cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mulleres nas Matemáticas
A orixe do home: resposta feminista
Esta proscrición lexitimouse mediante un discurso sexista -continuador da lóxica do claustro medieval e da misoxinia imperante en épocas anteriores- que lexitimaba a separación de espazos, ahora baseado nun paradigma naturalista. Desta maneira, o que na Antigüidade e na Idade Media fora unha posibilidade para unha mínima elite de mulleres, na modernidade converteuse nunha imposibilidade xeneralizada que declaraba ao conxunto do sexo feminino incapacitado para o saber. Difundiuse así un imaxinario cada vez máis sofisticado onde se atribuía ás mulleres un papel primeiro marxinal e logo por completo ausente da vida intelectual, para recluílas imaxinariamente no espazo doméstico, como se iso fose natural e eterno. Para consolidar esta expulsión do ámbito académico, universitario e científico, moitas das achegas femininas ao coñecemento foron sistematicamente borradas dos rexistros históricos e restabelecelas requiriu dun minucioso traballo de reconstrución. Este proceso consistiu en moitos casos en negar ás mulleres a autoría das súas propias obras e atribuílas erróneamente a varóns -seus confesores, irmáns, pais, esposos ou amantes- ou por o acento nas biografías sociais ou sexuais daquelas que demostraron unha xenialidade incompatible con este imaxinario. O resultado de tal panorama permea as épocas. As mulleres pasaron de novo á invisibilidade, pois as nocións de progreso e modernidade fixéronse incompatibles coas mulleres. Tardouse case que dous séculos en recuperar ese papel perdido. Cabe sinalar que se poden atopar en textos histórico-científicos do século XVIII os nomes e achegas de mulleres como Hipatia de Alexandría, Anna Marıa van Schurman, Lucrezia Marinella e outras, que desapareceron de re-edicións posteriores no século XIX e que non volveron a aparecer ata que as investigacións sobre ciencia e xénero, a partir dos anos oitenta do século pasado, os recuperaron. A medida que a ciencia vólvese profesional, pasando a ser un tema de estudo recoñecido nas universidades, as mulleres que se tiñan dedicado a ela cando era unha actividade amateur viron como se as apartaba, pois non se lles permitía estudar nin formar parte das novas institucións científicas. Non obstante, factores tales como a extensión da educación elemental, as loitas anti-escravistas ou as loitas feministas, reavivaron a polémica sobre a educación das mulleres, ou a súa participación na actividade científica. alt=Sophie Germain. Matemática francesa|miniatura|[[Sophie Germain]]
Dúas destacadas nos primeiros anos
alt=Mary Somerville|esquerda|miniatura|[[Mary Somerville|302x302px]] A pesar de tódalas dificultades, xa dende os inicios do século XIX podemos atopar mulleres matemáticas moi relevantes, como a francesa Sophie Germain (1776-1831), filla da Revolución francesa, que marcou a súa infancia, quen se refuxiou na biblioteca familiar para illarse dos disturbios da época. A imposibilidade de acceder aos centros oficiais do saber científico pola súa condición de muller, a levou a utilizar o pseudónimo de “Monsieur Le Blanc” para intercambiar información, ideas e resultados con grandes matemáticos da época como Lagrange e Gauss. Destacou en Teoría de números (os Primos de Germain, denomínanse así na súa honra) e en Teoría da Elasticidade, área na que gañou un concurso da Academia Francesa de Ciencias sobre a teoría matemática que permitía explicar a formación de figuras ao estender area sobre unha placa vibrante. Despois de todos estes méritos conseguidos ao longo da súa vida, o seu nome non figura entre os que aparecen na Tour Eiffel como homenaxe a aqueles que fixeron contribucións, dende a ciencia, a súa construción; e no seu certificado de defunción o que figura como a súa profesión é “rendista”, non matemática. A escocesa Mary Fairfaix Greig Somerville (1780-1872), considerada a “Raíña das Ciencias do século XIX”, segundo parece, tiña que aprenderse de memoria os libros que conseguía, porque o seu pai non estaba en absoluto de acordo con esa rara afección da súa filla polo saber. Afortunadamente para ela e para a humanidade, o marido co que a casou o seu pai, que era da súa mesma opinión en relación ás “mulleres sabias”, morreu ao cabo de 3 anos de matrimonio, deixándoa con 2 fillos e unha situación económica moi acomodada, o que lle permitiu retomar os seus estudos abertamente e empezar a brillar moi rapidamente en concursos públicos. Anos máis tarde volveu casar, pero esta vez cun home que tiña as súas mesmas inquedanzas intelectuais e que non só apoiou a súa carreira científica senón que se converteu no seu enlace ante as institucións ás que ela non podía chegar directamente pola súa condición de muller. Mary Somerville foi unha das mulleres de ciencia afortunadas e unha das últimas grandes científicas amateur. Como lle escribiu Charles Lyell a súa futura esposa, Mary Horner, en 1831: "Se a nosa amiga a señora Somerville tivera casado con Laplace, ou con outro matemático, nunca teríamos oído do seu traballo. Estaría fundido co de seu marido, presentándoo como se fora del. alt=Ada Augusta Byron Lovelace|miniatura|Ada Lovelace|282x282px
O xerme da informática
Pero non se pode falar das matemáticas do século XIX sen mencionar a informática, que tivo os seus preliminares neste século XIX e xurdiu con forza a partir de mediados do século XX. Ada Augusta Byron, marquesa de Lovelace (1815-1852) foi o personaxe, crucial no ámbito da ciencia e a tecnoloxía, que sentou as bases dun cambio de rumbo fundamental nas vidas da maioría da poboación mundial. Unha “visionaria” informática: 100 anos antes de que se construíran os primeiros “computadores” deixou escritos programas informáticos que anos máis tarde puideron probar a súa validez. Tivo como titora a Mary Somerville, da que acabamos de falar, que foi quen a levou a unha conferencia de Babbage sobre a súa máquina diferencial, da que quedou absolutamente fascinada. Pero cando máis tarde Babbage a fixo partícipe da súa idea máis ambiciosa da construción da máquina analítica, Ada Byron convértese, con apenas 18 anos, na máis fiel colaboradora de Babbage, aportando importantes innovacións ao proxecto. Xunto á idea de utilizar as tarxetas perforadas para introducir tanto datos como ordes ao sistema, Ada suxeriu o cambio do sistema decimal ao sistema binario. Ada firmou o traballo -no que aparece o seu programa para o cálculo dos números de Bernoulli- como A.A.L. para evitar que fora rexeitado de entrada. Pero toda a xente do ámbito académico e intelectual sabía que a única persoa que podía telo escrito, por ser a única con coñecementos para facelo, era Ada; en consecuencia a Sociedade matemática do momento declarou "pouco relevante" o seu traballo e este quedou relegado ao esquecemento.
Matemáticas na segunda metade do século XIX
Durante a segunda metade do século XIX, nos principais centros industriais do mundo; Inglaterra, Francia, Alemaña, Italia, Rusia ou Estados Unidos, tivo lugar o inicio do gran desenvolvemento das matemáticas. En torno ao cambio de século as matemáticas eran unha disciplina científica altamente avanzada e estimada en tódolos países desenvolvidos da terra. Aumentou o número de persoas que se dedicaba a estudar e investigar en matemáticas, o que fixo necesaria a publicación dos logros conseguidos. Como consecuencia apareceron revistas e congresos, ademais de asociacións e agrupacións de matemáticos a nivel nacional. A medida que a ciencia facíase máis complexa, especializada e profesionalizada, ía sendo tema de estudo recoñecido nas universidades onde, polo xeral, as mulleres non tiñan acceso. Na École Polytechnique de París, fundada en 1794, as mulleres non foron admitidas ata 1972. Da mesma maneira, con algunha excepción especial, estáballes vedada a entrada nos centros científicos máis importantes do século XIX, as universidades alemás. alt=Queen´s College|miniatura|266x266px|Queen´s College É na segunda metade deste século cando empezaron a aparecer moitas mulleres matemáticas en diversos países europeos e nos Estados Unidos de América e, o que é máis importante, empezan a crear escola, preocupándose non só da súa carreira profesional senón tamén da das súas discípulas. Non só realizaron importantes achegas á ciencia e á tecnoloxía, senón que conseguiron derrubar algunhas das barreiras que impedían a integración da muller en pé de igualdade en institucións como as universidades e as academias, facilitando así a incorporación doutras moitas conxéneres ás mesmas. En Gran Bretaña, aínda que nun primeiro intento a principios do século XIX non se conseguiu abrir os estudos de matemáticas de Cambridge ás mulleres, a mediados deste século se lles permitiu estudar matemáticas nos seus propios colexios, como sucedeu no Queen´s College. En 1863 foron avaliados os traballos de 83 mozas por un comité da Asociación Nacional para a promoción das Ciencias Sociais. Un dos expertos asegurou que alentar ás mulleres a usar o seu cerebro non lles faría perder a razón.
Dúas matemáticas inglesas
alt=Charlotte Angas Scott|miniatura|[[Charlotte Angas Scott]] alt=Philippa Fawcett na súa habitación do Newnham College|esquerda|miniatura|Philippa Fawcett A inglesa Charlotte Angas Scott (1858-1931) supón un punto de inflexión na relación das mulleres e as matemáticas. Loitou en Cambridge para conseguir permiso, en 1880, para presentarse ao exame, “Tripos”, que outorgaba a titulación de matemáticas. Conseguiu graduarse en Matemáticas en Cambridge –aínda que non se lle permitiu participar na cerimonia de gradación, o que lle impediu asistir en directo ao boicot que realizaron os seus compañeiros para protestar pola súa ausencia−. Pero non só conseguiu o “permiso” para ela, logrou que a partir de aí outras mulleres puideran facelo. Posteriormente desenvolveu a súa carreira profesional nos Estados Unidos como profesora nunha universidade feminina, na que sempre defendeu un nivel de exixencia igual ao que tiñan as mellores universidades masculinas; á parte de ser editora dunha das mellores revistas científicas  “American Journal of Mathematics” dende os seus inicios, así como ser a primeira muller en formar parte da Sociedade matemática americana. Esta muller inicia unha saga de mulleres matemáticas que a partir do século XX se ocuparon de facilitar a carreira científica das súas discípulas e colegas. Aproveitando a “porta” aberta por Scott, 10 anos máis tarde outra muller, Philippa Garrett Fawcett (1868-1948), conseguiu ser a número un da súa promoción, o que lle permitiu iniciar a súa carreira profesional na propia Universidade de Cambridge, aínda que logo re-encamiñara a súa carreira cara postos de xestión da educación. alt=Retrato de Maria Mitchell|miniatura|Maria Mitchell
Astrónomas nos Estados Unidos
Tamén na segunda metade do século XIX destaca Maria Mitchell (1818-1889), primeira muller dedicada profesionalmente á astronomía en Estados Unidos e terceira muller en descubrir un cometa, o primeiro de outubro de 1847, ao que puxeron o seu nome, "Miss Mitchell's Comet", polo que recibiu unha medalla de ouro do rei Frederico VII de Dinamarca. Ensinou astronomía a mulleres no Vassar College e participou na fundación da Asociación Americana para o Avance das Mulleres. E a finais do século XIX un grupo de 13 mulleres, coñecidas hoxe como "as calculadoras de Harvard", dedicáronse a contar e clasificar estrelas no Observatorio. Realizaban un traballo tedioso e mecánico que, non obstante, “axudou a sentar as bases da astrofísica moderna”. Traballaron ás ordes do astrónomo E. Charles Pickering (1846-1919). A súa labor consistía en arquivar e catalogar a inmensa colección de fotografías de estrelas do Observatorio de Harvard. Tratábase dunha man de obra barata para realizar unha labor que precisaba de gran paciencia e unha considerable capacidade de observación e cálculo. alt=Grupo de astrónomas do Observatorio de Harvard: Henrietta Swan Leavitt, Annie Jump Cannon, Williamina Fleming, e Antonia Maury.|esquerda|miniatura|289x289px|Astrónomas do Observatorio de Harvard. Entre elas Henrietta Swan Leavitt, Annie Jump Cannon, Williamina Fleming, e Antonia Maury. Entre elas Williamina Fleming (1857-1911) desempeñou un papel crucial. Despois de traballar como criada na casa de Pickering, este a contratou para realizar tarefas administrativas e cálculos matemáticos. A súa eficacia fixo que o astrónomo confiara nela para custodiar o arquivo fotográfico do Observatorio e, co tempo, tamén lle encargou recrutar e dirixir a outras mulleres que irían configurando o que desafortunadamente coñeceuse como o "harén de Pickering". Outras que xogaron un papel destacado foron Antonia Maury (1866-1952) quen deseñou un novo sistema de clasificación estelar que sería a base da astrofísica moderna, co que Pickering non estivo de acordo. As súas diferenzas con Pickering pronto foron insalvables e Antonia Maury abandonou definitivamente o observatorio en 1896 para dedicarse ao ensino. En 1943 revisouse o catálogo Henry Draper para incorporar as ideas de Antonia Maury. Annie Jump Cannon (1863-1941), famosa polo seu bo "ollo" para os espectros estelares, fixo que os seus catálogos Draper (que con preto de 400,000 estrelas seguen a ser usados hoxe en día) foran valorados como obra dunha observadora excepcional. Publicou tamén catálogos de estrelas variables (incluídas 300 descubertas por ela). Foi das poucas en conseguir recoñecemento polo seu traballo. Henrietta Leavitt(1868-1921) descubriu e catalogou 1.777 estrelas variables situadas nas Nebulosas de Magalhães. En 1912 confirmou, a partir do seu catálogo, que a luminosidade das variables Cefeidas era proporcional ao seu período de variación de luminosidade, e que esa relación era bastante precisa.
Unha matemática rusa
alt=Sofja Wassiljewna Kowalewskaja|esquerda|miniatura|[[Sofia Kovalewska|Sofia Kovalevski|170x170px]] En Rusia, a mediados do século XIX nace Sofia Kovalevsky (1850-1891) unha matemática singular en moitos aspectos. Mostrou capacidades innatas para as matemáticas dende nena, pero a época que lle tocou vivir –a Rusia dos tsares- non llo facilitou. Membro desde moi nova da corrente Nihilista que tanto éxito tiña entre as e os xoves cultos da época, decidiu realizar un “matrimonio branco” cun amigo seu, Vladimir Kovalesvky, para poder saír de Rusia e estudar matemáticas noutras universidades europeas. Non sen antes superar grandes dificultades, conseguiu ser discípula primeiro e posteriormente colega e amiga do gran Weierstrass, doutorándose en matemáticas na Universidade de Gotinga “in absentia”. Grazas á intervención de Mittag-Leffler, en 1883 conseguiu unha praza de profesora en Estocolmo, onde desenvolvería a parte máis importante das súas investigacións matemáticas. Obtivo o Premio Bordin da Academia das Ciencias francesa en 1888 polo seu traballo "Mémoire sur un cas particulier du problème de le rotation d’un corps pesant autour d’un point fixe, où l’intégration s’effectue à l’aide des fonctions ultraelliptiques du temps". Ademais das súas achegas matemáticas creativas, orixinais e innovadoras no terreo da Análise Matemática, foi durante toda a súa vida unha activista, tomando parte na Comuna de París; sen esquecer a súa faceta literaria, que a levou a dicir que na súa opinión é imposible dedicarse ás matemáticas sen ter alma de poeta.
Final de século: inicio dun cambio
alt=Marie Sklodowska Curie|miniatura|[[Marie Curie|Marie Sklodowska Curie]] No último terzo do XIX e comezos do XX, as transformacións económicas e sociais que aconteceron en Europa e, aínda que en menor grao, tamén en España, demandaron man de obra feminina e, polo tanto, a incorporación paulatina das mulleres ao mercado laboral. Neste contexto, incluiríanse as vindicacións de mulleres como Concepción Arenal e Emilia Pardo Bazán, que defenderon para as mulleres, contravindo aos pensadores da súa época, a compatibilidade entre os quefaceres domésticos e o cultivo da súa intelixencia; isto é, a necesidade de non considerar ás mulleres inferiores aos homes.
Na última década do século XIX importantísimos avances tiñan revolucionado as matemáticas, a física, a astronomía e outras ciencias. A ciencia convertérase nunha profesión en tódolos sentidos -nunca máis habería descubrimentos importantes feitos por persoas afecionadas- e tanto a súa estrutura como a das súas institucións principais tiñan cambiado irremediablemente. Neste contexto, por primeira vez na historia, foi posible que unha muller ingresara nos grupos científicos establecidos. Foi a física e matemática Marie Sklodowska-Curie (1867-1934), quen en 1898 descubriu que a radioactividade era unha propiedade intrínseca do átomo, descubrimento que cambiaría o mundo. Aínda así, as palabras escritas ese mesmo ano 1898, no Popular Science Montly, por Henrietta Bolton non só son pertinentes para miles de anos de historia, senón que continúan a ser certas hoxe en día: Como regra xeral a muller de ciencia debe ser o bastante forte para valerse por si mesma, capaz de soportar o sarcasmo e a antipatía, con frecuencia inxustos, de homes que senten celos ao ver invadido o que consideran ser o seu campo propio de actividade.
A consecución de dereitos para as mulleres
alt=Florence Wallace Pomeroy, loitadora polos dereitos das mulleres.|miniatura|Florence Wallace Pomeroy, loitadora polos dereitos das mulleres. O século XX supuxo para as mulleres a consecución dos dereitos de cidadanía polos que algunhas, primeiro de forma individual e máis tarde a través de asociacións, pelexaron a partir da Revolución Francesa. A consecución deses dereitos fundamentais, como: o voto, o divorcio, á custodia dos fillos, á propiedade, á educación e a abolición da dobre moral sexual, entre outros, foi un largo camiño con resultados desiguais e grandes diferenzas entre uns países e outros. Pero ao longo do século fóronse conseguindo eses dereitos na maioría dos países, polo menos nos do considerado primeiro mundo, aínda que ás veces se quedaran máis no aspecto formal que no real.
As mulleres na NASA
alt=Dorothy Vaughan|esquerda|miniatura|177x177px|[[Dorothy Vaughan]] En plena guerra fría apareceu a competición espacial entre a URSS e os EEUU. Os EEUU aproveitaron o mellor persoal que tiñan na NACA, onde as mulleres copaban case que tódolos postos de calculistas, para abordar, xa transformada na NASA, esa competición. Dentro deste persoal dos primeiros tempos de gloria da NASA houbo moitas mulleres que colaboraron, dende as matemáticas e a informática, ao éxito das misións espaciais dos EEUU; como as misións Apollo ou Mercury. alt=Katherine Johnson, en 2008|miniatura|189x189px|[[Katherine Johnson]] A súa contribución foi ignorada ata que a escritora Margot Lee Shetterly publicou o libro titulado Hidden Figures ("Figuras ocultas ou números ocultos") —posteriormente levado ao cine en 2016— que detalla o traballo destas mulleres ausentes das publicacións académicas e dos rexistros históricos. Non se sabe con exactitude cantas computadoras traballaron na NACA, pero Shetterly estima que foron miles entre 1935 e 1970. Delas catro en particular chamaron a súa atención: [[Katherine Johnson (1918-2020), que calculou as traxectorias das misións Apollo e Mercury, Dorothy Vaughan (1910-2008), a primeira supervisora afroestadounidense da NASA, Mary Jackson (1921-2005), que se converteu en 1958 na primeira enxeñeira afroestadounidense da NASA e Christine Darden (1942) que traballou no desenvolvemento dos voos supersónicos.
As mulleres matemáticas en España
Olga Gil Medrano (1956), especialista en xeometría diferencial, foi catedrática de Xeometría e Topoloxía, vicerreitora de relacións internacionais e cooperación da Universidade de Valencia, membro do Comité Executivo da Sociedade Matemática Europea (2005-2008), membro do Comité Científico do Instituto de Matemáticas da Academia de Ciencias Polaca, Banach Center, (2006-2009); e dende 2009 é membro do Comité Científico do Tbilisi international Center for Mathematics and Informatics, da Academia de Ciencias Naturais de Xeorxia. Foi, de 2006 a 2009, a primeira muller en presidir a Real Sociedade Matemática Española e o Comité Español da Unión Matemática Internacional (2008-2009). En 2018 foi elixida Secretaria de Política da Comisión para Países en Desenvolvemento (CDC) da Unión Matemática Internacional (IMU).
Situación xeral
No momento actual a matemática está a vivir un momento de auxe, iniciado nas últimas décadas do século XX, con aplicacións a tódolos campos, tanto das ciencias clásicas e a tecnoloxía, como a ámbitos máis novos como a arte, as ciencias sociais ou da vida. As matemáticas son unha das elaboracións humanas intelectualmente máis perfectas, atractivo que seguirá motivando ás novas xeracións neste século XXI e tamén nos sucesivos, e quen se dedique a elas deberá desenvolver as matemáticas adecuadas aos problemas cada vez máis complexos plantexados por outras ciencias. A Matemática continuará a ser no século XXI o idioma da Ciencia e aumentará a súa participación na comprensión do mundo, non sendo previsible a onde pode chegar o coñecemento matemático e as súas aplicacións. Probablemente a razón entre os coñecementos matemáticos dentro de cen anos e os actuais superará a proporción entre a potencia dos actuais ordenadores e os ordenadores de mediados do século XX.
Nun informe do National Research Council das National Academies dos Estados Unidos sobre as matemáticas no século XXI -informe que se recolle no libro The Mathematical Sciences in the 21st Century (2012) que foi realizado por un comité para as matemáticas en 2025- indícase que as ciencias matemáticas estanse a converter nunha compoñente esencial en moitas áreas de investigación como: bioloxía, medicina, ciencias sociais, negocios, deseño avanzado, clima, finanzas, materiais avanzados, e moitas máis. Este traballo involucra a integración das matemáticas, a estatística e a computación nun sentido amplo, así como a interacción destas áreas con outras de potencial aplicación. As ciencias matemáticas teñen a oportunidade de consolidar o seu papel como base da investigación e a tecnoloxía do século XXI á vez que manteñen a forza do seu núcleo, elemento vital para o ecosistema das ciencias matemáticas, esencial para o seu futuro. Isto é cualitativamente diferente da visión predominante o pasado século, dando lugar a un modelo diferente: o dunha disciplina con moito máis alcance e impacto potencial. Neste contexto, a distinción entre matemáticas puras e aplicadas parece cada vez máis artificial; en particular, é difícil hoxe en día atopar unha área das matemáticas que non teña aplicacións relevantes. Ademais, as fronteiras entre as ciencias matemáticas e outras materias tamén se están a erosionar. As investigacións en ciencias naturais, ciencias sociais, ciencias da vida e a enxeñaría móvense tanto no seu campo como no das matemáticas. A disciplina estase a expandir e as fronteiras entre subcampos matemáticos estanse a desvanecer, quedando cada vez máis unificada. As matemáticas teñen evolucionado considerablemente durante as últimas décadas, esténdense hoxe moito máis alá dos intereses que emanan das institucións tradicionais neste campo (departamentos académicos, entidades financiadoras, sociedades profesionais e revistas de investigación máis importantes). O valor das matemáticas para a ciencia en xeral crecería se aumentara o número de especialistas en matemáticas con coñecementos nun rango amplo da disciplina, máis alá da súa propia área de traballo, que comunicaran ben con colegas doutras disciplinas, que comprenderan o papel das matemáticas na ciencia en xeral, así como na enxeñaría, medicina, defensa ou negocios, e cunha ampla experiencia en computación.
As mulleres nas CTEM
Unha das sombras que aparecen nesta panorámica positiva da situación da ciencia matemática no século XXI, que ademais comparte co resto de materias STEM (ciencia, tecnoloxía, enxeñaría e matemáticas), é a baixa participación das mulleres nestes campos do saber. Dende hai tempo son moitos os organismos internacionais que están a chamar a atención sobre este tema, e que foi un dos motivos para que en 2015 a ONU declarase o 11 de febreiro (11F) como o Día Internacional da Muller e a Nena na Ciencia. Existen diversas razóns polas que as rapazas poden non sentirse atraídas cara ás carreiras STEM. En xeral, a contorna social, familiar e educativa non incentiva igual a rapaces e rapazas a elixir carreiras científicas e técnicas. As rapazas mostran maior ansiedade ante as matemáticas e ciencias que os rapaces, incluso cun rendemento bo nestas materias, o que parece ter relación con: o persoal docente avalía mellor as rapazas en materias non científicas, as familias teñen menos expectativas de que as súas fillas teñan profesións relacionadas coa ciencia e a tecnoloxía en comparación con seus fillos, e a sociedade presenta a tecnoloxía como un ámbito marcadamente masculino. A isto engádese a ausencia de roles científicos femininos, a baixa presenza de mulleres nos textos e a invisibilización de moitos dos seus logros. Toda a contorna social parece ter influencia no baixo interese das rapazas polas carreiras técnicas. Ademais, tanto nos libros de texto como nos medios de comunicación, nas poucas ocasións nas que se fala das científicas, é frecuente presentalas como persoas raras, completamente dedicadas ao seu traballo e con pouca vida persoal; ou ben facendo fincapé en que o aspecto físico e a intelixencia non poden ir unidos. Isto, unido a que a realidade vivida pola maioría das científicas no pasado foi bastante complicada, fai que moitas adolescentes vexan na ciencia un camiño demasiado arduo, difícil de conciliar coa vida persoal e os seus intereses.
Os estudos suxiren que a segregación temática dentro das ciencias podería estar influída por un maior interese en ámbitos de utilidade social. A utilidade social das especialidades técnicas tales como a física ou a enxeñaría é pouco coñecida, ao contrario da das áreas biosanitarias, o que explicaría que as rapazas que se decantan polas ciencias o fagan maioritariamente por aquelas ramas que teñen máis que ver cunha causa social ou dos coidados. Un caso especialmente significativo é o da informática. Ata os anos 80 do século XX a presenza da muller nos estudos de computación nos Estados Unidos foi aumentando e hai exemplos notables de programadoras cun labor de grande impacto. A partir de mediados dos anos 80 esta progresión revértese. Ese momento coincide coa popularización dos ordenadores persoais. Estes ordenadores, incluíndo os videoxogos, enfocáronse en maior medida cara a un mercado masculino.
As mulleres matemáticas nos inicios deste século
A estadounidense Trachette Jackson (1972) é coñecida polos seus traballos en oncoloxía matemática, campo no que utiliza diferentes aproximacións, incluídos modelos matemáticos discretos e continuos, simulacións numéricas e experimentos, para estudar os crecementos tumorais en diversas fases, a súa evolución e os seus tratamentos. A matemática española Ingeborg M. M. van Leeuwen (1973) cando se licenciou, en 1996 na Universidade de Granada, tiña claro que quería aplicar as matemáticas á bioloxía. No Departamento de Bioloxía Teórica da Vrije Universiteit en Ámsterdam traballou en desenvolver novos modelos matemáticos para predicir a incidencia de tumores e a mortalidade en función do tempo e a dose subministrada. Posteriormente, na Universidade de Nottingham, traballou nun proxecto internacional denominado Bioloxía Integradora que pretendía desenvolver ferramentas para permitir e facilitar a simulación de sistemas biolóxicos complexos. Sonia Martínez Díaz (1974) é profesora do Departamento de Enxeñaría Mecánica Aeroespacial na Universidade de California-San Diego, USA. A súa área de traballo céntrase na teoría de sistemas, control non lineal, e modelaxe xeométrica de sistemas mecánicos e físicos. Polo seu traballo sobre o control de sistemas mecánicos con control limitado, recibiu o premio ao mellor artigo da alt=Danica McKellar, en 2007|esquerda|miniatura|[[Danica McKellar]]2002 IEEE Conference on Decision and Control. No 2006 recibiu un CAREER Award para xoves investigadores da National Science Foundation na área de Sistemas de Control. A estadounidense Danica McKellar (1975) é actriz dende nena, cando logrou fama polo seu papel na serie The Wonder Years, pero ademais graduouse en matemáticas na Universidade de California. Compaxina a súa profesión de actriz con actividades de divulgación encamiñadas sobre todo a atraer rapazas aos estudos de matemáticas. Dende 2008 publica libros alt=Maryam Mirzakhani. March for Science Poster|miniatura|[[Maryam Mirzakhani|303x303px]]de matemáticas para adolescentes, con formato de revista, que están a ter moito éxito nos Estados Unidos. A iraniana-estadounidense Maryam Mirzakhani (1977-2017) desenvolveu a súa vida profesional nos EEUU e abandonou o seu anonimato investigador en agosto de 2014 cando lle foi concedida unha das Medallas Fields polos seus avances sobresaíntes nas superficies de Riemann e espazos de moduli ao ser a primeira muller que conseguiu tal galardón en todos os seus anos de historia. O premio recoñeceu as contribucións sofisticadas e altamente orixinais de Mirzakhani aos campos dos sistemas dinámicos e da xeometría, sobre todo na comprensión da simetría das superficies curvas, como as esferas e os obxectos hiperbólicos.
Comezando a súa carreira profesional na segunda década deste século XXI pero xa cunha importante proxección internacional pódese destacar por exemplo a Jezabel Curbelo Hernández (1987). O seu campo de investigación son os problemas de convección complexos, onde a complexidade xorde da non-linearidade, a xeometría, as condicións de contorno e as propiedades reolóxicas que permiten encontrar ecuacións para modelar o comportamento dos materiais. No ano 2015 recibiu o premio Donald L. Turcotte Award, da American Geophysical Union (AGU), que se outorga anualmente a xoves investigadores en recoñecemento ás contribucións da súa tese de doutoramento no campo da xeofísica non lineal. Ese mesmo ano recibiu un Premio Vicent Caselles RSME-FBBVA “polo estudo analítico e numérico de modelos matemáticos da xeofísica”. En 2021 recibiu o premio L’OréalUNESCO “For Women in Science” en recoñecemento ás contribucións no campo da xeofísica non lineal. A cordobesa María Cumplido Cabello (1992), é investigadora no campo da teoría xeométrica de grupos, e conseguiu xeneralizar resultados de carácter xeométrico e topolóxico sobre grupos de trenzas ao contexto alxébrico dos grupos de Artin‐Tits de tipo esférico. Isto permitiulle resolver un problema matemático que levaba 20 anos sen solución: unha propiedade moi básica que é equivalente a que a intersección de curvas é unha curva, e que non estaba demostrada. Este campo de investigación é potencialmente aplicable en criptografía e sistemas de seguridade informática. En 2018 obtivo o segundo premio da Fundación Rennes á mellor tese en Matemáticas e Ciencias e Tecnoloxías da información e comunicación, e en 2020 foi galardoada co Premio de Investigación Matemática Vicent Caselles da RSME.
Mariama Bâ
Mariama Bâ, nada en Dakar en 1929 e finada en 1981, foi unha escritora senegalesa.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia musulmá tradicional de clase alta, orfa de nai dende moi nova foi criada polos seus avós maternos, estuda na Escola Normal de Rufisque (1943-1947) e exerceu a docencia como mestra de escola durante anos. Casou co deputado Obèye Diop, con quen tivo nove fillos. Tralo seu divorcio, forma parte de varias asociacións de mulleres, coas que loita para mellorar a situación e os dereitos das mulleres. En 1979 publicou Une si longue lettre, unha novela epistolar que reflicte a súa propia experiencia matrimonial e como nai. Pouco despois de morrer de cáncer, dáse ó prelo a súa segunda novela Un chant écarlate (1981).
Serbia (homónimos)
Serbia, ou República de Serbia refírese usualmente a un país mediterráneo (sen saída ao mar) situado entre a Europa central e a meridional, inderpendente desde o ano 2006.
Pero Serbia tamén pode referirse a estoutras entidades antecesoras do Estado actual:
José Juncal Verdulla
José Juncal Verdulla, nado en Pontevedra o 4 de decembro de 1869 e finado en Barcelona o 20 de xuño de 1961, foi un empresario, pedagogo, xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Empresario de pesca en Marín. Republicano lerrouxista, como xornalista fundou El Grito del Pueblo, dirixiu La Unión Republicana, La Acción e La Libertad e colaborou en El Combate, El Progreso e Galicia en Cataluña (Barcelona). Casado con Amelia Lerroux, irmá de Alejandro Lerroux, por motivos políticos estableceuse en Barcelona en 1910. Foi director da Escola de Maxisterio de Barcelona e presidente do Centro Galego de Barcelona, baixo o seu mandato a entidade meteuse de cheo na política radical, ata o punto de acabar actuando como un apéndice daquel partido. Foi o primeiro presidente da Federación de Casas regionales de Barcelona, colectivo fundado en 1929. Foi concelleiro e tenente de alcalde de Barcelona. Nomeado embaixador en Portugal en outubro de 1933, continuou no cargo ata febreiro de 1936, sendo substituído por Claudio Sánchez Albornoz.
Vida persoal
Casou en Madrid con Amelia Lerroux García en agosto de 1907, e foi pai de Manrique e Amelia Juncal Lerroux.
Trofeo Teresa Herrera 1985
O Trofeo Teresa Herrera de 1985 foi a 40ª edición do torneo. Celebrouse na Coruña entre o 9 e o 11 de agosto de 1985. O campión foi o Atlético de Madrid, que derrotou na final ao Porto, logrando o seu cuarto título.
Quique Setién foi elixido mellor xogador do torneo.
Ine de Wessex
Ine foi rei de Wessex entre 688 e 726.
Traxectoria
Durante o seu reinado, foi incapaz de reter os avances territoriais do seu predecesor, Caedwalla, quen conquistara unha gran cantidade de territorios do sur de Gran Bretaña, expandindo notabelmente o territorio dos saxóns occidentais. Ao final do seu reinado, os reinos de Kent, Sussex e Essex non estaban xa baixo posesión de Wessex; con todo, Ine foi quen de manter o control sobre o que hoxe é Hampshire, e consolidou e estendeu os seus territorios na península do oeste.
Ine e o seu reinado destacan polo seu código lexislativo, que foi publicado ao redor de 694. Ditas leis foron as primeiras promulgadas por un rei anglosaxón que non fose Kent, e son de importancia capital posto que achegan a maioría dos datos que se teñen sobre a historia da sociedade anglosaxoa e revelan as conviccións cristiás de Ine.
Durante o seu mandato, o comercio incrementouse notabelmente, e Hamwic (actual Southampton) converteuse nunha cidade importante. É probábel que durante o reinado de Ine Wessex se comezase a cuñar moeda, aínda que non se atopou ningunha peza co seu nome.
En 726 Ine abdicou e marchou a Roma, deixando o reino en mans de "homes máis novos", segundo palabras do cronista contemporáneo Beda o Venerable. Así, foi sucedido por Aethelheard.
Xenealoxía
miniatura|659x659px|Árbore xenealóxica da familia real de [[Wessex.]] As fontes máis antigas das que se dispón sinalan que Ine foi fillo de Cenred, e este á súa vez fillo de Ceolwald. Con todo, retroceder máis no tempo xa expón máis desacordos entre os investigadores. Ine tiña un irmán, Ingild, e dúas irmás, Cuthburga e Cwenburg. Cuthburga casou co rei Aldfrith de Northumbria, e o propio Ine, pola súa banda, casou con Aethelburg. Beda o Venerable apuntou que Ine era "de sangue real", o que sinala a súa relación coa liña real de Gewisse, unha das primeiras tribos de renome de Wessex.
A xenealoxía de Ine e dos reis de Wessex coñécese grazas a dúas fontes: a Crónica anglosaxoa e a West Saxon Genealogical Regnal List (Árbore Xenealóxica dos reis de Wessex). A crónica foi escrita a finais do século IX, probabelmente na corte de Alfredo o Grande, e nela incluíronse pequenas xenealoxías dos reis de Wessex. En ocasións, a crónica móstrase inconsistente ao longo da información que ofrece sobre os reis. As incoherencias veñen motivadas en boa medida polos esforzos de crónicas posteriores en demostrar que cada rei da lista descendía de Cerdic, o fundador, segundo a Crónica, da liña sucesoria de Wessex.
O predecesor de Ine no trono de Wessex foi Caedwalla, pero hai algunhas incertezas ao redor da sucesión entre Caedwalla e Ine. Caedwalla abdicou en 688 e marchou a Roma para ser bautizado. Segundo a West Saxon Genealogical Regnal List, Ine reinou durante 37 anos, abdicando en 726. Estes datos implican que non reinou até 689, o que suporía un breve período entre un e outro monarca sobre o que non hai datos. É posíbel que Ine gobernase xunto ao seu pai, Cenred, durante un período: hai poucas evidencias de reinados conxuntos, e probas máis fortes de "subreis" reinando baixo un gobernante dominante en Wessex pouco tempo antes deste período. Ademais, Ine recoñece a axuda do seu pai no seu código lexislativo, e tamén hai rexistrada unha concesión de terra que indica que Cenred seguía reinando en Wessex despois da ascensión ao trono de Ine.
Reinado
miniatura|262x262px|Os reinos de [[Gran Bretaña a finais do século VII.]] A extensión de Wessex ao comezo do reinado de Ine é bastante ben coñecida. O alto val do Río Támesis, en ambas as beiras, pertencía desde tempo atrás aos Gewisse, aínda que Caedwalla perdera os territorios do norte do río antes da ascensión de Ine, que foron parar ao Reino de Mercia. Ao oeste, sábese que Ceawlin chegara á Canle de Bristol cen anos antes. Ademais, o reino expandiuse cara ao suroeste da península, facendo retroceder as fronteiras do reino británico de Dumnonia, que aproximadamente equivale ás modernas Devon e Cornualla. Cara ao leste, os límites marcábaos o Reino de Essex, que incluía Londres e a actual Surrey. Doutra banda, no sueste (incluíndo a Illa de Wight), atopábase o Reino de Sussex, e máis aló de Sussex o Reino de Kent. O predecesor de Ine, Caedwalla, apoderouse de boa parte dos reinos do sur, aínda que non fora capaz de previr as incursións do reino de Mercia na zona superior do Río Támesis.
Durante o seu reinado, Ine conseguiu manter o control sobre a Illa de Wight, e fixo mesmo algúns avances cara a Domnonia, pero a maioría das apropiacións de Caedwalla en Sussex, Surrey e Kent foron perdidas, e tras a abdicación de Ine xa non formaban parte do reino.
Kent, Essex, Sussex e Surrey
Ine conseguiu a paz co Reino de Kent en 694, cando o seu rei Wihtred lle deu unha ampla suma de diñeiro pola morte do irmán de Caedwalla, Mul, que foi asasinado durante unha revolta en 687. A cantidade concreta deste pago é incerta. Algúns manuscritos da Crónica anglosaxoa sinalan "trinta mil", xenericamente, e outros falan de "trinta mil libras". Se as devanditas "libras" son equivalentes ás sceattas, a suma sería igual ao pago do wergeld dun rei.
Ine mantivo Sussex, que foi conquistado por Caedwalla en 686, subxugado por un período. O rei Nothhelm de Sussex refírese a Ine, nunha carta de 692, como un parente (quizais por algún matrimonio). Sussex aínda estaba baixo o dominio de Wessex en 710, cando Nothhelm participou nunha campaña xunto a Ine en Domnonia.
O control de Surrey, que nunca foi un reino independente, pertenceu a Kent, Mercia, Essex e Wessex nos anos anteriores ao reinado de Ine. Essex incluíuna en Londres, e a diocese de Londres incluía Surrey; isto parece que foi fonte de conflito entre Ine, Mercia e Essex, ata que a provincia foi transferida á diocese de Winchester en 705. O control de Ine sobre Surrey, nos primeiros momentos do seu reinado, vén dado pola introdución do seu código lexislativo, na cal Ine fala de Eorcenwald, bispo de Londres, como "o meu bispo".
As subseguintes relacións de Ine con Essex veñen dadas por unha carta, datada entre 704 e 705, entre Wealdhere, bispo de Londres, e Brihtwold, arcebispo de Canterbury. Nela hai referencias a "disputas e desacordos" entre os reis de Wessex e os "do seu país". A principal causa das disputas anteriormente mencionadas parece ser o auspicio de exiliados de Wessex en Essex, por parte dos reis Sigeheard e Swaefred. De feito, Ine propuxo a paz a Essex coa condición de que os exiliados fosen expulsados. Proxectouse un concilio en Brentford para pór fin ás disputas. Neste punto, Surrey deixa claramente de ser posesión de Wessex.
Beda o Venerable lembra que Sussex foi sometida durante "moitos anos", pero en 722 un exiliado chamado Ealdberth fuxiu a Surrey e Sussex, por mor do cal Ine volveu invadilos. Tres anos máis tarde Ine invadiu de novo ambos os lugares, conseguindo matar esta vez ao devandito Ealdberth. Con todo, xa é máis que evidente que Sussex xa non estaba baixo dominio de Wessex desde un tempo antes. Algúns autores suxiren que Ealdberth foi fillo de Ine, ou fillo do seu irmán Ingild.
Dumnonia e Mercia
En 710, Ine e Nothhelmd loitaron contra Geraint de Dumnonia, segundo indica a Crónica anglosaxoa. O cronista Xoán de Worcester sinalaría séculos despois que Geraint foi asasinado na devandita batalla. O avance de Ine supuxo tomar o control de Devon, deixando as fronteiras de Domnonia no río Tamar. Os Annales Cambriae, unha crónica do século X, sinala que en 722 tiveron que defenderse en Hehil dos seus inimigos; os devanditos "inimigos" poden ser Ine e os seus homes, aínda que a localidade de Hehil non se deu localizado. Algúns historiadores sinalan que pode ser tanto Cornualla como Devon.
Ine tamén mantivo un enfrontamento co reino de Mercia, baixo o reinado de Ceolred, en Woden's Barrow en 715, cuxo resultado se descoñece. Wonden's Barrow é un túmulo, actualmente coñecido como Adam's Grave, en Wiltshire. Ine non foi quen de recuperar ningunha das posesións ao norte do Río Támesis que foran perdidas polos reis de Wessex que o precederon, pero si se sabe que controlou a zona sur do río. De feito, unha carta do ano 687 sinala que Ine concedeu terras para construír unha igrexa en Streatley, e outra en Basildon.
Outros conflitos
En 722 parece que houbo disputas no seo da propia familia real de Wessex. De feito, a Crónica anglosaxoa sinala que a muller de Ine, Aethelburg, destruíu Taunton, que o seu marido construíra a comezos do seu reinado.
Política interior
miniatura|250x250px|Mapa de [[Wessex nunha novela de Thomas Hardy.]] As primeiras referencias ao cargo de ealdorman —unha sorte de maxistrado supremo— de Wessex, e dos condados sobre os que exerce a súa influencia, prodúcense baixo o reinado de Ine. Ao parecer, o monarca dividiu Wessex no que, salvando algunhas variacións, na actualidade son os condados de Hampshire, Wiltshire, Somerset, Devon e Dorset, aínda que nun primeiro momento só influíse ás zonas fronteirizas. Isto tamén pode suxerir que cada condado fose concibido como unha división do reino para membros da familia real.
Ao redor de 710, a mediados do reinado de Ine, creouse o asentamento comercial de Hamwic, nalgún lugar aínda non concreto da zona oeste do río Itchen, no que hoxe é Southampton. Entre os produtos que no seu porto se compraban e vendían, había artigos de cristal, e acháronse algúns restos de animais que poden suxerir o comercio de peles. Tamén poderían haberse vendido pedras preciosas e cerámica. En calquera caso, é evidente que se trata de produtos de certo luxo, cousa que se referenda coa aparición de xoias e obxectos de metal. Non se sabe con exactitude se Ine tiña intereses concretos en Hamwic, pero boa parte das mercadorías das que era consumidor, incluíndo os produtos de luxo, eran importados aquí, e ditas mercadorías probabelmente necesitaría protección real polo seu valor.
A poboación total de Hamwic estímase ao redor de 5.000, e isto a priori podería ser indicativo da influencia de Ine, xa que non é moi probábel que en tan pouco tempo un grupo humano se desenvolva tan rapidamente sen ningún tipo de influencia estatal.
O crecemento do comercio en torno ao ano 700 é paralelo á implantación na zona das sceattas, a moeda típica do momento nesa zona até o val do Támesis. Trátase da primeira moeda acuñada por Wessex, algo ocorrido durante o reinado de Ine, a pesar de que non se conserven pezas co nome do monarca cuñado.
Código lexislativo
A data exacta das leis de Wihtred e de Ine son incertas, pero hai evidencias para crer que o primeiro promulgou as súas leis o 6 de setembro de 695, mentres que as leis de Ine serían escritas en 694 ou quizis un pouco antes. En calquera caso, ambas se producen nun contexto de recente pacificación, tras a xa mencionada compensación do primeiro ao segundo monarca pola morte de Mul. Hai evidencias de que ambos colaboraron para producir os seus códigos lexislativos, o cal tamén se sostén se se ten en conta tanto a coincidencia no tempo como que hai unha cláusula idéntica en ámbos códigos. Outro signo da colaboración entre ambos os monarcas é que no código legal de Wihtred se usa o termo gesith, referido en Wessex para designar aos nobres —cando no Reino de Kent se empregaba o termo eorlcund—. É posíbel que tanto Wihtred como Ine desenvolvesen os seus códigos lexislativos como símbolo de prestixio, de cara a restablecer a autoridade de ambos tras unha serie de períodos violentos.
As leis de Ine conserváronse grazas a que Alfredo o Grande as engadiu ao seu propio código legal. O manuscrito máis antigo que se conservou, que á vez é a única copia completa, é o Corpus Christi College, Cambridge MS 173, que contén tanto as leis de Ine como as de Alfredo, así como a copia máis antiga da Crónica anglosaxoa.
Hai outros dous fragmentos do texto que tamén se conservan. Un foi unha copia completa orixinal do código de Ine, que formaba parte do British Library MS Cotton Otho B xi, pero que foi destruído en 1731 tras un incendio e só se conservaron entre os capítulos 66 e o 76.2. Outro fragmento das leis de Ine pode ser atopado no British Museum MS Burney 277.
É posíbel que os documentos que hoxe se conservan non sexan tal e como eran no século VII. De feito, Alfredo o Grande menciona no prólogo das súas leis que fixo algunhas modificacións, rexeitando algunhas leis coas que non estaba de acordo. Con todo, non dixo especificamente que leis omitira, pero se no seu momento non foron relevantes dáse por feito que é case imposíbel que se conservasen doutra maneira.
O prólogo das leis de Ine cita aos seus conselleiros. Menciónanse a tres: os bispos Eorcenwald e Haedde, e o propio pai de Ine, o rei Cenred. Ine foi un rei de corte cristián, e como tal tentou protexer e potenciar ao Cristianismo nas súas leis. O bautismo e algunhas prácticas relixiosas quedan así recollidas neste código. Préstase especial interese a algúns dereitos civís, máis que no contemporáneo código lexislativo de Kent.
Unha das leis estatais fala dos bens comunais, os cales debían ser cercados por varios ceorls (o termo para designar aos homes libres saxóns). Algúns ceorls que non puideron cercar os seus terreos, e que posteriormente as súas cabezas de gando causaron danos aos seus veciños, foron obrigados a custear os danos causados. O que queda claro é que a tenza de terras está reservada á xente de clase alta, e que as relacións entre o devandito sector da poboación e o rei, así como a tenza de terra daqueles, queda regulada polo propio monarca.
As leis son as máis temperás evidencias dun sistema de campos abertos. Nelas indícase que a agricultura foi de importancia capital para a economía de Wessex, e hai evidencias de que o método agrícola era similar ao usado en Lindsey ou Deira. Non todo Wessex usou ese sistema, como Devon, por exemplo.