cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Onda transversal
miniatura|305px|Onda plana transversal. miniatura|305px|A [[luz é un exemplo de onda transversal electromagnética.]] miniatura|305px|Propagación dunha onda transversal esférica nunha cuadrícula de dúas dimensións (modelo empírico). Unha onda transversal é unha onda en movemento que se caracteriza polas súas oscilacións, que se dan perpendiculares á dirección de propagación.
Exemplos de onda transversais son: ondas sísmicas secundarias, o movemento dos campos eléctricos (E) e magnéticos (V) nunha onda plana electromagnética, onde ambos oscilan perpendicularmente entre si, así como en dirección da transferencia de enerxía, constando, polo tanto, unha onda electromagnética de dúas ondas transversais; a luz visible, véxase Espectro electromagnético para información do distintos tipos de onda electromagnética. Unha cadea oscilante é outro exemplo de onda transversal.
Terminator Salvation
Terminator Salvation é un filme de ciencia ficción e acción de 2009 dirixido por McG con guión de John Brancato e Michael Ferris, o cuarto da serie Terminator, protagonizado por Christian Bale como o líder da resistencia do futuro John Connor, Sam Worthington como o ciborg Marcus Wright, Bryce Dallas Howard como Kate Connor. No filme tamén aparece o personaxe de Kyle Reese do filme orixinal de 1984, interpretado por Anton Yelchin e descríbese a orixe do modelo T-800.
Sinopse
Terminator Salvation, ambientada en 2018, céntrase na guerra entre a humanidade e a rede informática Skynet, despois dalgúns problemas na preprodución ó adquirir The Halcyon Company os dereitos da franquía Terminator dos produtores executivos Andrew G. Vajna e Mario Kassar.
Produción
O filme comezou a rodarse en maio de 2008 en Novo México. A estrea foi o 21 de maio de 2009.
Árbore
miniatura|[[Oliveiras en Calabria.]] miniatura|Un [[salgueiro, neste caso salgueiro chorón.]] miniatura|[[Sequoias.]] miniatura|[[Bananeira en Mandaio (Oza-Cesuras).]] En botánica, unha árbore é unha planta perenne cun talo alongado, ou tronco leñoso, que se ramifica a certa altura do chan. Nalgúns casos, a definición dunha árbore pode ser máis concisa, En definicións máis amplas, as palmeiras máis altas, os fentos arbóreos, as bananeiras e os bambús tamén son considerados árbores. As árbores non son un grupo taxonómico, pero inclúen unha variedade de especies vexetais que desenvolveron de forma independente un tronco e ramas como unha forma de elevarse por encima doutras plantas para competir pola luz solar. A maioría das especies arbóreas son anxiospermas ou frondosas; do resto, moitas son ximnospermas de madeiras blandas. As árbores tenden a ter unha existencia longa, algunhas chegan a ter varios miles de anos de idade. As árbores existen desde hai 370 millóns de anos. Estímase que hai uns tres billóns de árbores adultos no mundo.
Unha árbore adoita ter moitas ramas secundarias que se apoian no tronco sen tocar o chan, estas a vez adoitan dividirse en ramas máis pequenas e brotes que adoitan ter follas, que captan a enerxía luminosa e a converten en azucres mediante a fotosíntese, proporcionando o alimento para o crecemento e desenvolvemento da árbore. Este tronco adoita conter tecido leñoso para a resistencia, e tecido vascular que se encarga de transportar líquidos (saiba bruta e elaborada) polo interior da planta. A maioría das árbores están rodeados por unha capa de casca que lles serve de barreira protectora. Por debaixo do chan atópanse as raíces que se ramifican e se estenden amplamente e serven para ancorar a árbore a terra e extraer humidade e nutrientes do solo.
As árbores adoitan reproducirse mediante sementes. Poden ser flores ou froitos, pero algunhas árbores, como as coníferas, teñen en cambio conos de pole e conos de sementes. As palmeiras, as bananeiras e os bambús tamén producen sementes, pero os fentos arborescentes producen esporas.
As árbores xogan un papel importante na redución da erosión e na moderación do clima. Eliminan o dióxido de carbono da atmosfera e almacenan grandes cantidades de carbono nos seus tecidos. As árbores e os bosques proporcionan un hábitat para moitas especies de animais e plantas. As selvas tropicais están entre os hábitats máis biodiverso do mundo. As árbores proporcionan sombra e refuxio, madeira para a construción, combustible para cociñar e quentar, e froita para a alimentación, ademais de ter moitos outros usos.
Nalgunhas partes do mundo, os bosques están a reducirse a medida que se eliminan árbores para aumentar a cantidade de terra dispoñible para a agricultura. Debido á súa lonxevidade e utilidade, as árbores sempre foron venerados, como bosques sagrados en varias culturas, e desempeñan un papel en moitas das mitoloxías do mundo.
Certas especies de árbores poden superar os 100 metros de altura, e chegar a vivir durante miles de anos. As grandes árbores, coma as sequoias xigantes de California, poden pesar máis de 6.000 toneladas, o que as converte no ente vivo máis pesado que existiu sobre o planeta.
As árbores son compoñentes importantes do medio natural así como útiles para os seres humanos como fornecedores de material de construción, transporte e mobiliario; alimento e recursos medicinais; leña para calefacción etc. Son árbores, por exemplo, a cerdeira, a maceira, o castiñeiro, a aciñeira, o piñeiro, a magnolia etc. Tamén xogan un importante papel na cultura, considérense as árbores de Nadal, a árbore da sabedoría, a árbore xaponesa do amor (o xinkgo) etc. A árbore por excelencia en Galicia é o carballo, o mesmo que no País Vasco, Gran Bretaña ou Alemaña.
Definición
Aínda que "árbore" é un termo de uso común, non existe unha definición precisa universalmente recoñecida do que é unha árbore, nin en botánica nin na linguaxe común. No seu sentido máis amplo, unha árbore é calquera planta coa forma xeral dun talo alongado, ou tronco, que soporta as follas ou ramas fotosintéticas a certa distancia do chan. As árbores tamén se definen normalmente pola altura, as plantas pequenas de entre 0.5 a 10 m adoitan chamarse arbustos, feito polo que a altura mínima dunha árbore só define a árbore de forma confusa. Neste sentido amplo as grandes plantas herbáceas como as papaias ou as bananeiras serian árbores.
Unha definición máis restrinxida e que se aplica habitualmente é que unha árbore ten un tronco leñoso formado por aneis concéntricos durante o seu crecemento secundario, o que significa que o tronco engrosa cada ano ao crecer cara a fóra, ademais do crecemento primario ascendente na lonxitude da árbore. Baixo tal definición, as plantas herbáceas como as palmeiras, as bananeiras e as papaias non se consideran árbores; independentemente da súa altura, da forma de crecemento ou da circunferencia do talo. Certas monocotiledóneas poden considerarse árbores baixo unha definición un pouco máis laxa; mentres que a árbore de Xosué, os bambús e as palmeiras non teñen crecemento secundario e nunca producen madeira verdadeira con aneis de crecemento, poden producir "pseudo-madeira" por células lignificantes formadas polo crecemento primario. As especies arbóreas do xénero Dracaena, a pesar de ser tamén monocotiledóneas, teñen un crecemento secundario causado por meristemos no seu tronco, pero é diferente do meristemo engrosador que se atopa nas árbores dicotiledóneas.
Ademais das definicións estruturais, as árbores defínense normalmente polo uso; por exemplo, como aquelas plantas que producen madeira.
Visión xeral
miniatura|esquerda|upright|As plantas herbáceas [[monocotiledóneas altas como a bananeira carecen de crecemento secundario, pero son árbores baixo a definición máis ampla.]] A maioría das especies arbóreas son anxiospermas ou frondosas. Do resto, moitas son ximnospermas ou árbores de madeira blanda; entre elas atópanse as coníferas, as cícadas, as ginkgophytas e as gnetales, que producen sementes que non están encerradas en froitos, senón en estruturas abertas como as piñas, e moitas teñen follas cerosas e resistentes, como as agullas dos piñeiros. A maioría das anxiospermas son eudicots, as "auténticas dicotiledóneas", así chamadas porque as sementes conteñen dous cotiledóns ou follas de sementes. Tamén hai algunhas árbores entre as antigas liñaxes de plantas con flores chamadas anxiospermas basais ou paleodicotas; estes inclúen a amborella, a magnolia, a noz moscada e o aguacate, mentres que as árbores como o bambú, as palmeiras e as bananeiras son monocotiledóneas.
A madeira dálle forza estrutural ao tronco na maioría dos tipos de árbores; isto reforza a planta mentres crece. O sistema vascular das árbores permite que a auga, os nutrientes e outras substancias químicas distribúanse ao redor da planta, sen el, as árbores non poderían crecer tanto como o fan. As árbores, ao ser plantas relativamente altas, necesitan extraer auga do talo a través do xilema desde as raíces pola succión que se produce ao evaporarse a auga das follas. Se non hai auga suficiente, as follas morrerán. As tres partes principais das árbores inclúen a raíz, o talo e as follas; son partes integrantes do sistema vascular que interconecta todas as células vivas. Nas árbores e outras plantas que desenvolven madeira, o cámbium vascular permite a expansión do tecido vascular que produce o crecemento leñoso. Debido a que este crecemento rompe a epiderme do talo, as plantas leñosas tamén teñen un cámbium cortical que se desenvolve mediante o floema. O cambium da cortiza dá lugar a células de cortiza engrosadas para protexer a superficie da planta e reducir a perda de auga. Tanto a produción de madeira como a produción de cortiza son formas de crecemento secundario.
As árbores poden ser perennifolios, con follaxe que persiste e permanece verde durante todo o ano, ou caducifolios, mudando as súas follas ao final da tempada de crecemento e tendo daquela un período de inactividade sen follaxe. A maioría das coníferas son de folla perenne, pero os alerces (lárice e pseudolarix) son caducifolios, deixando caer as agullas cada outono, e algunhas especies de ciprés (glyptostrobus, metasequoia e taxodium) arroxan pequenos brotes frondosos anualmente nun proceso coñecido como cladoptose. A copa é a parte superior dunha árbore que inclúe as ramas e as follas., mentres que a capa máis alta dun bosque, formada polas copas das árbores, coñécese como dosel arbóreo. Un brote é unha árbore nova.
Moitas palmeiras altas son herbáceas monocotiledóneas; estas non sofren un crecemento secundario e nunca producen madeira. En moitas palmeiras altas, a xema terminal do talo principal é o único que se desenvolve, polo que teñen troncos sen ramificación con follas grandes dispostas en espiral. Algúns dos fentos arbóreos, da orde Cyatheales, teñen troncos altos e rectos, que medran ata 20 m, pero estes non están compostos por madeira senón por rizomas que medran verticalmente e están cubertos por numerosas raíces adventicias.
Descrición
As árbores están formados por tres partes: a raíz, o tronco e a copa. As dúas primeiras son os que diferencian fundamentalmente unha árbore dun arbusto. Os arbustos son máis pequenos e non teñen un único talo, senón que están formados por varios. Non obstante, cómpre sinalarse que algunhas especies poden desenvolverse como árbores pequenas ou como arbustos, dependendo das circunstancias ambientais.
Raíz
As raíces fixan a árbore ao chan. As raíces poden ter unha raíz principal, ou ben, ser numerosas raíces en que ningunha delas predomina, adoptando a forma de raíz ramificada fasciculada. Moitas raíces combínanse simbioticamente con micelios de fungos. Os fungos poden conectar diferentes árboles e formaren unha rede que transmite nutrientes e sinais. As raíces aéreas son máis raras dentro das árbores, mais danse nalgunhas especies que viven en contornas pantanosas, como o mangleiro (Rhizophora).
Tronco
O tronco sostén a copa. A súa capa exterior chámase cortiza ou súber, de espesor e cor variables, que serve para protexer o zume. As súas características (cor, forma en que se desescama etc.) son unha azuda para diferenciar as especies arbóreas. Por exemplo, a faia común tena gris e lisa ata idades moi avanzadas; o piñeiro piñonero tena de cor parda gris ou parda vermella, é escuamiforme, forma sucos escuros e grandes placas; e o olmo común, ten cor parda gris, cuarteado por gretas, tanto horizontais como transversais.
Se se corta un tronco de maneira lonxitudinal poden verse os aneis, que indican a forma en que se foi desenvolvendo esa árbore. Cada ano fórmase un anel. Contándoos pode saberse a idade da árbore, se ben é máis doado nas árbores de zonas temperadas, xa que nos trópicos, cun clima regular ao longo do ano, non se aprecia a formación de aneis anuais. Os aneis estreitos evidencian anos de dificultades e pobre alimentación de xeito que o crecemento é retardado. Os anos de crecemento máis rápido vense en aneis máis largos. Hai un centro do tronco máis escuro, o durame ou corazón, son células leñosas mortas de onde procede a mellor madeira para usar como combustible, e logo uns aneis máis claros cara ao exterior, a albura. Entre a albura e a cortiza hai unha soa capa de células pola que o tronco está crecendo, chamada cambium; divídese á súa vez en dúas partes: a interior forma o xilema (albura e durame) e a exterior forma a cortiza interna (floema).
Pólas
As pólas adoitan abrochar a certa altura do chan, de xeito que deixan unha franxa de tronco libre. As pólas e as follas forman a copa. Esta adopta formas diversas segundo as especies, distinguíndose basicamente tres tipos: a alongada e vertical, a redondeada e a que se estende de xeito horizontal, como se fose un parasol. As pólas saen do tronco, subdivídense en pólas menores e nestas están os gomos e as follas. Do gomo nacerá unha flor, unha rama ou follas. Os gomos que quedan no extremo das poliñas chámanse gomos terminais. Adoitan estar cobertas por escamas ou catafilos como forma de protección.
Clasificación
Os tres grupos principais de árbores son:
O xinkgo (Ginkgo biloba L.) é unha árbore considerada coma exemplo de fósil vivente. Malia que anteriormente era incluída nas coníferas, agora é clasificada nun grupo á parte, Ginkgophyta, unha división das plantas máis estendida na era secundaria, da que é o único representante actual.
miniatura|dereita|Raíces.
Evolución
left|miniatura|Castiñeira común en [[Cantón do Tesino|Tesino, Suíza]] Unha árbore é unha forma de planta que aparece en moitas ordes e familias de plantas diferentes. As árbores amosan unha gran variedade de formas de crecemento, formas de follas, características da cortiz e órganos reprodutivos.
A forma da árbore evolucionou separadamente en clases de plantas sen parentesco, respondendo a uns desafíos medioambientais análogos, facendo así un clásico exemplo de evolución paralela. Cunhas aproximadamente 100 000 especies arbóreas, o número de especies en todo o mundo pode supoñer o 25 % de todas as especies de plantas vivas. A maioría das especies arbóreas medran en rexións tropicais do mundo e moitas desas áreas non foron aínda investigadas polos botánicos, facendo que a diversidade de especies e as áreas de distribución se entendan de maneira fragmentaria. miniatura|Árbol tropical en [[Campeche, México.]]
En abril de 2007 a datación das primeiras árbores coñecidas é do rango dos 380 millóns de anos, en pleno período devoniano cando os animais vertebrados apenas comezaban a colonizar as terras emerxidas. Esas árbores, do xénero Wattieza, que poboaban zonas actualmente correspondentes a Norteamérica e América do Sur, probablemente enriqueceron a atmosfera con osíxeno producido mediante a fotosíntese favorecendo deste xeito o desenvolvemento de especies superiores de animais fóra dos mares. As árbores máis antigas eran fentos arborescentes, equisetáceas e licofitas, que medraron en bosques no período carbonífero; aínda sobreviven fieitos arborescentes, pero as únicas equisetáceas e licofitas que quedan non teñen forma de árbore. Máis tarde, no período Triásico, apareceron as coníferas, os xinkgos, as cícadas e outras ximnospermas, e posteriormente as plantas con flor no Cretáceo. A maior parte das especies actuais son plantas con flor (anxiospermas) e coníferas.
Atópanse plantas co biotipo de árbore en todas as clases da superdivisión Spermatophyta, agás nas cícadas (Cycadophyta), que son de biotipo Palmeroide.
Simboloxía na iconografía relixiosa
É o eixo entre os mundos inferior, terrestre e celeste. Coincide coa cruz da redención. Na iconografía cristiá, a cruz está representada moitas veces como árbore da vida.
Na arte románica encóntrase ás veces con algunhas variacións. O hom, ó pasar á simboloxía cristiá, representa a Xesús Cristo.
No claustro da igrexa de Santa María la Real de Nieva na provincia de Segovia (España), nalgúns capiteis pódese observar a representación do hom oriental como símbolo da árbore da vida:
Pero non só no cristianismo achamos o culto ás árbores. Así, por exemplo:
Mesmo para Castelao a árbore ten unha simboloxía importante relativa a Galicia:
Clifford D. Simak
Clifford Donald Simak, nado en Millville (Wisconsin) o 3 de agosto de 1904 e finado en Minneapolis o 25 de abril de 1988, foi un xornalista e escritor de ficción científica estadounidense.
Traxectoria
A el débense dúas das obras máis significativas do xénero: Cidade (1952), coa cal obtivo o International Fantasy Award; e Estación de tránsito (1963), coa que obtivo un Hugo á mellor novela en 1964.
A partir de mediados dos anos 60, influído pola nova onda, a súa obra sofre un progresivo declive. Non obstante, en 1976 recibiu o prestixioso galardón Gran Mestre da SFWA, premio en recoñecemento ao labor de toda unha vida dedicada á ficción científica. Faleceu con 84 anos.
Características da súa obra
Simak escribiu ficción científica sociolóxica, pero tamén suscitou nas súas obras os problemas do tempo, da técnica e do futuro.
Nalgunhas das súas obras, Simak resucita dragóns, pantasmas, gnomos e fadas en universos onde loitan terrestres e extraterrestres.
Alberto Puente García
Alberto Puente García, nado na Coruña o 8 de marzo de 1918 e finado en Caracas o 3 de maio de 2004, foi un dirixente comunista galego.
Traxectoria
Durante a Segunda República viviu en Madrid, onde se graduou como perito mercantil. Ao estalar o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 encontrábase na capital e incorporouse como voluntario ás milicias do Quinto Regimiento na fronte de Somosierra. En novembro de 1936 foi seleccionado xunto a un grupo de combatentes para organizar en Levante a 22ª Brigada Mixta do Exército Popular baixo o mando de Francisco Galán. Alberto Puente pertenceu ao seu Estado Maior. En decembro, a 22ª Brigada foi formada en Gandía.
Recibiu o bautismo de fogo na ofensiva do sector de Valdecebro, nos arredores da cidade de Teruel. De Valdecebro trasladáronse a Alfambra. En maio de 1937 constituíse a 39ª División, co gallo das operacións de Celadas. Como consecuencia o Estado Maior desprazouse a Cedrillas onde estivo até outubro de 1937, cando de novo se trasladaron a Alfambra. Coa 39ª División participou na batalla de Teruel. Despois instalouse en Manzanera, onde recibiu a visita de Juan Negrín, presidente do Goberno da República.
Coa caída da República Alberto foi seleccionado, xunto a un grupo de oficiais e comisarios políticos da 22ª Brigada para saír exiliados a través do porto de Alacant. Alí foi feito prisioneiro. Internado no campo de Bétera, pasou despois á prisión de Gandía. Saíu en liberdade provisional, pois a súa causa como combatente na guerra civil foi sobresida.
Volveu á Coruña. Viaxou a Madrid en 1942, onde mantivo unha entrevista co secretario xeral do PCE, Heriberto Quiñones para reconstruír a organización interior do partido. Alberto encabezou o Comité Rexional de Galicia. Na Coruña a policía tentou detelo pero escapou correndo a través dunha xanela. Perseguido e ferido de bala, foi detido en plena rúa. Ingresou na prisión da Coruña, foi trasladado a Madrid onde o torturaron. Trasladado á prisión da rúa Porlier, pasou despois a Carabanchel onde participou na súa construción. Foi xulgado na prisión de Alcalá e condenado a morte, pero a sentenza foi conmutada pola de 30 anos que cumpriría no cárcere de Burgos.
Saíu en liberdade condicional en decembro de 1961, despois de vinte anos de cadea. Entrou en contacto con Julián Grimau, que pouco tempo despois foi detido e executado. Organizou a folga dos traballadores da construción en Madrid, en apoio á folga dos mineiros asturianos. Cando estaba organizándoa cesou a de Asturias. Debeu agocharse. A policía estaba tras a súa pista para que cumprira os seis anos que aínda lle restaban da condena. Desde o Comité Central decidiuse a súa marcha a París.
Visitou a Unión Soviética, Inglaterra e Iugoslavia. Asistiu con Enrique Líster en 1966 á cerimonia de condecoración do Estado da República Democrática Alemá aos defensores da liberdade. Encargouse da conformación de grupos organizados entre os traballadores emigrantes españois en Europa. Foi detido na estación de tren de Bonn-Bad Godesberg. Foi nomeado encargado de finanzas do Comité Central do Partido Comunista de España en París.
Marchou a Venezuela en 1968 coma apátrida, casado coa psicóloga venezolana Ilena Recagno.
The Mint Chicks
The Mint Chicks foi unha banda neozelandesa de noise rock/powerpop formada en Auckland no ano 2001, aínda que en 2007 movéronse a Portland, Oregón. Era coñecida por mesturar ganchos pop e estruturas con elementos do noise rock e da música experimental e tamén polas súas vibrantes actuacións, onde Kody e Ruban Nielson se subían ao equipo de son, colgábanse das plataformas de iluminación, esnaquizaban guitarras, autolesionábanse, e tamén usaban unha motoserra para danar o escenario. O grupo separouse en 2010.
Nick Anderson
Nelison "Nick" Anderson, nado o 20 de xaneiro de 1968 en Chicago, Illinois, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense que xogou como profesional na NBA na década dos 90. Con 1,98 metros de altura, xogaba na posición de escolta. A maior parte da súa carreira discorreu nos Orlando Magic.
Universidade
Estudou e xogou durante dous anos na Universidade de Illinois, onde fixo uns bos números de 17,3 puntos e 7 rebotes por partido. En 1989 declarouse elixible para o Draft da NBA.
NBA
Foi elixido na primeira rolda do Draft de 1989 polos Orlando Magic no posto undécimo. Os Magic, un equipo de recente creación, comezaban a formar un excelente cadro de xogadores, xa que, á incorporación de Anderson, habería que engadir en anos posteriores as de Shaquille O'Neal e Anfernee Hardaway. A conexión entre o tres funcionou á perfección, levando ao equipo a disputar a súa primeira final da NBA en 1995.
Dous feitos notables, un positivo e outro negativo, ocorreron nos play-offs dese ano para Anderson. O primeiro ocorreu no primeiro partido da semifinal da Conferencia Leste, que lles enfrontaba aos Chicago Bulls. Faltando 20 segundos e perdendo por un punto, Anderson roubou o balón a Michael Jordan, anotando a canastra da vitoria. Ao final os Magic gañaron a eliminatoria por 4 a 2. Plantáronse na final, despois de gañar aos Indiana Pacers en 7 partidos, contra os Houston Rockets. E, no primeiro partido da final, ocorreu un feito que marcaría a súa carreira: a poucos segundos do final, Anderson fallou 3 tiros libres consecutivos, cando o seu equipo gañaba de 3 puntos. No seguinte ataque, Kenny Smith anotaría unha tripla, levando o partido á prórroga, e facéndose finalmente coa vitoria o equipo de Texas, e finalmente, o seu segundo campionato consecutivo. Tanto marcou este feito a Anderson, que desenvolveu un pánico excesivo á liña de tiros libres, tanto que na seguinte tempada fixo tan só un 40% de acerto, algo moi pouco usual nun xogador profesional.
En 1999 foi traspasado a Sacramento Kings, onde aínda mantivo o tipo na súa primeira tempada na costa Oeste, pero veuse abaixo na segunda por mor das lesións. Foi traspasado a Memphis Grizzlies no verán de 2001, onde apenas puido xogar 15 partidos, acabando por retirarse do baloncesto en activo. Nas súas 13 tempadas na elite fixo 14,4 puntos e 5,1 rebotes por partido.
Museo da Monnaie de Paris
O Museo da Monnaie de Paris (en francés: Musée de la Monnaie de Paris) tamén coñecido como Museo do 11 Conti (Musée du 11 Conti), por ser esa a súa dirección, é un museo numismático parisiense de titularidade pública pertencente á Monnaie de Paris ou fábrica nacional de moeda de Francia e instalado nun dos seus edificios, coñecido como Hôtel des Monnaies.
Nel consérvanse e expóñense moedas e medallas, materiais utilizados na súa cuñaxe e espazos pedagóxicos acerca da historia as técnicas de fabricación de moeda en Francia desde as súas orixes.
Pola súa vinculación coa Monnaie de Paris, o museo forma parte, entre outras federacións e entidades internacionais, da Federación Internacional da Medalla de Arte (FIDEM).
Primeiro museo: 1833
miniatura|O edificio do Museo da Monnaie de Paris durante a canalización do [[Río Sena|Sena en 1851 (gravado)]] Creado por iniciativa de Jean-Baptiste Henry Collin de Sussy, o museo foi inaugurado por Luís Filipe I o día 8 de novembro de 1833.
Segundo museo: 1991
En 1991 presentouse un novo proxecto moseográfico, concibido por Katherine Gruel para a parte de moedas antigas, Jean Belaubre para as medievais e Bruno Collin para as correspondentes ás épocas moderna e contemporánea. Ao labor destes tres especialistas numismáticos débense diversos volumes do catálogo das coleccións do museo.
Este período da historia do museo concluíu o 31 de xullo de 2010, cando pechou as súas portas, inicialmente por un período de dous anos, para desenvolver obras de mantemento reorganización.
Terceiro museo: o Museo do 11 Conti (2017)
O período de pechamento previsto para dous anos estendeuse finalmente a sete, durante os que se executou o proxecto denominado MétaLmorphose, que supuxo unha notable transformación e ampliación das instalacións. Esta terceira etapa inaugurouse en setembro de 2017.
Con case 1.800 obxectos expostos nos seus 1.200 metros cadrados de extensión, o novo museo exhibe algunhas das pezas mestras da colección da Monnaie de Paris, como unha creseida de ouro da Antiga Grecia, unha coroa de ouro (moeda capetina) a nome de Filipe VI de Francia (1328-1350), unha moeda de 10 luíses de ouro, un padrón monetario en platino, un oban xaponés de ouro, unha colección de pesos Akan, o tesouro vietnamita de Huế, etc.
Os fondos
A colección numismática do museo conta cun fondo de arredor de 200.000 obxectos, entre eles unhas 70.000 medallas, 40.000 moedas, 18.000 billetes e 5.000 utensilios e ferramentas relacionados coa fabricación de moeda. O resto dos fondos compóñeno aparellos científicos e metrolóxicos, pezas artísticas, cadros, planos, etc.
Na procura dunha adecuada conservación, transferiuse ao Servizo de Arquivos Económicos e Financeiros, do Ministerio de Finanzas, a maior parte dos arquivos históricos, compostos por máis de 13.000 volumes impresos, 98.400 publicacións, 1.454 volumes manuscritos e máis de 18.000 atados e cartafoles.
A exposición
As salas do museo sitúanse na planta baixa e no primeiro andar do Hôtel des Monnaies e están dispostas para a súa visita cun criterio temático. miniatura|Antigo [[balancín de 1775 para a cuñaxe de moeda, da colección histórica do Museo da Monnaie de Paris]] Na primeira sala do percorrido preséntanse as materias primas utilizadas desde a antigüidade nos ámbitos monetario, medallístico e metrolóxico, ben a través de obxectos históricos ou ben como minerais: platino, ouro, prata, ferro, cinc, estaño, níquel, latón, etc. Os minerais expostos proceden do laboratorio de ensaios que se instalou desde a inauguración do Hôtel des Monnaies en 1775. Exponse tamén unha táboa periódica dos elementos, para salientar o papel significativo da física e da química na fabricación da moeda metálica. Neste espazo foi onde se expuxeron xuntos por primeira vez o "metro padrón" e o "quilogramo padrón", que residen habitualmente na Oficina Internacional de Pesos e Medidas, tamén en París.
Na segunda sala (que ata o século XIX albergaba a sala de laminación da casa de moeda) preséntase o proceso de fabricación de moedas, medallas, pezas artísticas e xoias. Aí explícase o gravado en todos os seus aspectos, tanto antigos como modernos: a talla directa, a modelaxe, a redución, a electroerosión, o deseño asistido por computador e o gravado por láser. A seguir, a exposición céntrase no proceso de cuñaxe, desde que se levaba a cabo a martelo ata a época das prensas mecánicas, pasando polo emblemático período do balancín, do que se exhiben varios aparellos dos séculos XVIII e XIX. Tamén son relevantes nesta segunda sala outras pezas como os cuños monetarios para cuñaxe a martelo ou un conxunto de punzóns do século XVIII.
No andar inferior, no antigo salón coñecido como Grand Monnayage, exponse unha alegoría da Fortuna que se restaurou para a reapertura do museo nesta última fase. Nas salas deste andar preséntase a historia do propio edificio do Hôtel des Monnaies, da fabricación de moeda francesa e da loita contra a falsificación.
As funcións e os usos do diñeiro son o centro de atención das seguintes salas do museo: obxectos relacionados coa regalía, o cambio, a contaxe, a tesaurización ou acumulación, etc. Expóñense tamén nesta sala obxectos paralelos á moeda que se utilizaron nalgunha época coa súa mesma función: panos, cunchas de caurí, ladrillos de té, diñeiro africano premonetal como o kissi (barriñas de ferro) ou o mitako (fíos ou aros de cobre ou latón), etc.
Outra das salas está dedicada enteiramente á numismática.
O derradeiro espazo da exposición coñécese como sala dos tesouros, onde se expoñen diversos achados numismáticos, como o do galeón holandés Slot Ter Hooge (século XVII), e se explican máis polo miúdo o da rúa Mouffetard de París e o de Huế, en Vietnam.
Galería de imaxes
A seguir, preséntase unha escolla de pezas expostas no Museo da Monnaie de Paris.
Lepisosteiformes
A dos lepisosteiformes (Lepisosteiformes) é unha orde de peixes que, na actualidade, conta tan só cunha familia, a dos lepisosteidos (Lepisosteidae) con sete especies reunidas en dous xéneros, Lepìdosteus e Atracosteus, que viven en augas doces, estancadas, e ocasionalmente nasmariñas, no leste de Norteamérica, en Centroamérica e no mar Caribe.
Antigamente denominados como "semionotiformes", e coñecidos coloquialmente na América hispana como pejelagartos, catanes, manjuaris, gaspares ou gares (este último o nome común en inglés),    habitaron na Terra desde a era mesozoica. Teñen un rexistro fósil extenso, que se remonta ao período cretáceo (hai aproximadamente entre 145 e 165 millóns de anos).
Etimoloxía
O nome do xénero Lepisosteus deriva do grego λεπίς lepís, 'escama', e οστέον ostéon, 'óso'. Atractosteus, similarmente, deriva do grego, άτρακτος átraktos, 'frecha' e οστέον ostéon, 'óso'.
Características
miniatura|Fotografía histórica de 1910, que mostra un exemplar xigante de Atractosteus spatula encontrado no lago Luna da conca do río [[Mississippi.]] miniatura|Cranio dun Lepisosteus platyrhincus. Na imaxe aprécianse os distintos ósos que o integran; debaixo da órbita do ollo obsérvase a área da meixela ou [[Opérculo (peixes)|opérculo, que cobre e protexe as galadas.]]
Son peixes de corpo alongado e máis ben cilíndrico, atenuado nos extremos e arredondado, encerrado nunha "armadura" de escamas ganoides (que teñen unha capa ósea recuberta por unha capa dunha substancia parecida ao esmalte), grandes, grosas, pesadas, rómbicas, xustapostas e non imbricadas, a maioría unidas como gonzos por unha articulación, armadura que reduce considerabelmente a flexibilidade do corpo. No rostro, as meixelas están cubertas por numerosas escamas pequenas similares a placas delgadas. A liña lateral componse de 50 a 65 escamas.
Destacan particularmente por posuíren un fociño alongado e deprimido entre os ollos e o nariz, debido a que a rexión etmoidal no cranio e a mandíbula inferior están alongadas até formaren o fociño rodeado de grandes cabeiros, coas fosas nasais no seu extremo, en vez de na base, diante dos ollos, como nos peixes remo e nos peixes teleósteos con pico. Isto facilita a identificación dos fósiles; de aí o elevado número de fósiles de lepisosteiformes coñecidos. Teñen un arco branquial cunha "lingua bilobulada", visualmente similar á das serpentes e certos lagartos, pero aplanada e arredondada.
As aletas pares están en posición abdominal e as impares moi atrasadas e próximas á caudal. Estas carecen de raios duros ou osificados (espiñas), e só teñen raios brandos. As aletas dorsal e anal son pequenas e están inseridas, cunha marcada inclinación, nos extremos dorsal e ventral do corpo, e máis próximas á base da aleta caudal que as aletas pelvianas. A caudal é arredondada, asimétrica, semiheterocerca (co extremo da columna vertebral cara a arriba). Todas as aletas mediais teñen escamas fulcrais bordeando o primeiro raio.
Teñen unha vexiga natatoria que se comunica co esófago, e que está altamente vascularizada, o que lle permite ter intercambio gasoso entre os tecidos e o aire que enche dita cavidade, polo que funciona como un pseudopulmón, característica que fai posíbel que estes peixes poidan respirar en augas estancadas.
O parasol
O parasol (en El quitasol) é unha obra de Francisco de Goya conservado no Museo do Prado e que forma parte da serie de cartóns para a Real Fábrica de Tapices de Santa Bárbara; en concreto, para a serie destinada á decoración do comedor do infante Carlos, daquela Príncipe de Asturias, no Palacio Real de El Pardo.
O cadro foi executado con toda probabilidade entre o 3 de marzo e o 12 de agosto de 1777, a xulgar pola datación da entrega da obra rematada á Manufactura de Tapices. No verán de 1777, o pintor fixo entrega dunha serie que se destinaba a decorar o comedor dos Príncipes de Asturias (o futuro Carlos IV e a súa esposa María Luísa de Parma). No documento de conta, Goya tasaba O parasol en cincocentos reais de billón. Goya recibiu por esta serie completa de cartóns 18.000 reais.
Lepisosteiformes
Características
Habitualmente nadan tranquila e lentamente, pero cunha velocidade explosiva no momento de lanzar un ataque ás súas presas.
Distribución
miniatura|Fósil de Atracosteus simplex. Museo de Historia Natural de Utah. [[Salt Lake City.]] Considéranse como os máis primitivos peixes óseos de auga doce, e os máis estreitamente relacionados cos amiformes, outra orde arcaica de peixes só achado en Norteamérica.
Hai rexistros fósiles de lepisosteidos en Europa, Asia e América, pero só no continente americano existen especies viventes. Isto suxire que en tempos pasados estes peixes tiñan unha ampla distribución, moito máis grande que a actual.
O parasol
Descrición
miniatura|Vertumno e Pomoma, de Jean Ranc (Museo Fabre, Montpellier). Como era habitual, Goya escolle outra escena costumista inserida nun ambiente popular. Aparecen dúas figuras, unha rapaza nova vestida seguindo a moda francesa e un criado, "cortejo" (acompañante das mulleres casadas dunha clase social elevada) ou quizais un caballerete, vestido coma un "majo" e que a protexe do sol cun parasol, sen que o autor amose claramente se é unha escena de sedución ou de simple acompañamento dun criado á súa señora.Ten o abano recollido para evitar malos entendidos galantes e un cadeliño, que tradicionalmente simboliza a fidelidade, na súa saia.
Lepisosteiformes
Distribución
A día de hoxe hai sete especies descritas, cunha distribución limitada á costa americana do océano Atlántico, Golfo de México e mar Caribe. No leste de Norteamérica están distribuídas cinco especies, desde o sur do Canadá até o norte de México (Atractosteus spatula, Lepidopsteus oculatus, L. platostomus, L. osseus e L. platyrhincus), A. tristoechus na illa de Cuba e A. tropicus desde o sueste de México até o sur de Costa Rica.
O parasol
Fontes
Téñense sinalado como fontes deste cadro varias obras francesas de estilo rococó como o Concerto no parque de François Boucher en canto á disposición; J. Tomlinson sinalou como posible antecedente Près de vous belle Iris de Lancret, gravado por M. Horthmals e do que se conserva unha estampa na biblioteca do Palacio Real de Madrid; J. J. Luna cita o Achado de Moisés de Charles de La Fosse e La caza del jabalí: alegoría de Europa de Joseph Parrocel, no que aparece o motivo do parasol.
Porén, hoxe en día, pero o consenso dos especialistas diríxense cara ó cadro de Jean Ranc titulado Vertumno e Pomona (1710-1722, exposto no Museo Fabre en Montpellier) que é un cadro de estilo neoclásico. Cómpre ter en conta que Jean Ranc foi un dos pintores que traballou para os primeiros borbóns españois -como Filipe V-, .e contribuíu a importar e espalla-lo gusto neoclásico e o colorido harmonioso e elegante para a pintura española real. De aí que a relación galante entre dous mozos cun parasol como nexo entre eles fose un dos máis empregados na pintura galante do século XVIII. As Coleccións Reais gardaban moitas obras súas, polo que puido coñecer o seu estilo.
Características
A orixinalidade de Goya hai que atopala na espontaneidade, realismo e naturalidade con que fai que aparreza a anécdota, a expresión dunha proximidade ao espectdor que consegue co tamaño das figuras -pois nos cadriños de gabinete rococó son pequenas e adoitan estar arrodeadas de natureza-, a composición academicista, neoclásica e, sobre todo, coa mirada directa da rapaza sorrindo ao espectador, a quen converte en cómplice do posible galanteo.
A obra está realizada cunha perspectiva de abaixo cara enriba, posiblemente, porque estaba destinado a decorar unha sobreventá ou a parte superior dunha porta. Aínda hai un silueteado excesivo das figuras pero que era necesario para plasmalo despois nos tapices. miniatura|Liñas de forza proxectadas En canto á composición, as liñas de forza debuxan un triángulo equilátero ou piramidal (aprendida por Goya de Mengs) no que se enmarca a rapaza. Esta figura xeométrica, expresa unha gran serenidade. Por outro lado, tódalas miradas converxen na faciana da rapaza, matizada por unha sombra filtrada por suaves tons verdosos creados pola cor do parasol. O óvalo da rapaza é unha elipse regular e nela crúzanse dúas diagonais determinadas pola dirección da mirada do rapaz e a liña do muro da esquerda, cuxa perspectiva está forzada para que esa diagonal incida no centro de atención do cadro.
A cor dese cadro, ao igual que tódolos cartóns para tapices, é luminosa e contrastada de tons vivos, mais é un colorido no que destaca, especialmente, o estudo lumínico, como sucedía con El bebedor (1777), cartón co que facía parella, ao colocar o rostro da dama no centro de converxencia de tódalas liñas que estruturan a composición. A faciana da dama está no primeiro plano pero ensombrecido polo propio parasol. Os fortes contrastes entre o ombreiro do mozo e a matizada difusión da luz sombreada na faciana da rapaza, están resoltos cunha mestría pouco común.
Wakkanai
Wakkanai (稚内市, わっかないし, Wakkanai-shi) é un concello da subprefectura de Sōya da prefectura de Hokkaidō no Xapón e a capital da súa subprefectura. Está situada ao extremo norte da illa de Hokkaidō, ao extremo norte do Xapón. A súa superficie é de 760,84 km² e a poboación de 39.527 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 52 h/km².
O concello de Wakkanai limita cos concellos de Toyotomi e de Sarufutsu.
Cártamo silvestre
O cártamo silvestre ou cardo cabreiro (Carthamus lanatus), é unha especie pertencente á familia Asteraceae. miniatura|Vista xeral. miniatura|Detalle da borra laúda na preantese. miniatura|250px|Froitos: [[Cipselas.]] miniatura|250px|Cipsela, detalle do apex e do papo.
Descrición
É unha planta anual, de 10 a 60 cm de altura (e até o dobre en solos subnitrófilos); con talos erectos, moi ramificados - especialmente nas súas partes media e superior, e cubertos dun abundante tomento laúdo branco (de aí o seu nome específico en Latín, lanatus), en particular durante a pre-antese. Follas ovais lanceoladas, glandulosa-viscosas, con lóbulos moi profundos, e terminadas en espiño. Flores amarelas brillantes, en capítulos duns 3 cm de diámetro, agrupados en corimbo ou ben solitarios. Brácteas exteriores moi parecidas ás follas superiores, pero máis curtas e menos espiñentas; as internas lanceoladas, escariosas, máis ou menos denticuladas e con puntas escuras. O receptáculo é de forma cónica aguda, con sedas en forma de fita abrancazadas. Os froitos son cipselas heteromorfas poligonais, curtas, cónico-ovaladas, de cor pardo e con riscos irregulares; as interiores cun papo de sedas/escamas denticuladas, algo máis longo que o corpo; e as exteriores sen as filas externas de escamas do papo. Os dous tipos teñen o apex cunha coroa ondulada/denticulada, cunha fileira interna de pelos curtos ásperos no centro. A súa semente é viábel durante máis de oito anos á intemperie
No Mediterráneo, florea desde principios de maio até final do verán.
A subespecie creticus (=baeticus) ten idénticas características, mais é arbustiva e podería acadar os 5 m.
Distribución e hábitat
Habita áreas máis ou menos rochosas, beiravías/gabias, lugares asollados, barbeitos etc...; moi resistente a secas e bastante susceptíbel a xeadas.
Tería potencial para transmitir as súas características de resistencia a enfermidades criptogámicas a outras especies do xénero, mais fainas rendir menos aceite.
Historia
Unha especie ben coñecida por antigos botánicos como Teofrasto, Plinio, e Dioscórides; este última menciónaa como antídoto para picadas da pezoña de escorpión.
Premio de Igualdade Ernestina Otero
miniatura|dereita|Premio 2023. Paz Filgueira (de pé) con mulleres premiadas en anteriores edicións: (de esquerda a dereita) Coral del Río, Africa González, Chis Oliveira, Mª Xosé Porteiro.
O Premio de Igualdade Ernestina Otero é un galardón honorífico, promovido polo Consello Municipal da Muller e Concellería de Igualdade do Concello de Vigo, que premia a traxectoria dunha muller ou colectivo en defensa da igualdade. Toma o nome da mestra e pedagoga Ernestina Otero e ten carácter anual. A primeira edición do premio celebrouse en 2013 coincidindo coa celebración dos actos con motivo do Día Internacional da Muller que organizan a Concellería de Igualdade do Concello de Vigo e Consello Municipal da Muller. O galardón tamén é obra dunha muller, a artista Cuqui Piñeiro. Trátase dunha escultura en bronce que representa unha muller montando en bicicleta.
Galardoadas
As seguintes mulleres foron galardoadas con este premio:
Aparato xustaglomerular
No aparato xustaglomerular distínguense tres tipos de células distintas: as células xustaglomerulares (o 6 no esquema), as células da mácula densa (o 7) e as células mesanxiais extraglomerulares (o 5b).
Células xustaglomerulares
As células xustaglomerulares tamén se denominan células mioepiteliais de Ruyter ou células granulares. Sintetizan, almacenan e liberan os gránulos de renina. É un pericito modificado do endotelio da arteríola aferente. Ademais dos citados gránulos, no seu citoplasma hai abundantes miofibrilas, aparato de Golgi, retículo endoplasmático rugoso e mitocondrias.
As células xustaglomerulares ou granulares segregan renina en resposta a tres tipos de estímulos: Na maior parte dos casos, estes tres mecanismos actúan conxuntamente para regular a liberación de renina. Porén, cada un destes mecanismos pode operar independentemente. Por exemplo, en caso de hemorraxia, o descenso da presión sanguínea produciría unha diminución na GFR e unha diminución na cantidade de NaCl que chega ao túbulo contornado distal, o cal produciría a súa vez unha dilatación da arteríola aferente e un aumento da GFR que neste caso é inapropiada, dado que se produciu perda de sangue. O que ocorre neste caso é que o sinal do sistema simpático, que produce vasoconstrición, é moito maior ca o sinal producido pola variación na cantidade de NaCl, polo que a vasoconstrición predomina, mantendo baixa a GFR e evitando a perda de fluído a través do ril.
A renina actúa sobre o anxiotensinóxeno hepático que se converte en anxiotensina I e esta en anxiotensina II (un potente vasoconstritor) por acción do encima convertedor de anxiotensina (ECA), producido fundamentalmente nos pulmóns.
Células da mácula densa
Chamadas tamén células desgranuladas: son células diferenciadas pertencentes ao epitelio que reviste o túbulo contornado distal. Son células cúbicas altas ou cilíndricas baixas que presentan un núcleo denso próximo ao polo apical da célula, aparato de Golgi subnuclear, mitocondrias no polo basal e que deixan uns espazos intercelulares amplos que permiten o contacto directo do filtrado (a urina) coa membrana basal.
As células da mácula densa detectan a concentración de NaCl no filtrado do túbulo contornado distal e segregan un composto localmente activo (actividade parácrina) con propiedades vasoconstritoras, que actúa sobre a arteríola aferente adxacente para reducir a taxa de filtración glomerular (GFR), o que constitúe unha parte do sistema de retroalimentación túbuloglomerular.
En concreto, unha filtración excesiva no glomérulo ou unha absorción inadecuada de sodio no túbulo contornado proximal ou na asa ascendente de Henle producen un filtrado no túbulo contornado distal cunha concentración de sodio anormalmente alta. Os cotransportadores Na-Cl introducen sodio nas células da mácula densa, que non poden saír porque a bomba Na+/K+ non consegue eliminar o exceso de Na+. Como consecuencia, a osmolaridade das células aumenta, polo que entra auga e as células inchan. Neste momento, actívase no polo basolateral das células un canal aniónico non selectivo activado polo estiramiento. O ATP sae por estes canais e é transformado en adenosina. A adenosina ten un efecto vasoconstritor sobre a arteríola aferente adxacente, por medio dos receptores A1, e (en menor grao) un efecto vasodilatador das arteríolas eferentes a través dos receptores A2. Isto produce unha redución da perfusión do glomérulo, e, por tanto, unha redución da GFR, e a liberación de renina.
Un descenso na GFR implica menos solutos na luz tubular: menos NaCl. Cando este filtrado chega á mácula densa, reabsórbese menos NaCl. Cando as células da mácula densa detectan menos NaCl, activan a óxido nítrico sintase (NOS). A óxido nítrico sintase sintetiza NO, que ten un efecto vasodilatador sobre as arteríolas.