cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Banaba
Historia
En 1900, Albert Ellis, un neozelandés que traballaba para unha compañía británica, descubriu que a illa era rica en fosfato de calcio, unha importante matéria prima para fertilizantes, e convenceu os nativos para asinar – cunha cruz – documentos legais que daban á compañía o dereito de explotar aquel recurso por 50 libras por ano, durante 999 anos. En 1942, a illa foi invadida polos xaponeses e os seus habitantes enviados para campos de traballos forzados noutras illas, unha vez que a súa xa estaba practicamente devastada. Ao final da guerra, os banabenses foron “recuperados” polos británicos e enviados para a illa de Rabi, que actualmente pertence a Fidxi. En 1979, as minas de fosfato foron abandonadas e moitos banabenses regresaron para verificar que o que antes eran 595 hectáreas de foresta tropical, apenas quedaban máis ou menos intactas 150.
Goberno
A pesar de formar parte de Quiribati, Banaba é gobernada polo consello de anciáns de Rabi Fidxi que, ademais, teñen un dos 49 deputados do parlamento de Quiribati.
Tapes
Tapes é un xénero de moluscos bivalvos heterodontes da orde dos veneroides e familia dos venéridos.
Especies
Ademais moitos autores aínda utilizan o sinónimo Tapes decussatus Linnaeus, 1758, hoxe clasificada como Venerupis decussata (Linnaeus, 1758) , como o nome científico da ameixa fina, e o de Tapes philippinarum (A. Adams & Reeve, 1850) como sinónimo de Venerupis philippinarum (A. Adams & Reeve, 1850) , a ameixa xaponesa.
Beyoncé
Beyoncé Giselle Knowles, nada o 4 de setembro de 1981 en Houston, máis coñecida simplemente como Beyoncé é unha cantante estadounidense de pop, R&B e soul.
Traxectoria
Filla da deseñadora de moda Tina Knowles e do produtor musical Matthew Knowles, estudou en varias escolas de arte, cantando e bailando en competicións desde nena. Beyoncé fíxose famosa a finais da década de 1990 como a cantante principal do grupo feminino Destiny's Child, vendendo 50 millóns de discos co grupo e 25 millóns en solitario.
En xuño de 2003 durante unha paréntese co grupo Destiny's Child, Beyoncé lanzou o seu primeiro álbum en solitario, Dangerously in Love, convertido nun dos máis exitosos dese ano tanto de pública como de crítica, con tres cancións Crazy in Love, Naughty Girl e Baby Boy subindo ó máis alto das listas e dándolle cinco Premios Grammy en 2004. A desaparición de Destiny's Child en 2005 permitiulle continuar a súa carreira en solitario, o seu seguinte álbum B'Day (2006) debutou no número un do Billboard, con cancións de tanto éxito como Deja Vu, Irreplaceable e Beautiful Liar. O seu terceiro álbum, I Am… Sasha Fierce editouse en novembro de 2008 e incluía éxitos como If I Were a Boy, Single Ladies (Put a Ring on It) e Halo.
O éxito dos seus álbums estableceuna como unha das artistas máis comerciais da industria musical, tamén comezou unha carreira como actriz en 2001 ó aparecer no musical Carmen: A Hip Hopera e 2006 a adaptación de Broadway Dreamgirls, e en 2009 o seu primeiro gran papel en Obsessed. No ano 2004 sacou ó mercado, a súa propia liña de moda. Casou o 4 de abril de 2008 co rapeiro Jay-Z.
Tamén foi premiada cun premio Grammy nas edicións dos anos 2006, 2007 e 2009, e con cinco no ano 2010.
Jay-Z
miniatura|250px|Jay-Z nun concerto en 2006 Shawn Corey Carter, nado o 4 de decembro de 1969 en Nova York, máis coñecido polo sobrenome artístico Jay-Z, é un rapeiro, executivo e empresario estadounidense, antigo director executivo de Def Jam Recordings e Roc-A-Fella Records, é un dos propietarios de The 40/40 Club e dos Brooklyn Nets.
Traxectoria
Orixinario dun barrio de casas baratas en Brooklyn, o seu pai abandonou á familia cando el era cativeiro quedando ó coidado de súa nai. Vendeu máis de 26 millóns de discos desde o seu primeiro álbum Reasonable Doubt en 1996. Coñecido polo seu hábil emprego das metáforas, as súas capacidades para o estilo libre, os seus xogos de palabras, a combinación do hip hop da rúa co comercial e a combinación do rap con elementos do pop, Jay-Z é un dos rapeiros máis respectados. En 2003 anunciou o seu retiro do mundo da música pero volveu en 2006 con Kingdom Come que vendeu 680.000 discos na súa primeira semana. En abril de 2008 asinou un contrato con Live Nation por 150 millóns de dólares, un dos máis caros na historia da música. O 4 de abril de 2008 casou coa tamén cantante Beyoncé.
Luís Blanco Rivero
Luís Blanco Rivero-de Aguilar, nado en Santiago de Compostela en 1877 e finado na mesma cidade o 8 de marzo de 1942, foi un médico e político galego.
Traxectoria
Fillo de Ramón Blanco Castro (xefe de negociado de primeira clase da Facenda Pública) e Josefa Rivero-de Aguilar Rodríguez, e irmán de Purificación (casada con Lino Torre Sánchez-Somoza) e Ramón (banqueiro na Arxentina). Estudou Medicina en Santiago, e doutorouse na Universidade Central de Madrid en 1894 coa tese Los diferentes tratamientos de la pneumonía fibrinosa y el método de Z. Petresco, publicada en Santiago de Compostela en 1895.
Foi catedrático de Anatomía Topográfica e Operacións e de Patoloxía Cirúrxica da Universidade de Santiago de Compostela. Foi alcalde de Santiago de Compostela (1914-1917), reitor da súa Universidade (1921-1929) e presidente da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago (1933-1940). Ten publicacións sobre os tratamentos da pneumonía fibrinosa, a diagnose de invaxinacións crónicas intestinais, as luxacións de cóbado e aptose hepática.
Vida persoal
Casou en 1906 con Engracia Guitián García-Barros, filla de Claudio Guitián Fariña, coa que tivo tres fillas: María Purificación (casada con José Goyanes Varela), Engracia (casada con Juan Villar Alonso) e María Consuelo (casada con Salvador Parga Pondal).
Ruxil, Santa Tegra de Abeleda, Castro Caldelas
Ruxil é un lugar da parroquia de Santa Tegra de Abeleda no concello ourensán de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas. Tiña 11 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 6 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 13 habitantes (5 homes e 8 mulleres).
O Castro, Becín, Guitiriz
O Castro é un lugar da parroquia de Becín no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 1 habitante no ano 2012 segundo datos do Instituto Galego de Estatística que era 1 home o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba co mesmo habitante.
Emprego
miniatura|dereita|220px|Muller empregada nunha fábrica nos [[década de 1940|anos 40.]] Emprego é o rol ocupacional social (traballo) realizado en virtude dun contrato formal ou de feito, individual ou colectivo, polo que se recibe unha remuneración ou salario. Ao traballador contratado denomínaselle empregado e á persoa contratante empregador. Nun sentido amplo, o termo emprego utilízase como antónimo de desemprego e designa todo traballo polo cal se xera un ingreso monetario ou xenericamente, renda. É dicir que inclúe ademais do traballo asalariado, traballo autónomo e en xeral o realizado pola poboación ocupada, é dicir, pola parte da poboación activa que efectivamente está a traballar para obter un beneficio económico. Na maioría das estatísticas inclúese na poboación activa ocupada a integrantes das unidades económicas familiares que participan na produción. O debate destes conceptos e categorías leva a soster que o traballo doméstico tamén fai parte do emprego e debe recoñecerse o valor que xera.
Mandiá
O topónimo galego Mandiá pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Alejandro Lerroux
Alejandro Lerroux García, nado en La Rambla (Córdoba) o 4 de marzo de 1864 e finado en Madrid o 25 de xuño de 1949), foi un político andaluz, que ocupou a presidencia do goberno de España durante un breve período da Segunda República.
Traxectoria
Lerroux García, fillo dun veterinario militar, comezou a carreira das armas, pero abandonouna enseguida. Licenciouse en Dereito, e desde a súa mocidade militou nos partidos republicanos, seguindo a Manuel Ruiz Zorrilla. Dedicouse ao xornalismo, desenvolvendo un estilo agresivo e populista; dirixiría varias publicacións, entre elas El País, El Progreso, La Publicidad, El Intransigente e El Radical. Varias veces detido e preso, impenitente duelista á usanza romántica, estableceuse en Barcelona, onde foi nomeado director do diario La Publicidad. Coas súas campañas, duramente anticlericais e populistas, gañouse ao ambiente obreiro, e chegou a ser chamado o Emperador do Paralelo, sector barcelonés de alegre vida nocturna. As campañas do seu xornal produciron disturbios de carácter antimilitarista e anticatalanista, contrarrestados por fortes reaccións doutros sectores opostos, ata que o aire barcelonés empezou a facérselle irrespirable.
Compañía de María Nosa Señora
miniatura|Vidreira co escudo da Compañía de María no seu colexio na [[A Coruña|Coruña.]]miniatura|Igrexa do primeiro colexio da Compañía de María, actual Temple du Hâ, en Bordeos.
Alejandro Lerroux
Traxectoria
Electo deputado por primeira vez en 1901 pola Unión Republicana, entre cuxos fundadores se contara, repetiu en 1903 e 1905, ata que o cofundador Nicolás Salmerón abandonase o partido para incorporarse á coalición Solidariedade Catalá en 1906; Lerroux decidiu entón separarse, descontento co crecente nacionalismo catalán, para o que formou en 1908 o Partido Republicano Radical.
Compañía de María Nosa Señora
A Orde da Compañía de María Nosa Señora é unha orde relixiosa católica adicada á educación. As relixiosas engaden ás iniciais O.D.N (en latín: Ordinis Dominae Nostrae) ao final dos seus nomes. Foi fundada en Bordeos (Francia) en 1607 por Xoana de Lestonnac sendo a primeira orde feminina que tiña como finalidade o ensino da muller. Na actualidade, a Compañía de María está presente en: Francia, Albania, España, Italia, o Reino Unido, a República Democrática do Congo, Kenya, o Camerún, México, o Brasil, a Arxentina, Chile, o Perú, os Estados Unidos, Filipinas e o Xapón.
Historia
Xoana de Lestonnac, logo de coñecer a tarefa dos xesuítas, decide fundar unha orde adicada á educación cristiá da muller a principios do século XVII. En 1606 eleva a súa proposta ao arcebispado de Bordeos, que recibe a proposta con escepticismo. O Concilio de Trento establecera que o monacato feminino debía vivir en estrita clausura, dificilmente compatible co maxisterio proposto. A solución atopada por Xoana de Lestonnac está na concepción arquitectónica cos seus colexios: o edificio contaría cunha estrutura tripartita, o corpo central, a igrexa, separaría os outros dous tramos do complexo: un para albergar a escola, o outro para o convento. Deste xeito facíase posible combinar a contemplación relixiosa coa tarefa docente. Finalmente, o 7 de abril de 1607, o papa Paulo V aproba a orde da Compañía de María Nosa Señora. Deste xeito, foi a primeira orde relixiosa católica feminina adicada ao ensino e, en 1610, abriu o seu primeiro colexio na rúa du Hâ en Bordeos (hoxe en día, un templo protestante). No proxecto educativo da Compañía de María, Xoana de Lestonnac conxugou as influencias intelectuais que recibira ao longo da súa vida: o calvinismo, co seu énfase na educación da muller; o humanismo do seu tío Michel de Montaigne; así como a espiritualidade ignaciá e as innovacións pedagóxicas xesuítas (Ratio Studiourum). O éxito da experiencia de Bordeos levou á pronta fundación doutros colexios en Béziers (1616), Périgueux e Tolosa . En 1638 imprímense as regras e constitucións da orde e para cando morre Xoana de Lestonnac, en 1640, a Compañía de María sumaba 30 casas en Francia.
Alejandro Lerroux
Traxectoria
Apoiou as reformas do goberno de Manuel Azaña durante o seu primeiro bienio, e como ministro de Estado formou parte da coalición de esquerda que apoiou a este. Con todo, aproximouse ás posicións da dereita e en 1933 pactou cos conservadores que obtiveron o poder. Entre 1933 e 1935 ocupou tres veces a cabeza do goberno, ademais das carteiras de Estado (1935) e con carácter interino a de Guerra (1934) trala dimisión de Diego Hidalgo Durán. O seu definitivo derrube político viría dado pola súa implicación no escándalo do estraperlo, que motivou o seu afastamento da coalición gobernante. Non obtivo éxito nas eleccións de 1936, e exiliouse en Portugal ao comezo da guerra civil española. Regresou a España en 1947, téndose reconciliado cos líderes do alzamento militar do ano 1936.
Compañía de María Nosa Señora
A Compañía de María en Galicia
A Compañía de María rexenta cinco colexios en Galicia:
Ademais, entre 1953 e 1990 existiu o Colexio Compañía de María de Lugo.
Carlos Saura
Carlos Saura Atarés, nado en Huesca o 4 de xaneiro de 1932 e finado en Collado Villalba o 10 de febreiro de 2023, foi un director de cinema español, de amplo prestixio internacional.
Eudoro Fernández Lema
Eudoro Fernández Lema, finado en Vigo en xullo de 1905, foi un xornalista galego.
Traxectoria
Fillo de Miguel Fernández Dios. Foi director de La Concordia. Tivo que abandonar Vigo por un delito de imprenta do que foi absolto en 1882, pasando a residir durante un tempo en Pontevedra. Casou con Carmen Mucientos en 1885.
Partido da Nación Corsa
O Partido da Nación Corsa (en Partitu di a Nazione Corsa) é un partido político nacionalista e autonomista de Córsega. Foi fundado en Corte en 2002 por membros de tres partidos nacionalistas, Unión do Pobo Corso (UPC), A Scelta Nova e A Mossa Naziunale.
O PNC busca a autonomía para Córsega, non a total independencia. Rexeita as accións violentas da Fronte de Liberación Nacional de Córsega. Forma parte da coalición autonomista Femu a Corsica ("Fagamos Córsega"), que agrupa tres partidos minoritarios, xunto con A Chjama e Inseme per a Corsica, e formaron o partido en 2017.
Marina Ortega
Marina Ortega Otero, nada no Carballiño o 22 de xaneiro de 1983, é unha psicóloga e política galega, membro do Partido dos Socialistas de Galicia (PSdeG-PSOE). Deputada no Congreso dos Diputados durante a XIII Lexislatura e a XIV Lexislatura, en marzo e xuño de 2020 presentouse como cabeza de lista do seu partido pola Provincia de Ourense ás convocatorias de abril e xullo dese ano ás Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020.
Traxectoria académica e laboral
Licenciada en psicoloxía pola Universidade de Santiago de Compostela, forma parte da Xunta de Goberno do Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia, onde é vogal na sección de Psicoloxía Xurídica.
Exerceu a psicoloxía infantil, adulta e forense, ademais de dirixir o programa Recurra na provincia de Ourense.
Traxectoria política
Tralas eleccións municipais de España de 2015, convértese en Concelleira de Servizos Sociais, Igualdade e Sanidade no Concello do Carballiño.
No XIII Congreso do PSdeG-PSOE é elixida para formar parte da Executiva de Gonzalo Caballero Míguez, electo Secretario Xeral do PSdeG, asumindo así a Secretaría de Políticas Sociais da CENG.
Despois da moción de censura contra Mariano Rajoy de 2018, asume a xefatura de gabinete da Subdelegación do Goberno en Ourense ata que encabeza a lista pola súa provincia para as eleccións xerais de España de abril de 2019 resultando electa.
Meses máis tarde, volve a repetir posto de saída para as eleccións xerais de España de novembro de 2019 e resulta tamén electa. miniatura|Eleccións ao Parlamento de Galicia 2020 Durante a XIV Lexislatura repite como Vicepresidenta Primeira da Comisión de Sanidade, Consumo e Benestar Social e como portavoz adxunta da Comisión de Igualdade. Ademais, é vocal da Comisión de Dereitos da Infancia e Adolescencia, da Comisión Mixta de Relacións co Defensor de Pobo e da Comisión Mixta para o Estudo dos Problemas das Adicións.
Tralo anuncio das eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020, dimite e convértese de novo en candidata para ditos comicios, acompañada do tamén exsenador Juan Carlos Francisco Rivera. Para substituíla no Congreso dos Deputados, causa alta Uxía Tizón Vázquez.
O Sabugueiro, Santa Tegra de Abeleda, Castro Caldelas
O Sabugueiro é un lugar da parroquia de Santa Tegra de Abeleda no concello ourensán de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña catro habitantes (tres homes e unha muller), a mesma cantidade ca en 2010.
Sobirania i Progrés
Sobirania i Progés (Soberanía e Progreso) é un movemento político dos Países Cataláns, constituído formalmente o 4 de outubro de 2006. É unha plataforma de xente que apoia a autodetermincación catalá mediante referendo.
O Navallo, Becín, Guitiriz
O Navallo é un lugar da parroquia de Becín no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 18 habitantes no ano 2012 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 14 mulleres, o non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Arcángel
Austin Agustín Santos, máis coñecido polo nome artístico Arcángel, nado na cidade de Nova York o 23 de decembro de 1985, é un cantante e compositor de reggaeton e actor dominicano-boricua. Trasladouse a Porto Rico en 2002, interesado en converterse nun intérprete de reggaetón. Durante a súa estadía en Porto Rico, formou parte do dúo Arcángel & Da Ghetto.
Eirexe, Taboada, Silleda
Eirexe é un lugar da parroquia de Taboada no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 35 habitantes, deles 22 eran homes e 15 eran mulleres. Isto supón unha diminución no número de habitantes con respecto ao a ano 2000.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
O Outeiro, Carazo, Pol
O Outeiro é un lugar da parroquia de Carazo no concello lugués de Pol na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2013 tiña 8 habitantes (2 homes e 6 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Parroquias de Pol
🇵🇱
August Leskien
Johann Heinrich August Leskien, nado en Kiel o 8 de xullo de 1840 e morto en Leipzig o 20 de setembro de 1916, foi un lingüista e filólogo alemán, expoñente da escola neogramática que influíu profundamente na indoeuropeística entre os séculos XIX e XX. O seu nome está unido á lei que promulgou: a Lei de Leskien sobre a regularidade do cambio fonético.
Traxectoria
Nado en Kiel, August Leskien estudou filoloxía na Universidade de Kiel e na de Leipzig, onde en 1864 conseguiu o doutoramento. Desde ese ano ao 1866 ensinou grego e latín na Thomasschule zu Leipzig. En 1866 estudou lingüística comparada na Universidade de Jena, onde foi alumno de August Schleicher e obtivo a habilitación docente o ano seguinte. Desde o 1867 foi profesor na Universidade de Gotinga, desde o 1869 en Jena e desde o 1870 en Leipzig; alí ensinou Filoloxía eslava, converteuse en titular en 1876 e conservou a cátedra ata 1916 , ano da súa morte.
No centro das súas investigacións estivo a lingüística indoeuropea. Xunto con Karl Brugmann e Hermann Osthoff, Leskien foi un dos máis influentes inspiradores do movemento dos neogramáticos. Debémoslle en particular profundos estudos sobre as linguas eslavas e bálticas ; figura entre os fundadores da revista especializada Archiv für slavische Philologie. Legou o seu nome a unha lei fonética (a chamada "lei de Leskien"), segundo a cal o cambio fonético, en igualdade de condicións, resulta sempre co mesmo resultado, sen excepcións.
Pelonulinos
A dos pelonulinos (Pellonulinae) é unha unha subfamilia de peixes teleósteos da familia dos clupeidos (Clupeidae). O seu rexistro fósil abarca desde o eoceno, hai 55 millóns de anos, até a actualidade.
O centro de distribución da subfamilia, con máis da metade das especies á a África occidental. Hai tamén especies que viven no sur e no leste de África (especialmente en Tanzania), na India, no sueste de Asia e en Australia. No Novo Mundo non se encontran hoxe en día, pero o xénero Knightia foi un dos máis abundantes no eoceno, encontrándose por primeira vez na Formación Green River en Norteamérica.
Características
As especies dos pelonulinos son relativamente pequenas. Algunhas poden alcanzar até 20 cm de longo, pero a media é de 5 a 10 cm, e algunhas especies ananas só chegan a ter unha lonxitude corporal de 1,8 a 2 cm. A maioría das especies están cubertas de escamas.
A boca é terminal, e algunhas especies teñen o maxilar inferior sobresaíndo do superior. Os dentes son pequenos e xeralmente cónicos.
A aleta dorsal, pequena, está situada no centro do lombo, a aleta anal é curta e está sempre detrás do último raio da aleta dorsal.
Vida
Polo xeral viven en augas doces, e algunhas especies en auga salobre en esteiros ou lagoas de auga salgada.
Xéneros e especies
miniatura|Knightia alta, especie da subfamilia dos pelonulinos, [[fósil do eoceno (hai ca. 56 Ma) de Colorado, EE.UU.]]
Variabilidade xenética
A variabilidade xenética é a capacidade que ten un sistema biolóxico, individuo e poboación, de cambiar co tempo. A base da varaibilidade xenética é a variación xenética en diferentes sistemas biolóxicos no espazo. A variabilidade xenética é tamén unha medida da tendencia dos xenotipos individuais nunha poboación a variar dun a outro.
Propiamente falando, a variabilidade é distinta da diversidade xenética, que é a cantidade de variacións observadas nunha determinada poboación, aínda que son conceptos relacionados. A variabilidade dun trazo describe a tendencia dun trazo a variar en responsta ás influencias do ambiente e xenéticas. A variabilidade xenética nunha poboación é importante para a biodiversidade, porque sen variabilidade é difícil que unha poboación se adapte aos cambios ambientais e é máis fácil que se extinga.
A variabilidade é un factor importante en evolución, xa que afecta á resposta dun individuo ao estrés ambiental e pode levar á supervivencia diferencial de organismos dentro dunha poboación debido á selección natural das variantes mellor adaptadas. A variabilidade xenética tamén subxace na susceptibilidade diferencial dos organismos a enfermidades e sensibilidae a toxinas ou fármacos, un feito que ten grande interese na medicina personalizada debido aos avances do proxecto xenoma humano e os esforzos para mapar toda a variación xenética humana como os do proxecto HapMap.
Causas
Hai moitas fontes de variabilidade xenética nunha poboación, como son:
Factores que diminúen a variabilidade xenética
Hai moitos procesos que poden facer diminuír a variabilidade xenética nunha poboación, que son:
Democràcia i Llibertat
Democràcia i Llibertat (en galego: Democracia e Liberdade) é unha coalición política nacionalista que se presentou ás xerais de 2015 nas catro provincias catalás.
Está formada por Convergència Democràtica de Catalunya (CDC), Demòcrates de Catalunya (DC), que era unha escisión de carácter soberanista de Unió Democràtica de Catalunya, e Reagrupament, que no seu momento fora unha escisión de Esquerra Republicana de Catalunya, neste caso á dereita desta formación.
O líder da coalición é Francesc Homs, de Convergència Democràtica de Catalunya.
Cromosoma Y
125px|dereita|miniatura|Cromátide do cromosoma Y humano. O cromosoma Y é un dos dous cromosomas, xunto co X, que serven para a determinación do sexo nos seres humanos e na maioría dos mamíferos. Ambos os cromosomas forman o par cromosómico 23 humano ou par de cromosomas sexuais. Os individuos XX son femias e os XY machos. Nos mamíferos o cromosoma Y contén o xene SRY, que desencadea o desenvolvemento dos testículos e o desenvolvemento embrionario como macho. Ten tamén outros xenes que se necesitan para a produción normal de esperma. Unha mutación no xene SRY pode facer que un individuo XY sexa fenotipicamente muller. No xenoma humano o Y é o único cromosoma que non teñen as mulleres, xa que é exclusivo dos homes. O cromosoma Y humano está composto por aproximadamente 50 millóns de pares de bases, polo que é un cromosoma pequeno. Un home recibe o seu cromosoma Y do seu pai, e a análise do ADN do cromosoma Y utilízase na investigación das xenealoxías. O cromosoma Y é unha das partes do xenoma humano cunha maior rapidez de evolución.
Antes do cromosoma Y
Moitos vertebrados ectotérmicos (que non manteñen a súa temperatura corporal constante) non teñen cromosomas sexuais. Se teñen diferentes sexos, o sexo está determinado por factores ambientais e non xeneticamente. Para algúns deles, como os réptiles, o sexo depende da temperatura de incubación dos ovos; outros son hermafroditas (o mesmo individuo pode producir gametos masculinos e femininos).
Orixe
Os cromosomas X e Y pénsase que evolucionaron a partir dun par de cromosomas idénticos, de tipo autosoma, e que nun mamífero ancestral sufriron unha variación alélica, orixinándose un "locus do sexo", de modo que simplemente a posesión dese alelo causaría que o organismo fose macho. O cromosoma que levaba este alelo converteuse no cromosoma Y, e o outro membro do par orixinou o cromosoma X. Co tempo, os xenes que eran beneficiosos para os machos e daniños ou sen efecto para as femias ou ben se desenvolveron directamente no cromosoma Y ou ben foron adquiridos por dito cromosoma por un proceso de translocación cromosómica.
Ata hai pouco, pensábase que os cromosomas X e Y diverxeran arredor de 300 millóns de anos. Porén, recentes investigacións, especialmente as que se derivaron da secuenciación do xenoma do ornitorrinco, suxeriron que o sistema de determinación sexual XY probablemente non existía aínda hai máis de 166 millóns de anos, momento da diverxencia entre os monotremas e os outros mamíferos. Esta reestimación da idade do sistema XY dos terios está baseado no descubrimento de que secuencias que están nos cromosomas X dos mamíferos marsupiais e euterios (placentarios) están presentes nos autosomas do ornitorrinco e aves. A estimación anterior estaba baseada en datos incorrectos sobre que os cromosomas X do ornitorrinco contiñan estas secuencias.
No caso do ornitorrinco a determinación do sexo depende dun sistema XY baseado en cinco pares de cromosomas. Os cromosomas sexuais do ornitorrinco parecen de feito ter unha homoloxía moito máis forte co cromosoma Z das aves (qure teñen unha determinación do sexo ZW), e o xene SRY, que é tan básico para a determinación do sexo na maioría dos mamíferos, non parece estar implicado na determinación de sexos no ornitorrinco.
Inhibición da recombinación
A recombinación xenética entre os cromosomas X e Y está probado que é prexudicial, e orixina que os machos queden sen xenes necesarios que orixinalmente estaban no cromosoma Y, e que as femias acaben tendo xenes innecesarios e mesmo daniños no seu cromosoma X, que previamente se atopaban só no Y. Como resultado, os xenes beneficiosos para os machos acumuláronse preto dos xenes para a determinación sexual, e a recombinación nesta rexión foi suprimida para preservar esta rexión específica nos machos. Co tempo, o cromosoma Y cambiou de modo que nas áreas arredor dos xenes que determinan o sexo se inhibise toda recombinación co cromosoma X. Como resultado deste proceso, o 95% do cromosoma Y humano non pode recombinar.
Teoría da contracción ou encollemento
Segundo algunhas estimacións, o cromosoma Y humano perdeu 1.393 dos seus 1.438 xenes orixinais no decurso da súa existencia, cunha taxa de perda xenética de 4,6 xenes por cada millón de anos, polo que algúns investigadores consideran que o cromosoma Y podería potencialmente perder a súa función nos próximos 10 millóns de anos. A análise xenómica comparativa, porén, revela que moitas especies de mamíferos están experimentando unha perda similar de función no seu cromosoma sexual Y. A dexeneración pode simplemente ser o destino que lles espera a todos os cromosomas sexuais que non se recombinan debido á acción de tres forzas evolutivas comúns: alta frecuencia de mutación, selección ineficiente e deriva xenética. Por outra parte, non todos os datos concordan con estas estimacións numéricas, e as comparacións recentes entre os cromosomas Y de humanos e chimpancés mostran que o cromosoma Y humano non perdeu ningún xene desde a diverxencia entre os antepasados dos humanos e os dos chimpancés hai entre 6 e 7 millóns de anos, e soamente perdeu un xene desde que os humanos diverxiron do macaco Rhesus hai 25 millóns de anos, o que proporciona unha evidencia directa de que aplicar un modelo de extrapolación liñal non é correcto.
Altas frecuencias de mutación
O cromosoma Y humano está particularmente exposto a altas frecuencias de mutación debido ao ambiente no que se atopa. O cromosoma Y pásase de xeración en xeración exclusivamente polo esperma, que é unha liña celular que sofre múltiples divisións celulares durante a gametoxénese. Cada división celular proporciona máis oportunidade de acumular mutacións. Ademais, o esperma almacénase nun ambiente moi oxidativo como é o dos testículos, o cal favorece as mutacións. Estas dúas condicións combinadas fan que o risco de mutación do cromosoma Y sexa 4,8 veces maior ca o do resto do xenoma.
Selección ineficiente
Sen a capacidade de recombinarse durante a meiose, o cromosoma Y non pode expoñer individualizadamente os seus alelos á selección natural. Os alelos deletéreos poden nestas condicións "facer autostop" nos seus xenes veciños beneficiosos, e así poden propagarse alelos maladaptados á seguinte xeración. Inversamente, os alelos vantaxosos poden ser seleccionados en contra se están rodeados de alelos nocivos (selección de fondo). Debido a esta incapacidade de discriminar no seu contido xenético, o cromosoma Y está especialmente inclinado a acumular ADN "lixo". Atópanse acumulacións masivas de retrotransposóns espallados por todo o cromosoma Y. A inserción aleatoria de segmentos de ADN con frecuencia interrompe as secuencias de xenes codificantes e convérteos en non funcionais. Porén, o cromosoma Y non ten forma de desfacerse destes "xenes saltareiros" ("jumping genes"). Sen a capacidade de illar os seus alelos a selección non pode actuar con efectividade sobre eles.
Unha indicación cuantitativa clara desta ineficiencia é a taxa de entropía do cromosoma Y. Todos os outros cromosomas humanos teñen unha taxa de entropía de 1,5–1,9 bits por nucleótido (comparado cun máximo teórico de 2 para a non redundancia), pero a taxa de entropía do cromosoma Y é de só 0,84. Isto significa que o cromosoma Y contén moita menos información en relación coa súa lonxitude total; é, pois, máis redundante.
Conversión de xenes
No caso dos cromosomas Y, as secuencias palindrómicas non son de ADN non codificante; estas cadeas de bases conteñen xenes activos importantes para a fertilidade masculina. A maior parte dos pares de bases da secuencia son idénticos en máis do 99,97%. O uso extensivo da conversión xénica pode xogar un papel na capacidade do cromosoma Y de corrixir os erros xenéticos e manter a integridade dos relativamente poucos xenes que leva. Noutras palabras, como só hai un cromosoma Y, este duplicou os seus xenes dentro da súa propia estrutura en lugar de utilizar un segundo cromosoma homólogo onde eses xenes estivesen repetidos. Cando ocorren erros, pode utilizar outras partes de si mesmo (sen erros) como molde para corrixilos.
Cromosoma Y humano
O cromosoma Y humano ten uns 58 millóns de pares de bases e representa aproximadamente o 2% do total de ADN da célula nos machos. O número de xenes identificados nun cromosoma depende do método utilizado, polo que pode variar dun método a outro. O cromosoma Y humano contén só 86 xenes segundo algunhas estimacións, que codifican 23 proteínas distintas. Os caracteres xenéticos que se herdan a través do cromosoma Y denomínanse caracteres holándricos.
O cromosoma Y humano non pode recombinarse co X case en ningunha parte da súa lonxitude, excepto nunha pequena parte chamada rexión pseudoautosómica preto do telómero; esta rexión comprende aproximadamente o 5% da lonxitude do cromosoma. Estas rexións son restos da antiga homoloxía entre os cromosomas X e Y. A grande área do cromosoma Y que non se recombina denomínase rexión non recombinante ("NRY") do cromosoma Y. Os polimorfismos dun só nucleótido (SNP) desta rexión utilízanse en estudos xenealóxicos por liña paterna.
Xenes
Sen incluír xenes pseudoautosómicos, algúns xenes do cromosoma Y son:
Enfermidades ligadas ao cromosoma Y
Ningún xene vital reside no cromosoma Y, xa que as mulleres carecen del. A única enfermidade humana ben definida como ligada a un defecto no cromosoma Y é o desenvolvemento defectivo testicular, que se debe a unha deleción ou a unha mutación deletérea do xene SRY. Porén, os individuos XXY (síndrome de Klinefelter) sofren efectos siilares. Por outra parte, ter máis dun cromosoma Y (polisomía do Y) ten efectos diferentes aos da masculinización.
Microdeleción do cromosoma Y
A microdeleción do cromosoma Y (YCM) é unha familia de trastornos xenéticos causados pola perda de xenes no cromosoma Y. Moitos homes afectados non mostran síntomas e levan unha vida normal. Porén, esta microdeleción tamén produce nun número significativo de homes unha redución da fertilidade ou do reconto de esperma.
Cromosoma Y defectivo
Orixina que os individuos XY presenten un fenotipo feminino (nacen con xenitais femininos). A falta do segundo cromosoma X orixina infertilidade.
A causa pode ser explicada como a posesión dun cromosoma Y incompleto: o cariotipo usual nestes casos é 44X e mais un fragmento do Y. Isto xeralmente orixina un desenvolvemento testicular deficiente, de tal maneira que o neno pode ou non ter xenitais masculinos completamente formados internos ou externos. Pode presentarse un abano completo no rango de ambigüidade da estrutura xenital, especialmente se hai mosaicismo xenético (liñas celulares con distintos cariotipos). Cando o fragmento do Y é mínimo e non funcional, o neno é xeralmente unha nena con características propias da síndrome de Turner ou disxénese gonadal mixta.
XYY
A síndrome 47,XYY está causada pola presenza dunha copia extra do cromosoma Y en todas as células do home que ten en total 47 cromosomas. Está asociada cun incremento de estatura e problemas de aprendizaxe, pero o efecto é variable e ás veces mínimo. Antes asociouse esta condición coa agresividade, criminalidade e comportamento antisocial (e denominouse o "cariotipo criminal"), pero os estudos posteriores consideraron isto totalmente infundado e o concepto de "cariotipo criminal" foi abandonado.
Maiores graos de polisomía no cromosoma Y son moi raros (XYYY). Están asociados con anormalidades esqueléticas, diminución do coeficiente intelectual (IQ) e atraso no desenvolvemento, pero a gravidade destes efectos é variable.
Síndrome do home XX
Nesta doenza non intervén de forma directa o cromosoma Y, pero si o seu xene SRY, polo que é útil para comprender a natureza do cromosoma Y. A síndrome do home XX é un trastorno raro que aparece cando houbo unha recombinación xenética entre os cromosomas X e Y durante a formación dos gametos, que fixo que a porción SRY do cromosoma Y pasase ao cromosoma X. Cando un cromosoma X dun individuo XX leva o xene SRY este contribuirá a formar un fenotipo masculino.
Xenealoxía
En xenealoxía xenética humana a utilización da información contida no cromosoma Y é de particular interese, xa que, a diferenza doutros xenes, os do cromosoma Y pasan exclusivamente de pais a fillos. Pódense así estudar as migracións humanas e a evolución xenética das poboacións humanas, e estudar liñas xenealóxicas paternas. De forma análoga pode utilizarse o ADN mitocondrial, que só se herda da nai, para estudar as liñas xenealóxicas maternas.
Cromosomas Y en animais non mamíferos
Moitos grupos de organismos ademais dos mamíferos teñen cromosomas Y, pero estes cromosomas Y non comparten un devanceiro común cos dos mamíferos. Ditos grupos inclúen a Drosophila, e outros insectos, algúns peixes, algúns réptiles, e algunhas plantas. En Drosophila melanogaster, o cromosoma Y non desencadea o desenvolvemento como macho, senón que o sexo está determinado polo número de cromosomas X. O cromosoma Y de D. melanogaster non contén xenes necesarios para a fertilidade do macho. Deste modo, unha D. melanogaster XXY é femia, e outra só cun X (é dicir, X0) é un macho, pero estéril. Hai algunhas especies de Drosophila nas que os machos X0 son viables e fértiles.
Cromosomas ZW
Outros organismos teñen cromosomas parecidos aos X e Y, que determinan o sexo. Nas aves, serpes e bolboretas eses cromosomas denomínanse Z e W. As femias son ZW (sexo heterogamético) e os machos son ZZ (sexo homogamético).
O Souto, Santa Tegra de Abeleda, Castro Caldelas
O Souto é un lugar da parroquia de Santa Tegra de Abeleda no concello ourensán de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña tres habitantes (dous homes e unha muller), o mesmo número ca en 2010.
A Ponte Taboada, Taboada, Silleda
A Ponte Taboada é un lugar da parroquia de Taboada no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 6 habitantes, deles 2 eran homes e 4 eran mulleres. Isto supón un aumento no número de habitantes con respecto ao a ano 2000.
Toma o seu nome da ponte medieval que serve de paso entre Prado (Lalín) e Taboada sobre o río Deza, situada a escasos metros do lugar.
Superchunk (álbum)
"Slack Motherfucker" foi nomeado 19º mellor sinxelo dos anos 90 pola revista Spin, e é a 81 mellor cancións dos 90 para Pitchfork. O 25 de agosto de 2017 Superchunk foi reeditado en vinilo.
Ana Becciu
Ana María Becciu, nada en Buenos Aires o 20 de xullo de 1948, é unha poeta, profesora, e tradutora arxentina.
Traxectoria
Estudou Letras na Universidade Católica Arxentina, onde obtivo o título de profesora en letras en 1972. En 1976 deixou Arxentina e viviu en Barcelona primeiro e máis tarde París, onde proseguiu os seus estudos na Universidade Central de Barcelona e na Sorbona (París VII). Traballou como tradutora supernumeraria nalgúns organismos do sistema das Nacións Unidas. Ademais é tradutora literaria de autores como Chester Himes, Djuna Barnes, Allen Ginsberg, Tennessee Williams, Mary McCarthy, Valerie Solanas, Nadia Fusini, Alberto Manguel, Pascal Quignard, Patricia Runfola ou Nathalie Sarraute.
Desde 2002 reside en Francia. Pertence á Asociación internacional de escritores (PEN).
Encargouse da compilación da obra do poeta arxentina Alejandra Pizarnik que foi publicada pola Editorial Lumen (Random House Mondadori) de Barcelona en tres volumes, Poesía, Prosa e Diarios, entre 2000 e 2002.
Roberto II de Francia
Roberto II de Francia ou Roberto II "o Piadoso" (en francés: Robert II le Pieux). Nado en Orleans o 27 de marzo de 972 e finado en Melun o 20 de xullo de 1031. Foi rei de Francia desde 996 ata 1031. Foi o segundo rei da dinastía dos Capeto e fillo de Hugo Capeto e Adelaida de Aquitania.
Primeiros anos e sucesor primoxénito da monarquía francesa
No 987, o seu pai lograra que a nobreza recoñecera a Roberto como sucesor rex designatus, dando comezo así o reinado dos seus sucesores en Francia, que duraría en liña directa ata 1328 e indirecta, con interrupcións polas repúblicas e imperios napoleónicos, ata 1848.
Características do seu reinado
Xa no trono, Roberto obtivo o recoñecemento do seu primoxénito Hugo, como o seu sucesor, mais a morte deste convertería en futuro sucesor a Henrique.
Foi un defensor da Igrexa e protector da cultura, ademais de precursor fundamental da expansión da orde cluniaciense.
O piadoso Roberto fixo poucos amigos e moitos inimigos, que incluiría aos seus propios fillos que máis tarde se rebelarían.
Matrimonio e descendencia
miniatura|250px|left|A excomuñón de Roberto "o Piadoso" (de [[Jean-Paul Laurens, 1875).]]
Roberto II de Francia casárase en primeiras nupcias coa súa prima cuarta Berta de Borgoña, sobriña do duque Otón Guillerme de Borgoña, aínda que deste enlace non tivese descendencia. miniatura|250px|right|O reino de Roberto II de Francia a finais do [[século X.]]
Por medio deste matrimonio obtivo o Ducado de Borgoña e arrebatoulle á nobreza os condados de Dreux e Melun no ano 1017.
Este matrimonio non era do agrado do papa Gregorio V, a causa do próximo parentesco e porque durante o pontificado do antecesor papa Xoán XV, se depuxera a Arnulfo do arcebispado de Reims que foi substituído, coa oposición papal, por Gerberto quen fose nomeado Silvestre II contando co apoio do anterior rei francés Hugo Capeto, e polo cal esixiu a Roberto que anulase o enlace. Este ao negarse provocou que fose excomungado, ao igual que o arcebispo de Reims que autorizara o casamento.
Ao final rematou por separarse o matrimonio e quitáseo o apoio ao Silvestre II xa que desexaba un achegamento co Papa. Isto provocou que nun concilio celebrado en Pavía no ano 997, restituísese como arcebispo de Reims a Arnulfo e condenásese como usurpador a Gerberto, ademais de levantar a excomuñón.
Roberto enlazouse por segunda vez con Constanza de Arles -aínda que ao ter sido anulado o anterior, se convertería nas súas primeiras nupcias- filla do Príncipe de Provenza (dende 991), sendo unha muller moi temperamental, contrastando acentuadamente con Roberto "o Piadoso", pasou á Historia por defender con decisión os dereitos do seu fillo ao trono. Deste matrimonio naceron sete fillos:
Guerras civís e falecemento
Os seus fillos Hugo, Henrique e Roberto, rebeláranse contra o seu pai dando lugar a unha guerra civil, na cal Hugo morrería en plena revolta, en 1025.
Roberto morreu en plena contenda contra os seus fillos o 20 de xullo de 1031 en Melun. Foi enterrado, xunto coa súa esposa Constanza, na Basílica de Saint Denis. Sucederíalle o seu fillo Enrique.
A Regada, Carazo, Pol
A Regada é un lugar da parroquia de Carazo no concello lugués de Pol na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2013 tiña 19 habitantes (9 homes e 10 mulleres).
Parroquias de Pol
🇵🇱
A Regada
Co topónimo A Regada podemos referirnos a diversos lugares de Galiza:
Borrelia recurrentis
Borrelia recurrentis é unha especie de bacteria do grupo das espiroquetas, que causa a febre recorrente epidémica. B. recurrentis transmítese xeralmente de persoa a persoa a través dun vector, que é o piollo humano corporal (Pediculus humanus humanus), o cal foi descuberto por Otto Meier no século XIX.
Un estudo de 2011 encontrou ADN de B. recurrentis no 23% dos piollos da cabeza (Pediculus humanus capitis) de pacientes de febre recorrente transmitida por piollos en Etiopía. Quedou por determinar se o piollo da cabeza pode transmitir a enfermidade de persoa a persoa (ademais do piollo corporal).
A especie é notable pola súa capacidade de alterar as proteínas que expresa na súa superficie, o cal causa a recorrencia característica da enfermidade que produce.
Como ocorre con moitas outras especies de Borrelia, o cultivo de B. recurrentis é difícil e pouco fiable como proba. O patóxeno pode cultivarse in vitro en medios de cultivo especiais (BSK-II), pero en certas circunstancias require unha incubación de ata 4 semanas. Outra dificultade é o illamento do patóxeno dos fluídos corporais (sangue), que só ten éxito en aproximadamente o 10-20% dos casos.
A detección destes patóxenos realízase facendo unha identificación molecular utilizando a reacción en cadea da polimerase (PCR) ou microscópica no sangue do paciente. A preparación faise con tinguidura Giemsa ou tinguidura de Wright. As bacterias vivas poden detectarse mediante microscopía de campo escuro ou de contraste de fase.
Aladino
Aladino e a lámpada marabillosa, ou simplemente Aladino (transcrición do nome árabe علاء الدين  ' Alā 'ad-Dīn, literalmente ‘nobreza ou gloria da fe’) é unha das historias de orixe siria d'As mil e unha noites e unha das máis sonadas na cultura occidental.
Sinopse
A historia trata dun mozo pobre nunha vila da China chamado Aladino (por veces Aladín), que é recrutado por un mago, facéndose pasar por irmán do seu falecido pai, para que lle axude a recuperar unha lámpada de aceite marabillosa dunha cova máxica que apresa a quen entra nela. Despois de que o mago intenta traizoalo, Aladino queda coa lámpada e descobre que ao fretala pode invocar un fusco xenio que está obrigado a servir á persoa que posúa a "lámpada marabillosa". Coa súa axuda, Aladino faise rico e poderoso e casa coa princesa Badrulbudur. O mago volve e logra facerse coa lámpada enganando á dona de Aladino, que ignora a importancia da mesma. Aladino descobre logo que un xenio menor e educado pode ser invocado cun anel que lle emprestara o mago pero que esqueceu durante a súa traizón inicial. Axudado por este divino obxecto, Aladino recupera a súa dona e a lámpada enganando ao mago.
Significado
O tema dun trampón burlado por outro trampón de condición máis modesta, é moi frecuente nas fábulas.
Unha interpretación de Carl Gustav Jung da historia de Aladino consideraríaa un exemplo clásico de historia de pobreza a riqueza. Este tipo de historia presenta tres partes: dende uns comezos baixos, o protagonista logra un primeiro éxito na vida, atravesa despois unha crise importante na que parece telo todo perdido, e finalmente triunfa sobre a adversidade logrando un éxito máis estábel e duradeiro. Este éxito definitivo só é posíbel grazas a que o heroe obtivo certo grao de madureza interior trala experiencia da crise. O primeiro éxito de Aladino chegou facilmente e non estivo baseado nos seus propios esforzos, senón no xenio que o axudou. A súa desesperación ao perder o palacio e a princesa a mans do mago pérfido lévao a un lugar espiritual ao que necesitaba chegar antes de poder desenvolver a auténtica forza e enteireza facendo que os seus propios esforzos triunfen. A enteireza que termina acadando está simbolizada polo restablecemento da relación coa princesa. Baixo este punto de vista, unha das razóns do interese duradeiro da historia de Aladino é o noso a miúdo inconsciente recoñecemento da importancia do seu significado subxacente: recoñecemos o noso propio esforzo por medra e desenvolver a viaxe de Aladino.
Fonte
Non se ten localizado fonte árabe medieval ningunha para esta historia, que foi incorporada ás Mil e unha noites polo seu tradutor francés, Antoine Galland, quen a ouviu dun contista sirio de Alepo. O diario de Gallard (25 de marzo de 1709) rexistra que se atopou cun investigador maronita chamado Youhenna Diab («Hanna»), que fora levado desde Alepo a París por Paul Lucas, un célebre viaxeiro francés. O diario de Gallard tamén conta que a súa tradución de Aladino foi realizada no inverno de 1709 a 1710. Foi incluída nos seus volumes IX e X d'As mil e unha noites, publicados en 1710.
John Payne dá en Alaeddin and the Enchanted Lamp and Other Stories (Londres 1901) detalles do encontro de Galland co home chamado «Hanna» e do achado na Bibliothèque Nationale de París de dous manuscritos árabes contendo Aladino e dous máis das historias «interpoladas». Un é unha embarullada versión siria de finais do século XVIII. A máis interesante, nun manuscrito que pertenceu ao pescudador Armand-Pierre Caussin de Perceval, é unha copia dun manuscrito feita en Bagdad en 1703. Foi adquirido pola Bibliothèque Nationale a finais do século XIX. No Reino Unido a historia de Aladino é un tema popular para as pantomimas. A pantomima tradicional de Aladino (a diferenza de moitas adaptacións da historia) é a fonte da coñecida personaxe de pantomima da viúva Twankey.