cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hernán Cortés
Fundación de Veracruz e alianza militar con Cempoala
Os novos poboadores rogaron a Cortés que se proclamase capitán xeneral, dependendo directamente do rei e non de Velázquez, a quen non lle recoñecía mando sobre aquelas novas terras. Logo de negarse varias veces, terminou aceptándoo. Nomeou alcalde, rexedores, alguacís, tesoureiro e alférez, consumando, pois, a desvinculación da autoridade do gobernador de Cuba sobre a expedición. Este acto é considerado como a fundación dunha das primeiras cidades europeas en América continental.
Cortés notou entón que o Imperio azteca tiña inimigos e que isto facilitaba os seus plans. Comezou a elaborar unha estratexia, co fin de aproveitar as rifas e odios que se tiñan cara ao dominio Mexica por grande número de provincias, a fin de lograr a conquista de tan vasto imperio. Pero para iso tiña que impor tamén a súa vontade e o seu mando sobre a facción do gobernador Diego Velázquez, que sostiña que Cortés non tiña autorización para poboar, senón só para rescatar e descubrir, e que deberían volver a Cuba terminada a expedición. A maioría dos capitáns e a tropa apoiaban a Cortés, xa que intuían as grandes riquezas que podía haber en Tenochtitlán.
A primeira nación mesoamericana coa que Cortés estableceu unha alianza militar foi a Cultura Totonaca, con capital en Cempoala, unha avanzada cidade duns 20.000 habitantes. A mediados de 1519, trinta pobos totonacas reuníronse con Cortés en Cempoala para selaren a alianza e marcharen xuntos á conquista de Tenochtitlán. Os totonacas achegaron 1.300 guerreiros á empresa de Cortés quen, pola súa banda, achegaría uns 400 españois, armas de fogo e quince cabalos.
O acordo realizouse sobre a base de que, unha vez derrotado o Imperio Azteca, a Nación Totonaca sería libre. No entanto, logo da conquista de México, os totonacas, decimados pola alianza militar e as enfermidades, nunca volveron ser o que foran. Varios deles terminaron encomendados como servos aos señores españois nas súas propias terras, particularmente no nacente cultivo da cana de azucre, quedando Cempoala deshabitada e a súa cultura extinguida e esquecida. A Cultura Totonaca volveu ser descuberta a fins do século XIX, polo arqueólogo e historiador mexicano Francisco del Paso y Troncoso.
«Queima» (barrenado) das naves
Chegaron noticias de que Diego Velázquez conseguira polos seus compañeiros na Corte o nomeamento de adiantado do Iucatán, polo que enviou para contrarrestar estas influencias aos seus fieis Portocarrero e Montejo co mellor do botín obtido ata entón, para conseguir o nomeamento para Cortés. Tomou ademais a decisión de inutilizar as naves, excepto a que había de utilizar Portocarrero a fin de manter contacto directo con España, para evitar calquera fuga dos homes que non secundaban a súa rebelión fronte á legalidade do gobernador de Cuba.
Guerra e posterior alianza con Tlaxcala. Matanza de Cholula
miniatura|220px|Sección reconstruída da [[Gran Pirámide de Cholula, no actual San Andrés Cholula (Puebla), onde se produciu a chamada Matanza de Cholula (1519).]] miniatura|220px|A [[Matanza de Cholula, Lenzo de Tlaxcala (1552)]]
O 16 de agosto de 1519, Cortés abandonou a costa e iniciou a súa marcha cara ao interior, rumbo ao corazón do Imperio Mexica, cun exército de 1.300 guerreiros totonacas, 200 indios de carga, 6 canóns, 400 infantes españois e 15 de cabalería.
A fins de agosto o exército de Cortés chegou ao territorio da Confederación ou República de Tlaxcala, integrada por catro señoríos autónomos: Tepeticpac, Ocotelulco, Tizatlán e Quiahuiztlán.
Por entón, Tlaxcala e Tenochtitlán representaban dúas concepcións opostas de organización política que as levou ao enfrontamento aberto. Tlaxcala organizouse como unha confederación de cidades-estados unidas nunha república gobernada por un Senado; pola contra México-Tenochtitlán organizouse como un imperio.
A partir de 1455 o Imperio Azteca, conformado sobre a base da Tripla Alianza entre Tenochtitlán, Texcoco e Tlacopan, iniciara as chamadas «guerras floridas» contra Huejotzingo, Cholula e Tlaxcala, co fin de capturar prisioneiros para os seus sacrificios relixiosos, e as cales lle garantiron o repudio do resto dos señoríos indíxenas.
No seu paso cara a Tenochtitlán Cortés chegou a Cholula, aliada do Imperio Azteca, que era a segunda cidade máis grande logo de México-Tenochtitlán, con 30.000 habitantes. Bernal Díaz del Castillo conta na súa crónica que logo de recibiren a Cortés e o seu enorme exército, as autoridades de Cholula planearon tenderlle unha emboscada e aniquilar aos españois. Díaz del Castillo conta que el e as tropas viron a un costado dos templos as varas con colares que supuxo destinadas aos españois para seren levados cativos a Tenochtitlán. Díaz del Castillo tamén conta que unha anciá e uns sacerdotes dos templos de Cholula alertaron a Cortés, quen mandou inmediatamente ao seu exército a atacar, causando o que se coñece como a matanza de Cholula, na que máis de 5.000 homes morreron en cinco horas. O continxente permaneceu en Cholula durante outubro e novembro e ao saír Cortés mandou incendiar a cidade.
Despois chegou a Santa Catarina Ayotzingo, desde onde preparou o ataque a Tenochtitlán. Á súa chegada a México-Tenochtitlán, Cortés quedou sorprendido pola beleza do lugar, que é descrita por Díaz del Castillo como «un soño». No seu paso desde Cholula, Cortés percorrera o camiño cara ao Val de México, cruzando por entre dous volcáns, o Popocatépetl e o Iztaccíhuatl ata chegar a unha paraxe boscosa e de espléndida beleza que ata hoxe leva o nome de Paso de Cortés. Do outro lado, avistou por primeira vez o lago de Texcoco aproximándose a el polo rumbo de Xochimilco.
Tenochtitlán
Hernán Cortés, na súa marcha cara a México-Tenochtitlán co seu exército (uns trescentos españois) e o apoio duns 3.000 tlaxcaltecas avistou os volcáns Popocatépetl e Iztaccíhuatl. E un dos capitáns de Cortés, chamado Diego de Ordás foi o primeiro europeo en ascender á cima do volcán Popocatépetl en compañía de dous compañeiros de armas, causando unha grande impresión entre os nativos que acompañaban a expedición de Cortés. Por tal fazaña e méritos militares, o emperador Carlos V outorgoulle a Diego de Ordás mediante decreto expedido o 22 de outubro de 1523, o dereito de posuír un escudo de armas cunha vista do volcán.
miniatura|esquerda|220px|Encontro de Hernán Cortés e Moctezuma Á entrada da cidade, realizada o 8 de novembro de 1519, produciuse o encontro de Moctezuma e Cortés, facendo de intérprete dona Marina. Moctezuma II creu que os españois eran enviados do deus que viría do leste -este é Quetzalcóatl ou Serpe Emplumada- e foi un espléndido anfitrión, obsequiándoo entre outras cousas, co Toucado do Deus Quetzalcóatl, mellor coñecido como Penacho de Moctezuma o cal foi enviado xunto con outros presentes á Corte Imperial. Dado que Carlos V era un Austria -casa dos Habsburgo- ao extinguirse a rama española, este agasallo terminou en Austria.
Mentres os españois quedaban en Tenochtitlán, Moctezuma hospedounos no templo do seu antecesor Axayácatl (no palacio do pai de Moctezuma), podendo entón admirar a grandiosidade daquela cidade. Nos días seguintes, os españois visitaron os palacios e templos da gran capital azteca, así como o gran cú (templo) da cidade xemelga do imperio, Tlatelolco, e o seu mercado: unha praza de máis do dobre de grande que a Praza Maior de Salamanca (tida entón pola máis grande da cristiandade).
Residindo os españois no palacio, ocorréuselles que xa era hora de ter capela propia e, posto que Moctezuma se negou a que a erixisen no cú de Huitzilopochtli, resolveron levantala no seu aloxamento, previo permiso do emperador. miniatura|Palacio de Hernán Cortés en [[Cuernavaca, Morelos]] Buscaban os capitáns o mellor sitio para emprazala cando un soldado, que era carpinteiro, notou nunha parede a existencia dunha porta tapiada e encalada de poucos días. Lembraron entón que se rumoreaba que naqueles apousentos tiña depositados Moctezuma os tesouros que fora reunindo o seu pai Axayácatl. miniatura|Placa conmemorativa do primeiro encontro entre Cortés e Moctezuma na Cidade de México. Estudos recentes determinaron que, con toda probabilidade, o conquistador estremeño e o tlahtoani mexica atopáronse nun sitio distinto ao que sinala o monumento.
Alí entraron Cortés e algúns capitáns e tras a vista dun enorme tesouro ordenou que se volvese a tapiar. Debido a advertencias previas dos tlaxcaltecas, empezounos a inquietar entón a posibilidade de seren asasinados. Catro capitáns e doce soldados presentáronse a Cortés para facerlle presente a conveniencia de prender ao emperador, manténdoo como refén, para que respondese coa súa vida da vida do exército. Non se tomou de momento ningún acordo, pero unha noticia precipitou a resolución.
Mentres tanto nas proximidades da Villa Rica de la Vera Cruz, aconteceu a batalla de Nautla, entre os mexicas dirixidos por Cuauhpopoca e os totonacas aliados dos conquistadores españois, no conflito mataron a Juan de Escalante, alguacil maior, e a sete españois o que supuxo un desprestixio para as armas españolas ao ver que non eran semideuses e que podían ser vencidos. Un soldado chamado Argüello foi feito prisioneiro, morreu no camiño polas feridas da guerra e a súa cabeza enviada ao emperador azteca, quen non quixo colocala en ningún templo.
Unha vez que Moctezuma caeu na celada dos españois, Cortés tívoo como refén so pena de morte inmediata. Tranquilizou ao seu garda dicindo que ía de propia vontade, e tras seren trasladados cos españois todos os seus aveños seguiu manifestando a todas as súas visitas que estaba alí de propia vontade.
Cortés esixiu que os caciques autores da agresión a Veracruz fosen castigados. Levados á súa presenza, confirmaron que obedecían ordes de Moctezuma. Os capitáns aztecas foron sentenciados a morrer na fogueira.
Loita entre españois
Neses días recibiuse a noticia da chegada de 18 navíos ao Porto de Veracruz, créndose nun principio que eran reforzos do emperador, pero enseguida se soubo que eran tropas mandadas por Diego de Velázquez para castigar aos rebeldes. Estas tropas estaban mandadas por Pánfilo de Narváez. Aínda por riba, puxeron sobre aviso a Moctezuma de que Cortés era un rebelde ao seu rei, e que se podía, o matase. Así que Cortés non tivo máis remedio que deixar unha guarnición de pouco máis dun centenar de españois en Tenochtitlán ao mando de Pedro de Alvarado, e el con trescentos españois e varios centos de indios, saíu ao encontro das tropas de Narváez. Cortés atacou o campamento inimigo en plena noite, derramando moi pouco sangue e capturando a Narváez só uns momentos despois de establecer combate.Tras mostrar aos soldados os adornos de ouro, e de incitalos a unírselle, a maioría cambiou de bando a favor de Cortés, que grazas a isto triplicou os seus efectivos da noite para a mañá. Pola súa banda, Narváez regresou por onde viñera, cuns cantos seguidores, mentres que Cortés regresaba a Tenochtitlán.
A matanza do Templo Maior
miniatura|dereita|300px|Matanza do Templo Maior. Pintura contida no [[Códice Durán.]]
Mentres, en Tenochtitlán, Alvarado, medorento dunha concentración masiva de guerreiros na Praza Maior de Tenochtitlán, e temendo os posibles agoiros de Cholula, cometera unha matanza de nativos, de nobres, caciques e xefes do exército cando estes estaban celebrando a festa de Tóxcatl (quinto mes dos 18 que tiña o calendario azteca) en honra a Tezcatlipoca. Algunhas fontes falan tamén de culto ao sempre presente Huitzilopochtli. Dado o desatino de Alvarado, a poboación, loxicamente, indignouse, porque o ambicioso Pedro de Alvarado lles quitou as súas xoias e materiais preciosos que vestían. Ao facer isto, os poboadores rebeláronse contra Moctezuma, non téndolle ninguén respecto. Os españois tivéronse que refuxiar nos aloxamentos do palacio.
A rebelión e A Noite Triste
miniatura|220px|dereita|Batalla da Noite Triste
O 24 de xuño de 1520 o exército de Cortés entraba novamente na cidade. O irmán de Moctezuma, Cuitláhuac, foi liberado para que xestionase a pacificación, pero no canto diso, púxose á fronte dos mexicas e uniuse ao xefe dos caciques, chamado Cuauhtémoc -e quen sería o seguinte tlatoani azteca-, para oporse á ocupación española. Cortés conseguiu que Moctezuma tratase de tranquilizar aos inconformes e que deixasen saír aos españois da cidade. Existen dúas versións da morte de Moctezuma: unha é que cando falaba ao seu pobo recibiu unha pedrada dos propios aztecas que o feriu de morte; a outra di que Hernán Cortés ordenou matalo cando viu que non podía acougar ao pobo, aínda que esta última versión foi achegada polos aztecas e considérase menos probable.
Estando así a situación, os soldados españois foron cercados na casa do seu aloxamento, rodeados por multitudes de indíxenas indignados. Os asediados vían diminuír a auga, as municións e toda clase de víveres. A única saída era a retirada. E fixérona na chuviosa noite do 30 de xuño ao 1 de xullo de 1520, coñecida como a Noite Triste. Ao escapulirse silenciosamente, os españois dirixíronse a unha das calzadas que conducían á saída de Tenochtitlán. Xa non lles faltaba moito para completaren a retirada cando foron descubertos por unha anciá, que deu a alarma, e nuns momentos miles de guerreiros aztecas atacaron en tromba aos españois; acosáronos ao longo da calzada, mentres outros atacaban desde as súas canoas. Naquela retirada caeu a maioría dos españois, sobre todo os que chegaron con Narváez, que ao levaren moitas pezas de ouro consigo, a pesar das advertencias de Cortés, morreron afogados no lago. Perdeuse ademais gran cantidade de pezas de artillería e de cabalos, así como gran parte do tesouro que se transportaba. Perseguidos polos aztecas, o 7 de xullo, preto de Otumba, os españois reorganizáronse, e plantaron batalla aos guerreiros que os perseguían, logrando derrotalos.
Sitio e caída de Tenochtitlan
miniatura|220px|O suplicio de Cuauhtémoc (1893) segundo [[Leandro Izaguirre]]
Dada a indignación dos Mexicas pola profanación dunha das súas festas principais -onde ocorre a matanza perpetrada por Alvarado-, e entendendo que os Aztecas non se renderían, Cortés manda traer os navíos que inhabilitara, peza por peza, co fin de pórlle sitio a Tenochtitlan; os navíos foron reconstruídos no lago que rodeaba a cidade e tras un sitio que durou 75 días, nos que os aztecas pelexaron ata o seu práctico exterminio, finalmente foron derrotados e sometidos a escravitude. É por esta razón que podemos dicir que os actuais descendentes indíxenas ou a mestizaxe derivada destes, deuse máis que co pobo Mexica, cos vencedores Tlaxcaltecas e outros señoríos indíxenas que, ao termo da guerra, obtiveron status de principais nas súas provincias e en diferentes casos, como representantes ante a coroa española como caciques gobernantes.
Logo de consumada a conquista, Cortés faise acompañar por Cuauhtémoc a quen se di que chegou a torturar para sacarlle información sobre o tesouro azteca. Non obtendo resposta positiva, Cortés leva a Cuauhtémoc ás súas expedicións posteriores onde máis tarde resultará morto, presuntamente mandado aforcar por Cortés.
A viaxe de Cortés á Las Hibueras
Cortés tiña coñecemento das riquezas que existían en Las Hibueras, na actual República de Honduras, ademais de que escoitara que existía un paso «que en opinión de moitos pilotos [...] por aquela baía sae estreito á outra mar» (do océano Atlántico ao océano Pacífico), estreito de cuxa existencia dera coñecemento o piloto Juan de la Cosa desde o ano 1500. Así pois, Cortés enviou o ano de 1524 ao mando do seu capitán Cristóbal de Olid cinco navíos e un bergantín rumbo ás Hibueras, a bordo dos cales ían 400 homes, suficiente artillería, armas e municións, ademais de oito mil pesos ouro para comprar en Cuba cabalos e bastimentos. En tanto, partira unha expedición por terra ao mando do capitán Pedro de Alvarado para conquistar e explorar Centroamérica.
Dalgún xeito, tanto De las Casas como Gil González lograron escapar cara á xungla. Posteriormente, amigos de Cortés nunha cea tomaron prisioneiro a Cristóbal de Olid e degolárono, dando por terminado o asunto.
En tanto Hernán Cortés, sen saber o que sucedera, emprende por terra rumbo ás Hibueras en compañía dun grande exército. Camiñou ata Veracruz, onde se embarcou ata a vila do Espírito Santo, de aí continuou por terra entrando en Tabasco onde con grandes dificultades atravesou grandes pantanos, caudalosos ríos e selvas impenetrables, pasou por varias poboacións tabasqueñas como Cupilco, Cimatán, Nacaxuxuca, Zaguatán, Chilapan, Ixtapa, Acalán, Tatahuitalpan, Usumacinta (onde mandou aforcar a Cuauhtémoc) e Teutiercas. Xa en Guatemala chegou a Tayasal, continuou por agrestes serras e chegou á poboación maia de Nito e logo ao porto de Naco onde se decatou do sucedido a Cristóbal de Olid así que se embarcou de regreso á cidade de México, chegando en 1525.
Descubrimento da «California»
miniatura|A illa de California, mapa do século XVII
Hoxe en día considérase a Hernán Cortés como o descubridor da península de Baixa California, aínda cando o primeiro europeo que desembarcó en dita península foi o piloto e navegante español Fortún Jiménez, quen ao mando do navío Concepción, propiedade de Hernán Cortés, avistou e desembarcou no ano 1534 na península, da cal pensou que era unha illa.
Na cuarta Carta de Relación, datada en México o 15 de outubro de 1524, escribe Hernán Cortés ao rei de España da preparación de barcos para explorar e someter novos reinos sobre o Mar do Sur (Océano Pacífico), idea que bulía na súa mente desde dous anos atrás, recentemente consumada a conquista da gran Tenochtitlán. En 1529, estando Cortés en España, asinou un convenio coa Coroa española polo cal se obrigaba a enviar pola súa conta «armadas para descubrir illas e territorios no Mar do Sur».
Desexaba atopar ademais do dominio territorial e as posibles ganancias en metais preciosos nas novas terras a descubrir, un paso de mar entre o Pacífico e o Atlántico, pois pensábase que se Fernando de Magallanes atopara un estreito que comunicaba ambos os océanos polo sur, tamén debería existir outro paso polo norte. Ese paso marítimo era o mítico Estreito de Anián. No mencionado convenio estipulábase que das terras e ganancias que se obtivesen, unha décima parte corresponderían ao descubridor en propiedade perpetua, para si e os seus descendentes.
A primeira expedición
Durante a súa estancia en España en 1529, Cortés conseguiu de Carlos V o título de Marqués do Val de Oaxaca e o goberno sobre os futuros descubrimentos no Mar do Sur. Xa de volta a México, o 30 de xuño de 1532 enviou ao seu primo Diego Hurtado de Mendoza para que explorase as illas e litorais do Mar do Sur, máis alá dos límites da audiencia da Nova Galicia gobernada por Nuño de Guzmán inimigo acérrimo de Hernán Cortés. Partiu a expedición en dous barcos dende o golfo de Tehuantepec, despois de tocar Manzanillo (Colima) e foron costeando as costas de Xalisco e Nayarit, que naquel entón formaban parte da audiencia da Nova Galicia, ata descubrir as Illas Marías, de alí regresaron a terra firme e trataron de obter abastecemento de auga na baía de Matanchén, Nayarit, abastecemento que lles foi negado por ordes de Nuño de Guzmán, dono e señor da rexión.
Un dos barcos maltratados polas tormentas emprendeu o regreso, arribou ás costas de Xalisco e rematou en mans de Nuño de Guzmán, en tanto o outro navío no que ía Diego Hurtado de Mendoza tomou rumbo ao norte, xamais ningún dos que ían a bordo regresou á Nova España, non se volveu ter noticias deles, anos despois o autor da Segunda Relación anónima de la jornada que hizo Nuño de Guzmán a la Nueva Galicia, recolleu algunhas informacións que fan supoñer que a nave que comandaba Diego Hurtado de Mendoza naufragara no litoral norte do hoxe estado de Sinaloa, perecendo el e o resto da tripulación.
A segunda expedición
Levantou áncora a expedición dende o que é hoxe o porto de Manzanillo o 30 de outubro de 1533, o día 20 de decembro as naves separáranse, o barco San Lázaro que se adiantara esperou en van ao navío Concepción durante tres días e ao non ter avistamento do navío acompañante dedicouse a explorar o Océano Pacífico e descubriu as Illas Revillagigedo. A bordo do Concepción todo era diferente, o navegante e segundo no mando Fortún Jiménez amotinouse e asasinou mentres durmía ao capitán Diego de Becerra, despois agrediu os tripulantes que se mostraron leais ao capitán asasinado para posteriormente abandonar os feridos nas costas de Michoacán xunto cos frades franciscanos que o acompañaban na travesía.
Fortún Jiménez navegou cara ao noroeste seguindo a costa e nalgún momento xirou cara ao oeste e chegou a unha apracible baía, hoxe sábese que arribou á que é hoxe cidade e porto de La Paz; el pensou que arribara a unha illa, xamais soubo que arribara a unha península que co tempo se chamaría península de Baixa California, alí encontrouse con nativos que falaban unha lingua non coñecida e ademais andaban seminús, eran moi diferentes dos nativos do altiplano mexicano que tiñan unha cultura propia.
Os tripulantes que o acompañaban ao veren as mulleres seminúas e a causa da longa vixilia sexual, dedicáronse a tomalas pola forza. Para ese entón decatáranse de que no lugar abundaban as perlas que os nativos extraían das cunchas de moluscos que abundaban na baía, así que se dedicaron a saquear o lugar e a abusar das mulleres.
É necesario resaltar que Fortún Jiménez e acompañantes non outorgaron nome ningún a ningún dos sitios que encontraron, sendo outros exploradores os que darian nome aos lugares visitados por Fortún Jiménez.
O abuso das mulleres por parte da tripulación xunto ao saqueo ao cal se dedicaron provocou un violento enfrontamento cos nativos que rematou na morte de Fortún Jiménez e algúns dos seus compañeiros. Os sobreviventes retiráronse do lugar, abordaron a duras penas o navío Concepción, navegaron erraticamente durante varios días ata chegar ás costas do hoxe Estado de Xalisco, onde se toparon cos subalternos de Nuño de Guzmán quen lles requisaron a nave e os tomaron prisioneiros.
A terceira expedición
Logo de patrocinar dúas viaxes de exploración ao Mar do Sur e sen obter resultados materiais, Hernán Cortés decidiu encabezar a terceira viaxe de exploración.
Molesto Cortés porque Nuño de Guzmán, o seu arquiinimigo de sempre, lle requisara un buque durante a primeira expedición que sufragou, ademais do buque Concepción que Cortés enviara na segunda viaxe de exploración do Mar do Sur, decidiu enfrontalo no seu propio terreo e desde alí montar a terceira expedición, para iso preparou un gran número de tropas a pé e de a cabalo para marchar sobre a provincia da Nova Galicia, da cal Nuño de Guzmán era gobernador.
O vicerrei da Nova España advirte a Hernán Cortés o 4 de setembro de 1534 «que non se enfrontase a quen lle requisara os seus barcos», ao que Hernán Cortés se negou alegando que gastara máis de 100 mil casteláns de ouro, ademais de ser designado pola súa maxestade o Rei de España Carlos I para conquistar e descubrir novos territorios. Para ese entón Cortés xa organizara un estaleiro en Tehuantepec e tiña tres navíos dispostos: o San Lázaro (no que regresou Grijalva da segunda expedición ao Mar do Sur), o Santa Águeda e o Santo Tomás que recentemente foran construídos.
O proxecto de Cortés era ambicioso, enviaría os navíos a Chametla Sinaloa (preto da actual poboación de Escuinapa) no territorio gobernado por Nuño de Guzmán e alí abordaría o exército de terra comandado por el. Para chegar a Chametla, Cortés tivo que atravesar durante varios días co seu exército o Novo Reino da Nova Galicia. A Nova Galicia era unha provincia da Nova España gobernada polo seu acérrimo inimigo Nuño de Guzmán.
Conta Bernal Díaz del Castillo que cando na Nova España se soubo que o Marqués de Oaxaca ía de conquista novamente, moitos «creron que era cousa certa e rica» e ofrecéronse a servirlle soldados de a cabalo, arcabuceiros e besteiros, e 34 homes casados coas súas respectivas mulleres, en total 320 persoas e 150 cabalos. E engade que os navíos estaban moi ben provistos de biscoito, carne, aceite, viño e vinagre, moito pescado, tres ferreiros coas súas fraguas e dous carpinteiros de ribeira coas súas ferramentas, ademais de clérigos, relixiosos, médicos, cirurxiáns e botica.
Cos pendóns a todo o alto arribou o exército de Cortés á poboación de Santiago de Galicia de Compostela (capital da provincia de Nova Galicia dentro do vicerreinado de Nova España), situada neses días no val de Matatipac (na actualidade a cidade de Tepic), onde foi acolleito amigabelmente polo Gobernador Nuño Beltrán de Guzmán, o seu inimigo de sempre. Nesa poboación Cortés e o seu exército permaneceron durante catro días antes de proseguiren a súa viaxe. Dise que Nuño de Guzmán aconsellou a Cortés non proseguir coa viaxe de exploración e proveuno de bastimentos, en tanto Cortés se asombrou da pobreza na que vivía Nuño de Guzmán. Sen ningunha dúbida o recibimento de que foi obxecto o conquistador de México por parte de Guzmán debeuse ao exército que acompañaba a Cortés.
Logo da partida de Cortés, Nuño de Guzmán dirixiu unha carta á Audiencia en México en «que se queixaba de que o marqués do Val quería penetrar coa súa xente na súa gobernación, sendo que só era Capitán Xeneral da Nova España».
Unha vez embarcado no buque San Lázaro, Cortés xunto coa súa expedición tomou rumbo ao noroeste, e o día 3 de maio de 1535 arribou á baía que nomeou Baía da Santa Cruz, actualmente La Paz (Baixa California Sur), lugar no cal confirmou a morte do seu subalterno Fortún Jiménez a mans dos nativos.
Unha vez que tomou Cortés posesión da Baía da Santa Cruz, decidiu establecer unha colonia e mandou traer os soldados e os bastimentos que deixara en Sinaloa pero o mal tempo non lle axudou, os buques perdéronse e unicamente regresou á baía da Santa Cruz un navío levando unha carga de cincuenta fanegas de millo, insuficientes para alimentar a poboación, polo cal Cortés saíu persoalmente en busca de víveres, pero o conseguido foi insuficiente polo cal decidiu retornar á Nova España coa intención de prover desde aí a nova colonia.
Ao mando do poboado da Santa Cruz quedou Francisco de Ulloa, pero as queixas dos familiares dos que quedaron na península fixeron que o vicerrei ordenase o abandono da poboación e o retorno dos poboadores á Nova España.
A cuarta expedición
Hernán Cortés, que xa patrocinara tres viaxes de exploración o Mar do Sur (océano Pacífico) que terminaran en fracasos, decide enviar unha cuarta viaxe de exploración ao Mar do Sur ao mando de Francisco de Ulloa en 1539. Partiu a expedición do porto de Acapulco o día 8 de xullo do ano citado a bordo dos buques Santo Tomás, Santa Águeda e Trinidad, mais á altura das Illas Marías víronse obrigados a abandonar o navío Santo Tomás, polo cal continuaron a viaxe de exploración nos dous buques restantes. miniatura|O [[golfo de California resaltado nun mapa orográfico de México.]] Penetraron no golfo de California e visitaron na viaxe de ida e de volta a abandonada poboación da Santa Cruz, coñecida actualmente como a cidade de La Paz; na viaxe de ida chegaron ao extremo norte do golfo o 28 de setembro, ao que se coñece actualmente como desembocadura do río Colorado e chamaron á boca do río Ancón de San Andrés, unha breve acta foi levantada cuxo texto se transcribe:
Logo de desembar e de tomar posesión das terras do extremo norte do "Mar Bermejo" (coñecido hoxe en día como golfo de California), nome que se lle deu en castelán pola coloración avermellada das augas, que se tinguían coas augas procedentes do río Colorado, iniciaron o regreso ao poboado da Santa Cruz, dobraron o cabo San Lucas e entraron no océano Pacífico. Pola actual baía Magdalena pasaron o día 5 de decembro sen ingresar por estar ferido Ulloa, por mor dunha escaramuza que sostivo cos nativos.
Falecemento e sucesivos traslados dos seus restos
miniatura|Casa-palacio onde faleceu Hernán Cortés, que foi construída coma se fose unha fortaleza. Atópase no municipio sevillano de Castilleja de la Cuesta. A casa pasou en 1855 a mans dos Duques de Montpensier, que realizaron algunhas reformas no interior. En 1889 ocupárona monxas irlandesas, que crearán nela un colexio. Hernán Cortés morreu no venres 2 de decembro do ano 1547 en Castilleja de la Cuesta, cando pensaba volver ás súas posesións americanas. Recibiu sepultura no próximo mosteiro de San Isidoro del Campo, na cripta da familia do duque de Medina Sidonia, baixo as bancadas do altar maior, cun epitafio que lle dedicou o seu fillo Martín Cortés, segundo Marqués del Valle. O epitafio dicía:
. Os restos mortais de Hernán Cortés foron inhumados varias veces. Isto debeuse, en parte, porque no seu testamento cambiou varias veces a situación do lugar onde desexaba repousar. Cando residía na Nova España, primeiro solicitou ser sepultado na igrexa contigua ao hospital de Jesús (México), hospital que o conquistador fundara. Posteriormente declarou os seus desexos de ser sepultado nun mosteiro que ordenara construír en Coyoacán, unha poboación achegada á capital mexicana, mosteiro que nunca foi construído debido a que tivo que partir a España co fin de enfrontarse a un xuízo de residencia ao que foi citado. En outubro de 1547, poucas semanas antes da súa morte, modificaría unha vez máis o seu testamento para indicar a súa vontade de ser sepultado na parroquia do lugar onde falecese.
En 1550 aos tres anos da súa morte, os seus restos foron cambiados de lugar dentro da mesma igrexa de San Isidoro do Campo, e esta vez foi inhumado xusto ao carón do altar dedicado a Santa Catarina.
En 1566, e por decisión familiar os seus restos mortais foron trasladados á Nova España e sepultos xunto coa súa nai e unha das súas fillas no templo de San Francisco de Texcoco, situado na poboación de Texcoco próxima á cidade de México. Os seus restos xacerían alí ata 1629.
En 1629 á morte de Pedro Cortés, cuarto Marqués do Val e último descendente de Hernán Cortés en liña masculina, as autoridades civís e eclesiásticas da provincia española decidiron sepultalos na mesma igrexa, así que os restos de Cortés foron inhumados preto do altar maior (nun nicho detrás do Sagrario) na igrexa do convento de San Francisco (México), situado fronte á praza de Guardiola na capital mexicana, alí deixaron gravada a seguinte inscrición «Ferdinandi Cortés ossa servatur hic famosa».
En 1716 unha remodelación do templo de San Francisco obrigou aos franciscanos a exhumaren os restos e trasladalos á parte posterior do retablo maior, lugar no que permanecerían durante 78 anos.
En 1794 as autoridades da vicerreinado exhumaron novamente os restos de Cortés co fin de cumprir cos desexos do conquistador de México que nunha ocasión solicitou ser sepultado na igrexa contigua ao hospital de Jesús (México), así que sacaron a osamenta de Cortés do templo de San Francisco que xacía no seu nicho nunha urna de madeira e cristal con asas de prata e co escudo de armas do Marqués de Oaxaca pintado na cabeceira da urna. Os seus restos foron trasladados con gran pompa ao que se cría sería a súa última morada, colocáronse brandóns de prata sobre o sepulcro e dentro do templo erixiuse un zócolo e sobre o zócolo un busto do conquistador, nese sitio os seus restos descansarían durante 23 anos.
En 1823, aos dous anos da Independencia de México iniciouse o memorial para honrar aos insurxentes mortos durante a guerra de independencia, cuxos restos foron levados á cidade de México e depositados na catedral. Un gran movemento nacionalista xurdiu entre os habitantes da capital mexicana ao grado que se temeu que unha turba asaltase o templo para tomar os restos de Cortés, por iso o ministro mexicano Lucas Alamán e o capelán maior do Hospital desmantelaron na noite do 15 de setembro o mausoleo, en tanto o busto e demais ornamentos foron enviados a Italia para facer crer aos axitadores que os restos mortais de Cortés saíran do país. En realidade a urna coa osamenta foi escondida baixo a tarima do templo do hospital de Jesús (México) e durante trece anos os restos permaneceron escondidos alí.
En 1836, xa acougadas as paixóns, extraéronse os restos e foron depositados nun nicho que se construíu na parede do templo ao carón de onde estivo o mausoleo, nese lugar repousaron os restos durante 110 anos ata ser atopados. O ministro Lucas Alamán nalgún momento informou á embaixada española do lugar no cal depositaran os restos de Cortés.
miniatura|180px|Tumba de Hernán Cortés no Templo do Hospital de Jesús (México) En 1946, algúns historiadores do Colexio de México tiveron acceso a acta notarial na cal se detallaba a última morada de Cortés e decidiron buscar os restos. O domingo 24 de novembro do mesmo ano os historiadores atoparon o nicho que gardaba a urna, logo de realizar algúns estudos para autentificar os ósos procederon a restaurar a urna e recomendaron conservar os restos de Hernán Cortés no mesmo lugar. O 28 de novembro de 1946 o presidente de México Manuel Ávila Camacho expediu un decreto mediante o cal conferiu ao Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia a custodia dos restos mortais de Hernán Cortés.
O 9 de xullo de 1947 inhumáronse de novo os restos no mesmo lugar no que os atoparon e púxose sobre o muro da igrexa unha placa de bronce co escudo de armas de Cortés gravado e a inscrición:
Hoxe en día, os restos do conquistador español descansan no lugar que elixiu na súa mocidade para ser sepulto: o templo do Hospital de Jesús. Desafortunadamente, a vella igrexa atópase no abandono e con poucos medios para poder asegurarse a súa debida restauración.
A lenda negra
miniatura|Busto de Cuauhtémoc na [[Praza da Constitución (Cidade de México)|praza da Constitución, Cidade de México.]] A peor mancha na folla de servizos de Cortés é que consentiu a tortura de Cuauhtémoc e do cacique de Tacuba, xa que os soldados estaban sedentos de ouro, e crían que este tiña que saber onde se atopaba. Ámbolos dous foron aforcados no ano 1525 na funesta expedición ás Hibueras, por sospeitas de traizón.
Os seus inimigos intrigaron na corte do emperador Carlos V, acusándoo de detraer ouro do quinto real e do repartimento aos conquistadores e sospeitando que dera orde de envelenar á súa esposa Catalina Juárez e a varios dos enviados con provisións reais. Desterrado de México, foi a Castela para reclamar a gobernación de Nova España, pero só conseguiu o marquesado do Val e déronlle terras preto do estado actual de Oaxaca.
Hernán Cortés morreu o venres 2 de decembro do ano 1547 en Castilleja de la Costa, tratando de volver ás súas posesións americanas.
Monumentos e representacións artísticas en México
miniatura|Inscrición no Hospital de Jesús Nazareno.
En México existen poucas representacións de Cortés. Con todo, moitos puntos xeográficos de interese levan o seu nome, desde o castelo na cidade de Cuernavaca a nomes de rúas en toda a República Mexicana.
Un dos poucos monumentos auténticos da cidade de México está no paso entre os volcáns Iztaccíhuatl e Popocatépetl, por onde Cortés levou aos seus soldados na súa marcha á Cidade de México. Actualmente é coñecido como o Paso de Cortés.
O muralista Diego Rivera pintou varias representacións del, pero a máis famosa móstrao como unha figura poderosa e sinistra, xunto coa Malinche nun dos murais no Palacio Nacional da Cidade de México.
En 1981, o entón presidente de México José López Portillo tratou de promover o recoñecemento público de Hernán Cortés. En primeiro lugar, fixo pública unha copia do busto de Cortés feita por Manuel Tolsá no Hospital de Jesús Nazareno cunha cerimonia oficial, pero pronto un grupo nacionalista tratou de destruíla, polo que tivo que ser retirado da vista do público. Hoxe en día a copia do busto atópase no "Hospital de Jesús" nun recuncho pouco visitado, mentres que o orixinal atópase en Nápoles, Italia, na Vila Pignatelli (propiedade dos descendentes de Cortés).
miniatura|Monumento á mestizaxe Máis tarde, outro monumento coñecido como "Monumento á Mestizaxe" de Julián Martínez e M. Maldonado (1982) foi comisionado por López Portillo para ser posto no "Zócolo" (praza principal) da delegación de Coyoacán (cidade de México), cerca do lugar onde Cortés tivo a súa casa de campo. Debido ás protestas públicas, tivo que ser trasladado a un parque pouco coñecido, o Xardín Xicoténcatl no Barrio de San Diego Churubusco, cerca do ex-convento de Churubusco. A estatua mostra a Cortés, a Malinche e o seu fillo.
Concerto (forma musical)
miniatura|333x333px|[[Frederico II de Prusia tocando un concerto de frauta en Sanssouci, C. P. E. Bach.]] Como forma musical (non como interpretación dunha ou máis obras musicais ante un público), tradicionalmente coñécese como concerto, abreviándoo de concerto per soli ( concerto para solistas) unha composición para un, dous (dobre), tres (triplo) ou máis instrumentos con acompañamento orquestral. Como denominación anterior historicamente a palabra concerto é sinónima do termo concertante.
Estrutura
Tradicionalmente, o concerto compúxose en forma de sonata segundo o concepto clásico ou barroco, con modificacións para permitir o virtuosismo do solista, en especial as cadencias (moitas veces chamadas polo seu termo italiano cadence en plural, ou cadenza en singular). Estas adoitan ser interpretadas polo solista inmediatamente antes de que a orquestra dea conclusión cun tutti ao primeiro ou ao último movemento da obra.
Por contraste, o concerto grosso barroco anterior constitúe unha composición para orquestra completa, na que a orquestra non acompaña, oponse ou arroupa o solista, senón que forma un grupo habitualmente chamado tutti ou ripieno que intercambia material musical cun grupo de solistas chamado concertino. Foi Vivaldi quen, fronte ao concepto de Corelli e Torelli, entre outros, denominou o Concerto grosso como un diálogo entre solista e orquestra nun "balance de forzas" entre o grupo de solistas e o ripieno e estableceu unha estrutura compacta e orgánica do diálogo solista-orquestra, consolidando o concerto para solista ou Concerto per Soli. O modelo per soli ou simplemente concerto, é o modelo que a partir de entón se impuxo e que foi adoptado por unanimidade por todos os compositores preclásicos, clásicos e románticos, chegando practicamente até o día de hoxe salvo en casos puntuais ou de música experimental, levados a cabo xa na súa maioría a partir do século XX.
Sambollo, Perbes, Miño
Sambollo é un lugar da parroquia de Perbes no concello coruñés de Miño na comarca de Betanzos. Tiña 129 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 61 eran homes e 68 eran mulleres.
Nikola Vučević
Nikola Vučević (en serbio cirílico: Никола Вучевић), nado en Morges (Vaud, Suíza) o 24 de outubro de 1990, é un xogador profesional de baloncesto montenegrino que xoga nos Chicago Bulls da National Basketball Association (NBA).
Traxectoria profesional
O 23 de xuño de 2011, Vučević foi elixido na 16ª posición do Draft da NBA de 2011 polos Philadelphia 76ers. Durante o lockout da NBA de 2011, Vučević xogou no KK Budućnost Podgorica de Montenegro. Asinou cos 76ers o 9 de decembro de 2011.
O 10 de agosto de 2012, Vučević foi traspasado ós Orlando Magic no traspaso entre catro equipos que mandou a Dwight Howard ós Los Angeles Lakers.
O 25 de marzo de 2021, Vučević foi traspasado xunto a Al-Farouq Aminu ós Chicago Bulls, a cambio de Wendell Carter Jr., Otto Porter e dúas futuras eleccións da primeira rolda do Draft. Vučević debutou cos Bulls o 27 de marzo de 2021, facendo 21 puntos, 9 rebotes e 4 asistencia na derrota de Chicago contra os San Antonio Spurs por 120–104.
O Aloqueiro, Salcidos, A Guarda
O Aloqueiro é un lugar da parroquia de Salcidos no concello da Guarda, na comarca do Baixo Miño. Segundo o IGE en 2019 tiña 96 habitantes (51 mulleres e 45 homes), o que supón unha diminución respecto do ano 1999 cando tiña 112 habitantes.
Galería de imaxes de cogomelos de Galicia
Galería de imaxes de cogomelos de Galicia.
Granxa Escola Pedro Murias
A Granxa Escola Pedro Murias foi un centro dedicado á experimentación e a difusión de técnicas agropecuarias de ensino agrícola situada na parroquia de Vilaframil (Ribadeo), nun terreo de 14 hectáreas. Foi construído a comezos do século XX por Pedro Murias, indiano de Ribadeo establecido en Cuba, quen destinou boa parte dos seus bens á constitución da Fundación Agrícola Pedro Murias, que deu lugar á construción dunha granxa escola agrícola.
Historia
alt=Busto de Pedro Murias, monumento á entrada da granxa escola. A lenda di: "La Junta de Patronos de esta escuela reunida en la Habana en honra a la memoria de su fundador Don Pedro Murias y Rodríguez"|miniatura|Busto de Pedro Murias, monumento á entrada da granxa escola. A lenda di: "La Junta de Patronos de esta escuela reunida en la Habana en honra a la memoria de su fundador Don Pedro Murias y Rodríguez" O obxectivo da Granxa Escola era a formación dos agricultores e o progreso da súa terra natal. Inicialmente estivo xestionada por unha fundación, que quedou constituída o 13 de xullo de 1913. O primeiro director da fundación foi Enrique Suárez Couto. En 1919 constituíuse a primeira Comisión Delegada do padroado na parroquia da Devesa. No 1922 comeza a funcionar unha escola primaria no seu interior, da man de Gregorio Sanz, que tamén quedaría como director á morte do anterior, ese mesmo ano.
A fundación de patrocinio foi dotada con varios edificios na Habana, así como con accións da Nueva Fábrica de Hielo y Cerveza de Puentes Grandes, máis a cantidade de dez mil pesos de ouro para a adquisición de terreos, edificios e mobiliario. Entre o persoal docente estivo Gregorio Sanz. A raíz da revolución cubana de 1959 a fundación tivo dificultades, e a granxa pechou en 1961. alt=Placa de mármore descoberta na reinauguración da Granxa Pedro Murias en Ribadeo|miniatura|Placa de mármore descuberta na reinauguración da Granxa O 24 de xuño de 1987 a Xunta de Galicia fíxose cargo do centro co Decreto 170/87, que declaraba de interese galego a Fundación Escuela Agrícola Pedro Murias, e a Consellería de Agricultura pasou a ser protectora da mesma. En 1991 a Xunta recuperou a granxa escola como centro de capacitación agrícola, e actualmente funciona como o Centro de formación e experimentación agroforestal Pedro Murias.
Rudy Trouvé
Rudy Trouvé (nado o 28 de xaneiro de 1967 en Wilrijk) é un músico belga. A principios dos anos 90 fundou o selo Heavenhotel. Entre 1993 e 1995 formou parte da banda dEUS, deixándoa para centrarse nos seus propios proxectos.
Dende 1995, tivo éxito con Kiss My Jazz e Dead Man Ray, e gravou un disco compartido con Lou Barlow a través do selo Sub Rosa.
Rudy Trouvé é considerado un gran improvisador; en jam sessions e concertos experimentais ten compartido escenario con Mauro Pawlowski, Zeitkratzer Ensemble, Marc Ribot), Pierre Bastien, Pierre Berthet, membros de DAAU ou con Zita Swoon entre outros.
Rudy Trouvé tamén é coñecido polas súas pinturas e debuxos, que teñen aparecido en varias portadas de discos nos que traballou.
Kōnan, Kōchi
Kōnan (香南市, こうなんし, Kōnan-shi) é un concello da prefectura de Kōchi no Xapón. Está situado na rexión de Shikoku e no centro-leste da prefectura, na illa de Shikoku. A súa superficie é de 126,51 km² e a poboación de 33.840 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 267 h/km².
O concello de Kōnan limita cos concellos de Nankoku, de Kami, de Aki e de Geisei.
Historia
A cidade de Kōnan foi fundada pola fusión de 5 concellos do distrito de Kami (Akaoka, Kagami, Noichi, Yasu e Yoshikawa) no ano 2006.
Angustus Labyrinthus
Angustus labyrinthus é unha complexa intersección de vales e sucos preto do polo sur marciano (no cuadrángulo Mare Australe), situado en 81,72° S e 63,39° O. Foi alcumada coma "Cidade Inca" polos científicos da NASA, debido á súa semellanza superficial cunha cidade en ruínas. Como outras formacións da área, deriva do nome 'Angustus', nome outorgado por Eugene Antoniadi en 1930 a un antigo accidente xeolóxico de albedo, que corresponde coa zona. O nome foi aprobado en 2006.
Pristina
Pristina (Prishtina ou Prishtinë en lingua albanesa, Приштина ou Priština en serbio) é a capital de Kosovo, un país dos Balcáns europeos que acadou a independencia o 17 de febreiro de 2008. Ten 465.186 habitantes, segundo o censo de 2011.
Pristina á actualmente a maior cidade de Kosovo e capital do territorio, esperando unha resolución definitiva do seu status administrativo. Desde a fin da guerra, a cidade volveu aumentar a súa poboación e é o principal centro económico, político e cultural de Kosovo.
A economía da cidade depende de maneira especial dos sectores da alimentación, os produtos farmacéuticos, a xoiería e os téxtiles. Na localidade próxima de Sllatina (en albanés) ou Slatina (en serbio), está o Aeroporto de Pristina, único aeroporto internacional de Kosovo.
No ano 1960 fundouse a Universidade de Pristina, única universidade de Kosovo. Durante a época iugoslava, as clases impartíanse en serbocroata. Dende a fin da guerra, a universidade utiliza case de forma exclusiva o albanés como lingua de instrución.
O actual alcalde da cidade é Isa Mustafa, representante da Liga Democrática de Kosovo (LDK).
Historia
Durante o Imperio Romano, a 15 quilómetros ó sur da moderna Pristina existiu unha extensa cidade chamada Ulpiana. A cidade foi destruída, pero sería restaurada polo Emperador Xustiniano I. Actualmente, a cidade de Lipljan atópase sobre aquela antiga cidade romana.