cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mustafa Kemal Atatürk
Traxectoria
miniatura|esquerda|upright|A casa onde naceu Atatürk na cidade [[Imperio Otomán|otomán de Salónica (Tesalónica na actual Grecia), agora un museo.]] miniatura|esquerda|upright|A casa reconstruída dos avós paternos de Atatürk, na aldea do [[Imperio Otomán|otomán de Kocacık (Kodžadžik na actual Macedonia do Norte)]] Atatürk naceu no barrio de Ahmet Subaşı nunha casa (conservada como museo) da rúa Islahhane (agora rúa Apóstolo Paulo) no barrio de Koca Kasım Pasha en Salónica (Selanik), Imperio Otomán (Tesalónica na actual Grecia). Os seus pais eran Ali Rıza Efendi, un oficial militar orixinario de Kodžadžik, secretario de títulos e comerciante de madeira, e Zübeyde Hanım filla dun campesiño turco. Só un dos catro irmáns de Mustafá sobreviviu á infancia, unha irmá chamada Makbule Atadan que morreu en 1956 os 71 anos. Segundo Andrew Mango, a súa familia era musulmá, turcofalante e precariamente de clase media. Crese por parte de algúns autores que o seu pai Ali Rıza era de orixe albanesa; porén, segundo Falih Rıfkı Atay, Vamik D. Volkan, Norman Itzkowitz, Müjgân Cunbur, Numan Kartal e Hasan İzzettin Dinamo, os antepasados ​​de Ali Rıza eran  turcos, que finalmente descenden de Söke na provincia de Aydin de Anatolia. Pénsase que a súa nai Zübeyde era de orixe turco, e segundo Şevket Süreyya Aydemir, era de ascendencia Yörük. Segundo outras fontes, era xudeu (Scholem, 2007) ou búlgaro (Tončeva, 2009). Debido á gran comunidade xudía de Salónica no período otomán, moitos dos opositores islamistas sentíanse molestos polas súas reformas e afirmaban que Atatürk tiña antepasados Dönmeh, é dicir, xudeus que se convertían ao islam publicamente, pero que seguían conservando en segredo a súa crenza no xudaísmo.
Nos seus primeiros anos, a súa nai animou a Atatürk a asistir a unha escola relixiosa, algo que fixo de mala gana e só brevemente. Máis tarde, baixo a dirección do seu pai, asistiu á Escola Şemsi Efendi (unha escola privada cun currículo máis laico). Cando tiña sete anos, o seu pai morreu. A súa nai quería que aprendese un oficio, pero sen consultala, Atatürk presentou o exame de acceso á Escola Militar de Salónica. (Selanik Askeri Rüştiyesi) en 1893. En 1896, matriculouse no Liceo Militar de Monastir (na moderna Bitola, Macedonia do Norte). O 14 de marzo de 1899 matriculouse na Academia Militar Otomá no barrio de Pangaltı no distrito de Şişli da capital otomá Constantinopla (a moderna Istambul) e graduouse en 1902 co grao de tenente. Máis tarde graduouse no Colexio Militar Otomán de Constantinopla o 11 de xaneiro de 1905.
Primeiros anos
miniatura|esquerda|upright|Atatürk o día da graduación na Academia de Guerra en 1905
Pouco despois da súa graduación, foi detido pola policía polas súas actividades antimonárquicas. Despois do confinamento durante varios meses, foi liberado só co apoio de Rıza Pasha, o seu antigo director da escola. Tras a súa liberación, Atatürk foi asignado ao quinto exército con base en Damasco como Capitán do Estado Maior en compañía de Ali Fuat (Cebesoy) e Lütfi Müfit (Özdeş). Uniuse a unha pequena sociedade revolucionaria secreta de oficiais reformistas dirixida polo médico militar Mustafa Elvan (Cantekin) chamado Vatan ve Hürriyet ("Patria e Liberdade"). O 20 de xuño de 1907, foi ascendido ao rango de capitán superior (Kolağası) e o 13 de outubro de 1907, foi asignado ao cuartel xeral do Terceiro Exército en Manastır. Ingresou no Comité de Unión e Progreso (CUP), que contaba con 322 membros, aínda que nos anos posteriores deuse a coñecer pola súa oposición e as súas frecuentes críticas ás políticas levadas a cabo pola dirección da CUP. O 22 de xuño de 1908, foi nomeado inspector dos ferrocarrís otománs na Rumelia Oriental (Doğu Rumeli Bölgesi Demiryolları Müfettişi). En xullo de 1908, xogou un papel na Revolución dos mozos turcos que tomou o poder do sultán Abdul Hamid II e restaurou a monarquía constitucional.
miniatura|upright|Atatürk (primeira fila, segundo dende a esquerda) cos observadores turcos otománs nas manobras do exército de [[Picardía en Francia, o 28 de setembro de 1910]]
Propoñía a despolitización no exército, proposta que non lle gustou aos dirixentes da CUP. Por iso, foi enviado a Tripolitania Vilayet (actual Libia, entón un territorio otomán) co pretexto de reprimir unha rebelión tribal cara a finais de 1908. Segundo Mikush, con todo, presentouse como voluntario para esta misión. En xaneiro de 1909, despois de reprimila a revolta regresou a Constantinopla.
En abril de 1909 en Constantinopla, un grupo de soldados comezou unha contrarrevolución. Atatürk foi fundamental para reprimir a revolta.
En 1910, foi chamado ás provincias otomás de Albania. Nese momento Isa Boletini dirixía revoltas albanesas en Kosovo, e tamén se produciron revoltas en Albania. En 1910, Atatürk reuniuse co lord albanés Eqrem Vlora, político, escritor e un dos delegados da Declaración de Independencia de Albania.
Máis tarde, no outono de 1910, estivo entre os observadores militares otománs que asistiron ás manobras do exército de Picardía en Francia, e en 1911, serviu no Ministerio de Guerra (Harbiye Nezareti) en Constantinopla por un curto período de tempo.
Guerra ítalo-turca (1911–12)
miniatura|upright|Atatürk (esquerda) xunto cun oficial militar otomán e forzas beduínas en [[Derna, Tripolitania otomá, 1912]]
En 1911, ofreceuse como voluntario para loitar na guerra ítalo-turca na Tripolitania otomá (actual Libia). Serviu principalmente nas áreas próximas a Derna e Tobruk. O exército invasor italiano tiña unha forza de 150.000 homes; opuxeronselles 20.000 beduínos e 8.000 turcos. Pouco antes de que o Italia lle declarase a guerra, moitas das tropas otomás en Libia foron enviadas á provincia otomá de Vilaia do Iemen para sufocar a rebelión alí, polo que o goberno otomán atopouse con escasos recursos para contrarrestar aos italianos en Libia. Gran Bretaña, que controlaba as provincias otomás de Exipto e Sudán, non permitiu que chegasen máis tropas otomás a Libia a través de Exipto. Os soldados otománs como Atatürk ían a Libia vestidos de árabes (arriscándose a ser encarcerados se as autoridades británicas en Exipto o notaban) ou nos escasos transbordadores dispoñibles (os italianos, que tiñan forzas navais superiores, controlaban efectivamente os itinerarios marítimos a Trípoli). Con todo, a pesar de todas as dificultades, as forzas de Atatürk en Libia lograron rexeitar aos italianos en varias ocasións, como na batalla de Tobruk do 22 de decembro de 1911.
Durante a batalla de Derna, os días 16 e 17 de xaneiro de 1912, mentres Atatürk asaltaba a fortaleza de Kasr-ı Harun, controlada polos italianos, dous avións italianos lanzaron bombas sobre as forzas otomás; unha acha de pedra calcaria dos entullos dun edificio danado impactou no ollo esquerdo de Atatürk, causándolle danos permanentes nos tecidos, pero non a perda total da vista. Recibiu tratamento médico durante case un mes; tentou, tras só dúas semanas, abandonar as instalacións sanitarias da Media Lúa Vermella pero cando a situación do seu ollo empeorou, tivo que volver e renovar o tratamento. O 6 de marzo de 1912, Atatürk converteuse en comandante das forzas otomás en Derna. Conseguiu defender e reter a cidade e a súa rexión circundante ata o final da guerra ítalo-turca, o 18 de outubro de 1912. Atatürk, Enver Bey, Fethi Bey e os demais comandantes militares otománs en Libia tiveron que regresar á Europa otomá tras o estalido das guerras dos Balcáns o 8 de outubro de 1912. Ao perder a guerra, o goberno otomán tivo que entregar Tripolitania, Fezzan e Cirenaica (tres provincias que forman a actual Libia) ao Reino de Italia mediante o Tratado de Lausana de 1912 asinado dez días despois, o 18 de outubro de 1912. Desde 1923, os historiadores prefiren denominar este tratado como "Tratado de Ouchy", en honra ao Castelo de Ouchy en Lausana onde se asinou, para distinguilo do posterior Tratado de Lausana de 1923 asinado entre os Aliados da primeira guerra mundial e a Grande Asemblea Nacional de Turquía en Ancara (entón coñecida como Angora).
Guerras dos Balcáns (1912-1913)
O 1 de decembro de 1912, Atatürk chegou á súa nova sede na península de Gallipoli e, durante a primeira guerra balcánica, participou no desembarco anfibio de Bulair, na costa de Tracia, ao mando de Binbaşı Fethi Bey, pero esta ofensiva foi rexeitada durante a batalla de Bulair pola 7ª División de Infantería de Rila o mando do xeneral búlgaro Georgi Todorov. que estaba baixo o mando do Cuarto Exército de Bulgaria mandado por Stiliyan Kovachev.
En 1913, foi nomeado agregado militar otomán de todos os estados balcánicos (a súa oficina estaba en Sofía, Bulgaria) e ascendido ao rango de caimacan o 1 de marzo de 1914. Durante a súa estancia en Bulgaria, coñeceu a Dimitrina Kovacheva, filla do xeneral búlgaro Stiliyan Kovachev (contra cuxas forzas loitara durante as guerras balcánicas), que acababa de terminar a súa educación en Suíza, durante un baile de Noitevella en Sofía e namorouse dela. Os dous bailaron no baile e comezaron a ter unha cita secreta nos días seguintes. Atatürk pediu dúas veces aos pais de Dimitrina o seu permiso para casar con ela (a segunda vez foi en 1915, durante a primeira guerra mundial) e foi rexeitada dúas veces, o que lle deixou unha tristeza de por vida.
Primeira guerra mundial (1914–18)
miniatura|upright|[[Cevat Çobanlı|Cevat Pasha e Atatürk no diario Tasvîr-i Efkâr do 29 de outubro de 1915]]
En 1914, o Imperio otomán entrou nas frontes de Europa e Oriente Medio da primeira guerra mundial aliado coas Potencias Centrais. A Atatürk encomendóuselle a tarefa de organizar e comandar a 19ª división adscrita ao quinto exército durante o desembarco dos británicos, franceses, australiano e neozelandeses, na batalla de Galípoli. Converteuse no comandante da primeira liña despois de anticipar correctamente onde atacarían os aliados, e mantivo a súa posición ata que estes fuxiron, converténdose en abril de 1915 no primeiro comandante otomán en vencer a un exército occidental dende as cruzadas. Despois da batalla de Gallipoli, Atatürk serviu en Edirne ata o 14 de xaneiro de 1916. A continuación, asignóuselle o mando do XVI Corpo do Segundo Exército e envióuselle á campaña do Cáucaso despois de que a masiva ofensiva rusa alcanzase cidades clave de Anatolia. O 7 de agosto, reuniu as súas tropas e montou unha contraofensiva. Dúas das súas divisións capturaron Bitlis e Muş, alterando os cálculos do comando ruso.
miniatura|upright|Atatürk con oficiais militares otománs durante a [[batalla de Gallipoli, Çanakkale, 1915]] Tras esta vitoria, o goberno do CUP en Constantinopla propuxo establecer un novo exército en Hejaz (Hicaz Kuvve-i Seferiyesi) e nomear a Atatürk para o seu mando, pero este rexeitou a proposta e este exército nunca se estableceu. En cambio, o 7 de marzo de 1917, Atatürk foi ascendido do mando do XVI Corpo ao mando xeral do Segundo Exército, aínda que o exército do Tsar retirouse pronto ao estalar a revolución rusa.
En xullo de 1917, foi nomeado ao mando do Sétimo Exército, substituíndo a Fevzi Pasha o 7 de agosto de 1917, que estaba baixo o mando do Grupo de Exércitos Yildirim do xeneral alemán Erich von Falkenhayn (despois de que as forzas británicas do xeneral Edmund Allenby capturaran Xerusalén en decembro de 1917, Erich von Falkenhayn foi substituído por Otto Liman von Sanders que se converteu no novo comandante do Grupo de Exércitos Yıldırım a principios de 1918.) Atatürk non se levaba ben co xeneral von Falkenhayn e, xunto con Miralay İsmet Bey, escribiu un informe ao gran visir Talaat Pasha sobre a pésima situación e a falta de recursos adecuados. na fronte palestina. Non obstante, Talaat Pasha ignorou as súas observacións e rexeitou a súa suxestión de formar unha liña defensiva máis forte cara ao norte, na Siria otomá (nas zonas das vilaias de Beirut, Damasco e Alepo), con turcos en lugar de alemáns ao mando. Tras o rexeitamento do seu informe, Atatürk renunciou ao Sétimo Exército e regresou a Constantinopla. Alí, encargáronlle a tarefa de acompañar ao príncipe herdeiro (e futuro sultán) Mehmed Vahideddin durante a súa viaxe en tren a Austria-Hungría e Alemaña. Mentres estaba en Alemaña, Atatürk visitou as liñas alemás na Fronte Occidental e concluíu que as Potencias Centrais pronto perderían a guerra. Non dubidou en expresar abertamente esta opinión ao káiser Guillerme II e aos seus xenerais de alto rango en persoa. Durante a viaxe de regreso, permaneceu brevemente en Karlsbad e Viena para tratamento médico.
miniatura|upright|Atatürk comandante do grupo de exércitos Eıldırım co [[título honorario (premio)|título honorífico de axudante de campo do sultán, en 1918]] Cando Mehmed VI converteuse no novo sultán do Imperio Otomán en xullo de 1918, chamou a Atatürk a Constantinopla, e despois de varias reunións nos meses de xullo e agosto de 1918, reasignouno ao mando do Sétimo Exército en Palestina. Atatürk chegou a Alepo o 26 de agosto de 1918, logo continuou cara ao sur ata o seu cuartel xeral en Nablus. O Sétimo Exército sostiña o sector central da primeira liña. O 19 de setembro, no comezo da batalla de Megiddo, o Oitavo Exército sostiña o flanco costeiro pero esboroou e Liman Pasha ordenou ao Sétimo Exército que se retirara cara ao norte co fin de impedir que os británicos realizasen un pequeno envolvemento no río Xordán. O Sétimo Exército retirouse cara ao río Xordán pero foi destruído polo bombardeo aéreo británico durante a súa retirada de Naplusa o 21 de setembro de 1918. Con todo, Atatürk logrou formar unha liña de defensa ao norte de Alepo. Segundo Lord Kinross, Atatürk foi o único xeneral turco que nunca sufriu unha derrota na guerra.
A guerra rematou co Armisticio de Mudros que foi asinado o 30 de outubro de 1918, e todas as tropas alemás e austrohúngaras do Imperio Otomán tiveron tempo suficiente para retirarse. O 31 de outubro, Atatürk foi nomeado ao mando do Grupo de Exércitos Yıldırım, en substitución de Liman von Sanders. Atatürk organizou a distribución de armas aos civís en Antep en caso de conflito defensivo contra os aliados invasores.
O último servizo activo de Atatürk no exército otomán foi organizar o regreso das tropas otomás que quedaban ao sur da liña defensiva. A principios de novembro de 1918, o Grupo de Exércitos Yıldırım foi disolto oficialmente, e Atatürk regresou, o 13 de novembro de 1918, a capital otomá, Constantinopla que se atopaba ocupada. Durante un tempo traballou na sede do Ministerio de Guerra (Harbiye Nezareti) en Constantinopla e continuou as súas actividades nesta cidade ata o 16 de maio de 1919. Ao longo das liñas establecidas da partición do Imperio otomán, os Aliados (forzas británicas, italianas, francesas e gregas) ocuparon Anatolia. A ocupación de Constantinopla, seguida da ocupación de Esmirna (as dúas maiores cidades otomás da época) provocou o establecemento do Movemento Nacional Turco e a guerra da independencia turca.
Guerra de Independencia de Turquía (1919-1923)
miniatura|upright|Atatürk (dereita) en Angora ([[Ancara) con İsmet Pasha (esquerda)]] O 30 de abril de 1919, Fahri Yaver-i Hazret-i Şehriyari ("Axudante de campo honorario da súa maxestade o sultán") Mirliva Atatürk foi asignado como inspector da inspección de tropas do Noveno Exército para reorganizar o que quedaba das unidades militares otomás e para mellorar a seguridade interna. O 19 de maio de 1919 chegou a Samsun. O seu primeiro obxectivo foi o establecemento dun movemento nacional organizado contra as forzas de ocupación. En xuño de 1919, publicou a circular de Amasya, declarando que a independencia do país estaba en perigo. Renunciou ao exército otomán o 8 de xullo e o goberno otomán emitiu unha orde de arresto contra el, pero Kâzım Karabekir e outros mandos militares activos na Anatolia Oriental seguiron o exemplo de Atatürk e recoñecérono como o seu líder.
As últimas eleccións ao parlamento otomán celebradas en decembro de 1919 deron unha ampla maioría aos candidatos da "Asociación para a Defensa dos Dereitos de Anatolia e Romanía" (Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti), encabezada por Atatürk, que permaneceu en Angora, agora coñecida como Ancara. O cuarto (e último) mandato do parlamento abriuse en Constantinopla o 12 de xaneiro de 1920. Foi disolto polas forzas británicas o 18 de marzo de 1920, pouco despois de que se adoptase o Misak-ı Millî ("Pacto Nacional"). Atatürk pediu unhas eleccións nacionais para establecer un novo Parlamento turco – a "Grande Asemblea Nacional" (GNA).- con sede en Angora. O 23 de abril de 1920, o GNA abriu con Atatürk como presidente; acto que levou o país a unha situación de diarquía. En maio de 1920, a loita polo poder entre os dous gobernos levou a unha sentenza de morte, en ausencia de Mustafa Kemal polos tribunais marciales turcos. Halide Edib (Adıvar) e Ali Fuat (Cebesoy) tamén foron condenados a morte xunto a Atatürk. miniatura|upright|esquerda|Nacionalistas destacados no [[Congreso de Sivas, de esquerda a dereita: Muzaffer (Kılıç), Rauf (Orbay), Bekir Sami (Kunduh), Mustafa Kemal (Atatürk), Ruşen Eşref (Ünaydın), Cemil Cahit (Toydemir), Cevat Abbas (Gürer)]] O 10 de agosto de 1920, o gran visir otomán Damat Ferid Pasha asinou o Tratado de Sèvres, dando así por finalizados os plans para a división do Imperio otomán, incluíndo as rexións que os cidadáns turcos consideraban o corazón do imperio. Atatürk declara traidores á dinastía otomá e insistiu na total independencia do país e na salvagarda dos intereses da maioría turca en "chan turco". Deste xeito convenceu ao GNA para que reunise un Exército Nacional que acabaría enfrontouse ao exército califal apontoado polas forzas de ocupación aliadas e tivo a tarefa inmediata de loitar contra as forzas armenias no fronte oriental e contra as forzas gregas que avanzaba cara ao leste desde Esmirna (hoxe coñecida como İzmir) que ocuparan en maio de 1919, na fronte occidental.
Os éxitos militares do GNA contra a República Democrática de Armenia no outono de 1920 e máis tarde contra os gregos foron posibles grazas á subministración constante de ouro e armamento aos kemalistas por parte dos bolxevique do goberno ruso a partir do outono de 1920.
miniatura|upright|Atatürk inspecciona as tropas turcas o 18 de xuño de 1922
Despois dunha serie de batallas durante a guerra greco-turca (1919-1922), o exército grego avanzou ata o río Sakarya, só oitenta quilómetros ao oeste do GNA. O 5 de agosto de 1921, Atatürk foi ascendido a comandante en xefe das forzas polo GNA. A seguinte batalla de Sakarya foi librada entre o 23 de agosto e o 13 de setembro de 1921 e rematou coa derrota dos gregos. Despois desta vitoria, o 19 de setembro de 1921, Atatürk recibiu o rango de mareşal (mariscal de campo) e o título de Gazi pola Grande Asemblea Nacional. Os aliados, ignorando o alcance dos éxitos de Atatürk, esperaban impoñer unha versión modificada do Tratado de Sèvres como un acordo de paz en Angora, pero a proposta foi rexeitada. En agosto de 1922, Atatürk lanzou un ataque total contra as liñas gregas en Afyonkarahisar na batalla de Dumlupınar, e as forzas turcas recuperaron o control de Esmirna o 9 de setembro de 1922. O 10 de setembro de 1922, Atatürk enviou un telegrama á Liga das Nacións indicando que a poboación turca estaba tan nerviosa que o Goberno de Ancara non sería responsable da conseguinte masacres que se puidesen producir.
Establecemento da República de Turquía
miniatura|upright|Unha caricatura británica de 1923 satirizando o goberno de Atatürk en Turquía A Conferencia de Lausana comezou o 21 de novembro de 1922. Turquía, representada por İsmet İnönü do GNA, rexeitou calquera proposta que comprometera a soberanía turca, como o control das finanzas turcas, as capitulacións, os estreitos e outras cuestións. Aínda que a conferencia fixo unha pausa o 4 de febreiro, continuou despois do 23 de abril centrándose principalmente nos temas económicos. O 24 de xullo de 1923, o Tratado de Lausana foi asinado polas Potencias co GNA, recoñecendo así a este último como o goberno legal de Turquía.
O 29 de abril de 1923 proclamábase a República de Turquía con Mustafa Kemal como o seu presidente, dende alí iniciou unha política de homoxeneización da poboación: intercambio de poboación con Grecia, persecución da lingua kurda; a reforma cultural: substitución do alfabeto árabe polo latino, reforma da educación e modernización das estruturas do estado: laicismo, código civil. Desde entón, o Día da República celébrase como festa nacional nesa data.
Foi reelixido nas urnas en 1927, 1931 e 1935, así mesmo no ano 1934 a Asemblea Nacional de Turquía concedeulle o título de Atatürk, que significa Pai dos turcos.
Presidencia
Co establecemento da República de Turquía, comezaron os esforzos para modernizar o país. O novo goberno analizou as institucións e constitucións de estados occidentais como Francia, Suecia, Italia e Suíza e adaptounas ás necesidades e características da nación turca. Destacando a falta de coñecemento do público sobre as intencións de Atatürk, a poboación turca estaba ilusionada: "Estamos volvendo aos días dos primeiros califas". Atatürk colocou a Fevzi Çakmak, Kâzım Özalp e İsmet İnönü en posicións políticas onde puidesen instituír as súas reformas. Aproveitou a súa reputación como un líder militar eficiente e pasou os anos seguintes, ata a súa morte en 1938, instituíndo reformas políticas, económicas e sociais. Ao facelo, transformou a sociedade turca que se percibía a si mesma como unha parte musulmá dun vasto imperio nun estado-nación moderno, democrático e secular. Isto tivo unha influencia positiva no capital humano porque a partir de entón, o que importaba na escola era a ciencia e a educación; O islam concentrábase nas mesquitas e lugares relixiosos.
Políticas internas
miniatura|Atatürk na cerimonia de apertura do ferrocarril [[Samsun-Çarşamba (1928)]] O obxectivo impulsor de Atatürk era a total independencia do país. Polo que clarou a súa posición respecto disto:
Dirixiu amplas reformas en aspectos sociais, culturais e económicos, establecendo a columna vertebral das estruturas lexislativas, xudiciais e económicas da nova República. Aínda que máis tarde foi idealizado por algúns como creador de reformas amplas, moitas das súas ideas reformistas xa eran comúns nos círculos intelectuais otománs a principios do século XX e foron expresadas máis abertamente despois da Revolución dos mozos turcos.
Atatürk creou unha bandeira para marcar os cambios entre o antigo réxime otomán e o novo republicano. Cada cambio simbolizábase como unha frecha nesta bandeira. Esta ideoloxía definitoria da República de Turquía coñécese como as "Seis Frechas", ou kemalismo. O kemalismo baséase na concepción de Atatürk do realismo e o pragmatismo. Os fundamentos do nacionalismo, o populismo e o etatismo definíronse baixo as seis frechas. Estes fundamentos non eran novos na política mundial nin, de feito, entre a elite de Turquía. O que os fixo únicos foi que estes fundamentos interrelacionados formuláronse explicitamente para as necesidades de Turquía. Un bo exemplo é a definición e aplicación do laicismo; o Estado laico kemalista difería significativamente dos Estados predominantemente cristiáns.
Xurdimento do Estado, 1923-1924
miniatura|upright|esquerda|Atatürk en 1923, con membros da orde [[Mevlevi, antes de que a súa expresión institucional pasase a ser ilegal e a súa logia derviche transformásese no Museo Mevlana. A Orde Mevlevi conseguiu se transformase nunha organización apolítica que aínda existe.]]
As anotacións do diario privado de Atatürk datadas antes do establecemento da república en 1923 demostran que cría na importancia da soberanía do pobo. Ao forxar a nova república, os revolucionarios turcos deron as costas á corrupción e decadencia que percibían na cosmopolita Constantinopla e a súa herdanza otomá. Por exemplo, denominou Ancara a nova capital do país e reformou o servizo postal turco. Outrora unha cidade de provincias no profundo de Anatolia, a cidade converteuse así no centro do movemento independentista. Atatürk quería un "goberno directo da Asemblea" e visualizou unha democracia representativa, soberanía parlamentaria, onde o Parlamento Nacional sería a fonte última de poder.
Nos anos seguintes, cambiou un pouco a súa postura; o país necesitaba unha inmensa reconstrución e o "goberno directo da Asemblea" non podía sobrevivir nunha contorna así. Os revolucionarios enfrontáronse aos desafíos dos partidarios do antigo réxime otomán, e tamén dos partidarios de ideoloxías máis novas como o comunismo e o fascismo. Atatürk viu as consecuencias das doutrinas fascista e comunista nas décadas de 1920 e 1930 e rexeitou ambas. Evitou a propagación en Turquía do goberno do partido totalitario que dominaba a Unión Soviética, Alemaña e Italia.
A súa política
A súa premisa coma gobernante foi a de aplicar unha extrema europeización e secularización da sociedade turca como medio máis rápido para converter ao país nunha potencia industrial moderna, polo que se ben por moita xente é considerado como o pai de Turquía, para moitos outros é visto coma un extremista secular que tratou de emular aos países europeos a toda costa.
O seu gran legado é o laicismo e uniformidade do país, imposto moitas veces pola forza. O Califato, o título co que eran investidos os Sultáns Otománs, foi abolido en marzo de 1924, ao igual que título de paşa, polo que Kemal volveu ser simplemente Mustafa Kemal. Pecháronse as madrasas (escolas teolóxicas islámicas), e a xaria (lei islámica) foi substituída por un código civil á semellanza do suízo e adoptáronse o Código Penal italiano e o Código de Comercio alemán.
Alentouse tamén a emancipación das mulleres, para o que se redactaron un conxunto de leis. Mustafa Kemal casou en 1923 cunha muller educada en Occidente, Latife Uşşaki, de quen se divorciou en 1925. En decembro de 1934 deuse ás mulleres o dereito a voto e a ser escollidas coma membros do parlamento.
Kemal consideraba o fez, típico sombreiro otomán, un símbolo do feudalismo polo que ordenou a súa prohibición. Así mesmo tamén prohibiu o uso do velo polas mulleres, alentando a que os turcos usaran vestimentas occidentais, ao igual que o propio Kemal.
A representación visual da figura humana estaba prohibida no Imperio Otomán, conforme coa lei islámica. Kemal rompeu con esta norma, impulsando a creación de novas escolas artísticas para nenos e facultades de Belas Artes.
Tamén levantou a prohibición islámica sobre o alcohol.
O 24 de novembro de 1934 a Asemblea Nacional de Turquía aprobou a Lei en relación aos apelidos, segundo a cal tódolos cidadáns turcos debían adoptar un apelido, xa que ata entón so se usaba un nome seguido de referencias aos nomes dos país. A Asemblea Nacional asignou por unanimidade a Mustafa Kemal o apelido de Atatürk, que significa Pai ou antepasado turco.
Apeldoorn
Apeldoorn é unha municipalidade e unha cidade da provincia de Gueldria, arredor de 90 quilómetros ao sueste de Ámsterdan, no centro dos Países Baixos. A cidade de Apeldoorn ten de 136.208 habitantes (decembro de 2008). O municipio, que inclúe a suburbios como Beekbergen, Loenen ou Hoenderloo, ten máis de 155.000 habitantes.
Saa
O topónimo galego Saa pode referirse a:
Ciutadella de Menorca
miniatura|Rúa do centro de Ciutadella coa catedral ao fondo. Ciutadella de Menorca é un concello español situado no oeste da illa de Menorca, nas Illas Baleares. En 2020 tiña 30 588 habitantes, sendo o concello máis poboado da illa.
Situada no extremo oeste de Menorca, é a sede do bispado da illa. Rexentou a capitalidade da illa ata a ocupación inglesa en 1714. A finais do 2009 Ciutadella superou en número de habitantes a Maó, antes concello máis poboado de Menorca e no que se encontra o Consello Insular.
Clima
O clima de Ciutadella é de tipo mediterráneo, con veráns calorosos e invernos suaves e frescos. Dado que a illa de Menorca é a máis setentrional das Illas Baleares, as precipitacións son máis ou menos abundantes en todo o ano. En Ciutadella hai unha media de aproximadamente 600 mm anuais. Por atoparse na parte do oeste da illa, habitualmente sopran ventos que en inverno poden chegar aos 110 km/h. Ciutadella ten unha temperatura media duns 15 °C; en verán as temperaturas non superan os 35 °C nin baixan dos 4 °C en inverno. Moi ocasionalmente pode chegarse a temperaturas inferiores aos 2 °C.
Historia
miniatura|Ciutadella dende o aire. Ao longo dos séculos, os diferentes poboadores déronlle diversos nomes: Jamma, Nura, Minerva, Iamo, Iamona, Medina Minurka. Pero foi a partir do 1287, a raíz da incorporación de Menorca á cultura cristiá coa conquista de Afonso III, cando se impuxo o nome actual, topónimo que, etimoloxicamente, provén do latín civitatella, diminutivo de civitas (cidade). A pesar diso, este nome xa prevalecía entre a poboación romanizada e os mozárabes menorquinos anteriores á colonización realizada pola Coroa de Aragón. Actualmente denomínase Ciutadella de Menorca de xeito oficial (facendo un paralelismo con Palma de Mallorca) para non a confundir con outros topónimos.
O 9 de xullo de 1558 unha frota turca ao mando do almirante Pialí atacou a cidade, rendéndose os defensores ante as forzas otomás. Parte da poboación foi deportada baixo rescate a Istambul. A partir dese ano iniciouse unha lenta reconstrución da cidade que tivo o seu contrapunto o 1646 coa chegada á illa da peste. A dominación británica durante gran parte do século XVIII ocasionou a decadencia e a languidez da cidade, que perdeu a capitalidade da illa en beneficio de Maó.
Durante a guerra civil española Menorca permaneceu fiel ao Goberno do Fronte Popular. En 1939 tivo lugar a batalla de Menorca onde un grupo do bando nacional tomou Ciutadella e se enfrontou ao Exército Republicano de Maó.
Patrimonio
miniatura|Naveta des tudons. No concello consérvanse restos arqueolóxicos da cultura talaiótica. A construción máis coñecida é a Naveta des Tudons situada na estrada Ciutadella-Maó. En torno a ela sempre existiu unha famosa lenda sobre a carencia dunha das pedras da parte superior da nave. Trátase dun monumento funerario único pola súa tipoloxía. En Menorca sitúanse outras navetas de habitación como as de Son Mercè de Baix en Ferreries. Da época talaiótica é importante destacar tamén os restos do poboado de Son Catlar —coa súa muralla ciclópea—, Torre Vella, e as taules (singular taula), exclusivas de Menorca, de Torre Trencada e Torre Llafuda.
En datas recentes o Ministerio de Medio Ambiente de España incluíu a costa norte menorquina nos proxectos de futuros parques nacionais, provocando unha gran polémica entre os residentes da zona. O pleno do concello votou en contra da devandita resolución.
miniatura|[[Catedral de Ciutadella.]] Porto natural. Ciutadella posúe un pequeno porto natural, resgardado da tramontana. Unhas cantas veces ao ano prodúcese o fenómeno chamado rissaga, polo cal primeiro o nivel do mar perde altura e posteriormente unha onda sobe o nivel ata por enriba do orixinal, chegando a cubrir Es Pla e en ocasións causar danos ás embarcacións fondeadas no porto (en verán de 2006 houbo unha moi pronunciada que obrigou a pechar o porto durante varios días). Neste porto calan os buques de pasaxeiros e carga que unen a illa de Menorca con Mallorca e Barcelona, mediante liñas regulares das empresas Iscomar e Balearia, respectivamente. Recentemente se instalou un dique un pouco antes da bocana do porto, o cal permite o amarre de barcos de maior tamaño respecto aos que atracaban no interior do porto antano. O dique, ao estar en mar aberto, permite evitar a rissaga, aínda que xa houbo queixas sobre o seu funcionamento por que este dique non protexe abondo fronte a algúns ventos.
Rúas típicas. Ciutadella caracterízase tamén polas súas angostas rúas, con nomes curiosos como Que no passa (en galego, "Que non pasa") ou Ses Voltes ("As Arcadas") que empezan na Plaça Nova ou Plaça Espanya ("Praza Nova" ou "Praza España") e rematan na Catedral de Ciutadella; máis alá, en dirección ao Concello, está a Plaça des Born, dende onde se divisa o mencionado porto e onde se ergue un obelisco en conmemoración ao asalto turco do 9 de xullo de 1558 protagonizado polo almirante da frota otomán Pialí.
miniatura|Cala Pilar, Ciutadella. Praias. Un dos atractivos turísticos de Ciutadella reside nas súas numerosas praias. Na costa oeste da illa poden encontrarse numerosas urbanizacións en torno a calas pequenas como Cala Blanca ou Santandría. Chegando á costa sur, pasado o faro d'Artrutx, encóntrase Cala'n Bosch e Son Xoriguer, tamén urbanizadas, e máis alá, na zona virxe máis longa da costa sur, encóntrase Cala'n Turqueta, Son Saura, Es Talaier, Macarelleta e Macarella. Na costa norte, máis árida, golpeada pola tramontana en inverno, encóntranse a urbanizada Cala Morell, as virxes La Vall e El Pilar.
Demografía
O concello, que ten unha superficie de 186,34 km², contaba segundo o padrón municipal para 2017 do INE con 28 838 habitantes e unha densidade de 154,76 hab./km².
Poboación por núcleos
Poboación segundo o Padrón Continuo por Unidade Poboacional do INE.
Storhamar Hockey
O Storhamar Hockey é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Hamar (Noruega). Foi fundado en 1957 como Storhamar Hockeyteam, adoptando a súa denominación actual en 1998. Actualmente compite na GET-ligaen, a máxima categoría do hóckey sobre xeo noruegués, competición que gañou en seis ocasións.
Sarnia Cherie
Sarnia Cherie é o himno da illa de Guernsey, unha Dependencia da Coroa británica na Canle da Mancha.
En inglés
CHORUS
J. J. Watt
Justin James "J. J." Watt, nado o 22 de marzo de 1989 en Waukesha, Wisconsin, é un xogador profesional estadounidense de fútbol americano. Tras xogar a nivel universitario en Wisconsin foi seleccionado no décimo primeiro posto do Draft polos Houston Texans, onde actualmente xoga como defensive end.
Río Pexegueiro
A flora e a fauna fluvial foron alterados por mor da presenza humana, polo que a vexetación autóctona da ribeira quedou seriamente danada, sendo na actualidade meras canles de escoamento con apenas diversidade.
Tito Flavio Vespasiano
O nome de Tito Flavio Vespasiano pode referirse a:
Estellencs
250px|miniatura|Localización de Estellencs Estellencs é un concello das Illas Baleares. Esténdese por unha área de 13.39 km² onde no ano 2007 vivían 382 habitantes. Encóntrase na illa de Mallorca.
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
Jerry L. Ross
Jerry Lynn Ross, nado en Crown Point, Indiana, o 20 de xaneiro de 1948, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-61-B, STS-27, STS-37, STS-55, STS-74, STS-88 e STS-110.
Traxectoria
Ross graduouse en enxeñaría mecánica pola Universidade Purdue en 1970 e é máster na mesma materia pola mesma universidade en 1972. Foi seleccionado como astronauta pola NASA en maio de 1980, participando nas misións STS-61-B, STS-27, STS-37, STS-55, STS-74, STS-88 e STS-110 e pasando un total de 58,04 días no espazo.
Valeri Rozhdestvenski
Valeri Iliich Rozhdestvenski, nado en Leningrado o 13 de febreiro de 1939 e finado o 31 de agosto de 2011, foi un cosmonauta soviético que formou parte da misión Soiuz 23.
Traxectoria
Rozhdestvenski graduouse como enxeñeiro na Escola Militar Superior de Enxeñería da Armada en Pushkin 1961. Adestrouse como cosmonauta entre 1965 e 1967, participando na misión Soiuz 23 e pasando un total de dous días no espazo.
Produto interno
Definicións
Sexa V un espazo vectorial sobre un corpo K. En V, podemos definir a función binaria (denominada produto interno), que satisfai os seguintes axiomas:
onde u, v e w son vectores de V, e λ é un elemento de K.
A partir deses axiomas, é posíbel probar as seguintes consecuencias:
Outra definición que resulta de utilidade é a de semi-produto interno, que se define substituíndo a condición 4 da definición do produto interno pola seguinte: Cando se cumpre tal condicón, dise que o produto é non dexenerado. Ademais, todo produto interno é un semi-produto interno, xa que a condición 4 implica que o produto é non dexenerado.
Exemplos
O produto escalar sobre o espazo vectorial satisfai os axiomas do produto interno e é definido por:
Se f e g son dúas funcións, é posíbel definir o produto interno:
Aplicacións
A partir do produto interno, é posíbel definir os conceptos de ortogonalidade, norma e distancia entre vectores.
The Works (álbum de The Corrs)
The Works é o terceiro álbum recompilatorio da banda irlandesa The Corrs. Consiste nun triplo CD no que se recollen os principais sinxelos do grupo e tamén algúns temas que non foron editados como sinxelos.
Casacas vermellas
miniatura|Soldado británico coa casaca vermella sobre 1742. Casacas Vermellas foi o nome utilizado para referirse aos soldados do exército inglés entre os séculos XVII e XIX. Dise que a súa orixe se remonta ao xeneral inglés Oliver Cromwell que a utilizou por primeira vez no seu exército, ou ben foi utilizada polo exército privado da Compañía Británica das Indias Orientais durante os séculos XVII e XVIII. O nome viña de que o seu uniforme, tanto cerimonial como de batalla, consistía nunha casaca de cor vermella.
Os casacas vermellos foron probados en diversos conflitos, como as Guerras Napoleónicas, a Revolución Americana ou a Guerra Bóer.
José López Requejo
José López Requejo, foi un xornalista e político galego.
Traxectoria
miniatura|Anuncio de La Zarpa. Formou parte como secretario do Comité Provincial Agrario de Ourense desde 1916 e despois da Federación Agraria Provincial. Coa folga xeral de 1917 fuxiu a Portugal con Antonio Buján Pérez e foron detidos en Ribadavia á súa volta en xaneiro de 1918. Colaborou en La Raza (1918) e dirixiu La Zarpa (abandonou a dirección en 1926 por motivos de saúde, pero volveu dirixilo en 1928). Foi denunciado por inxurias por Marcial Ginzo Soto. Foi vicepresidente da Asociación da prensa de Ourense (1931).
Roberto Acuña
Roberto Miguel Acuña Cabello, nado en Avellaneda o 25 de marzo de 1972, é un futbolista arxentino nacionalizado paraguaio. Xoga de centrocampista e o seu actual equipo é o 12 de Octubre.
Alcumado El Toro debido á súa forza e presenza no centro do campo, pasou varios anos como profesional na Liga española, xogando no Real Zaragoza e no Deportivo da Coruña, sendo a segunda etapa desafortunada.
Traxectoria
De moi novo Acuña emigrou a Paraguai, onde comezou a xogar no Club Nacional en 1989. Despois de cinco anos, decidiu adquirir a cidadanía do país para xogar coa selección nacional, chegando a ser o segundo xogador que máis veces xogou na historia de Paraguai, só superado polo defensa central Carlos Gamarra.
Posteriormente, Acuña xogou catro tempadas na Arxentina, con Argentinos Juniors, Independiente e Boca Juniors, antes de trasladarse a Europa en 1997, onde foi contratado polo Real Zaragoza. Cos aragoneses foi un dos piares no centro do campo, axudando a conseguir a Copa do Rei en 2001 e anotando 20 goles en 5 tempadas, só en liga. Este mesmo ano conseguiu o premio ao Futbolista paraguaio do ano.
En consecuencia, Acuña chamou a atención do Deportivo da Coruña, que contratou ao xogador por cinco tempadas pagando 11 millóns de euros, a pesar de que tiña que cumprir unha sanción de cinco partidos da campaña anterior, na que o Real Zaragoza descendeu. Cos galegos, porén, nunca apareceu máis de 7 veces en liga durante a súa estadía, contando tamén coas lesións e as dúas cesións que sufriu (Elche CF e Al Ain).
Inicialmente Acuña retirouse en 2007, rematando a súa carreira en Paraguai xogando no Club Olimpia de Asunción. Porén, en 2009 saíu da inactividade firmando co Club Rubio Ñu.
Selección nacional
Defensa como Gamarra, Acuña participou en tres Mundiais de fútbol, participando en 97 partidos e marcando 5 goles.
Apareceu en tódolos partidos durante as tres edicións e foi o primeiro paraguaio en ser expulsado dun Mundial, despois de darlle un codazo a Michael Ballack no derradeiro minutos dos dezaseisavos de final, expulsado por dobre tarxeta amarela.
Yılmaz Güney
Yılmaz Güney, nado en 1937 e finado en París en 1984, foi un escritor, actor e director kurdo.
Traxectoria
Nado nunha vila próxima a Adana, no seo dunha familia kurda, estudou dereito e económicas nas universidades de Ancara e Istambul, pero aos 21 entrou en contacto cun feixe de directores novos entre os que estaba Atıf Yılmaz, que pretendía superar o cinema turco feito ata entón con outro que reflectise a realidade social do país. Yılmaz Güney traballou primeiro como asistente de Atıf Yılmaz ata que se consagrou como actor, un dos máis recoñecidos da época.
En 1961 foi condenado a 18 meses de prisión acusado de escribir unha novela comunista, en 1965 comeza a dirixir, en 1968 forma a súa propia produtora, Güney Filmcilik. Foi arrestado de novo en 1972. En 1981 foxe da prisión e establécese en Francia e en 1982 gaña o Festival de Cannes por O camiño. En 1984 morre no exilio en París, e ata 1992 non se permitiron os seus filmes en Turquía.
Gumersindo Buján Buján
Gumersindo Buján Buján, nado en Ribadavia en 1850 e finado en Barcelona o 4 de decembro de 1911, foi un avogado e xuíz galego.
Traxectoria
Foi xuíz de Primeira Instancia e Instrución de Corcubión (1886), Viana do Bolo (1887), Celanova (1893), Tui (1897) e Vigo (1898). Interveu como xuíz especial na causa que se seguiu polo asasinato de Domingo Barja, alcalde e cacique de Laza, en 1900. En 1901 foi tenente fiscal da Audiencia de Ourense e presentouse ás eleccións para deputado a Cortes polo distrito de Ribadavia, pero foi derrotado por Adolfo Merelles Caula. Como fiscal da Audiencia de Ourense interveu nos conflitos campesiños da comarca de Valdeorras. Despois foi maxistrado da Audiencia de Salamanca e Barcelona.
Foi un teórico das institucións xurídicas galegas. Publicou as súas opinións sobre os foros no folleto Redención forzosa de los foros al dominio directo que apareceu en El Miño en 1900. A súa obra fundamental é ''De la propiedad y los foros. Estudio jurídico-social'' (1902), na que sinala un camiño específico para acabar cos foros.
Vida persoal
Casou con Contemplación Pérez L. Millán e foi pai de Antonio Buján Pérez.
Unión Republicana (España 1903)
A Unión Republicana foi un partido político español fundado en 1903 por Nicolás Salmerón e Alejandro Lerroux baixo a dirección do primeiro, co propósito de unificar as esparexidas forzas republicanas españolas durante a Restauración borbónica.
Historia e características
Nas eleccións xerais de 1905, a Unión Republicana obtivo 30 escanos. Tres anos máis tarde, en 1908, a UR achegouse aos rexionalistas cataláns e integrouse na coalición Solidaritat Catalana. Pero diante do desexo de autonomía dos cataláns, a Unión escindiuse entre os partidarios de colaborar cos rexionalistas (liderados por Salmerón) e os que se opuñan ao catalanismo, encabezados por Lerroux e apoiados, tras un intento de conciliación, por Julián Besteiro. Cando a posición favorable ao catalanismo se impuxo no seo do partido, o sector de Lerroux abandonou a Unión e fundou o Partido Republicano Radical.
As fabas na cultura popular galega
miniatura|dereita|300px
Alfredo Álvarez Pérez
Alfredo Álvarez Pérez, nado en Cortegada en 1868 e finado en Buenos Aires o 7 de novembro de 1924, foi un arquitecto e filántropo galego.
Traxectoria
Emigrou a Buenos Aires en 1885 co seu pai e o seu irmán Guillermo. Traballou como obreiro da construción e fíxose arquitecto. Construíu co seu irmán Guillermo a Embaixada de España en Buenos Aires. Foi socio fundador do Centro Gallego, para o que aportou un terreo, presidente do Consello de Administración do Banco Español del Río de la Plata, da Asociación Patriótica Española e da Azucarera Argentina. Foi presidente do Centro Gallego (1918-1923).
Skyline
Skyline é un filme estadounidense de ficción científica dirixido por Colin Strause e Greg Strause que foi estreado en 2010. Foi coproducido e escrito por Liam O'Donnell. Está protagonizado por Eric Balfour, Scottie Thompson, Brittany Daniel, Crystal Reed, David Zayas e Donald Faison, no papel dun grupo de residentes da cidade dos Ánxeles que son testemuñas dunha invasión alieníxena. O filme estreouse o 12 de novembro de 2010 nos cinemas dos Estados Unidos. Malia as valoracións negativas da crítica, Skyline foi un éxito de recadación, conseguindo 68 millóns de dólares en todo o mundo sobre un orzamento de 10–20 millóns.
Skyline tivo dúas secuelas, Beyond Skyline (2017) e Skylines (2020). Ámbolos dous filmes foron escritos e dirixidos por O'Donnell, e producidos por O'Donnell, os irmáns Strause e Matthew E. Chausse.
Sinopse
Despois dunha noite de troula, un grupo de amigos esperta no medio da noite debido a unha luz misteriosa que sae da xanela. A luz debuxa lixeiramente a imaxe de persoas que logo desaparecen. Así descubrirán que unha forza doutro mundo está engulindo a toda a poboación da Terra. Este grupo de superviventes deberá loitar pola súa vida mentres o mundo enteiro esvaécese ó seu redor.
Provincia de Segovia
A provincia de Segovia está situada en Castela e León, a capital da mesma é a cidade homónima. Conta con 155.015 habitantes. Linda con seis provincias de Castela e León (de leste para oeste, a saber: Soria, Burgos, Valladolid, e máis Ávila); polo sueste limita coa Comunidade de Madrid. miniatura|esquerda|[[Acueduto de Segovia.]] Os seus principais núcleos de poboación son: Segovia, Cuéllar, San Ildefonso, San Rafael, El Espinar, Sepúlveda e Ayllón. É unha provincia moi deshabitada, cunha densidade demográfica moi baixa. A súa economía na actualidade baséase nos sectores de servizos e primario (gandaría porcina).
O seu clima é continental, con longos invernos, secos e fríos, e veráns calorosos, pero curtos. Conta con importantes recursos culturais. As súas comunicacións son aceitábeles, estando en construción actualmente a liña do AVE que unirá Madrid con Valladolid a través de Segovia.