Xuetas
Nova clandestinidade (1545-1673)
Este período caracterízase pola redución do grupo por fuxida dos penitenciados da época anterior e pola adhesión incondicional ao catolicismo da maior parte dos que quedaron. Simultaneamente, comezáronse a estender os estatutos de limpeza de sangue nunha parte das organizacións gremiais e ordes relixiosas. A pesar de todo, persistiu un pequeno grupo remanente do gran colectivo converso mallorquín, concentrado en torno a algunhas rúas, integrante de organizacións gremiais e mercantís específicas, cunha marcada e complexa endogamia e, cunha parte significativa dos seus membros, practicando clandestinamente o xudaísmo. Nesta época, a Inquisición mallorquina deixou de actuar contra os xudaizantes, a pesar de ter indicios de prácticas prohibidas. As causas poderían ser: a participación da estrutura inquisitorial nas banderías internas mallorquinas, a aparición de novos fenómenos relixiosos como algunhas conversións ao islam e ao protestantismo, ou o control da moralidade do clero, pero sen dúbida tamén pola adopción de estratexias de protección máis eficaces por parte dos criptoxudeus, xa que os procesos inquisitoriais posteriores informan que a transmisión das prácticas relixiosas se producían no ámbito familiar cando o mozo chegaba á adolescencia e, moi frecuentemente no caso das mulleres, cando se sabía quen sería o seu marido e a súa opción relixiosa. Neste contexto, en 1632 o promotor e fiscal do tribunal mallorquino, Juan de Fontamar, enviaba un informe á Suprema Inquisición en que acusaba aos criptoxudeus mallorquinos de trinta e tres cargos, entre os cales había: a negativa a casaren con cristiáns vellos e o rexeitamento social dos que o facían; práctica do segredismo; imposición de nomes do Antigo Testamento aos fillos; identificación da tribo de orixe e a concertación de matrimonios en función deste feito; exclusión, no domicilio, da iconografía do Novo Testamento e a presenza da do Antigo; desprezo e insultos aos cristiáns; exercicio de profesións relacionadas con pesos e medidas coa fin de enganar os cristiáns; obtención de cargos dentro da igrexa para despois burlarense con impunidade; aplicación dun sistema legal propio; realización de colectas para os seus pobres; financiamento dunha sinagoga en Roma onde terían un representante; realización de reunións clandestinas; seguimento de prácticas dietéticas xudías, incluídas as do sacrificio de animais e as dos xaxúns; observancia do Sabbat; evitación dos servizos relixiosos no momento da morte; e mesmo, a realización de sacrificios rituais humanos. Sorprendentemente a Inquisición non actuou naquel momento. miniatura|Sinagoga de [[Livorno (edificada no século XVII), cidade de referencia para os criptoxudeus mallorquinos.]] Arredor de 1640, os descendentes de conversos inician un forte proceso de ascenso económico e de influencia comercial. Con anterioridade, e con algunha excepción, foran artesáns, tendeiros e distribuidores polo miúdo, pero a partir deste momento, e por causas pouco explicadas, algúns empezan destacar noutras actividades económicas: crean compañías mercantís complexas, participan do comercio exterior (chegando a controlar, nas vésperas dos procesos inquisitoriais, o 36% do total), dominan o mercado asegurador e a distribución retallista de produtos de importación. Por outra banda, as empresas e compañías son participadas, habitualmente, só por conversos e destinan parte dos seus beneficios a obras de caridade no seo da comunidade, a diferenza do resto da poboación que adoita facelo mediante obras pías á igrexa. A causa da intensa actividade económica exterior continúanse os contactos coas comunidades xudías internacionais, especialmente de Livorno, Roma, Marsella e Ámsterdan, mediante os cales os conversos teñen acceso a literatura xudaica. Sábese que Rafel Valls, líder relixioso dos conversos mallorquinos, viaxou a Alexandría e Esmirna na época do falso mesías Shabtai Zevi, aínda que se descoñece se mantivo algún contacto con el. Probablemente neste momento configúrase un sistema de estratificación social interna -aínda que tamén se afirma que procede da época xudía-, que distinguiría unha especie de aristocracia do resto do grupo, máis tarde denominados respectivamente orella alta (orella alta) e orella baixa (orella baixa), e outras distincións baseadas na relixión, a profesión e o parentesco, que acabaría configurando un tecido de alianzas, e evitacións entre apelidos, as cales teñen unha grande influencia nas prácticas endogámicas da época.