cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brian Boru
miniatura|dereita|Brian Boru Brian Boru morreu no Venres Santo, de 1014 (23 de abril), durante a batalla de Clontarf contra os viquingos. Enterrouse en Ard Macha (no condado de Armagh). Sen o seu heroico líder, a Irlanda caeu no caos e na anarquía dinástica, e nunca máis volveu a ficar unida baixo o dominio dun irlandés. Porén, a súa fama continuou a ser tan grande que os seus descendentes, os O’Brien, convertéronse nunha das principais familias do país. No século XII publicaron Cogadh Gaedhil re Gallaibh (A guerra dos irlandeses cos estranxeiros), unha obra propagandística na que el é o protagonista e que o elevou á posición mitolóxica que ocupa.
Aínda hoxe o símbolo nacional da Irlanda, convertido en brasón de armas, é a Arpa de Brian Boru, conservada no Trinity College de Dublín, e que disque pertenceu en tempos ao soberano irlandés. É esta a arpa que figura no reverso das moedas irlandesas (tanto nas libras irlandesas como nos euros).
Intarabus
dereita|miniatura|Estatua de bronce de Intarabus de Foy-Noville, no Musée archéologique d'[[Arlon.]] Intarabus é un deus celta do panteón dos tréveros e algúns pobos veciños. O seu nome é coñecido por nove inscricións dunha área relativamente compacta no que hoxe é Bélxica, Luxemburgo, oeste de Alemaña e o leste de Francia. Puido ter sido a deidade titular dunha das tres pagi (subdivisións) dos tréveros. En moitos casos, Intarabus é invocado só, sen ningunha síntese cunha deidade romana. Porén, nunha das inscricións aparece como Marte Intarabus. Noutra inscrición de Mackwiller, en Alsacia, Intarabus ten o epíteto de Narius.
San José Mogote
miniatura|dereita|300px|Mapa coa zona de cultura olmeca San José Mogote é unha zona arqueolóxica do estado de Oaxaca, no sueste de México. Localízase a poucos quilómetros ao noroeste de Monte Albán, no val do Etla, a unha altitude de 1610 m.
Historia
O sitio mostra evidencias arqueolóxicas de ocupación temperá, probablemente dende a Época Lítica, aínda que o seu maior desenvolvemento aconteceu no Preclásico medio, contemporáneo á cultura olmeca. Polas construcións, é posíbel saber que os seus poboadores xa facían cálculos astronómicos, actividade importante na cultura mesoamericana.
Valescura, Cuíña, Ortigueira
Valescura é un lugar da parroquia de Cuíña no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non ten habitantes desde hai máis dunha década segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
Psicoloxía evolucionista
A psicoloxía evolucionista propón que a psicoloxía e a conduta dos humanos e primates poden ser entendidas coñecendo a súa historia evolutiva. Especificamente, propón que a mente dos primates, incluído o home, está composta de moitos mecanismos funcionais chamados adaptacións psicolóxicas ou mecanismos psicolóxicos evolucionados (EPMs) que se desenvolveron mediante selección natural por ser útiles para a supervivencia e reprodución do organismo. A psicoloxía evolucionista tenta explicar características mentais da especie humana (tales como a memoria, a percepción, a lingua, e fundamentalmente as emocións) como adaptacións: é dicir, como os produtos funcionais da selección natural, á súa vez forzada pola competencia para sobrevivir e reproducirse. Este enfoque adaptativo é o empregado para entender o resto dos mecanismos biolóxicos como, por exemplo, o sistema inmunitario. A psicoloxía evolucionista aplica este mesmo principio á psicoloxía.
Dado que a evolución dos homínidos (até chegar ó Homo sapiens actual) produciuse en medios ancestrais totalmente diferentes ó actual, os psicólogos evolutivos toman como referencia as condicións existentes naqueles medios prehistóricos. Postúlase, por exemplo, que os seres humanos desenvolveron unha capacidade mental especial para a adquisición da fala en forma naturalmente automática nos primeiros anos de vida. Pero loxicamente non herdaron unha capacidade de lectura e escritura que foron culturalmente desenvolvidas. Outras adaptacións inclúen a capacidade de ler as emocións dos demais, a capacidade de discernir parentes de non familiares, a habilidade de identificar e seleccionar unha parella, e a propensión para axudar e actuar en forma altruísta cara ós seus conxéneres.
Charles Darwin propuxo a teoría da selección natural como mecanismo para explicar a evolución biolóxica no século XIX, teoría que se reforzou cos descubrimentos posteriores das ciencias biolóxicas e a xenética. O propio Darwin, e varios científicos do século XX tentaron conciliar esta teoría co estudo analítico da conduta social de distintas especies, incluídos os insectos sociais (formigas e abellas), os mamíferos en xeral, e os primates en particular.
O Loureiro, Vilachá, Monfero
O Loureiro é un lugar da parroquia de Vilachá no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 12 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 6 eran homes e 6 eran mulleres.
Villanueva de las Manzanas
Villanueva de las Manzanas é un concello español da provincia de León (Castela e León). A súa poboación é de 543 habitantes (INE 2011).
Feira de Abril
miniatura|Feira de Abril. Coñécese como Feira de Abril ao conxunto de casetas e atraccións que se instalan para a celebración da festa local da cidade de Sevilla (España). Máis xeralmente é unha festa que reivindica os costumes e cultura andaluces e que se celebra en varias cidades fóra de Andalucía.
A feira remóntase ao 25 de agosto de 1846 e celébrase durante unha semana no mes de abril, que cambia en función da data da Semana Santa.
Antigo Testamento
O Antigo Testamento ou as Escrituras Hebreas (tamén chamadas a Biblia Hebrea) é a primeira parte da Biblia cristiá, que explica a historia desde a creación da Terra ata última profecía da vida do mesías, realizada 400 anos antes da era cristiá. Os xudeus, porén, utilizan o nome Tanakh para referírense ao Antigo Testamento, e aínda que contén os mesmos libros que o Antigo Testamento canónico cristián, non coincide na orde nin no nome destes.
A designación "Antigo Testamento" provén do grego ῾Η Παλαιά Διαθήκη, he Palaiá Diathéke, que significa "antigo pacto", en referencia ao antigo pacto de Deus coa humanidade (principalmente co pobo elixido de Israel) por medio do que viría o mesías a salvalos.
Canon do Antigo Testamento
O Antigo Testamento, na versión cristiá, está formado por 39 libros (que coinciden cos 24 libros do Tanakh xudeu), os cales foron aceptados polas autoridades da igrexa o século IV. Estes libros constitúen o canon das escrituras do Antigo Testamento, e por iso, son chamados libros canónicos. Estes son os libros categorizados de acordo aos estudos teolóxicos cristiáns: (Para ver as categorizacións usadas polo xudaísmo, ver o artigo do Tanakh).
Pentateuco
O Pentateuco ou a Torá son os cinco primeiros libros do Antigo Testamento, escritos por Moisés:
Libros deuterocanónicos
Ao longo da Idade Media, a Igrexa católica e a Igrexa ortodoxa aceptaron de facto diversos libros máis. No século XVI, os protestantes opúñanse a aceptaren a autoridade divina destes libros durante a Reforma, e non os incluíron nas traducións da Biblia ás linguas do pobo. A Igrexa católica declarou, entón, a autoridade e a inspiración divina destes libros e incorporounos ao canon. Por iso, chámanse libros deuterocanónicos, que en grego quere dicir "segundo canon". Os anglicanos tamén os utilizan. Estes libros son:
Libros perdidos
Hai libros mencionados no Antigo Testamento como parte da Biblia pero que non se conservan (ou ben son falsos, hai disputa sobre eles). Estes son:
Linguas e traducións
O xudaísmo utiliza a Tanakh tamén chamada Biblia Hebrea, que equivale ao Antigo Testamento e non recoñece os libros do Novo Testamento. A Tanakh está escrita case toda en hebreo, aínda que hai pequenas porcións en arameo.
A versión utilizada polos primeiros cristiáns foi a Versión dos Setenta (Septuaginta), unha tradución grega que os xudeus da Dispersión utilizaban habitualmente naquela época.
Historia
A Igrexa cristiá primitiva utilizou a Septuaginta, a versión grega máis antiga da Biblia, como mínimo, ata mediados de do século IV. Ata ese momento o grego foi un dos principais idiomas do Imperio Romano e a lingua da Igrexa a excepción do siríaco utilizado pola comunidade siria na Peshitta e a Igrexa etíope, que utilizou a lingua ge'ez). Ademais, os Pais da Igrexa tenden a aceptaren a Filón de Alexandría en lugar da Septuaginta.
Cando San Xerome fixo a súa revisión da Vetus Latina arredor do ano 400, comparou a Septuaginta co texto hebreo. E chegou á conclusión de que o texto hebreo era un mellor testemuño de Cristo que a Septuaginta. do prólogo a Xénese El rompeu coa tradición da igrexa e traduciu o Antigo Testamento da súa Vulgata do hebreo en vez do grego. A súa elección foi duramente criticada por Agostiño de Hipona, contemporáneo seu, e outros que consideraban a Xerome como un falsario. Pero co paso do tempo, a aceptación da versión de Xerome vai aumentado gradualmente nas igrexas do oeste ata que desprazou á Vetus Latina da Septuaginta.
O texto hebreo difire nalgunhas pasaxes, pero os cristiáns prefiren a Septuaginta porque profetiza mellor a Cristo. As Igrexas Ortodoxas Orientais utilizan a Septuaginta como base para a tradución do Antigo Testamento a outros idiomas. A Igrexa Ortodoxa de Constantinopla, a Igrexa de Grecia e a Igrexa Ortodoxa chipriota continúana utilizando hoxe na súa liturxia.
Os Manuscritos do mar Morto, en particular os escritos en arameo, correspóndense máis fielmente coa Septuaginta que co texto hebreo.
Buniel
Buniel é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 508 habitantes (INE 2012).
Universidade de Valladolid
A Universidade de Valladolid (UVa) é unha universidade pública española, existente xa no século XIII e na actualidade encargada da ensinanza de estudos superiores en sete campus distribuídos por catro cidades de Castela e León: Valladolid, Palencia, Soria e Segovia.
Historia
Segundo documentos existentes, a universidade de Valladolid existía xa a finais do século XIII, foi creada por intervención real, co concello valisoletano como intermediario da fundación e recibiu a confirmación papal posteriormente a instancias do rei Afonso XI. Existe a teoría de que a universidade xurdiu polo traslado do Estudo Xeral de Palencia, fundado por Afonso VIII de Castela, e o bispo Tello Téllez de Meneses entre os anos 1208 e 1241. Outra hipótese sitúa a súa orixe nunha escola ou estudo particular con sede na Abadía de Santa María a Maior. thumb|Mapa de fundación de Universidades [[Coroa de Castela|castelás e aragonesas.]]
A localización física situouse, nun principio, na Colexiata de Santa María, pasando despois á actual localización da Facultade de Dereito, no outro lado da praza.
Ten a súa representación na Semana Santa valisoletana na Irmandade Universitaria do Santo Cristo da Luz, que dá culto a unha das obras máis importantes de Gregorio Fernández, o Cristo da Luz, que se encontra na capela do Colexio Maior Santa Cruz.
Nos anos oitenta a Universidade emprendeu a construción de centros docentes no Barrio de La Rondilla, pero despois búscase a dispersión en diferentes zonas. Máis adiante comenzará a construción no barrio de Belén e San Pedro Regalado.
Escudo
O escudo é de forma española en campo de prata, un carballo da súa cor, terrazado e frutado en ouro, acolado de dúas chaves en sotuer de ouro e prata. Ao timbre, Coroa Real aberta de cinco floróns vistos surmontada de tiara papal con ínfulas (Estatutos, art. 8.1).
Bandeira ou pendón
É de forma rectangular, de dimensións 152 cm por 198 cm, en púrpura. No seu centro, o escudo da Universidade de Valladolid nos seus esmaltes ou cores (Estatutos, art. 8.3).
Cores
As cores corporativas da Universidade de Valladolid son a cor azul turquí, definida polo Pantone 654; e a cor púrpura, definida polo Pantone 207.
Edificio Histórico. Facultade de Dereito
thumb|Fachada barroca (1715) do edificio da Universidade de Valladolid, hoxe Facultade de Dereito. O primeiro edificio da Universidade de Valladolid do que hai constancia da súa entidade arquitectónica é o construído a finais do século XV, tras o traslado da institución desde a Colexiata até a súa nova localización. Constaba dun claustro de catro lados, e unha capela tardogótica de certa magnitude. Ao claustro entrábase por unha portada, tamén tardogótica, que se abría á rúa Librería. A principios do século XVIII, este edificio resultaba insuficiente, polo que se ampliou con outro claustro cuadrangular, con catro galerías, ao que se abrían varias aulas construídas no mesmo momento. Cerrando o conxunto á praza de Santa María (hoxe praza da Universidade), realizouse unha fachada barroca proxectada polo carmelita frei Pedro de la Visitación e que se construíu en 1715. Nela encóntranse distintos grupos escultóricos de calidade e que representan alegorías das materias que se impartían no edificio. É de destacar o corpo central, organizado por catro columnas xigantes e rematado por unha gran peineta. Na balaustrada dispóñense catro esculturas que representan os reis que favoreceron a universidade valisoletana.
Este conxunto, formado por estes dous claustros, o do século XV e o do século XVIII, as súas aulas respectivas e outras edificacións anexas, como a capela ou a torre do reloxo -construída no século XIX-, subsistiu até 1909. thumb|Estatua de [[Miguel de Cervantes na Praza da Universidade, fronte á Facultade de Dereito.]] En 1909, e con gran polémica, decidiuse derribar o antigo edificio (incluíndo a portada do século XV que se abría á rúa Librería), para construír un novo edificio seguindo liñas eclécticas e proxectado polo arquitecto Teodosio Torres López. Deste derribo só se salvou a fachada barroca proxectada polo carmelita frei Pedro de la Visitación e parece ser que a idea inicial contemplaba tamén a súa destrución. O proxecto de Teodosio Torres López planeaba un edificio universitario con dous claustros, como o preexistente. A súa organización efectuábase mediante unha caixa de escaleira situada entre ambos claustros e un gran vestíbulo que se abría á rúa Librería. A fachada do edificio universitario a esta rúa baseábase nunha reinterpretación da fachada barroca de Pedro de la Visitación, pero utilizando elementos decorativos provenientes do plateresco, barroco, neoclasicismo e grandes ocos propios da mentalidade hixienística da época. A un lado da fachada atopábase a torre do observatorio e ao outro, a nova torre do reloxo que solucionaba a esquina entre a Praza da Universidade e a rúa Librería. O proxecto posuía algúns problemas non solucionados: construíase unha grandiosa fachada representativa a unha rúa estreita como era a de Librería, polo que estaba afogada, e a fachada barroca encontrábase incorporada ao edificio de maneira moi torpe. En 1939, este edificio sofre un incendio. Para paliar o problema da integración da fachada barroca no edificio de Teodosio Torres López, Constantino Candeira Pérez proxectou en 1939 unha grande escaleira e vestíbulo, seguindo liñas historicistas, aos que se accede mediante a fachada barroca. Esta escaleira é unha mostra da arquitectura triunfalista e historicista propia da posguerra española. En 1968 realízanse as últimas obras que conforman o actual edificio, derribando o segundo claustro e construíndo nese terreo un edificio de cinco plantas para aloxar o alumnado, cuxo número crecera considerablemente nos anos sesenta, colapsando o edificio de Teodosio Torres López, pensado para un alumnado moito menos numeroso. Nesta mesma reforma, derribouse a torre do observatorio de Teodosio Torres López e o paraninfo de 1909. Tamén a fachada da rúa Librería foi entón remodelada, perdendo a roupaxe historicista proxectado por Teodosio Torres López. O novo paraninfo construíuse flanqueando a fachada de frei Pedro de la Visitación por un dos seus lados.
Escola Técnica Superior de Arquitectura
Constrúese tras unha xénese complicada. Nun principio, o edificio con proxecto de Antonio Fernández Alba, ía ser a delegación do Ministerio de Educación, na Praza de Poniente, xunto ao Instituto Núñez de Arce. Pero, concedida á Universidade a Escola Técnica Superior de Arquitectura, mantense o proxecto de Antonio Fernández Alba, trasladándoo ao barrio residencial de Huerta del Rey.
O edificio está dotado dun forte carácter representativo, abandonando as formas orgánicas doutros edificios valisoletanos da época. Márcase un eixe de simetría na fachada, que organiza os contundentes volumes do conxunto.
A ampliación proxectada tamén por Fernández Alba nos oitenta, idéase xa para a súa función, sen a limitación espacial que tiña o proxecto inicial. Búscase agora unha maior liberdade de organización cunha planta centralizada.
Facultade de Ciencias Económicas
A Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais, proxectada polos arquitectos Salvador Gayarre Ruiz de Galarreta, Tomás Domínguez del Castillo e Juan Carlos Martín Baranda, é un dos edificios que a Universidade de Valladolid impulsa nos anos oitenta. Xa desde a súa orixe, o edificio quedaba pequeno para albergar os estudantes que a titulación requiría, polo que pouco despois procedeuse á construción do Aulario Campus do Río Esgueva, adxacente á facultade, e que presta servizos á Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais e á de Escola de Enxeñarías Industriais.
O edificio organízase lonxitudinalmente, cun amplo corredor central de varias alturas, que distribúe e comunica os espazos docentes e complementarios. É interesante o xogo establecido entre a aula magna, con forma de teatro clásico, e o teatro ao aire libre disposto no extremo oposto, valado e pechado ao público. A vista exterior da sección de despachos recordan unha colmea.
Con todo, cometéronse distintos erros á hora da súa edificación. Interpretáronse erroneamente os planos, polo que a orientación das aulas non era a correcta. Os amplos espazos do edificio, así como o seu teito translúcido orixinal, adecuados na súa idea para un clima como o canario, pero non para o castelán, impedían que a temperatura fora a correcta en todo o edificio, deixando inútil a calefacción, e convertendo así o centro en extremadamente frío en inverno, e moi caloroso no verán. Así mesmo, os soportais orixinais do lado oeste, convertéronse en foco de sucidade, que poñía en perigo a salubridade do centro. As obras de ampliación da biblioteca solucionaron estas incomodidades.
Palacio de Santa Cruz
Nas proximidades da Universidade, como motor de desenvolvemento da cidade e lugar de formación de clérigos e científicos, xorden multitude de institucións como o Colexio Maior Santa Cruz. thumb|[[Palacio de Santa Cruz (Valladolid)|Palacio de Santa Cruz.]] O cardeal Pedro González de Mendoza funda este colexio en 1482, ano no que é nomeado arcebispo de Toledo. De sólida formación intelectual, abre as portas ao Renacemento na cidade, cun edificio primeiro proxectado en gótico, probablemente por Enrique Egas, pero cambiado en 1490 a unha estética renacentista por orde súa. Pero só se adaptou a fachada coa inclusión de elementos decorativos do novo estilo. Nela destaca o tramo central, cun almofadado de inspiración italiana que cobre todo o fondo, e a porta decorada con grutescos. Tamén é destacable a cornixa con balaustrada que remata a fachada principal. Estas obras foron dirixidas por Lorenzo Vázquez de Segovia. No século XVIII reformouse a fachada, datando desa época os grandes balcóns neoclásicos, obra do arquitecto Manuel Godoy.
No piso baixo, destacan o vestíbulo e a Aula Triste, cubertos con bóvedas de pedra de crucería sinxela, así como a capela, á que se accede polo vestíbulo mediante unha porta oxival. Para chegar ao primeiro piso, existe unha ampla escaleira neoclásica, construída na segunda metade do século XVIII. Neste primeiro piso, destaca a biblioteca, de planta cuadrangular e que ocupa totalmente unha das pandas do claustro. A súa portada péchase cunhas portas de madeira obra de Alejo de Vahía. O interior cóbrese con bóveda con lunetos. Os estantes dos libros datan de principios do século XVIII. O contido desta biblioteca é moi rico e importante, con varias decenas de incunables e numerosos libros impresos dos séculos XVI, XVII, XVIII e XIX, parte deles provenientes de bibliotecas de mosteiros e conventos desamortizados.
Na actualidade, no edificio atópanse instalados o Reitorado da Universidade, Museo da Universidade de Valladolid (MUVa), e a sede da Fundación Arellano Alonso, cunhas coleccións de arte africana -doadas á Universidade-.
Actualidade
thumb|Provincias nas que a Universidade de Valladolid ten campus. A Universidade de Valladolid conta con sete campus:
Os seus máis de 30.000 alumnos repártense en 25 centros con máis de 2.000 profesores e 1.000 "PAS" (Persoal de Administración e Servizos).
O actual reitor é Marcos Sacristán Represa, que iniciou o seu cargo o luns 26 de maio de 2010 como sucesor do anterior reitor, Evaristo José Abril Domingo.
Dispón, ademais dos 25 centros, dunha serie de edificios administrativos como por exemplo o Palacio de Santa Cruz, onde se atopa o reitorado; ou A Casa do Estudante, onde están o resto de servizos administrativos. O CTI (Centro de Tecnoloxías da Información) atópase no edificio da Residencia Universitaria Afonso VIII, xunto á Facultade de Ciencias.
Facultades e Escolas
thumb|Escaleira (1941), obra de Constantino Candeira, do edificio histórico da universidade de Valladolid. Hoxe é sede da Facultade de Dereito. thumb|Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais, en primeiro plano, e Facultade de Filosofía e Letras, no campus de [[Valladolid.]]
Investigación
Institutos LOU
Institutos pendentes de aprobación da JCyL
Centros de Investigación
Centros Tecnolóxicos
Laboratorios de investigación
Servizos centrais de apoio á investigación
Parque Científico
Biblioteca
A Biblioteca da Universidade de Valladolid ten 14 puntos de servizo, 3 están situados nas provincias de Palencia, Soria e Segovia, os demais están en Valladolid.
Os seus fondos son accesibles a través do Catálogo Almena, de Worldcat e do Repositorio UvaDoc, incluíndo, 970.155 libros entre os que cabe destacar o seu valioso fondo antigo de 45.000 documentos, entre eles numerosos manuscritos e incunables de a partir do século X, 16.000 títulos de publicacións periódicas, 21.342 títulos de revistas electrónicas, 965 libros electrónicos, 66 bases de datos, 47.695 material non librario e 33.103 teses e proxectos fin de carreira (datos de maio de 2012).
Os servizos ao usuario inclúen: portal web, lectura en sala, préstamo intercampus e interbibliotecario, préstamo (fondo documental, ordenadores portátiles, lectores de libros electrónicos, memorias USB), información bibliográfica, formación de usuarios, guías temáticas e titoriais. A biblioteca é membro de: OCLC, Europe Direct, REBIUN, Dialnet, Catálogo 17, ABBA, Documat, GEUIN, REDINED e BUCLE.
Programa PAVES
O programa PAVEs (Profesores Asociados Vinculados a Empresa) da Universidade de Valladolid (cofinanciado polo goberno rexional de Castela e León) representa unha importante experiencia de innovación docente. Comezou en 2001 e está formada por 50 profesores asociados que veñen do mundo da empresa, todos eles do ámbito técnico ou enxeñarías, de feito, a metade dos PAVE contratados na Universidade de Valladolid están adscritos ben á Escola Técnica Superior de Enxeñaría Informática ben á Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Telecomunicación. Imparten as ensinanzas nas instalacións da empresa, dado que o obxectivo principal é que a educación sexa principalmente práctica ou orientada ás tecnoloxías máis avanzadas que demandan as empresas.
Mitoloxía comparada
miniatura|dereita|Mitos varios. A mitoloxía comparada é o estudo comparativo de mitos procedentes de culturas diferentes, nun intento por identificar temas e características comúns. A mitoloxía comparada usouse con diversos fins académicos. Por exemplo, os investigadores usaron as relacións entre mitos diferentes para seguir o desenvolvemento das relixións e culturas, para propor orixes comúns aos mitos de culturas diferentes e para sustentar diversas teorías psicolóxicas. O seu fundador foi o alemán Max Müller.
Roosevelt Skerrit
Roosevelt Skerrit, nado en Roseau o 8 de xuño de 1972, é un político de Dominica, membro do Partido Laborista de Dominica. É o Primeiro ministro do seu país dende o 8 de xaneiro de 2004.
O Pereiro, Agra, Agolada
O Pereiro é un lugar da parroquia de Agra, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 18 habitantes, dos cales 9 eran homes e 9 eran mulleres.
Fervenza do Ézaro
miniatura|Fervenza do Xallas. miniatura|Fervenza do río Xallas en Ézaro.
O Cadoiro ou fervenza do Ézaro é unha fervenza que forma o río Xallas na súa desembocadura ao mar na enseada do Ézaro en Santa Uxía do Ézaro, unha parroquia do concello de Dumbría. É a única fervenza en Europa que desemboca directamente no océano. Dende 2012 a fervenza pode verse todos os días do ano.
Características
No último treito do río Xallas o desnivel é de 155 metros, e a auga precipítase a 40 metros de altura monte abaixo até se esmagar con virulencia contra as paredes pétreas do canón que a propia auga arou ao cabo de millóns de anos a través do monte Pindo (de 630 m de altitude) despois de ducias de metros de caída libre no punto coñecido coma Cadoiro do Xallas ou do Pindo (unha poza de máis de 20 m de fondo), pronunciado na voz popular como Coaduiro desde os tempos de frei Martín Sarmiento, malia que en tempos máis recentes fose rebautizada coma Fervenza do Ézaro. Estudosos de todo o mundo percorrían milleiros de quilómetros na procura deste espectáculo único da natureza.
Textos de 1724 falan xa da fervenza, describíndoa coma unha enorme fumeira que podía ser ollada dende varios quilómetros mar a dentro.
Paisaxe e ecoloxía
miniatura|300px|Panorámica da fervenza.
A zona ten unha paisaxe impoñente de gran valor ecolóxico. A fervenza está rodeada de espectaculares microformas graníticas que forma o monte Pindo, coma a Pedra do Brazal, un milagre de equilibrio natural. A existencia de paraxes cun gran valor ecolóxico coma a área de Vilafernández, salientan pola súa flora e fauna autóctona. Nos arredores da fervenza atopamos especies botánicas únicas en Galicia coma o carballo anano (Quercus lusitanica), unha herba hidrófila chamada Isoetes longissimum que ocupa os ríos con augas ben osixenadas, ou a escasa herba carnívora Drosera anglica. Polo xeral a vexetación é típica de matogueira con toxos, uces e queiroas, e con piñeiros e carballos principalmente coma estrato arbóreo. Respecto da fauna atópase unha pequena variedade de mamíferos coma lebres, coellos, xabarís, mais hai que destacar a presenza da lontra ou o lobo, de interese non só natural, senón tamén cultural. No encoro da Fervenza áchanse poboacións de aves de zonas húmidas coma rapaces, parrulos, garzas. Son tamén frecuentes aves coma os mouchos e as curuxas. Dos anfibios abondan unha gran variedade específica de ras especialmente no encoro de Ponte Olveira. No río atópanse sobre todo troitas e escalos.
O arredores da fervenza, o monte Pindo, e en xeral, a paisaxe de Dumbría, incluíuse como zona especial de conservación (ZEC Carnota-Monte Pindo), integrada na Rede Natura 2000. Porén, hai asociacións apoiando que se declare o monte Pindo parque natural, un rango de protección maior. En setembro de 2013 declarouse un incendio forestal de nivel 1 que calcinou unhas 1 000 hectáreas.
Aproveitamento do río augas arriba a fervenza
miniatura|Fervenza do Xallas.
O caudal do Xallas mantense constante por causa dos numerosos encoros que nel se teñen construído. En 1897, a Sociedade Española de Carburos Metálicos, hoxe parte do grupo FerroAtlántica, asentouse na zona e daquela datan as primeiras construcións para obter enerxía. O encoro máis importante é o de Fervenza, construído na década dos anos 60 do século XX. En Ponte Olveira hai outra central. Máis abaixo, da presa de Brazal parten as canalizacións cara ao Ézaro; máis abaixo, atópase o encoro de Santa Uxía, construído na década dos anos 80. Onda a súa desembocadura están situadas tres centrais hidroeléctricas: Castrelo, Santa Uxía e Pindo, esta última de principios do século XX.
Até 2012 as augas ceibábanse soamente os domingos do verán ao mediodía. Desde 2006, ampliouse o horario aos sábados á noite, cun espectáculo de luces. Dende 2012 a fervenza pode verse todos os días.
Etnoloxía
miniatura|Fervenza do Ézaro. Aínda que en Escocia e nos fiordes nórdicos existen regueiros que desembocan no mar, é o Xallas o único río de envergadura en Europa que desemboca deste xeito no océano. Por isto, a fervenza do río Ézaro vese chea de lendarias historias: desamores de princesas, poderes sobrenaturais, encantamentos, ritos etc. Dise que tras das súas augas existe unha porta máxica gardada por bruxas que levará embaixo do río ao mozo que se atreva a pasar, podendo daquela casar cunha bela princesa encantada e posuír unha enorme fortuna.
Turismo
Desde o 12 de abril de 2012 a fervenza pode verse todos os días, sen necesidade de consultar un calendario de aperturas. Ademais das rutas de sendeirismo, o piragüismo, a pesca e outros deportes acuáticos son actividades fortes en Dumbría.
Enchentes de 2013
En xaneiro de 2013, a causa das abundantes precipitacións e escorrentas, a fervenza recuperou un caudal que non tiña había decenios, pois obrigou a central hidroeléctrica que zuga os seus quilovatios a ceibar as augas do río Xallas ante a ameaza de que a enchente estragase as instalacións da antiga hidroeléctrica do Pindo, hoxe Ferroatlántica.
O Burgo, Cuíña, Ortigueira
O Burgo é un lugar da parroquia de Cuíña no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 7 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 3 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 8 habitantes.
Em Terra de Ninguém
Em Terra de Ninguém é o primeiro álbum de estudio da banda galega Som do Galpom. A gravación levouse a cabo en xaneiro de 2009, e foi producido por Segundo Grandío, Pedro Feijoo e Som do Galpom.
Artoño, Artoño, Agolada
Artoño é un lugar da parroquia de Artoño, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 32 habitantes (22 homes e 17 mulleres), o que supón unha diminución de 16 habitantes con respecto ao ano 2000.
Isidore Mvouba
miniatura|Mvouba á dereita en 2007
Isidore Mvouba. nado en Kindamba (África Ecuatorial Francesa, agora República do Congo) en 1954, é un político congolés.
Traxectoria
Foi o primeiro ministro da República do Congo dende o 7 de xaneiro de 2005 ata o 15 de setembro do 2009.
Kosmos 459
Kosmos 459 (Космос 459 en ruso), tamén denominado DS-P1-M Nº 4, foi un satélite artificial soviético lanzado o 29 de novembro de 1971 mediante un foguete Kosmos 3M desde o cosmódromo de Plesetsk.
Características
Kosmos 459 foi o cuarto membro da serie de satélites DS-P1-M (e o terceiro lanzado con éxito), adicados a servir como obxectivos para as probas antisatélites e antimísiles soviéticas.
Glasgow
Glasgow (pronunciado [ˈɡlɑːzɡoʊ] en inglés, en gaélico escocés Glaschu, pronunciado [ˈɡ̊ɫ̪as̪əxu], ou Glesca/Glesga en escocés) é unha cidade de Escocia. Os seus 688.420 habitantes convértena na primeira cidade escocesa e a terceira de Gran Bretaña. Está situada na beira do Río Clyde nos Lowlands Escoceses. A xente de Glasgow é coñecida como glaswegians. Glaswegian tamén é o nome do dialecto local do escocés.
Xeografía
Glasgow está situada nas ribeiras do río Clyde, no centro-oeste de Escocia.
Clima
Malia estar a unha latitude semellante á de Moscova, o clima de Glasgow é máis suave do que cabería agardar, grazas á influencia que sobre el exerce a cálida Corrente do Golfo. Correspóndelle, pois, un clima de tipo oceánico, clasificado Cfb segundo a clasificación climática de Köppen. As medias do período comprendido entre os anos 1971 e 2000 representánse na seguinte táboa:
Historia
miniatura|esquerda|200px|Rúa Buchanan. A cidade medrou a partir dun arcebispado medieval e do posterior establecemento da Universidade de Glasgow no século XV, chegando a ser o maior centro da Ilustración escocesa no século XVIII. A partir deste século constituíuse coma un dos maiores centros de comercio transatlántico coas colonias británicas americanas. Coa chegada da Revolución Industrial a cidade e a súa área de influencia convertéronse nun dos principais núcleos mundiais de industria pesada, especialmente construción naval. Na época vitoriana e na do rei Eduardo VII era coñecida como a segunda cidade do Imperio Británico. A finais do século XIX e comezos do século XX a cidade creceu enormemente chegando ó millón de habitantes e situándose como a cuarta cidade europea tras Londres, París e Berlín. Na década dos 60 do século XX a recolocación dos seus habitantes en novas cidades e suburbios periféricos reduciron a poboación aos 688.420 habitantes actuais no seu centro e 1 749 154 na área metropolitana.
Na actualidade, a cidade é un dos 16 maiores centros financeiros de Europa e o fogar da maioría das grandes compañías de Escocia. Despois de Edimburgo, Glasgow é o segundo maior destino turístico de Escocia.
Lugares de interese
miniatura|esquerda|200px|Catedral de Glasgow
Educación
En Glasgow están presentes catro universidades:
Metro
O metro de Glasgow (Glasgow Subway) posúe unha única liña que data do ano 1896, sendo así o terceiro metro máis vello do mundo tras o de Londres e Budapest. Esta liña, que é circular, atravesa o río e une o West End co centro da cidade. Na actualidade, o metro é administrado pola Strathclyde Partnership for Transport (SPT).
Autobuses
O servizo de autobuses urbanos da cidade é dado por diversas empresas privadas. A principal estación de autobuses é a Buchanan Bus Station.
Autoestradas
Por Glasgow pasan varias autoestradas, entre as que destacan a M8, que conectan as dúas cidades máis importantes do país: Glasgow e Edimburgo e a M80, que une as cidades de Glasgow e Stirling.
Ferrocarril
Na cidade de Glasgow hai dúas estacións de ferrocarrís principais:
Busto de Bureba
Busto de Bureba é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 189 habitantes (INE 2012).
Glasgow
Transporte Aéreo
A cidade está servida por dous aeroportos:
Cidades irmandadas
miniatura|dereita|220px|Nas últimas décadas a cidade de Glasgow cambiou radicalmente a súa faciana nas beiras do río Clyde Glasgow está irmandada coas seguintes cidades:
El Celta (Corcubión)
El Celta foi un semanario publicado en Corcubión entre 1901 e 1902.
Historia e características
Apareceu en agosto de 1901. Dirixido por Salvador Ramón Carrera. Mantivo polémicas con El Eco de Mugía.
Fuentenovilla
400px|miniatura|Situación do concello.
Demografía
Evolución da poboación de Fuentenovilla dende 1991 ata 2004:
José Figueres Ferrer
José María Hipólito Figueres Ferrer, nado en San Ramón (Alajuela) o 25 de setembro de 1906 e finado en San Xosé o 8 de xuño de 1990, foi un enxeñeiro, propietario rural e político de Costa Rica.
Traxectoria
Foi o presidente de Costa Rica en tres ocasións: entre 1948 e 1949, entre 1953 e 1958, e entre 1970 e 1974.
A Nabeira, Vilachá, Monfero
A Nabeira é un lugar da parroquia de Vilachá no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 22 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 11 eran homes e 11 eran mulleres.
El Celta
El Celta pode referirse a:
Psicoloxía da personalidade
miniatura|274x274px|Representación das dimensións da personalidade. A psicoloxía da personalidade é unha póla da psicoloxía que estuda a personalidade e a súa variación entre os individuos. O autor máis clásico da disciplina é o psicólogo estadounidense Gordon Allport, que no ano 1936 publicou o libro "A personalidade".
A personalidade tamén se refire ó patrón de pensamentos, sentimentos, axustes sociais e comportamentos exhibidos consistentemente ó longo do tempo que inflúe fortemente nas expectativas, autopercepcións, valores e actitudes dun. A personalidade tamén predí as reaccións humanas a outras persoas, problemas e tensións. Allport (1937) describiu dúas formas principais de estudar a personalidade: a nomotética e a idiográfica. A psicoloxía nomotética busca leis xerais que poidan aplicarse a moitas persoas diferentes, como o principio de autorrealización ou o trazo da extraversión. A psicoloxía idiográfica é un intento de comprender os aspectos únicos dun individuo en particular.
As áreas de enfoque da psicoloxía da personalidade inclúen:
"Personalidade" é un conxunto dinámico e organizado de características que posúe unha persoa que inflúe de forma única na súa contorna, cognicións, emocións, motivacións e comportamentos en diversas situacións. A palabra "personalidade" ten a súa orixe na persoa latina, que significa máscara.
Lingua agarabi
O agarabi, tamén chamado bare, é unha lingua papúa de Papúa Nova Guinea.
Distribución xeográfica
Fálase na ribeira noroeste do río Kainantu, no distrito Kainantu da provincia de Highlands Orientais
Escrita
O agarabi conta con gramática publicada e en 1970 traducíronse algunhas pasaxes da Biblia.
A Penaoseira, Cuíña, Ortigueira
A Penaoseira é un lugar da parroquia de Cuíña no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 8 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 4 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 10 habitantes.
Shangri-La (Titán)
Shangri-La é unha extensa e escura rexión da lúa de Saturno, Titán, situada a 10° S 165° O. Recibiu o nome de Shangri-La, o mítico paraíso situado no Tíbet. Pénsase que esta rexión é unha inmensa planicie de materiais escuros e tamén se especula con que no pasado posuíse mares, aínda que hoxe en día esta rexión está seca, de feito foron detectadas dunas e coa axuda do radar da sonda Cassini estase a estuda-la dirección das mesmas e a posible influencia sobre estas dunas da gran rexión de Xanadu que esta situada o leste de Shangri-La.
esquerda|400px|miniatura|Mapa cos nomes dos principais accidentes xeolóxicos de Titán.
Shangri-La é estudado con intensidade debido ás numerosas faculae que existen dentro da rexións, así coma pola existencia de cráteres no interior desta rexión coma Guabonito, a parte de ser fronteiriza con grandes rexións, Xanadu no leste, Adiri no oeste, e Dilmun no norte. No mapa de Titán que se pode atopar a esquerda, inclúese a localización exacta do lugar de aterraxe da sonda Huygens.
La Carmagnole
miniatura|Placa co texto do comezo da canción. La Carmagnole foi unha canción e baile anónimo que foi popular durante a Revolución Francesa. A canción foi publicada o 10 de agosto de 1792. Popularizárona as tropas francesas, era cantada en eventos de apoio á revolución e algunhas veces os antirevolucionarios eran forzados a cantala e bailar como escarnio. Ao ser unha canción popular existiron diferentes versións da letra. A canción criticaba aos reis Luís XVI de Francia e María Antonieta aos que se refería como Monsieur e Madame Veto, respectivamente.
Bieito Pérez Outeiriño
Bieito Pérez Outeiriño, nado na Mezquita (A Merca) o 5 de setembro de 1954, é un arqueólogo, profesor e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Filosofía e Letras (especialidade en Arqueoloxía) pola Universidade de Valladolid (1989). É membro do Corpo Facultativo de Conservadores de Museos do Estado dende 1985. Foi conservador facultativo do Museo Nacional de Arte Romana de Mérida (1987-1993), xefe do servizo de Arqueoloxía da Xunta de Galicia (1987-1993), subdirector xeral do Instituto de Conservación e Restauración de Bens Culturais (1993-1998) e dende 1998 ata decembro do 2017 foi director do Museo das Peregrinacións e de Santiago. Investiga sobre a ourivería prehistórica do noroeste peninsular, a xestión do patrimonio cultural e os museos. Dirixiu diversas campañas de escavación arqueolóxica en San Cibrán de Las (Ourense) e na Alcazaba de Mérida (Badaxoz), participando en numerosas escavacións e demais actividades arqueolóxicas de campo.
Foi coordinador do equipo redactor do borrador técnico da Lei de Patrimonio Cultural de Galicia e do que se encargou do expediente para a declaración da Muralla de Lugo Patrimonio da Humanidade.
La Carmagnole
Partitura
Melodía de La Carmagnole, impresa en 1794:
Xabón de Marsella
miniatura|dereita O xabón de Marsella, coñecido en francés como savon de Marseille, é un xabón tradicional a base de aceites vexetais que se realizaron ao redor de Marsella, sendo por primeira vez rexistrado na venda ao redor do ano 1370. En 1688, Luís XIV, introduciu regulacións (edicto de Colbert) que limita o uso do nome de Savon de Marseille aos xabóns feitos entre e ao redor da área de Marsella, e só a partir de aceite de oliva. Hoxe en día esta lei segue en pé (aínda que a normativa permite agora outros aceites vexetais que se utilizarán).
El Eco de Mugía
El Eco de Mugía foi un periódico publicado en Muxía entre 1902 e 1904.
Historia e características
Subtitulado ''Periódico independiente. Defensor de los intereses generales del partido judicial de Corcubión'', apareceu en 1902. Periódico quincenal impulsado por Manuel Miñones Barros, o seu director, fundador e propietario era Gonzalo López Abente, que tamén asinou a maior parte dos traballos aparecidos na publicación xunto a Víctor Castro Rodríguez. Publicaba novas locais e tamén contidos literarios. Mantivo polémicas con El Celta. No número 21, publicado o 13 de setembro de 1903, polas festas da Nosa Señora da Barca, apareceron composicións en galego de Victorino Abente Lago, Eugenio Carré Aldao, Salvador Golpe, Aurelio Ribalta, Galo Salinas Rodríguez, Francisco Tettamancy, Florencio Vaamonde Lores, Víctor Castro Rodríguez e Enrique Labarta Pose, cunha narración en torno á lenda da romaría. Debeu cesar a súa edición co número 42, correspondente ao 15 de xullo de 1904.
Pasífae
miniatura|400px|Pasífae introdúcese na vaca que lle fixera Dédalo, para ser cuberta polo touro de Creta e enxendrar a Minotauro (Giulio Romano, Palacio Te, Mantua, 1526-1528)
Pasífae foi a muller de Minos e a nai de Minotauro. Foi filla de Helios e de Perseis, e irmá de Circe (a bruxa da Odisea) e de Eetes (o rei da Cólquide).
Con Minos tivo oito fillos: Catreo, Deucalión, Glauco , Androxeo (ou Eurixies), Acacálide (ou Ácale), Xenódice, Ariadna e Fedra. Pseudo-Apolodoro, citando a Asclepíades, di que Minos casou con Creta (filla de Asterión) e con ela tivo a Catreo, Deucalión, Glauco e Androxeo.
O Touro de Creta e Minotauro
O episodio máis característico da vida de Pasífae foi a súa unión co Touro de Creta, "a lenda máis coñecida da cultura minoica".
Cando morreu Asterión, rei de Creta, Minos quixo todo o poder para si e expulsou ós seus irmáns, Radamantis e Sarpedón, aducindo que foran os deuses os que lle concedían o reino. Para demostralo, pediu a Poseidón que fixera saír do mar un touro, e prometeu que o sacrificaría no seu honor. Poseidón enviou un touro espléndido, tan fermoso que Minos decidiu conservalo como semental nos seus rabaños e sacrificar outro no seu lugar. Pero Poseidón, ó verse enganado, vingouse, e fixo que o touro enfurecese e que na muller de Minos, Pasífae, se espertara un amor apaixonado polo animal. Este foi o Touro de Creta que, posteriormente, tivo que matar Heracles nun dos seus doce traballos.
Para satisfacer os seus desexos, Pasífae pediulle a Dédalo que buscara unha solución. Dédalo construíu unha vaca oca de madeira e cubriuna cunha pel de vaca real, para que Pasífae puidese introducirse dentro e que o touro puidese montar nela. E o resultado desa unión foi o Minotauro.
miniatura|300px|esquerda|Pasífae e Minotauro (kilix grego, 340-320 a.C., procedente de Vulci)
Unha variante do mito di que foi Afrodita a que enlouqueceu a Pasífae como castigo por non rendirlle o culto debido, ou ben como vinganza contra Helios porque lle fora a Hefesto (o marido de Afrodita) co conto dos amores que mantiña a deusa con Ares.
Minos, avergoñado de que a muller parira semellante monstro, terminou mandando a Dédalo construír un labirinto xigante para encerralo dentro e contelo de xeito seguro para todos. Outras fontes din que, anoxado con Dédalo, encerrouno a el pero que Pasífae puido liberalo.
Pasífae e Circe
Pasífae tamén controlaba as artes da feiticeiría, como a súa irmá Circe e a súa sobriña Medea (filla de Eetes).
A lenda conta que eran tantas as amantes de Minos que Pasífae o maldixo de tal forma que quen se deitara con el morría devorada por escorpións, serpes e milpés que botaba cando exaculaba. Procris, unha das súas amantes, rompeu o feitizo utilizando unha herba que lle dera Circe, a cambio dun can ó que nunca se lle escapaba unha presa e unha xavelina que nunca erraba no albo, dúas pezas que tiña Minos.
Iconografía
A figura de Dédalo entregando a falsa vaca a Pasífae aparece nas pinturas de Pompeia. Tamén se representa no Renacemento (por exemplo, por Filarete ou Rubens). No Palazzo Te, Giulio Romano representa a Pasífae no momento de introducirse nesa falsa vaca, axudada por Dédalo.
O Penedo, Vilachá, Monfero
O Penedo é un lugar da parroquia de Vilachá no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 11 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 5 eran homes e 6 eran mulleres.
Alfabeto cirílico macedonio
O alfabeto macedonio moderno é unha variante do alfabeto cirílico.
Test t de Student
O test t de Student ou test t é un test de hipótese que emprega conceptos estatísticos para rexeitar ou non unha hipótese nula cando a estatística de test (t\;) segue unha distribución t de Student.
Dalton
Dalton pode referirse a:
Test t de Student
Esa premisa emprégase normalmente cando a estatística de test, na realidade, segue unha distribución normal, mais a varianza da poboación \sigma2 é descoñecida. Nese caso, emprégase a varianza da mostra s\;2 e, con ese axuste, a estatística de proba pasa a seguir unha distribución t de Student.