cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sistema de escrita
Terminoloxía básica
Os sistemas de escrita son sistemas conceptuais, como tamén o son as linguas ás que se refiren. Os sistemas de escrita poden ser considerados como completos cando son capaces de representar toda a extensión dos significados expresados pola lingua falada.
Historia dos sistemas de escrita
miniatura|100px|Algúns dos símbolos do sistema de escrita Jiahu.
Os sistemas de escrita foron precedidos pola protoescrita, sistemas ideográficos e/ou símbolos mnemotécnicos. Os exemplos mellor coñecidos son:
A invención dos primeiros sistemas de escrita coincide aproximadamente co comezo da Idade de Bronce, no Neolítico tardío a finais do 4º milenio AC. A escrita cuneiforme do sumerio arcaico e os xeróglifos exipcios son considerados comunmente como os sistemas de escrita máis antigos, os dous xorden dos seus ancestrais símbolos protoalfabéticos do período 3400-3200 AC cos primeiros textos coherentes arredor de 2600 AC. Está xeralmente aceptado que a escrita sumeria foi unha invención independente; porén se discute se a escrita exipcia desenvolveuse completamente independente da sumeria, ou se foi un caso de difusión cultural.
Hai un debate similar co Script chinés, que se desenvolveu arredor do 1200 AC.
Está xeralmente aceptado que os sistemas de escrita precolombianos de Mesoamérica (entre outros o scripts olmeca e maia) tiveron unha orixe independente.
Crese que o primeiro escrito baseado nun alfabeto consonántico apareceu antes do 2000 AC como unha representación da linguaxe desenvolvida polas tribos semitas da península do Sinaí. Moitos outros alfabetos actuais quer evolucionaron desta innovación, moitos a través do alfabeto fenicio, quer foron directamente inspirados polo seu deseño.
O primeiro alfabeto auténtico é o grego que representa vogais dun xeito consistente desde o 800 AC. O alfabeto latino, descendente directo do grego, é con moito o máis común dos sistemas de escrita en uso.
Clasificación funcional dos sistemas de escrita
Os principais intentos de clasificación son:
a) A clasificación de Diringer é demasiado simplista, con frecuencia considera incomparábeis as cinco categorías en que clasifica aos sistemas: pictográficos, ideográficos, analíticos de transición, fonéticos e alfabéticos.
b) Hill divide a escrita en tres categorías principais de análise lingüística, unha das cales inclúe discursos e non se considera como un sistema de escrita propio:
c) DeFrancis, nunha crítica da introdución de Sampson da escrita semasiográfica e os alfabetos trácicos (featural alphabets) , enfatiza a calidade fonográfica da escrita correcta: d) Faber categoriza a escrita fonográfica en dous niveis, lineal e codificado:
e) Daniels engade aos tres grandes grupos (logográficos, silábicos e alfabéticos) un cuarto grupo, o trácico:
Humberto Viola
Humberto Viola, nado en 1943 e finado en San Miguel de Tucumán o 1 de decembro de 1974, foi un militar arxentino.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita logográficos
As formas de escrita máis antigas que se coñecen foron primariamente de natureza logográfica, isto é, baseadas en elementos pictográficos e ideográficos.
Un logograma é un carácter escrito simple que representa unha palabra gramatical completa. A maioría dos caracteres chineses clasifícanse como logogramas.
Humberto Viola
Traxectoria
Foi asasinado pola organización guerrilleira Ejército Revolucionario del Pueblo. Foi atacado cando conducía o seu automóbil xunto coa súa esposa María Cristina Picón e as súas dúas pequenas fillas María Cristina de 3 anos e María Fernanda de 5 anos, no momento de chegar á casa dos seus pais. A súa filla María Cristina tamén foi asasinada en tanto que a súa filla María Fernanda resultou gravemente ferida.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita logográficos
Como cada carácter representa a unha palabra simple (ou, de xeito máis preciso, a un morfema), se necesitan moitos logogramas para escribir tódalas palabras dunha lingua. O vasto corpus de logogramas e a memorización do seu significado son as principais desvantaxes dos sistemas logográficos sobre os sistemas alfabéticos. Pola contra, como o significado é inherente ao símbolo, o mesmo sistema logográfico pode, en teoría, ser usado para representar diferentes linguas. Na práctica, isto é certo só para linguas fortemente relacionadas, como as linguas chinesas, pois as restricións sintácticas reducen a posibilidade de portabilidade dun certo sistema logográfico. O xaponés usa profusamente logogramas chineses no seus sistemas de escrita, tendo moitos dos signos os mesmos ou similares significados. Porén, as semánticas, e especialmente a gramática, son o suficientemente distintas como para que un texto chinés longo sexa ilexíbel para un lector xaponés sen coñecementos básicos de gramática chinesa, se ben frases curtas e concisas como os signos e as cabeceiras das novas dos xornais son moito máis fáciles de comprender.
Humberto Viola
Traxectoria
No parte de guerra da Compañía de Monte Ramón Rosa Jiménez do ERP, que executou o atentado, descríbense os feitos deste xeito:
Sistema de escrita
Sistemas de escrita logográficos
Mentres que a maioría das linguas non usan totalmente sistemas logográficos, moitas usan algúns logogramas. Un bo exemplo de logogramas occidentais modernos son os números hindú-arábicos – calquera que use estes símbolos entende o que significa 1 independentemente que lle chame un, one, eins, uno, yi, ichi, ehad, ena ou jedan –. Outros logogramas occidentais amplamente estendidos son o símbolo e comercial & usado en lugar da conxunción e, a arroba @ usada en moitos contextos como o informático, o símbolo do tanto por cento %, e moitos símbolos de moedas como o dólar ($), o euro (€), a libra (£), o ien (¥) etc.
Humberto Viola
Recordo da Cámara dos Deputados
Ao cumprirse 30 anos do asasinato a Cámara dos Deputados da Nación realizou un minuto de silencio en recordo do asasinato do Capitán Viola e a súa filla María Cristina Viola.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita logográficos
O máis importante (e, e certa medida, o único supervivente) dos sistemas de escrita logográficos modernos é o Chinés, cuxos caracteres foron ou son usados, con distintos graos de modificación, en Chinés, Xaponés, Coreano, Vietnamita, e outras linguas do Sueste asiático. Os xeróglifos do Exípcio Antigo e o sistema de escrita maia son tamén sistemas cunhas certas características logográficas, aínda que tamén estableceron características fonéticas e non teñen un uso cotián.
Sistemas de escrita silábicos
Así como os sistemas de escrita logográficos usan un único símbolo para unha palabra enteira, un silabario é un conxunto de símbolos escritos que representan (ou aproximan) sílabas, as cales forman palabras. Tipicamente, un símbolo dun silabario representa un son consonántico seguido dun son vogálico, ou un son vogálico só.
Nun silabario auténtico non hai semellanza gráfica sistemática entre caracteres fonéticos relacionados (aínda que algúns teñen semellanza gráfica entre as vogais). Isto é, os caracteres para os sons /ke/, /ka/ e /ko/ non teñen unha semellanza que indique o seu son común "k" (oclusivo velar sordo). Sistemas máis recentes incorporan un sistema de signos variábel, como o silabario cree, no que un símbolo representa unha consoante e mediante a súa rotación ou desprazamento se denota a vogal que o acompaña.
Outro tipo de sistema de escrita con símbolos lineais silábicos sistemáticos é o abugida, do que se fala máis adiante.
Os silabarios son os sistemas que mellor se adaptan a linguas cunha estrutura silábica relativamente simple, como o xaponés. Pola contra, a lingua inglesa permite estruturas silábicas complexas, cunha cantidade relativamente grande de vogais e grupos consonánticos complexos, que fai pesada a escrita de palabras inglesas cun silabario. Para escribir en inglés usando un silabario, cada posíbel sílaba debería ter un símbolo distinto e, mentres que o número de posíbeis sílabas en xaponés non é máis de cincuenta ou sesenta, en inglés habería milleiros.
Outras linguas que usaban ou usan silabarios auténticos son o grego micénico (lineal B) e as linguas nativas americanas como o cherokee. Algunhas linguas do Antigo Oriente usaban formas de cuneiforme, que é un silabario con algúns elementos non silábicos.
Sistemas de escrita segmentarios: Alfabetos
Un alfabeto é un pequeno conxunto de letras — símbolos básicos da escrita — cada unha das cales representa aproximadamente ou representaba historicamente un fonema dunha lingua falada. A palabra alfabeto deriva de alfa e beta, as dúas primeiras letras do alfabeto grego.
Nun alfabeto fonolóxico perfecto, os fonemas e letras serían correspondentes en dúas direccións: un escritor podería predicir a pronuncia da palabra de acordo coa escrita, e un falante podería predicir a escrita da palabra de acordo coa pronuncia. Cada lingua posúe regras xerais que gobernan a asociación entre letras e fonemas, mais, dependendo da lingua, tales regras poden ou non seren consistentemente seguidas.
Henry Purcell
Henry Purcell (pronunciado /ˈpɜ:səl/ ou /pársel/), nado en Londres cara o 10 de setembro de 1659 e finado na mesma cidade o 21 de novembro de 1695, foi un compositor inglés do Barroco. Considerado un dos mellores compositores ingleses de todos os tempos, incorporou á súa música elementos estilísticos franceses e italianos, xerando un estilo inglés propio de música barroca.
Traxectoria
Henry Purcell naceu en Londres, no condado de St. Ann's Lane, Westminster. O seu pai, tamén chamado Henry Purcell, foi cabaleiro da Capela Real e cantou na coroación do rei Carlos II de Inglaterra. Foi o maior de tres irmáns, dos cales o menor, Daniel Purcell (falecido en 1717), foi tamén un prolífico compositor. Tras a morte do seu pai, en 1664, Henry Purcell quedou baixo a custodia do seu tío Thomas Purcell (finado en 1682). O seu tío Thomas era así mesmo cabaleiro da Capela Real e xestionou a admisión de Henry como membro do coro. Henry estudou primeiro con Henry Cooke, mestre dos nenos, e logo con Pelham Humfrey, sucesor de Cooke.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita segmentarios: Alfabetos
Alfabetos perfectamente fonolóxicos son de fácil aprendizaxe e uso, e as linguas que o teñen (por exemplo, o finés) posúen moitas menos barreiras á alfabetización que linguas como o inglés, que ten un sistema moi complexo e irregular. Como as linguas xeralmente se desenvolven independentemente dos seus sistemas de escrita, e na maioría das veces os sistemas de escrita foran importados de linguas con estruturas bastante diferentes, o grao en que as letras dun alfabeto corresponden aos fonemas varían grandemente dunha lingua a outra, ou incluso dentro dunha mesma lingua. Actualmente, os lingüistas teñen inventado sistemas de escrita para linguas orais, a meta xeralmente ten sido producir alfabetos perfectamente fonolóxicos.
Sistemas de escrita consonánticos: Abjads
miniatura|A palabra abjad escrita en [[Lingua árabe|árabe]]
Henry Purcell
Traxectoria
Dise que Purcell comezou a compor cando tiña só nove anos, pero a primeira obra que pode ser identificada con certeza como da súa autoría é Ode for the Kings Birthday ("Oda para o aniversario do rei"), escrita en 1670. Despois da morte de Humfrey, Purcell continuou os seus estudos con John Blow, entanto que asistía á escola de Westminster. En 1676 foi nomeado axudante organista da abadía de Westminster.
En 1679 escribiu varias cancións para Choice Ayres, Songs and Dialogues ("Aires, cancións e diálogos elixidos"), de John Playford, e tamén un himno de nome actualmente descoñecido para a Capela Real. Grazas a unha carta escrita por Thomas Purcell, sabemos que o himno foi escrito para a excepcional voz do reverendo John Gostling, daquela en Canterbury, pero posteriormente cabaleiro da Capela do Rei. Purcell escribiu moitos himnos en diferentes momentos para esta extraordinaria voz, un baixo profundo, que se sabe que tiña unha tesitura de polo menos dúas oitavas completas, desde re2 ata re4. Coñécense datos dalgúns destes himnos; poida que o exemplo máis salientable sexa They that go down to the sea in ships ("Os que se afunden no mar en barcos"), composto en agradecemento por un providencial salvamento dun naufraxio sufrido polo rei no estreito de Solent. Gostling, que acompañaba o rei nesa ocasión, reuniu varios versos dos salmos en forma de himno e pediulle a Purcell que compuxese a música. A obra resulta aínda hoxe dunha interpretación moi difícil, incluíndo unha pasaxe que atravesa toda a tesitura da voz de Gostling.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita consonánticos: Abjads
Todos os abjads coñecidos (excepto talvez o tifinagh) pertencen á familia de escritas semíticas, e derivan do abjad linear setentrional. A razón para iso é que as linguas semíticas e as relacionadas linguas bérberes posúen unha morfoloxía que torna a denotación das vogais redundante na maioría dos casos.
Henry Purcell
Traxectoria
En 1680, John Blow, organista da abadía de Westminster desde 1669, renunciou ao seu cargo en favor de Henry Purcell, quen nesa data tiña 22 anos. miniatura|Partitura de Dido and Eneas. En 1682 Purcell casou con Frances Purcell e ao ano seguinte foi nomeado organista da Capela Real e construtor dos órganos reais. Purcell, daquela, dedicouse enteiramente á composición de música sacra, e durante seis anos restrinxiu a súa conexión co teatro. Con todo, durante a primeira parte daquel ano, probablemente antes de asumir o cargo, produciu dous importantes traballos para as táboas: a música para Theodosius, de Nathaniel Lee, e para Virtuous Wife ("A esposa virtuosa"), de Thomas D'Urfey.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita consonánticos: Abjads
Algúns abjads (como o árabe e o hebraico) possúen marcacións para vogais, mais apenas as usan en contextos especiais, como no ensino. Muitas escritas derivadas dos abjads estenderan seus inventarios engadindo vogais, tornándose así alfabetos completos; o caso máis famoso é o do alfabeto grego, derivado do abjad fenício. Iso ocorreu na maioría das veces en que un abjad foi adoptado por unha lingua non semítica.
Henry Purcell
Traxectoria
En 1689, Purcell compuxo a ópera Dido and Aeneas ("Dido e Eneas"), que constitúe un importante fito na historia da música dramática inglesa coa famosa aria Dido's Lament ("O lamento de Dido"), e máis tarde algunhas outras semióperas, como The Fairy Queen ("A raíña das fadas"). Dido and Eneas foi escrita segundo un libreto de Nahum Tate, quen o desenvolveu por petición do profesor de baile Josiah Priest.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita consonánticos: Abjads
O termo abjad provén da antiga orde das consoantes do alfabeto árabe; alif, bá, jim, dál; porén esa palabra pode ter as súas raíces no fenicio ou no ugarítico.
Henry Purcell
Traxectoria
Purcell morreu o 21 de novembro de 1695 á idade de 36 anos, no cume da súa fama. Pouco despois, a súa esposa compilou varias das súas obras, que se publicaron en dous famosos volumes: Orpheus Britannicus I (1698) e II (1702).
Sistema de escrita
Sistemas de escrita consonánticos: Abjads
A palabra abjad aínda é usada para nomear o alfabeto en árabe, malaio e indonesio.
Henry Purcell
Traxectoria
Foi enterrado na abadía de Westminster, debaixo do órgano que tanto tempo tocou. O seu epitafio di: "Aquí xace o honorable Henry Purcell, quen deixou esta vida e foi a ese único lugar bendito onde a súa harmonía pode ser superada".
Sistema de escrita
Sistemas de escrita con vogal inherente: Abugidas
Así, nun abugida non hai ningún símbolo para "k", mais si un para "ka" (se "a" for a vogal inherente), e "ke" é escrito modificando o símbolo de "ka" de tal maneira como alguén modificase "la" para se tornar "le". En moitos abugidas a modificación é a adición dun símbolo vocálico, mais outras posibilidades son imaxinábeis (e usadas), tales como a rotación dun símbolo básico, adición de diacríticos e outras.
O contraste obvio é cos silabarios, que posúen un símbolo distinto para cada sílaba posíbel, e os símbolos para cada sílaba non posúen ningunha similitude gráfica sistemática. A similitude gráfica cos silabarios ven do feito de que a maioría dos abugidas derivan dos abjads, as consoantes formaran símbolos coa vogal inherente, sendo os símbolos vocálicos marcacións engadidas dentro do símbolo básico.
Henry Purcell
Obra
miniatura|Portada da segunda edición do Orpheus Britannicus, colleita das cancións de Henry Purcell. Londres, 1706 A súa obra recibiu a influencia dos estilos inglés, a través do seu pai e do seu tío; francés, xa que os seus mestres estudaran alí; e italiano, pola grande exposición que tivo a esta escola debido ao grande pulo da música italiana que se produciu desde 1680.
Sistema de escrita
Sistemas de escrita con vogal inherente: Abugidas
A escrita etíope é un abugida, a pesar de que as modificacións nese sistema non son enteiramente sistemáticas. Os silabarios dos aborixes canadenses poden ser considerados abugidas, inda que raramente son tidos como tales. O maior grupo de abugidas é a familia bráhmica de escritas, que inclúe case todos os sistemas de escrita usados na India e no Sueste asiático.
Henry Purcell
Obra
O catálogo de Henry Purcell componse de 860 obras, que se adoita clasificar en catro grupos:
Sistema de escrita
Sistemas de escrita trácicos
miniatura| O himno A Elbereth Gilthoniel escrito en [[Tengwar por J. R. R. Tolkien na súa novela O Señor dos Aneis.]] Un script trácico representa detalles máis finos que un alfabeto. Os símbolos non representan fonemas completos, senón os elementos (trazos) que forman os fonemas, como a sonorización ou o seu lugar de articulación. Teoricamente cada trazo podería ser escrito cunha letra distinta; e abjads e abugidas, ou mesmo os silabarios, poderían ser trácicos, pero o único sistema prominente desta clase é o coreano hangul. En hangul, os símbolos trácicos se combinan para formar letras alfabéticas, e a unión destas forman bloques silábicos, de tal xeito que neste sistema se combinan tres niveis de representación fonolóxica. Moitos académicos, como John DeFrancis, rexeitan esta clase de escrita, ou polo menos etiquetar ao hangul como tal. O script coreano é un conciso script creado por instruídos expertos, ao que Daniels chama unha "sofisticada escrita artificial".
Son sistemas trácicos algunhas escritas taquigráficas e aqueles sistemas creados por aficionados e escritores de ficción como o Tengwar, creado por J. R. R. Tolkien. Nestes sistemas artificiais, moitos dos trazos de avanzado deseño gráfico corresponden a propiedades fonolóxicas. A unidade básica de escrita destes sistemas pode representar desde fonemas ata palabras. Tense amosado que mesmo o script latino ten subcaracteres trácicos
Sistemas de escrita ambiguos
A maioría dos sistemas de escrita non son puramente dun tipo. Como xa se mencionou, os sistemas logográficos teñen compoñentes fonéticas, ben a través das liñas dun silabario, como no chinés ("logosilábico"), ou ben dun adjab, como no exípcio ("logoconsonático").
Outras escritas, porén, son claramente ambiguas. Os semisilabarios paleohispánicos foron silábicos para as consoantes oclusivas como p, t, k, mais eran alfabéticos para as outras consoantes. Nalgunhas versións, as vogais eran escritas redundantemente despois das letras silábicas, de acordo cunha ortografía alfabética. O cuneiforme persa antigo era similar; de 23 consoantes (incluído o carácter nulo), sete eran completamente silábicas, trece puramente alfabéticas, e para as outras tres había unha letra para /Cu/ e outra tanto para /Ca/ como /Ci/. Porén, todas as vogais eran escritas, a pesar de todo, de maneira manifesta; como nos abugidas bráhmicos nos que a letra /Ca/ usábase para unha consoante simple.
O Zhùyīn fúhào, script fonético resumido para o chinés, divide as sílabas en dous ou tres caracteres fonéticos máis que en consoantes e vogais. O similar Pahawh Hmong é equivalente a un abugida pero coas funcións de consoante e vogal invertidas. Outros scripts están a medio camiño dos alfabetos abjad e abugida polo que pode haber desacordo en como terían que ser clasificados.
Clasificación gráfica dos sistemas de escrita
miniatura|A letra G escrita no sistema non lineal [[braille]] Se cadra, a primeira distinción que se fai ao clasificaren graficamente os sistemas de escrita sexa a linealidade. Os sistemas lineais son aqueles nos que os caracteres están compostos de liñas, como o alfabeto latino e os caracteres chineses. Estes últimos considéranse lineais cando se escriben con bolígrafo ou pluma ou son fundidos en bronce. Analogamente, os xeróglifos exipcios ou os glifos maias foron con frecuencia representados con formas lineais, mais en contextos formais foron esculpidos en baixorrelevo. Os exemplos máis antigos de escrita son lineais: a escrita sumeria cara ao 3.300 AC era lineal, inda que os seus descendentes cuneiformes non o foron. Pola contra, os sistemas non lineais como o braille, non están compostos de liñas, calquera que sexa o instrumento usado para escribilo.
A escrita cuneiforme foi probabelmente a primeira non lineal. Os seus glifos formábanse pola presión da punta dun xunco na arxila húmida, no canto de trazar co xunco liñas na arxila como se facía inicialmente. O resultado foi unha radical transformación da aparencia da escrita.
O sistema braille é unha adaptación non lineal do alfabeto latino que abandonou completamente as formas latinas. As letras están compostas de puntos en relevo sobre o soporte da escrita, que pode ser coiro (o material orixinal usado polo seu inventor Louis Braille), papel duro, plástico ou metal.
Hai tamén adaptacións non lineais transitorias do alfabeto latino, incluíndo o código Morse, o alfabeto manual de varias linguas de sinais, e o semáforo, no que as bandeiras ou as barras semafóricas se colocan formando ángulos preestablecidos. Así a todo, se se define a escrita como un medio potencialmente permanente de gravar información, entón estes sistemas de ningún modo poden ser cualificados como escrita pois os símbolos desaparecen tan pronto como son usados.
Direccionalidade
miniatura|400px|Dirección dos sistemas de escrita mundiais.
Os scripts poden ser clasificados tamén segundo a dirección na que se efectúa a escrita. Os xeróglifos exipcios escribíanse indistintamente de esquerda a dereita ou de dereita a esquerda, cos glifos humanos e de animais mirando ao comezo da liña. Os primeiros alfabetos puideron ser escritos en múltiples direccións, horizontalmente (de esquerda a dereita ou de dereita a esquerda) ou verticalmente (en sentido descendente). O Bustrófedon é un sistema que cambia alternativamente de dirección ao mudar de liña.
O alfabeto grego e os seus sucesores estableceron como patrón a dirección de esquerda a dereita en sentido descendente na páxina. Outras escritas, como a árabe e a hebrea, adoptaron a dirección contraria, de dereita a esquerda. Os scripts que incorporan os caracteres chineses foron escritos tradicionalmente en sentido descendente vertical enchendo a páxina de dereita a esquerda, pero hoxe en día se escriben con frecuencia de esquerda a dereita, en sentido descendente na páxina, debido, entre outras razóns, á influencia da cultura occidental e ás limitacións técnicas de adaptación aos formatos de documento electrónico máis populares.
O alfabeto Uighur e os seus descendentes son únicos en seren escritos en sentido vertical descendente, de esquerda a dereita da páxina; esta dirección orixinouse a partir da ancestral dirección da escrita semítica ao rotar a páxina 90º no sentido contrario ao das agullas do reloxo para conseguir unha aparencia semellante á da escrita vertical chinesa. Algúns scripts usados en Filipinas e Indonesia, como o Hanunó'o, tradicionalmente se escriben afastando as liñas do escritor en sentido vertical ascendente, mais se len horizontalmente de esquerda a dereita.
Sistemas de escrita nos ordenadores
miniatura|O punto de código en [[Unicode do símbolo internacional da reciclaxe é U+277B]] Xeralmente, nos ordenadores e nos sistemas de telecomunicacións non se codifican os sistemas de escrita como tales, pero os grafemas e outras unidades similares que son necesarios para o procesamento de texto se representan por "caracteres" que se manifestan tipicamente en forma cifrada. Hai moitos estándares diferentes de cifrado, como o ISO/IEC 8859-1 (orientado ao script latino), os caracteres CJK (chinés, xaponés, coreano), e o texto bidireccional. Hoxe, moitos de tales estándares están redefinidos nun estándar colectivo, o ISO/IEC 10646 ou UCS (Universal Character Set), e no moi semellante e máis expandido Estándar Unicode. Ambos englóbanse xeralmente baixo a denominación Unicode. En Unicode, a cada carácter dun sistema de escrita de calquera lingua, se lle asigna (simplificando lixeiramente) un número único de identificación, coñecido como número ou punto de código (code point). Os sistemas operativos usan o punto de código para buscar os caracteres no arquivo de fontes de letra, de tal xeito que os caracteres poidan ser vistos na pantalla ou no papel.
O dispositivo máis común para a escrita por medio do ordenador é o teclado. Cada tecla está asociada cun código estándar que o teclado envía ao ordenador cando se preme nela. Mediante o uso simultáneo dunha tecla alfabética e outra especial como as teclas Ctrl, Alt, Shift e AltGr, xéranse máis códigos de caracteres que son enviados á CPU. O sistema operativo intercepta e converte eses sinais nos caracteres axeitados e envíaos, xunto cos códigos convertidos, á aplicación de software activa, que busca o glifo apropiado no arquivo de fonte activo e require do sistema operativo a súa visualización na pantalla.
La Ciudad del Cabe
La Ciudad del Cabe foi un periódico editado en Monforte de Lemos en 1902.
Historia e características
Subtitulado Periódico Literario, apareceu o 1 de febreiro de 1902. Nun principio publicábase cada catro días, e a partir do número 9 cada cinco. Dirixido por Eumenio Rodríguez Rodríguez. Tiña as seccións “Noticias generales”, “Sección local”, “Anuncios”, “Reflexiones”, “Calendaresco”, “Aberraciones” e “Croniquilla”. Entre os seus colaboradores figuraron A. Lores, José Rodríguez Lence, Victoriano Rodríguez Gómez e José Castedo. Ocasionalmente publicaba o apartado “Curiosidades etimológicas”, onde se analizaban tratamentos ou topónimos. Editou a letra do himno anarquista, tradución de textos da obra Pensées de Blaise Pascal, poemas relixiosos e o soneto “Un retrato” de Camilo Serrano. Cesou a súa edición co número 20, o 30 de abril do mesmo ano.
Turun Filharmoninen Orkesteri
Historia
As orixes da orquestra remóntanse a 1790, cando se creou a Turun Soitannolliseen Seuraan (Sociedade Musical de Turku). En 1927 pasou a ser administrada polo goberno local. Actualmente, con 74 músicos é a quinta orquestra máis grande de Finlandia.
Directores honoríficos
Ao longo da súa longa historia, a Turun Filharmoninen Orkesteri nomeou a dous directores honorarios:
Río Cetina
O río Cetina é un curso fluvial do centro da Dalmacia (Croacia), que despois de percorrer uns 105 km desemboca no mar Adriático.
Percorrido
O Cetina nace na ladeira noroeste do monte Dinara a 385 m de altura. O manancial está preto da aldea homónima de Cetina, sita a 7 km ao norte da cidade de Vrlika. A uns 25 km forma o lago artificial de Peruča. O río pasa despois á rexión cárstica de Sinj. Toma logo dirección leste antes de retomar a dirección oeste cerca do macizo montañoso de Mosor. Acaba o seu curso no mar Adriático, non lonxe da localidade de Omiš, onde antes de desaugar forma un formidable canón.
A súa conca hidrográfica ocupa unha superficie duns 3.700 km². A pluviosidade media anual na conca é de 1.380 mm, o que permite un caudal medio do río de 105 m³/s.
Xeoloxía
As montañas que percorre forman parte dos Alpes dináricos; están constituídas de material sedimentario, principalmente calcarias, que datan do período cretáceo, pero hai tamén materiais do triásico e xurásico.
Explotación económica
A súa corrente é utilizada en varios lugares par producir enerxía hidroeléctrica. As súas augas son embotelladas como de Cetina.
Historia e arqueoloxía
miniatura|dereita|Desembocadura do Cetina en [[Omiš.]] Durante a Idade Media, o río serviu de fronteira entre o reino de Croacia e o reino de Serbia. O seu val foi unha ruta comercial importante que ligaba Bosnia e Hercegovina co litoral adriático.
Hai restos que indican que a agricultura na rexión remonta ao neolítico na parte alta do val do Cetina. Durante a Idade de Bronce, a zona posuía unha cultura particular. O río recibiu ofrendas durante a prehistoria, sobre todo preto da súa confluencia con o río Ruda, cerca da localidade de Trilj.
A zona estivo ligada aos Dálmatas, e acolleu unha fortificación romana en Tilurium, cerca da actual Trilj, que gardaba a entrada do val que conducía á capital provincial: Salona. Durante a Alta Idade Media, o río oficiaba de fronteiro entre os poderes romano-bizantinos e os eslavos. Xa, máis tarde, a inicios do século XVI, a zona foi conquistada polo Imperio Otomán.
Viñás, Santiago de Arriba, Chantada
Viñás é un lugar na parroquia de Santiago de Arriba, do concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 non tiña habitantes segundo datos do INE e do IGE.
Río Matachel
O Matachel é un río estremeño, afluente do Guadiana, no cal verte as súas augas despois de 124 km de percorrido. Destaca pola súa grande conca hidrográfica, que representa un 3,8 % do total da do Guadiana.
Curso
O Matachel nace na Serra Morena a 598 m de altitude, en Cortijo del Bruto, cerca de Azuaga, sendo a dirección xeral do seu percorrido lixeiramente SL-NO. O seu curso trancorre integramente na provincia de Badaxoz, na cal divide pola metade a comarca da Terra de Barros, na que conforma a principal corrente fluvial. No seu tramo final, o curso está regulado polos encoros de Alanje e Los Molinos. Desemboca nas proximidades das localidades de Don Álvaro e La Zarza, relativamente próximas a Mérida, a capital extremeña, a unha altura de 205 msnm. O caudal medio anual do río é de 99 hm³ (medición na presa de Los Molinos.
A conca do Matachel é de escaso desnivel, o que orixina un percurso e unha drenaxe sinuosa e densa, na que participan numerosos regatos estacionais. O clima mediterráneo, propio da zona marca grandes deferencias estacionais no seu caudal, até ser practicamente testemuñal no verán.
Afluentes
Os tributarios do Matachel son, en boa parte, regos estacionais. Destacan:
Fauna
Nas súas augas dáse o Anaecypris hispanica (en castelán jarabugo), endémico no Guadiana.
Ligazóns externas
Confederación hidrográfica do Guadiana.
Niklas Zennström
Traxectoria
Estudou enxeñería física e administración de empresas na Universidade de Uppsala. Comezou a súa carreira profesional en 1991 no operador de telecomunicacións Tele 2, e foi tamén directivo do portal everyday.com.
Con Janus Friis fundou en 2000, Kazaa, un programa de intercambio de arquivos baseado na tecnoloxía P2P, que se converteu dous anos despois no software máis descargado do mundo. Xuntos tamén estableceron en 2003 Skype, un programa que utiliza a teconoloxía VoIP, e que mercou EBay en 2005 por 2'6 mil millóns de dólares. Zennström permaneceu como director executivo de Skype ata outubro de 2007, porén un ano antes, en 2006 fundou a empresa de investimento, Atomico centrada no sector da tecnoloxía.
Zennström é un recoñecido regatista que navega iates das clases TP 52 e 72 mini e maxi. Co Rán II gañou a Fastnet Race en 2009 e 2011. Tamén gañou na súa clase na Regata Sydney-Hobart en 2009 e 2010 e o Campionato do Mundo 72 Mini Maxi en 2010, 2011 e 2013. Co máis pequeno Rán IV gañou en 2013 o Campionato do Mundo TP52.
Ben (álbum)
Ben é o segundo álbum de estudio de Michael Jackson. O álbum foi estreado o 4 de agosto de 1972, mentres Jackson era aínda membro do grupo The Jackson 5. O álbum recibiu críticas diversas dos críticos da época. Ben foi máis exitosa nas listas musicais do que fora o seu anterior traballo, acadando postos no Top Ten da Billboard 200. Internacionalmente, o álbum foi menos exitoso, cun número doce nas listas do Canadá, e entrando no top 200 en Australia e Francia.
Mundialmente, Ben vendeu 5 millóns de unidades. O álbum tivo un só sinxelo, titulado "Ben", que foi un éxito comercial nas listas musicias, acadando o número 1 das Billboard Hot 100, dando a Jackson o seu primeiro número 1 nesta clasificación. "Ben" tamén foi número 1 noutras listas do mundo. "Everybody's Somebody's Fool" estaba pensado para ser o segundo sinxelo do álbum, mais cancelouse por razóns sen especificar. Dúas das cancións foron recuperadas como parte do recompilatorio de 2009 Hello World: The Motown Solo Collection.
Monte Popomanaseu
miniatura Monte Popomanaseu é a montaña máis alta das Illas Salomón. Atópase en Guadalcanal ao leste do Monte Makarakomburu. Con 2335 metros, é o pico máis alto no Pacífico insular Sur, con exclusión de Nova Guinea e as súas illas satélite. En todo o Pacífico Sur non hai montaña máis alta até chegar as Andes en América do Sur. O cume é unha meseta. Ten grande importancia cultural para os pobos indíxenas e sostén un hábitat vital para moitas especies endémicas e restrinxidas a Guadalcanal.
Azuqueca de Henares
Azuqueca de Henares é unha cidade de Castela-A Mancha, pertencente á provincia de Guadalaxara. Na provincia, é o segundo en importancia, tras a capital, por poboación e desenvolvemento socioeconómico. Atópase situado no eixo industrial do Corredor do Henares, o que lle reportou un gran desenvolvemento.
Etimoloxía
Do árabe al-zuqayqa, que quer dicir corredoira ou pequena travesía, dando así, a entender a situación dunha aldea no paso do antigo camiño romano de Mérida a Zaragoza, o camiño que unía Toledo co nordés da península Ibérica e, posteriormente, da canellón real Galiana. . Tamén, o nome do lugar podería vir dado do árabe azouque, cuxo significado sería mercadillo, aínda que non hai certa constancia de que Azuqueca albergase nunca unha tradición comerciante.
Industrial
Sobre 90.000 metros cadrados, na zona industrial de Azuqueca, álzase a planta de Saint-Gobain Isover España,inaugurada en 1963, na que máis de 250 traballadores desenvolven o seu labor para producir ata 70.000 toneladas anuais de minerais. Aproximadamente outros 260 traballadores da compañía Verallia, dedicados á fabricación de envases de vidro, resultando unha capacidade de fusión superior a 20 toneladas por día, incluída a fibra de vidro e unha facturación superior aos 100 millóns de euros anuais.
A política de medio ambiente e saúde laboral implantada por Isover responde á preocupación do Grupo Saint-Gobain para a protección do home e do medio ambiente. como un obxectivo fundamental da súa actividade.
Adolfo Torrado Ozores
Adolfo Torrado Ozores, nado en 1842 e finado na Coruña o 26 de xullo de 1888, foi un político galego.
Traxectoria
Fillo de Ramón Torrado Bandín e Carmen Ozores Varela do pazo de Asadelos, en Rianxo. Na Restauración militou no Partido Liberal e foi elixido deputado a Cortes polo distrito de Carral nas eleccións de 1876 e volveu ser elixido deputado polo distrito de Santiago de Compostela en 1881 e polo de Corcubión nas eleccións de 1886.
Vida persoal
Casou con Emilia Atocha Mira e foi pai de Pedro Torrado Atocha.
José Carlos Lariño
José Carlos Lariño Fernández, nado en Pontevedra o 27 de outubro de 1941 e finado o 31 de decembro de 2020, foi un futbolista galego. Xogaba de defensa.
Traxectoria
Comezou a xogar ao fútbol aos 14 anos no Salcedo da súa cidade natal, Pontevedra. Despois de destacar nos xuvenís e no primeiro equipo, e de xogar varias veces coa selección galega xuvenil, fichou polo Deportivo da Coruña en marzo de 1960. Xogou cedido no Xuvenil de Terceira División os derradeiros partidos da tempada 1959/60, para tentar salvar a categoría, mais sen éxito.
Na tempada 1960/61 foi suplente no Deportivo, club co que debutou en partido oficial na tempada seguinte, o 24 de setembro de 1961, nun derbi contra o Celta de Vigo en Balaídos correspondente ao campionato de Segunda División. Xogou un total de 24 encontros esa campaña, na que o club coruñés se proclamou campión de Segunda e ascendeu a Primeira División.
Para a tempada 1962/63 saíu cedido ao Sporting de Gijón, de Segunda, onde xogou 19 partidos, tendo como compañeiros habituais na defensa a Florín e a Puente. Regresou á Coruña na parte final da tempada, debutando co equipo galego na máxima categoría da man do adestrador Lelé, na xornada 27, nun encontro en Riazor contra o Real Oviedo que rematou con vitoria deportivista (2–1). Ese ano o club coruñés descendeu a Segunda.
Foi pai do médico do Deportivo da Coruña, Carlos Lariño. Faleceu o derradeiro día de 2020, con 79 anos.
Fraga dos Cregos, Ribadeume, As Pontes de García Rodríguez
Fraga dos Cregos é un lugar da parroquia de Ribadeume no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Tiña 7 habitantes no ano 2014 segundo datos do IGE, dos cales 3 eran homes e 4 eran mulleres.
Seivane de Vilarente, Abadín
San Xoán de Seivane de Vilarente é unha parroquia do concello de Abadín, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE no ano 2004 tiña 240 habitantes, distribuídos en 8 entidades de poboación e 19 lugares, cunha densidade media de 45,3 hab./km². Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 207 habitantes, sendo 102 homes e 105 mulleres.
A poboación distribuíase do seguinte xeito: Cabanela (26), Cabaza (22), Fabega (9), A Pedrosa (36), O Rego das Pedras (12), Rieiro (34), A Touceira (27) e Vilaseñor (41).
Xentilicio
O seu xentilicio é vilarentino.
Xeografía
Ten unha superficie de 5,3 km². Limita coas parroquias de Moncelos, Baroncelle e Vilarente (as tres do concello de Abadín) e de San Martíño de Corvelle (concello da Pastoriza). Pertence ao arciprestado de Baroncelle. Entre os seus cumios destacan o Porto das Égoas (631 m) e Argán (585 m).
Patrimonio
Esta parroquia, o igual que as adxacentes é rica en cruceiros.
Parroquias de Abadín
miniatura|dereita|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abadín.
Perlora
miniatura|Perlora, en laranxa, dentro do concello de Carreño.
Perlora é unha parroquia das doce que compoñen o concello asturiano de Carreño. Segundo o INE en 2011 tiña 729 habitantes (351 homes e 378 mulleres).
Poboación
Entidades de poboación:
Os Cregos
O topónimo Os Cregos pode referirse a dous lugares de Galicia:
Camargo
O topónimo Carmargo pode referirse a:
Tamén pode referirse ao botánico Felisberto Cardoso de Camargo;
Ibn Hazm
Abu Muhammad `Ali ibn Ahmad ibn Sa`id ibn Hazm (en árabe: أبو محمد علي بن احمد بن سعيد بن حزم), coñecido como Ibn Hazm, nado en Córdoba o 7 de novembro de 994 e finado en Montíjar, Huelva, o 15 de agosto de 1063, foi un filósofo, teólogo, historiador, narrador e poeta hispanoárabe.
Circe
miniatura|280px|Circe ofrecendo a copa a Ulises, pintura de [[John William Waterhouse|Waterhouse,1891. Galería de arte de Oldham.]] Circe (Kírke, Κίρκη) foi unha bruxa mítica mencionada por Homero, que a considera unha deusa, filla do deus Helios e da ninfa Perseis (ou de Hécate, segundo outros). O seu irmán foi Eetes, rei da Cólquida (coñecido por gardar o vélaro de ouro) e a súa irmá foi Pasífae, a raíña de Creta.
Vivía na illa de Ea (Aeaea), de localización discutida, e cando Ulises chegou, Circe, que convertera ós seus compañeiros en porcos, sentiuse atraída polo heroe, ó cal conveceu de pasar un ano na illa. Cando quixo saír, ordenoulle agardar mentres ía ó submundo para consultar a Tiresias. Á súa volta, alertouno dos perigos que aínda lle agardaban e dixéronse adeus.
Segundo Hesíodo, tivo dous fillos con Ulises: Telégono e Casífone. Outra tradición di que tivo tres fillos: Agrio. Tamén se lle atribúen aventuras co rei latino Pico e con Xúpiter, con quen concibiu o deus Fauno.
Circe descrito por Homero
No gran poema épico da Odisea, escrita polo grego Homero, Circe encóntrase coa tripulación da nave do protagonista, Ulises cando desembarcan na illa de Ea. Vive nunha espléndida casa no centro, e está rodeada por animais salvaxes que non se comportan como tal, como leóns e lobos que ela mantén drogados para convertelos en animais domésticos. Ó ver os estraños, Circe deixa de lado o seu tear e convídaos para unha comida. A comida consiste nun prato típico grego: un guiso de carne con queixo, adozado con mel e regado con viño. Os convidados non son conscientes de que nas copas, ademais de viño, Circe puxera un das súas beberaxes máxicas e cando a beben acaban transformándose en porcos e logo son conducidos ás cortes, cheas de animais semellantes. Só Euríloco, que dirixía a expedición, se salva, porque sospeitaba das intencións de Circe, e non bebera do seu vaso. Euríloco marcha disimuladamente a buscar a axuda de Ulises e os poucos homes que quedaran vixiando o barco. Todos xuntos cruzan a illa para rescatar ós seus compañeiros. Polo camiño son interceptados por Hermes, enviado por Zeus, que os aconsella sobre cómo tratar coa bruxa. Dilles que hai unha planta de nome μῶλυ (moly), que serve como antídoto dos seus feitizos, pois obrigará a Circe a desencantar ós compañeiros. Tamén lle di a Ulises que quite a espada e, se Circe o convida a compartir a súa cama, que sexa moi coidadoso ou podería perder a súa masculinidade. Cando Ulises visita a Circe, seguiu tódolos consellos mais non lle foi fácil librarse dos encantos da bruxa e quedou na illa durante un ano. Antes de marchar, Circe, que coñece moi ben o mar, proponlle dúas rutas para regresar a Ítaca: navegando cara ás illas marabillosas Planctae, ou cruzando o Estreito de Messina enfrontándose ó remuíño de nome Caribdis.
Campos de Sport de El Sardinero
Os Campos de Sport de El Sardinero ou simplemente El Sardinero é un estadio municipal de fútbol, situado na cidade de Santander, en Cantabria (España), no barrio de El Sardinero.
Historia
O novo estadio construír en terreos contiguos aos do anterior e foi bautizado co mesmo nome. Foi inaugurado o 20 de agosto de 1988 polo entón alcalde de Santander Manuel Huerta, sendo o presidente do Racing Emilio Bolado. O encontro inaugural do estadio foi o partido disputado entre: Racing e Real Oviedo.
Á parte dos do Racing de Santander, este estadio acolleu os partidos da Selección de fútbol de Cantabria e tamén algúns da Selección de fútbol de España. Un deles da fase previa do mundial de Alemaña 2006, en que España gañou por 2-0. O último partido disputado foi o 4 de xuño de 2008 ante a Selección de fútbol dos Estados Unidos, partido de preparación para a Eurocopa 2008. España gañou por un gol a cero.
Características
250px|miniatura|Vista aérea dos Campos de Sport do Sardinero e do [[Palacio de Deportes de Santander|Palacio de Deportes.]] Este estadio pertence ao Concello de Santander e é aquí onde xoga o Racing de Santander como club senlleiro da cidade, e onde tamén están as súas oficinas e a súa tenda oficial.
Está situado xusto á beira do Palacio de Deportes de Santander e do Parque de la Vagada de las Llamas, xunto ás famosas praias do Sardinero. O acceso ao mesmo é directo tanto desde o centro da cidade a través do Túnel de Puertochico como desde fóra da mesma pola autovía S-20.
O estadio ten 5 tribunas (superiores) e 4 preferencias (inferiores) e unha zona detrás das esquinas de preferencia sur para os socios de equipos rivais. Os asentos das preferencias son brancos, mentres que os da tribuna son azuis, facendo honra á bandeira de Santander. Actualmente dispón de 22.124 localidades, todas elas de asento.
Adecuación a normativa UEFA
Coincidindo coa clasificación do Racing de Santander para a Copa da UEFA o club debeu acometer durante o verán de 2008 unha serie de reformas para cumprir cos requisitos mínimos indispensables para poder albergar encontros oficiais de carácter europeo.
Aínda que o estadio xa cumpría coa maioría destes requisitos, existiron outros que se deberon liquidar como eran:
El Día (La Plata)
El Día é un xornal de noticias arxentino que se edita na cidade de La Plata, provincia de Buenos Aires. Foi fundado o 2 de marzo de 1884.
O Crego
O topónimo O Crego pode referirse a varios lugares de Galicia:
Valdepeñas
Valdepeñas é unha cidade de España, situada na provincia de Cidade Real, dentro da Comunidade Autónoma de Castela-A Mancha. Comprende ademais do núcleo urbano, o barrio de Consolación a 11 km de distancia na A-4 dirección a Madrid, que se fundou na década de 1940 como núcleo de colonización de terras de labranza e as casas dos Baños del Peral a 7 km pola estrada de La Solana.
É cabeza do partido xudicial que agrupa ás localidades de Moral de Calatrava, Santa Cruz de Mudela, Viso del Marqués, Torrenueva, Castellar de Santiago e Almuradiel.
Etimoloxicamente o seu nome significa Val de penas, por estar situada nun amplo meandro do río Jabalón rodeado de cerros (somonte de Serra Morena que marcan o límite sur da chaira manchega xusto nesta localidade) e por abundar no seu subsolo a rocha calcaria.
Evan Ellingson
Evan Taylor Ellingson, nado en La Verne (California) o 1 de xullo de 1988, é un actor estadounidense de cine e televisión.
Co-protagonizou MAD TV, e despois tivo un papel regular na serie de televisión Titus. No 2004, Evan foi escollido para interpretar a Kyle Savage na sitcom producida por Mel Gibson Complete Savages, que foi cancelada despois da primeira tempada.
No 2007, Ellingson tivo un papel recorrente na sexta tempada de 24 como sobriño de Jack Bauer. No outono de 2007, Ellingson interpretou a Kyle Harmon en CSI: Miami, o fillo perdido do Tenente Horatio Caine (David Caruso). No cine, destaca a súa aparición no filme A decisión de Anna, no cal interpreta a Jesse Fitzgerald, o fillo de Sara Fitzgerald, que é interpretada por Cameron Diaz.