cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mapache
Dieta
Aínda que son normalmente nocturnos, ás veces son activos de día para aproveitar as fontes de alimento dispoñibles. A súa dieta consta dun 40% de invertebrados, un 33% de vexetais e un 27% de vertebrados. Como é unha dieta moi variadas, Zeveloff argumenta que "pode perfectamente ser un dos animais máis omnívoro do mundo". Aínda que a súa dieta en primavera e inicios do verán consiste principalmente en insectos, vermes e outros animais xa dispoñibles antes durante o ano, prefiren entón as froitos carnosos e secos, como landras e noces, que se dan ao final do verán e outono, e que representan unha rica fonte de clorías para acumular as graxas que necesitarán durante o inverno. En contra da crenza popular, os mapaches só comen ocasionalmente presas activas ou grandes, como aves e mamíferos. Prefiren presas fáciles de capturar, como peixes e anfibios xunto con ovos de aves. Cando abunda a comida, poden desenvolver fortes preferencias individuais por determinados alimentos. Na parte norte da súa área de distribución, os mapaches pasan por un período de descanso invernal, reducindo a súa actividade drasticamente mentres que a cuberta permanente de neve lles impida buscar comida.
Comportamento de remollar a comida
miniatura|upright|Os mapaches en catividade a miúdo lavan a súa comida antes de comela.
Un aspecto famoso do comportamento do mapache, que lle deu unha parte do seu nome científico, Procyon lotor, onde "lotor" é unha palabra neolatina que significa 'lavador', é que ás veces semellan "lavar" a comida antes de comela, aínda que isto parece que non é moi real. Na natureza, os mapaches silvestres a miúdo buscan comida baixo a auga preto das ribeiras. Adoitan coller a comida coas poutas dianteiras para examinala e fretala, ás veces quitando partes non desexadas. Isto da a aparencia de que está "lavando" a comida. A sensibilidade táctil das poutas dos mapaches aumenta se fan esta acción de fretar baixo a auga, xa que a auga abranda a capa dura que cobre as poutas. Porén, o comportamento observado en mapaches en catividade, os cales levan a comida á auga para "lavala" ou remollala antes de comela, non foi observada na natureza. O naturalista Georges-Louis Leclerc, conde de Buffon, cría que os mapaches non teñen unha adecuada produción de saliva para humedecer a comida, polo que necesitan remollala, pero esta hipótese é agora considerada incorrecta. Os mapaches en catividade remollan a comida máis frecuentemente cando un abeberadeiro cunha forma similar a un regato non está a máis de 3 m de distancia. A teoría amplamente aceptada é que este comportamento de remollar dos mapaches en catividade é un padrón de acción fixado derivado do comportamento de buscar alimento na beira da auga. Isto está apoiado pola observación de que os alimentos acuáticos son remollados máis frecuentemente. Limpar os alimentos que están sucios non parece que sexa a razón para o "lavado". Os expertos teñen algunhas dúbidas sobre a veracidade das observacións feitas ás veces de mapaches silvestres remollando a comida.
Reprodución
Os mapaches xeralmente se aparean nun período que comeza cando se incrementan as horas de luz diúrna entre finais de xaneiro e mediados de marzo. Porén, hai grandes diferenzas rexionais que non son completamente explicables polas condicións solares. Por exemplo, nos Estados Unidos, aínda que os mapaches dos estados do sur normalmente se aparean máis tarde como media, a estación de apareamento en Manitoba, Canadá, tamén ten o seu pico máis tarde da época usual de marzo e esténdese ata xuño. Durante a estación reprodutora os machos vagan sen descanso polos seus dominios vitais na procura de femias nun intento de cortexalas durante tres ou catro días cando a concepción é posible. Estes encontros ocorren a miúdo en sitios de encontro centrais do territorio. A copulación, incluíndo os xogos preliminares, pode durar unha hora e repítese durante varias noites. Os membros máis débiles dun grupo social de machos tamén se cre que teñen oportunidade de aparearse, xa que os máis fortes non poden aparearse con todas as femias dispoñibles. Nun estudo feito no sur de Texas durante a estación de apareamento desde 1990 a 1992, viuse que aproximadamente un terzo de todas as femias se apareaban con máis dun macho. Se unha femia non queda preñada ou en caso de que perda as súas crías cedo, xeralmente volve a ser a ser fértil outra vez uns 80 a 140 días despois.
esquerda|miniatura|Unha cría de mapache oriental (P. l. lotor)
Despois de normalmente 63 a 65 días de xestación (aínda que é posible desde 54 a 70 días), nace unha camada comunmente de dúas a cinco crías. O tamaño medio da camada varía moito co hábitat, desde 2,5 en Alabama a 4,8 en Dacota do Norte. Camadas máis grandes son máis comúns en áreas cunha alta taxa de mortalidade, debido, por exemplo, á caza ou a invernos duros. Mentres que os machos dun ano xeralmente chegan á madurez sexual só despois da principal estación reprodutora, as femias dun ano poden compensar as altas taxas de mortalidade e poden ser responsables dun 50% de todos os nacementos nun ano. Os machos non toman parte da crianza dos fillos. As crías nacen cegas e xordas, pero xa teñen a súa máscara facial escura sobre o pelame claro. O peso ao nacer dunha cría de 10 cm de longo está entre os 60 e 75 g. Os seus condutos auditivos ábrense aos 18 a 23 días, uns poucos días antes abren os ollos por primeira vez. Unha vez que as crías chegan a un peso de 1 kg empezan a explorar fóra da súa toqueira, e toman comida sólida por primeira vez cando teñen de seis a nove semanas. Nese momento, a súa nai dálles leite cada vez con menos frecuencia, e son definitivamente destetados ás 16 semanas. No outono, despois de que a súa nai lles mostrou as toqueiras e territorios de alimentación, o grupo de crías crecidas sepárase. Aínda que moitas crías femias permanecen preto do dominio vital da súa nai, as crías machos poden ás veces desprazarse a máis de 20 km. Isto considérase un comportamento instintivo, que evita a endogamia. Porén, a nai e os seus fillos poden compartir unha toqueira durante o primeiro inverno nas áreas frías.
Esperanza de vida
miniatura|Mapache de Florida novo (P. l. elucus) cruzando unha estrada
Os mapaches en catividade poden vivir máis de 20 anos. Porén, a esperanza de vida na natureza é de só 1,8 a 3,1 anos, dependendo das condicións locais en canto a volume de tráfico de vehículos, caza, e dureza do clima. Non é raro que só a metade das crías nacidas nun ano sobrevivan ata cumprir un ano. Se superan esa idade, a taxa anual de mortalidade cae a entre o 10% e o 30%. Os mapaches novos son vulnerables á perda da súa nai e á fame, especialmente nos longos invernos fríos. A causa natural máis frecuente de morte na poboación de mapaches de Norteamérica é o moquillo, que pode acadar proporcións de epidemia e matar á maioría da poboación local de mapaches. En áreas con moito tráfico de vehículos e caza intensa, estes factores poden supoñer un 90% de todas as mortes de adultos. Debido á súa extensa área e ao solapamento con algúns depredadores, os depredadores máis importantes para os mapaches son os linces Lynx rufus, coiotes e o bufo Bubo virginianus, este último depreda principalmente mapaches novos, pero pode matar adultos nalgúns casos. En Florida, caen vítimas de grandes carnívoros como o oso negro e o puma e estas especies poden tamén ser unha ameaza ocasional noutras áreas. Tamén no sueste, son unha das presas favoritas do aligátor do Mississippi. Por veces, tanto as aguias de cabeza branca coma a real depredan mapaches. En raros casos en que hai solapamento, poden tamén ser vítimas de carnívoros que como media son máis pequenos que eles mesmos, como o mustélido Pekania pennanti, ou doutros moito máis grandes como os xaguares en México. Nas áreas en que foron introducidos nos países da antiga Unión Soviética, os seus principais depredadores son os lobos, linces e rapaces como os bufos Bubo. Porén, a predación non é unha causa significativa de mortalidade para eles, principalmente porque os depredadores máis grandes que vivían en gran parte da área dos mapaches extinguíronse durante o Holoceno.
Área de distribución
esquerda|miniatura|Mapache do delta do Mississippi (P. l. megaloudus) buscando comida na beira dun lago
Hábitat
Aínda que prosperan en áreas irregularmente arboradas, nas últimas décadas os mapaches dependen de estruturas verticais para gabear cando se senten ameazados. Por tanto, evitan o terreo aberto e áreas con altas concentracións de faias, xa que a codia desas árbores é demasiado suave para gabear por ela. Prefiren para durmir, hibernar ou como toqueira para as crías os ocos en árbores como os carballos vellos ou outras árbores e gretas entre rochas. Se ese tipo de toqueiras non está dispoñible ou acceder a elas non é conveniente, usan buratos escavados por outros animais, maleza densa ou forcaduras de árbores. Nun estudo nas montañas de Solling de Alemaña, máis do 60% de todos os lugares para durmir só se usaban unha vez, pero os usados polo menos dez veces supoñían un 70% de todos os usos. Como os anfibios, crustáceos, e outros animais que viven arredor da beira dos lagos e ríos son unha parte importante da dieta dos mapaches, os bosques de folla caduca das terras baixas ou bosques mixtos con abundante auga e pantanos sosteñen as maiores densidades de poboación. Aínda que as densidades de poboación van desde 0,5 a 3,2 animais por quilómetro cadrado en praderías e non exceden usualmente os 6 animais por quilómetro cadrado en bosques caducifolios das terras altas, máis de 20 mapaches por quilómetro cadrado poden vivir en bosques de terras baixas e pantanos.
Distribución en Norteamérica e Centroamérica
miniatura|Un mapache [[albino de Florida (P. l. elucus) en Cayo Virginia, Florida]]
Os mapaches son comúns en toda Norteamérica e Centroamérica, desde Canadá a Panamá; neste último país a subespecie Procyon lotor pumilus coexiste co mapache suramericano ou cangrexeiro (Procyon cancrivorus). A poboación na illa A Española foi exterminada xa en 1513 polos colonizadores españois que os cazaban para comelos. Foron tamén exterminados en Cuba e Xamaica, onde se viron por última vez en 1687. Cando eran considerados especies separadas (agora subespecies) os mapaches das Bahamas, de Guadalupe e das Tres Marias estaban clasificados como especies en perigo pola IUCN en 1996.
Anacardio
O anacardio (Anacardium occidentale) é unha árbore tropical da familia Anacardiaceae. Nativa do norte e nordés do Brasil, cultívase agora en moitas zonas de clima tropical, polo seu froito, tamén chamado anacardio.
A árbore mide entre 5 e 10 metros de altura, chegando os exemplares máis altos a 20 metros, coa súa copa ben poboada. O seu froito ten forma de ril, e seco ou torrado son as formas máis habituais do seu consumo. Xunto as súas flores, ben pequenas, fórmase un pedúnculo maior e máis brando que o froito, tamén comestible, de cor laranxa ou vermella.
Os portugueses levaron a árbore ás súas colonias de Asia e África, pero foi na India onde mellor se adaptou a árbore. Hoxe a India, Mozambique e o Brasil son os maiores exportadores do anacardio. Do anacardio tamén se procesa un licor; o de Goa, chamado fenny é o máis coñecido. En portugués a árbore coñécese co nome de cajueiro, e o froito como castanha de cajú.
Mapache
Distribución en Norteamérica e Centroamérica
Hai evidencias de que na época precolombiana os mapaches só eran numerosos ao longo dos ríos e nos bosques do sueste dos Estados Unidos. Como os mapaches non foron mencionados nos primeiros informes dos pioneiros americanos que exploraron as partes central e central norte dos Estados Unidos, a súa expansión inicial puido empezar unhas poucas décadas antes do século XX. Desde a década de 1950, expandiron a súa área desde a illa de Vancouver (antes no límite máis ao norte da súa área) internándose moito nas partes septentrionais das catro provincias do centro sur do Canadá. Novos hábitats que foron ocupados recentemente polos mapaches (ademais das áreas urbanas) inclúen as cadeas montañosas, como as Montañas Rochosas Occidentais, praderías e marismas. Despois de producirse unha explosión da poboación que empezou na década de 1940, o número estimado de mapaches en Norteamérica a finais da década de 1980 era de 15 a 20 veces maior que na década de 1930, cando os mapaches eran relativamente raros. A urbanización, a expansión da agricultura, as introducións deliberadas e o exterminio dos seus predadores naturais probablemente causaron este incremento na súa abundancie e distribución.
Distribución fóra de América
Como resultado de animais escapados ou de introducións deliberadas a mediados do século XX, o mapache está agora distribuído en varios países europeos e asiáticos. Foron vistos en todos os países fronteirizos de Alemaña, país que alberga as maiores poboacións fóra de América. Outra poboación estable existe no norte de Francia, onde varios mapaches mascota foron liberados por membros das Forzas Aérea dos Estados Unidos preto da Base aérea de Laon-Couvron en 1966. Ademais, foron vistos nas contornas de Madrid desde a década de 1970. En 2013 a cidade autorizou "a captura e morte de calquera espécime". Tamén están presentes en Italia, cunha soa poboación reprodutora na Lombardía.
Uns 1 240 animais foron liberados en nove rexións da antiga Unión Soviética entre 1936 e 1958 co propósito de que se establecese unha poboación que puidese ser cazada para a peletería. Dúas destas introducións tiveron éxito, unha no sur de Belarús entre 1954 e 1958, e outra en Acerbaixán entre 1941 e 1957. Cunha colleita estacional de entre 1 000 e 1 500 animais, en 1974 o tamaño estimado da poboación distribuída na rexión do Cáucaso era duns 20 000 animais e a densidade era de catro animais por quilómetro cadrado.
No Xapón tamén foi introducido e tivo tanto éxito que actualmente se encontra en todas as prefecturas do país.
Distribución no Xapón
No Xapón foron importados 1 500 mapaches como mascotas cada ano despois do éxito da serie de anime Rascal the Raccoon (1977). Os descendentes dos animais que foron desbotados ou liberados crearon poboacións silvestres prósperas. A poboación de mapaches no Xapón creceu de estar estendida por 17 prefecturas en 2000 a todas as 47 prefecturas do país en 2008. Estímase que os mapaches causan danos á agricltura por valor de 30 millóns de iens só en Hokkaido.
esquerda|miniatura|Distribución en Alemaña: os mapaches matados ou atopados mortos por cazadores nas tempadas de caza de 2000–2001, 2001–2002 e 2002–2003 nos distritos administrativos de Alemaña
Distribución en Alemaña
En Alemaña foron liberados dúas parellas de mapaches mascota nos campos na zona do encoro de Edersee ao norte de Hesse en 1934 por un gardabosques a petición do dono do terreo. A liberación fíxoa despois de recibir permiso da oficina de caza de Prusian para "enriquecer a fauna." Varios intentos anteriores de introducir mapaches en Alemaña non tiveran éxito. Unha segunda poboación estableceuse no leste de Alemaña en 1945 ao escaparen 25 mapaches dunha granxa peleteira de Wolfshagen (hoxe no distrito de Altlandsberg), ao leste de Berlín, despois de sufrir a zona un bombardeo. As dúas poboacións son distinguibles parasitoloxicamente: o 70% dos mapaches da poboación de Hesse están infectados co nematodo Baylisascaris procyonis, mentres que ningún dos exemplares da poboación do leste (poboación de Brandeburgo), o ten. O número estimado de mapaches era de 285 exemplares en Hesse en 1956, pero era xa de 20 000 animais alí en 1970 e en toda Alemaña había entre 200 000 e 400 000 exemplares en 2008. En 2012 estimábase que en Alemaña había máis dun millón de mapaches.
O mapache foi unha especie protexida en Alemaña, pero foi declarado animal cazable en 14 estados desde 1954. Os cazadores e os medioambientalistas argumentan que o mapache se espalla incontrolablemente, e ameaza as especies de paxaros protexidas e substitúe os carnívoros autóctonos. A esta visión oponse o zoólogo Frank-Uwe Michler, que non atopou evidencias de que unha alta poboación de mapaches teña efectos negativos sobre a biodiversidade dunha área. Hohmann sostén que a caza intensiva non pode ser xustificada pola ausencia de predadores naturais, porque a predación non é unha causa significativa de mortalidade nas poboacións de mapaches norteamericanas.
Distribución na antiga URSS
Os experimentos de aclimatación de mapaches na URSS enpezaron en 1936, e repetíronse 25 veces ata 1962. En conxunto, foron liberados 1 222 individuos, 64 dos cales procedían de zoos e granxas de peles (38 deles foran importados de Europa occidental). Os restantes orixináranse a partir dunha poboación previamente establecida en Transcaucasia. A área en que se distribuían os mapaches soviéticos nunca foi continua, xa que foron introducidos en diferentes lugares bastante separados. Todas as introducións no oriente distante ruso fracasaron; liberáronse mapaches melánicos na illa Petrov preto de Vladivostok e nalgunhas áreas do sur de Primorsky Krai, pero morreron. En Asia central, liberáronse exemplares en Kirguizistán, na provincia de Jalal-Abad, pero estaban "practicamente ausentes" alí en xaneiro de 1963. Unha gran poboación estable de mapaches (dos que se fixeron de 1 000 a 1 500 capturas ao ano) estaba establecida en Acerbaixán despois dunha introdución na área feita en 1937. Aparentemente sobreviviron a unha introdución preto do río Terek, ao longo do río Sulak nas terras baixas de Daguestán. Non tiveron éxito os intentos de establecer unha poboación nos afluentes do río Kuban e en Kabardino-Balkaria. Unha aclimatación con éxito tivo lugar en Belarús, onde se fixeron tres introducións (con 52, 37 e 38 individuos en 1954 e 1958). En 1963, había 700 individuos no país.
Mapaches urbanos
miniatura|No tellado dunha casa en Albertshausen, Alemaña
Debido á súa adaptabilidade, o mapache pode utilizar como hábitat as áreas urbanas. As primeiras obervacións de mapaches en barrios urbanos ocorreron en Cincinnati na década de 1920. Desde a década de 1950, están presentes na área metropolitana de Washington, D.C., Chicago e Toronto. Desde a década de 2010, unha molesta poboación de mapaches está presente en Albuquerque, Novo México. Desde a década de 1960, Kassel, Alemaña alberga a primeira e máis densa poboación nunh área urbana grande, con entre 50 e 150 animais por quilómetro cadrado, unha cifra comparable á dos hábitats urbanos de Norteamérica. O tamaño dos dominios vitais dos mapaches urbanos é de só 3 a 40 hectáreas para as femias e de 8 a 80 hectáreas para os machos. En pequenas cidades e barriadas nos arrabaldes, moitos mapaches dormen en bosques próximos pero utilizan como territorio para buscar comida as áreas urbanizadas. A froita e insectos dos xardíns e os restos de comida no lixo son para eles recursos alimenticios doadamente dispoñibles. Ademais, exiten unha gran cantidade de zonas para durmir adicionais nestas áreas, como os ocos nas árbores vellas dos xardíns, cabanas, garaxes, casas abandonadas, e faiados. A porcentaxe de mapaches que dormen en casas abandonadas ou ocupadas varía desde o 15% en Washington, D.C., EUA (1991) ao 43% en Kassel, Alemaña (2003).
Saúde
esquerda|upright|miniatura|Larva do [[nematodo do mapache Baylisascaris procyonis]]
Os mapaches poden ser portadores da rabia, unha enfermidade mortal causada polo virus da rabia, un virus neurotrópico transmitido pola saliva ao morder. Nalgúns países, como Estados Unidos, a doenza estaba bastante estendida; empezou en Florida e Xeorxia na década de 1950, o estivo facilitada posteriormente pola introdución de individuos infectados en Virxinia e Dacota do Norte a finais da década de 1970. Dos 6 940 casos documentados de rabia dos que se informou nos Estados Unidos en 2006, 2 615 (37,7%) afectaban a mapaches. O Departamento de Agricultura dos Estados Unidos, autoridades locais de varios estados e das provincias do Canadá puxeron en marcha programas de vacinación oral para loitar contra o espallamento da doenza en poboacións en perigo. Porén, só houbo un caso de morte humana causado pola transmisión da cepa do virus da rabia comunmente coñecida como "rabia do mapache". Entre os principais síntomas da rabia en mapaches están un aspecto xeral enfermizo do animal, dificultades na mobilidde, vocalizción anormal e agresividade. Non obstante, podería non haber ningún signo visible, e a maioría dos individuos non mostran o comportamento agresivo habitual en cánidos infectados; os mapaches rabiosos adoitan retirarse ás súas toqueiras. Dado que animais con boa saúde, como as nais lactantes, buscan ocasionalmente comida de día, a actividade diúrna por si soa non é un indicador fiable de enfermidade nos mapaches.
A diferenza da rabia e polo menos unha ducia doutros patóxenos portados polos mapaches, o moquillo, causado por un virus epizoótico que frecuentemente os infecta, non afecta a humanos. Esta doenza é a causa natural máis frecuente de morte na poboación de mapaches norteamericana e afecta a individuos de todos os grupos de idade. Por exemplo, 94 dun total de 145 mapaches morreron durante a abrocho epidémico de Clifton, Ohio en 1968. A doenza pode presentarse xunto con inflamación do cerebro (encefalite), causando que o animal mostre síntomas que se parecen aos da rabia. En Alemaña, informouse dos primeiros oito casos de moquillo en 2007.
Algunhas das máis importantes doenzas bacterianas que afectan os mapaches son: leptospirose, listeriose, tétano e tularemia. Aínda que os parasitos internos debilitan o seu sistema inmunitario, os individuos ben alimentados poden portar gran cantidade de nematodos no seu tracto gastrointestinal sen mostraren síntomas. As larvas do nematodo Baylisascaris procyonis, que poden encontrarse nas feces e en raros casos causan unha grave doenza nos humanos, pode inxerirse inadvertidamente cando se limpan latrinas de mapache sen usar protección respiratoria.
O verme Trichinella, aínda que non é endémico, infecta tamén a mapaches, e a carne pouco cocida de mapache ten causdo casos de triquinose en humanos.
O trematodo Metorchis conjunctus pode tamén infectar mapaches.
Conflitos
miniatura|Unha [[mofeta e un mapache de California (P. s. psora) compartindo bocados de comida para gatos nun patio traseiro en Hollywood, California]]
O crecente número de mapaches en áres urbanas orixinou diversas reaccións na xente, desde a ira a poñerlles comida para alimentalos. Algúns expertos en vida silvestre e a maioría das autoridades públicas recomendan non alimentar a animais silvestres porque poderían facerse cada vez máis molestos e dependentes dos humanos. Outros expertos discuten estes argumentos e aconsellan nos seus libros alimentar a mapaches e outros animais silvestres. Os mapaches que non teñen medo aos humanos causan preocupación aos que lles atribúen ser transmisores da rabia, pero os científicos indican que este comportamento destemido é moito máis probable que sexa un axuste do comportamento ao viviren nun hábitat no que leva habendo un contacto regular cos humanos durante moitas xeracións. Os mapaches xeralmente non depredan cans e gatos domésticos, pero deuse algún caso. Os ataques ás mascotas ás veces tamén se estenden aos seus donos.
miniatura|esquerda|Un mapache de Florida (P. l. elucus) nos [[Everglades de Florida aproximándose a un grupo de persoas coa esperanza de que lle dean comida.]]
Aínda que envorcar os contedores de lixo e roubar froita das árbores son simplemente unha molestia para os residentes, as reparacións dos danos causados nos faiados cando os utilizan como toqueira poden custar miles de euros. Trasladar ou matar os mapaches sen permiso está prohibido en moitas áreas urbanas. Pero estas medidas xeralmente só resolven o problema cun determinado exemplar salvaxe ou agresivo, xa que outros exemplares axiña volverán facer o mesmo. Os ruídos altos, luces cegadoras e olores desagradables son especialmente efectivos para espantar a unha nai con crías antes do tempo en que normalmente abandonan o lugar onde fixeron a toqueira (cando as crías teñen unhas oito semanas). Porén, normalmente, só son efectivas a longo prazo as medidas precautorias como rrestrinxirlles o acceso á comida do lixo e a entrada en partes das casas onde poidan facer a toqueira.
Entre todos os froitos e outros vexetais cultivados en áreas agrícolas, gostan especialmente do millo doce na súa etapa inical (leitosa) de crecemento. Nun estudo que durou dous anos feito pola Universidade Purdue de 2004 atopouse que os mapaches eran responsables do 87% dos danos nas plantas de millo. Igual que outros predadores, os mapaches que buscan comida poden irromper nos galiñeiros para comer os poliños, patos, ovos, ou a comida das aves.
Como os mapaches en áreas con alta mortalidade teñen taxas de reprodución máis altas, a caza intensiva pode non resolver o problema. Os machos máis vellos tamén reclaman dominios vitais máis grandes que os máis novos, o que orixina unha menor densidade de poboación.
Mitoloxía, arte e entretemento
miniatura|Pel de mapache estilizada representada na Gorgueira dos Sacerdotes Mapache atopada en [[Spiro Mounds]]
Na mitoloxía dos pobos indíxenas das Américas, o mapache é un personaxe dos contos folclóricos. Historias como a titulada "Como os mapaches capturan tantos cangrexos" dos Tuscarora están baseadas na súa habilidade para conseguir comida. Noutros contos, o mapache xoga o papel de enganador que é máis astuto que outros animais, como coiotes e lobos. Entre outros, os síux dakota cren que o mapache ten poderes espirituais naturais, xa que a súa máscara lembra as pinturas faciais da tribo, que son dúas liñas feitas cos dedos de branco e negro, usadas durante os rituais para conectarse con seres espirituais. Os aztecas ligaban certas capacidades sobrenaturais especialmente coas femias, cuxo compromiso coas súas crías estaba asociado co papel das mulleres sabias na súa sociedade.
O mapache tamén aparece na arte dos nativos americanos en toda a súa área xeográfica. Pistas con petróglifos con mapaches gravados atopáronse en Lewis Canyon, Texas; no petróglifo de Crow Hollow en Grayson County, Kentucky; e en cuncas fluviais preto de Tularosa, Novo México e San Francisco, California. Preto do río Scioto atopouse unha figuriña moi detallada do animal feita de cuarzo, na Ohio Mound Builders' Stone Pipe. O significado e importancia da Gorgueira dos Sacerdotes Mapache, que representa un gravado estilizado dun mapache atopada en Spiro Mounds, Oklahoma, non se coñece.
Na cultura occidental, escribíronse varias novelas autobiográficas sobre a vida cun mapache, principalmente de litertura infantil. A máis coñecida é a de Sterling North titulada Rascal, que conta como criou un cachorro durante a Primeira guerra mundial. Recentemente, personaxes de mapaches antropomorfizados tiveron papeis protagonistas en series de animación para televisión como The Raccoons, a película de animación por computador Over the Hedge, a película de acción Guardians of the Galaxy e a serie de videoxogos Sly Cooper.
miniatura|upright|esquerda|Gorro de pel de mapache
Caza e comercio de peles
miniatura|upright|Abrigo para automobilistas feito de pel de mapache (1906, EUA) miniatura|Gaiola con sitios para gabear e agocharse e un lugar para abeverar A pel dos mapaches utilízase para facer roupa, especialmente para facer abrigos e gorros. Hoxe en día é o material que se usa para facer os gorros dos Fusileiros Reais británicos, que se coñecen impropiamente como gorros "de pel de foca". Os sporrans (bolsas escocesas) feitas de pel de mapache foron utilizados ás veces como parte do vestido masculino tradicional escocés das Terras Altas desde o século XVIII, especialmente en Norteamérica. Tales sporrans podían ser ou non do tipo de "máscara completa". Historicamente, os pobos nativos americanos non só usaban a pel para facer roupa para o inverno, senón que tamén usaban as colas como ornamento. O famoso líder síux Cola manchada debe o seu nome ao sombreiro cunha cola de mapache que usaba, que lle comprara a un comerciante de peles. Desde finais do século XVIII, criáronse nos Estados Unidos varios tipos de sabuxos, chamados "coonhounds", que podían rastrear os animais. No século XIX, cando as peles de mapche ocasionalmente servían incluso como modo de pagamento, matábanse varios miles de mapaches cada ano nos Estados Unidos. Este número aumentou rapidamente cando se fixeron populares os abrigos para automobilistas no cambio de século. Na década de 1920, usar un abrigo de mapache era considerado un símbolo de status entre os estudantes dos colleges. Os intentos de criar mapaches en granxas peleteiras nas décadas de 1920 e 1930 en Norteamérica e Europa non foron rendibles, e a cría en granxas foi abandonada cando os prezos das peles de pelo longo caeron na década de 1940. Aínda que os mapaches se foron facendo escasos na década de 1930, matáronse polo menos 388 000 durante a tempada de caza de 1934/35.
Despois de incrementos persistentes da poboación que empezaron na década de 1940, a colleita estacional de mapaches cazados chegou a un millón de animais en 1946/47 e a dous millóns en 1962/63. A emisión de tres episodios de televisión sobre o pioneiro da fronteira Davy Crockett e a película Davy Crockett, King of the Wild Frontier en 1954 e 1955 orixinou unha enorme demanda de gorros de mapache nos Estados Unidos, aínda que é improbble que o propio Crockett ou o actor que o representou, Fess Parker, realmente usasen un gorro feito de pel de mapache. A caza chegou a un máximo nunca superado de 5,2 millóns de animais en 1976/77 e baixou a entre 3,2 e 4,7 millóns durante a maioría da década de 1980. En 1982, o prezo medio dunha pel era de 20 dólares. En 1987, os mapaches foron identificados como o animal de peletería máis importante de Norteamérica en canto a ingresos de impostos. Na primeira metade da década de 1990, na tempada de caza o número de peles caeu de 0,9 a 1,9 millóns debido á diminución do prezo das peles.
Aínda que eran cazados principalmente pola súa pel, os mapaches eran tamén unha fonte de alimento para os nativos americanos e os primeiros colonos americanos. Segundo Ernest Thompson Seton, os espécimes novos matados sen loita teñen bo sabor, mentres que os mapaches vellos capturados despois dunha longa batalla son incomestibles. A carne de mapache era moi comida durante os primeiros anos do asentamento americano en California, onde se vendía no mercado de San Francisco a de 1 a 3 dólares cada animal. Os escravos americanos comían ocasionalmente mapache no Nadal, pero non era necesariamente un prato para pobres ou do rural. As primeiras edicións de The Joy of Cooking, que saíron en 1931, contiñan unha receita para preparar mapache, e a que acabaría sendo a femia de mapache mascota do presidente Calvin Coolidge chegou á Casa Branca para ser servida na cea do Día de acción de grazas, pero foi finalmente indultada. Aínda que a idea de comer mapaches parece repulsiva para moitos consumidores maioritarios, xa que o consideran adorable, xeitosiño ou, alternativamente, unha praga, aínda se comen varios miles de mapaches cada ano nos Estados Unidos.
Mapaches mascotas
A súa tendencia a ter comportamentos rebeldes supera ao das mofetas en catividade, e son aínda menos de fiar cando se lles permite vagar libremente. Debido á súa intelixencia e destras patas anteriores, incluso os mapaches sen experiencia son facilmente quen de desenroscar botes, quitar rollas a botellas e abrir pasadores, e os espécimes máis experimentados mesmo abren pomos de portas. Os mapaches sexualmente maduros a miúdo mostran comportamentos agresivos como morder durante a estación reprodutora. Castralos aos cinco ou seis meses de vida diminúe as posibilidades de que sexan agresivos. Os mapaches poden padecer obesidade e sufrir outros trastornos debido a unha dieta pobre e falta de exercicio. Cando son alimentados con comida para gatos durante un longo período de tempo, poden acabar desenvolvendo gota. Para ter en conta o seu comportamento social, agora a lei eseixe en Austria e Alemaña ter xuntos polo menos dous individuos para que non se sintan sós. Xeralmente téñense encerrados en gaiolas similares a galiñeiros (baixo teito ou no exterior), o que é tamén un requisito legal en Austria e Alemaña, en vez de telos dentro das casas, onde a súa natural curiosidade pode causar danos ás propiedades.
Cando quedan orfos, é posible que as crías sexan rehabilitadas e reintroducidas na natureza. Porén, non hai certeza de que se readapten ben á vida silvestre. Alimentar as crías non destetadas con leite de vaca en vez de cun leite de substitución para gatos ou un produto similar pode ser perigoso para a sá saúde.
1764
Outros
Historia ano a ano
A Fonte Grande, Ligonde, Monterroso
A Fonte Grande é un lugar da parroquia de Ligonde no concello de Monterroso, na provincia de Lugo. Segundo o padrón municipal (INE) en 2012 tiña dous habitantes (un home e unha muller).
Avelina Lésper
Avelina Lésper, nada o 5 de maio de 1973, é unha escritora, historiadora, columnista e crítica de arte mexicana. É literata da Universidade Nacional Autónoma de México e graduada en historia da arte da Universidade Politécnica de Łódź de Polonia. Escribe artigos na súa páxina persoal, revistas especializadas en arte, ademais conta cun espazo no xornal Milenio. É acérrima defensora da arte figurativa e hiperrealista.
Lésper é coñecida polo seu libro El fraude del arte contemporáneo,    unha publicación que contén fortes pronunciamentos que puxeron a opinar a prol e en contra da súa tese. A controvertida crítica argumenta que as instalacións, videoarte e performance non é arte, “é lixo”, sostén que a arte contemporánea está en crise.
Eiffel 65
Eiffel 65 é un grupo italiano de música electrónica dance formado no ano 1998 na cidade de Turín. O nome de “Eiffel” foi escollido á sorte por un programa informático e o “65” apareceu publicado xunto ao nome do grupo porque, por erro, alguén non reparou que eses números facían parte dun número de teléfono que ía adxunto á demo, fixando así o nome definitivo do grupo. Os seus temas son cantados en inglés, en italiano e, por veces, nos dous idiomas.
Comezos
A canción que lles deu a fama en 1999 foi “Blue (Da Ba Dee)”, coa que conseguiron un nomeamento aos “Grammys” por mellor gravación dance do ano. Os seus outros primeiros éxitos foron “Move Your Body” e “Too Much of Heaven”. Estes temas e outros apareceron no seu primeiro disco Europop, no ano 1999, do que venderon máis dun millón de copias e realizaron unha xira mundial de dous anos con máis de 600 concertos.
Traballo posterior
Tralo éxito conseguido sacaron dous álbums máis, Contact! en 2001 e Eiffel 65 en 2003, mais non acadaron o éxito do primeiro disco.
Eiffel 65 tamén fixo varios remixes de cancións doutros artistas, como o éxito de Nek "La vita è" e o de S Club 7 "Reach", principalmente entre 1999 e 2002.
En marzo de 2005, Gabry Ponte, DJ do grupo, abandonou a formación para emprender unha carreira en solitario. O 16 de maio do mesmo ano, os outros dous membros do grupo, Maurizio Lobina e Jeffrey Jey, deixaron a Bliss Corporation para continuar en por eles coa súa propia produtora. Como o nome "Eiffel 65" era propiedade da Bliss Corporation, o dúo decidiu continuar con outro nome, Bloom 06.
En xuño de 2006 naceu o grupo “Bloom 06”, formado por Maurizio e Jeffrey. No seu primeiro álbum “Crash Test 01”, utilizaron moitas das maquetas que estiveran realizando para o malogrado seguinte disco de Eiffel 65. Deste disco sacáronse os singles In The City, e Per Sempre.
Bliss Corporation confirmou que unha nova formación de Eiffel 65 faría o seu debut no verán de 2007 pero o debut foi posposto.
En xuño de 2010 publicouse na páxina web de Bloom 06 que Eiffel 65 se reuniría de novo para producir novos traballos.
Vilamor (filme)
Vilamor é un filme galego dirixido por Ignacio Vilar que foi estreado no 2012 e rodado nos Ancares, A Fonsagrada e Negueira de Muñiz. A estrea do filme fíxose na cidade de Lugo o 30 de marzo de 2012. É o cuarto filme en galego máis visto da historia, con 42.459 espectadores nos cinemas logo da súa estrea.
Sinopse
No ano 1976, despois de ter rematado o franquismo, Breixo vive coa súa familia nunha idílica e illada aldea, e prepárase para converterse algún día no cura da vila de Seoane. Un día atópase cos membros dunha comuna hippie que se asentou nos arredores da súa aldea, e axiña se deixa seducir polo seu estilo de vida. Decide entón colaborar con eles para recuperar as casas abandonadas de Vilamor, e crear un novo xeito de vida baseado no traballo da terra, o contacto coa natureza e a ausencia de propiedade privada. Pero todo se complica cando Breixo se namora tolamente de Sonia, unha das rapazas da comuna. El non acepta o amor libre, nin as drogas, nin o ateísmo. Con moita mágoa, abandona a súa aldea. Trinta e tres anos despois, convertido nun escritor de sona e cos ideais agochados nalgún recuncho da memoria, Breixo regresa ó lugar onde viviu os mellores anos da súa vida.
Rosario Dúrcal
María del Rosario Sanz Ruíz, coñecida como Rosario Dúrcal, nada en Lugo o 1 de marzo de 1927 e finada en México en 1993, foi unha actriz, cantante e vedete galega.
Traxectoria
Era filla de Tilka Rey, pianista, e de Luis Sanz Rey, militar.
Dúrcal desenvolveu a súa carreira profesional como actriz de cinema en México. A primeira vez que logrou un papel protagonista foi no filme En la hacienda de la flor (1948). Outras películas nas que participou foron, por orde cronolóxica, La miel se fue de la luna (1951), Las medias de seda (1955), La sangre de Nostradamus (1959) ou Las leandras (1960).
É a nai do actor mexicano Luis Xavier Cavazos.
Francesco Morone
miniatura|300 px|F. Morone: Sansón e Dalila ([[Milán, Museo Poldi Pezzoli).]] Francesco Morone, nado en Verona cara a 1471 e finado o 16 de maio de 1529, foi un pintor italiano do Renacemento.
Nogueiredo, Castrelo de Miño, Castrelo de Miño
Nogueiredo é un lugar da parroquia de Castrelo de Miño no concello ourensán de Castrelo de Miño na comarca do Ribeiro. Tiña 29 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 12 eran homes e 17 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 31 habitantes (13 homes e 18 mulleres).
Migrations
Migrations é o cuarto álbum de estudio da gaiteira, pianista e compositora galega Cristina Pato. Publicouse o 10 de febreiro de 2015, baixo o selo Sunnyside Records.
Viaxe no tempo
miniatura|dereita|320px|Dimensións espaciais e temporais dun evento, dende o punto de vista da luz A viaxe no tempo é un concepto de desprazamento cara a diante ou cara a atrás en diferentes puntos do tempo, do mesmo xeito que se fai no espazo. Adicionalmente, algunhas interpretacións da viaxe no tempo suxiren a posibilidade de viaxes entre realidades ou universos paralelos.
Movementos no tempo e no espazo
Algunhas teorías suxiren o feito de que nos movemos cara a adiante no tempo, e cara a adiante e cara a atrás no espazo. Por mor de que o espazo e o tempo están dalgún xeito ligados, viaxar cara a adiante ou cara a atrás no tempo teoricamente non sería un imposíbel.
Segundo un aspecto xa demostrado da teoría da relatividade, viaxar a velocidades próximas á velocidade da luz pode ocasionar a dilatación do tempo, o que provoca que o tempo do individuo que viaxa a esa velocidade corra máis devagar. Dende a perspectiva do viaxeiro, o tempo «externo» parece fluír máis rapidamente, causando que o viaxeiro chegue a un lugar máis adiante no futuro.
Na física, o concepto de viaxe no tempo foi frecuentemente utilizado para examina-las consecuencias de teorías físicas coma a relatividade especial, a relatividade xeral e a mecánica cuántica. Non existe evidencia experimental da viaxe no tempo, e non se entenderon perfectamente as teorías actuais da física que permitirían calquera clase de viaxe no tempo. Aínda que existen teorías sobre a posibilidade de saltar lapsos de tempo a partir dun punto a outro.
A posibilidade das viaxes no tempo
A teoría especial da relatividade de Albert Einstein (e por extensión a teoría xeral) permite explicitamente un tipo de dilatación temporal que ordinariamente se podería denominar «viaxe no tempo». A teoría sostén que para un observador estacionario, o tempo parece fluír máis devagar para os corpos que se desprazan rapidamente: por exemplo, un reloxo que se despraza parecerá correr máis lento; ó incrementa-la súa velocidade e achegarse á velocidade da luz parecerá deterse completamente.
Con todo, este efecto só permite a «viaxe no tempo» cara a adiante no futuro, nunca cara a atrás. Este tipo de viaxe non é típico da ficción científica, e téñense poucas dúbidas sobre a súa existencia; con todo, de aquí en diante «viaxe no tempo» referirase ó percorrido con algún grao de liberdade cara ó pasado ou cara ó futuro.
Na comunidade científica moitos cren que a viaxe a través do tempo é imposíbel. Esta crenza é en gran parte por mor da teoría da navalla de Occam. Calquera teoría que permita a viaxe no tempo require que algunhas situacións de causalidade sexan resoltas. Que pasaría se alguén trata de viaxar no tempo e mata o seu propio avó? (Ve-lo «paradoxo do avó»).
Ademais, en ausencia de calquera evidencia experimental da posibilidade da viaxe no tempo, é teoricamente máis simple supor que non pode ocorrer. De feito, o físico Stephen Hawking suxeriu que a ausencia de turistas do futuro constitúe un forte argumento en contra da existencia da viaxe no tempo. Iso sería unha variante do paradoxo de Fermi («se non hai visitantes extraterrestres é porque os extraterrestres non existen»), onde se falaría de «viaxeiros do tempo» no canto de «visitantes extraterrestres». Dadas estas circunstancias, outros suxiren —ós que sosteñen a posición de Stephen Hawking— que no caso de que nun futuro o ser humano puidera viaxar ó pasado, este non podería regresar a un espazo temporal anterior ó momento da revisión da devandita máquina do tempo.
Tamén suxiren que ó viaxar ó pasado estariamos «a crear» un universo paralelo e non viaxariamos a un pasado determinado senón a unha copia deste pero cunha diferenza: un turista espacial. Teriamos así dous espazos temporais simultáneos: un onde aparece un turista do tempo e outro onde non aparece. Esta sería unha hipótese para discutirmo-lo paradoxo de «Se mañá programo unha viaxe a hoxe para me dicir “ola”, ¿por que hoxe non teño un dobre ó meu carón a me dicir “ola”»? Con todo, asumindo que a viaxe temporal non puidese ocorrer, tamén sería un tema interesante para os físicos porque lles ofrecería a pregunta de por que e que leis físicas evitan que ocorra a viaxe temporal.
A visión «presentista»
O presentismo sostén que nin o futuro nin o pasado existen, que a materia do universo só existe no presente, e que o tempo é simplemente un concepto do ser humano utilizado para describir o que acontece no seu arredor. Deste xeito non habería un lugar onde o viaxeiro do tempo puidese ir, o que anula o tema da viaxe a través do tempo.
Con todo, a teoría da relatividade na simultaniedade (dentro do marco da física moderna) pon en cuestión o presentismo e favorece a visión coñecida coma tetradimensionalismo (relacionado coa idea dos bloques de tempo), no cal os eventos pasados, presentes e futuros coexisten todos nun mesmo espazo-tempo.
Os equivalentes de viaxe temporal e viaxe á velocidade da luz
Primeiro de nada, se alguén é capaz de mover información dun punto a outro máis rápido que a velocidade da luz, de acordo coa relatividad especial, poderase observa-la transferencia de información viaxando ó pasado.
A teoría xeral da relatividade de Einstein amplía a teoría especial para cubri-la gravidade. Faise isto postulando que a materia «curva» o espazo que se atopa no seu redor. Pero baixo a relatividade, as propiedades do espazo son permutábeis coas propiedades do tempo, dependendo da perspectiva do observador, de xeito que unha traxectoria curvada a través do espazo pode ser unha traxectoria curvada a través do tempo.
Nunha medida moderada, isto permite que traxectorias liñais de diferentes lonxitudes poidan conecta-los mesmos puntos no espazo; nunha medida extrema, teoricamente, poderá permitir que liñas temporais se curven ó redor dun círculo e se reconecten co seu propio pasado.
A relatividade xeral describe o universo coma un sistema complexo de «ecuacións do campo», e existen solucións para estas ecuacións que permiten as chamadas «curvas temporais pechadas», e polo tanto a viaxe a través do tempo cara ó pasado.
A primeira e máis famosa foi proposta por Kurt Gödel, pero tódolos exemplos actuais requiren que o universo teña certas características físicas que non parece posuír. Descoñécese se a relatividad xeral prohibe curvas temporais pechadas para tódalas condicións realistas. A maioría dos físicos cren que así é, en gran parte porque se se asume un certo principio en contra da viaxe temporal prevense o acontecemento de situacións paradoxais.
A máquina do tempo (unidireccional)
Viaxar ó futuro non ten, na realidade, nada de particular. O tempo flúe sempre na mesma dirección e só temos que sentar a agardar a que o futuro chegue ata nós. Con todo, esa viaxe pode ser un chisco longa para unha vida humana. Se queremos coñece-lo que acontecerá mañá, só temos que ter un chisco de paciencia, pero a cuestión complícase se queremos ve-los nosos tataranetos e parece fóra de toda posibilidade contempla-la nosa civilización dentro de mil anos. O efecto relativista da dilatación do tempo ofrécenos, polo menos teoricamente, a posibilidade de viaxar ó futuro evitando envellecer.
No paradoxo dos xemelgos, os dous irmáns atopábanse no futuro pero percorreran camiños diferentes, e un deles, o que se acelerara ata viaxar a gran velocidade nunha nave espacial, reducirá o seu envellecemento. Canto podemos limita-lo envellecemento? Teoricamente podémolo limitar tanto como queiramos xa que segundo a fórmula da dilatación temporal podemos facer que o tempo transcorra tan devagar como desexemos, sempre que a velocidade da nave se aproxime dabondo á da luz. Se conseguimos que a velocidade da nave sexa un 90% da da luz, só gañariamos un modesto factor dous na nosa viaxe ó futuro. Pero para facer viaxes interesantes ó futuro necesitamos que o foguete vaia a velocidades realmente considerábeis. Por exemplo, se a velocidade do foguete for un 99,99% a da luz, cando o tempo transcorrido no foguete for dun ano na Terra transcorrería un século. E o foguete tería que viaxar a unha velocidade dun 99,9999% da da luz para poder viaxar ó futuro dentro de mil anos envellecendo só un.
Para viaxar a futuros máis afastados «só» sería preciso facer que a velocidade for aínda máis próxima á da luz. A nosa nave viaxando a gran velocidade nun camiño con orixe e regreso á Terra é unha máquina do tempo para viaxar ó futuro que, na medida en que sexamos capaces de incrementa-la súa velocidade, pódenos levar sen envellecer para calquera tempo posterior ó noso.