cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cor pulmonale
Complicacións
O cor pulmonale pode tamén levar a insuficiencia cardíaca conxestiva (ICC), empeorando a respiración por razón do edema pulmonar, inchazón das pernas debido a edema na periferia e hepatomegalia conxestiva e dolorosa. A ICC é un indicador negativo no prognóstico de cor pulmonale.
1689
Outros
Historia ano a ano
Cor pulmonale
Diagnóstico
A causa principal do fallo cardíaco dereito non é a disfunción da vasculatura ou o parénquima pulmonar, senón o fallo cardíaco esquerdo. Por iso é importante avaliar a posible disfunción do ventrículo esquerdo nun paciente con síntomas de fallo cardíaco dereito. Varios exames son de utilidade para o diagnóstico de cor pulmonale:
Tratamento
A eliminación da causa é a intervención máis importante. No embolismo pulmonar, apélase á trombolise (disolución enzimática do coágulo sanguíneo), en particular se hai trastornos do ventrículo dereito. Na DPOC, a terapia con osíxeno a longa duración pode mellorar o cor pulmonale.
Helen Wang
Como numismática
En 1991, Wang ingresou no Museo Británico como axudante de Joe Cribb na sección asiática do Departamento de Moedas e Medallas, e en 1993 empezou a encargarse da sección de moeda da Asia Oriental. Os seus traballos alí están relacionados principalmente coas coleccións das que é responsable e tamén sobre a historia da colección e o desenvolvemento do seu ámbito, en particular a numismática de Asia Oriental e a da Ruta da Seda, as coleccións de Sir Aurel Steine os artigos téxtiles utilizados como diñeiro.
Foi co-secretaria honoraria da Royal Numismatic Society entre 2011 e 2016, e vicepresidenta en 2018. Tamén é membro honorario do equipo editorial de Zhongguo Qianbi "中国钱币" ("China numismática"), a revista da Sociedade Numismática Chinesa.
Cor pulmonale
Tratamento
O edema require diuréticos (reducindo o uso excesivo do corazón), ás veces nitratos para mellorar o fluxo sanguíneo, inhibidores da fosfodiesterase, como sildenafil e tadalafil, e ocasionalmente fármacos inotropos para mellorar a contractilidade do corazón.
Helen Wang
Como numismática
En 2016, Wang foi elixida membro da Asociación Internacional para o Estudo dos Téxtiles da Ruta da Seda (IASSRT). Desde 2017, fai divulgación de numismática chinesa a través do blog "Chinese Money Matters".
Cor pulmonale
Tratamento
Outros medicamentos axudan a mellorar a hipertensión pulmonar, tales como a prostaciclina ou os seus análogos. Así mesmo, prescribíronse anticoagulantes e bloqueadores das canles de calcio para as etapas iniciais do trastorno.
Helen Wang
Como tradutora
As primeiras publicacións de traducións literarias de Wang producíronse no inicio da década de 1990; tratábase de contos e ensaios de Yu Hua, de Zhang Chengzhi, de Ma Yuan, de Du Ma e de Zhang Langlang. Logo dun descanso na súa vida profesional, regresou á tradución na década de 2010, traducindo máis relatos, ensaios e contos infantís.
Ademais, Wang colabora con entidades como o Club do Libro de Ficción da China (con Nicky Harman), co portal Paper Republic  e coa iniciativa Global Literature in Libraries.
En 2016, Wang foi unha das fundadoras do grupo Chinese Books for Young Readers ("Libros chineses para Lectores Novos"), con Anna Gustafsson Chen e Minjie Chen.
Entre 2012 e 2015 foi membro do comité de dirección da Asociación de Tradutores do Reino Unido.
Wang foi xuíza de catro competicións de tradución Writing Chinese, da Universidade de Leeds.
Escolma de publicacións
Entre os abundantes traballos de investigación e divulgación de Helen Wang, pódense salientar os seguintes:
Latipedia
Latipedia é o nome dun buscador nas Wikipedias que están en linguas románicas: francés, italiano, castelán, portugués, catalán, romanés, galego, latín, occitano, piamontés, asturiano, aragonés, lombardo, siciliano, napolitano, e arromanés e que procura, á vez, en inglés.
Foi desenvolvido polo Seminario de Lingüística Informática da Universidade de Vigo.
IES de Foz
Dentro do ciclo de cociña hai o ciclo medio e o ciclo superior. O claustro está composto por 60 mestres e o departamento de hostalaría esta comprendido por 10 PT. Nestes momentos os ciclos de cociña son os máis demandados co 100% de matrículas.
Juan García
O nome de Juan García pode referirse a:
1688
Outros
Historia ano a ano
-312
O ano 312 a. C. foi un ano do calendario romano prexuliano. No Imperio romano coñecíase como o Ano do Consulado de Curvo e Mus (ou, menos frecuentemente, ano 442 Ab urbe condita).
Mortes
Historia ano a ano
EEI San Roque
A Escola de Educación Infantil San Roque é un centro público de educación infantil, situado no concello de Viveiro.
O seu enderezo é Avenida de Benito Galcerán nº 26/28. O horario lectivo é de 9:20 a 14:20. Conta con servizo de comedor e transporte. Ten unha biblioteca escolar, que conta cun moucho como mascota, que se chama Librín.
A Torre, Corvite, Abadín
A Torre é un lugar da parroquia de Corvite, no concello lugués de Abadín, na comarca da Terra Chá.
Arao papagaio
O arao papagaio ou aro de altura (Fratercula arctica) é unha ave mariña palmípede. Caracterízase polo seu peteiro triangular e moi largo e de cor vermella, amarela e azul no verán, pero que perde a cor no inverno. miniatura|esquerda|Arao papagaio
Características
É unha ave mariña pequeneira dunha lonxitude de 28–34 cm e dunha envergadura de 50–60 cm, de plumaxe negra, co peito e ventre brancos e as patas laranxas e bastante curtas.
O seu peteiro, forte e robusto, é o máis característico. Ten unha base gris azulada co extremo vermello, e presenta irisacións douradas. No inverno, porén, faise máis gris e menos rechamante.
Distribución
O seu hábitat é Europa do Norte, Islandia e o leste de Norteamérica. Ás veces achégase ata as costas de Galicia.
Etoloxía
Cría en colonias na costa, no fondo de buratos e coviñas de ata un metro, moitas veces aproveitados de tobos de coellos ou doutras aves mariñas. Nos niños deposita 1 ou 2 ovos; a femia encárgase da incubación que dura 40 días. Pasa o inverno no mar, chegando ás veces ata o Mediterráneo occidental, nesa época é cando se aproximan ás costas galegas.
Aliméntase de peixes, que complementa con crustáceos e moluscos, que capturan mergullándose no océano.
CEIP Pedro Caselles Rollán
O CEIP Pedro Caselles Rollán é un centro público de ensino primario do concello de Xove. Consta con instalacións para acoller aproximadamente 180 alumnos e alumnas. O edificio ten tres plantas nas que se reparten as diferentes aulas. Na planta baixa está o comedor, a biblioteca e tamén as aulas de educación infantil. Na segunda planta distribúense as aulas de primaria. Ocupan a terceira planta as aulas das especialidades de música, relixión e inglés. Nesta última planta tamén se atopan o laboratorio, a aula de audiovisuais e a sala de informática.
Bernoulli
Bernoulli é o nome dunha familia de matemáticos e científicos suízos do século XVII e XVIII:
Bernoulli pode tamén referirse a:
1687
Outros
Historia ano a ano
St. Jude's Children's Research Hospital
miniatura|dereita|Entrada principal O St. Jude's Children's Research Hospital (Hospital de Investigación dos Nenos de San Xudas, en galego) fundado en 1962, é unha empresa de tratamento e investigación pediátrica principal concentrada nas enfermidades catastróficas dos nenos. Localízase en Memphis, Tennessee.
Pirrol
O pirrol é un composto químico orgánico aromático e heterocíclico, formado por un anel de cinco membros coa fórmula C4H5N. Os seus derivados substituídos tamén se chaman pirrois (por exemplo, o N-metilpirrol).
Os pirrois únense formando aneis compostos máis grandes, como as porfirinas do grupo hemo, as clorinas e bacterioclorinas, clorofilas e o anel de corrina. Por exemplo, o grupo hemo fórmase a partir do porfobilinóxeno, un pirrol trisubstituído.
Propiedades
O pirrol ten unha basicidade moi baixa comparada coa das aminas máis comíns e coa doutros compostos aromáticos como a piridina. Esta diminución da basicidade atribúese á deslocalización do par de electróns non compartidos do nitróxeno do anel. A protonación do pirrol orixina a perda da súa aromaticidade e, por tanto, é termodinamicamente desfavorable.
Síntese
O pirrol prepárase industrialmente tratando o furano con amoníaco en presenza dun catalizador sólido ácido.
Outra vía sintética do pirrol consiste na descarboxilación do mucato de amonio, un sal de amonio do ácido múcico. Normalmente, este sal quéntase nun aparato de destilación con glicerol como solvente.
Pirrois substituídos
Existen moitos métodos para a síntese orgánica de derivados do pirrol. As reaccións máis comúns son a síntese de pirrois de Hantzsch, a síntese de Knorr e a síntese de Paal-Knorr. Outros métodos máis especializados son os que abreviaremos aquí.
Os reactivos iniciais para a síntese de Piloty-Robinson son dous equivalentes dun aldehido e de hidracina. O produto é un pirrol con substituíntes específicos nas posicións 3 e 4. O aldehido reacciona coa diamina dando un intermediario di-imina (R–C=N−N=C–R), no cal ao agregar ácido clorhídrico prodúcese o peche do anel e a perda de amoníaco dando o pirrol.
Unha alternativa a esta reacción é tratar primeiro o propionaldehido con hidracina e logo con cloruro de benzoílo a altas temperaturas á vez que se irradia con microondas:
Reactividade
O protón NH nos pirrois é moderadamente ácido cun pKa de 16,5. O pirrol pode ser desprotonado con bases fortes como o butil-litio ou o hidruro de sodio. O pirroluro resultante é nucleófilico. Despois, ao tratarmos esta base conxugada cun electrófilo como o ioduro de metilo dános N-metilpirrol.
miniatura|centre|700px|Estruturas que contribúen á resonancia do pirrol.
Examinar as estruturas que contribúen á resonancia do pirrol dános unha visión máis clara da reactividade deste composto. Igual ca o furano e o tiofeno, o pirrol é máis reactivo ca o benceno ante a substitución electrofilica aromática debido a que pode estabilizar a carga positiva no carbocatión intermedio.
O pirrol experimenta unha substitución electrofílica aromática predominantemente nas posicións 2 e 5. Dúas reaccións especialmente notables destinadas á produción de pirrois funcionalizados (con distintos grupos funcionais) son a reacción de Mannich e a reacción de Vilsmeier-Haack (abaixo), as cales son compatibles cunha gran variedade de substratos pirrólicos.
O pirrol tamén pode reaccionar con aldehidos para dar porfirinas. Por exemplo, o benzaldehido condensa co pirrol para dar tetrafenilporfirina. Ademais, os compostos do pirrol poden tamén participar en cicloadicións como na reacción de Diels-Alder baixo certas condicións, por exemplo, en presenza de catálise ácida (de Lewis), quentamento ou alta presión.
O pirrol tamén polimeriza en presenza de luz. Pode utilizarse un axente oxidante como o persulfato de amonio a 0 °C na escuridade, para controlar dita polimerización.
Uso comercial
O pirrol non ten unha aplicación comercial significativa, mais o N-metilpirrol é un precursor do ácido N-metilpirrolcarboxílico, o cal se usa como precursor na industria farmaceútica.
Análogos e derivados
300px|dereita|miniatura|Estrutura química do pirrol Análogos estruturais do pirrol son:
Análogos estruturais heteroatómicos dos pirrois son:
Entre os derivados do pirrol está o indol, un derivado cun anel bencénico fusionado.
Presidente de Irlanda
miniatura|dereita|120px|Bandeira do presidente de Irlanda. O presidente é o xefe de estado de Irlanda. O seu nome en lingua irlandesa é Uachtarán na hÉireann. É elixido pola poboación para un período de 7 anos, e pode reelixirse unha vez. O cargo foi criado pola constitución da Irlanda o 1937.
Esta é unha lista dos presidentes de Irlanda despois de 1937.
EEI Area
A Escola de Educación Infantil Area é un centro de enino infantil situado en Auga Doce (Faro, Viveiro), na estrada que leva ó monte de Faro.
Acolle alumnado dos dous ciclos de educación infantil, de 0 a 6 anos. Oferta un total de 40 prazas. O horario é de 08:30 h. a 19:00 h. Conta con servizo de comedor e transporte. Para os máis cativos hai servizo de berce e lavandería, ademais do transporte e comedor.
Nos meses de verán e períodos de vacacións este centro estará aberto previa solicitude e cun mínimo de 10 alumn@s.
Pink Music Fest
O lema do festival é "O festival dos éxitos" (Фестивал хитова).
Formato
A primeira edición organizouse dos noites, o 28 e o 29 de abril de 2014. A maioría dos cantores son de City Recors, selo discográfico pertencente a RTV Pink. Os presentadores da primeira edición foron Vlada Stanojević e Nina Radulović Lečić.
Cesare Ripa
miniatura|dereita|150px|Alegoría da Dignidade. Cesare Ripa, nado en Perugia en 1555 e finado probablemente en Roma en 1622, autor italiano do século XVI, estudoso afeccionado da arte e autor de Iconoloxía (Iconologia overo Descrittione dell'Imagini universali) (Roma, 1593), libro de emblemas moi influente no seu tempo.
Biografía
De neno Cesare Ripa entra na corte do cardeal Anton Maria Salviati coa función de escudeiro. Membro da Academia dei Filomati e Intronati de Siena (empresas académicas dedicadas ó estudo de obras literarias clásicas e antigas moedas), que tería contactos coa Accademia degli Incitati en Roma, onde viviu entre 1611 e 1620.
Éter (mitoloxía)
miniatura|200px|Éter loitando contra un xigante na [[Xigantomaquia (relevo no altar de Pérgamo)]]
Na mitoloxía grega, Éter era unha das deidades primoriais, personificación do ceo superior, onde a luz do sol é máis limpa que no ceo máis próximo á terra. É dicir, Éter sería o espazo situado por riba do ceo que vemos: segundo os Himnos homéricos, Helios (o Sol) habita no Éter, e tamén os Ventos soplan desde este lugar. Debe diferenciarse a Éter (esa rexión superior do ceo) do ceo propiamente dito, personificado en Urano.
Considérase fillo de Érebo (a Escuridade) e Nicte (ou Nix, a Noite), e irmán de Hémera (a luz do Día).
Outras tradicións, como recolle Hixino no prólogo ás súas Fábulas, narran que Éter se uniu a Hémera (o Día), e que de aí naceron Xea (a Terra), Urano (o Ceo) e Ponto (o Mar). Tamén naceron desta unión diferentes conceptos abstractos, que foron personificados na mitoloxía: a Dolor, o Pesar, a Ira, a Astucia, a Mentira, o Xuramento, a Vinganza, o Esquecemento, a Covardía, o Medo, o Incesto, etc. E finalmente, tamén diferentes titáns (como Océano, Temis, Hiperión), e outros moitos personaxes mitolóxicos, como o Tártaro, os Ciclopes e os Hecatonquiros, Atlas, etc.
Segundo Cicerón, Éter era o pai de Xúpiter e de Urano (Grimal).
Progreso e Democracia Moderna
Progreso e Democracia Moderna (en francés: Progrès et Démocratie Moderne, PDM) foi un grupo político centrista francés da Asemblea Nacional vixente durante a III, IV e V Repúblicas.
Tiña 41 deputados en 1967 e 33 en 1968. Entre as súas figuras máis destacadas estaban Jacques Duhamel, René Pleven, Michel Durafour, Eugène Claudius-Petit ou Jacques Barrot.
Caitlyn Jenner
Caitlyn Marie Jenner, nada como William Bruce Jenner en Mount Kisco (Nova York) o 28 de outubro de 1949 é unha personalidade televisiva e decatleta retirada estadounidense.
Jenner foi xogador de fútbol americano universitario cos Graceland Yellowjackets antes de sufrir unha ferida no xeonllo que requiriu cirurxía. Convencido polo adestrador do decatleta Jack Parker, L. D. Weldon, que probase o décatlon, Jenner gañou a proba nos Xogos Olímpicos de Montreal de 1976, establecen tres sucesivos récords mundiais e gañando fama como "heroe de todos os estadounidenses". Tras recibir o título non oficial de "mellor atleta do mundo", Jenner estableceu unha carreira na televisión, no cinema, na escritura, nas carreiras automobilísticas, nos negocios e como modelo de portada de Playgirl.
Primeiros anos
Caitlyn Marie Jenner naceu como William Bruce Jenner en 1949, filla de Esther Ruth (de solteira McGuire) e William Hugh Jenner. O seu pai era arboricultor. Ten ascendencia inglesa, escocesa, irlandesa, neerlandesa e galesa. O seu irmán máis novo, Burt, faleceu nun accidente de coche en Canton, Connecticut, o 30 de novembro de 1976, pouco despois do triunfo de Jenner nos Xogos Olímpicos. De nena, Jenner foi diagnosticada con dislexia.
Jenner asistiu ao Sleepy Hollow High School de Sleepy Hollow, Nova York e ao Newtown High School de Newtown, Connecticut, graduándose en 1968. Jenner obtivo unha bolsa de fútbol americano e estudou no Graceland College en Lamoni, Iowa, mais foi obrigada a deixar o deporte a causa dunha lesión no xeonllo. Recoñecendo o potencial de Jenner, o adestrador L. D. Weldon suxeriu a Jenner que se cambiase ao décatlon. En 1970, Jenner acabou quinto no seu debut no décatlon nos Drake Relays de Des Moines, Iowa. Jenner graduouse de Graceland en 1973 cun grao en educación física.
Carreira deportiva
miniatura|Jenner nos Xogos Panamericanos de 1975 Jenner foi o campión estadounidense masculino de décatlon en 1974 e aparecu na portada da revita Track & Field News en agosto de 1974. Mentres estaba de xira en 1975, gañou o campionato francés e a medalla de ouro nos Xogos Panamericanos de 1975, logrando o récord do torneo con 8045 puntos. Isto foi seguido por novos récords de 8524 puntos no triangular U.S.A./U.R.S.S./Polonia de Eugene, Oregón, o 9-10 de agosto de 1975, rompendo o récord de Avilov, e 8538 puntos no torneo estadounidense, tamén en Eugene.
Éter (homónimos)
Éter pode referirse a:
Caitlyn Jenner
Carreira deportiva
Nos Xogos Olímpicos de 1976 en Montreal, Jenner logrou cinco marcas persoais no primeiro día da proba de décatlon, aínda que quedou segundo por detrás de Guido Kratschmer, da República Federal Alemá. Na proba final dos 1500 metros, Jenner tamén estableceu unha nova marca persoal e gañou a medalla de ouro cun novo récord mundial de 8618 puntos.
Despois dos Xogos
Tralo éxito olímpico, Jenner considerou que podía capitalizalo cun status de celebridade semellante ao de Johnny Weissmuller e Sonja Henie, que se converteran en estrelas de cinema tralas súas medallas de ouro. O axente de Jenner, George Wallach, indicou que foi considerado para o papel de Superman, que finalmente foi para Christopher Reeve.
Jenner apareceu na portada do 9 de agosto de 1976 da revista Sports Illustrated, o número de febreiro de 1979 de Gentleman's Quarterly, e na portada de Playgirl. Tamén foi seleccionado polos Kansas City Kings co número 139 do draft de 1977 a pesar de que non xogara ao baloncesto dende o instituto. A campaña publicitaria foi organizada polo presidente do equipo Joe Axelson para burlarse das afirmacións dos Kansas City Chiefs de que planeaban seleccionar "o mellor atleta dispoñible" no National Football League Draft. Jenner foi presentado cun xersei co número 8618, o resultado da proba olímpica, mais nunca apareceu como xogador dos Kings.
Carreira como actor
A comedia Can't Stop the Music (1980) foi a única estrea cinematográfica de Jenner ata 2011. Jenner tivo tamén algún éxito na súa carreira televisiva, protagonizando os telefilmes The Golden Moment: An Olympic Love Story (1980) e Grambling's White Tiger (1981). Durante a tempada 1981-1982, Jenner foi un membro semirregular do elenco da serie policíaca CHiPs como o oficial Steve McLeish, substituíndo a Erik Estrada, que estaba nunha loita contractual con NBC e MGM.
En 2011, Jenner apareceu na comedia de Adam Sandler Jack and Jill nunha escena con Al Pacino. Igual que Can't Stop the Music, o filme gañou o premio Razzie ao peor filme.
En setembro de 2016, Jenner apareceu como ela mesma nunha secuencia onírica da serie Transparent.
Carreira no motor
Jenner tivo éxito no automobilismo no IMSA Camel GT series (International Motor Sports Association) na década de 1980. A súa primeira vitoria foi nas 12 horas de Sebring de 1986 con Scott Pruett como compañeiro.
Transexualidade
Nunha entrevista con Diane Sawyer en 20/20 en abril de 2015, Jenner mostrouse como muller transexual, dicindo que loitara coa disforia de xénero dende a súa mocidade e que "son unha muller". Jenner vestiuse de muller durante moitos anos e tomou terapia hormonal substitutiva, mais parou despois de que a súa relación con Kris Kardashian se volvese máis seria, e acabando en matrimonio en 1991. Jenner conta que tiña permiso para explorar a súa identidade de xénero nas súas viaxes, mais non cando estaba a parella xunta, e que non saber cal era o mellor xeito de falar do asunto contribuíu á deterioración do matrimonio de vinte e tres anos, que acabou formalmente en 2015.
Jenner someteuse a cirurxía estética e completou a cirurxía de reasignación sexual en xaneiro de 2017. Jenner dixo que nunca se sentiu atraída polos varóns, e que tendo en mente a dificultade da xente para entender as diferenzas entre orientación sexual e identidade de xénero, identificarase polo momento como asexual.
Vida persoal
Antes da súa transición de xénero, Jenner estivo casada en tres ocasións. En primeiro lugar con Chrystie Scott (de solteira Crownover) entre 1972 e 1981. Teñen un fillo, Burton "Burt" Jenner, e unha filla, Cassandra "Casey" Marino (de solteira Jenner). O proceso de divorcio entre Jenner e Scott finalizou a primeira semana de xaneiro de 1981.
O 21 de abril de 1991, Jenner casou con Kris Kardashian (de solteira Houghton) despois dunha relación de cinco meses. Xuntos tiveron dúas fillas, Kendall e Kylie Jenner. A parella anunciou a súa separación en outubro de 2013, aínda que realmente se separaran en xuño. Kris solicitou o divorcio en setembro de 2014 alegando diferenzas irreconciliables. O proceso de divorcio acabou en decembro de 2014 e foi efectivo o 23 de marzo de 2015.
1686
Outros
Historia ano a ano
Árbore do amor
A árbore do amor (Cercis siliquastrum) é unha árbore da familia das papilionáceas.
Carmen García Amo
Carmen García Amo, nada en Torrecilla de la Orden (Valladolid) o 11 de xuño de 1905 e finada en Madrid en 1995, foi unha química e farmacéutica.
Traxectoria
Estudou Química na Universidade de Santiago de Compostela e licenciouse en 1927. Trasladouse a Madrid e ingresou no Laboratorio de Investigaciones Físicas, e asistiu ás clases prácticas de Química-Física, Electroquímica e Electroanálise baixo a dirección de Enrique Moles. Despois traballou na Sección de Electroquímica, dirixida por Julio  Guzmán, con quen traballou até 1932 na busca de metais baratos para substituír ao platino en electroanálise, e onde coincidirá con María Patrocinio Armesto. Neste tempo tamén impartiu clases na Residencia de Señoritas.
Tras a guerra civil foi depurada como docente até 1942, ano no que obtivo a licenciatura de Farmacia. En 1949 comezou a tese doutoral no Departamento de Bioquímica da Facultade de Farmacia de Madrid, baixo a dirección de Ángel Santos Ruiz con quen iniciou unha liña de investigación sobre estudos metabólicos do zinc. Foi responsable da sección de radioactividade do Instituto Español de Fisiología y Bioquímica do CSIC.
Foi socia da SEFQ desde 1929, e da Sociedad Española de Bioquímica (hoxe  Sociedad Española de Bioquímica y Biología Molecular SEBBM).
IES Perdouro
O Instituto de Ensino Secundario Perdouro é un centro educativo público situado en Burela que imparte ensino de Educación Secundaria Obrigatoria (ESO), Bacharelato e Ciclos Formativos de Grao Medio e Superior, e Formación Profesional Básica de Fabricación e Montaxe e de Administración e Servizos. Para o curso 2022-23, ofertan o Ciclo Superior de Mecatrónica industrial. Ademais, desenvolve o programa CUALE para a formación complementaria en linguas estranxeiras, co que obter o nivel B1 de portugués.
Depende da Consellería de Educación da Xunta de Galicia.
Historia
A mediados dos anos 70, os estudantes de Burela que remataban a súa Educación Xeral Básica, tiñan que moverse a outras localidades se querían continuar a súa formación; ben sexa a relativa pouca distancia (Ribadeo, Mondoñedo ou Viveiro) ou ben máis lonxe, como Lugo ou A Coruña. En 1973, o Ministerio de Educación e Ciencia deu os primeiros pasos, solicitando ao entón Concello de Cervo a cesión de terreos para construír en Burela un Centro de Bacharelato Unificado e Polivalente. Houbo varias ofertas da veciñanza para vender leiras destinadas á construción deste Centro, e dunha Escola de Formación Profesional. O 12 de marzo de 1975, o Pleno do Concello aprobou a adquisición dunhas leiras na zona de Os Matos, ás aforas do pobo. En 1978, publicouse o Real Decreto 2045/1978, de 29 de xuño, que poñía en marcha este Centro Nacional de Formación Profesional.
A inauguración foi o 7 de outubro de 1978, que sería recollida polo diario El Progreso ao día seguinte: esquerda|miniatura|Entrada principal.
Nos anos 80, foi concedida ao centro a Rama de Peiteado e Estética. Tamén foi creado a comezos do curso 1986-1987, o Consello Escolar, con representantes da comunidade docente e non docente, alumnado, proxenitores e o Concello; nel, informouse do acordo dos directores dos centros de FP de Viveiro, Burela, Foz e Ribadeo, para a creación da revista gratuíta bimensual Formación Profesional da Mariña, cuxo primeiro número foi realizado integramente no por entón chamado Instituto de Formación Profesional de Burela. A partir do curso 1987-1988, o centro contaba tamén cunha emisora de radio.
A comezos dos anos 90, entraba en vigor a nova lei educativa: a LOXSE. Con ela, o centro comezaría a ofertar a ESO, Bacharelato e os Ciclos Formativos de Grao Medio e Superior. No curso 1996-1997, o Consello Escolar propón o actual nome: IES Perdouro. Dous cursos despois, incorpórase o Primeiro Ciclo (1º e 2º) da ESO, para o que o centro empregou temporalmente parte das instalacións do Colexio Público Vista Alegre.
En 2016, fixéronse obras de ampliación no centro para implantar a FP Básica.
Nordeste de Inglaterra
miniatura|300px|Localización de North East England O Nordeste de Inglaterra (en inglés, North East England) é unha das nove rexións de Inglaterra. Comprende os condados de Northumberland, Durham, Tyne and Wear e un anaco da parte norte de North Yorkshire (que recibe o nome de Tees Valley). Segundo o censo do 2001 conta cunha poboación de 2.515.442 habitantes distribuídos nunha área de 8.592 quilómetros cadrados, sendo a principal cidade da rexión Newcastle upon Tyne. Outras cidades de importancia son Gateshead, Sunderland, South Shields, Durham, Middlesbrough, Stockton-on-Tees, Hartlepool e Darlington.
IES Perdouro
Proxectos
dereita|miniatura|Edificio onde se imparte o Ciclo de Mecanizado. O centro realizou varias edicións de Encontros de Banda Deseñada, nos que se organizaron concursos.
Entre as actividades solidarias levadas a cabo polo centro, destacan as seguintes:
Teatro
miniatura|dereita|210px|Teatro romano de [[Orange (Francia).]] miniatura|dereita|210px|Teatro de [[monicreques.]] miniatura|dereita|210px|Interior do [[Teatro Colón de Buenos Aires|Teatro Colón de Bos Aires.]]
Nordeste de Inglaterra
Nesta rexión, preto da cidade de Gateshead, sitúase a emblemática escultura do Anxo do Norte (Angel of the North).
Teatro
O teatro é un espectáculo baseado na representación da conduta do ser humano. Esta conduta representada, chamada actuación, é realizada por actores.
Por extensión tamén se chama teatro ao edificio onde se realizan representacións teatrais e espectáculos afíns, así como ao repertorio (conxunto de creacións teatrais que se consideran propias dun autor: "o teatro de Vidal Bolaño"), época ("o teatro das Irmandades da Fala) ou país ("o teatro francés").
O termo provén do grego theatron, nome que recibían as bancadas en forma de hemiciclo desde onde os espectadores contemplaban as representacións teatrais nos anfiteatros gregos. Theatron viría a ser, logo, o "lugar desde onde se mira". Posteriormente pasou a designar tamén ó espectáculo mesmo e ó lugar destinado a tales espectáculos.
En 1961, o Instituto Internacional do Teatro proclamou o día 27 de marzo como o Día Mundial do Teatro, conmemorando o día no que se inaugurou en París o festival Teatro das Nacións.
Orixe
Existen varias teorías sobre a orixe do teatro. Segundo Oscar G. Brockett, ningunha delas pode ser comprobada, pois existen poucas evidencias e mais especulacións. Antropólogos de finais do século XIX e comezos do XX, elaboraron a hipótese de que este xurdiría a partir dos rituais primitivos. Outra hipótese sería o xurdimento a partir do relato de historias, ou se desenvolvería a partir de danzas, xogos ou imitacións. Os rituais na historia da humanidade comezan arredor dos 80 mil anos a.C.
O primeiro evento con diálogos rexistrado foi unha presentación anual de pezas sagradas no Antigo Exipto do mito de Osiris e Isis, contra o 2500 a.C., que conta a historia da morte e resurrección de Osiris e a coroación de Horus. A palabra "teatro" e o concepto de teatro, como algo independente da relixión, xurdiu na Grecia de Pisístrato (560-510 a.C.), tirano ateniense que estableceu unha dinámica de produción para a traxedia e que posibilitou o desenvolvemento das especificidades desa modalidade. As representacións máis coñecidas viñeron dos antigos gregos a partir do século V a.C. con autores como Esquilo, Sófocles e Eurípides. A primeira obra crítica sobre a literatura e o teatro é Poética (330 a.C.) de Aristóteles.
Aristóteles afirma que a traxedia xurdiu das improvisacións feitas polos xefes dos ditirambos, un himno cantado e bailado en honra de Dioniso, o deus grego da fertilidade e do viño. O ditirambo, como describe Brockett, probabelmente consistía nunha historia improvisada cantada polo líder do coro e un refrán tradicional, cantado polo coro. Este foi transformado nunha "composición literaria" por Arion (625-585 a.C.), o primeiro que rexistrou por escrito ditirambos e os titulou.
As formas teatrais orientais rexistráronse arredor do ano 1000, co drama sánscrito do antigo teatro hindú. O que se podería considerar como teatro chinés tamén data da mesma época, mentres que as formas teatrais xaponesas (kabuki, nô e kyogen) están rexistradas dende o século XVII.
Trazos distintivos do xénero dramático
Kurt Spang propón no seu traballo ''El drama. Teoría y comentario'' (1998) unha listaxe de sete trazos que delimitarían o terreo do texto dramático fronte aos outros xéneros:
Estrutura da obra teatral
A practica formal que o autor desenvolve partindo dos seus coñecementos da teoría dramatúrxica compoñerá necesariamente a estrutura da obra que estea a crear. O autor, ó compo-la obra, atendendo á tradición dramatúrxica, ás pautas xenéricas, desenvolve primeiramente unha práctica formal: compón un texto que, como modelo, está sempre en revisión teórica.
A obra articularase en tres actos procurando unha progresiva incorporación do espectador mediante a creación de intriga. Dúas son as estruturas posibles:
A obra artella unha imaxe similar ó mundo exterior, ó que debe axustarse. Non hai linealidade argumental pois a obra está composta por fragmentos. Sempre hai un significado xeral, inda que aberto a diferentes interpretacións, consecuencia das múltiplas rupturas (acción, tempo, espazo), rupturas que afectan especialmente ós personaxes.
IES Perdouro
Proxectos
A biblioteca do centro é unha das colaboradoras na Microrrede A Mariña, un proxecto colaborativo das bibliotecas escolares da Mariña que realizan diversos proxectos comúns, como algunhas exposicións.
O centro tamén participou no documental Cancelo Gurriarán, de Kaito Estudios, dirixido por Santiago Raimundi e emitido pola Televisión de Galicia. Estaba adicado a Florencio Delgado Gurriarán, escritor ao que se lle adicou o Día das Letras Galegas de 2022.
Asociación Cultural Os Matos
En decembro de 1993, púxose en marcha a Asociación Cultural Os Matos para dinamizar as actividades extraescolares do centro. Ademais de diversas actividades culturais, puxeron en marcha a partir de 1995 o Cine-Club Os Matos, a revista Maruxía  (editada pola comunidade educativa) e a edición en 1998 do libro IES Perdouro, 20 anos de vida. Tamén destaca o Encontro Multilateral Europeo, que reuniu en Burela alumnado de Alemaña, Bélxica, Italia e España.
Teatro
Elementos lingüísticos do teatro
dereita|200px|miniatura|Entrada para unha obra teatral no [[Liceo Brigantino, 1881.]]
Xunta de Galicia (homónimos)
Xunta de Galicia é o nome de varias estruturas nas que se organizou o poder político en Galicia ao longo da súa historia:
CEIP Cervo nº 1
O CEIP Cervo nº 1 é un centro educativo público de ensino infantil e primario, situado en San Cibrao (Lieiro, Cervo).
IES Perdouro
Modelo Burela
esquerda|miniatura|Edificio 4. A localidade de Burela ten unha gran diversidade en canto á orixe dos seus habitantes, pero das súas 42 nacionalidades destaca (tras a española, obviamente), a poboación procedente da República de Cabo Verde.
CEIP Cervo nº 1
Ten xornada de mañá cun horario de 9:30 a 14:30. Tamén conta cun servizo de comedor xestionado pola Xunta de Galicia e servizo de biblioteca polas tardes, agás os luns. A ANPA tamén ofrece unha serie de actividades para aquelas familias que precisen deste servizo para os seus fillos /as, desta maneira as familias poden compatibilizar o seu traballo co coidado dos seus fillos/as.
IES Perdouro
Modelo Burela
Dende 2008 inicia no centro o Modelo Burela,  primeiro proxecto de planificación lingüística aprobado por unanimidade nunha vila galega e orientado á comunidade procedente de Cabo Verde, impulsado por profesores como Bernardo Penabade ou Karina Parga. Desde 2012 coordina en Radio Burela o programa radiofónico Proxecto Neo,    centrado nas experiencias de persoas neofalantes do idioma galego. O programa reemítese posteriormente en dúas radios comunitarias: Cuac FM e Rádio Filispim.
A experiencia do centro en radio permitiu que gañasen premios relacionados con este medio de comunicación, como o concurso Educación sen fronteiras, ou a fase autonómica do certame radiofónico O galego na onda.
Teatro
O diálogo
É ‘acción falada’, os personaxes existen a través da palabra. As súas características son:
IES Perdouro
Modelo Burela
En 2011, gravouse unha longametraxe-documental no centro sobre o Modelo Burela, dirixido por Matías Nicieza, con guión do profesor Bernardo Penabade. En 2022, o primeiro capítulo do documental Aquí medra a lingua o realizado polo Consello da Cultura Galega, está adicado ao Modelo Burela.
O 14 de marzo de 2023, celebrouse na Biblioteca do IES Perdouro o I Día da Literatura Caboverdiana, coa lectura continuada do libro Chiquinho de Baltasar Lopes da Silva, escrita en crioulo caboverdiano. Na lectura participou boa parte do persoal do centro (docente e non docente, alumnado e familias), ademais de personalidades da cultura local, e da política como o Alcalde de Burela Alfredo Llano; ou o Diputado Nacional para a Diáspora de Cabo Verde, Francisco Pereira.
Teatro
O diálogo
Pénsese en Noite de trunfo, de Leandro Carré Alvarellos. Consiste nun coloquio matrimonial no cal se manifesta a miseria vital dun autor de teatro.
IES Perdouro
Modelo Burela
O modelo recibiu varios premios:
Teatro
O monólogo
Discurso do personaxe que non espera resposta. Non existe intercambio verbal. A acción interrómpese e transporta ó mundo interior dos personaxes.
IES Perdouro
Modelo Burela
Outra iniciativa para favorecer a integración desta comunidade foi impartir clases para docentes sobre lingua e cultura de Cabo Verde.
Teatro
O monólogo
Un exemplo é Recordos d’un vello gaiteiro, de Alfredo Fernández.
O soliloquio
Forma singular de monólogo que debería aplicarse ás obras construídas sobre un só personaxe, ofrecendo unha soa dimensión da realidade que se irá poboando de acción, feitos, ou personaxes que flúen do interior da única forza actuante que se encontra sobre a escena.
O transcendente desta forma dramática é a análise que de si mesmo pode face-lo personaxe e a renuncia a toda acción que non xurda das súas lembranzas. Un personaxe que vai dando vida a todo aquilo que, posiblemente, xa non a teña. Estamos ante a palabra, único elemento, que mantén en pé ó personaxe.
Á parte
Unha forma de monólogo. Ó personaxe escápanselle unhas poucas frases (só oídas polos espectadores) ou achégase ó proscenio, para con disimulo, comunicar ós espectadores o que pensa sobre algo dito ou sobre algún personaxe. Con esta técnica rómpese a separación natural entre a sala e a escena. Tivo moito éxito nos teatros do século de ouro.
Compoñentes sígnicos da representación
O espectador dunha obra de teatro vive unha ilusión ó ver na escena uns feitos expresados por medio do xesto e das palabras. É a escena como espazo de representación.
Na construción escénica combínanse variadas ordes artificiais: pintura, escultura e arquitectura fundíndose significativamente para potencia-lo espectáculo, mais hai que sumar outras manifestacións:
IES Perdouro
Actividades complementarias
O alumnado do IES Perdouro participa de forma periódica en distintos torneos, como:
Punjab
miniatura|200px|Punjab O Punjab (tamén grafado Penjab - ou Panjâb ou Pendjab) é un amplo territorio habitado tradicionalmente polo pobo punjabi, repartido desde 1947 entre a India e o Paquistán e que abrangue a rexión de Punjab e partes do Territorio da Capital Islamabad e de Azad Caxemira en Paquistán e o estado de Punjab, Chandigarh e partes de Haryana, Himachal Pradesh e Jammu na India.
Nome
Panjâb significa «(país dos) cinco ríos» (do persa Panj "cinco", a mesma raíz que se observa no grego penta + ab "agua"), que son: o Beas, o Chenab, o Jhelum, o Ravi e máis o río Sutlej. Os cinco ríos, agora divididos entre a India e o Paquistán, únense para formar o Panjnad, que se une ao Indo.
Desta rexión asiática procede o pobo xitano. miniatura|esquerda|275px|Val do río Sutlej ca. 1857.
Xeografía
A maior parte do Punjab é unha chaira aluvial, que no norte está delimitada por cadeas montañosas. A pesar do seu clima predominantemente seco, é unha rica zona agrícola, mercé as obras de irrigación que posúe, feitas posíbeis grazas aos ríos que a atravesan. As temperaturas do territorio son extremadas ao longo do territorio e oscilan entre -20 °C e 40 °C, pero nos meses do verán poden alcanzarse os 47 °C.
Poboación
En total Paquistán habitan uns 70 millóns de punjabis, maioritarimante musulmáns, e na India viven uns 39 millóns, maioritariamente sikhs e hinduístas.
miniatura|dereita|275px|O Templo de Ouro en Amritsar
Vanguardia Gallega
Historia e características
Subtitulado Diario de la República, apareceu o 6 de outubro de 1931. Fundado polos irmáns Juan Antonio e Evaristo Correa Calderón, estaba dirixido por Juan Antonio Correa Calderón. Foi un dos poucos periódicos verdadeiramente republicanos, liberais e laicos e situábase politicamente nunha posición de centro, próximo ao Partido Galeguista. Contou entre os seus colaboradores con Alexandre Bóveda, Víctor Casas, Ramón Otero Pedrayo, Valentín Paz-Andrade, Luís Pimentel, Juan Rof Codina, Castelao e Ramón Suárez Picallo. Concedeulle bastante espazo aos temas culturais e educativos e aos problemas económicos do campo galego. Cesou a súa publicación o 28 de maio de 1933.
Laxe (construción)
Unha laxe (tamén chamada placa) é un elemento estrutural horizontal dunha edificación cunha superficie moito maior que o seu espesor (isto é, un tipo de lámina).
1684
Outros
Historia ano a ano
Laxe (construción)
A laxe é responsábel de transmitir as accións que nela chegan para as vigas que a sustentan (se as houber), e destas para os piares aínda que tamén se constrúen laxes apoiadas directamente sobre piares. Outra característica que diferencia as laxes doutros elementos estruturais planos é que a carga que nela actúa é perpendicular ao seu plano medio.
Verba volant scripta manent
miniatura|Pergamiño municipal do ano 1326 do Arquivo Histórico da cidade de Barcelona. Verba volant scripta manent é unha locución latina que significa literalmente "as palabras voan, os escritos permanecen". Esta máxima aconsella prudencia en circunstancias onde poñer algo por escrito podería ser comprometedor e prexudicial nun futuro, sobre todo en asuntos de especial gravidade. Suxire que o que se escribe débese pensar dúas veces, pero tamén que non debemos confiar naquilo que non foi posto nun papel. Resáltase nela a fugacidade das palabras, que se esquecen, fronte á permanencia das cousas escritas.
Esta cita semella estar tomada dun discurso de Caio Tito ao senado romano.
Segundo Alberto Manguel no seu libro, esta frase antes significaba xustamente o contrario: louvaba á palabra dita en voz alta, que está viva, en comparación coa silenciosa palabra sobre a páxina, que está inmóbil, morta.
José María Castro Bolaño
José María Castro Bolaño, nado en Ladra (Vilalba) en 1803 e finado en Lugo en 1876, foi un avogado, político e xornalista galego.
Traxectoria
Fixo os seus primeiros estudos no Colexio da Latinidade de Viveiro e despois trasladouse a Santiago de Compostela, onde se graduou en Dereito en 1826. Exerceu a avogacía en Viveiro e despois marchou a Lugo, onde foi deputado provincial e vicepresidente do Consello provincial. Foi director de El Correo de Lugo, no que colaborou con artigos de carácter xurídico e tamén colaborou en La Aurora del Miño, El Eco de Galicia e Revista Jurídica de Galicia.
Toar, San Breixo de Parga, Guitiriz
Toar é un lugar da parroquia de San Breixo de Parga no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 17 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 9 homes e 8 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 14 habitantes.
Aurora Gil
Aurora Gil, nada na Coruña en 1919 e finada na mesma cidade o 19 de setembro de 2008, foi unha pintora, autora e modelo de calendarios e pósters publicitarios durante o século XX.
Traxectoria
Trasladouse a México a principios de 1920. Estudou debuxo na Escola Superior de Belas Artes de Sany Jordi en Barcelona, con Salvador Dalí e Pablo Picasso. Entre 1954 e 1957 traballou para a compañía Imprenta Galas de México, unha editorial dedicada a deseñar e fabricar calendarios, sendo unha das catro únicas mulleres que lograron traballar para esta firma. Foi rexeitada no seu primeiro intento de colaborar na imprenta, con todo, cando Santiago Galas viu o seu traballo contratouna inmediatamente.
Ser pintora de calendarios implicaba reducir a paleta de cores empregadas para lograr impresións de calidade en papel. Entre as obras que os clientes lle solicitaban destacan escenas prehispánicas, nenos xogando e mulleres pousando, sorrindo ou saudando de forma suxestiva.
Na editorial traballou en deseños de calendarios, pósters e cromos xunto a autores de renome como José Bribiesca para quen mesmo pousou nalgunhas fotografías, Eduardo Cataño e Jesús Helguera. Despois de 3 anos de colaborar con Galas dedicouse a ensinar pintura e pintar retratos en Cidade de México,
En 1996 a editorial Galas de México pasou a ser parte do Grupo Carso, propiedade do empresario Carlos Slim, que cedeu varias das súas obras para ser expostas no Museo Soumaya.
Obras
A maioría das pinturas de Aurora carecían de título, pero entre as súas obras tituladas atópase Parella, óleo sobre lenzo de mediados do século XX.
Aeroporto de Melilla
O Aeroporto de Melilla é un aeroporto xestionado por Aena, que está localizado a 3 quilómetros do centro da cidade de Melilla (España). A súa situación fai deste aeroporto a entrada ao continente africano para turistas e negocios europeos. O aeroporto convértese en internacional o 30 de xullo de 2012 por anuncio da aeroliña Helitt de facer unha ruta con Casablanca (Marrocos).
Historia
O aeroporto foi inaugurado en 1969, para substituír definitivamente ao aeroporto de Tauima, poboado situado no antigo Protectorado español en Marrocos.
Comezou a operar nel, Spantax cun De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter, e máis tarde, cun De Havilland Canada DHC-7.
En 1980, Spantax foi substituída por Aviaco, filial por aquel entón de Iberia L.A.E., que utilizaría un Fokker F27.
En 1992, entraría Binter Mediterráneo, tamén filial de Iberia, que operaba con CN-235, e que máis tarde substituíu a Aviaco.
En 1995, entrou en servizo PauknAir, que operaba con BAe 146, e que rompeu co monopolio de Iberia nas operacións desde Melilla. Dita aeroliña cesaría as súas operacións en 1998.
Definitivamente, en 2001, Air Nostrum adquiriu Binter Mediterráneo, quedándose así co monopolio das rutas.
A principios de 2009, chegaron rumores de que Air Europa quería operar desde Melilla cun dos seus Embraer 195, rumores que pouco despois confirmaría a propia aeroliña.
Estatísticas
Número de pasaxeiros, operacións e carga desde o ano 2000 :
IES San Rosendo
O centro acollía as ensinanzas de gandería e agraria, de feito houbo vacas ata a década de 1970, facéndose as prácticas no que se coñece como A Granxa.
1683
Outros
Historia ano a ano
Lámina
Unha lámina (Do latín lamìna, -ae, lámina, xeralmente de metal) é un corpo que ten un espesor pequeno comparado coas outras dúas dimensións:
Fauna tomotiana
miniatura|dereita En paleontoloxía, chámase fauna tomotiana, fauna tommotiense (do Tommotiense, un dos últimos períodos do cámbrico inferior) ou pequenos fósiles con cuncha (do inglés small shelly fossils), a un conxunto de fósiles que se formaron no inicio do período cámbrico, hai por volta de 542 millóns de anos.
Os exemplares coñecidos desta fauna viviron nun período de preto de dez millóns de anos, e sucederon á fauna de Ediacara ou fauna vendiana, que se desenvolveu ao final do proterozoico, e antecederon a explosión cámbrica. .
O descubrimento destes seres de tamaño milimétrico realizouse en Siberia, e son os primeiros restos de esqueletos mineralizados que aparecen no rexistro fósil. O termo foi empregado por primeira vez no ano 1975 por Crosbie Matthews e Vladimir Missarzhevsky.
Os restos consisten en escleritos, espículas, tubos e cunchas. Moitos destes restos interprétanse como elementos de organismos maiores, e outros parecen ser cunchas individuais pertencentes a organismos de pequeno tamaño; algúns dos fósiles non parecen gardar parentesco con ningún grupo de animais modernos, polo que, ao igual que a fauna de Ediacara, parecen ser un tipo de organismos que apareceron e desapareceron do rexistro xeolóxico.
Encontráronse pequenos fósiles con cuncha en todo o planeta, existindo xacementos paleontolóxicos en Inglaterra, Australia, a Antártida, illa de Terra Nova, Canadá continental, California, México, China, Mongolia, Irán, India, Turquía, Marrocos etc.
O Carballo, San Breixo de Parga, Guitiriz
O Carballo é un lugar da parroquia de San Breixo de Parga no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 31 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 15 homes e 16 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 23 habitantes.
Juan Antonio Correa Calderón
Juan Antonio Correa Calderón, nado en Lugo en 1907 e finado na mesma cidade en 1962, foi un xornalista e escritor galego.