cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerra civil estadounidense
En 1861, ano do inicio da guerra, o país consistía en 19 estados libres, onde a escravitude estaba prohibida, e 15 estados onde a escravitude era permitida. Ata o 4 de marzo, día en que Lincoln asumiu o posto de presidente, 11 estados escravistas declararan a súa separación da Unión, e crearon un novo país, os Estados Confederados de América. A guerra comezou cando forzas confederadas atacaron o Fort Sumter, un posto militar americano en Carolina do Sur, o 12 de abril de 1861, e rematou o 28 de xuño de 1865, coa rendición das últimas tropas da Confederación.
Durante a guerra civil, disputáronse 391 batallas en 28 estados da Unión, deixando un saldo de aproximadamente 620.000 mortos.
A guerra resolveu dous problemas fundamentais que dividiran aos Estados Unidos desde 1776: puxo fin á escravitude, que foi completamente abolida pola Emenda 13 da Constitución en 1865; e decidiu, dunha vez por todas, que os Estados Unidos non é unha colección de estados semi-independentes senón unha soa nación indivisible. Logo de catro amargos anos de guerra, conservouse a Unión e liberáronse os escravos.
Aínda que a vitoria do norte na Guerra Civil asegurou a integridade dos Estados Unidos como nación indivisible, moitas cousas destruíronse no curso do conflito, e o obxectivo secundario da guerra, a abolición do sistema de escravitude, logrouse só de xeito imperfecto. Para os negros, foi unha loita longa e penosa en busca da igualdade. Moitos trasladáronse ás cidades do norte, só para afrontar novas dificultades. Pero un crecente movemento en prol dos dereitos civís continúa traballando en contra de teimudos sistemas sociais e económicos co fin de garantir igualdade de oportunidades para os negros en materia de vivenda, educación e traballo.
Na guerra compuxéronse cancións coma When Johnny Comes Marching Home.
Antecedentes, contexto e comezos
Abraham Lincoln perdeu unha contenda no Senado na que esixía un alto na expansión da escravitude, pero en 1860 el e Douglas volveron enfrontarse: esta vez como os candidatos presidenciais republicano e demócrata. Para entón a tensión entre o norte e o sur era extrema. En 1859, John Brown, un partidario do abolicionismo, tratara de iniciar unha rebelión de escravos en Virxinia atacando un depósito de municións do exército. Brown foi rapidamente capturado, xulgado e sentenciado á forca, tras o cal moitos habitantes do norte aclamárono como mártir. Con todo, os brancos do sur convencéronse de que o norte non estaba disposto a manter as liberdades estatais dentro da confederación de estados que constituían entón os Estados Unidos de América. miniatura|200px|dereita|O presidente [[Abraham Lincoln]] Douglas cominou aos Demócratas sureños a permanecer na Unión, pero estes pola súa banda nomearon o seu propio candidato presidencial e ameazaron con separarse se os Republicanos resultaban vitoriosos. A maioría nos estados sureños e fronteirizos votaron contra Lincoln, pero o norte apoiouno e gañou as eleccións.
En marzo de 1861, cando Lincoln tomou posesión do seu cargo, Carolina do Sur, Mississippi, Florida, Alabama, Xeorxia, Luisiana e Texas constituíronse nos Estados Confederados de América con Jefferson Davis como presidente, proclamando a súa escisión da Unión, acto que Lincoln declarou ilegal no seu discurso inaugural.
O primeiro acto de guerra foi o asalto confederado á gornición de Fort Sumter o 12 de abril de 1861. A represión do exército ao recuperar o forte, fixo que aos estados sudistas se lles unisen Virxinia, Arcansas, Tennessee e Carolina do Norte. Deste xeito comezou a guerra civil entre os estados Confederados do Sur e os estados do Norte, que acabaría coa vitoria destes últimos en 1865.
No transfondo, era unha loita entre dous tipos de economías, unha industrial-abolicionista (norte) e outra agraria-escravista (sur), as cales eran totalmente diferentes. Figurativamente, podería dicirse que era unha loita entre o século XX e o século XIX. miniatura|200px|dereita|Bandeira do exército confederado, utilizada desde maio de 1863 ata o final da guerra. Os sureños (sete millóns de habitantes) declararon que non pelexaban só pola escravitude: de feito, a maioría dos soldados confederados eran demasiado pobres para posuír escravos. O sur estaba empeñado nunha guerra de independencia que mantivese as relacións entre o norte e o sur dentro da Commonwealth inglesa: unha segunda revolución.
Os confederados xeralmente tiveron a vantaxe de pelexar no seu propio territorio, e a súa moral era excelente. Tiñan magníficos soldados de infantería e de cabalería, e grandes xenerais, pero en número eran moito menores que as forzas da Unión do norte. Ás forzas regulares, uníronselles rexementos europeos e partidas de voluntarios que fustrigaban ao inimigo con tácticas de guerrilla.
Para librar a guerra, o Sur financiouse coa exportación de algodón que embarcaba cara a Europa e o Norte, coa emisión dun novo papel moeda, tras rexeitar Lincoln un préstamo de cinco millóns ao doce por cento de interese ofrecido por Moses Taylor. Ambas as partes suspenderon algunhas liberdades civís, imprimiron montañas de papel moeda e recorreron ao recrutamento.
Evolución
miniatura|193x193px|O campo da [[Batalla de Gettysburg, nun dólar conmemorativo dos campos de batalla da guerra civil estadounidense (1995)]] O exército sureño (Confederado) obtivo importantes vitorias na primeira etapa da guerra, pero no verán de 1863 o seu comandante, o xeneral Robert E. Lee, dirixiuse cara a Pensilvania, no norte. En Gettysburg atopouse cun exército da Unión, e así deu comezo a batalla de maior magnitude xamais librada en chan norteamericano. Logo de tres días de loita desesperada, os Confederados foron derrotados. A mariña da Unión rapidamente impuxo un bloqueo que creou graves escasezas de material bélico e bens de consumo na confederación. Ao mesmo tempo, no río Mississippi, o xeneral Ulysses S. Grant, da Unión, tomou a importante cidade de Vicksburg. As forzas da Unión controlaban agora todo o val do Mississippi, dividindo en dous á Confederación e afogando a súa saída ao mar.
En 1864, un exército da Unión ao mando do xeneral William T. Sherman atravesou Xeorxia destruíndo o territorio ó seu paso. Mentres tanto, o xeneral Grant batíase implacablemente coas forzas de Lee en Virxinia. O 2 de abril de 1865, Lee viuse forzado a abandonar Richmond, a capital da Confederación. Sete días despois rendeuse ante Grant na vila de Appomattox Courthouse, Virxinia, e tódalas demais forzas confederadas rendéronse pouco despois. O 14 de abril Lincoln foi tiroteado no teatro Ford polo actor John Wilkes Booth, e morreu a mañá seguinte. O 12 de maio de 1865, a Unión atacaba o Rancho Palmito no condado de Cameron na fronteira de México onde permanecían aínda forzas confederadas.
A primeira guerra contemporánea
Son varios os datos que certifican á guerra civil estadounidense como a primeira guerra moderna. Foi a primeira en que combatían exércitos de cidadáns comúns e non soldados profesionais. Non foi a típica contenda europea motivada por dereitos rexios sobre determinados territorios, como o foi a Guerra de Crimea, anterior á guerra civil estadounidense, senón que existía un compoñente ideolóxico. O resultado do conflito tíñase que dar no campo de batalla, non se expuñan negociacións alternativas ás que as baionetas impuñan. Foi unha guerra onde predominou a estratexia sobre a táctica, pois gañou quen tivo máis aguante, máis industria e máis capacidade para repor con homes novos as vítimas dos campos de batalla. Aparece a guerra total: Sherman, no seu «avance cara ao mar», destruíu todo o que puido, entendendo que o non devastado podía servir para o inimigo.
Por vez primeira emprégase o telégrafo e o ferrocarril nas operacións militares, aínda que o compoñente tradicional non desaparece, pois as ordes no campo de batalla e os transportes necesitaban do compoñente animal. Utilizáronse por vez primeira barcos metálicos, pero o bloqueo fíxose case enteiramente polos tradicionais barcos de madeira e de vela. Algúns barcos acoirazados empregáronse nos ríos da conca do Mississippi, sendo algúns deles simplemente embarcacións con casco de madeira con protección metálica. Nesta guerra apareceu o rifle de retrocarga, o canón Gatling (antecesor da metralladora) e ata o submarino, a bomba de reloxería e as minas, tanto de terra como submarinas, aínda que as últimas non foron decisivas, e si cuestionadas pois cuestionaban a lexitimidade moral da intervención na guerra e eran consideradas como ferramentas bárbaras. Ademais non se consideraban como elementos decisivos para a guerra.
A importancia estratéxica do ferrocarril
Cando o xeneral Johnston trasladou rapidamente en tren máis de 8.000 homes desde o val do Shenandoah para reforzar ao exército confederado en Bull Run, deu ao mundo a primeira demostración da importancia estratéxica dos ferrocarrís en tempos de guerra. Os observadores europeos estiveron presentes nesta guerra, por iso é polo que o exército prusiano mobilizarase contra Austria pouco antes da batalla de Sadowa (1866) en ferrocarril, sendo este o primeiro caso europeo. Estados Unidos posuía unhas 30.000 millas de vías, as tres cuartas partes no Norte. As liñas férreas federais, que enlazaban a costa atlántica co val do Mississippi, usáronse arreo durante a guerra para o movemento de tropas e subministracións. A rede foise desenvolvendo constantemente: tendíanse vías e construíanse locomotoras e vagóns a modo de auténticos hospitais rodantes. O Sur, con menos tendido férreo, traballou na súa rede ferroviaria co problema de depender anteriormente do Norte, e xa que logo sen ningunha industria dese tipo. Non se construíron novas liñas durante a guerra: todas as liñas novas tendidas para o servizo das tropas construíronse a expensas dunha lonxitude equivalente de trazado nalgunha outra parte. Como as liñas férreas foron tan importantes, convertéronse en obxectivos militares. Non só se destruíron locomotoras e pontes, senón tamén vías. Os raís eran arrincados, quitados mediante fogueiras feitas cos traveseiros, deformados e enroscados ás árbores para volvelos inutilizables.
A comunicación a través do telégrafo
O telégrafo eléctrico xogou un papel importante para enviar ordes e recibir informes durante a guerra civil. Ambos os bandos fixeron pleno uso das redes telegráficas civís existentes ao principio das hostilidades e desenvolvéronas e ampliaron a medida que crecía o conflito. O Norte capitalizou o telégrafo máis que o Sur, e creou durante a guerra 15.000 millas máis de tendido. Esta rama do servizo de sinais federais, aínda que coñecido como Corpo Telegráfico Militar, estaba formada por civís que informaban ao centro telegráfico instalado na Secretaría de Guerra. As mensaxes eran transmitidos en código Morse, e as máis importantes eran cifradas. Para evitar a rotura accidental destes cables utilizouse o cable illado. Tódolos corpos de exército utilizaba este sistema, conectados todos entre si e con destino a Washington. Pronto esta medida converteuse en norma dos exércitos. Ambos os bandos trataban de intervir os cables contrarios nun intento de espionaxe.
Para facer sinais de curto alcance en zonas operativas, os dous exércitos confiaban nun sistema que empregaba bandeiras durante o día e fachos ou luces de cores durante a noite. O exército confederado foi o pioneiro neste sistema. Logo copiouno a Unión. Os sinalizadores traballaban desde cumes de outeiros, edificios altos ou torres especialmente construídas. As mensaxes podíanse ler facilmente cun telescopio. As mensaxes importantes enviábanse cifradas.
Espionaxe
O primeiro recoñecemento dos movementos de tropas inimigas desde un globo tripulado fíxose durante este conflito. Os pioneiros foron os homes da Unión, utilizándoos durante a campaña peninsular de McClellan. Os globos, unha vez no ceo, atraían os disparos. Os globos da Unión tiñan mecanismos portátiles para fabricar hidróxeno, o que facilitaba os movementos para elixir o mellor campo de visión. Unha vez en terra, unha mensaxe telegráfico avisaba ao mando. Os Confederados só posuían un globo, feito a partir de vestidos de seda doados polas damas do Sur. Ao non ter un equipo de gas portátil, debía ser inflado en Richmond e enviado desde alí mediante outro transporte á fronte.
Os xenerais de ambos os bandos eran conscientes da importancia de coñecer as forzas e intencións do inimigo. Ambos os bandos empregaron espías civís, homes e mulleres que se arriscaban á pena de morte se eran capturados e de feito moitos foron aforcados. Os xornais tamén xogaron un papel importante ao proporcionar inconscientemente información valiosa aos exércitos inimigos: dado que non existía un sistema rigoroso de censura, os xornais imprimían o que querían e os comandantes utilizaban rapidamente os feitos militares divulgados desta forma. De aí o labor de Seward no peche dalgúns diarios. O xeneral Lee confiaba na cabalería para vixiar ao inimigo e extraer información sobre movemento e número de tropas. O Sur confiou plenamente en está táctica, aínda que houbo momentos, como en Gettysburg, en que a cabalería obrigou a loitar nun terreo non desexado por Lee, dado que as forzas da Unión ocuparan as alturas, de fundamental valor estratéxico. A Confederación nunca intentou organizar unha oficina central de intelixencia. A Unión decidiu utilizar os servizos dunha axencia de detectives situada en Chicago e dirixida por Allan Pinkerton. Este era amigo do xeneral McClellan, pero por desgraza os seus axentes carecían de experiencia para calcular o número de homes e sempre daban estimacións infladas sobre o número de forzas do Sur. Isto motivou que McClellan se comportase cunha cautela inxustificada. A destitución de McClellan motivou que a axencia de Pinkerton non traballase máis para o exército. Haberá que esperar ata 1863 para que a Unión decídase a crear unha oficina de intelixencia.
A enxeñería militar
Os exércitos non podían sempre confiar nas pontes ou os vaos para cruzar os diversos ríos das zonas de guerra. Ás veces estes estaban destruídos ou demasiado ben defendidos. A resposta militar a este tipo de dificultades foron os pontóns. Para sortear os ríos empregáronse barcazas-pontóns feitas de tea goma india, gutapercha (unha substancia parecida ao plástico) e aceiro corrugado, aínda que foi o pontón de madeira o que se usou máis. Estes pontóns eran transportados en carros especiais tirados por seis mulas: o equipo auxiliar transportábase en carros. Na beira do río, os pontóns eran introducidos na auga polos pontoneiros, eran colocados en posición a base de remos, e ancorábanse paralelos uns a outros. Logo colocábanse taboleiros e o resultado era un camiño que permitía o cruzamento do río.
Ao principio da guerra, o conflito de movementos non fixo necesarias as trincheiras. Co paso do tempo os soldados, que odiaban cavar, comprenderon que tal instrumento podía axudalos a sobrevivir. Foi o exército confederado o primeiro en apreciar as vantaxes da loita de trincheiras. Os defensores podían oporse a unha forza tres veces superior e causar enormes baixas aos seus atacantes cun custo propio mínimo. O xeneral Lee, consciente da superioridade numérica dos Federais, foi o maior defensor deste método de loita, a pesar de que ao principio o detestase. A medida que a guerra avanzaba, as tropas de ambos os bandos adoitaban construír defensas en calquera sitio no que se detivesen. Os confederados parecían máis rápidos neste traballo. Durante a campaña de Petersburg, federais e confederados viviron en trincheiras a proba de bombas e dirixiron complicadas redes de fosos para rifles e canóns emprazados en lugares desde onde podían dominar extensións despexadas. Os accesos estaban protexidos con filas de troncos rematados con afiadas estacas de madeira.
A axuda en campaña
As autoridades da Unión e a Confederación aplicáronse á tarefa de coidar aos centos de miles de enfermos e feridos que foron baixas neste conflito. Con todo, moitos pacientes morreron e outros sufriron, sobre todo porque os coñecementos médicos da época non comprendían o uso de antisépticos e vendas e instrumentos esterilizados, nin recoñecían a importancia da hixiene e a aplicación da ciencia sanitaria.
O Departamento Médico dos Estados Unidos e o Servizo Médico dos Estados Confederados do Sur foron organizados cada un ao mando dun Cirurxián Xeral, e proporcionaron primeiros auxilios no campos de batalla, transporte en ambulancias, hospitais de campaña e xerais, máis coidados diarios ás tropas. A Unión empregou a 10.000 cirurxiáns, os Confederados a 4.000. Moitos destes doutores foron enviados á fronte ou preto del e, aínda que xeralmente eran considerados non combatentes, moitos resultaron mortos ou feridos. Durante o curso dunha batalla era habitual que o cirurxián dun rexemento estivese no centro. Acompañáballe un enfermeiro cunha mochila de campaña de dez quilos e os encargados de enfermería (padioleiros e encargados das ambulancias). O cirurxián asistente aplicaba vendaxes temporais e enviaba aos feridos a un hospital de campaña emprazado polo cirurxián na retagarda.
Logo de 1862, os hospitais de campaña federais da Unión foron organizados por divisións ou corpos. Estes hospitais de campaña estaban a miúdo cerca do fogo do campo de batalla, co cal resultaban o dobre de perigosos. Ademais, importantes operacións, sobre todo amputacións, facíanse sen ningunha hixiene, co cal foi importante o número de vítimas nos postoperatorios. Era normal, sobre todo nas cidades, que grandes edificios fosen transformados en hospitais. O transporte a estes establecementos facíase por medio de ambulancias, que non eran senón vehículos acolchados tirados por cabalos, aínda que tamén era frecuente a utilización do tren.
Gran Premio da India de 2013
A carreira, disputada sobre 60 voltas, foi gañada por Sebastian Vettel, pilotando un Red Bull. Nico Rosberg terminou en segundo lugar nun Mercedes, e o podio foi completado por Romain Grosjean pilotando un Lotus. Como resultado da carreira, Vettel logrou o seu cuarto título mundial consecutivo. Red Bull Racing tamén asegurou o seu cuarto campionato de construtores consecutivo.
Informe
Sebastian Vettel fixo unha serie de donuts (derrapes en círculo) logo de gañar a carreira e o campionato, recibindo unha amoestación, e Red Bull Racing recibiu unha multa de 25.000 euros, por non ir directamente ao parque pechado.
Guerra civil estadounidense
A axuda en campaña
A difícil situación na que se atopaban os soldados no transcurso das hostilidades, motivou que as autoridades se preocupasen por aliviar a situación dos soldados. Foi o Goberno Federal o único que organizou este apoio. En xuño de 1861 creouse a Comisión Sanitaria para recadar fondos privados e traballo de voluntarios co propósito de mellorar a saúde e a hixiene nos campamentos do exército e de buscar en xeral o coidado e a comodidade das tropas. Ademais os seus axentes na fronte encargábanse da hixiene nos campamentos e entregaban «extras» aos soldados; a Comisión encargábase dos coidados alimenticios, subministracións médicas, fogares de recuperación para os feridos, aloxamento para as tropas en tránsito, un valioso directorio de todos os feridos nos hospitais da Unión e servizos de consulta gratis para todo o persoal militar e as súas familias. A Comisión Cristiá encargábase do benestar moral dos soldados. Formada en 1861 pola Asociación Xuvenil Cristiá, o seu labor na fronte era distribuír biblias, libros de himnos e tratados relixiosos, coidar aos feridos e administrar aos moribundos, encargándose tamén de subministracións hospitalarias, carros de café, materiais de escritura e selos gratuítos para os soldados e salas de lectura nos campamentos permanentes. Esta organización funcionaba con contribucións voluntarias. O Sur non gozaba de institucións similares, pois as que existían funcionaban no ámbito local.
A identificación dos mortos
A medida que a guerra civil gañaba impulso, libráronse grandes batallas con máis de 100.000 homes. A tarefa de identificar os restos dos soldados fíxose cada vez máis dificultosa para os grupos de enterradores. Algúns soldados, temendo que nunca se atopasen os seus cadáveres se lles mataban, levaban ao redor do pescozo pequenas chapas de madeira co seu nome e unidade inscritas. Algunhas empresas comezaron a vender placas de prata ou metálicas, aínda que polo xeral estaban lonxe do poder adquisitivo dos soldados. Grant ordenou que os seus homes levasen unha folla de papel cosida á guerreira cos seus datos de identificación.
Unha teoría afirma que desta guerra provén a expresión "OK", utilizada nas listas de reconto de mortos das divisións do exército co significado de 0 kills, é dicir, "0 mortos", polo que derivou posteriormente ao significado de hoxe en día. Con todo, esta orixe é bastante dubidosa, xa que a Guerra Civil ocorreu de 1861 a 1865, é dicir, 22 anos logo da primeira aparición deste termo, en 1839.
Guerra fotografada
miniatura|261x261px|[[Fotografía do Corpo de Tambores da Unión, durante a guerra civil estadounidense.]] A técnica fotográfica apenas levaba trinta anos como ciencia, arte ou medio de representación, pero foi na guerra civil estadounidense cando ademais serviu como documento gráfico, como medio de representación da realidade. Xunto aos militares apareceron uns homes que ían acompañados de estraños aparellos, como cámaras fotográficas e cuartos escuros: eran os primeiros correspondentes de guerra.
As fotografías de acción eran imposibles porque a exposición de dez segundos requirida polo proceso de placa húmida da época difuminaba todo o movemento. As fotos adoitaban representar a vida cotiá dos soldados, e sobre todo os campos logo da batalla. Estas fotos non gustaron ao público, pois a crúa realidade destruía os ideais románticos da guerra. Estas fotografías non se podían reproducir nos xornais, xa que as técnicas da época non o permitían, pero moitas fotografías serviron de base para gravados.
Entre os fotógrafos máis importantes da guerra está Mathew Brady. Brady e os seus axudantes viaxaron co Exército da Unión, traballando en estudos instalados en vagóns. A pesar das grandes dificultades e riscos que corrían, conseguiron tomar máis de 3500 fotos dos campos de batalla e dos soldados durante as actividades cotiás.
Aguia (Terra Media)
miniatura|280px|A Aguia Gwaihir. As Aguias son as máis grandes e nobres aves creadas por Manwë e Yavanna antes do despertar dos Fillos de Ilúvatar. Segundo os diálogos sostidos entre estes dous Valar, recollidos no Silmarillion, Manwë reveloulle a Yavanna que na Canción dos Ainur os cantos de ambos se elevaran xuntos. Isto quería dicir que o reino de Manwë (o ar) e o de Yavanna (os seres vivos) crearían algo xuntos. Manwë púxolles a estas aguias espíritos benaventurados para que deste xeito fosen os seus nobres vasalos, vixías e mensaxeiros.
Historia
A súa misión principal era a de ser mensaxeiras de Manwë, aínda que tamén tiñan a de axudar ós elfos e ós homes contra Morgoth, na Primeira Idade do Sol, cando o seu líder era Thorondor. Durante esta Idade, rescataron a Maedhros e Fingon, a Beren e Lúthien cando roubaron o Silmaril da coroa de Morgoth, a Fingolfin no seu combate contra Morgoth e rescataron o seu corpo para que descansara nun lugar a salvo, preto da cidade de Gondolin. Tamén participaron na Guerra da Cólera.
Na Segunda Idade, cando a condenación de Númenor se achegaba, moitos homes creron ver, entre as escuras nubes de treboada, ás aguias de Manwë voando cara a eles dende o Occidente en formación de combate, e interpretárono como un sinal da ira dos Valar.
Descrición
As aguias eran realmente xigantescas. Na Primeira Idade tiñan ata 30 metros de envergadura das ás. Na Terceira Idade eran máis pequenas, pero aínda o suficientemente grandes como para levar ás costas a un home. Ademais, podían falar as linguas dos homes e elfos e vivían moito tempo.
Francisco Tomás y Valiente
Francisco Tomás e Valente, nado en Valencia o 8 de decembro de 1932 e finado en Madrid o 14 de febreiro de 1996, foi un xurista, historiador e escritor español. Foi asasinado en 1996 por ETA. Recibiu a título póstumo a Orde do Mérito Constitucional.
Traxectoria
miniatura|250x250px|Avenida co nome de Francisco Tomás e Valente na Universidade Autónoma de Madrid. Francisco Tomás e Valente, licenciado en Dereito pola Universidade de Valencia en 1955, tivo unha clara vocación docente desde moi cedo. En 1957 presentou a súa tese doutoral en materia de dereito procesual histórico, que recibiu a cualificación de sobresaliente "cum laude" e fíxolle merecedor do Premio Extraordinario de Doutoramento. Foi tamén na Universidade de Valencia onde iniciou a súa carreira como docente e investigador.
Ese mesmo ano foi elixido maxistrado do Tribunal Constitucional polas Cortes Xerais a proposta do PSOE, posto que renovou en 1983. En 1985 foi nomeado académico de número da Real Academia da Historia. O 3 de marzo de 1986 foi elixido presidente do Tribunal Constitucional e en 1989 foi renovado en devandito posto. Cesou en 1992 como presidente do Tribunal Constitucional e retornou á universidade madrileña como Catedrático de Historia do Dereito.
En 1991 foi elixido membro da Comisión de Arbitraxe Internacional para a Conferencia de Paz de Iugoslavia até 1995, cando foi nomeado membro permanente do Consello de Estado. Ese mesmo ano sería nomeado doutor honoris causa pola Universidade de Salamanca.
Asasinato
O 14 de febreiro de 1996 foi asasinado por Jon Bienzobas Arretxe, 'Karaka', un membro da banda terrorista ETA no seu despacho da Universidade Autónoma de Madrid mentres falaba por teléfono co profesor Elías Díaz, quen ouviu os disparos desde o outro lado da liña. Por mor do seu asasinato, o 19 de febreiro tivo lugar unha multitudinaria manifestación, á que asistiron 850 000 persoas, para pedir o fin da violencia de ETA.
En 2007 a Sección Terceira da Sala do Penal da Audiencia Nacional condenou a 30 anos de prisión ao etarra Jon Bienzobas por devandito asasinato.
Hieronymus Bosch
Hieronymus Bosch, latinizado como Bosco será tamén coñecido como Jeroen Bosch ou polo nome real Jeroen van Aken, nado en 's-Hertogenbosch contra 1450 e finado en 's-Hertogenbosch en agosto de 1516, foi un prolífico pintor neerlandés.
Traxectoria
Naceu nunha familia de pintores holandeses e alemáns de certa importancia local, os van Aken, viviu boa parte da súa vida en 's-Hertogenbosch, cidade florecente no século XV, no Ducado de Brabante (Brabant), no sur da actual Holanda. O 13 de xuño de 1463, arredor de 4000 casas da cidade ficaran destruídas por un pavoroso incendio, do que Bosch, cuns trece anos de idade, foi testemuña.
Un feito importante na súa vida foi o casamento en 1480 ou 1481 con Aleid van der Mervenne que proviña dunha importante familia de comerciantes e que achegou unha casa preto da Casa do Concello, onde Bosch estableceu o seu taller e se converteu en pintor autónomo, e amizades dun importante nivel social.
Foi un pintor popular e recibiu encargos incluso do estranxeiro. En 1488 afiliouse á Irmandade da Nosa Señora, unha confraría relixiosa conservadora, que agrupaba uns 40 individuos influentes de 's-Hertogenbosch e uns 7000 en toda Europa.
Estilo
Moitas das súas obras describen o pecado e os fallos da moral humana. Bosch usaba imaxes de demos, animais semihumanos e máquinas que evocan o medo e a confusión que retratan a maldade do home. As obras súas conteñen un complexo, orixinal, imaxinativo e denso uso de figuras simbólicas e iconográficas, moitas das cales eran xa misteriosas e enigmáticas no seu tempo. Foi unha fonte de inspiración para o movemento surrealista do século XX.
Obra
miniatura|300px|O xardín das delicias.Entre as súas obras máis coñecidas están:
Diego de Rojas
miniatura|Busto do capitán Diego de Rojas.
Diego de Rojas, nado en Burgos, España no ano 1500 e finado na Provincia de Santiago del Estero en 1544, foi un explorador, adiantado e conquistador español de mediados do século XVI.
Celeno (pléiade)
Celeno foi unha das Pléiades, unha das sete fillas do titán Atlas e a oceánide Pléione. Outras fontes fana filla de Atlas e Etra.​
Foi poseída por Poseidón, co quen tivo dous ou tres fillos, Lico, Eurípilo e Tritón, se ben é máis usual considerar a Tritón fillo de Poseidón e Anfitrite.​
Diego de Rojas
Conquista de O Salvador
Trala segunda fundación de San Salvador en 1528, foi enviado xunto a outros capitáns para terminar a conquista do que agora é O Salvador. Iniciando en 1529 a conquista da zona oriental de O Salvador, dominado polos indíxenas lencas.
Tomado preso por Martín Estete, enviado de Pedrarias Dávila para apropiarse de San Salvador e conquistar os territorios lencas, foi liberado cando o capitán Francisco de Orduña derrotou a Martín Estete.
Estableceuse en Acajutla a finais de 1532 e xunto a Pedro de Portocarrero foron os encargados da conquista e a pacificación dos pobos indíxenas da Costa do Bálsamo.
Conquista e exploración do Perú e Arxentina
En 1536 viaxou ao que agora é Perú, como parte dun corpo de auxilio para axudar ao exército de Francisco Pizarro. Entre 1538 e 1539 participou na conquista da provincia de Charcas, onde foi o seu primeiro gobernador.
Grazas á expedición de Francisco César, chegaron a Perú novas da existencia do río da Prata e dunha gran cantidade de riquezas de ouro, prata e pedras preciosas (esmeraldas), así como tamén gando e indíxenas ben vestidos. É por isto que en 1543, o gobernador do Perú Cristóbal Vaca de Castro, deu permiso ao capitán Diego de Rojas para organizar unha expedición a esas terras xunto a Felipe Gutiérrez y Toledo e Nicolás de Heredia. Autorizounos a cruzar a través da Seerra Nevada e ingresar á rexión que os incas denominaban Tucmao ou Tucumán.
Entrada ao Tucumán
Gutiérrez e Heredia achegaron cada un a suma de 30 000 pesos e xuntaron uns 300 españois con 200 cabalos, arredor de 100 negros e uns 10 000 yanaconas.
Rojas era un home de fortuna posto que tiña unha mina de prata no cerro de Porco, veciñaa a unha propiedade de Gonzalo Pizarro. Antes da súa partida, adquiriu conxuntamente con Felipe Gutiérrez un navío.
Esta exploración foi o primeiro contacto entre os nativos do que agora é o Noroeste arxentino e os europeos. Diego de Rojas partiu á fronte desde a cidade de Cuzco en quendas, para que foran mellor provistos durante a viaxe e para que os indíxenas yanaconas tiveran algo menos de traballo.
Cando a expedición chegou aos Valles Calchaquíes, recibiu novas dos aborixes de que máis ao sur había un gran poboado, cunha zona moi rica en metais de ouro e prata. Foi entón cando avanzou máis cara o sur entrando no Tucumán.
Tras varios enfrontamentos con indíxenas da zona e acordos de paz con outros, continuaron avanzando cara o sur da actual Provincia de Santiago del Estero. Na zona de Maquijata, actual Villa La Punta, produciuse outro enfrontamento con indíxenas da zona no que Rojas resultou ferido nunha perna cunha frecha envelenada. Tras agonizar varios días, finou en xaneiro de 1544.
Legado
Rojas foi o descubridor do actual Noroeste Arxentino. A súa expedición ten o mérito de ter descuberto e explorado de punta a punta todo o Tucumán ata a provincia de Córdoba (Arxentina). Foi a unión do Perú co Río da Prata.
Esta expedición serviu para descubrir as nacións indíxenas que poboaban o territorio: os calchaquíes, os diaguitas, os tonocotés, os lules e os comechingones.
Joseph Marie Jacquard
Traxectoria
O apelido familiar de Joseph Marie Charles era "Jacquard". Na xeración do seu avó, varias ramas da familia Charles viviran en Couzon-Au-Mont d'Or, suburbio na parte norte de Lión, ao longo do río Saône. Para distinguir as varias ramas, a comunidade deulles alcumes; a rama de Joseph foi chamada “Jacquard” Charles. Así, o avó de Joseph era Bartholomew Charles dit [chamado] Jacquard.
Joseph Marie Charles dit Jacquard naceu nunha familia católica conservadora en Lión o 7 de xullo de 1752. Era un dos nove nenos de Jean Charles dit Jacquard, un mestre tecelán, e a súa muller, Antoinette Rive. Con todo, Joseph e a súa irmá Clemenceau (nada o 7 de novembro de 1747) foron os únicos que chegaron á idade adulta. A pesar de que o seu pai era un home con propiedades, Joseph non recibiu educación formal e foi analfabeto ata os trece anos. Finalmente ensinoulle o seu cuñado, Jean-Marie Barrett, quen tiña un negocio de impresión e venda de libros. Barrett tamén presentou a Joseph a eruditos e sociedades. Joseph inicialmente axudou o seu pai a manexar o seu tear, mais o traballo resultou demasiado arduo, así que Jacquard foi colocado primeiro cun encadernador e logo cun fabricante de tipos de imprenta.
A súa nai faleceu en 1762, e cando o seu pai morreu en 1772, Joseph herdou a casa do seu pai, o tear e o obradoiro, así como unha viña e unha canteira en Couzon-au-Mont d'Or. Joseph aventurouse entón no negocio inmobiliario. En 1778, listou as súas ocupacións como mestre tecelán e mercador de seda. A ocupación de Jacquard nese tempo é problemática porque por 1780 a maioría de tecedores de seda non traballaban independentemente, senón que traballaban por soldos a partir dos mercadores de seda, e Jacquard non estaba rexistrado como vendedor de seda en Lión.
Hai algunha confusión sobre os traballos temperáns de Jacquard. O economista británico John Bowring coñeceu a Jacquard, que lle dixo que por un tempo fora fabricante de chapeus de palla. Eymard afirmou que antes de converterse en tecelán de seda, Jacquard fora fabricante de tipos de imprenta, soldado, branqueador (blanchisseur) de chapeus e fabricante de cal para morteiro. Barlow afirma que antes de casar, Jacquard traballaba para un encadernador e un coiteleiro. Despois de casar, Jacquard probou a fabricación de coitelos, de tipos de imprenta e o tecido. Con todo, Barlow non cita as fontes para esa información.
O 26 de xullo de 1778, Joseph casou con Claudine Boichon. Era unha viúva de clase media de Lión que posuía propiedades e tivo un dote substancial. Con todo, Joseph pronto caeu profundamente en débedas e foi levado aos tribunais. Barlow afirma que despois de que o pai de Jacquard morrese, este iniciou un negocio de teas, mais fracasou e perdeu toda a súa riqueza. Non obstante, tampouco cita fonte ningunha para apoiar a súa reclamación. Para resolver as súas débedas, viuse obrigado a vender a súa herdanza e apropiouse do dote da súa esposa.Esta conservou unha casa en Oullins (no lado do sur de Lión, ao longo do Ródano), onde residiu a parella. O 19 de abril de 1779, o matrimonio tivo o seu único fillo, Jean Marie. Charles Ballot expuxo que despois de que a rebelión de Lión de 1793 fose suprimida, Joseph e o seu fillo fuxiron da cidade para unirse ao exército revolucionario. Loitaron xuntos na campaña do Rin de 1795, servindo no batallón do Rhône-et-Loire co xeneral Jean-Charles Pichegru. O fillo de Joseph morreu nas aforas de Heidelberg. Porén, Ballot repite rumores e era un historiador descoidado. Por exemplo, expuxo que a esposa de Jacquard, Claudette Boichon, era a filla de Antoine-Hélon Boichon, un mestre fabricante de espadas, mais Claudette era unha viúva que estivera casado a Mr. Boichon antes de casar con Jacquard.
Por 1800, Joseph empezou a inventar varios dispositivos. Inventou un tear de pedais en 1800, un tear para fabricar redes de pescar en 1803, e dende 1804, o "tear de Jacquard", que tecía automaticamente patróns de seda. Con todo, estas invencións temperás non funcionaron ben e foron fracasos.
En 1801, Jacquard exhibiu a súa invención na Exposición dos produtos da industria francesa en París, onde se lle outorgou unha medalla de bronce. En 1803 foi chamado a París e uniuse ao Conservatoire des Artes et Metiers. Un tear de Jacques de Vaucanson exhibido alí suxeriulle varias melloras no seu, que foi gradualmente perfeccionado ao seu estado final. O tear foi declarado propiedade pública en 1805, e Jacquard foi premiado cunha pensión e unha regalía por cada máquina. A pesar de que a súa invención recibiu oposición feroz polos fabricantes de seda, quen temeron que a súa introdución, debido ao aforro de traballo, lles privaría do seu modo de vida, as súas vantaxes aseguraron a súa adopción xeral, e contra 1812 había 11000 teares de Jacquard en uso en Francia. Esta reclamación foi desafiada: inicialmente vendéronse poucos teares de Jacquard debido a problemas co mecanismo de tarxetas perforadas. Só despois de 1815, unha vez que Jean Antoine Breton solucionou os problemas co mecanismo das tarxetas, fixeron aumentar as vendas do tear.
Jacquard faleceu en Oullins (Ródano) o 7 de agosto de 1834. Seis anos máis tarde, erixiuse unha estatua na súa honra en Lión, no lugar onde o seu tear de exhibición foi destruído en 1801.
A máquina de Jacquard
miniatura|Tear de Jacquard en exposición no Museo de Ciencia e Industria de [[Manchester, Inglaterra]] O tear de Jacquard é un tear mecánico que emprega cartóns con buracos, cada un correspondente a unha fila do deseño. As filas múltiples de buracos fúranse nos cartóns e os moitos cartóns que compoñen o deseño do téxtil enfíanse xuntos en orde. Baséase en invencións anteriores dos franceses Basile Bouchon (1725), Jean-Baptiste Falcon (1728) e Jacques Vaucanson (1740).
Para entender o tear de Jacquard precísanse algúns coñecementos básico de tecido. Os fíos paralelos (a urdidoira) é esticado a través dun marco rectangular (o tear). Para unha tea sinxela, levántase cada febra de fío. Outro fío (a trama) pásase entón (nun ángulo recto co fío) polo espazo entre os fíos máis baixos e os superiores. Entón báixase a trama levantada, e o novo fío pásase na dirección oposta. Con centos destes ciclos, a tea créase gradualmente. esquerda|miniatura| A imaxe máis famosa na historia temperá da informática Este retrato de Jacquard foi tecido en seda nun tear de Jacquard e requiriu 24000 tarxetas para a súa creación (1839). Producíase só baixo pedido. Un destes retratos, posesión de [[Charles Babbage,inspirouno para utilizar tarxetas perforadas no seu motor analítico. Colección do Museo de Ciencia en Londres, Inglaterra.]] Levantando diferentes (non só alternando) fíos e empregando fíos na trama de diferente textura, cor, deseño pode variarse o padrón para crear tecidos diferentes. Os padróns elaborados dos tecidos a man son un procedemento lento e complicado e ás veces suxeito a erro. O tear de Jacquard pretendía automatizar este proceso.
Jacquard non foi o primeiro que tentou automatizar o proceso de tecido. En 1725 Basile Bouchon inventou un artefacto que empregaba unha faixa larga de papel perforado para seleccionar os fíos que se levantarían durante o tecido. Especificamente, a innovación de Bouchon implicou unha fila de ganchos. A parte torcida de cada gancho agarraba unha corda que podía levantar un dos fíos, mentres que a porción recta de cada gancho pulsado contra o papel perforado, que cubría un cilindro furado. Cando o gancho se pulsaba contra o papel sólido, empuxando o cilindro adiante levantaba o correspondente fío; mentres que cando o gancho atopaba un buraco no papel, empuxando o cilindro cara adiante deixaba o gancho para escorregar dentro do cilindro e o fío correspondente non se levantaba. O tear de Bouchon fracasou porque podía manexar só un número pequeno de febras.
Contra 1737, un mestre tecelán de seda de Lión, Jean Falcon, aumentou o número de fíos que o tear podería manexar automaticamente. Desenvolveu un accesorio para teares en que faixa de papel de Bouchon era substituída por unha cadea de tarxetas perforadas, o que podería desviar filas múltiples de ganchos simultaneamente. Como Bouchon, Falcon empregou un “cilindro” (de feito, un tubo perforado de catro caras) para aguantar cada tarxeta no seu sitio mentres era pulsado contra as filas dos ganchos. O seu tear tivo un éxito modesto; sobre 40 deles vendéranse contra 1762.
En 1741, Jacques de Vaucanson, un inventor francés que deseñaba e construía xoguetes mecánicos automatizados, foi nomeado inspector de fábricas de seda. Entre 1747 e 1750, tentou automatizar o mecanismo de Bouchon. No seu mecanismo, os ganchos que levantaban as febras eran seleccionados por agullas ou alfinetes longos, que pulsados contra unha folla de papel furado se enganchaban arredor dun cilindro perforado. Especificamente, cada gancho pasaba nun ángulo correcto polo ollo dunha agulla. Cando o cilindro se pulsaba contra a matriz de agullas, algunhas destas movíanse cara adiante inclinando os ganchos correspondentes. Os ganchos que se inclinaban non se levantaban, así que os fíos enganchados por eles ficaban no sitio; con todo, os ganchos que non se inclinaban levantábanse, e as febras enganchadas tamén se levantaban. Colocando o seu mecanismo por riba do tear, Vaucanson eliminaba o complicado sistema de pesos e cordóns que adoitaban empregarse durante o tecido. Vaucanson tamén engadiu un trinquete para avanzar o papel cada vez que o cilindro se empuxaba contra a fila de ganchos. Con todo, o tear de Vaucanson non tivo éxito, probablemente porque, igual que o mecanismo de Bouchon, non podía controlar suficientes febras para facer patróns suficientemente elaborados e así xustificar o custo do mecanismo.
Para estimular a industria téxtil francesa, que competía coa industrializada de Gran Bretaña, Napoleón Bonaparte fixo grandes encargos de seda de Lión, comezando en 1802. En 1804, a petición do mercador de seda de Lión Gabriel Detilleu, Jacquard estudou o tear de Vaucanson, que estaba almacenado no Conservatorio des Artes et Métiers en París. Contra 1805 Jacquard eliminara a faixa de papel do mecanismo de Vaucanson e volvera utilizar a cadea de Falcon de tarxetas perforadas.
O Agriño, Ribeiras de Lea, Castro de Rei
O Agriño é un lugar da parroquia de Ribeiras de Lea no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá.
Animatrónica
dereita|miniatura|350px|[[Tyrannosaurus rex animatrónico, durante a súa montaxe en «Blegui Martin Wildlife and Dinosaur Park» en Devon, Inglaterra.]] A animatrónica é a técnica que, mediante o uso de mecanismos robóticos ou electrónicos, simula o aspecto e comportamento dos seres vivos empregando monicreques ou outros bonecos mecánicos. Caracterízanse por ter un aspecto físico antropomórfico. Son creados para ser programados e controlados remotamente, reproducir sons e recrear movementos xa sexan sinxelos ou de gran complexidade. A sofisticación destes robots depende do uso ou servizo que vaian cumprir, xa que por exemplo, pódese recrear unicamente o lombo dun oso ou crear todo o animal completo.
Orixes
miniatura|Barco de xoguete de Al-Jazari, autómatas musicais. O texto de Liezi do século -III describe un encontro entre o rei Mu de Zhou e un "artificioso" coñecido como Yan Shi, que presentou ó rei cun autómata de tamaño natural. A "figura" describiuse como quen de camiñar, plantar e cantar, e cando se observou un desmantelamento compúxose de órganos anatomicamente precisos.
O filósofo mohista Mozi do século V a. C. e o seu contemporáneo Lu Ban atribúen coa invención de aves de madeira artificiais (ma yuan) que puideron voar con éxito a Han Fei Zi e en 1066, o inventor chinés Su Song construíu un reloxo de auga en forma de torre onde había figuras mecánicas que acenderon as horas.
Na Idade Media destacaron dous personaxes, Alberte o Magno e Al-Jazari coa creación dun autómata de ferro que cumpría a función dun mordomo e un reloxo mecánico.
En 1515, Leonardo da Vinci deseñou e construíu o León Autómata, un dos animatrónicos descritos máis cedo. O león mecánico foi presentado por Giuliano de Medici de Florencia a Francisco I de Francia, como símbolo dunha alianza entre Francia e Florencia. O León Automata foi reconstruído en 2009 segundo descricións contemporáneas e os propios debuxos do mecanismo de Da Vinci. Antes diso, Da Vinci deseñara e exhibira un cabaleiro mecánico nunha celebración a cargo de Ludovico Sforza na corte de Milán 1495. O 'robot' era quen de porse de pé, sentar, abrir a viseira e mover os brazos. Os debuxos foron redescubertos na década de 1950 e posteriormente construíuse unha réplica funcional.
Roger Miller
Roger Miller é un cantante, compositor e multi-instrumentista estadounidense coñecido por ser o co-fundador dos grupos Mission of Burma e Alloy Orchestra. Os seus principais instrumentos son a guitarra e o piano.
Traxectoria
Miller naceu en Boston e medrou en Ann Arbor, Míchigan. Inspirado por Jimi Hendrix e as bandas da zona de Detroit, como The Stooges e MC5, formou varios grupos de garage na súa adolescencia. Cos seus irmáns Benjamin (Ben) Miller e Laurence B. (Larry) Miller, creou Sproton Layer; as súas gravacións foron recompiladas e editadas en 1992 como  With Magnetic Fields Disrupted. Miller tocaba o baixo e era o cantante e compositor principal na continuación de Sproton Layer, a banda M3.
Asistindo á CalArts en 1976, especializouse en composición, tamén estudou piano e corno inglés, e estudou a música de compositores experimentais do século XX como John Cage e Karlheinz Stockhausen. Finalmente abandonaría a universidade para dedicarse ao punk rock.
Mission of Burma
Miller mudouse a Boston, Massachusetts e alí foi membro do grupo de curta vida Moving Parts, antes de co-fundar Mission of Burma en 1979. A bando foi popular en Boston e os arredores, pero foi incapaz de expandir a súa audiencia. Miller tocaba a guitarra e cantaba, e encargábase de compoñer ao lado do baixista e cantante Clint Conley. Foi idea de Miller convidar a Martin Swope para que se unise ao grupo e engadir efectos de cinta, dándolle un son experimental infrecuente.
Mission of Burma separouse en 1983, en gran parte debido ao empeoramento do tinnitus que padecía Miller (ese empeoramento debeuse notoriamente ao alto volume dos seus directos). Nos anos seguintes, as poucas gravacións de Mission of Burma medraron en importancia e influencia.
A banda reformaríase no ano 2002, con Bob Weston de Shellac substituíndo a Swope. Nesta nova etapa a banda editou tres álbums: ONoffON (2004), The Obliterati (2006), The Sound the Speed the Light (2009).
Outros proxectos musicais
Tras a separación de Mission of Burma en 1983, Miller centrou a súa atención no piano, e tocou na máis experimental e instrumental banda Birdsongs Of The Mesozoic, que deixaría en 1987. Despois diso Miller faría varias colaboracións, traballos en solitario e bandas sonoras de películas.