cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marmelo (doce)
O marmelo, tamén chamado doce de marmelo, é un doce preparado a partir da froita do marmeleiro (Cydonia). É típico de Galicia, onde se acostuma tomar principalmente de sobremesa acompañado de queixo (Queixo de tetilla especialmente). Tamén é común en España e Portugal (neste país coñécese co nome de marmelada de onde xorde a verba galega marmelada, con diferente significado). En Latinoamérica recibe os nomes de dulce de membrillo, membrillate, ate ou codoñate, e consómese principalmente na Arxentina, no Uruguai, Chile e México. En Italia cultívase o marmeleiro e se prepara a cotognata en Sicilia, Lombardía, Trentino, Abruzos e Puglia. Existen tamén variantes de marmelo que se elaboran en Francia, Grecia e Turquía.
Etimoloxía
Provén do latín vulgar melimēlum ‘mazá moi doce’, voz de orixe grega μελίμηλον, formada a partir de meli ‘mel’ e melon ‘mazá’.
Historia
O marmeleiro é orixinario de Asia Menor e o Cáucaso. Gregos e romanos levaron este froito á Península Ibérica, comíano cocido e adozado con mel. Os romanos utilizábano tamén para elaborar un licor con augardente, viño tinto e marmelo. O doce prepárase simplemente cocendo polpa de marmelo con igual cantidade de azucre, obtendo un bloque de doce que pode ser cortado para acompañar ou reencher distintas preparacións culinarias. O marmelo popularizouse no século XII grazas ao seu abundante uso na cociña sefardí.
Psephoderma
Psephoderma (pel de pelouros) é un xénero dos placodontes que era moi semellante ós seus familiares Placochelys e Cyamodus. Psephoderma tiña un cranio aplanado. Dentro deste cranio, incrustado na mandíbula, tiñan dentes especializados para moer o marisco que comía. A diferenza da maioría de placodontes, o Psephoderma tiña unha cuncha dividida en dúas partes, unha sobre os ombreiros e o lombo, e outra na parte traseira. O Psephoderma podía medrar até 200 cm de longo e viviu a finais do Triásico, hai uns 210 millóns de anos. Foi un dos derradeiros placodontes que existiu.
Marmelo (doce)
Usos
Pódese empregar en diferentes doces tales como as galletas, como ingrediente dalgunhas tortas, ou en bocadillo.
En Galiza o común é acompañalo con queixos, principalmente de tetilla.
Galería de imaxes do Día Internacional dos Traballadores, Santiago de Compostela, 2009
Día Internacional dos Traballadores, Santiago de Compostela, 2009
Guerra civil siria
A guerra civil siria (en الحرب الأهلية السورية: [al-Ḥarb al-ahliyya al-sūriyya]) é un conflito bélico iniciado a principios de 2011 e que aínda se dá na actualidade  Siria. Nesta guerra enfrontáronse no seu inicio as Forzas Armadas de Siria do goberno do presidente sirio, Bashar al-Assad, contra grupos armados rebeldes de diversa índole, coñecidos en Occidente como a «oposición siria». Máis adiante, numerosos grupos e combatentes dos «rebeldes» uníronse aos xihadistas do Estado Islámico de Iraq e o Levante —Estado Islámico (abreviado como EI) en galego; ISIS en inglés—, tamén coñecido como Daesh (en árabe داعش), o que lle permitiu a este último expandirse e invadir vastas extensións de Siria desde as zonas que xa ocupaba en Iraq. Con todo, algúns grupos rebeldes xihadistas combaten tanto contra o goberno como contra o Estado Islámico, un dos máis grandes e activos é a Fronte Al-Nusra, considerado a rama de Al Qaeda en Siria e que controla pequenas franxas de territorio entre zonas doutros grupos rebeldes e o goberno.
A oposición armada ao goberno componse de varios grupos formados durante o conflito. Os principais son o Exército Libre Sirio, o primeiro en tomar as armas en 2011, e a Fronte Islámica, formado en 2013. Doutra banda, o Estado Islámico ocupa a maior parte do territorio sirio, así como a maior parte das reservas de petróleo e gas, polo que está considerado a principal forza de oposición ao goberno sirio; tras rápidos avances militares desde Iraq, en xullo de 2014 o Estado Islámico controlaba un terzo do territorio sirio e un ano despois, a mediados de 2015, máis da metade. En xullo de 2013, o goberno sirio controlaba entre o 30 e o 40 % do territorio e reunía ao 60 % da poboación.
Un informe de Nacións Unidas de finais de 2012 describiu o conflito como «abertamente sectario na súa natureza» pola loita entre a minoría alauí, que controla o Estado, e milicias e grupos xiítas que loitan contra grupos rebeldes sunnitas, situación que todos os bandos negaron. Debido á participación de numerosas potencias estranxeiras denominoulla tamén como unha guerra subsidiaria. O goberno sirio, presidido por Bashar al-Assad, conta co apoio de Rusia, que o considera un país aliado desde tempos da Unión Soviética, a República Islámica de Irán e a organización libanesa Hezbolá. O goberno e os seus aliados defenden que as manifestacións e primeiras revoltas armadas foron organizadas e financiadas por Occidente, así como a algúns grupos xihadistas, para precipitar a caída do goberno e controlar o país, opinión apoiada por algúns analistas. Doutra banda a «oposición siria» é apoiada por Estados Unidos, Turquía, Arabia Saudita e outros países aliados occidentais e do golfo Pérsico. A «oposición» e estes países defenden que a insurrección foi consecuencia da Primavera Árabe e acusan o goberno de represión, corrupción e de falta de democracia e liberdade. O Estado Islámico nútrese da chegada de miles de combatentes desde países de todo o mundo e, financeiramente, da venda de antigüidades espoliadas e o petróleo que extrae, vendido sobre todo en Turquía; está en guerra contra todos os demais bandos e é bombardeado por numerosos países estranxeiros. No norte do país as zonas fronteirizas son controladas por milicias kurdas, que loitan principalmente contra o Estado Islámico, aínda que tamén contra outros grupos rebeldes e o goberno; con todo, algunhas faccións kurdas como o PKK son atacadas por Turquía, a pesar de ter, oficialmente, ao EI como inimigo común.
A guerra civil en Siria deixou para o 2015 máis de 220 000 mortos e xa en 2013 contábanse 63 072 vítimas civís e a maioría das cidades atopábanse nun estado case de devastación. En decembro de 2016, o OSDH estimaba que o total de mortos, tanto civís como combatentes de todos os bandos, era de entre 312 000 e 437 363 persoas, mentres que as estimacións do SCPR citadas por algúns medios internacionais ascendían a 470 000 só até febreiro de 2016. Para finais de 2016, estimábase que entre 233 000 e 320 000 combatentes de todos os bandos morreran na guerra, e segundo o OSDH, 90 506 civís morreran na guerra até decembro de 2016. De acordo coas cifras do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Refuxiados, en Siria había 7,6 millóns de persoas desprazadas dentro das fronteiras do país en xullo de 2015, mentres que segundo os seus cálculos 4 millóns de refuxiados abandonaran o país nas mesmas datas; unhas cifras de refuxiados que NRC Handelsblad elevou a 4,8 millóns para agosto de 2016. A guerra de Siria elevou o número de desprazados a escala mundial ao seu máximo nivel nos últimos 18 anos, mentres que o 40 % da poboación está nunha situación de crise. Usáronse armas químicas en repetidas ocasións, e ambos os bandos do conflito foron acusados desde diversas organizacións e gobernos de cometer crimes de guerra e graves violacións dos dereitos humanos, así como tamén danos patrimoniais históricos. Este cúmulo de atrocidades converteron ao conflito na máis brutal crise da Primavera árabe e unha das peores guerras do século XXI.
Na maior parte das zonas onde o goberno perdeu o control, os diferentes grupos rebeldes islamitas como o Estado Islámico e Al Nusra, instauraron un califato rexido baixo unha interpretación radical da Xaria, a lei islámica.
Consecuencias da guerra
miniatura|No cadro pode apreciarse como aumentaron as mortes desde o comezo do conflito.|250px
Baixas
A principal e máis tráxica consecuencia da guerra son os mortos, na súa maioría soldados do exército oficial. As batallas en cidades e os bombardeos indiscriminados en zonas residenciais, causan moitas baixas, feridos e unha devastación total. Ata maio de 2014, na guerra morreron máis de 160 000 persoas, das cales 40 000 eran civís, 45 000 soldados do exército oficial e 21 000 rebeldes. Isto fai do conflito unha moi grave crise humanitaria, e unha das guerras máis mortíferas do século XXI. Outros datos, entregados pola organización opositora Observatorio Sirio de Dereitos Humanos, sosteñen que as baixas estarían próximas aos 120 000, mentres o contador oficial das Nacións Unidas pechou o número en 100 000 muertos.
Máis aló dos mortos en total, impresiona a cantidade de vítimas civís inocentes que perderon a vida. Preto de 7000 mulleres e 15 000 nenos finaron por mor do conflito.
A partir de 2016, os medios empezaron a falar dun balance de máis de 400.000 mortos pola guerra civil desde 2011, entre civís e militares sirios ou estranxeiros, ata decembro de 2016.
Refuxiados
miniatura|Refuxiados sirios en [[Líbano|250px]]
Os refuxiados da guerra tamén son unha consecuencia importante e a cifra destes alcanza niveis históricos que non se alcanzaran desde o século pasado. Para mediados de 2013, estimouse que máis de 2 000 000 de persoas escaparon de Siria a outras nacións, das cales 1 800 000 o fixeron no ano 2013 e sen tomar en conta que todos os días 6000 sirios máis escapan do seu país. Os civís tiveron que fuxir desesperadamente dos seus fogares para salvarse de morrer na guerra e o 50 % dos refuxiados son nenos menores de 18 anos.
Os países veciños de Siria, ao ser máis accesibles, son os máis ocupados polos inmigrantes civís. Xordania, Líbano e Turquía, ostentan a maior taxa de refuxiados sirios nas súas terras, albergando non menos de 400 000 persoas cada un. Nacións como Iraq, Exipto e moitos países do Norte de África, tamén contan cun gran número de refuxiados sirios no seu territorio. O número de refuxiados sirios en Líbano chega a máis de 700 000 persoas, o que representa o 20 % da poboación libanesa, impactando á comunidade internacional. Xordania, en tanto, acolleu a 520 000 sirios e Turquía a 460 000, facendo que estas nacións se involucren cada vez máis na guerra civil da súa nación veciña.
As imaxes de satélite confirmaron que os primeiros campos sirios apareceron en Turquía en xullo de 2011, pouco despois de que as cidades de Deraa, Homs e Hama foran sitiadas.
Sapiño patilongo
O sapiño patilongo (Pelodytes punctatus) é unha especie de anfibio da familia Pelodytidae.
Descrición
miniatura|esquerda|Fig. 2 Pelodytes punctatus miniatura|esquerda|Fig. 3 Pelodytes punctatus, vista da parte ventral branca É un animal de pequeno tamaño, de 35 mm de lonxitude os machos e 45 mm as femias, desde a testa á cloaca. Ten un aspecto esvelto, como o corpo dos Ranidae (ras pardas e verdes), pero provisto de verrugas como as dos Bufonidae (sapos). Un carácter doado de observar é a súa pupila vertical. Ten un morro é groso e arredondado (visto de perfil). Non posúe glándulas parótides aparentes detrás dos ollos, senón unha estreita banda glandular que se prolonga por unha ringleira de verrugas. Estas forman o dobramento latero-dorsal, ben marcado ata a axila, que despois se difumina ou se prolonga de maneira descontinua cara atrás. Tímpanos pouco visibles.
A pel é de cor variable, e pode ser verde oliva claro ou parda, inzada de manchas verdes que debuxan ás veces un X na parte anterior. A miúdo cheira a allo, cheiro que provén das súas secrecións velenosas e irritantes. A pel do ventre é branca.
O macho reprodutor está provisto de calosidades nupciais marróns escuras nos dous primeiros dedos, o brazo, o antebrao e o peito. Posúe tamén un saco vocal interno, cunha gorxa de azul a violeta. O canto emitido polo macho é igualmente característico e difícil de confundir co doutra especie, e similar ao son producido palo choque repetido de bólas de petanca.
Distribución
Esta especie é endémica do oeste de Europa. Pode encontrarse ata os 1630 m de altura en: . Noutras zonas é máis raro. Está en declive no Norte-Paso-de-Calais e en Poitou-Charentes.
Hábitat
Este anfibio está presente desde o nivel domar ata os 1200 m de altura no Macizo central e a 1600 m nos Alpes e Pireneos e na zonas costeiras mediterráneas ibéricas ata os 1000 ou 1300 m de altitude.
Na penísula Ibérica, na maior pate da súa área de distribución a especie está moi asociada a substratos de tipo calcario ou salino; adoita estar ausente de zonas con solos silíceos ou ácidos, con algunhas excepcións (Montes de Toledo).
Os hábitats para a reprodución son moi variados, con preferencia polos lugares con auga temporal (mais que permanecen asolagados o tempo suficiente), solleiros, con vexetación e escasos de peixes, e máis raramente lagoas e pantanos.
Os cágados viven sobre todo no fondo de augas pobres en vexetación subacuática.
Modo de vida
miniatura|Un exemplar de sapiño parilongo (Hérault, Francia).
Reprodución e desenvolvemento larvario
Nas poboacións que viven en Francia o período de reprodución comenza desde fins da hibernación e esténdese ata finais de febreiro e primeiros de abril. A actividade pode comezar desde xaneiro no sur de Francia. En Portugal ten lugar entre novembro e marzo. Na rexión mediterránea, a chegada das chuvias é un causante da reprodución. A temperatura do aire debe ser polo menos de 4 °C. As postas de ovos desenvólvense gradualmente en períodos de varias semanas ao longo do ano. Na Península Ibérica para a súa reprodución, prefire espazos abertos e ben expostos, onde utiliza unha gran variedade de medios acuáticos, charcas estacionais, beiravías, campos de cultivo inundados, remansos de regatos, lagoas naturais, marismas, illós, e mesmo beiras de encoros, tolerando un elevado índice de salinidade.
O macho reprodutor aínda estando agochado a cuberto ou cando está á beira dun punto de auga, comeza o seu canto nupcial cando a temperatura do aire chega a 4-5 °C. Continúa despois cos seus cntos na superficie da auga ou baixo a auga. Os machos a miúdo cantan en coro. Os lugares de posta de ovos son puntos de auga a miúdo temporais, pouco fondos e solleiros.
O canto baixo a auga consiste nun "co-ak...co-ak" sonoro de dúas notas que pode lembrar a un guión de paspallás. As femias responden cun "coo...coo" máis feble. O canto é por veces audible a 300 m de distancia. Fóra da auga, os machos emiten un "cri-i-i-ik", algo parecido a un calzado que renxe.
miniatura|Acoplamento O macho agárrase firmemente ao dorso da femia pola axila dos membros posteriores (posición de amplexo lumbar). Os cóbados do macho sitúanse sobre a pube dela. O acoplamento dura de 2 a 5 horas. A femia engánchase coas patas a un talo de planta acuática e expulsa un cordón de ovos que enrola arredor do talo cos pés e xirando arredor do talo. O macho axúdalle tirando do cordón, e asperxe co seu seme os ovos para fecundalos. Ela desprázase despois pola auga a outros talos para depositar varios cordóns máis ou moreas de ovos. Unha posta consta de 1000 a 1600 ovos fraccionados en paquetes dalqunhas decenas ou centos deles.
miniatura|esquerda|Fig. 4 Cágado (larva) de sapiño patilongo Os ovos eclosionan rapidamente, entre 3 e 19 días despois. Os cágados congréganse formando un enxame sobre a masa de cápsulas de ovos. Desenvólvense durante de 2 a 4 meses, incluso na parte máis ao norte da súa área. Cando a posta é tardía, o cágado sofre unha hibernación antes de experimentar a metamorfose en primavera. Son entón de gran tamaño (ata 9 cm). Os cágados poden devorar as postas dos sapos corredores. Os sapiños novos (imagos) miden de 1,5 a 2 cm. Crecen ata ser adultos de 3,5-4,5 cm.
A madureza sexual nesta especie chega aos 3 anos. Viven uns 15 anos.
Ameazas e protección
Está protexido pola Convención de Berna (anexo III) e as leis locais.
Unha das medidas de xestión das zonas de reprodución consiste en limitar a invasión das charcas por vexetación leñosa.
Harold Arlen
Hyman Arluck, nado en Buffalo o 15 de febreiro de 1905 e finado en Nova York o 23 de abril de 1986, foi un compositor estadounidense coñecido como Harold Arlen, que creou máis de cincocentas cancións. Entre elas destaca o clásico de The Wizard of Oz "Over the Rainbow" (1939), elixida como a canción número un do século XX pola Recording Industry Association of America (RIAA) e o National Endowment for the Arts (NEA).
Traxectoria
Arlen naceu en Buffalo, Nova York, fillo dun cantante. O seu irmán xemelgo faleceu o día seguinte de nacer. Aprendeu a tocar o piano na súa mocidade, e xa de novo creo unha banda. Acadou certo éxito local como pianista e cantante antes de mudarse a Nova York cando tiña pouco máis de vinte anos. Alí traballou como acompañante musical de vodevil e cambiou o seu nome polo de Harold Arlen. Entre 1926 e 1934 apareceu ocasionalmente como cantante en gravacións de The Buffalodians, Red Nichols, Joe Venuti, Leo Reisman e Eddie Duchin, habitualmente cantando as súas propias composicións.
En 1929, compuxo a súa primeira canción célebre, "Get Happy" (con letra de Ted Koehler). Ata mediados da década de 1930, Arlen e Koehler escribiron espectáculos para o Cotton Club, popular club nocturno de Harlem, así como para musicais de Broadway e Hollywood. A parella artística logrou éxitos como "Let's Fall in Love" e "Stormy Weather". Arlen continuou a actuar como pianista e cantante con certo éxito, especialmente en gravacións coa orquestra de Leo Reisman.
A mediados da mesma década, Arlen casou e aumentou o tempo que pasaba en California, escribindo musicais para o cinema, onde comezou a traballar co letrista E.Y. "Yip" Harburg. En 1938, o equipo foi contratado por Metro-Goldwyn-Mayer para compoñer as cancións para The Wizard of Oz, sendo a máis célebre delas "Over the Rainbow", pola que gañaron o Oscar á mellor canción orixinal. Tamén escribiron "Down with Love" (incluída no espectáculo de Broadway de 1937 Hooray for What!), "Lydia the Tattooed Lady", para Groucho Marx en At the Circus en 1939, e "Happiness is a Thing Called Joe", para Ethel Waters no filme de 1934 Cabin in the Sky.
Arlen faleceu de cancro no seu apartamento de Manhattan aos oitenta e un anos.
León III
co nome de León III reinaron:
Robert Morton
Robert Morton (con variedades do apelido Mourton e Moriton), nado cara ao ano 1430 e finado despois do 13 de marzo de 1479, foi un compositor inglés do Renacemento temperán, moi recoñecido no seu tempo e activo na corte de Borgoña, polo que se adscribe adoito á coñecida como escola de Borgoña. Da súa autoría só se conserva música vocal profana, sempre en forma de rondós para tres voces.
Traxectoria
O longo período de relativa paz na corte borgoñoa baixo Filipe III de Borgoña (Filipe o Bo) acabou coa morte deste en 1467, e baixo o seu sucesor, Carlos o Temerario, as actividades musicais da corte víronse moi minguadas. Moitos dos cantantes e compositores da corte, entre os que estaba Hayne van Ghizeghem, con quen Morton tivo relación, participaron nas numerosas campañas militares.
Os rexistros de pagamentos coñecidos a nome de Morton rematan en 1476 e, por ese motivo, durante moito tempo asumiuse que morrera nese ano. Porén, hai evidencias máis recentes nos arquivos do Vaticano de que estaba vivo cara a 1479, xa que se coñece que dimitiu dunha parroquia holandesa nese ano.
É probable, aínda que nunca se constatou, que fose o mesmo Robert Morton que chegou a ser bispo de Worcester e que morreu en 1497.
Obra
Dado que case non se conserva ningún manuscrito de música do século XV en Inglaterra, non sorprende que a maior parte da música de Morton se conservase en fontes da Europa continental. Por iso se descoñece se anteriormente exerceu como músico nas illas británicas.
Sobreviviron oito pezas, todas rondós. Un dos máis famosos é o coñecido como L'homme armé, que foi moi utilizado por moitos compositores de principios do Renacemento como un cantus firmus para as misas. Esta peza, probabelmente datable en maio de 1464, parece que foi escrita como agasallo para outro compositor da corte, Simon le Breton.
Outro do seu rondós, Le souvenir de vous me tue, foi extremadamente famoso, como testemuña a gran cantidade de copias esparexidas por cancioneiros de toda Europa.
Todo o conservado da música de Morton é en francés. Canto á melodía, a súa música é algo máis sinxela que a dos seus contemporáneos, como Hayne ou Antoine Busnois.
Moitas das súas composicións foron utilizadas como material de partida para misas por compositores máis tardíos, como é o caso de Josquin des Prés.
Eu é
Eu é é unha novela de Xurxo Borrazás, publicada por Sotelo Blanco en 1996. Foi cualificada como paradigma da narrativa posmoderna en Galiza.
Argumento
Os dous protagonistas, un escritor de corenta anos e unha moza de dezanove a quen el recolle en Vigo facendo autostop, viaxan ata Lisboa e inician unha relación que se ve interrompida cando el se ve trasladado ao século XVIII, coincidindo co famoso terremoto de Lisboa de 1755. Os niveis temporais mestúranse con niveis ficcionais cando as peripecias dos personaxes da novela se ven enleados na acción do Cándido de Voltaire.
Umnak
Umnak (Unmax, Umnax) é unha das illas Fox (Alasca) nas Illas Aleutianas. Con 1.776´76 km² de superficie de terra, é a terceira illa máis grande no arquipélago Aleutiano e a 19ª illa máis grande dos Estados Unidos. A illa é o fogar dunha gran caldeira volcánica en Mount Okmok e o único campo de geyseres en Alasca. Está separado da illa Unalaska por Umnak Pass. No ano 2000, Umnak estaba habitada permanentemente por só 39 persoas.
Historia
miniatura|left|Illa Umnak O establecemento coñecido máis cedo na illa de Umnak está en Anangula (distrito de Anangula)) e ten 8.400 anos de antigüidade. Anangula foi abandonado e máis tarde destruído. A maior parte dos primeiros asentamentos en Umnak estaban situados ao longo dos arroios. Un acontecemento xeolóxico importante foi o corte de pisos durante o período Holoceno, fai aproximadamente de 8250 a 3000 anos, o que levou a un maior fornezo de alimentos naturais á illa para os colonos.
A illa de Umnak foi alcanzada primeiro polos comerciantes rusos de peles independentes na década de 1750. Os abusos dos rusos levaron a unha alianza entre o pobo aleutiano nas Illas Fox. Durante o inverno de 1761-1762, as cuadrillas de catro naves rusas foron masacradas. Incluíndo a unha tripulación enteira en Umnak que foi completamente aniquilada. Os comerciantes rusos responderon cunha campaña de terra queimada en 1764 que esencialmente puxo fin á independencia dos aleutianos.
A historia moderna da illa Umnak está vinculada ás bases militares establecidas polos Estados Unidos durante a segunda guerra mundial. O propósito das bases aéreas adiantadas nas illas Aleutianas non era só defender Dutch Harbor, senón tamén lanzar ataques contra o arquipélago xaponés.
A US Navy considerou Umnak como do seu uso exclusivo. Crearon a "Blair Fish Packing Co," un camuflaxe, para construír aeroportos e bases para ser utilizados pola Forza Aérea do Exército dos EE.UU. durante a Segunda Guerra Mundial. Logo de obter autorización do Xeneral DeWitt, o Xeneral Buckner construíu bases aéreas en Umnak e en Cold Bay. No momento en que os xaponeses atacaron no verán de 1942, a gornición estadounidense en Umnak tiña unha forza combinada de 4.000 homes, incluíndo compañías de enxeñería complementadas por infantería e unidades de artillería antiaérea e de campaña. Os xaponeses planeaban atacar a illa en xuño e capturala para manter patrullas aéreas sobre as augas do Pacífico Norte. Umnak debía ser un posto avanzado nunha nova área de dominación que máis tarde incluiría as illas Samoa e Fidxi e Nova Caledonia. Os xaponeses descoñecían os preparativos encubertos que estaban realizando os Estados Unidos, xa que crían que a illa só estaba protexida por uns poucos barcos que operaban en augas aleutianas.
Xeografía
Umnak, e a terceira illa máis grande das Aleutianas logo de Unimak e Unalaska, atópase nas illas Fox (Alasca) nas illas Aleutianas no Mar de Bering, ao suroeste da illa máis grande de Unalaska. Ten aproximadamente 113–116 km de longo e 26 km. de largo de media. A illa separouse no último período glacial e agora a illa atópase ao redor de 300 km das beiras norteamericanas. É unha illa volcánica activa, cunha superficie de 1.793´2 km² e cunha liña de costa que se estende sobre 330´2 km. A elevación da illa é de 2.132 m. A illa é moi montañosa cun baixo nivel de vexetación. A illa non ten un porto, aínda que unha baía de tamaño considerable está situada na parte occidental da illa e contén a illa Adugak. O punto sur da illa é coñecido Como Cape Sagak (Cabo Sagak).
Premio Xoán Manuel Pintos
220px|dereita O Premio Xoán Manuel Pintos ao compromiso coa lingua é un premio convocado desde o ano 2005 polo Concello de Pontevedra e a Rede Amiga da Lingua para recoñecer o labor de impulso do uso da lingua galega e asemade manter viva a memoria do xurista e escritor Xoán Manuel Pintos, que foi figura central do Rexurdimento.
Premiadas/os
miniatura|[[Xoán Manuel Pintos dá nome ao premio.]]
Diccionario gallego
miniatura|Diccionario gallego, el más completo en términos y acepciones de todo lo publicado hasta el día, con las voces antiguas....''. O Diccionario gallego é un dicionario bilingüe galego castelán de 10.943 voces coas definicións en castelán, elaborado por Xoán Cuveiro Piñol e publicado en Barcelona en 1876. Constitúe o primeiro dicionario galego pancrónico.
Elaboración
Para a elaboración do seu dicionario, Cuveiro tomou como base o único publicado con anterioridade, o de Francisco Javier Rodríguez Gil de 1863, engadíndolle novas entradas, especialmente procedentes do galego occidental, así como do galego medieval, constituíndo as voces arcaicas case o 25% das entradas. Con todo Cuveiro presenta unha escasa preparación lingüística, desprezando formas do galego popular como a gheada ou o seseo, facendo lecturas erradas das fontes e mesmo incluíndo como formas arcaicas simples castelanismos antigos ou dando entrada a formas castelás por descoñecer a forma galega.
DSP
DSP pode se-lo o acrónimo de:
Saxifragales
Saxifragales é unha orde de plantas de flores. Os seus parentes máis achegados son un gran grupo de eudicot iledóneas: as rósidas (rosidae) pola definición de dada no sistema de clasificación de II de APG. Algúns autores definen as rósidas coma un grupo maior que incluiría as Saxifragales como o seu maior grupo basal. Saxifragales é un dos oito grupos que compoñen o núcleo das eudicotiledóneas. Os outros son Gunnerales, Dilleniaceae, rosidae, Santalales, Berberidopsidales, Caryophyllales, e astéridas.
Saxifragales ter un rexistro fósil extenso. Os membros existentes hoxe en día son aparentemente restos dunha orde outrora diversa e moi común e espallada.
A orde Saxifragales, coma a entendemos hoxe en día, baséase nos resultados de estudos filoxenéticos molecurares de secuencias de ADN. Non se basea, logo, en ningún dos sistemas de clasificación baseados na morfoloxía vexetal. O grupo precisaría dun estudo de comparativa anatómica, especialmente pola recente expansión da familia Peridiscaceae para incluír Medusandra, un xéneroque antes de 2009 normalmente non se incluía en Saxifragales.
A orde divídese en grupos suprafamiliares como se amosa na árbore filoxenética a seguir. Estes grupos son informais e non se entende que teñan ningún rango taxonómico particular.
Familias
Saxifragales contén unhas 2.470 especies. Estas distribúense en 15 familias, ou en 12 familias se Haloragaceae sensu lato é recoñecido coma unha familia  consistindo de Haloragaceae sensu stricto, Penthorum, Tetracarpaea, e Aphanopetalum. Un 95% das especies inclúense en cinco familias: Crassulaceae (1400), Saxifragaceae (500), Grossulariaceae (150 - 200), Haloragaceae (150), e Hamamelidaceae (100). A maioría das familias son monoxenéricas. O número de xéneros en cada familia é:
Algúns autores non recoñecen Choristylis como separado do xénero Itea. De xeito semellante, algúns autores inclúen Liquidambar e Semiliquidambar en Altingia. Por isto Altingiaceae e Iteaceae é monoxenérico nalgunhas clasificacións.
Historia
Dous membros do núcleo de Saxifragales colocábase ás veces preto de Saxifragaceae, mais normalmente noutro lugar. Aphanopetalum era a miúdo colocado en Cunoniaceae, unha familia en Oxalidales, aínda que había razóns boas para incluílo en Saxifragales. Aphanopetalum  agora exclúese de Cunoniaceae. Haloragaceae pensábase que era unha familiar en Myrtales, mais xa non se inclúe nesta orde.
Cercidiphyllaceae foi asociada durante un bo tempo con Hamamelidaceae e Trochodendraceae e a miúdo pensábase que era máis próxima á última. Cercidiphyllaceae sábese agora que é un membro do clado leñoso de Saxifragales, xunto con Hamamelidaceae, Altingiaceae, e Daphniphyllaceae, mais Trochodendraceae é da orde basal eudicotiledónea:Trochodendrales. Altingiaceae  normalmente non se sepaba de Hamamelidaceae até que os estudos filoxenéticos mostraron que a súa inclusión podería facer que Hamamelidaceae fose parafilética. O recoñecemento de Altingiaceae coma familia separada recibiu un forte apoio estatístico en 2008.
Sempre se pensara que  Daphniphyllum tiña unha combinación anómala de caracteres e foi colocada en diferentes ordes antes da análise molecular filoxenética que amosou que pertencía a Saxifragales.
Paeoniaceae posúe moitas características únicas e a súa posición taxonómica foi durante un longo polémica. A idea durante moito tempo era que Paeonia pertencía a Ranunculales, preto de Glaucidium. Demostrouse inequivocamente que Paeoniaceae pertencía a  Saxifragales, mentres que Glaucidium se encadraba na familia Ranunculaceae.
A familia Peridiscaceae experimentou uns movementos radicais dende 2003 a 2009. Orixinalmente, consistía en dous xénero estreitamente relacionados: Peridiscus' eWhittonia''. O sistema APG II colocou a familia en Malpighiales, baseándose nunha secuencia de ADN para o xene rbcL de Whittonia. Esta secuencia resultou non ser de Whittonia, senón doutras plantas cuxo ADN contaminara a mostra. Despois de que Peridiscaceae fose finalmente colocada en Saxifragales, expandiuse para incluír Soyauxia en 2007, e expandiuse outra vez para incluír Medusandra en 2009.
Filoxenia
O filoxenia amosada abaixo baséase na publicada por Shuguang Jian e coautores en 2008. Todas as pólas teñen 100% máxima versimilitude en apoio bootstrap (mostraxe estatística) agás onde se sinala a porcentaxe bootstrap. As familias monoxenéricas represéntanse cons nomes dos xéneros.
Eleccións municipais en Friol
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Friol dende 1979. miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Friol]]
Composición das Corporacións
Corporacións democráticas en Friol desde a aprobación da Constitución de 1978.
Secondina Cesano
Secondina Lorenza Eugenia Cesano, nada o 16 de febreiro de 1879 en Fossano (provincia de Cuneo) e finada o 13 de agosto de 1973 en Roma, foi unha numismática e erudita italiana. Esta científica e investigadora foi profesora de Numismática na Universidade de La Sapienza, secretaria do Instituto Italiano de Numismática e colaboradora da Enciclopedia Treccani.
Traxectoria
Secondina Cesano naceu en Fossano filla de Carlo Emilio Cesano e de Cristina Bianchi. Formou parte das primeiras mulleres italianas admitidas na Universidade de Roma en 1902, onde se graduou da man do historiador e filólogo Ettore De Ruggiero.
Nese mesmo ano gañou o concurso de acceso ao Museo Nacional Romano, onde se lle asignou, pola súa intensa preparación histórica e numismática, a responsabilidade de organizar e sistematizar a colección de moedas e medallas que se conformara, procedente de achados numismáticos. A moeda da Antiga Roma convertérase naqueles anos nun obxecto dos estudos e das coleccións en toda Italia, en particular das pezas provenientes das escavacións dos novos barrios da cidade de Roma, que daquela se estaban a construír inmediatamente fóra da Muralla Aureliana, e tamén dos traballos de construción dos muros no Tíber.
En 1907 accedeu á docencia de Numismática na universidade romana de La Sapienza. En 1912 converteuse nunha das fundadoras o Instituto Italiano de Numismática e en membro electo da súa xunta directiva, que estaba presidida polo arqueólogo Paolo Orsi (1859-1935). En 1920 pasou a ocupar o posto de secretaria do Instituto.
Despois da I Guerra Mundial retomou o seu ensino en La Sapienza, aínda que novamente se viu obrigada a interrompelo o ano seguinte por problemas de saúde. Tras reporse, continuou a compatibilizar a dirección da colección de moeda romana coa actividade docente, que proseguiu ata 1950, e realizou tarefas de inspección noutras coleccións de moeda romana de titularidade pública. En 1924 encomendóuselle organizar as coleccións numismáticas do Museo de Rávena, e entre 1926 e 1927 ocupouse en diversas misións numismáticas en Milán, Trento, Ancona, Reggio Calabria e Lecce. No caso da Colección Piancastelli, elaborou un nutrido catálogo dotado dun repertorio fotográfico excepcional para aquela época.
Por mor da súa sólida preparación histórica e epigráfica, ademais de escribir algunhas das páxinas fundamentais no Dizionario epigrafico di antichità romane, puido achegarlle á disciplina un carácter autónomo, ao mesmo tempo que servía de apoio tanto á reconstrución histórica como á investigación arqueolóxica, concibindo a análise das moedas como un labor fundamental para o coñecemento dos títulos e da iconografía imperiais. Vixiante e crítica con respecto a algunhas adquisicións pouco rigorosas, identificou como o maior problema do sector a propagación das actividades dos falsificadores.
A principal contribución de Secondina Cesano á numismática radica na descrición detallada dos tesouros e os achados monetarios en Italia na primeira metade do século XX e tamén en ter logrado salvar as coleccións do Museo Nacional do espolio do exército alemán durante a ocupación despois do 8 de setembro de 1943. Malia isto, sufriu críticas infundadas e fortes na súa idade madura por parte de colegas máis novos, que a illaron e non recoñeceron a súa gran capacidade de traballo e a súa sólida preparación científica. Pola contra, foi moi recoñecida internacionalmente e recibiu invitacións para formar parte de organismos científicos internacionais.
No catálogo da American Numismatic Society atópanse máis de 70 títulos ao seu nome, e a nota biográfica escrita polo seu alumno Franco Panvini Rosati recolle máis dun cento.
Obras máis salientables
Esta é unha escolma das monografías máis representativas da traxectoria de Secondina Cesano:
Mona de Xibraltar
A mona de Xibraltar, (Macaca sylvanus), é unha especie de primate catarrino da familia dos cercopitécidos (Cercopithecidae) que se encontra actualmente nalgunhas zonas reducidas dos Montes Atlas (norte de África e na Rocha de Xibraltar, no sur da península Ibérica).
É o único primate, á parte do home, que pode encontrarse actualmente en liberdade en Europa, e o único membro do xénero Macaca que vive fóra de Asia.
Descrición
É un cuadrúpede de escaso tamaño, nunca superior aos 75 cm de lonxitude, e de até 13 kg de peso. Ten o corpo recuberto de pelo de cor parda amarelada, lixeiramente agrisada nalgúns individuos. A cara, os pés e as mans son de cor rosada. A cola é vestixial, e pouco apreciábel a distancia. Os machos son maiores que as femias.
Comportamento
As monas de Xibraltar son animais diúrnos e omnívoros, que viven en bosques mixtos de até algo máis dos 2.100 m sobre o nivel do mar. Móvense constantemente á busca de froitas, follas, raíces ou insectos, en grupos de entre 10 e 30 individuos de estrutura matriarcal, dirixidos por unha femia vella.
Tras catro ou cinco meses de xestación, as femias paren unha cría (dúas, en casos excepcionais) que son coidadas tanto pola nai como polo pai. Maduran sexualmente aos 3 ou 4 anos de idade e poden vivir unha vintena de anos.
Hábitat e distribución
Estímase que a poboación total na actualidade é de 1.200 a 2.000 individuos. O seu número decrece conforme se van tallando os bosques do Atlas, o seu hábitat principal, e actualmente se considera unha especie en estado vulnerábel.
Mentres que no norte de África se considera case unha alimaña (en gran parte debido aos prexuízos islámicos contra os monos, reflectidos no Corán), en Xibraltar considérase case como unha mascota non oficial, paseando sen inmutarse polos parques e tellados das casas e alimentada tanto polas autoridades como polos cidadáns.
A orixe desta pequena poboación é un misterio, pero parece claro que foi introducida. Aínda que durante o Plistoceno houbo momentos en que esta especie habitou en toda Europa (chegando polo norte até Alemaña e Inglaterra) e as costas mediterráneas, decreceu rapidamente coa chegada das glaciacións até extinguirse na península Ibérica hai uns 30.000 anos.
Crese que puido volver en estado domesticado e que despois se asilvestrou. En calquera caso, a súa presenza na Rocha está documentada desde antes de que fora conquistado polos ingleses en 1704.
En Xibraltar
Como parte do patrimonio de Xibraltar, a alimentación e supervivencia das monas foron responsabilidade da Royal Navy até 1991, en que foi cedida ao goberno xibraltareño. A tradición popular di que mentres as monas persistan en Xibraltar, este seguirá baixo dominio británico, polo que se chegou ao punto de que, durante a segunda guerra mundial, cando se temía unha posíbel invasión hispano-xermana, o propio primeiro ministro británico Winston Churchill ordenou traer varias ducias de espécimes do norte de África para asegurar a súa exigua poboación. Nos últimos tempos a poboación de monas aumentou, chegando hoxe a uns 300 individuos.
-515
Outros
Historia ano a ano
José Muíños González
José Muíños González foi un avogado e xornalista galego.
Traxectoria
Foi rexistrador da propiedade da Cañiza. Colaborou en El Diario de Pontevedra e Vida Agraria e dirixiu a revista Acción. Tamén colaborou en Spes.
Vida persoal
Casou con Marina Vidueira en 1929.
Seminario de Valderas
Seminario situado na vila de Valderas, na provincia de León, foi fundado e inaugurado o 21 de setembro de 1738 polo bispo frei Mateo Panduro Villafañe, nado nesta vila, carmelita calzado, catedrático da Universidade de Salamanca e bispo de Popayán (Colombia). É un grande edificio concibido «para a crianza e mellor educación dos fillos dese pobo (...)», segundo as palabras do propio frei Mateo.
Historia
miniatura|Edificio do Seminario O seminario fundouse o 21 de setembro de 1738, sendo declarado seminario conciliar por Real Cédula de Fernando VII. A instrución foi agregada á Universidade de Valladolid para os graos e para a incorporación de cursos académicos e, xa no século XIX, agregouse á Universidade de Oviedo, converténdose en padroado particular baixo a autoridade do posuidor do morgado de Viloria de Órbigo, que compartía o padroádego co cura da parroquia de San Claudio de Valderas. No século XX dependía do bispado de León.
A institución contou con vice-reitor e mestres para desempeñar as cátedras de Teoloxía dogmática, Historia eclesiástica, Moral, Relixión, Filosofía, Matemáticas, Gramática latina e Humanidades, máis un mestre de educación primaria. Ofrecía doce bolsas de graza: dúas para os parentes do fundador (previa proba de parentesco), dúas de oposición entre os naturais da vila (en igualdade de condicións elixíanse os máis pobres e os bautizados da parroquia de San Claudio) e oito de oposición entre os naturais do bispado de León. As oposicións facíanse perante o reitor e catedráticos do seminario. Entre os nados na vila que estudaron no seminario estiveron Pablo Zamora Marcos, que sería alcalde de Santiago e catedrático da Universidade de Santiago de Compostela, Sandalio González Blanco, profesor na mesma universidade, e Jerónimo Macho Velado, tamén profesor en Santiago.
Desde o principio foi gobernado polos padres carmelitas calzados. Funcionou sempre cun gran número de alumnos procedentes de toda a comarca, ata o ano 1952 en que o bispo de León, Luis Almarcha, vendeu a institución aos carmelitas descalzos que instalaron no edificio un colexio-aspirantado baixo a dirección do padre Albano García, historiador e cronista da vila de Valderas.
En 1970 pechouse o colexio por traslado do seminario dos carmelitas descalzos a un colexio novo en Armunia, preto de León, comprando o edificio en 1974 o Concello. En 1978 deron comezo as obras de rehabilitación, con pouca fortuna segundo os críticos, pois destruíuse gran parte da obra arquitectónica sen chegar a establecer un uso posterior. Na actualidade está ocupado polo Fogar do Pensionista, unha residencia, unha biblioteca municipal e a Oficina de Turismo.
O edificio
Está formado por un gran recadro que ocupa toda un quinteiro. Construído sobre un zócolo de perpiaños de cantaría e o resto en ladrillo e terra prensada. Consérvanse as fachadas principal e laterais, de estilo postherreriano do século XVIII. Na fachada principal ábrese a porta por riba da cal hai unha balconada cuxos laterais están adornados con enrolamentos barrocos, e, máis enriba, un frontón partido. O resto dos vans son fiestras rectangulares dispostas regularmente.
En 1940 alzouse un terceiro andar tamén en ladrillo. Ten no seu interior un patio ou claustro baixo con arcadas de medio punto.
Gabeador (homónimos)
En ornitoloxía o termo gabeador pode referirse a:
Ana Marta González
Ana Marta González González, nada en Ourense en 1969, é unha profesora e filósofa galega.
Traxectoria
É profesora de Filosofía Moral no Departamento de Filosofía da Universidade de Navarra e directora académica do Social Trends Institute. Leva escrito numerosos artigos en revistas especializadas e libros sobre filosofía, ética e sociedade.
O Penedo, Irixoa, Irixoa
O Penedo é un lugar da parroquia de Irixoa no concello coruñés de Irixoa, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2017 tiña 11 habitantes (3 homes e 8 mulleres).
Copa de Europa de rugby 2006-2007
A tempada 2006-2007 da Heineken Cup foi a 12ª edición da máxima competición continental do rugby europeo. Nesta edición houbo de novo a presenza de 24 equipos, divididos en 6 grupos de 4, para afrontar a primeira fase da competición, a fase de grupos. Tralas 6 xornadas correspondentes a esta primeira fase, os primeiros de cada grupo e os 2 mellores segundos se clasificaron para disputar os cuartos de final, a partido único, as semifinais e a final.
Nesta 12ª edición do torneo participaron 7 equipos franceses, 6 ingleses, 3 galeses, 3 irlandeses, 3 italianos e 2 escoceses.
Playoffs
Os 6 equipos que remataron primeiros de grupo clasificáronse para os cuartos de final, ademais dos 2 equipos que remataron en segunda posición con máis puntos. Os equipos que xogaron como locais foron os que máis puntos conseguiron, ou en caso de empate aplicouse o criterio de máis ensaios a prol ou maior diferenza entre puntos anotados e encaixados. Nas semifinais aplicouse o mesmo criterio para decidir que equipo xogaba como local. A final disputouse o 20 de maio do ano 2007 no Twickenham Stadium de Londres diante de 80.076 persoas. London Wasps coroóuse por segunda vez como Campión de Europa.
Francisco Morales Bermúdez
Francisco Morales Bermúdez Cerruti, nado en Lima o 4 de outubro de 1921 e finado na mesma cidade o 14 de xullo de 2022, foi un político e militar peruano. Exerceu como presidente de facto da República do Perú desde 1975 ata 1980, na denominada segunda etapa do Goberno Revolucionario das Forzas Armadas.
Traxectoria
Francisco Morais Bermúdez naceu en Lima, o 4 de outubro de 1921. Neto do Xeneral Remigio Morales Bermúdez, que foi Presidente da República desde 1890 a 1894. Estudou en Lima no Colexio da Inmaculada (xesuítas). De formación militar iniciada cando tiña 18 anos, ao final da súa carreira chegou a ostentar o grao de Xeneral de División.
Foi Ministro de Finanzas durante o primeiro goberno de Fernando Belaúnde Terry en 1968. Logo do golpe de estado de 1968, baixo o mando do Xeneral Juan Velasco Alvarado, foi nomeado Xefe do Estado Maior, cargo que exerceu desde 1969 ata 1974.
Espiñeiros, O Regueiro, O Irixo
Espiñeiros é un lugar da parroquia do Regueiro no concello ourensán do Irixo na comarca do Carballiño. Tiña 4 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 1 era home e 3 mulleres.
Francisco Morales Bermúdez
Traxectoria
Foi Presidente do Consello de Ministros e ocupou a carteira do Ministerio de Guerra (hoxe fusionado no Ministerio de Defensa) durante os anos 1974 e 1975 e, desde febreiro de 1975, foi Comandante Xeral do Exército. No devandito cargo encabezou o Tacnazo, o 29 de agosto de 1975, un incruento golpe de estado contra o presidente Juan Velasco Alvarado e ao día seguinte autoproclamouse presidente da República do Perú como "Xefe de Estado" na Segunda Fase do Proceso Revolucionario das Forzas Armadas. Foi apoiado pola CIA e os servizos secretos de EEUU que se atopaban instalados en Chile apoiando o ditador Augusto Pinochet. Ante a iminente invasión a Chile e a posible recuperación dos territorios de Arica e Tarapacá para o Perú, deu o golpe de estado a Velasco.
A súa intención declarada foi a rectificación dos excesos cometidos nas reformas sociais e económicas desenvolvidas pola súa predecesor. Finalmente, o seu goberno convocou a eleccións xerais para a formación dunha Asemblea Constituínte pola presión das marchas e folgas da poboación. Estas eleccións contaron coa participación das forzas políticas do país, as cales participaron na elaboración da Constitución de 1979.
En maio de 1980, leváronse a cabo as eleccións para elixiren democraticamente o novo Presidente da República. O escrutinio deu por vencedor a Fernando Belaúnde Terry, quen fora deposto polo golpe de Estado de Juan Velasco Alvarado e que asumiu a presidencia o 28 de xullo dese mesmo ano.
Oza, Teo
Santa Baia de Oza é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Teo. Segundo o IGE en 2018 tiña 941 habitantes (495 mulleres e 446 homes), 115 máis ca en 1999. Ten 14 entidades de poboación e 5,8 km². No lugar de Ribas está a ermida de Santa Eufemia
Clasificación de seleccións de hóckey a patíns
A Clasificación Mundial de Títulos de Seleccións de Hóckey a Patíns é unha listaxe que ten en conta os títulos continentais e mundiais das seleccións de hóckey a patíns nas competións oficiais. Ata o momento unicamente as seleccións europeas e suramericanas conseguiron algún título mundial (Portugal, España, Italia, Inglaterra e Arxentina) e porén se consideran as competicións correspondentes aos respectivos continentes.