cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Forma (arte)
Características do deseño da forma artística
Os resultados que xorden dun proceso creativo teñen unha forma artística. Para distinguir cada produto, descríbense segundo o seu nivel de realidade:
1. Grao de imitación moi alto (naturalismo)
Os obxectos que se amosan non aparecen coma se estivesen pintados, senón coma se fosen reais. Os obxectos están representados con tal detalle que xa non se pode distinguir a realidade da pintura. Isto débese principalmente a que apenas se aprecian vestixios da pintura.
2. Alto grao de imitación (representación realista)
Aquí son visibles restos de pintura, polo que a ilustración non parece enganosa. Non obstante, o que se mostra parece fiel á vida e ten un efecto realista cunha pouca distancia da imaxe. A pintura sitúase máis en primeiro plano.
3. Grao medio de imitación (por exemplo, Impresionismo)
A natureza serve de modelo, pero non se adopta individualmente. O efecto global conta, polo que a atención ao detalle faise menos importante. A impresión de certos obxectos créase mediante o uso elegante da mestura de cores e o xogo de luces e sombras.
4. Baixo nivel de imitación (por exemplo, Cubismo)
O artista crea unha expresión artística especial a través de cambios individuais de cor e forma. A fidelidade á natureza pasa a un segundo plano e as referencias á realidade só son remotamente recoñecibles.
5. Forma artística libre (por exemplo, pintura abstracta ou abstracción xeométrica)
Non se percibe ningunha referencia á realidade para o espectador. A cor, a luz e a sombra parecen separadas, revelando o valor intrínseco da arte. Fiel á natureza xa non xoga un papel, mentres que o foco está na composición e estrutura.
Belas Artes
Nas artes plásticas, a forma non se pode ver illadamente da materia, do contido e da expresión. Hai que distinguir entre as percepcións formais da realidade e as representacións formais baseadas na actividade artística. En 1893 o escultor Adolf von Hildebrand distinguiu no seu ensaio O problema da forma nas belas artes entre a forma de existencia (forma física dos obxectos), a forma do efecto (modo de aparición dos obxectos) e a forma da imaxinación (a da relación entre a forma de existencia e a forma de efecto dunha obra artística). Estas formas de traballo están ligadas a substancias materiais (pintura ao óleo, acuarelaimaxe) e nunca se ven sen contido debido a efectos psicolóxicos.): Dicionario de Meyer. Arte. Instituto Bibliográfico, Mannheim/Viena/Zúric 1986, páx. 185.
Artes escénicas
Unha forma nas artes escénicas ten sentido no proxecto escénico global, cando se asocia a un contido que se quere transmitir e se decide como se debe transmitir en todos os sentidos e elementos individuais e globais do espectáculo. Inclúe especificamente toda a parte física e a posta en escena, con elementos como a escenografía, o xogo escénico e a expresión corporal (corpo e voz) dos intérpretes. A forma desde o punto de vista abstracto inclúe a dramaturxia, a estrutura e composición da ficción, a segmentación espazo-temporal da acción (número de actos e escenas, unidade aristotélica ou non, etc.) e elementos do discurso, como palabras, métricas, retórica ou ritmos. Así, a forma pode ser fragmentada, descontinua, asumida polo xogo do narrador, etc.
A forma é única para cada espectáculo e é máis precisa que o xénero e o estilo. Por exemplo, o teatro épico de Berthold Brecht non é unha forma en si mesma, que dea lugar a infinidade de opcións, senón que para selo é preciso describir polo miúdo como se articula nun contido preciso, ata concretalo en un só. No exemplo, dúas opcións máis detalladas poderían ser "Forma épica brechtiana para romper a identificación e a ilusión dun desenvolvemento orgánico da fábula" ou "Forma épica brechtiana da historia clásica inserida como unha historia obxectiva en terceira persoa dentro dun tecido dramático". e usado por razóns de verosimilitude", con moitos outros.
Concello de Eskilstuna
Eskilstuna é un municipio sueco (kommun) do condado de Södermanland. A súa capital e localidade máis grande é Eskilstuna. As outras áreas urbanas máis grandes son (en orde de tamaño) Torshälla, Skiftinge, Hällbybrunn, Skogstorp, Ärla, Kjulaås, Hållsta, Kvicksund e Hällberga.
O concello de Eskilstuna acadou a cifra de 100 000 habitantes o 4 de marzo de 2014, converténdose así no 15º concello sueco en chegar a esa cantidade.
Xeografía
O municipio está no noroeste do landskap de Södermanland, entre os grandes lagos Mälaren ao norte e Hjälmaren ao oeste. Os dous lagos están conectados polo río Eskilstunaån, que no seu curso superior é coñecido como Hyndevadsström e no inferior ao redor de Torshälla como Torshällaån. A histórica parte de Rekarnebygden do noroeste de Södermanland correspóndese aproximadamente cos límites actuais do concello, e o nome Rekarne aínda aparece nalgúns nomes de lugares e organizacións locais.
O municipio de Eskilstuna limita ao leste co de Strängnäs, ao sur co de Flen e ao suroeste co de Katrineholm, todos no condado de Södermanland. Ao oeste limita co concello de Arboga, ao noroeste co de Kungsör e ao norte co de Köping, Hallstahammar e Västerås, no condado de Västmanland.
Trópicos húmidos de Queensland
Os Trópicos húmidos de Queensland Patrimonio da Humanidade consisten en aproximadamente 8.940 km2 de bosque tropical húmido australiano que crece ao longo do nordés de Queensland parte da Gran Cordilleira Divisoria. Os trópicos húmidos de Queensland cumpren os catro criterios de patrimonio natural para a súa selección como Patrimonio da Humanidade. O status de Patrimonio da humanidade declarouse en 1988, e o 21 de maio de 2007, os trópicos húmidos foron engadidos á Lista do Patrimonio Nacional de Australia.
Os bosques tropicais teñen a maior concentración de familias de plantas con flores primitivas do mundo. Só Madagascar e Nova Caledonia, debido ao seu illamento histórico, teñen rexións tropicais húmidas cun nivel comparable de endemismo.
As selvas tropicais húmidas recoñecense internacionalmente pola súa antiga ascendencia e por moitas plantas e animais únicos. Moitas especies de plantas e animais dos trópicos húmidos non se atopan en ningún outro lugar do mundo. Os trópicos húmidos posúen as selvas tropicais máis antigas que sobreviven continuamente da terra.
Pobos Indíxenas
O 9 de novembro de 2012, o Goberno australiano tamén recoñeceu que a herdanza indíxena da zona era significativa a nivel nacional. Os aborixes da selva tropical dos trópicos húmidos de Queensland viviron continuamente no ambiente da selva tropical durante polo menos 5.000 anos, e este é o único lugar de Australia onde os aborixes habitaron permanentemente un ambiente de selva tropical.
Xeografía
Os trópicos húmidos de Queensland esténdense en parte desde Townsville ata Cooktown, moi paralelos á Gran Barreira de Coral (outro Patrimonio da Humanidade).
O terreo é accidentado. A Gran Cordilleira Divisoria e unha serie de pequenas cordilleiras costeiras, terras altas, mesetas, contrafortes e unha escarpa dominan a paisaxe.
O sitio patrimonial contén a sección setentrional das bosques tropicais de Queensland, incluíndo a Selva Tropical de Daintree. Identificáronse 16 tipos estruturais diferentes de selva tropical.
A área Patrimonio da Humanidade inclúe a fervenza máis alta de Australia, as Wallaman Falls. En total abarca 13 sistemas fluviais principais, incluíndo o Annan, Bloomfield, Daintree, Barron, Mulgrave, Russell, Johnstone, Tully, Herbert, Burdekin, Mitchell, Normanby e Río Palmer. encoro de Copperlode Falls, Encoro de Koombooloomba e Encoro de Paluma atópanse dentro da Zona Patrimonio da Humanidade.
Áreas protexidas
O 15% da área está protexida como parque nacional. Entre os parques nacionais incluídos dentro dos Trópicos Húmidos atópanse:
A Autoridade de Xestión dos Trópicos Húmidos creouse en 1983, é responsable de xestionar o sitio segundo as obrigas de Australia en virtude da Convención do Patrimonio Mundial. A axencia empregou a 20 empregados en 2012 como unidade dentro do Departamento de Medio Ambiente e Protección do Patrimonio. Está dirixido por un consello de administración responsable do Consello Ministerial dos trópicos húmidos, que contén representantes de Queensland e do goberno federal.
Flora
Observáronse 90 especies de orquídeas. As grandes árbores raras Stockwellia ou Vic Stockwell's Puzzle Stockwellia quadrifida (Myrtaceae) só crecen en áreas restrinxidas de "bosque húmido ben desenvolvido" nos trópicos húmidos. seguen vivindo hoxe como descendentes e moi semellantes ás antigas especies fósiles de Gondwana consideradas un dos antepasados ​​fósiles dos Eucaliptos, que se diversificaron en tantas formas diferentes de todas as plantas de eucalipto actual. O 65% das especies de fentos de Australia están protexidas aquí, incluíndo as sete especies de fentos antigas.
Fauna
Na zona rexistráronse 370 especies de aves. 11 desas especies non se atopan en ningún outro lugar.
Atópanse na zona 113 especies de réptiles, incluíndo 24 especies endémicas e hai 51 especies de anfibios, das cales 22 son endémicas. a xeomorfoloxía é diversa, o que resulta en illas de hábitat onde evolucionaron distintas subespecies. Algunhas especies son endémicas dunha montaña ou grupos específicos de montañas.
Clima
As precipitacións na zona varían considerablemente, sendo a elevación e a orientación do litoral as principais influencias. As precipitacións medias van de 1.200 milímetros (mm) a máis de 8.000 mm anuais. As montañas máis altas ao longo da escarpa entre Cairns e Tully reciben as precipitacións máis altas, principalmente debido a factores orográficos. O Mount Bellenden Ker é a estación de rexistro máis húmida da zona, con outros picos altos e ladeiras orientais que favorecen as precipitacións elevadas. A maioría das precipitacións prodúcense de novembro a abril. Os ciclóns tropicais poden afectar a zona.
Ameazas ambientais
A expansión da industria da cana de azucre nas chairas baixas supón unha ameaza importante para algúns ecosistemas en perigo de extinción. Algunhas están fragmentadas e a súa vexetación natural está degradada. As pragas de especies invasoras son outra preocupación xunto coa fragmentación interna por estradas e liñas eléctricas. As especies de insectos e ácaros son especialmente preocupantes porque algunhas delas son difíciles de detectar. Algunhas áreas están prohibidas para o público en xeral para evitar a introdución de Phytophthora. O casuario do sur adoita morrer por vehículos a motor.
Eulogio Martínez
Eulogio Ramiro Martínez, nado en Asunción o 11 de marzo de 1935 e finado en Barcelona o 30 de setembro de 1984, foi un futbolista paraguaio, que xogaba como dianteiro. Cunha gran habilidade e instinto goleador, destacou no Club Libertad e no FC Barcelona, e foi internacional tanto coa selección paraguaia como coa española.
Inicios en Paraguai
Comezou a súa carreira deportiva no Libertad, onde formou unha das mellores dianteiras da historia do club, xunto a Hermes González, Máximo Rolón e Rogelio Bedoya. Con ese equipo gañou o campionato paraguaio de 1955, no que marcou 10 goles. A superioridade daquel Libertad a nivel local tamén se trasladou ao plano internacional con vitorias contra equipos como o Partizan de Belgrado (4-3) e unha lembrada goleada por 5-1 sobre o River Plate, que contaba cun dos mellores equipos da súa historia, con xogadores como Santiago Vernazza, Amadeo Carrizo, Félix Lostau, Omar Sívori ou Walter Prado.
FC Barcelona
En 1956 fichou polo FC Barcelona, onde xogou durante as seguintes seis tempadas. Na primeira delas conseguiu 9 goles en liga, pero foi na Copa do Xeneralísimo onde explotou como goleador. No partido de volta dos oitavos de final marcoulle 7 goles ao Atlético de Madrid, nun partido que acabou 8-1. Na ida dos cuartos de final fíxolle 4 goles ao Real Madrid, mentres que nas semifinais marcou outros 4 contra a Real Sociedad. Rematou a Copa como campión e con 16 goles, o rexistro máis alto da historia do competición.
O 24 de setembro de 1957 marcou o primeiro gol da historia do Camp Nou. Foi o máximo goleador do equipo nas campañas 1956/57, 1957/58 e 1959/60, conseguindo 177 goles en 227 partidos. Gañou 6 títulos co club catalán: dúas ligas, dúas Copas do Xeneralísimo e dúas Copas de Feiras.
Outros equipos
Deixou o Barcelona en 1962, e posteriormente xogou dúas tempadas no Elche CF, unha no Atlético de Madrid e outra Europa, no que se retirou en 1965.
Seleccións nacionais
Formou parte das seleccións de Paraguai e España, xogando con elas 9 e 8 partidos respectivamente. Participou con Paraguai na Copa América de 1955 e con España no Mundial de Chile de 1962, disputando o primeiro partido fronte a Checoslovaquia.
Últimos anos e morte
Trala súa retirada instalouse en Calella, onde rexentou un bar e colaborou como adestrador no fútbol base da localidade. Sufriu problemas económicos e desgrazas familiares, entre eles a perda dunha filla. O 8 de setembro de 1984 foi atropelado nunha autoestrada por un vehículo mentres cambiaba unha roda picada no seu. No accidente faleceu un amigo seu, mentres que Eulogio foi ingresado nun hospital durante semanas. Non puido superar as lesións e faleceu o 30 de setembro con só 49 anos.
FC Deportivo Galicia
O Football Club Deportivo Galicia é un club de fútbol de Londres, Inglaterra. Fundado en 1968 por emigrantes galegos, milita na Primeira División da Combined Counties League, o noveno nivel do sistema de ligas de fútbol de Inglaterra. Xoga os seus partidos como local no Bedfont Recreation Ground de Bedfont.
Historia
Foi fundado en 1968 por un grupo de emigrantes galegos en Londres, co nome de Centro Gallego de Londres, e comezou a xogar na West Fulham League, con Max García como adestrador. Unha escisión durante a tempada 1971/72 provocou a formación doutro club co nome de FC Deportivo Galicia, fusionándose os dous clubs baixo este último nome en 1975, momento no que xogaban na Harlesden Sunday League. O equipo tivo como un dos seus primeiros adestradores ao coruñés Paco Cagigao, pai de Francis Cagigao, tamén xogador do club.
En 1995 pasou á Segunda División da Middlesex County League. Na súa primeira campaña, o Deportivo Galicia proclamouse campión, logrando o ascenso á Primeira División. Foron subcampións da Primeira División na tempada seguinte e ascenderon así á Premier Division.
Estivo a piques de desaparecer a mediados da década de 2000, pero conseguiu manterse con vida grazas aos esforzos de dous veteranos xogadores do equipo, Leo Decabo e José Manuel Andón. Decabo, nacido en Londres e fillo de nai de Camariñas e pai de Cea, colgou as botas e converteuse no adestrador do equipo. Tras uns anos difíciles, na tempada 2016/17 o equipo proclamouse campión de liga e subcampión de copa e acadou o ascenso á Combined Counties League.
Terreo de xogo
O club ten xogado en varios campos diferentes, entre eles o Osterley Sports Club do CB Hounslow United. En 2015 trasladáronse ao Silver Jubilee Park de Edgware Town, antes de establecerse no Bedfont Recreation Ground ao ano seguinte.
We begin bombing in five minutes
A declaración Comezamos a bombardear en cinco minutos é unha broma controvertida do presidente dos Estados Unidos, Ronald Reagan, o 11 de agosto de 1984.
O día 11 de agosto de 1984, o presidente dos Estados Unidos Ronald Reagan preparouse para o seu discurso semanal do sábado na radio pública. Durante a proba de son antes do seu discurso, Reagan fixo a seguinte broma: miniatura|"We begin bombing in five minutes". A broma era unha parodia da introdución ao discurso do día:Ao contrario da crenza popular, a broma non se emitiu publicamente senón que posteriormente foi filtrada ao público en xeral. O xornal xaponés Yomiuri Shimbun informou en outubro de 1984 de que o Distrito Militar do Extremo Oriente das Forzas Armadas da Unión Soviética fora posto en alerta tras os rumores da declaración e que a alerta finalizou despois de 30 minutos. O congresista Michael D. Barnes confirmou esta información co entón secretario de Defensa, Caspar Weinberger. Non houbo informes de cambios no nivel da DEFCON dos EUA.
Aínda que esta non fora a primeira broma de Reagan antes dun discurso, a axencia oficial de noticias soviética TASS condenou enerxicamente o discurso, afirmando: "A URSS condena este ataque sen precedentes e hostil do presidente dos Estados Unidos" e "este tipo de comportamento é incompatible coa gran responsabilidade que teñen os líderes dos estados nucleares polo destino do seu propio pobo e da humanidade". O diario Pravda, entón órgano do Partido Comunista da Unión Soviética, comentou que Reagan "trompetou o que ten constantemente na súa mente".
Sanidade
miniatura|Manifestación pola Sanidade Pública en [[Vigo, no ano 2015]] Enténdese por sanidade o conxunto de servizos destinados a preservar e protexer a saúde dos cidadáns.
Tipos
Segundo a propiedade dos servizos, hai dous tipos:
Sanidade no eido internacional
Todos os países teñen sanidade pública, aínda que se diferencian nos servizos mínimos que prestan aos seus cidadáns. Porén, a sanidade privada adoita estar presente na maioría destes países, como complemento á sanidade pública. A regra xeral é que nun país conviven ambos tipos de sanidade, polo que teñen un sistema sanitario mixto.
En Galiza
No ámbito galego, o Servizo Galego de Saúde, a través dos impostos recadados, encárgase de garantir a atención sociosanitaria dos cidadáns de Galiza, ofrecendo servizos sanitarios en diferentes institucións e centros de saúde.
Billete de 10 euros
O billete de 10 euros é o segundo billete da serie do euro co valor facial máis baixo, posto en circulación desde a introdución do euro como moeda da Eurozona en 2002.
Este billete utilízase nos 25 países que teñen o euro como moneda única, cunha poboación de arredor de 343 millóns de persoas. En decembro de 2022, había uns 3.010.000,000 billetes de 10 euros en circulación na Eurozona. É o cuarto valor facial con máis presenza na circulación e representa o 10,2 % do papel moeda en uso.
É tamén o segundo billete de menor tamaño, cunhas medidas de 127 × 67 mm, e a súa cor característica é avermellada.
Os billetes de 10 euros representan en ambas as súas faces pontes e arcos ou portas da arquitectura románica (séculos XI e XII). Conteñen ademais varios elementos de seguridade complexos, como marcas de auga, tinta invisible, hologramas e microimpresión, que acreditan a súa autenticidade.
O billete de 10 euros correspondente á segunda serie, coñecida como "Europa", foi anunciado o 13 de xaneiro de 2014 e entrou en circulación o 23 de setembro dese mesmo ano.
Historia
O euro instituíuse o 1 de xaneiro de 1999, data en que se converteu na moeda de máis de 300 millóns de persoas en Europa. Durante os tres primeiros anos da súa existencia noi foi unha moeda física, xa que só se utilizaba en contabilidade. O efectivo en euros non se introduciu ata o 1 de xaneiro de 2002, cando substituíu os billetes e as moedas nacionais dos 12 países iniciais da Eurozona.
Eslovenia incorporouse á Eurozona en 2007, Chipre e Malta en 2008, Eslovaquia en 2009, Estonia en 2011, Letonia en 2014, Lituania en 2015 e Croacia en 2023.
Cambios de deseño
Os billetes impresos antes de novembro de 2003 levan a sinatura do primeiro presidente do Banco Central Europeo, Wim Duisenberg, que foi substituído o 1 de novembro de 2003 por Jean-Claude Trichet, cuxa sinatura aparece nas emisións de novembro de 2003 a marzo de 2012. Os billetes emitidos entre marzo de 2012 e novembro de 2019 levan a sinatura do terceiro presidente do Banco Central Europeo, Mario Draghi.  Finalmente, a partir de 2019 é a de Christine Lagarde a sinatura que se amosa no anverso dos billetes de 10 euros.
Sinaturas dos presidentes do BCE
Desde xuño de 2012, as emisións deixaron de reflectir realidade xeográfica da Unión Europea, xa que non respondían á súa ampliación. Ademais, Chipre non aparece nos billetes, porque o mapa non se estende o suficiente cara ao leste, e Malta tampouco aparece porque non cumpre o tamaño mínimo da serie actual para a súa representación. En 2014, o Banco Central Europeo introduciu o billete de 10 euros da segunda serie, coñecida como "serie Europa", que reflicte xa a ampliación dos seus membros. Esta nova versión do billete amosa un reaxuste nos motivos arquitectónicos representados no seu anverso e no seu reverso, e mantén o seu tamaño e a súa cor predominante.
Deseño
O billete de 10 euros caracterízase pola súa cor avermellada e, tanto o da primeira serie como o correspondente á serie Europa, ten unhas dimensións de 127 × 67 milímetros. Todos os billetes en euros representan pontes e arcos ou portas nun estilo arquitectónico diferente da historia europea, e ao de 10 euros correspondeulle a arquitectura románica, dos séculos XI e XII. Aínda que os deseños orixinais de Robert Kalina pretendían amosar monumentos reais, por razóns políticas as pontes non son máis que exemplos hipotéticos da época arquitectónica.  O mesmo sucede cos deseños de Reinhold Gerstetter para a segunda serie, a partir de 2014.
Do mesmo xeito que todos os demais billetes de euro, contén a expresión do seu valor facial, a bandeira da Unión Europea, unha representación dos territorios da UE en ultramar, as estrelas da bandeira da UE, a sinatura do presidente do Banco Central Europeo e as iniciais desa institución en diversos alfabetos utilizados nas linguas oficiais da Eurozona,  e doce elementos de seguridade, que se detallan a seguir:
Elementos de seguridade
miniatura|160x160px|[[Holografía|Holograma do billete de 10 euros da segunda serie.]] Os elementos principais son os seguintes:
Autoridade emisora
Legalmente, tanto o Banco Central Europeo como os bancos centrais dos países da zona do euro teñen dereito a emitir os sete valores faciais diferentes dos billetes en euros, mais na práctica, só os bancos centrais nacionais da zona emiten e retiran fisicamente billetes en euros. O Banco Central Europeo non ten oficina de caixa e non participa en ningunha operación de efectivo.
Circulación
O Banco Central Europeo vixía estreitamente a circulación e as existencias dos billetes e das moedas do sistema do euro. É labor do Eurosistema garantir unha subministración eficiente e fluída de billetes en euros e manter a súa integridade en toda a Eurozona.
En decembro de 2022, o número de billetes de 10 euros en circulación era de 3.009.540.842, por un valor de 30.095.408.420 euros.
As cifras anuais relativas ao billete de 10 euros son as seguintes:
Seguimento de billetes
Existen varios sitios web e comunidades que permiten seguir a pista da circulación dos billetes en euros, indagar por onde viaxan e en que países se utilizan. O sitio web máis coñecido é EuroBillTracker12. O seu obxectivo é rexistrar o maior número posible de billetes para coñecer os detalles da súa propagación, por exemplo, de onde viaxaron e a onde, ou onde se viu un billete, para xerar estatísticas e clasificacións. EuroBillTracker rexistrou máis de 155 millóns de billetes en maio de 2016, por valor de máis de 2.897 millóns de euros.
Falsificación
O billete de 10 euros é o terceiro menos falsificado da serie do euro. No segundo semestre de 2011 representou soamente o 1 % do papel moeda falso do euro; é dicir, 3.100 billetes falsos.
Para combater a falsificación, o BCE utiliza técnicas de impresión de última xeración e unha serie de elementos de seguridade para disuadir os falsificadores. Dispón, así mesmo, do Centro de Análise de Falsificacións, que coopera estreitamente con Europol. Este centro analiza os billetes falsos recuperados pola policía, co fin de previr con máis efectividade futuras falsificacións. O BCE conta tamén co Grupo de Bancos Centrais para a Disuasión das Falsificacións (CBCDG), que ten a misión de disuadir da falsificación dixital e, mediante a prevención da produción de billetes falsos, reducir o dano causado aos particulares e ás empresas que poidan recibir billetes falsos. O Grupo utiliza tecnoloxías de loita contra a falsificación que impiden a adquisición ou a reprodución, mediante computadores persoais ou ferramentas de imaxe dixital, da imaxe dun billete protexido. O CBDG tamén pretende impedir a reprodución non autorizada de billetes.
Impacto ambiental
Segundo os resultados de auditorías independentes, os billetes en euros considéranse equilibrados desde o punto de vista da saúde e están deseñados para cumpriren todos os criterios impostos pola Unión Europea, incluídos os relativos ás substancias químicas utilizadas. Todas as substancias reguladas utilizadas nos billetes se achan en concentracións inferiores ao límite regulamentario.
Aintzane Usandizaga
Aintzane Usandizaga López, nada en Lasarte-Oria, Guipúscoa, en 1988, é unha escritora guipuscoana en éuscaro.
Traxectoria
Licenciouse en Historia da Arte pola Universidade do País Vasco, e fixo un posgrao en Desenvolvemento Social da Cultura Artística na Universidade de Málaga (UMA). Traballou en varios proxectos e centros culturais. En 2019 publica o seu primeiro traballo no ámbito literario, Kabitu ezina, e obtén o Premio Etxepare do mesmo ano, grazas ao álbum Etxe honetan (Pamiela, 2019) co ilustrador Asier Iturralde González de Alaiza "Gastón". Tamén colabora no xornal Berria e na publicación dixital Hitzen Uberan. Traballou en varios proxectos e centros culturais.
En agosto de 2022 participou en "Un verán en Galeusca" proxecto impulsado, por cuarto ano consecutivo, entre VilaWeb, Berria e Nós Diario co relato BoA TornAda.
Premios
Ademais dos premios Etxepare e Juul, gañou dous premios no certame de relatos curtos Julene Azpeitia organizado polo Concello de Zumaia: en 2014 gañou o primeiro premio (relato Kolokan ), e en 2018, o segundo premio (Historia de Bazterbideak).
Gráfico vectorial
Un gráfico vectorial é unha imaxe xerada por ordenador composta por gráficos primitivos como liñas, círculos, polígonos ou curvas xerais (splines). Os gráficos vectoriais adoitan significar representacións cuxas primitivas poden describirse bidimensionalmente no plano, de forma similar a un vector en xeometría analítica. Unha descrición de imaxe que depende de primitivos tridimensionais chámase máis comunmente un modelo ou escena 3D, e a xeración de gráficos bidimensionais de liñas e áreas e imaxes fotorrealistas a partir de tales modelos 3D chámase síntese ou renderizado de imaxes.
Por exemplo, para gardar unha imaxe dun círculo, un gráfico vectorial necesita polo menos dous valores: a posición do centro do círculo e o diámetro do círculo. Ademais da forma e posición da primitiva gráfica, tamén se poden especificar a cor, o ancho da liña, varios patróns de recheo e outros datos que determinan a aparencia.
Características
miniatura|Comparación entre imaxe rasterizada e vectorizada segundo zoom. A diferenza dos gráficos ráster ou mapas de bits, os gráficos vectoriais non se basean nunha cuadrícula na que a cada picture element (píxel) se lle asigna un valor de cor e unha coordenada, senón nunha descrición da imaxe que define os obxectos que compoñen a imaxe. Por exemplo, un círculo pódese describir completamente nun gráfico vectorial usando a posición do centro, o raio, o grosor da liña e a cor. Só se gardan estes parámetros.
A creación de gráficos vectoriais forma parte do modelaxe xeométrico e acostuma facerse mediante un programa de gráficos vectoriais ou directamente cunha linguaxe de marcas. Con certas restricións, os gráficos ráster pódense converter en gráficos vectoriais usando o que se coñece como "vectorización". Algúns programas de recoñecemento de textos baséanse nun algoritmo de vectorización. Os programas de gráficos vectoriais comúns ofrecen agora funcións que permiten gardar gráficos vectoriais con degradados de cores e niveis de transparencia, e así describir un gran número de imaxes de forma satisfactoria. A diferenza dos gráficos ráster, estes gráficos vectoriais tamén se poden cambiar e transformar facilmente e sen perdas.
Vantaxes
En comparación cos gráficos ráster, os gráficos vectoriais a miúdo pódense gardar con moito menos espazo. Unha das principais características e vantaxes en comparación cos gráficos ráster é a escalabilidade continua e sen perdas.
A diferenza de PNG, GIF, JPEG e BMP, os gráficos vectoriais non consisten nunha cuadrícula de píxeles. Pola contra, os gráficos vectoriais consisten en camiños definidos por un punto inicial e un punto final e elementos xeométricos como curvas, liñas e cadrados. Isto permite crear debuxos sinxelos e diagramas complexos. Os camiños tamén se usan para definir os caracteres de certos tipos de letra.
Dado que as imaxes baseadas en vectores non están formadas por un número específico de puntos, pódense escalar a calquera tamaño para acadar a resolución desexada e non perder a calidade da imaxe. Isto fai que os gráficos vectoriais sexan idóneos para logotipos, que poden ser o suficientemente pequenos como para aparecer nunha tarxeta de visita, pero tamén se poden escalar para encher unha carteleira. Exemplos de software de gráficos para debuxar gráficos vectoriais son Adobe Illustrator, FreeHand e CorelDraw. Moitas animacións Flash tamén usan gráficos vectoriais porque escalan mellor e normalmente ocupan menos espazo que os gráficos ráster.
Render
A forza dos gráficos vectoriais en xeral é a súa independencia de resolución, é dicir, son aptas para a reprodución (en monitor e impresión) en calquera resolución. Non obstante, isto sempre require unha representación complexa do gráfico vectorial nun gráfico ráster. Unha desvantaxe dos gráficos vectoriais en comparación cos gráficos ráster é un esforzo de renderizado descoñecido e dependente do contido ( tempo de cálculo e memoria principal ). Para minimizar esta desvantaxe dos gráficos vectoriais, Wikipedia, por exemplo, ofrece imaxes de vista previa de gráficos rasterizados pre-renderizados no servidor de gráficos vectoriais SVG en varias resolucións de imaxe. En xeral, os gráficos ráster teñen a vantaxe de que o esforzo de renderizado é constante e independente do contido.
Aplicacións
miniatura| Editando un gráfico vectorial con [[Inkscape]] miniatura| [[Cubo de Rubik con reflexión e sombra en formato SVG]] A forza dos gráficos vectoriais reside nas representacións que poden ser descritas satisfactoriamente como unha colección de primitivos gráficos, como diagramas ou logotipos de empresas. Non son axeitados para imaxes dixitalizadas e fotos dixitais, que pola súa propia natureza son capturadas como gráficos ráster e non se poden converter sen perdas. Os formatos vectoriais tamén alcanzan os seus límites con imaxes renderizadas complexas, que tamén se calculan directamente como gráficos ráster. Porén, cada vez son máis as empresas especializadas na vectorización de gráficos rasterizados. Isto é de especial interese para a publicidade de imaxes a grande escala, as letras de vehículos ou cando se utiliza a vectorización como efecto gráfico.
Os gráficos vectoriais pódense imprimir directamente en varios materiais usando plotters ou marcadores láser sen cribado previo.
Aplicacións gráficas
Os programas de deseño baseados en vectores pódense usar para crear ilustracións, especialmente para crear logotipos. As escenas 3D creadas polas ferramentas de modelaxe 3D tamén se poden ver como gráficos vectoriais.
Linguaxes de descrición da páxina
Os gráficos vectoriais permiten describir documentos independentemente da resolución do dispositivo de saída. Coa axuda dunha linguaxe de descrición de páxina capaz de gráficos vectoriais, como PostScript ou o formato de documento portátil resultante, os documentos, a diferenza dos gráficos de mapa de bits, pódense mostrar ou imprimir en pantallas coa maior resolución posible sen perdas.
Paquetes ofimáticos
Os paquetes ofimáticos conteñen funcións de debuxo máis ou menos extensas. Os gráficos creados deste xeito son gráficos vectoriales. Os diagramas tamén son gráficos vectoriais. Os recheos máis complexos son rasterizados para a saída. Para os cliparts non fotorrealistas, Windows Metafile é un formato de ficheiro de gráficos vectoriais común en Windows.
Fontes
Os chamados tipos de letra de contorno, que describen o contorno de cada carácter como un gráfico vectorial, úsanse predominantemente nos sistemas informáticos comúns na actualidade. Os formatos máis importantes son TrueType, PostScript e OpenType.
Xogos de ordenador
miniatura| Ilustración vectorial do xogo Space Rocks. Os primeiros xogos de arcade eran esencialmente gráficos vectoriais. O primeiro foi Spacewar! dende 1962. Tamén foron coñecidos Lunar Lander (Atari, 1979), Battlezone (Atari, 1980) e Star Wars (gráficos vectoriales en cor, Atari, 1983); tamén empregaba gráficos vectoriais a consola de xogos Vectrex.
Como característica técnica destes sistemas, a deflexión X/Y do tubo de raios catódicos usado para a visualización controlábase directamente, en lugar de emitir unha memoria de gráficos liña por liña como ocorre cos gráficos de matriz de puntos. A vantaxe desta solución residía na visualización suave e sen escaleiras das liñas. Porén, este método era menos adecuado para a saída de gráficos e textos xerais, especialmente complexos.
En ordenadores persoais como o Amiga e o Commodore 64 tamén había xogos baseados en gráficos vectoriais, por exemplo Stunt Car Racer ou a serie Elite. Non obstante, os gráficos vectoriais non eran dados directamente, senón que foran calculados e convertidos en gráficos ráster. Debido ás condicións requiridas nese momento - gran potencia de computación- estes xogos eran relativamente lentos ou carentes de detalles.
Internet
miniatura| Engrenaxe cónica. Debuxo vectorial creado con Adobe Illustrator, exportado como SVG Na World Wide Web, os gráficos vectoriais adoitan estar dispoñibles en formato SVG aberto ou como ficheiros SWF propietarios (Adobe Flash). Para escenas 3D, a linguaxe de descrición X3D é o sucesor da linguaxe de modelaxe de realidade virtual (VRML). Volve estar dispoñible a Web Graphics Library (WebGL), baseada en OpenGL, así como a biblioteca JavaScript Open 3D (O3D) de Google, tamén baseada en WebGL.
Sistemas de información xeográfica
Nos sistemas de información xeográfica, a xeometría de parcelas, mapas, etc. almacénase en forma de datos vectoriais. Neste caso, tamén se poden empregar gráficos vectoriais.
Deseño asistido por ordenador
Para debuxos técnicos, utilízanse programas CAD. Aquí tamén se almacena a xeometría como datos vectoriais, o que permite, por exemplo, o dimensionamento calculado e a creación de extractos de masa e listas de pezas. Un formato vectorial CAD típico é o Drawing Interchange Format (formato de intercambio de debuxos).
Luis Espinal Camps
Luis Espinal Camps, coñecido tamén como Lucho Espinal, nado en San Fruitós de Bages (Barcelona) o 2 de febreiro de 1932 e finado na Paz (Bolivia) o 21 de marzo de 1980, foi un poeta, xornalista, cineasta e relixioso xesuíta catalán nacionalizado boliviano.
Cunha relevante actividade no cinema e no medios de comunicación, denunciou a inxustiza social e os abusos de poder e do sistema no mundo. O seu labor profesional estivo sempre orientado a procurar espazos de xustiza, liberdade e igualdade. Desenvolveu gran parte da súa actividade en Bolivia, onde adquiriu sona e pola que foi asasinado.
En xuño de 2015 a Asemblea Nacional de Bolivia creou a Orden al Mérito "Padre Luis Espinal Camps", en recoñecemento a quen profesan fe relixiosa e destacan por defenderen xente enferma, marxinada e pobre.
Traxectoria
Entre 1944 e 1949 estudou secundaria no seminario menor de San José en Roquetes (Tarragona). O 17 de agosto de 1949 ingresou como novizo da Compañía de Jesús en Veruela (Zaragoza) e emitiu os primeiros votos o 15 de agosto de 1951.
Estudou Humanidades e Literatura Clásica entre 1951 e 1953 e foi profesor de Literatura Grega e Poesía Latina no colexio San Pedro Claver para estudantes xesuítas. Obtivo a licenciatura de Filosofía na Universidade Civil de Barcelona coa tese La Antropología de Lucrecio.
En 1959 comezou os estudos de Teoloxía na Facultade Eclesiástica de San Cugat del Vallès (Barcelona) que acabou en 1963 coa tese Teoloxía e simboloxía. En xullo de 1962 foi ordenado sacerdote en Barcelona.
En 1964 trasladouse a Italia para estudar cinema e televisión na Scuola Superiore de Giornalismo e Mezzi Audiovisuali da Università del Sacro Cuore de Milán. Alí comezou a redacción das Oraciones a quemarropa, moi coñecidas en Bolivia.
Finalizados os estudos, volveu a España e comezou os seus primeiros traballos en medios de comunicación. En Televisión Española censuráronlle un programa chamado Cuestión urgente, polo que decide dimitir.
En Bolivia
En 1968 é destinado como misioneiro a Bolivia. Entre 1969 e 1979 traballou como crítico cinematográfico en programas matutinos.
En 1970 obtivo a nacionalidade boliviana e produciu o programa de televisión En carne viva na canle estatal. O ano seguinte empezou a traballar en radio Fides, onde permaneceu até o seu asasinato en 1980.
En 1976 cofundou a Asemblea Permanente de Dereitos Humanos de Bolivia (APDHB) e colaborou na película Chuquiago. En decembro do ano seguinte participou activamente na folga de fame de 19 días protagonizada polas mulleres mineiras para pedir a amnistía dos presos políticos da ditadura de Hugo Banzer Suárez. Ese mesmo ano entrou como director no semanario Aquí.
No seu labor pastoral en Bolivia exerceu como sacerdote xesuíta, cineasta, comunicador social e radialista. Manifestouse contrario ás ditaduras e apoiou os movementos mineiros, especialmente as folgas de traballadores e das súas esposas, encabezadas por Domitila Barrios de Chungara. As súas accións valéronlle inimizades con líderes militares como Luis García Meza Tejada.
Asasinato
En xaneiro de 1980, segundo probas documentais, o narcotraficante e militar Luís Arce Gómez, xunto con García Meza, confeccionaron unha lista de 115 persoas que debían ser eliminadas antes do golpe de estado do 17 de xullo de 1980 contra a presidenta Lidia Guéiler. Incluía dirixentes políticos e sindicais, militares, intelectuais, xornalistas e sacerdotes.
Espinal estaba no seu punto de mira porque, como director do semanario Aquí, «ía facer unha denuncia por corrupción na compra duns avións Hércules» por 0.7 millóns de dólares estadounidenses cada un.
A noite do 21 de marzo de 1980, Espinal foi detido por militares e paramilitares do Ministerio do Interior. O seu corpo foi atopado con sinais de tortura a tarde do día seguinte no km 8 do camiño a Chacaltaya, xunto ao río Choqueyapu. Ao seu enterro asistiron unhas 80.000 persoas. Tres días despois foi asasinado San Óscar Romero no Salvador, mentres celebraba a eucaristía.
Beatificación
Osvaldo Chirveches, o responsábel dos xesuítas en Bolivia en 2015, manifestou: Se Lucho Espinal é considerado mártir pola fe, é dicir, que morreu pola súa fe, entón xa despois veñen os pasos seguintes de chamalo Servo de Deus, beato e despois santo.
Visita do papa Francisco
O papa Francisco, na súa visita a Bolivia en xullo de 2015, homenaxeou a Luis Espinal orando no lugar onde foi atopado o cadáver no barrio Vila das Neves, preto de Achachicala.
O 9 de xullo o presidente de Bolivia, Evo Morales, regaloulle ao papa Francisco unha réplica do «crucifixo comunista» que Espinal tallou nos anos 70 como símbolo da unión do cristianismo co marxismo.
Orden al Mérito "Padre Luis Espinal Camps"
miniatura|O «crucifixo comunista» que Luis Espinal tallou nos anos 70 O 30 de xuño de 2015 a Asemblea Lexislativa de Bolivia creou a Orden al Mérito "Padre Luis Espinal Camps" para outorgarlla ao papa Francisco na súa visita en xullo ao país.
A condecoración é atribución do Presidente do Estado mediante unha Resolución Suprema. Require a previa decisión unánime do Consello da Orde, que estuda todos os requisitos e méritos da persoa proposta. O Ministerio de Relacións Exteriores elabora un expediente en que consten os antecedentes, méritos e servizos prestados da persoa candidata.
Películas para a televisión boliviana
Entre 1970 e 1971 Espinal dirixiu o programa En carne viva. Consistía nunha serie de documentais de 20 minutos en branco e negro, gravados en 16 mm, que abordaban a problemática social. Incluíu os seguintes títulos:
Guións
Espinal escribiu varios guións para cinema e colaborou en moitos outros. Algúns dos guións cinematográficos de Espinal aínda non realizados son:
O Día del Cine Boliviano
En 2007 o presidente Evo Morales, mediante Decreto Supremo n.º 29067, declarou o 21 de marzo como o Día do Cine Boliviano, en conmemoración do aniversario do asasinato de Luis Espinal. Constitúe unha homenaxe á loita do padre Espinal polos dereitos humanos e a democracia no país, e recoñece a súa achega ao cinema de Bolivia.
Xogo social
Un xogo social é aquel xogo no que interactúan dúas ou máis persoas, a miúdo en ambientes pechados. Estes xogos requiren principalmente da habilidade mental dos participantes, en contraposición aos deportes que destacan o esforzo físico. Non hai unha definición estrita e universal, pero os xogos sociais adoitan ser opostos a aqueles que se xogan en solitario e que son controlados por un único xogador.
Pode referirse a xogos de mesa, outros xogos presenciais en interiores ou ao aire libre ou videoxogos que permiten ou requiren a interacción social entre xogadores en oposición aos xogos que se xogan en solitario, aos deportes, aos xogos que se xogan en torneos ou competicións ou aos xogos de aposta.
Xogo social nos animais
O xogo social é un comportamento común en moitos mamíferos e algunhas aves, sendo fundamental para o seu desenvolvemento e aprendizaxe. Mediante estas actividades, os animais fortalecen habilidades físicas e sociais. Moitos depredadores ou herbívoros participan en persecucións e loitas simuladas, como os chimpancés, elefantes ou papagaios e corvos involúcranse en xogos que desenvolven destrezas como compartir obxectos e imitar sons.
Os seres humanos, ademais de xogar de forma simbólica, evolucionan na súa interacción lúdica. Un neno pode ver unha pedra como un carro, exemplificando o xogo simbólico. Co paso do tempo, esta forma de xogo da paso a un xogo máis social e posteriormente formal, subliñando a importancia da interacción social no desenvolvemento humano.
Historia
A orixe dos xogos sociais pódese rastrear até as antigas civilizacións. As representacións pictóricas máis antigas de xogos de mesa foron encontradas no Antigo Exipto e Babilonia, por exemplo o xogo real de Ur, encontrado nas tumbas reais data de entre 2600 a 2400 a. C. No entanto, os xogos sociais non son exclusivos destas rexións, xa que hai evidencias de que se xogaron por todo o mundo.
Tipos
Os tipos de xogos sociais poden incluír:
Riscos
Con todo, hai que ter presente que os xogos físicos poden conlevar risco de lesións, en caso dos xogos de aposta, o xogo social tamén pode desenvolver condutas adictivas ou patolóxicas como a ludopatía. Algúns "xogos de bebida" incitan a un consumo social de alcohol, e outros como o Snapdragon poden incluñir o risco de queimaduras.
Oxalis pes-caprae
Oxalis pes-caprae é unha especie de planta herbácea do xénero Oxalis na familia Oxalidaceae.
En Galicia está catalogada como especie invasora.
Descrición
É unha planta herbácea perenne, de até 40 cm de altura, sen talo aéreo, pero con rizoma, ramificado ou non, —con delgadas raiciñas laterais parduzco-negruzcas— que pode chegar a 20 cm de longo, vertical e esbrancuxado, orixinándose nun bulbo centimétrico ovoide e acuminado, envolto nunha túnica de cor parda. Este bulbo está profundamente enterrado e o rizoma pode levar uns cantos bulbiños máis, tamén centimétricos; no seu ápice están implantadas, nunha roseta basal, as follas trifoliadas, estipuladas (estípulas rectangulares, de ápice ciliado) pecioladas (peciolo de 3-20 cm, con pelos glandulíferos), con folíolos obcordiformes escotados, de 6-22 por 10-40 mm, con face glabra e marxes e envés máis ou menos pelosos (este último, finamente alveolado) son de cor verde e con ou sen manchas violáceas nas dúas caras. As follas péchanse, por medio dun pulvínulo peloso conformado por aneis móbiles, retraéndose os folíolos cara abaixo, a pleno sol e quedan abertas só cando escurece algo. A inflorescencia é unha cima umbeliforme de 1-20 flores pentámeras terminais nun pedúnculo glabro de 6-35 cm de longo e os pedicelos da umbela, pelosos, de 1,5-2 cm de longo e con, na base da umbela, brácteas e bracteolas triangulares/lanceoladas apicalmente terminadas por un par de excrescencias de cor alaranxada. As flores teñen sépalos lanceolados, de cor verde, pelosos e con dúas excrescencias tuberculiformes nos seus ápices, mentres os pétalos, en número de 5, aínda que ás veces o dobre, de 12-25 por 10 mm, son glabros ou algo pelosos e de cor amarela dourada. O perianto retráese, enrolándose os pétalos cando ensombrece; ou sexa todo o contrario que as follas. O xineceo ten un ovario pentacarpelar con 5 estilos libres e pelosos, mentres o androceo ten os seus 10 estames con filamentos glabros e anteras amarelas, organizados en 2 verticilos, os do verticilo interno máis longos que os do externo. O froito, cando existe, é unha cápsula oblongocilíndrica curta (5-8 mm) e de ápice agudo, subglabra, con 3-4 sementes milimétricas por lóculo, globosas, agudas e alveoladas de cor parda.
Hábitat, distribución xeográfica e propagación
É especie ruderal/arvense: medra en cultivos (oliveirais, amendoais, cítricos, etc.), canaverais, en chans removidos, algo húmidos desde o nivel do mar até altitudes de 800 m s. n. m., e florece dende setembro até maio. Tamén se cultiva en xardíns, onde, en xeral, non frutifica ou dá froitos vans. Na península ibérica, escapou dos xardíns e, entón, como non frutifica, a súa reprodución sería exclusivamente vexetativa, mediante os seus rizomas con bulbiños, de dispersión principalmente antropócora, por medio do transporte de substratos contaminados (residuos de xardinaría, traslado de terras contaminadas, etc.).