cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selección de baloncesto de Serbia
Serbia (2006–presente)
Unha nova xeración, de novo liderada polo adestrador Dušan Ivković recuperou algo da vella gloria conseguindo a medalla de prata no Eurobasket 2009, e a cuarta praza no Campionato do Mundo de Baloncesto de 2010, co equipo máis novo. A finais de 2013, o membro do salón da fama serbio Aleksandar Đorđević foi confirmado como sucesor de Ivković.
Equipo actual
Equipo para o Campionato do Mundo de Baloncesto de 2019.
Tri Yann
Tri Yann é un grupo de folk rock bretón orixinario da cidade de Nantes. Caracterízanse por facer reinterpretacións de cancións tradicionais bretoas e polos seus case cincuenta anos de carreira ininterrompida, o que os converte na agrupación máis lonxeva do seu país.
Piti Sanz
Vicente Luís Sanz Muñoz, coñecido como Piti Sanz, nado en Huelva en 1966, é un músico e compositor galego con numerosos traballos dentro do audiovisual galego e español así como no mundo do teatro.
Traxectoria
Posúe tres premio María Casares á mellor música orixinal por Finis Mundi Circus en 1999, Ñiki Ñaque en 2001 e mais Policía en 2002. Ten un cuarto por "Se o vello simbad volvese as illas" aínda que o seu nome non aparece na listaxe oficial. Gañou catro premios Mestre Mateo do audiovisual: polas películas Entre bateas, A noite que deixou de chover e 18 comidas' e pola serie O Nordés''
É o autor da banda sonora de filmes como Mataharis ou series como Terra de Miranda. Traballou con directores como Alfonso Zarauza ou Jorge Coira. Foi cofundador dos grupos Sindicato Agrario e Los Contentos e tocou en discos de Siniestro Total e Los Enemigos.
No 2013 incorporouse á formación do grupo musical Os Resentidos.
Dorna, Taragoña, Rianxo
Dorna é un lugar da parroquia de Taragoña no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 52 habitantes (28 homes e 24 mulleres).
Lista de estelas con escrita do Suroeste
As estelas son monumentos líticos (feitos de pedra) normalmente feitos nun só bloque, contendo representacións pictóricas e inscricións (Escrita do suroeste). Estas en concreto conteñen textos da chamada lingua tartesa.
= España =
= Portugal =
Notaresco
Notaresco é un concello da provincia de Teramo, na rexión dos Abruzos. Ten 6.771 habitantes e esténdese por unha área de 37 km², tendo unha densidade de poboación de 183 hab/km².
Arteria pulmonar
miniatura|250 px|Corazón, coa arteria pulmonar en azul As arterias pulmonares levan o sangue desde o corazón ó pulmón. Conteñen sangue pouco osixenado e rico en dióxido de carbono, contrariamente ás outras arterias.
Notaresco
Fai fronteira cos concellos de: Atri, Castellalto, Cellino Attanasio, Morro d'Oro, Mosciano Sant'Angelo e Roseto degli Abruzzi.
Arteria pulmonar
No ser humano, desde a súa orixe no ventrículo dereito a arteria pulmonar divídese en dous brazos, o dereito e o esquerdo.
Moedas da coroa checoslovaca (1945)
Entre 1946 e 1948, foron introducidas moedas de 20 e 50 haléřů, e de 1 e 2 koruny. As dúas de valor facial máis baixo foron acuñadas en bronce, as dúas de maior valor facial foron acuñadas nunha aliaxe de cobre-níquel. Os deseños de tódalas moedas excepto a de 2 koruny, foron baseados nos das moedas de entre guerras, sendo estas moedas eran máis pequenas. En 1950, foron introducidas moedas en aluminio de 1 korun, seguidas en 1951 de 20 e 50 haleru feitos en aluminio. Foron acuñadas moedas de 5 korun, pero non foron introducidas. Máis tarde, en 1953 ocorrería unha das reformas monetarias máis profundas durante a existencia de Checoslovaquia.
Aeroporto Ngurah Rai
O aeroporto internacional Ngurah Rai, oficialmente coñecido como aeroporto internacional I Gusti Ngurah Rai, é o principal aeroporto de Balí, situado a 13 quilómetros ao sur de Denpasar. Ngurah Rai é o segundo aeroporto máis concorrido de Indonesia despois do aeroporto internacional Soekarno-Hatta, en Iacarta.
Castellalto
Castellalto é un concello italiano da provincia de Teramo, na rexión dos Abruzos. Con 7.231 habitantes (en 2007) e esténdese por unha área de 33 km², tendo unha densidade de poboación de 219 hab/km².
Aeroporto Ngurah Rai
Airport Council International premiou ao aeroporto de Ngurah Rai cmo o terceiro mellor do mundo do 2016 polos seus servizos, dentro da categoría entre 15 e 25 millóns de pasaxeiros.
Castellalto
Fai fronteira cos concellos de: Bellante, Canzano, Cellino Attanasio, Cermignano, Mosciano Sant'Angelo, Notaresco e Teramo.
Aeroporto Ngurah Rai
O aeroporto foi chamado na honra de I Gusti Ngurah Rai, un heroe balinés que morreu o 20 de novembro de 1946 nun puputan (loita a morte) contra os neerlandeses en Marga, onde estes derrotaron á súa compañía con apoio aéreo, matando a Ngurah Rai e a outros 95 durante a revolución indonesia.
Bogurodzica
miniatura|200px|dereita|Manuscrito do himno ([[1407)]] Bogurodzica (nai de Deus) é o máis vello himno relixioso polaco, composto entre o século XIII e o XIV, constituíndo tamén o máis antigo poema en lingua polaca , a diferenza doutros himnos relixiosos polacos medievais non é unha tradución do latín, e aínda que a súa orixe é incerta Roman Jakobson suxeriu que a súa procedencia podería estar no eslavo eclesiástico por medio dunha tradución checa.
Os cabaleiros polacos cantaron este himno logo da batalla de Grunwald (15 de xullo de 1410) durante a Guerra polaco-lituano-teutónica e mentres se loitaba co exército turco en Varna no ano 1444, converténdose nunha sorte de himno nacional.
Letra das dúas estrofas orixinais
Polaco
Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,
U twego syna Gospodzina Matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuści nam.
Kyrie elison!
Twego dziela Krzciciela, bożycze,
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebyt.
Galego
Nai de Deus, Virxe, por Deus glorificada María
de teu fillo, o noso Señor, nai escollida, María!
Achégate a nós, danos a túa presenza!
Kyrie eleison!
Fillo de Deus, pola graza do bautismo,
escoita as nosas voces, enche os pensamentos do home!
Escoita a oración que che ofrecemos,
e danos o que che demandamos:
despois da vida, o paraíso!
Caiman latirostris
Caiman latirostris é unha especie de réptil crocodiliano da subfamilia dos caimáns (Caimaninae) que vive na parte oriental e central de Suramérica, incluíndo o sueste do Brasil, norte da Arxentina, o Uruguai, Paraguai e Bolivia. Encóntrase principalmente en pantanos de auga doce e mangleirais, xeralmente en augas quedas ou lentas. A miúdo utiliza pozas para abeberar vacas feitas polo home.
Características
Na natureza os adultos medran ata de 2 a 2,5 m de lonxitude, pero hai uns poucos informes de machos vellos que chegaban a 3,5 m. Os adultos en catividade pesaron entre 29,2 e 62 kg. A maioría son de cor verde oliváceo. Algúns individuos teñen manchas na face. A característica física máis salientable é o seu amplo fociño, pola cal recibe o seu nome científico (latirostirs = fociño ancho). O fociño está ben adaptado a arrasar a densa vexetación dos pantanos. Debido a isto, tragan parte da vexetación mentres procuran a súa comida.
Bioloxía e comportamento
miniatura|esquerda|Caiman latirostris nas beiras dunhas poza en [[Bonito, Mato Grosso do Sul|Bonito Mato Grosso do Sul, Brasil]] Como a maioría dos saurópsidos, este caimán é ectotermo, xa que depende da calor externa ambiental para regular a súa temperatura corporal. Un estudo recente da contribución da frecuencia cardíaca á regulación da temperatura corporal dos caimáns mostrou que había un incremento da frecuencia cardíaca do animal a medida que a temperatura se elevaba, e un descenso cando a temperatura baixaba. Absorben a calor do sol a través da pel, quentando o sangue para elevar a súa temperatura. Ao aumentar a frecuencia cardíaca facilítase que a calor que se acaba de absorber na zona da pel se transfira a todo o corpo máis rapidamente. Cando o aire é máis frío, baixa a frecuencia cardíaca.
Volotea
Historia
A compañía está participada por tres firmas de capital risco, dous delas europeas e a terceira dos Estados Unidos –CCMP Capital, cuxo presidente, Greg Brenneman, tamén preside Volotea. No pasado, Brenneman foi presidente e COO de Continental Airlines. Volotea partiu cun capital por riba dos 30 millóns de euros.
Caiman latirostris
Reprodución
A femia pon de 18 a 50 ovos á vez, aínda que hai casos raros en que se observaron 129 ovos nun só niño, presumiblemente de varias postas. Poñen os ovos en dúas capas, e hai unha lixeira diferenza de temperatura entre as dúas capas, o que ten como resultado o nacemento dunha proporción máis igualada de machos que de femias. O caimán non ten cromosomas sexuais, senón que depende da temperatura para determinar a proporción de machos e femias na descenencia. Os ovos incubados a temperaturas maiores (32 °C ou máis) orixinan femias e os incubados a temperaturas menores (31 °C ou menos) dan lugar a machos.
Volotea
Frota
miniatura|250px|[[Boeing 717 de Volotea engalando do aeroporto de Vigo]] En decembro de 2020 a frota de Volotea estaba formada polos seguintes avións:
Caiman latirostris
Conservación
A caza desta especie empezou na década de 1940. A súa pel é moi valorada pola súa textura suave. Ata que a maioría dos países prohibiu a súa caza, esta era a maior ameaza que sufría a especie. A prohibición axudou a que se recuperasen as poboacións. A nova grande ameaza é a destrución do seu hábitat. A deforestación e polución por escorrentías son as dúas causas principais da destrución do seu hábitat.
É unha especie moi coñecida en lagoas de áreas urbanas da área de Barra da Tijuca e Recreio dos Bandeirantes, en Río de Xaneiro.
En 1990 estaba clasificada como en perigo pola IUCN, pero en 1996 pasou á clasificación de risco menor/menor preocupación.
José Leite de Vasconcelos
José Leite de Vasconcelos Cardoso Pereira de Melo, nado en Ucanha (Tarouca) o 7 de xullo de 1858 e finado en Lisboa o 17 de maio de 1941, foi un lingüista, filólogo e etnógrafo portugués.
Traxectoria
Aos dezaoito anos foi para Porto a continuar os seus estudos, licenciándose en Ciencias Naturais (1881) e, en 1886, en Medicina, na Escola Médico-Cirúrxica, mais só exerceu o oficio por un ano, en 1887, en Cadaval.
A súa tese de licenciatura, Evolução da linguagem (1886), demostraba xa o seu grande interese polas letras, que por fin virían ocupar toda a súa longa vida. As ciencias naturais deixáranlle o estilo investigador rigoroso e exhaustivo, xa fose na filoloxía, na arqueoloxía ou na etnografía, disciplinas nas que acabaría por tornarse unha referencia internacional. Fundou a Revista Lusitana en 1889, o Arqueólogo Português en 1895 e o Museu Etnológico de Belém en 1893.
Doutorouse na Universidade de París, con Esquisse d'une dialectologie portugaise (1901), o primeiro importante compendio da diatopia do galego-portugués (despois continuado e mellorado por Manuel de Paiva Boléo e Luís Lindley Cintra, aínda que ambos ignoraron o galego); nesta obra Leite cualifica o galego de co-dialecto do portugués. Foi tamén un pioneiro no estudo da onomástica portuguesa coa obra Antroponímia Portuguesa.
Estudou numismática e filoloxía portuguesa na Biblioteca Nacional, onde era conservador desde 1887, chegou a profesor de ensino superior en 1911, na Facultade de Letras da Universidade de Lisboa.
Faleceu aos 82 anos, deixando en testamento ao Museu Nacional de Arquelogia, parte da súa herdanza científica e literaria, incluíndo unha biblioteca con cerca de oito mil títulos, alén dos manuscritos, correspondencia, gravados e fotografías.
Leite e o galego
Desde cedo, Leite de Vasconcelos dedicou a súa atención á lingua galega. Xa en 1902 publicou un pequeno opúsculo na Revista Lusitana, Vozes galhegas, a partir dun manuscrito, que encontrara na Biblioteca Nacional de Madrid, algo posterior ao ano 1843. Na Esquisse de 1910 caracterizou o galego como un co-dialecto do portugués, co que separaba o antigo tronco galego-portugués en dúas pólas emparentadas, mais diferentes xa. No mesmo ano publicou Miuçalhas gallegas, no que presta atención a aspectos diversos. Nos Opúsculos incluíu catro breves estudos sobre falas arraianas galegas, as correspondentes a Ribadavia, Ferreiros, San Miguel de Lobios (Provincia de Ourense) e máis a de Hermisende (Provincia de Zamora), aínda que esta última en rigor é un falar trasmontano.
A recolleita de datos do galego por Leite foi apresurada; na maior parte dos casos apenas lle levaron un día nas súas visitas a Galiza, cousa que por outra banda tamén se lle pode achacar ás diversas recolleitas de datos para os diferentes dialectos portugueses. A súa excesiva dispersión, a pesar do seu enorme talento e a súa inmensa capacidade de traballo, facía que talvez non puidese gastar demasiado tempo nas súas estadías onde queira que fose. Para o galego foi unha mágoa, pois perdeuse a oportunidade de que un auténtico filólogo fixese un traballo científico conxunto que o caracterizase coa precisión debida a inicios do século XX. De todos os xeitos a visión de Leite sobre o galego era cordial, o que é de agradecer, como dixera o profesor Xesús Alonso Montero.
Fachán, Taragoña, Rianxo
Fachán é un lugar da parroquia de Taragoña no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 200 habitantes (100 homes e 100 mulleres).
Muse (EP)
Muse é un EP da banda inglesa de rock alternativo Muse, editado o 11 de maio de 1998 a través do selo Dangerous. A súa tirada limitouse a 999 copias numeradas a man. Tres dos seus catro temas, "Overdue", "Cave" e "Escape", foron regravados para o álbum de estrea da banda, Showbiz, mentres que "Coma" converteuse na cara-B do sinxelo de "Cave".
Listaxe de cancións
Todos os temas foron compostos por Matthew Bellamy.
Donatello
Donato di Niccolò di Betto Bardi, nado en Florencia en 1386 e finado na mesma cidade o 13 de decembro de 1466, foi un famoso artista e escultor renacentista, coñecido co nome de Donatello, un dos pais do período xunta Leon Battista Alberti, Brunelleschi e Masaccio. Donatello converteuse nunha forza innovadora no campo da escultura monumental e no tratamento dos relevos, onde logrou representar unha gran profundidade dentro dun mínimo plano, o que recibe o nome de stiacciato, é dicir, relevo aplanado ou esmagado.
Colado, Santa Mariña do Monte, San Sadurniño
Colado é un lugar da parroquia de Santa Mariña do Monte no concello coruñés de San Sadurniño, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 12 habitantes (6 homes e 6 mulleres).
Donatello
O David de mármore para a catedral de Santa María del Fiore en Florencia foi a súa primeira obra documentada entre 1444 e 1446. Nos anos sucesivos realizou numerosas obras en mármore, terracota, bronce e madeira para diversos mecenas e cidades. Volveu a Florencia en 1459 coa encarga de modelar unhas placas en bronce para a basílica de San Lourenzo e durante a súa elaboración faleceu en decembro de 1466.
Colado, Santa Mariña do Monte, San Sadurniño
Toponimia
Segundo Nicandro Ares Colado deriva do antropónimo que sería o posuidor da vila, pero tamén pode estar relacionado con colado: terreo elevado, cómaro.
Donatello
Entre as súas obras máis importantes atópanse o David de bronce no Museo Nacional do Bargello, o Púlpito exterior da catedral de Prato, a estatua ecuestre de Condottiero Gattamelata en Padua, a María Madalena penitente no Museo dell'Opera del Duomo en Florencia e Xudit e Holofernes no Palazzo Vecchio.
Traxectoria
miniatura|Retrato de Donatello realizado no século XVI. [[Museo do Louvre. ]] Donatello foi o fillo de Niccolò di Betto Bardi, un cardador de la, e naceu en Florencia, probabelmente en 1386. O seu pai era de vida tumultuosa e participou na revolta dos Ciompi, un levantamento popular acontecido en 1378, organizado polos cardadores de la. Niccolò Machiavelli describiu esta revolta anos máis tarde (1520-1525) dentro da súa Historia de Florencia. Máis tarde, o seu pai tamén participou noutras accións en contra de Florencia que o conduciron a ser condenado a morte e despois indultado. Foi un personaxe moi diferente ao seu fillo, que era nobre, elegante e delicado, polos seus amigos e demais artistas era coñecido baixo o nome de Donatello.
Segundo uns informes de Vasari, o artista pasou os seus últimos días abandonado pola fortuna, os seus últimos anos a consecuencia dunha enfermidade paralizante pasounos na cama e sen poder traballar.
Finou en Florencia en 1466 e dispúxose o seu enterramento na basílica de San Lourenzo na cripta so do altar e ao lado da tumba de Cosme o Vello. Entre os homes que portaron o ataúde atopábase Andrea della Robbia. O cenotafio de Donatello foi realizado en 1896 polo escultor Raffaello Romanelli.
Á súa morte aínda lle quedou unha débeda de 34 floríns de pagamento polo alugueiro da súa casa e isto deu lugar a un debate sobre o seu estado real de pobreza, pero a cuestión parece máis ben relacionada coa súa total indiferenza ante os asuntos financeiros, que en toda a súa vida demostrou ter o artista, polas cuestións económicas. Moitas anécdotas dan testemuño desta actitude, como cando no momento de maior apoxeo de traballo no seu obradoiro, adoitaba colgar unha cesta chea de cartos, da que os seus axudantes se podían aproveitar libremente, segundo fora necesario. Os honorarios que recibiu polo seu traballo aseguráranlle grandes ganancias e tamén por outra parte Cosme de Medici concedéralle unha paga vitalicia semanal até o fin da súa vida.
Formación
O artista, segundo Giorgio Vasari, foi educado na casa da familia Martelli; e, é certo que recibiu a súa primeira formación, nun obradoiro de ourivaría. Entre 1402 e 1404 viaxou a Roma con Brunelleschi, para estudar a arte da Antigüidade. Viron unha morea de ruínas antigas que puideron estudar e copiar para posteriormente inspirarse nelas. Vasari afirma que facían escavacións en busca de «anacos de capiteis, columnas, cornixamentos e restos de edificios». A súa estada en Roma foi decisiva para o completo desenvolvemento da arte italiana no século XV, foi durante ese período que Brunelleschi estudou as medidas da cúpula do Panteón e doutras construcións romanas. As construcións de Brunelleschi e os monumentos de Donatello foron a expresión suprema do espírito na era en que a arquitectura e a escultura exerceron unha potente influencia nos pintores desta época.
Primeiros traballos
O Pequeno profeta realizado para o exterior da Porta da Mandorlana catedral de Santa María del Fiore en Florencia, está considerado coma un dos primeiros traballos producidos por Donatello. Non obstante hai unha controversia sobre a súa atribución, á marxe das diferenzas estilísticas entre as dúas figuras dos pequenos profetas, que poden ser debidas á inexperiencia pola xuventude do artista, tamén pola descrición con obras similares de Nanni di Banco. Na actualidade, o profeta da esquerda atribúese, en maioría, a Donatello, sobre a base de comparacións con outras obras da mesma época, coma o David en mármore. O feito que a outra estatua é probabelmente obra de Nanni di Banco, non é incompatíbel cos documentos da catedral, onde consta que Donatello recibiu en 1406 e 1408 uns pagamentos, en recompensa polo seu traballo en dúas estatuas de profetas (que non son descritas con detalle); naquel momento os dous escultores estaban asociados e participaban na decoración da Porta da Mandorla da catedral.
En 1408 encargóuselle un David de mármore de medida natural, e que mostra unha escultura máis elaborada, para os contrafortes do coro da catedral; para o mesmo sitio lle encargaron a Nanni di Banco outra estatua na que debería representar ao profeta Isaías. Se se compara ambas as dúas esculturas obsérvase unha flexión do corpo na de Isaías que continúa sendo gótica e que parece non ter un eixe central, mentres, a do David de Donatello, presenta un contrapposto perfecto. Donatello realizouna en mármore cunha altura de 190 centímetros, a gran meticulosidade do rematado recórdanos a influencia que aínda tiña o autor do oficio adquirido durante a súa aprendizaxe no obradoiro de Ghiberti.
Esta obra non se ha de confundir cunha versión posterior sobre o mesmo tema do David que realizou en bronce. Este primeiro David ten un rostro pouco expresivo, cunha coroa de amaranto, símbolo profano, e os membros alongados aínda recordando o estilo gótico tardío, mostra unha colocación de contraste, co punto de soporte nunha perna, correspondido cunha torsión do madeiro oposta, co que forma o clásico contrapposto, o detalle das mans indican un estudo profundo de anatomía. En 1416 foi trasladado ao Palazzo Vecchio e constituíuse como emblema da cidade, engadíndoselle unha placa coa inscrición: «PRO PATRIA FORTITER DIMICANTIBUS ETIAM ADVERSUS TERRIBILISSIMOS HOSTES DII PRAESTANT AUXILIUM» «Os deuses dan soporte á patria con audacia contra os combatentes inimigos máis temíbeis» miniatura|esquerda|upright|[[San Xoán Evanxelista (Donatello)|San Xoán o Evanxelista, no Duomo, Florencia.]]
Entre 1409 e 1411 realizou a colosal figura sedente de San Xoán o Evanxelista, que até 1588 ocupou unha fornela na fachada antiga da catedral, ao lado do portal central, con outros tres evanxelistas de autores diferentes: San Marcos de Niccolò di Piero Lamberti, San Lucas de Nanni di Banco, San Mateo de Bernardo Ciuffagni. Dende 1990 encóntrase colocada nunha capela do Duomo. Nesta obra, Donatello deu expresión ao seu manierismo gótico tardío e non só coas referencias cruzadas coa nobre postura das antigas estatuas, senón buscando unha verdadeira humanidade na expresión do rostro do santo coa disposición frontal, probabelmente influído pola cabeza do Xúpiter Capitolino, ombros e torso xeometricamente simplificados de acordo coa concepción semicircular, na parte inferior da figura a estilización favorece unha naturalidade máis acentuada, as mans son realistas e a roupaxe que envolve as pernas aumenta os volumes dos membros. A estatua coa súa carga de forza contida representou un importante modelo para o Moisés de Michelangelo.
Orsanmichele
miniatura|[[San Marcos (Donatello)|San Marcos.]] A igrexa de Orsanmichele é un edificio que na súa orixe foi construído para convento dunha comunidade de monxas, máis tarde se utilizou para tribunal civil e despois para mercado de cereais, até ser destinado ao culto mariano. En 1366, as arcadas da praza foron pechadas polo arquitecto Francesco Talenti e en 1404 ordenouse que cada «Arte de Florencia» (os gremios) colocase nunha das catorce fornelas das pilastras exteriores a imaxe do seu santo padroeiro. Así, Orsanmichele converteuse nun lugar público de exposición exterior a nivel da vista. As estatuas, feitas por diferentes artistas e materiais, fóronse trasladando para asegurar a súa conservación. A maioría delas atópanse na planta superior da igrexa, convertida nun museo inaugurado en 1996.
Donatello participou coas encargas do San Marcos para o Gremio dos Fiadores (1411-1413), o San Xurxo para o Gremio dos fabricantes de armaduras (1415-1417) e o San Lois de Tolosa para o Gremio dos Capitáns da parte dos güelfos (1422-1425).
San Marcos
San Marcos está retratado como un antigo filósofo coa cabeza con barba e vestido cunha túnica anoada á cintura. O rostro está esculpido cunha expresión de seriedade digna e de integridade espiritual, que recorda a do San Xoán o Evanxelista duns poucos anos atrás. A perna esquerda de san Marcos, ten unha suave inclinación, nunha forma ponderada, pero non quita que a actitude sexa recta e solemne. O pequeno xiro do corpo fai sobresaír lixeiramente a figura da fornela, evitando a rixidez dunha posición estritamente frontal. A mirada do santo parece perderse no horizonte. Coa man esquerda, suxeita un libro aberto, que é o atributo clásico dos evanxelistas. Michelangelo eloxiou esta escultura dicindo, segundo Vasari: «nunca vira unha figura co aire de tan bo home como esta e que se san Marcos tivera realmente estas características, entón podía crer cegamente no que el escribira».
Minotaur 2
Minotaur 2 foi o nome dun foguete espacial suborbital dos Estados Unidos propulsado en tódalas súas etapas por propelente sólido e producido pola empresa Orbital Sciences. As tres etapas do foguete derivan do mísil balístico intercontinental retirado Minuteman 2. Foi usado exclusivamente en lanzamentos suborbitais, principalmente para despregar obxectivos en prácticas de defensa contra ataques de mísiles.
Donatello
San Marcos
A estatua foi quitada do seu lugar en 1941, para protexela dos bombardeos da segunda guerra mundial e, novamente en 1977 para empezar unha restauración. Nesta ocasión limpáronse as zonas escurecidas, que estiveran a ennegrecer a figura, para que aparecese a pátina de bronce e conseguir unha harmonización coas estatuas de mármore e as de bronce de Orsanmichele, redescubriuse no modelo os restos do dourado no cabelo, a barba, as beiras da vestidura, o libro e no coxín onde apoia os pés a estatua. O orixinal encóntrase no Museo de Orsanmichele e colocouse unha copia no exterior.
Minotaur 2
Dos seis lanzamentos feitos polo Minotaur 2, todos foron exitosos. O foguete non estaba dispoñible para uso comercial e tódolos lanzamentos foron gobernamentais e feitos desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.
Donatello
San Xurxo
miniatura|esquerda|San Xurxo. O San Xurxo de 1417 co tabernáculo, obra tamén de Donatello, foi unha encarga do Gremio de fabricantes de armaduras; o resultado viña condicionado porque, evidentemente, o gremio quería unha obra onde tivesen protagonismo as armas e armaduras. A figura, lixeiramente en rotación arredor do eixe central, baséase na superposición de tres liñas ovais: a cara coas cellas, o peito e o escudo. O trazo da cabeza, na dirección oposta á do torso, é un recurso do artista para dinamizar a obra.
O baixorrelevo en pedra da base, probabelmente engadido dous anos máis tarde, foi tallado coa técnica de stiacciato; é un dos primeiros exemplos dunha perspectiva central de punto de fuga, con carácter horizontal e que converxe no grupo central, coa representación de San Xurxo salva a princesa, sacado d'A lenda dourada de Jacopo da Varazze. As liñas da capa, a armadura do santo e as ás abertas do dragón, que captan a atención da mirada do espectador, están na liña do estilo gótico tardío. Pero a nova concepción do espazo, que parece estenderse máis alá do marco do baixorrelevo, son tamén punto de referencia, como tamén a innovadora función da luz que sobresae do punto focal da acción.
San Lois de Tolosa
San Lois de Tolosa realizouno en 1423 en bronce dourado; esta peza encóntrase no Museo dell'Opera di Santa Croce, pero orixinalmente estaba nun tabernáculo deseñado por Donatello. Este tabernáculo pertencía aos güelfos; cando estes perderon poder, tivérona que vender, entre 1459 e 1460, foi comprada pola corporación gremial dos comerciantes, que cambiaron a obra polo grupo escultórico d'A incredulidade de san Tomé de Andrea del Verrocchio. Como se puido observar nunha restauración da escultura de san Lois, a construción foi feita a base de pezas fundidas que se ensamblaban entre si, a mitra e o báculo pastoral poden quitar como pezas soltas e a man dereita do santo en posición de bendicir, é unha luva baleira.
Crucifixo da Santa Cruz
Hai outra referencia sobre un traballo desta primeira época, dun crucifixo en madeira policromada, que se nomea nun informe de Vasari, con motivo dunha especial competición entre Brunelleschi e Donatello:"... fixo un Crucifixo de madeira, que, cando o rematou, o mostrou a Brunelleschi, moi amigo seu, para saber a súa opinión. Este, que polas palabras de Donatello esperaba ver algo moito mellor, ao miralo sorriuse. E Donato pregoulle, pola amizade que entre eles había, que lle dixese o seu parecer. Polo que Filippo, que era moi liberal, repuxo que lle parecía que puxera na Cruz a un campesiño e non un corpo semellante a Xesucristo, que era máis delicado e en todas as súas partes o máis perfecto de forma humana xamais creada. Vasari. Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori. Parte III"Donatello ante esta cruel crítica invitou a Filippo Brunelleschi a producir un traballo mellor que o seu. Ante o crucifixo realizado polo seu amigo, Donato foi leal e admitiu que fora vencido.
A súa datación colócase entre 1406 e 1408 e como na súa obra do Pequeno profeta, na súa atribución hai algunhas dúbidas expresadas crendo que puido ser realizado por Nanni di Banco, aínda que esta teoría non ten grandes seguidores. O corpo do crucifixo de Donato está realizado segundo o desexo do comitente, a Orde de San Francisco, cunha realidade do sufrimento humano e un patetismo para chegar ao pobo chairo, reflicte a agonía de Cristo, co ollos parcialmente abertos, a boca aberta e o corpo relaxado. Atópase na basílica da Santa Cruz (Florencia).
Marzocco
Encargóuselle a Donatello a execución do Marzocco en 1419, con ocasión da visita a Florencia do papa Martiño V, para a súa colocación na escalinata que conducía aos cuartos papais de Santa Maria Novella. Un marzocco é unha escultura representando un león, símbolo do poder popular na República de Florencia, e que Donatello soubo sacar toda a gran maxestade na descrición do animal heráldico. En 1810 foi erixido na Praza da Signoria e, máis tarde, substituído por unha copia e trasladado o orixinal ao Museo Nacional do Bargello.
Entre 1415 e 1426, realizou cinco estatuas talladas para o campanario da catedral: Profeta imberbe, Profeta pensativo (ámbolos dous en 1415), Sacrificio de Isaac (1421), o Profeta Habacuc coñecido como Il Zuccone (1423-1425) e o Profeta Xeremías. Donatello caracterizou os profetas da torre de acordo co modelo clásico do orador. Estas estatuas de medida máis grande que do natural, se sabe que eran retratos de cidadáns reais, non idealizados; a grandeza e a dignidade da persoa, vén dada polo xesto e polo efecto do claroscuro das dobras das súas vestiduras. As esculturas foron trasladadas ao Museo dell'Opera del Duomo (Florencia) en 1937, colocándose unhas copias no campanario.
Profeta imberbe
miniatura|100px|[[Profeta pensativo (Donatello)|Profeta pensativo.]]miniatura|100px|[[Profeta Habacuc (Donatello)|Profeta Habacuc.]] O Profeta imberbe, ocupou unha das fornelas da cara do leste da torre campanario, realizada en mármore branco entre 1416 e 1418, debe o seu nome á falta de atributos iconográficos para identificar o profeta que se refire, está caracterizada con vestiduras clásicas e a postura dun orador, cunha expresión no seu rostro de gran realismo. As dobras dos seus vestidos son profundas para conseguir un forte claroscuro, así como mostra uns fortes e decididos xestos na súa man esquerda para sinalar a lenda onde mostra a súa profecía.
Profeta pensativo
O Profeta pensativo, instalado na terceira orde do campanario da catedral, é de 1418 e está realizado en mármore. Como pasa co Profeta imberbe, non foi posíbel identificar o personaxe que representa. O seu rostro ten unha gran semellanza co San Marcos de Orsanmichele, realizado por Donatello pouco tempo antes. A súa execución foi feita cuns trazos que mostran a grandeza e a dignidade do representado, co típico xesto de actitude pensativa profunda que o consegue o artista, levando a man dereita coma se estivese mesándose a barba.
Sacrificio de Isaac
Entre toda esta serie de esculturas sobre profetas, sobresae como excepción —por formar un grupo de dous personaxes— a do Sacrificio de Isaac, representa Abraham no acto do sacrificio do seu fillo Isaac, mentres os outros profetas están con xestos meditativos e todos sen identificar, neste grupo advírtese o movemento na cabeza xirada de Abraham, coma se estivese pendente da advertencia do anxo para que pare o seu sacrificio. Cre que na execución desta obra participou o seu axudante Nanni de Bartolo.
Profeta Habacuc ou Zuccone
O Profeta Habacuc coñecido popularmente como il Zuccone (a cabaciña), foi realizada a escultura para colocala no lado norte do campanario, unha da peores caras para a súa visualización, pero unha vez feita a obra, os comitentes da catedral quedaron tan satisfeitos, que cambiaron a súa colocación ao lado oeste, parte que queda en paralelo coa fachada da catedral. Nesta escultura, Donatello, realizou o retrato dun personaxe de Florencia chamado Barduccio e que o pobo o chamaba Zuccone, é dicir, cabaciña, polo seu cranio alongado e calvo e de aquí tamén o nome popular da escultura. Ao profeta, Donatello representouno cunha extrema delgadeza e cunha longa túnica por onde se lle aprecian os brazos nus cunha excelente anatomía, o máis impresionante, é o carácter que soubo dar a expresión do rostro, cun intenso realismo.
Profeta Xeremías
Esta escultura do profeta Xeremías foi a última realizada por Donatello para o campanario da catedral de Florencia, onde se colocou na mesma cara oeste que o Profeta Habacuc. Vasari no seu Le vite conta que Donatello empregou como modelo desta estatua a Francesco Soderini, un amigo florentino do escultor. A obra ten unha grande expresividade no seu rostro e un mostra un efecto xeral de grandeza e seriedade.
Relicario de San Rossore
Para a igrexa de Ognissanti (Florencia), encargóuselle en 1424 a obra dun busto relicario de San Rossore, en bronce dourado, foi elaborado como un busto de tipo «retrato romano» do século III. Consérvase no Museo nazionale di San Matteo en Pisa, onde foi trasladado en 1591.
Obras en Siena
miniatura|[[lauda sepulcral de Giovanni Pecci|Lauda sepulcral do bispo Giovanni Pecci na catedral de Siena.]] A partir de 1423 e mentres se encontraba traballando nos profetas para o campanario de Santa María del Fiore, recibiu a encarga para a decoración do baptisterio de Siena, ao lado doutros artistas como Lourenzo Ghiberti, Jacopo della Quercia e Luca della Robbia.
Realizou un dos relevos en bronce que corresponde ao friso da pía bautismal, co tema do Festín de Herodes. Nun primeiro plano expón, Donatello, a presentación da cabeza decapitada de san Xoán o Bautista a Herodes, apreciándose o horror no seu rostro, que isto lle produce. Na parte dereita, en primeiro termo encóntrase Salomé. A arquitectura en perspectiva do segundo plano, coa clásica arcada, fai ver unha gran profundidade, conseguida cun mínimo relevo, coa técnica do stiacciato. Esta perspectiva central, foi usada por Brunelleschi, aínda que neste relevo a súa aplicación o converte nun dos máis importantes do primeiro Renacemento.
Ante a gran satisfacción dos comitentes, inmediatamente, encargáronlle a execución de dúas esculturas exentas, tamén en bronce e representando a A Fe e A Esperanza para incorporalas á gran pía bautismal.
A lauda sepulcral de Giovanni Pecci, bispo de Grosseto, que morreu en 1426, foi encargada a Donatello para a catedral de Siena, onde se encontraba traballando no baptisterio de San Xoán deste templo. O artista representou nun relevo en prata, a imaxe do bispo que foi realizada nun fino relevo, adaptándose perfectamente na súa disposición sobre o pavimento da catedral. Donatello deixou a súa sinatura: Opus Donatelli.
Relevos
Unha longa serie de relevos tratados coa técnica do stiacciato realizou Donatello durante toda a súa traxectoria artística, como o relevo da Madonna Pazzi en mármore, encarga realizada entre 1425 e 1430 para o Palazzo Pazzi florentino, neste a perspectiva vén dende a parte baixa, os planos son en gradación e cun drapeado de gran delicadeza. Este tipo de imaxe da Virxe co Neno de medio corpo sería cada vez máis representada durante o Quattrocento, reservada sobre todo para o culto privado.
A entrega de chaves a san Pedro para o altar da capela Brancacci (1425-1430), conservada no Victoria and Albert Museum de Londres, e o relevo da Asunción da Virxe para a tumba do cardeal Rainaldo Brancacci en Sant'Angelo a Nilo (Nápoles), están executados co mesmo tratamento. A elección do tema da asunción era bastante estraña para un monumento. É posíbel que se trátase dunha petición explícita do cardeal que estaba moi vinculado coa basílica de Santa María a Maior en Roma. Nesta igrexa vivíase con intensidade a festividade da Asunción da Virxe.
O Festín de Herodes en mármore de 1437, xa fora tratado este mesmo tema, con material de bronce anteriormente. No de mármore, o tratamento chega a un alto grao de sutileza e esfumado, que demostra até que punto chegara o autor, co dominio no relevo, coa resolución na dificultade da representación da parte arquitectónica, así como nas figuras que se encontran admirando a danza de Salomé, chea de sensualidade.
A asociación Michelozzo
En 1425 iniciouse a asociación entre o obradoiro de Donatello e Michelozzo, que durou até finais dos anos 1430, cunha serie de obras importantes en cooperación. Michelozzo, foi un bo escultor e arquitecto e tiña dez anos menos que Donatello, mentres Donatello foi un indiscutíbel mestre da escultura. Michelozzo, antigo discípulo de Brunelleschi, polo xeral dedicábase á resolución de asuntos relacionados co aspecto social cotián e a arquitectura.
Monumentos fúnebres
miniatura|upright|[[Tumba do antipapa Xoán XXIII, por Donatello e Michelozzo.]] De 1425 a 1427, Donatello traballou con Michelozzo na tumba do antipapa Xoán XXIII, nado coma Baldassare Cossa, no baptisterio de San Xoán (Florencia), onde pedira se colocase a súa sepultura despois de realizar diversas doazóns. Está construído cun grande efecto teatral, entre dúas columnas preto do altar maior. Donatello, executou sen dúbida, a figura de bronce dourado do defunto xacente sobre a súa tumba, vestido con roupas pontificais, sobre el hai unha gran vieira en semicírculo que contén unha Virxe con Neno, a parte superior está aberta por un dosel aberto. Debaixo da urna hai unha lápida con relevos de dous putti que sosteñen unha lenda co nome e co número de cargos do defunto, máis abaixo encóntranse tres relevos coa representación das Virtudes, a Fe, a Caridade e a Esperanza. Este monumento serviu como modelo para outros do ambiente florentino, na basílica da Santa Cruz (Florencia).
Neste período realizaron a tumba do cardeal Rainaldo Brancacci que foi enviado á igrexa de Sant'Angelo a Nilo en Nápoles. O monumento fúnebre de Bartolomeo Aragazzi, que se encontra no Duomo di Montepulciano e do que se conservan só algúns fragmentos na catedral. Dous pequenos anxos pertencente a esta tumba encóntranse na Victoria and Albert Museum de Londres.
A gran tumba de Brancacci presenta un baldaquino e unha composición inspirada na tradición napolitana do Trecento. O traballo iniciouse en vida de Rainaldo Brancacci, e os artistas xa completaran ao redor dunha cuarta parte do monumento cando se produciu o falecemento o 5 de xuño de 1427. O traballo non é innovador comparado co monumento funerario do antipapa Xoán XXIII no Baptisterio de Florencia. É probábel que Michelozzo fose o principal responsábel de deseño e construción. O relevo da Asunción da Virxe e as cariátides que sosteñen o sarcófago son atribuídos a Donatello.
Púlpito exterior da catedral de Prato
miniatura|Detalle dun relevo do púlpito de [[Prato, Italia|Prato.]] En xullo de 1428, Donatello e Michelozzo conseguiron outra encarga de grande importancia, a creación do púlpito exterior da catedral de Prato, coa intención de utilizalo para a exposición da reliquia da Sagrado Cíngulo da Virxe. No contrato, asinado por Michelozzo en nome de ambos os dous, dáselles un prazo de execución dentro dos seguintes quince meses, cláusula que se superou amplamente, xa que durou, malia as reiteradas protestas dos comitentes, até finais dos anos 1430. A arquitectura dáse por unanimidade a Michelozzo e todos os relevos con putti a Donatello, polo menos no deseño, xa que a escultura se constatou que non é sempre da man do mestre, seguramente, algunhas se realizaron polos numerosos axudantes de que dispuxeron. As esculturas orixinais consérvanse no Museo dell'Opera de Duomo (Prato) e colocáronse unhas copias no exterior. miniatura|upright|esquerda|Tabernáculo do Santo Sacramento na [[basílica de San Pedro do Vaticano.]] Neste longo período, os dous artistas realizaron outras obras ademais de realizar unha viaxe de polo menos de dous anos a Roma. No outono de 1432, envióuselle unha carta a Donatello, para convencelos que regresasen a Prato. Sábese que durante a súa estanza en Roma, traballaron polo menos en dúas obras: a lápida de Giovanni Crivelli na basílica de Santa María en Aracoeli (1432) e o tabernáculo do Santo Sacramento (c. 1432) que foi unha encarga do papa Uxío IV para a súa capela privada. Agora no Museo do Tesouro da basílica de San Pedro do Vaticano.
En 2005 aceptouse a atribución doutra obra desta época romana, a Virxe con dúas coroas e querubíns, que sería o fragmento dun vidro da tumba de santa Catarina de Siena, na basílica de Santa Maria sopra Minerva, onde traballaron máis artistas.
Os relevos do púlpito datan tamén despois da viaxe de Roma (un novo contrato asinouse en 1434), cunha estrutura semicircular, encóntrase fragmentada por pares de pilastras que separan as frenéticas escenas dos putti, probablemente inspiradas en antigos sarcófagos, pero tamén mostran os salmos 148-150 da Biblia, onde hai as chamadas a gabar a Deus a través de cancións e bailes por medio dos nenos. Foi montado no verán de 1438 e Donatello recibiu o pagamento en setembro dese mesmo ano. miniatura|upright|Retrato de Niccolò da Uzzano. Despois de completar o púlpito, as pistas da colaboración entre os dous artistas pérdense. Michelozzo empezou a dedicarse cada vez máis á arquitectura, converténdose no arquitecto de Cosme o Vello, e Donatello seguiu sen interrupción coa creación de obras escultóricas.
O retrato de Niccolò da Uzzano é un busto en terracota policromada, que data de ao redor de 1432, á súa volta da viaxe efectuada a Roma. Os retratos en forma de busto seguiron sendo utilizados no Quattrocento coa nova concepción humanística que impoñía a representación con gran parecido físico, pero tamén coa afirmación da personalidade do retratado. Segundo Leon Battista Alberti, o artista debía «caracterizar pero tamén establecer relacións armoniosas». É posíbel que a petición lle viñese do propio Uzzano, xa que foi un dos encargados de propoñerlle a realización da tumba do antipapa Xoán XXIII. Non obstante, parece que polas liñas tan marcadas do rostro, foi realizado a partir dunha máscara mortuoria. A calidade da modelaxe compárase con algunhas esculturas executadas por Donatello, coma as dos profetas Habacuc e Xeremías.
A Florencia dos Medici
miniatura|esquerda|upright|Cosme de Medici de [[Pontormo|Jacopo Pontormo. Gran mecenas do Renacemento italiano.]] Donatello foi contemporáneo de Cosme de Medici, que faleceu en 1465, tan só dous anos antes que o grande escultor. Cosme foi o fundador do mecenado dos Medici. Amante da arte e das ciencias, puxo ao servizo destas a súa fortuna coa liberalidade dun gran señor; toda Florencia seguiu o seu exemplo. Gran coleccionista, fíxose aconsellar por Donatello co que iniciou unha amizade e o animou nas súas adquisicións artísticas. Vasari é testemuño da amizade entre ambos os dous que se tiveron durante máis de medio século e que evolucionou co tempo nunha estima recíproca. De mozo estivo na casa de Ruberto Martelli, familiar dos Medici, co seu trato amábel e submiso, conquistou o seu favor así como todos os dos seus parentes. O prestixio social que adquiriu Donatello, o fillo dun cardador, demostra o que podía lograr un artista na Florencia do século XV, até chegar a ter esa gran relación co rico e poderoso Cosme de Medici.
Curiosamente, non obstante, non se conservaron os documentos das encargas directas da familia Medici a Donatello, pero son varias as esculturas realizadas baixo o seu patrocinio, entre elas, a decoración da Sancristía Vella, o David, Xudit e Holofernes e a súa última obra os púlpitos de San Lourenzo.
No seu leito de morte Cosme, pediu ao seu fillo Pedro de Cosme de Medici, o coidado de Donatello, ofrecéndolle unha renda dunha facenda en Cafaggiolo. Pero a Donatello non lle gustaba a vida no campo, e moito menos o coidado que debía ter da facenda, polo que renunciou a todo. Pedro, entón, asignoulle unha renda vitalicia en diñeiro efectivo. Á morte de Donatello, foi enterrado como tiña disposto Cosme de Medici, preto da súa mesma sepultura na basílica de San Lourenzo.
Coro de Santa María del Fiore
miniatura|300px|Coro de Donatello no [[Museo dell'Opera del Duomo (Florencia).]] De regreso da súa segunda viaxe a Roma, Donatello asinou un contrato coa catedral de Santa María del Fiore de Florencia con data 10 de xullo de 1433 para realizar un dos dous coros ou tribunas das que quería dispor a igrexa. A primeira, para a instalación do órgano pediuse a súa realización en 1431 a Luca della Robbia, para colocala por enriba da porta da sancristía das Misas no sueste do cruceiro. A de Donatello tiña que estar disposta simetricamente no lado contrario sobre a outra sancristía dos Cóengos e estaba destinada para os nenos cantantes do coro da catedral; Donato rematouna en 1439. Ambas as dúas tribunas consérvanse os orixinais no Museo dell'Opera del Duomo.
A tribuna mostra a combinación de arquitectura, relevo e mosaico polícromo, mesturado con motivos clásicos de dentellóns e grilandas. Descansa sobre cinco fortes ménsulas. Nos putti copiados de antigos sarcófagos romanos, consegue o máximo movemento e expresividade grazas á composición por medio de liñas en diagonal dos pequenos corpos dos anxos, en contraposición coa verticalidade das columnas de separación das escenas.
Os pequenos anxos bailan alegremente, con distintas posicións, no friso entre as columnas, en xeral, representan os cantos en loanza a Deus:"«Gabádeo con clamor de corno, gabádeo con arpa e con cítara, gabádeo con tamboril e danza, gabádeo con laúde e frauta, gabádelle con retumbantes címbalos, gabádeo con címbalos de aclamación (...)». Salmo 150 Laudate Dominum." Coroaban, probabelmente, o coro dous putti porta candelabros de bronce, que se atopan no Museo Jacquemart-André de París.
Amais, os fulgores dourados brillantes dos mosaicos, acentúan a sensación de movemento e imaxinativa variedade dos elementos decorativos do parapeto. Nada podería ser máis diferente da calma e compostura serena da clásica tribuna oposta de Luca della Robbia.
Donatello deseñou o vitral A Coroación da Virxe, de preto de catro metros de diámetro e aínda visíbel dende a nave da catedral de Santa María del Fiore no óculo do lado leste, do tambor da cúpula. No círculo exterior vense querubíns e serafíns e a escena central é a Virxe recibindo a Coroa por parte de Cristo, ambos os dous sentados sobre tronos, este tema estaba moi difundido naquela época e ademais moi relacionado coa Virxe María, á que estaba dedicada a catedral.