cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evolución converxente
As ás son un clásico exemplo de evolución converxente. Nos insectos voadores, aves e morcegos evolucionou a capacidade de voar independentemente e desenvolveron ás. Estes animais "converxeron" neste útil trazo ou característica.
Os antepasados das aves e dos morcegos eran cuadrúpedes terrestres, e en cada un deles evolucionou independentemente o voo batente por medio de adaptacións das súas extremidades anteriores. Aínda que as adaptacións de ambas as extremidades teñen superficialmente "forma de á", teñen unha construción diferente (deixando á parte a súa estrutura xeral de extremidade de vertebrado, que é homóloga). A á de morcego é unha membrana que se estende entre os seus catro dedos extremadamente alongados e o corpo, mentres que o plano aerodinámico da á das aves está feito de plumas, que están fortemente unidas ao antebrazo (a ulna) e aos ósos fusionados do pulso e man (o carpometacarpo), onde só quedan os restos de dous dedos moi acurtados, cada un dos cales leva unha soa pluma. Tanto os morcegos como as aves mantiveron o polgar para funcións especializadas. Xa que logo, aínda que as ás das aves e morcegos son funcionalmente converxentes, non son anatomicamente converxentes en detalle.
Os trazos que se orixinan por evolución converxente denomínanse estruturas análogas, a diferenza das estruturas homoólogas, que teñen unha orixe común, pero non necesariamente a mesma función. As ás dun pterosauro e as dun morcego son exemplos de estruturas análogas, mentres que a á dun morcego, a aleta anterior dunha balea e o brazo humano son estruturas homólogas, xa que comparten un estado ancestral a pesar de que se utilizan para diferentes funcións. As características similares compartidas entre especies procedentes de diferentes antepasados como resultado de evolución converxente denomínanse homoplasias. O oposto da evolución converxente é a evolución diverxente, na cal especies emparentadas inicialmente similares evolucionan dando lugar a diferentes trazos. A nivel molecular, isto pode ocorrer debido a mutacións aleatorias non relacionadas con cambios adaptativos; ver atracción da ramas longas. A evolución converxente é similar, pero non igual, ao fenómeno da evolución paralela. A evolución paralela occorre cando dúas especies independentes pero similares evolucionan na mesma dirección e así adquiren independentemente características similares, por exemplo as ras planeadoras evolucionaron en paralelo con diversos tipos de ras arborícolas.
Causas
As semellanzas tamén se poden orixinar se os organismos ocupan nichos ecolóxicos similares, é dicir, unha mesma forma de vida. Unha comparación clásica é a da fauna marsupial de Australia e a fauna de mamíferos placentarios do resto do mundo. As dúas liñaxes son clados, xa que cada un deles comparte un antepasado común que pertence ao seu propio grupo, e están máis relacionados cos do seu grupo que con calquera outro clado, pero en ambos os clados evolucionaron formas moi similares. Moitos plans corporais evolucionaron igual independentemente nos dous clados, por exemplo os que vivían como escavadores de túneles orixinaron toupas de placentarios e toupas de marsupiais, ou igual cos esquíos voadores, felinos dentes de sabre (xa extinguidos en ambos os clados) etc.
Distinción coa re-evolución
Nalgúns casos é difícil dicir se un trazo se perdeu e despois re-evolucionou converxentemente, ou se un xene foi simplemente "inactivado" e despois volto a activar máis tarde. Un trazo que reaparece desta maneira denomínase atavismo. Desde un punto de vista matemático, un xene que non se usa (selectivamente neutro) ten unha probabilidade establemente decrecente de reter unha funcionalidade potencial co paso do tempo. A escala temporal deste proceso varía moito en diferentes liñas filoxenéticas; nos mamíferos e aves, hai unha probabilidade razoable de que permanezan no xenoma nun estado potencialmente funcional durante arredor de 6 millóns de anos.
Exemplos
Un dos exemplos mellor coñecidos de evolución converxente é o ollo en cámara dos cefalópodos, vertebrados e cnidarios. O seu último antepasado común tiña como máximo unha simple mancha fotorreceptora, pero un conxunto de procesos levou a un progresivo refinamento desta estrutura ata o avanzado ollo en cámara, pero cunha sutil diferenza: O ollo do cefalópodo está conectado de forma oposta ao dos vertebrados, xa que os nervios e vasos sanguíneos entran pola parte de atrás da retina, en vez de por diante como nos vertebrados. Pero noutros aspectos, a semellanza das estruturas, a pesar da complicada natureza do órgano, ilustra como hai algúns retos biolóxicos, como a visión, teñen unha solución óptima.
As pezas bucais dos insectos mostran moitos exemplos bos nos que se pode estudar e reconstruír a evolución converxente de órganos en canto á súa forma e función. As pezas bucais constan dun conxunto de órganos homólogos, reconstruídos segundo a súa función para a inxestión da dieta de cada animal. A boca orixinal dos insectos diversificouse, pero despois diferentes grupos desenvolveron probóscides alongando as súas pezas bucais para alimentarse de flores (lepidópteros, neurópteros, coleópteros).
Hai tamén varios exemplos de converxencia nas secuencias de ADN e proteínas, como o encima lisozima dos monos e vacas, nos que evolucionou independentemente a fermentación no tubo dixestivo anterior. Igualmente, varias proteínas (como a prestina) que está implicadas na audición de sons de alta frecuencia en mamíferos sufriron numerosos cambios de aminoácidos paralelamente en morcegos e golfiños, dous animais que desenvolveron sistemas de ecolocación por ultrasóns.
Evolución paralela e evolución converxente
esquerda|miniatura|Evolución na posición dun [[aminoácido. En cada caso, a especie da esquerda cambia desde incorporar alanina (A) nunha posición específica nunha proteína nun antepasado común hiupotético deducido por comparación das secuencias de varias especies, e agora, na forma que presenta actualmente, incorpora serina (S). As especies da dereita poden experimentar evolución diverxente, paralela ou converxente na posición dese aminoácido en relación coa da primeira especie.]]
Cando as formas ancestrais non están especificadas ou son descoñecidas, ou o conxunto de trazos considerado non está claramente especificado, a distinción entre evolución converxente e paralela é máis subxectiva. Por exemplo, o caso das formas de mamíferos placentarios e marsupiais é descrita por Richard Dawkins no seu libro The Blind Watchmaker como un caso de evolución converxente, porque os mamíferos de cada continente tiñan unha historia evolutiva longa antes da extinción dos dinosauros na que acumular diferenzas relevantes. Stephen Jay Gould describe moitos dos mesmos exemplos como evolución paralela empezando desde o antepasado común de todos os marsupiais e placentarios. Moitas semellanzas que evolucionaron poden describirse en concepto como evolución paralela a partir dun antepasado remoto, coa excepción das estruturas bastante diferentes que son utilizadas para unha función similar. Por exemplo, consideremos a especie Mixotricha paradoxa, un microbio que presenta un sistema de remos que parecen cilios e corpos basais que lembran aos dos ciliados, pero que en realidade son pequenos microorganismos simbiontes, ou as colas con diferente orientación que teñen os peixes e as baleas. Polo contrario, calquera caso no que dúas liñaxes non evolucionan xuntas ao mesmo tempo no mesmo ecoespazo poderían describirse como evolución converxente nalgún momento no tempo.
A definición dun trazo é fundamental para decidir se o cambio se considera diverxente, paralelo ou converxente. Na imaxe superior, pode verse como os aminoácidos serina e treonina posúen estruturas similares (ambas teñen unha cadea lateral cun grupo alcohol), e o exemplo indicado como "diverxente" denominaríase "paralelo" se os aminoácidos fosen agrupados pola súa semellanza nas cadeas laterais en vez de ser considerados por separado. Outro exemplo é que se os xenes de dúas especies de forma independente quedan restrinxidos á mesma rexión por medio da regulación realizada por certo factor de transcrición, isto pode describirse como un caso de evolución paralela, pero o exame da secuencia de ADN real probablemente mostrará só cambios diverxentes en posicións de pares de bases individuais, xa que pode engadirse un novo sitio de unión para o factor de transcrición en moitos lugares dentro do xene cun efecto similar.
Unha situación similar prodúcese se consideramos a homoloxía de estruturas morfolóxicas. Por exemplo, moitos insectos posúen dous pares de ás para voar. Nos escaravellos, o primeiro par de ás está endurecido formando unhas cubertas protectoras que apenas teñen función á hora de voar, mentres que nas moscas o segundo par de ás reduciuse transformándose en halterios usados para manter o equilibrio. Se os dous pares de ás se consideran estruturas homólogas intercambiables, isto pode describirse como unha redución paralela no número de ás, pero se non, os dous cambios son cambios diverxentes nun dos pares de ás.
De modo similar á evolución converxente, o relevo evolutivo (evolutionary relay) describe como diferentes especies independentes adquiren características similares ao longo da súa evolución en ecosistemas similares, pero non ao mesmo tempo (por exemplo, as aletas dorsais de tiburóns e ictiosauros).
Importancia
dereita|miniatura|Os cranios de [[tilacino ou lobo marsupial (esquerda) e dos lobos placentarios son bastante similares, aínda que as especies están moi afastadas filoxeneticamente. Os estudos mostran que a forma do cranio do raposo mesmo está máis próximo ao do tilacino. ]]
No seu libro Wonderful Life, Stephen Jay Gould argumenta que se a historia da vida na Terra fose rebobinada e volvese a empezar, a vida moi probablemente tería tomado un curso moi diferente. Simon Conway Morris opinou polo contrario, que a converxencia é unha forza dominante na evolución e que como actúan sempre as mesmas restricións físicas e ambientais sobre os seres vivos, hai un plan corporal "óptimo" cara ao que a vida inevitablemente evolucionaría.
Definición cladística
miniatura|esquerda|Diagrama da definición cladística de homoplasia, sinapomorfía, autapomorfía, apomorfía e plesiomorfía. Desde un punto de vista filoxenético cladístico, os trazos ou cambios homoplásicos (trazos derivados adquiridos en organismos non relacionados en paralelo) poden compararse con sinapomorfías (trazos derivados presentes en todos os membros dun clado monofilético), autoapomorfías (trazos derivados presentes nun só membro dun clado), ou apomorfías, (trazos derivados adquiridos por todos os membros dun clado monofilético por diverxencia nos que o antepasado común máis recente tiña o trazo ancestral, é dicir, o trazo ancestral que se manifesta en especies parafiléticas como unha plesiomorfía).
Willy Fitting
Willy Fitting, nado o 25 de xaneiro de 1925, é un tirador de esgrima suízo retirado, gañador dunha medalla olímpica.
Traxectoria
Fitting integrou o equipo espada suízo nos Xogos Olímpicos de 1952 xunto con Mario Valota, Paul Barth, Oswald Zappelli, Otto Rüfenacht e Paul Meister que logrou a medalla de bronce.
Ligazóns externas
Perfil en sports-reference.com
Cangrexo dos cocos
O cangrexo dos cocos ou cangrexo dos coqueiros (Birgus latro) é o meirande artrópodo terrestre do mundo. É un cangrexo ermitán altamente apomórfico e é coñecido pola súa capacidade de abrir cocos coas súas potentes pinzas coa finalidade de comer o seu contido. É a única especie do xénero Birgus.
Michael Doleac
Michael Scott Doleac, nado o 15 de xuño de 1977 en San Antonio, Texas, é un ex xogador americano de baloncesto profesional.
Traxectoria profesional
Doleac foi seleccionado na 12ª posición do Draft da NBA de 1998 polos Orlando Magic. Na súa tempada coma rookie, foi seleccionado no 2º mellor equipo de rookies da NBA.
En 2006, conseguiu o seu único campionato da NBA cos Miami Heat, sendo suplente de Shaquille O'Neal.
Doleac retirouse tras unha carreira de dez anos pola NBA na tempada 2007-08, tras pasar polos Magic, Cleveland Cavaliers, New York Knicks, Denver Nuggets, Heat, e finalmente, Minnesota Timberwolves.
Dorell Wright
Dorell Lawrence Wright, nado nos Ánxeles (California) o 2 de decembro de 1985, é un xogador de baloncesto profesional estadounidense que xoga no Lokomotiv Kuban da VTB United League.
Traxectoria profesional
Wright foi seleccionado na 19ª posición do Draft da NBA de 2004 polos Miami Heat. Entrou na NBA directamente dende o instituto, tras acadar 29.4 puntos, 14 rebotes e 5 tapóns por partido no South Kent School en Connecticut.
En 2006, Wright foi o membro dos Heat máis novo no equipo que gañou o primeiro campionato da NBA para Miami. O 21 de agosto de 2008, Wright asinou un novo contrato cos Heat.
Wright asinou cos Golden State Warriors o 13 de xullo de 2010. O 27 de novembro de 2010, Wright anotou 9 triplas, a marca máis alta da franquía, superando a marca de Jason Richardson, con 8 triplas o 29 de marzo de 2007.
O 9 de febreiro de 2011, Wright foi seleccionado para participar no concurso de triplas do NBA All-Star Weekend de 2011 nos Ánxeles. Ao remate da tempada 2010-11, Wright rematou 3º na votación polo xogador máis mellorado da NBA, detrás de LaMarcus Aldridge e Kevin Love.
O 11 de xullo de 2012, Wright foi traspasado ós Philadelphia 76ers nun traspaso entre tres equipos. O 10 de xuño de 2013, asinou un contrato cos Portland Trail Blazers.
4 de xaneiro
O 4 de xaneiro é o 4º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 361 días para finalizar o ano, 362 nos anos bisestos.
Nacementos
miniatura|150px| Celso Emilio Ferreiro miniatura|150px| Ana Romero Masiá
Mortes
miniatura| [[Cruceiro do Hío de Xosé Cerviño García ]] miniatura|150px| José Lamela Bautista
Outros
Os 366 días do ano
Maxent
Maxent (en Skirioù-Masen, e en galó: Maczant) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Aeródromo de Son Bonet
O Aeródromo de Son Bonet (IATA: SBO, OACI: LESB) é un aeródromo xestionado por Aena, situado a 4 km do centro da cidade mallorquina de Palma, no concello de Marratxí, entre as localidades de Es Pont d'Inca e Es Pla de na Tesa.
Historia e instalacións
Foi inaugurado na década de 1920 despois de que algúns aviadores conseguisen aterrar onde hoxe se sitúa o aeroporto de Palma como base militar, pero algo máis tarde tamén se habilitou para recibir voos comerciais. O primeiro voo comercial que recibiu foi en 1927 e foi operado por Iberia LAE.
Hoxe en día é un aeroporto xestionado polo ente público AENA utilizado principalmente para voos de recreo do aeroclub e aviación xeral. O tráfico de pasaxeiros é privado e de escolas de aviación. Conta cunha pista, así como de catro hangares para albergar avionetas e aulas de instrución de pilotos. A liña 3 da EMT conta cunha parada de autobús nos arredores das instalacións.
Gran Premio do Brasil de 1994
O Gran Premio do Brasil de 1994 (oficialmente o XXIII Grande Prêmio do Brasil) foi unha carreira de automobilismo de Fórmula 1, celebrada o 27 de marzo de 1994 no circuíto de Interlagos de São Paulo. Foi a primeira carreira da tempada de. A carreira de 71 voltas gañouna Michael Schumacher, pilotando un Benetton - Ford, logo de comezar desde a segunda posición. O heroe local Ayrton Senna logrou a pole position no seu Williams-Renault e liderou antes de ser superado por Schumacher na primeira rolda de paradas en boxes, logo do cal separouse. O compañeiro de equipo de Senna, Damon Hill finalizou segundo, con Jean Alesi terceiro nun Ferrari.
Gabadi
Gabadi é unha empresa galega auxiliar naval fundada en 1984. Ten a súa sede no polígono industrial Río do Pozo, en Narón.
Gran Premio do Brasil de 1994
Pre-Carreira
A primeira carreira da tempada de 1994 viu debutar a cinco pilotos na F1: Heinz-Harald Frentzen, Olivier Panis, Jos Verstappen, Olivier Beretta e Roland Ratzenberger. Tamén houbo dous novos equipos: Simtek, que anteriormente participara na F1 como os diseñadores do Andrea Moda S921 en 1992, e Pacific Racing, que gozara de moito éxito nas fórmulas menores.
Cualificación
Na súa primeira carreira con Williams, Ayrton Senna logrou a pole position por 0.3 segundos sobre Michael Schumacher no Benetton. Jean Alesi foi terceiro no seu Ferrari, máis dun segundo detrás de Schumacher, con Damon Hill cuarto no outro Williams. Frentzen impresionou ao tomar o quinto posto no seu Sauber, mentres que Gianni Morbidelli, de volta na F1 logo de disputar o Campionato de Superturismo Italiano de 1993, obtivo o sexto posto no seu Footwork. O top ten foi completado por Karl Wendlinger no segundo Sauber, Mika Häkkinen no McLaren, Verstappen no segundo Benetton e Ukyo Katayama no Tyrrell.
Gabadi
Historia
A empresa iniciouse traballando para Izar (actual Navantia) facendo traballos de habilitación naval e traballos auxiliares nos estaleiros.
Gran Premio do Brasil de 1994
Carreira
Na saída, Senna liderou desde a pole position, mentres que Alesi superou a Schumacher. Schumacher retomou o segundo lugar na 2ª volta e comezou a perseguir a Senna, que lograra unha vantaxe de 4 segundos nas primeiras voltas. Antes de deterse no pit, Schumacher reducira a brecha a pouco máis dun segundo, e na volta 21 o dúo de cabeza entrou ao pit lane xuntos. Malia que ambos equipos executaron a mesma estratexia de combustible, a parada de Schumacher foi máis rápida que a de Senna, e así tomou o liderado.
Gabadi
Historia
A empresa ten certificacións ISO 9001, ISO 14001 e OHSAS 18001.
Gran Premio do Brasil de 1994
Carreira
Na volta 35 houbo un accidente de catro autos como Eddie Irvine e Verstappen achegáronse ao Ligier de Éric Bernard. Os tres estábanse achegando rapidamente ao McLaren de Martin Brundle que sufrira unha falla no motor. Ante á posibilidade de chocar co McLaren, Irvine virou cara á esquerda cando Verstappen intentou un adiantamento nese lado forzando así a Verstappen á herba, Verstappen perdeu o control do seu auto e deu unha voltereta sobre o McLaren mentres que Bernard tomou medidas de escape á dereita. O casco de Brundle foi impactado polo Benetton voador aínda que escapou dunha lesión grave. Irvine foi sancionado posteriormente pola FIA cunha prohibición dunha carreira, que se aumentou a tres despois de que a apelación de Jordan rexeitárase. Irvine xa estaba baixo investigación debido a un incidente con Senna en Suzuka o ano anterior.
Schumacher aumentou a súa vantaxe a 10 segundos logo da segunda rolda de paradas en boxes, logo do cal Senna comezou a acercarse. Na volta 55, o par dobraran a Hill que marchaba no terceiro lugar e a brecha baixara a 5 segundos, pero Senna perdeu o control do seu Williams e retirouse. Despois da retirada de Senna, Schumacher gañou comodamente, unha volta por diante de Hill no segundo lugar e Alesi que terminou terceiro. Rubens Barrichello, Katayama e Wendlinger completaron os seis primeiros, Katayama anotou os seus primeiros puntos.
Alcalá la Real
300px|miniatura|Panorámica da cidade coa fortaleza de la Mota na cima
Alcalá la Real é un municipio do sur de España, pertencente á provincia de Xaén, Andalucía. Está situado a 71 quilómetros de Xaén e a 53 km da cidade de Granada. A súa poboación é de 22.783 habitantes, segundo os datos do INE para o ano 2009. É cabeceira da comarca da Sierra Sur e sitúase no extremo suroeste da provincia, limitando coas provincias de Granada e Córdoba; e cunha superficie de 262,9 quilómetros cadrados.
Historia
Alcalá la Real sitúase nunha zona estratéxica que comunica o val do Guadalquivir (a través do río Guadajoz) coas áreas de vega granadinas, a través dos ríos Frailes e Velillos. A súa posición estratéxica, non só sobre o territorio, senón na mesma localización da cidade (sobre o Cerro de la Mota), confírelle unha importancia fundamental en canto ás vías de comunicación ó longo da historia, o cal vén a confirmar a súa importancia cando esta área se converte en zona de fronteira durante a Idade Media co Reino de Granada.
Advírtese ocupación humana en distintos xacementos do termo municipal desde o Paleolítico e nas fases prehistóricas seguintes coma o Neolítico, o Calcolítico e a Idade de Bronce. Como curiosidade, é probable que esta cidade fora unha das últimas localizacións onde habitaron os Neanderthais. Desde o Bronce Final, nas fases ibéricas antigas, aprécianse asentamentos ibéricos de pequeno rango, coma os núcleos de La Gineta y La Mesa de la Ribera Alta. En época romana advírtense as primeiras evidencias de ocupación do Cerro de La Mota, que poden identificarse coma os primeiros restos da propia Alcalá, se ben pode darse o caso de que estas edificacións romanas puideron arrasar os anteriores estratos ibéricos.
Piñeiró, O Saviñao
San Sadurniño de Piñeiró é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 263 habitantes, deles 129 eran homes e 134 eran mulleres, o que supón unha diminución de 9 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Comité Olímpico de Tanzania
O Comité Olímpico de Tanzania (en Tanzania Olympic Committee; co código do COI: TAN) é o Comité Olímpico Nacional que representa a Tanzania nos Xogos Olímpicos. Foi creado e recoñecido polo COI en 1968.
Tanzania fixo o seu debut nos Xogos Olímpicos de 1964 celebrados en Toquio onde foi representado por catro atletas.
Nome común
En ciencias, un nome común, vulgar ou trivial é calquera nome polo cal unha especie ou outro concepto é coñecido, e que non é o oficial nome científico.
Nomes comúns en bioloxía
Un nome común, amplamente definido, das especies biolóxicas é calquera apelativo máis aló do científico. Este último, chamado tamén nome binomial é o nome formal e o mesmo en todo o mundo, independente do idioma en uso. Hai moitos nomes comúns reunidos de tantas linguas, en diferentes idiomas e en diferentes escrituras. Non existe unha normalización do nome común en correspondencia dalgunha maneira co nome científico.
Moitos dos nomes cotiáns de plantas, animais, fungos, como "rata", "caravel", "rosa", "avea", refírense a categorías amplas. Ás veces por adición a descriptores adxectivais, como "rata común", "caravel branco", "rosa chinesa", "avea bouba", provese información común para especies individuais.
Ás veces o nome común refírese a unha categoría ampla, útil pero nun contexto local suxerir ambigüidade: "sardiña", "cervo", "acacia", aplícanse a ducias de diferentes especies mundialmente, que son benvidas e adecuadas no seu dominio orixinal de uso, (pesca, caza, leña), e en localidades onde só aparece tal especie soa.
Nomes comúns oficiais
Para algúns grupos biolóxicos, como aves en EE. UU., as especies individualmente teñen nome común oficial. Tal nomenclatura elíxese por consenso de corpos gobernativos. Algo parecido ocorre en moitos outros países, cando se lexisla sobre cuestións de especies estratéxicas, como por ex. malezas de combate obrigatorio, onde acompaña ao nome científico, os nomes comúns máis adaptados á rexión cultural de aplicación da lei. Tales nomes non teñen sustento na nomenclatura científica. E son moi usados polos científicos nas súas comunicacións ao público leigo, necesitado dun vocabulario chairo, non intimidante polos nomes latinos, recalcando que é moito máis grave en pobos máis afastados da influencia da cultura da lingua morta latina.Calquera disquisición de canta distancia hai entre o nome científico do "común", debe necesariamente entenderse cos sistemas de escritura non latina, onde o estraño do significado en latín, se aúna coa escritura pouco habitual.
Os botánicos ás veces mantiveron nomes oficiais comúns para plantas, a pesar de que varían grandemente.
Hai intentos de estandarizar nomes comúns (insectos en Nova Zelandia; peixes de río en EE. UU.) con éxito controversial, pola resistencia a impor nomes artificiais e cada rexión cos seus propios nomes locais. O uso de apelativos en maorí para plantas en Nova Zelandia agregou estabilidade á nomenclatura.
En Australia, os nomes comúns das peces comerciais -en dicir peixe de mar foi estandarizado pola Australian Fish Names Standard a través da Seafood Services Australia (SSA) desde 2001. A SSA foi acreditada por en:Standards Australia, a organización australiana non gobernamental de estándares. Antes, o seu peixe vendíase baixo innumerables listas de nomes comúns. Outros nomes de peixes son controlados pola Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (Base de Datos de Nomes de Peixes de CSIRO).
Nomes comúns axustados a nomes científicos
Aquí vale a reconvención de que non ocorre en chinés, xaponés, coreano, vietnamita, ruso, eslavo, grego, xa que aínda que os nomes comúns e os científicos teñen diferentes funcións, poden estar estreitamente relacionados. En xardinaría, nomes familiares como Begonia, Dahlia, Gladiolus, Rhododendron son case comúns, para referirse a plantas dun xénero (pero por exemplo Azalea refírese a un xénero que actualmente está no xénero Rhododendron).
En especial con plantas, os nomes comúns das rexións de influencia da Antiga Roma, cuxos apelativos foron empregados para bautizar os nomes científicos, son por suposto os mesmos que os científicos. Exemplos de nomes doutras linguas non romanizadas, con nomes comúns que interviñeron na creación do binomial formal. Así, os nomes comúns poden ser latinizados (e ás veces anglicizados). Por exemplo Hoheria provén do maorí de Nova Zelandia "Houhere". E sen alterar: o xénero Tsuga vén do xaponés "tsugá".
Algúns nomes comúns e os seus 'equivalentes' científicos refírense a spp. non relacionadas. Por exemplo xeranio é o nome común do xénero Geranium, mentres o nome común xeranio refírese a especies de xéneros de Suráfrica Pelargonium.
Nomes comúns en química
En química, os apelativos oficiais de substancias químicas seguen a "nomenclatura IUPAC", unha convención sobre os nomes sistemáticos. Engadido ao seu nome taxonómico, un composto químico pode levar un ou máis nomes comúns ou triviais (e a inmensa maioría das substancias químicas teñen o seu propio nome común). Algúns nomes comúns axudan ao lector a deducir algo da estrutura química do composto (por exemplo ácido acético, un nome común do ácido etanoico). Outros en cambio, non permiten deducir nada da estrutura, a menos que xa se coñeza. Exemplo: a morfina.
White Lilies Island
White Lilies Island é o segundo álbum da cantante australiana Natalie Imbruglia, lanzado o mercado en Europa e Australia o 4 de novembro do ano 2001 baixo o selo RCA. O nome deste álbum ven da localización da casa de Imbruglia en Windsor.
As primeiras copias do lanzamento no Reino Unido tiñan unha protección anticopia creada por Cactus Data Shield que supoñíame que evitaba que os usuarios ripearan as cancións do álbum nos seus ordenadores. O disco tamén contiña versións das cancións en baixa calidade que estaban ocultas no disco e que reproduciríanse en lugar das versións normais cando o álbum se reproducira nun PC. A protección anticopia tamén causou conflitos nalgúns outros reprodutores de CD.
Aínda que o álbum non entrou no Top 10 do Reino Unido o álbum vendeu por encima das 150.000 copias. O lanzamento estadounidense tivo un éxito limitado pero de novo o álbum vende sobre as 200.000 copias. A nivel mundial o álbum vendeu un millón e medio de copias.
Lista de temas
Tódalas cancións compostas por Imbruglia e Gary Clark, excepto nas que se indique o contrario
Billy Talent
Billy Talent (antigamente coñecida como Pezz) é unha banda canadense de rock alternativo formada en 1993 en Streetsville, Ontario. Está composta por Ben Kowalewicz (voces), Ian D'Sa (guitarra e voces), Jon Gallant (baixo e coros) e Aaron Solowoniuk (batería e percusión).
Gekkoninae
A dos xeconinos (Gekkoninae) é unha subfamilia moi diversificada da familia dos xecónidos (Gekkonidae).
É a que alberga a maior cantidade de xéneros e especies: máis de 850 especies en 51 xéneros. Os xéneros Hemidactylus e Cyrtodactylus comprenden, xuntos, 185 especies.
Descrición
A subfamilia foi descrita en 1825 polo naturalista británico John Edward Gray.
Etimoloxía
O nome científico Gekkoninae está formado sobre a base da raíz do nome do xénero tipo Gekko, coa adición do sufixo do latín científico -inae, propio das subfamilias de animais.
Xéneros
Na actualidade dentro da subfamilia recoñécense os xéneros seguintes:
Movemento Internacional Somos Igrexa
O movemento xorde en 1995 en Austria co nome de Wir sind Kirche, estendéndose a Alemaña e Tirol do Sur, creándose o 25 de novembro de 1996 o Movemento Internacional Somos Igrexa sobre a base da Declaración de Roma que axunta cinco demandas: Cada grupo local pode ter outras demandas pero son esas cinco sobre as que traballa o movemento internacional. En Galicia Somos Igrexa Galicia fai parte da Coordinadora de Crentes Galegos que avoga pola desaparición dos crucifixos das escolas e defende un novo sistema económico.
Ligazóns externas
Sitio Oficial
Ortoñiño, Ortoño, Ames
Ortoñiño é un lugar da parroquia de Ortoño no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 108 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 61 eran homes e 47 mulleres.
A Fontenova
O topónimo galego A Fontenova pode referirse a:
Cabo Verde
Cabo Verde, oficialmente República de Cabo Verde, sitúase no océano Atlántico, no arquipélago de orixe volcánica do mesmo nome. As illas estaban deshabitadas ata que foron descubertas polos portugueses no século XV, que procederon a colonizalas para convertelas nun centro de trata de escravos. A maior parte dos habitantes actuais provén de ambos os grupos. O arquipélago, está composto por dez illas grandes e cinco menores cunha superficie terrestre combinada duns 4033 km². Estas illas atópanse entre 600 e 850 km ao oeste de Cap-Vert, o punto máis occidental de África continental. As illas de Cabo Verde forman parte da Macaronesia (ecorrexión), xunto coas Azores, as Illas Canarias, Madeira e as Illas Salvaxes.
O arquipélago de Cabo Verde estivo deshabitado ata o século XV, cando os exploradores do Portugués descubriron e colonizaron as illas, establecendo así o primeiro asentamento europeo nos trópicos. Debido a que as illas de Cabo Verde estaban situadas nun lugar conveniente para desempeñar un papel no comercio de escravos atlántico, Cabo Verde fíxose próspero economicamente durante os séculos XVI e XVII, atraendo comerciantes, corsarios e piratas. Decaeu economicamente no século XIX tras a supresión da trata de escravos atlántica, e moitos dos seus habitantes emigraron durante ese período. Porén, Cabo Verde recuperouse gradualmente economicamente converténdose nun importante centro comercial e un punto de escala útil nas principais rutas marítimas. En 1951, Cabo Verde incorporouse como departamento de ultramar de Portugal, pero os seus habitantes continuaron facendo campaña pola independencia, que lograron en 1975.
Desde principios da década de 1990, Cabo Verde foi unha democracia representativa estable e segue sendo un dos países máis desenvolvidos e democráticos de África. A falta de recursos naturais, a súa economía en desenvolvemento está principalmente orientada aos servizos, cun foco crecente no turismo e no investimento estranxeiro. A súa poboación duns 483.628 habitantes (censo de 2021) é na súa maioría de herdanza mixta africana e europea, e predominantemente Católica Romana, o que reflicte o legado do dominio portugués. Existe unha importante comunidade de diáspora caboverdiana en todo o mundo, especialmente nos Estados Unidos e Portugal, que supera considerablemente os habitantes das illas. Cabo Verde é un estado membro da Unión Africana.
A lingua oficial de Cabo Verde é o portugués. É a lingua de instrución e de goberno. Tamén se usa en xornais, televisión e radio. A lingua nacional recoñecida é o crioulo caboverdiano, que é falado pola gran maioría da poboación.
Toponimia
O seu nome provén da península de Cabo Verde, o extremo máis occidental do continente de África, cerca do cal sitúase a cidade de Dakar (Senegal).
Xeografía
esquerda|miniatura|Imaxe satélite. Cabo Verde consiste nun arquipélago en forma de ferradura de dez illas (nove habitadas) e oito illotes, situado no océano Atlántico, preto de 570 km. fronte ás costas do Senegal, formando parte da Macaronesia, as illas divídense espacialmente en dous grupos:
Tres das illas de Cabo Verde, Sal, Boa Vista e Maio, son bastante planas, areosas e secas, as outras son xeralmente máis rochosas con máis vexetación. thumb|A praia de Calhau, co Monte Verde ao fondo, na illa de [[São Vicente, Cabo Verde|São Vicente]]
Na illa do Sal atópase o maior aeroporto internacional do país, o aeroporto Amilcar Cabral. Outras illas importantes son Santiago a máis grande e São Vicente, aquelas onde se atopan respectivamente a capital Praia, a principal aglomeración urbana do arquipélago. e Mindelo.
As illas son de orixe volcánico, e na de Fogo existe un volcán activo. A maior parte das illas son montañas escarpadas cubertas de cinzas volcánicas, polo que hai pouca vexetación. O clima é seco e caloroso polo que ten un clima tropical seco, cunha media de temperatura de 20/25 °C. Nos meses de xaneiro e febreiro o arquipélago sofre a influencia de tempestades procedentes do Sáhara onde se dá a curta estación chuviosa.
Actualmente este país enfronta problemas ecolóxicos como a erosión, así como a desaparición de varias especies de aves, peixes e réptiles da rexión, ocasionados polo exceso de pastoreo, de cultivos, e de pesca. Desde hai máis de 30 anos sofre unha gran seca.
thumb|Un [[mapa topográfico de Cabo Verde]]
Descubrimento
Para os portugueses, as illas, entre África, América e Europa, eran dun importante interese estratéxico. No século XVI, Cabo Verde foi escala de navíos, que cargaban escravos cara a América (a escravitude foi abolida en 1876). O asalto reiterado de piratas ingleses, holandeses e franceses obrigou aos portugueses a trasladar colonos agricultores do Alentejo (situado ao sueste de Portugal e coñecido como o «celeiro» dese país), ao arquipélago: debido a unha agricultura pouco adecuada, acabaron co chan fértil, o que provocou, desde o século XVIII, secas periódicas que continúan no presente. A redución da agricultura, famosa entre os séculos XVII e XIX polo seu algodón provocou a emigración masiva de caboverdianos: a maioría cara a Guinea-Bissau (ex colonia portuguesa moi vinculada ao arquipélago); posteriormente continuaron emigrando cara a Angola, Mozambique, Senegal, Brasil e principalmente EUA. En 1800, a prosperidade das illas foi decaindo lentamente pola reiterada escaseza, fame, mala administración e corrupción do goberno colonial.
A loita pola independencia
O status de illas cambiou en 1951 a provincia de ultramar. A loita pola liberación afirmou os lazos entre Guinea-Bissau e Cabo Verde (ver Guinea-Bissau). En 1956 creouse o Partido Africano para a Independencia de Guinea e Cabo Verde (PAIGC), con militantes comúns de ambos os lados: Amílcar Cabral, fundador e ideólogo, concibiu a loita e o desenvolvemento en conxunto a partir de economías complementarias. En 1961 comezou a guerrilla no continente africano, onde loitaron centenares de caboverdianos. En 1974 caeu o réxime colonial; logo dun goberno de transición, en 1975 proclamouse a independencia: por primeira vez no mundo, un mesmo partido o PAIGC gobernou dous países. Aristides Pereira foi presidente da República de Cabo Verde e, o comandante Pedro Pires o seu primeiro ministro. O PAIGC deu os primeiros pasos cara a unha federación entre Cabo Verde e Guinea-Bissau: as asembleas nacionais de ambos os países constituíron un Consello da Unión.
O país independente
A partir de 1975, a área de bosques de Cabo Verde aumentou, de 3.000 a 45 mil hectáreas: o goberno previu en dez anos outras 75 mil, que autoabastecerían de leña á poboación; nas estacións chuviosas, homes e mulleres deixaban fogares e oficinas para plantar árbores durante unha semana. Implantouse a reforma agraria, con prioridade na produción de alimentos, para consumo da poboación (producíase só o 5%), no canto de favorecer cultivos de exportación característicos do período colonial; a pesar destas accións, a produción agrícola decaeu por grandes secas e o goberno envorcouse a promover a pesca.
Cabo Verde apoiou a Angola na segunda guerra de liberación (ver Angola), debido a que permitiu a ponte aérea de avións cubanos no arquipélago, axudando a derrotar a invasión do territorio angolano por tropas de Zaire e Suráfrica e adoptou unha política de non aliñamento, garantindo que non se instalarían bases militares estranxeiras.
En 1981, cando o PAIGC discutía unha nova Constitución para Guinea e Cabo Verde, foi deposto o presidente Luiz Cabral, de Guinea-Bissau. João Bernardino Vieira asumiu no seu lugar e foi hostil á integración con Cabo Verde. Ese ano, o PAIGC realizou en Cabo Verde un congreso de urxencia debido aos cambios políticos en Guinea-Bissau. Logo de ratificar os principios de Cabral, cambiou o seu nome a Partido Africano para a Independencia de Cabo Verde (PAICV), separándose organicamente do partido de Guinea. As relacións de ambos os gobernos foron tensas, ata que a mediación, en 1982, de Angola e Mozambique, logrou que o presidente mozambicano Samora Machel, reunise en Maputo a Pereira (reelecto en 1981), e a Vieira. Na Conferencia de ex Colonias Portuguesas en África (1982), realizada en Cabo Verde (cidade de Praia), Vieira participou xunto aos seus colegas de Angola, Mozambique, Cabo Verde e São Tomé: as relacións diplomáticas foron normalizadas, aínda que o partido non se reunificou e os plans de unión foron arquivados.
En 1984, a seca reduciu as colleitas 25% respecto de cinco anos antes, o déficit da balanza comercial foi de 70 millóns de dólares e a débeda externa situouse en 98 millóns de dólares: o sistema de distribución de alimentos e a eficiente xestión estatal evitaron que o país caese na fame negra. Pobre en recursos naturais, con só o 10% da terra cultivable, Cabo Verde é altamente dependente da comida importada, introducida sobre todo baixo forma de axuda humanitaria: a escaseza obrigou ao país a depender da axuda estranxeira, complicando os proxectos do «primeiro Plan de Desenvolvemento». En 1986, o «Segundo Plan de Desenvolvemento» deu prioridade ao sector privado da economía, (sobre todo ao informal), e combateuse a desertificación: a meta foi recuperar ata 1990 máis de cinco mil hectáreas de terra e pór a funcionar un sistema único de administración e distribución da reserva de auga do país. Na primeira etapa, construíronse máis de 15 mil diques de contención de augas pluviais e se forestaron 23.101 hectáreas. A pesar da seca, aumentou a produtividade agropecuaria, que abasteceu case totalmente de carne e hortalizas á poboación, sen recorrer á importación.
En 1991, Antonio Mascarenhas Monteiro (quen presidiu por unha década a Corte Suprema de Xustiza), foi electo presidente, nas primeiras eleccións libres e multipartidarias do país: iniciouse a transición a unha economía de mercado, privatizando empresas de seguros, pesca e bancos, segundo as esixencias dos organismos internacionais. A axuda externa era o 46% do PBI, un 15 % máis proviña das remesas de diñeiro dos 700.000 caboverdianos residentes no exterior. O goberno do MPD (centrista), enfrontou un desemprego do 25 % e anunciou a reestrutura do Estado. En 1993, comezou a redución á metade de 12 mil funcionarios públicos, á vez que liberou gradualmente os prezos. O orzamento de 1994, a pesar de recortar o gasto público, aumentou o investimento público (en transporte, telecomunicacións e desenvolvemento rural): de 80 millóns de dólares en 1993 a 138 millóns en 1994.
En 1995, o primeiro ministro Carlos Veiga fixo cambios para favorecer a transición á economía de mercado e fusionou os ministerios de Finanzas, Coordinación Económica e Turismo, Industria e Comercio nun só: Ministerio de Coordinación Económica. O Banco Africano de Desenvolvemento prestou, en 1997, 4,9 millóns de dólares para reconstruír estradas. Cabo Verde tamén recibiu apoio económico da China e creou unha asociación con Angola para investir en saúde e benestar social.
Informes de brutalidade policíaca cos detidos repetíronse entre 1998 e 1999: os presos excedían a capacidade dos cárceres, carentes das instalacións mínimas razoables. A autocensura dos medios era moi común.
As eleccións presidenciais de 2001 deberon repetirse polas acusacións de fraude e a escasa marxe final (50,05 % contra 49,95 %). O resultado final foi decidido pola Suprema Corte, logo de apelacións cursadas por irregularidades na votación: Pires, do PAICV, foi declarado gañador por 17 votos, sucedendo a Monteiro e converténdose no terceiro mandatario desde a independencia. José Maria Pereira Neves foi electo primeiro ministro.
Pires intensificou esforzos para descentralizar e privatizar o sector estatal e asinou, en 2002, un acordo de cooperación con Francia por 610 millóns de euros, que axudaría a ese propósito.
Logo das privatizacións, o custo dos servizos básicos aumentou e o acceso á auga potable nos arredores da capital resultaba difícil. O goberno pretendía que en cinco anos todas as escolas tivesen acceso polo menos a unha computadora e o premier Neves anunciou a posta en marcha do plan de desenvolvemento Operación Esperanza. «A miña investidura existe para dar garantía ao futuro dos nenos de Cabo Verde», salientou.
O ministro de finanzas, João Pinto Serra, prometeu nunha carta oficial dirixida ao Fondo Monetario Internacional (FMI) en setembro de 2004 que axilizaría as reformas estruturais na administración do seu goberno no que restaba do ano para así axilizar as privatizacións. As reformas estarían dirixidas cara aos sectores de enerxía, auga, telecomunicacións, transporte, pesca e navegación.
En maio de 2005, o primeiro ministro Neves sinalou que o país podería intentar ingresar á Organización do Tratado do Atlántico Norte (OTAN): O mes anterior, a OTAN elixira Cabo Verde para probar, por primeira vez en África, a súa Forza de Reacción. En xuño, o opositor Movemento para a Democracia chamou a debater «urxentemente» a relación especial entre Cabo Verde e a Unión Europea.
Nas eleccións parlamentarias de xaneiro de 2006, gañou novamente o PAICV e Pires resultou electo presidente.
O presidente Jorge Carlos Fonseca dirixiu o país desde as eleccións presidenciais de Cabo Verde de 2011 e foi reelixido nas eleccións de 2016. Foi apoiado polo Partido Movemento pola Democracia. MpD tamén gañou nas eleccións, recuperando a maioría parlamentaria despois de 15 anos de goberno do Partido Africano. pola Independencia de Cabo Verde (PAICV). En abril de 2021, o Movemento de centro dereita pola Democracia (MpD) do primeiro ministro Ulisses Correia e Silva gañou as eleccións.
O 26 de agosto de 2021, Cabo Verde converteuse no país número 150 en ratificar a Convención e Promoción da Diversidade das Expresións Culturais de 2005.
En outubro de 2021, o candidato da oposición e ex primeiro ministro, Jose Maria Neves do PAICV, gañou as eleccións presidenciais de Cabo Verde. O 9 de novembro de 2021, José María Neves foi investido como novo presidente de Cabo Verde.
Goberno e política
O goberno baséase na Constitución de 1980. Hai eleccións para Presidente e Primeiro Ministro, cuxos mandatos prolongar por un período de 5 anos. Os representantes da asemblea xeral tamén son elixidos por sufraxio directo, así como os xefes da Corte Suprema, aínda que estes últimos sono polo Presidente e o Primeiro Ministro.
miniatura|dereita|200px|Mapa Político
Mumia Abu-Jamal
Mumia Abu-Jamal (anteriormente chamado Wesley Cook), nado en Filadelfia o 24 de abril de 1954, é un xornalista e activista político afroamericano, actualmente na cadea baixo a acusación de asasinato. Membro dende cedo do Partido Pantera Negra, Abu-Jamal foi encarcerado en 1981 polo asasinato do policía Daniel Faulkner, de Filadelfia. En principio foi condenado a pena de morte, pero a súa sentenza foi revisada en decembro de 2001 e substituída pola de cadea perpetua. Abu-Jamal cumpre a súa pena na prisión de máxima seguridade SCI-Greene.
Cabo Verde
Organización político-administrativa
Cabo Verde está dividido en 22 concellos (concelhos) e subdividido en 32 parroquias (freguesias), baseándose nas parroquias relixiosas que existiron durante o período colonial:
Mumia Abu-Jamal
O caso de Abu Jamal recibiu atención internacional. Moitos dos seus simpatizantes proclaman a súa inocencia e denuncian que a súa detención e condena foron motivadas por causas políticas, considerándoo un preso político. Os detractores, pola súa banda alegan que foi legalmente condenado por asasinato e que tivo o beneficio dunha revisión do proceso.
Cabo Verde
Economía
A súa posición é moi apta para o comercio, aínda que o país sofre a falta de recursos e a súa economía vese prexudicada polas abundantes inundacións e secas que padeceu. A agricultura só é viable en catro illas durante todo o ano. A maior parte do PIB provén da industria e do sector servizos, especialmente o turismo. Hai moitos caboverdianos repartidos por todo o mundo que coas súas remesas de divisas axudan a mellorar a economía do país.
Mumia Abu-Jamal
Traxectoria
Abu-Jamal adoptou tal nome ao converterse ao islam. Inicialmente escolleu o nome Mumia Abu-Jamal nunha clase de cultura africana á que asistiu no instituto e na que os estudantes cambiaban os nomes dentro da aula. De maior adoptou o nome legalmente. Mumia é un nome de orixe suahili, no entanto "Abu-Jamal" significa "pai de Jamal" (o nome do seu fillo) e é de orixe árabe.
Cabo Verde
Economía
miniatura|Demografía de Cabo Verde
Mumia Abu-Jamal
Traxectoria
Conscienciado politicamente dende moi novo, Mumia participa con catorce anos dun boicot á campaña presidencial de George Corley Wallace. Tras ser expulsado do mesmo, será agredido por un grupo de simpatizantes. Segundo conta el mesmo, ao pedir axuda á policía, Mumia recibe por toda resposta unha patada na cara por parte dun axente. Nas súas palabras "esa patada mandoume a ingresar nas Panteras Negras".
Xosé Antonio Silva
Xosé Antonio Silva do Porto, nado en Santiago de Compostela o 18 de maio de 1938 e finado en Bertamiráns (Ames) o 22 de maio de 1997, foi un piloto, xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Ciencias Químicas nas Universidades de Santiago e Sevilla, obtivo o título de piloto de aviación en 1955. Dedicouse ao xornalismo e foi piloto comercial. Foi director de Avion Revue Internacional. Colaborou en La Noche, El Correo Gallego, RNE, TVE e TVG, onde dirixiu o programa Galegos. Recibiu o premio Espejo de España como coautor da biografía Mi vida con Ramón Franco (1981), a Medalla ao Mérito Civil e a Medalla ao Mérito Aeronáutico.