunista de Letonia estivo prohibido, aínda que adoitaba concorrer ás eleccións baixo outras listas, sendo todas elas prohibidas despois dos comicios. En maio de 1934, Kārlis Ulmanis encabezou un golpe de estado incruento que instaurou un réxime autoritario. Todos os partidos políticos foron prohibidos, estableceuse a censura da prensa e introduciuse o estado de guerra interno. Ulmanis acumulou para si todos os poderes do estado, converténdose nun ditador.
A partir da invasión de Lituania a principios de 1940, o goberno letón aceptou a idea de que a ocupación era inevitábel. O 17 de xuño de 1940 tropas soviéticas entraron en Letonia sen enfrontar practicamente ningunha oposición. En xullo dese ano realizouse un plebiscito fortemente manipulado para garantir a elección dun órgano lexislativo comunista, a Asemblea Popular, que declarou o 21 de xullo a República Socialista Soviética de Letonia. O 5 de agosto o goberno soviético aceptou a Letonia como parte da Unión.
A independencia de Letonia, xunto coa dos demais países bálticos, non sería restaurada efectivamente até 1990, en plena disolución da Unión Soviética.
Club Haro Deportivo
O Club Haro Deportivo é un club de fútbol de España da cidade de Haro, na Rioxa. Fundado en 1914, xoga no grupo II da Segunda División B.
Estadio
O Haro Deportivo disputa os seus partidos como local no Estadio Municipal El Mazo, un campo con capacidade para 4.300 persoas e herba natural.
Altiplano iraniano
O altiplano iraniano (en ) é unha formación xeolóxica localizada no suroeste de Asia, Asia Meridional e a rexión do Cáucaso. É parte da placa eurasiática que se estende entre a placa arábiga e a placa índica, situada entre os montes Zagros, no oeste, o mar Caspio e o Kopet Dag, ao norte, o estreito de Ormuz e o mar Arábigo, ao sur, e o Hindu Kush, ao leste. Neste límite oriental pódense diferenciar do altiplano iraniano os montes Suleiman, os montes Makran e os montes centrais de Afganistán.
Como rexión histórica inclúe Partia, Media e Persia oriental, o corazón da Gran Persia (principalmente Irán, Afganistán e o Paquistán situado ao oeste do río Indo). Os montes Zagros forman o límite occidental da meseta, e as súas ladeiras orientais poden incluírse no termo. A Encyclopædia Britannica exclúe expresamente as "terras baixas do Juzestán" e caracteriza Elam como un territorio que abranguía «a rexión dende a chaira mesopotámica ata o altiplano iraniano».
Debde o Caspio no noroeste, ata Baluchistán no sueste, o altiplano iraniano esténdese ao redor de 2000 km. Abrangue a maior parte de Irán, Afganistán e unha parte significativa de Paquistán, unha rexión en liñas xerais marcada por un cuadrilátero con lados sobre as cidades de Tabriz, Xiraz e Cabul e que ocupa arredor de 3,7 millóns de quilómetros cadrados. A pesar de chamarse «altiplano», está lonxe de ser chan, xa que nel hai varias cadeas montañosas, sendo o seu cume o Damavand nos montes Elburz a 5610 metros, e depresións como a conca de Lut, ao leste de Kerman, no Irán central, por baixo de 300 metros.
Xeografía
O altiplano iraniano, en xeoloxía, correspóndese cunha zona xeográfica ao norte dos grandes cintos de montañas encartadas que resultan da colisión da placa arábiga coa placa eurasiática. Nesta definición, a meseta non cobre o suroeste de Irán. Esténdese dende a provincia de Acerbaixán Oriental no noroeste de Irán ata Afganistán e o suroeste de Paquistán. Tamén inclúe partes menores das repúblicas de Acerbaixán e Turkmenistán. As súas cadeas montañosas poden dividirse en cinco principais subrexións:
Nesta rexión son singulares os lagos estacionais do deserto, ou de áreas pantanosas, coñecidos como hamun. As principais depresións son:
Historia
Na Idade de Bronce, Elam estendíase ao longo dos montes Zagros, conectando Mesopotamia e o altiplano iraniano. Os reinos de Aratta coñecidos por fontes cuneiformes podía ser que se situasen na meseta iraniana central.
Gens Acilia
miniatura| Denario representando a [[Manio Acilio Balbo (cónsul 150 a. C.)|Manio Acilio Balbo, cónsul da República romana no 114 a.C.; e no reverso, o propio cónsul triunfante na cuadriga]] A gens Acilia foi unha gens plebea romana, cuxos membros aparecen na escena política romana a partir de mediados do século III a. C., para despois atravesar o alto e o baixo Imperio e ocupar postos importantes ata o século V, durante un total de sete séculos. O primeiro membro ilustre da gens foi Caio Acilio Glabrio, que foi cuestor no 203 a.C. e tribuno da plebe no 197 a. C.
Altiplano iraniano
Historia
Na antigüidade clásica a rexión foi coñecida como Persia, debido á dinastía aqueménida persa, orixinaria da Persia en si, ou Fars.
Gens Acilia
Os tria nomina empregado pola gens
Os Acilios usaban frecuentemente o praenomen Manio (Manius en latín). Tamén foron populares Caio (lat. Gaius), Lucio (lat. Lucius), Cesón (lat. Caeso) e Marco (lat. Marcus). As pólas da familia incluían os Acilio Balbo, os Glabrión, os Rufo e os Severo.
Altiplano iraniano
Historia
A Erān persia media (de onde deriva o nome moderno Irān) comezou a usarse en referencia ao estado (máis que como unha denominación étnica) dende o período sasánida.
Universidade de Bonn
A Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn é o nome completo da universidade de Bonn (Alemaña), coñecida popularmente como Universidade de Bonn.
Altiplano iraniano
Arqueoloxía
No altiplano iraniano desenvolvéronse certas culturas prehistóricas, sendo os principais xacementos arqueolóxicos os seguintes:
Universidade de Bonn
Foi creada hai douscentos anos, cando foi fundada polo rei Frederico Guillerme III de Prusia.
Gens Acilia
Pólas e congomina
As tres pólas principais dos Acilios, levaban o cognomen de Aviola, Balbo (Balbus) e Glabrión(Glabrio); polo menos, as dúas últimas, eran de orixe plebea.
Universidade de Bonn
É a máis grande, e unha das máis prestixiosas universidades públicas do país.
Gens Acilia
Pólas e congomina
Os Glabrión foron a primeira familia en aparecer na historia, e foron a que máis se prolongou. Os membros desta familia foron identificados dende o século III a. C. até o século V d. C., un período de tempo que ningunha outra familia romana superou. Segundo Millar, "[o] único caso indubidable de continuidade desde a república até o século IV son os Acilio Glabrión". Eran certamente plebeos, xa que moitos deles foron tribunos da plebe. Durante o século II, foron propietarios dun xardín, o Horti Aciliorum, no outeiro Pincio no século II. Unha tumba dos Acilio Glabriónfoi atopada en Roma en 1888. O apelido Glabrio deriva do adxectivo glaber, "liso", e probablemente se refería a alguén que era calvo. Dondin-Payre suxire que, interpretado como "sen pelo" ou "depilado", Glabrio tiña a connotación adicional de "efeminado". No ano 1888, atopouse en Roma unha tumba dos Acilio Glabrión. O Mausoleo de Acilio Glabriónestá situado en Alife, fóra de Porta Napoli.
Universidade de Bonn
En 2013, esta universidade contaba con máis de 31 000 estudantes, incluídos 5 000 estranxeiros, e con 520 profesores.
A universidade é o primeiro centro xerador de emprego da cidade. Dela depende o Xardín Botánico de Bonn, e é especialmente recoñecida pola súa Facultade de Dereito, que destaca, especialmente, na área do dereito penal, onde ensinan recoñecidos xuristas como Günther Jakobs, Ingeborg Puppe e Urs Kindhäuser.
Gens Acilia
Pólas e congomina
Os Acilio Balbo, como os Glabrión, eran plebeos. O apelido Balbo era bastante común en Roma, e orixinalmente dábase a quen tatexaba. Unha moeda desta familia representa a cabeza de Palas dentro dunha coroa de loureiro no anverso, e no reverso, unha cuadriga con Xúpiter e Vitoria.
Os Acilio Aviola aparecen ao final da República, ou baixo os primeiros emperadores. Hai certa confusión entre eles e os Glabrión, co cónsul do 33 a.C. identificado como Marco Acilio Glabrio nalgúns escritores e Manio Acilio Aviola noutros. Dada a antigüidade dos Glabrión, parece probable que un deles fose o antepasado dos Aviola, e puido utilizar ámbolos dous apelidos en distintos momentos. En canto ao nome Aviola, parece ser un diminutivo, presumiblemente de avia, "avoa".
Cerámica da Grecia antiga
miniatura| Sinatura do famoso pintor Sófilos: Sófilos m'egrafsen (Sófilos pintoume) miniatura|Aquiles dando morte a un troiano ([[Cráter (vasilla)|cráter de figuras vermellas).]] A cerámica grega reúne o conxunto de recipientes e a pintura de vasos gregos.
Gens Acilia
Inscricións
No Compitum Acili, un pequeno altar dedicado aos Lares Compitales atopado en Velia durante as obras para a construción da Via dei Fori Imperiali, atopouse unha inscrición que fai referencia a un membro da familia, que a fixo construír no ano 5 a. C.:<poem style="margin-left:2em;">[Imp(eratore) Cae]sare Augusti(!) pontif(ice) max{s}(imo) trib(unicia) potest(ate) XVIII [imp(eratore) XIV L(ucio) Cor]nelio Sulla co(n)s(ulibu)s mag(istri) secun(di) vici compiti Acili [3] Licinius M(arciae) Sextiliae l(ibertus) Diogenes / L(ucius) Aelius L(uci) l(ibertus) Hilarus / M(arcus) Tillius M(arci) l(ibertus) Silo
Cerámica da Grecia antiga
Nacida en Oriente Medio, acadou un alto nivel de calidade artística na Grecia antiga e deixou información importante sobre a vida e a cultura dos antigos gregos.
Consérvanse numerosos exemplares de recipientes e probabelmente representen unha pequena parte da produción: recibimos máis de 50.000 cuncas, xerras ou vasos de Atenas. Por outra banda, outros obxectos foron destruídos polo tempo (madeira, tecidos, pigmentos de pintura), pola man humana, ou para seren reutilizados en pedra, bronce, metais preciosos...).
Cronoloxía
Na antiga Grecia xire potter foi introducido, probablemente, a partir de Asia, a finais do III milenio ae. La cerámica indíxena aparece a principios do II milenio ae e durante os séculos seguintes foi feito en xeral en arxila refinado, decorado simplemente con pintura a alfombra.
Estilo minoico
Pouco despois do 2000 a.C., un estilo que Heinrich Schliemann chamou cerámica miniana ou miniá apareceu en toda Grecia, porque se atopou en Orcomen ( Beocia ), a patria tradicional dos Minias. É un estilo sorprendente que se distingue pola superficie barnizada nun gris mate de alta calidade. Parece que foi introducido por pobos indoeuropeos durante a súa invasión.
Estilo micénico
A comezos do período micénico, arredor do 1600 a.C., a cerámica que aparece contén novos motivos de elementos extraídos da natureza. Despois do 1400 a.C. esta cerámica micénica predominou. Estivo fortemente influenciado polos estilos da Creta minoica. O máis destacado son as xerras de estilo palacial, de almacenamento moi elegantes, decorados con rechamantes motivos florais e mariños.
Estilo submicénico
Despois do 1200 a.C. e a caída da civilización micénica, reduciuse a presenza de cerámica. Persistiu unha cerámica de torno que coexistía con outro tipo de cerámica feita a man chamada cerámica bárbara, pero non se atopa en todas as rexións de Grecia.
Estilo protoxeométrico
miniatura| Ánfora panxuda con [[Mango|asas, AE 950-900, British Museum]] Os vasos do período protoxeométrico ( c . 1050 a . C.-900 a. C.) constitúen o testemuño artístico esencial do comezo da idade Escura. Aínda non se coñecía a escultura de grandes proporcións e a pintura parietal carecía dun elemento fundamental para o seu desenvolvemento: os soportes murais. Moitas outras formas de arte (gravado en marfil, xoias, traballo do metal ) sufriron unha recesión similar.
Non obstante, a produción de cerámica non rematou aí, especialmente en Atenas. Os vasos estaban decorados con motivos vernizados de negro brillante, descendentes da Idade do Bronce. Ás veces recollen motivos micénicos (liñas onduladas debuxadas a man), pero os novos motivos (semicírculos, círculos concéntricos) deseñáronse con moito coidado, con compás ou peite. A decoración era sinxela e adaptábase á forma do vaso destacando as formas con amplas liñas horizontais ou bandas negras.
Lefkandi é un dos principais lugares arqueolóxicos de onde procede a cerámica deste período. Descubriuse unha figuriña excepcional dun centauro, de 36 cm de alto. A forma está moi estilizada e o corpo decorado con plumas e formas xeométricas.
Estilo xeométrico
Mentres que o xeométrico antigo ( c . 900 ae-850 ae) coñécese como o estilo de "Dipilo negro", que se caracteriza por un amplo uso do verniz negro, no xeométrico medio ( c . 850-770 ae), aparece a decoración figurativa cos primeiros frisos de animais idénticos (cabalos, cervos, cabras, gansos, etc.) que a partir de agora alternan coas bandas de motivos xeométricos. Ao mesmo tempo, a decoración faise máis complicada e máis abundante: as zonas baleiras énchense de rosetas ou esvásticas decorativas. Este paso chámase "horror vacui" e non rematará até o final do estilo xeométrico. miniatura| Fragmento dun cráter do pintor Dipilo, h. 750-725 a.C., [[Museo do Louvre]] A mediados do século VIII a.C. aparecen figuras humanas na decoración. As representacións máis coñecidas son as dos vasos que se atopan en Dipilo, un dos cemiterios de Atenas. Fragmentos destas grandes pezas funerarias mostran principalmente desfiles de carros e guerreiros. Tamén escenas funerarias como: [grego antigo : πρόθεσις, prótese (exposición dos mortos e lamentación)] ou [ἐκφορά, ekphorá (transporte do cadaleito ao cemiterio)]. Os corpos están representados xeométricamente agás os becerros, que sobresaen bastante. No caso dos soldados, un escudo en forma de diábolo, chamado "escudo Dipilo" polo seu deseño característico, cobre a parte central do corpo. As patas e os pescozos dos cabalos e as rodas dos carros están representados un ao lado do outro. A man dun pintor deste período, chamado "Pintor de Dipilo", foi identificada en varias obras, especialmente en ánforas monumentais.
Ao final do período hai representacións mitolóxicas, probabelmente coincidindo coa época na que Homero deu forma ás tradicións do ciclo troiano da Ilíada e da Odisea. Non obstante, a interpretación supón un risco para un observador moderno: un enfrontamento entre dous guerreiros pode ser tanto un duelo homérico como un simple combate; un barco varado pode representar o naufraxio de Odiseo ou de calquera persoa.
Estilo orientalizante
miniatura| Olpa protocorintia con animais e [[Esfinxe|esfinges, h. 640-630 a.C., Museo do Louvre]] A finais do s. VIII ae, desenvolveuse un estilo chamado orientalizante, resultado da renovación dos contactos con Oriente e da influencia da súa arte. O estilo orientalizante desenvólvese principalmente en Corinto dende o 725 até o 625 a.C. Corinto converteuse nun importante produtor de cerámica fina e na primeira cidade exportadora do mundo grego.
Caracterízase por unha forte influencia da arte oriental: aínda que ao Oriente lle gustaba moito menos a cerámica que a Grecia, a súa pintura e escultura amosaban unha figuración máis fina e realista. Esta influencia tradúcese nunha nova gama de motivos: esfinxes, grifóns, leóns, etc., representados de xeito máis realista que no pasado. Nos frisos, o pintor recorría ao loto ou ás palmeiras. As representacións humanas eran relativamente raras: consistían en escenas de batalla, ocasionalmente con hoplitas, ou tamén escenas de caza. Os trazos xeométricos sobreviviron ao estilo chamado protocorintio: había motivos xeométricos e o "recheo" do fondo facíase con rosetas e novos motivos decorativos.
Os pintores corintios usaban figuras negras, sobre todo sobre un fondo vermello: usaban unha suspensión coloidal marrón que, ao cocela, tomaba unha cor negra brillante, case metálica. Esta técnica permaneceu misteriosa durante moito tempo, a pesar dos esforzos dos oleiros ingleses do s. XIX, para descubrir o seu segredo. Os corintios tamén inventaron a técnica da incisión ao baleiro para resaltar a arxila pálida. Este estilo expresouse principalmente en pezas pequenas cuxas formas apareceron entón. miniatura| [[Ulises e Polifemo, detalle dunha ánfora protoática, arredor do 650 a.C., Museo Eleusis]] A cerámica corintia exportouse a toda Grecia e a súa técnica chegou a Atenas, que con todo desenvolveu o seu propio estilo, con menos marcada influencia oriental. Neste período, apareceron motivos orientais como protoáticos, aínda que o contorno era relativamente irreal. As pinturas estaban ligadas a escenas propias da época xeométrica, como desfiles de carros. Non obstante, adoptaron o principio do debuxo lineal no lugar da silueta. A mediados do s. VII ae apareceu o estilo branco e negro: liña negra sobre fondo branco, con policromía para coches ou roupa. A arxila empregada en Atenas, moito máis laranxa que a de Corinto, préstase con menos facilidade á representación de carros. miniatura| Batalla de [[Menelao e Héctor sobre o corpo de Euphorbia, un prato da Idade Media de cabras bravas, h. 600 a.C., Museo Británico]] Por outra banda, Creta e especialmente as Illas Cícladas distinguíronse pola atracción polos chamados vasos "plásticos", aqueles que tiñan a barriga ou o pescozo en forma de cabeza de animal ou humano. En Exina, o vaso plástico máis popular tiña unha cabeza de billa. As ánforas de Milos, feitas en Paros, debían moi pouco a Corinto ou a Oriente. Presentaban, como os vasos con relevos, un sabor marcado polas composicións épicas e un horror vacui que se caracterizaba polas rosetas e as esvásticas.
Por último, pódese identificar un último estilo, o da "cabra salvaxe", tradicionalmente atribuído a Rodas, polos importantes descubrimentos feitos na necrópole de Camiros. De feito, estendeuse por Asia Menor, con centros de produción en Mileto e Quíos. Predominaron dúas formas: a enochoa, que copiaba modelos de bronce, e as placas, con ou sen pés. A decoración organizouse en rexistros superpostos nos que os animais estilizados, especialmente as cabras salvaxes, aparecían en frisos. Os numerosos motivos decorativos (triángulos, esvásticas, rosetas, flores ...) enchían os espazos baleiros.
Estilo de figuras negras
miniatura| Tondo da Copa do pardal, [[Xonia|cerámica xónica, h. 550 a.C., Museo do Louvre]] O estilo das figuras negras inventouse en Corinto no s. VII ae. As cerámicas áticas de figuras negras fixéronse por primeira vez baixo a influencia corintia a partir do  c. 620 a.C., e alcanzaron o seu punto máximo en Atenas entre o 570 e o 525 a.C., cun máximo grao de perfección.
Caracterizouse non só polo debuxo de figuras en negro sobre un fondo de arxila (máis ben vermello no caso de Atenas), senón tamén polo uso de incisións. Había unha serie de pseudofiguras negras, nas que se reservaban as bandas claras e non se facían incisións. A Copa do pardal do Louvre é un exemplo.
A influencia corintia na primeira cerámica de figuras negras atenienses nótase na súa decoración, carecendo de motivos de recheo. As figuras (principalmente animais: leóns, cabras, esfinxes, etc.) dispuxéronse en rexistros superpostos e resaltaron a escena principal. Non obstante, a cerámica ateniense separouse gradualmente desta influencia. O gusto polos motivos mitolóxicos e a composición nun gran rexistro que prevaleceu entre o 550 e o 530 a. C. son unha evidencia de que se creou un estilo propio na capital do ático. Ao mesmo tempo, os vasos decorados evolucionaron: o gran vaso funerario deixa paso aos vasos da vida cotiá, especialmente ánforas, hidrias, copas e cráteres.
Recoñécense diversos estilos de pintores atenienses, que ás veces poden denominarse grazas á obra asinada. Tal é o caso de Clities, pintor do Vaso Francois, no Museo Arqueolóxico Nacional de Florencia : este cráter, descuberto nunha tumba etrusca, data de aproximadamente o 570 a.C. Consta de seis frisos figurativos, en consecuencia narrativos, e ten a sinatura do oleiro, Ergotimus. O mesmo que Exequias, das que unha das obras máis famosas é unha ánfora, hoxe exposta en Roma nos Museos Vaticanos, mostrando a Aiax e Aquiles en Troia xogando aos dados.
Outros pintores son designados con alcumes convencionais, a miúdo debido a John Beazley (1885-1970), historiador da arte, pioneiro no estudo da cerámica grega. Por exemplo, o pintor da Gorgona ten o alcume de Dino, sobre o que aparece Medusa. Outro dos máis célebres dentro do estilo foi o pintor Clitias.
Estilo de figuras vermellas
miniatura| [[Heracles e Atenea, cara A dunha ánfora bilingüe de figuras vermellas, obra do pintor de Andocides, h. 520 ae, Staatliche Antikensammlungen (Inv. 2301)]] O estilo das figuras vermellas apareceu en Atenas ao redor do 530-520 a. Rapidamente converteuse na "punta de lanza" da produción ática, o que lle permitiu establecerse como a única grande escola do período clásico: consistía nunha inversión da figura negra: o fondo estaba pintado de negro e as figuras tiñan a cor arxilosa. Os detalles pintábanse e nunca eran incisos. Probabelmente foi inventado por un pintor específico, quizais influído por un cliente ou o seu oleiro. Mencionáronse os nomes dos oleiros Nicóstenes, Amasis ou o pintor de Andocidas, o primeiro pintor en aplicar esta técnica, das que se conservan preto de quince cerámicas. A principios deste período, os pintores convivían con escenas de figuras negras e vermellas, un estilo chamado cerámica bilingüe. Predominan temas mitolóxicos e homéricos, efebos e escenas familiares.
Ademais da simple inversión das cores, a técnica da cerámica das figuras vermellas permitiu unha mellora do debuxo, principalmente na representación da roupa, os corpos e os detalles, cuxa precisión substituíu á desaparición case completa da policromía e gañou en realismo. Os corpos feminino e masculino distínguense máis facilmente; a musculatura estaba mellor definida. Euphronio destacou neste estilo, e a representación das extremidades en tres dimensións ( escorzo, transición da vista do perfil á cara, representación en tres cuartos).
En 480-479, durante as guerras médicas, Atenas foi ocupada polos persas. Os seus talleres foron destruídos - atopáronse pozos cheos de restos no barrio da Cerámica - e cando os atenienses recuperaron a cidade, a produción de cerámica tivo que comezar case de cero. As reliquias do estilo arcaico foron abandonadas -agás o grupo manierista do pintor de Pan- e adoptáronse definitivamente as figuras vermellas. Algúns pintores, como os dos Niobides, foron influenciados pola escultura ou o fresco O debuxo volveuse máis sofisticado, mentres que a elección das escenas estaba máis orientada á vida privada, especialmente coas escenas de xineceo: é o "estilo florido" o último grande estilo ateniense. Os elementos da decoración (flores, plantas) apareceron a finais de século. V ae, e o pintor reconciliouse co horror ao baleiro que o afectou no período xeométrico: as composicións estaban máis recargadas. Hai gusto polos detalles e transparencia da roupa, así como polo seu movemento. A policromía regresa co uso de pintura branca e dourada. Os arcaísmos persistiron no centro de Atenas, como o uso de figuras negras en ánforas panatenaicas e inventáronse as figuriñas de terracota que se estenderon por todo o mundo grego e máis tarde foron coñecidas como "tanagrinas".
Fóra de Atenas, a produción de cerámica pintada con personaxes case desapareceu, agás na Magna Grecia. Puglia e Campania (especialmente Paestum ) tiñan unha calidade comparábel á de Atenas. Os inicios da cerámica de Puglia remóntanse á última década do s. V ae. Ao principio era bastante similar ao estilo ático; pouco a pouco desenvolveu a súa propia linguaxe iconográfica. O pintor Darío, chamado así polo seu cráter de volutas que representa a Darío I (Nápoles, H3253), ilustrou moitos temas da época de Alexandre Magno. Aínda que a cerámica italiana estaba destinada principalmente ao mercado local, exportábase a Grecia (Corfú, Demetrio ) e un pouco á cunca mediterránea (Croacia, Córsega, Iberia). Algúns talleres especializáronse en escenas dun determinado xénero, en particular philax, unha parodia de obras áticas de tema heroico.
Período helenístico
miniatura| Peza decorada con instrumentos musicais, 150-100 a.C., [[Museo do Louvre]] No período helenístico houbo un descenso na pintura cerámica, que estaba máis decorada que pintada. Os vasos máis comúns son negros e uniformes, cun aspecto brillante como verniz, decorados con simples motivos florais ou fistóns. A cerámica de figuras vermellas foi extinta en Atenas a finais dos s. IV ae, e foi substituída pola “cerámica da vertente occidental”, denominada así polos achados na vertente occidental da acrópole de Atenas. Este estilo consistía en pintar un fondo torrado e pintura branca sobre un fondo esmaltado negro con algúns detalles incisos, representacións de pequenas persoas que foron substituídas por motivos máis sinxelos como coroas, golfiños, rosetas, etc. Variacións deste estilo estendéronse por todo o mundo grego con notables centros en Creta e Puglia, onde se solicitaban escenas figurativas.
Neste momento aparece o relevo, sen dúbida a imitación dos vasos feitos de metais preciosos: as coroas aplicábanse en relevo ao corpo dos vasos. Atopáronse relevos complexos baseados en animais ou criaturas mitolóxicas. En resumo, as formas das pezas inspiráronse na tradición do metal.
Os obradoiros volveron a unha brillante decoración negra adornada con flores ou animais, ou cambiaron radicalmente: se non se conseguían cores variadas coa cocción, bastaba con pintar o vaso despois. Neste caso, as cores son obviamente menos duradeiras. Esta técnica reservábase xeralmente ás pezas funerarias.
Os artistas buscaban unha maior variedade de colorantes que no pasado. Estas novas cores eran máis delicadas e non soportaban a calor. A pintura tiña que aplicarse despois do enfornado, ao contrario que na práctica tradicional. A fraxilidade dos pigmentos impediu o uso frecuente desta cerámica e reservouse para os funerais. Os exemplares máis representativos deste estilo proceden da antiga cidade siciliana de Centuripe, onde se traballou activamente até o s. III ae. Estas pezas caracterizáronse por unha base pintada de cor rosa. As figuras a miúdo representaban mulleres con traxes de cores: quitón azul violeta, himación amarela, veos brancos, etc. Este estilo lembra a Pompeia e está máis próximo á pintura contemporánea que da herdanza da cerámica de figuras vermellas.
Atopáronse deseños helenísticos na cidade paquistaní de Taxila. Foi colonizada por artesáns e oleiros despois de ser conquistada por Alexandre Magno.
Materiais
A cerámica grega tiña como base a arxila. A de Corinto, desprovista de óxido de ferro, tiña unha cor esbrancuxada. Estas diferenzas permitiron cunha análise química determinar a orixe dos vasos cerámicos: deste xeito púidose saber que tanto as hidras de Hadra empregadas en Alexandría, no período helenístico, como as urnas funerarias, foran feitas en Creta e non en Exipto.
Elaboración
miniatura| Oleiro no seu forno. Placa de estilo corintio descuberta [[Circa|arredor do 575-550 a.C., Museo do Louvre]] Para facer un vaso, o oleiro amasaba a arxila para expulsar burbullas de aire e traballaba nun torno inventado en Oriente no segundo milenio a.C. Os vasos pequenos podíanse ensamblar á vez, pero os anacos máis grandes consistían en varias partes que logo se asemellaban ao Barbotina (arxila diluída en auga recuperada das lagoas de purificación). Incluso polas asas ou os pés, os vasos estaban moldeados.
Despois secábanse e pintábanse seguindo unha técnica que variaba segundo o estilo empregado. En xeral, o pintor xogaba co contraste da cor vermella da arxila cunha capa de negro.
Coloración
En canto á cerámica ática de figuras negras ou vermellas, utilizouse un procedemento especial desde o período protoxeométrico. Na fase de purificación da arxila por decantación e cando se liberou de impurezas, recuperouse a auga que se usara e saturábase con arxila, a barbotina. Esta auga empregábase para debuxar motivos decorativos. Coa cocción, os debuxos sobre o fondo de barro rexurdían. Non se trataba, polo tanto, de pintura. Podíanse engadir algúns relevos de cores despois da cocción.
Cocción
Cando a pintura secaba, o oleiro cocía a cerámica, unha operación delicada que constaba de tres etapas:
Tipoloxía
miniatura|Vasos corintios miniatura|[[Loutróforo proto-ático de figuras negras.]] miniatura|[[Aríbalo con hoplitas, 580–560 a.C.]]
Os gregos producían e usaban moitos tipos de vasos: dos máis comúns e coñecidos como as ánforas, os cráteres (para regar o viño) ou o hydria (un xerro para auga), a instrumentos como o  anforisco  ou pezas cerimoniais como o  cernos
As pezas empregadas no culto, ademais dos kernos chamados áptera, preferikles, fiala e símpuls, normalmente eran de metal forxado artísticamente. Outras ánforas ou vasos grandes e elegantes que eran artigos de luxo estaban destinados a premios para os gañadores de xogos e agasallos públicos; entre eles atopábanse as ánforas panateneas de boca ancha e pés sólidos.
Juan Bagur
Juan Bagur Coll, nado en Ciutadella o 28 de marzo de 1928 e finado no mesmo lugar o 13 de novembro de 2013, foi un futbolista español, que xogaba de porteiro. É principalmente lembrado pola súa longa etapa na Real Sociedad, club no que xogou durante 12 tempadas entre as décadas de 1940 e 1950, disputando 204 partidos oficiais. Tamén xogou no Real Madrid e no Racing de Santander. En total sumou 151 partidos na Primeira División entre 1949 e 1961.
Xunto a Gabriel Taltavull, é considerado por algúns como o mellor futbolista menorquino da historia.
Real Sociedad
En 1947 fichou pola Real Sociedade de Donostia, asinando o seu primeiro contrato profesional. A súa primeira tempada en Guipúscoa pasouna cedido no histórico Real Unión de Irún, que daquela xogaba na Terceira División. Ao final da tempada 1947/48 foi convocado para a Copa do Xeneralísimo e debutou coa Real Sociedade ante o Sevilla FC o 13 de maio de 1948, con 20 anos de idade.
A tempada seguinte (1948-49) foi un dos reforzos clave para o ascenso á Primeira División, xa que a tempada anterior o equipo perdera a categoría. Foi titular en todos os partidos da tempada, na que o equipo se proclamou campión e logrou o ascenso. Debutou na Primeira División o 4 de setembro de 1949, nun partido contra o Espanyol en Sarrià. Foi o porteiro habitual do equipo e contribuíu decisivamente a lograr a pemanencia na Primeira División.
Con todo, en 1950 a Real fichou ao porteiro internacional Ignacio Eizaguirre, que tras unha década triunfando no Valencia CF regresou ao club donostiarra. A chegada de Eizaguirre deixou a Bagur no banco durante tres anos, nos que o menorquino apenas xogou uns partidos. Neses anos, a Real consolidouse na Primeira División, acadando un quinto posto e chegando á final de Copa en 1951.
En 1956 Eizaguirre deixou o club e chegou José Araquistáin. Despois dunha tempada na que xogou maioritariamente Bagur, ao ano seguinte foi Araquistain quen tomou o relevo como titular. Despois de dúas tempadas relegado ao banco, Bagur, de 31 anos, acordou co club o traspaso ao Real Madrid. Militou un total de 12 tempadas na Real, das que foi o porteiro titular en 7 delas (1 en Segunda División e 6 en Primeira). Xogou 204 partidos oficiais coa Real, dos cales 145 foron na Primeira División española.
No momento da súa marcha era o porteiro con máis partidos coa camiseta realista, aínda que despois foi superado por varios xogadores. Actualmente ocupa a quinta praza por detrás de Arconada (551), Alberto (377), Claudio Bravo (237) e Esnaola (207). Durante as súas últimas tres tempadas foi o capitán do equipo txuri-urdin.
Etapa no Real Madrid
Na súa segunda campaña, aínda que se retirou o veterano Alonso, o Madrid fichou a Vicente Train e Bagur foi o teceiro porteiro, sen xogar un só minuto en toda a tempada. Foi suplente na final da Copa de Europa de 1960 en Glasgow, que o seu equipo conquistou o trofeo goleando ao Eintracht Frankfurt por 7-3. Aumentou o seu palmarés gañando a liga 1960/61 e a primeira edición da Copa Intercontinental, aínda que tampouco xogou neses torneos.
Na tempada 1961-62 aínda tiña contrato válido, pero as súas posibilidades de xogar eran case nulas, porque o Real Madrid fichara tamén ao seu excompañeiro da Real Sociedad, Josetxo Araquistán. O club buscoulle unha saída cedéndoo ao Racing de Santander, cando xa comezara a tempada. Foi a súa última campaña na Primeira División, na que disputou 4 partidos co camiseta racinguista. O equipo acabou perdendo a categoría e Bagur retirándose aos 34 anos.
Trala retirada
Volveu á súa Ciutadella natal en 1962, onde a súa familia era propietaria dun negocio de alimentación chamado Bagur Coll. Viviu na illa de Menorca ata a súa morte en 2013, aos 85 anos.
Jonathan Larson
Jonathan David Larson, nado o 4 de febreiro de 1960 en Mount Vernon, no Estado de Nova York, e finado o 25 de xaneiro de 1996, foi un compositor, letrista e dramaturgo estadounidense.
Traxectoria
Estudou na Universidade Adelphi en Garden City, e graduouse en 1982 (Bachelor of Fine Arts)
Moitas das súas obras falaban da homosexualidade e da homofobia. As súas obras máis coñecidas foron Rent e Tick, Tick... Boom!. O 12 de novembro de 2021 estreouse en Netflix unha adaptación desa obra dirixida por Lin-Manuel Miranda e protagonizada por Andrew Garfield (nunha actuación nomeada ao Oscar) como J. Larson, cun guión reescrito por Steven Levenson.
Premios
Gañou tres premios Tony póstumos e un premio Pulitzer póstumo por Rent.
Legado
Rent representouse no Nederlander Theatre desde abril de 1996 até setembro de 2008, sendo o undécimo programa máis longo da historia de Broadway. Realizou xiras polos EUA, Canadá, Brasil, Xapón, Australia, China, Singapur, Filipinas, México, Alemaña, Polonia, Reino Unido e outras partes de Europa. En 2005 lanzouse unha versión cinematográfica de Rent.
Após a súa morte, a familia e os amigos de Larson crearon a Jonathan Larson Performing Arts Foundation para subvencionar a artistas, especialmente compositores de teatro musical. As subvencións son administradas pola American Theatre Wing, grazas a unha dotación financiada pola Fundación e a familia Larson.
En decembro de 2003, o traballo de Larson foi entregado á Biblioteca do Congreso. A colección inclúe musicais, revistas, cabarets, cancións pop, danza e proxectos de vídeos, tanto producidos como non.
Menos de tres anos despois do peche de Rent en Broadway, o espectáculo reviviuse Off-Broadway. O espectáculo foi dirixido por Michael Greif, quen dirixira as producións orixinais.