cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan Tamariz
Traxectoria
Foi discípulo e amigo de Arturo de Ascanio. Caracterízase por ser un personaxe bohemio e cómico con raíces andaluzas. A principio dos 70, funda xunto con outros compañeiros a Escuela Mágica de Madrid. Ten gran recoñecemento no mundo máxico nacional e internacional. Iniciou estudos de Ciencias Físicas e cine na universidade.
Maria João Pires
Traxectoria
É a fundadora e dirixente do Centro de Belgais para o Estudo das Artes, no concello de Castelo Branco, de cariz pedagóxico, cultural e social.
Dáctilo (zooloxía)
En zooloxía, denomínase dáctilo a dúas estruturas corporais presentes en senllos grupos de invertebrados:
Juan Tamariz
Traxectoria
Ao longo da súa carreira gañou numerosos premios (o primeiro deles foi o segundo premio no Congreso Máxico Nacional de Zaragoza en 1962). Gañou o Gran Premio no Congreso Nacional de Maxia de San Sebastián en 1972. Tamén se fixo co primeiro premio mundial de cartomaxia.
Maria João Pires
Traxectoria
Foi distinguida co Premio Pessoa no ano 1989.
Dáctilo (zooloxía)
Crustáceos
En moitos crustáceos o dáctilo é o segmento terminal do seus apéndices torácicos. En certos casos, como nos decápodos, o dáctilo, canda o propodio, forma a quela ou pinza. Nos decápodos comestíbeis, o dáctilo coñécese popularmente como uña.
Juan Tamariz
Traxectoria
Actuou en moitos programas de televisión en España, podendo destacar entre outras as súas distintas aparicións no famoso "Un, dos, tres". Tamén foi entrevistado por recoñecidos presentadores, como Buenafuente (Antena 3), Jesús Quintero (El loco de la colina, TVE1). Apareceu en Carta Blanca (TVE2) co seu propio programa.
Dáctilo (zooloxía)
Cefalópodos
Nos cefalópodos o dáctilo é a porción final dos brazos ou raxos. É estreito e, a miúdo, está caracterizado pola colocación asimétrica das ventosas e pola ausencia dunha membrana de protección dorsal.
Etimoloxía e nome científico
O termo dáctilo procede do grego antigo δάκτυλος dáktylos, "dedo". Na linguaxe científica internacional, denomínase coa súa adaptación ao latín científico, dactylus, que é tamén o nome desta estrutura en inglés, idioma que non adapta os nomes científicos latinos.
Nodo
Con nodo'' podemos referirnos a:
Juan Tamariz
Traxectoria
Ten escrito varios libros, entre os que sobresaen: La vía Magica, Los 5 puntos Mágicos, Sonata e Por Arte de Verbimagia; ademais de numerosos artigos e revistas de maxia.
Portu Zaharra
thumb|250px|Portu Zaharra.
Algortako Portu Zaharra (en castelán: Puerto Viejo de Algorta) é un barrio de pescadores do concello de Getxo, en Biscaia.
O barrio sobreviviu ao paso do tempo conservando o seu encanto. Xurdiu no século XVIII como vila de pescadores e xa no século XIX estendeuse cara ao interior formando o barrio de Algorta. Articúlase arredor de tres rúas: Kale Berria, Erribera e Portu Zaharra.
As casas de pescadores de cores alegres forman calexas desordenadas e estreitas onde hai un gran número de restaurantes e tabernas. É un lugar de encontro de getxotarras e visitantes para tomar pintxos ou dar unha volta.
Nas festas populares deste pequeno porto naceu un dos combinados máis internacionais, o kalimotxo.
Itzubaltzeta
250px|miniatura|Igrexa de San José Itzubaltzeta (en castelán: Romo) é un barrio do concello de Getxo, en Biscaia. Atópase entre os barrios de Neguri e Areeta e o concello de Leioa.
Ten a súa orixe nun empresario de apelido Romo que construíu no campo da zona as casas para os traballadores da súa empresa Itzubaltzeta.
Aínda que a maior parte do barrio pertence a Getxo, unha parte forma parte do concello de Leioa, a coñecida como Pinueta. Unha rúa, que recibe o nome de Gobelaurre en Getxo e Avenida Amaia en Leioa fai de fronteira entre ambos os concellos.
Hauru no Ugoku Shiro
Hauru no Ugoku Shiro (en xaponés ハウルの動く城) é un filme de animación en lingua xaponesa de 2004, escrita e dirixida por Hayao Miyazaki. Esta baseada na novela de Diana Wynne Jones Howl's Moving Castle.
Sinopse
Sophie ten dezaoito anos. Traballa sen descanso na tenda de sombreiros que rexentaba o seu pai antes de morrer. Nun dos seus pouco habituais paseos pola cidade, Sophie coñece ó mago Howl (Hauru no Xapón). Howl é un xove con poderes extraordinarios pero a Sophie dálle a impresión de que Howl agacha algo.
O encontro entre Sophie e Howl non pasou desapercibido para a Meiga, quen odia terriblemente a Howl. Cando Sophie volve á tenda, a Meiga, facéndose pasar por unha clienta, enfeitízaa, transformándoa nunha vella de 90 anos que non pode dicir a súa verdadeira identidade.
Sophie, vese na obriga de abandonar o seu fogar e decide entón buscar a Howl para que lle axude a romper o feitizo. Howl vive nun “castelo máxico” que ten a peculiaridade de trasladarse a vontade do seu dono. Sophie mergúllase no descoñecido, na busca do castelo ambulante, perdéndose en terras desoladas. Finalmente e case por casualidade, chega ó lugar no que se atopa a residencia de Howl. Alí coñece ó xove aprendiz de meigo, Marko, e ó encargado do mantemento do castelo, Calcifer, un demo do lume. Ó non poder revelar a súa identidade, Sophie ten que inventar algunha escusa para quedar no castelo, e consegue que a contraten como asistenta.
As Cubas, Aranga, Aranga
As Cubas é un lugar da parroquia de Aranga no concello coruñés de Aranga na Comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2009 tiña tres habitantes dous homes e unha muller).
Gustavo Gómez Rodríguez
Gustavo Gómez Rodríguez, coñecido como Pinilla, foi un político galego.
Traxectoria
Foi administrativo de Caleras de Valdeorras, a empresa de Marcelino Suárez González. No franquismo foi alcalde do Barco de Valdeorras.
Lars Onsager
Lars Onsager, nado en Oslo en 1903 e finado en 1976, foi un químico e profesor universitario estadounidense de orixe norueguesa. Foi galardonado co Premio Nobel de Química o 1968.
Traxectoria
Naceu na cidade de Oslo, capital actual de Noruega pero que naqueles momentos estaba unida ao Reino de Suecia baixo o dominio persoal de Óscar II de Suecia, pero coa súa propia Constitución e goberno.
Estudou enxeñería química no Instituto Tecnolóxico de Noruega situado na cidade de Trondheim, onde se graduou en 1925.
En 1928 viaxou a Estados Unidos para aceptar a oferta da Universidade Johns Hopkins de Baltimore para converterse en profesor de química, cargo que abandonou ao final do primeiro semestre ao observar que non tiña talento para a docencia. Posteriormente ingresou na Universidade de Brown en Providence e na Universidade Yale, onde foi profesor desde 1933 a 1972, e onde obtivo o doutoramento o 1935.
Onsager conseguiu a nacionalidade estadounidense en 1945. Morreu o 5 de outubro de 1976 na súa residencia de Coral Gables, cidade situada no estado norteamericado de Florida.
1364
Outros
Historia ano a ano
O Vilar, O Alto de Xestoso, Monfero
O Vilar é un lugar da parroquia do Alto de Xestoso no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 5 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 3 eran homes e 2 eran mulleres.
Stay (canción de Anna Odobescu)
"Stay" é unha canción da cantante moldova Anna Odobescu. Representou a Moldavia no Festival de Eurovisión 2019 en Tel Aviv, Israel.
O melodie pentru Europa 2019
A canción foi escollida na pre-selección moldova para escoller representante para o Festival de Eurovisión, O Melodie pentru Europa. A final foi o 2 de marzo de 2019 e gañou con 22 puntos, sendo a gañadora do xurado e a segunda do público.
Omán nos Xogos Olímpicos
Omán competiu por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1984, e dende entón participou en cada edición dos Xogos de Verán. O país nunca competiu nos Xogos Olímpicos de Inverno. Ningún deportista de Omán conseguiu gañar unha medalla olímpica.
O Comité Olímpico de Omán foi creado e recoñecido en 1982.
Dólar estadounidense
O dólar estadounidense (en inglés United States dollar, U.S. dollar ou, simplemente, dollar) é a moeda oficial dos Estados Unidos dende o 6 de xullo de 1785. A Reserva Federal é o órgano encargado da súa emisión. O seu símbolo é $, aínda que o código ISO 4217 para o dólar norteamericano é USD e o Fondo Monetario Internacional utiliza US$.
O dólar dos Estados Unidos tamén é utilizado noutros países como moeda oficial: Ecuador, O Salvador, as Caribe Neerlandés, as illas Turcas e Caicos, as illas Virxes Británicas e Panamá en América, Timor Oriental en Asia, Zimbabwe en África e nas antigas dependencias oceánicas das Illas Marshall, nos Estados Federados de Micronesia e na República das Palaus.
O dólar emprégase como divisa internacional e nas transaccións internacionais de ouro ou petróleo. Dos 700.000 millóns de dólares en circulación en 2004 entre a metade e os dous terzos están fóra dos Estados Unidos.
O símbolo do dólar
Existen varias versións sobre a orixe do símbolo $. A que posiblemente é a máis amplamente aceptada, segundo a Oficina de Gravado e Impresión dos Estados Unidos, é que o mesmo é o resultado da evolución da abreviatura novohispana e española Ps, que abreviaba pesos, piastras, ou pezas de oito reais. Esta teoría, derivada do estudo de manuscritos dos séculos XVIII e XIX, explica que o s pasou gradualmente a escribirse sobre o P, desenvolvendo un equivalente próximo a $. O símbolo foi amplamente usado antes da adopción do USD en 1785.
Outra é que o símbolo foi derivado de -ou inspirado por- a marca de ceca da casa da moeda colonial española da cidade. Nela atopábase a mina de Potosí, no actual país de Bolivia. Esta marca de ceca estaba composta das letras PTSI superpostas unha encima doutra, formando un símbolo moi similar ao orixinal símbolo do dólar (o dunha barra vertical: $). As moedas de oito reais de prata de España e as súas colonias eran de uso común nas colonias inglesas de Norteamérica. Gran parte desas moedas serían acuñadas na mina de Potosí. Estas, ademais, haberían ter un perfil algo elevado, xa que a mina de prata de Potosí presuntamente foi a máis grande da historia, tanto que Potosí chegou a ser durante un tempo a cidade máis grande de toda América e a súa fama era mundial naquela época.
Hoxe en día, nalgunhas ocasións, aínda se usa a variante con dúas barras verticais. Esta variante atribúese ás veces á idea de superpoñer U e S (de United States), pero parece que a mesma xa existía pola época en que a zona era colonia británica. O símbolo sería unha estilización das Columnas de Hércules que aparecían nas moedas acuñadas na Casa da Moeda de México, os reais de 8 chamados columnarios. As barras verticais serían as columnas e a S sería a banda coa lenda «Plus ultra» que as envolvía. Un selo con esta forma se estampaba sobre os lingotes de ouro e prata que viaxaban nas frotas de Indias con destino ao Tesouro Real. A versión dunha soa barra é unha simplificación do orixinal de dúas.
Para rematar, a similitude do símbolo do dólar co do sestercio (IIS, I·IS ou HS) podería facer pensar nunha orixe romana. Con todo, nos manuscritos antigos nunca aparece o símbolo do sestercio cos trazos verticais superpostos á letra S.
Moedas e billetes
O dólar divídese en 100 cents (¢). Actualmente as fraccións menores ao dólar emítense en moedas que reciben diferentes nomes: Tamén hai moedas de 50¢ e 1 dólar, pero non se empregan nas transaccións comerciais.
Hai billetes de $1, $5, $10, $20, $50 e $100. Anteriormente tamén houbo billetes de $1.000, $5.000 e $10.000.
ISBN
ISBN é a abreviatura do número internacional para a catalogación de libros (International Standard Book Number), código de 10 ou 13 díxitos que identifica biunivocamente calquera libro editado legalmente no mundo.
Formato
O ISBN consta das seguintes partes:
O ISBN vai normalmente dividido con guións e especificado nalgún ou en todos estes lugares do libro:
Historia
En 1965 W. H. Smith era o maior distribuidor en Londres que quixo poñer en funcionamento un sistema de orde nos seus novos almacéns informatizados. Asesorado polo British Publishers Association's Distribution and Methods Committee (BPADMC, Comité para a distribución e métodos da Asociación de editoriais británicas), ideouse o SBN en 1966 e aplicouse en 1967.
Contra esas datas, o Comité Técnico 46 da ISO estudou a aplicación a nivel mundial do método SBN: houbo primeiro unha reunión con representantes da UNESCO, Dinamarca, Francia, Alemaña, Éire, Holanda, Noruega, Reino Unido e EUA e logo outras dúas en Berlín e Estocolmo, xa con membros da ISO. Tras este tempo aprobouse a implantación do ISBN mediante a norma ISO 2108.
En 2015, o Publishers' International ISBN Directory (PIID, Guía ISBN Internacional de Editoriais) contiña máis de 1.100.000 editoriais de máis de 221 países e territorios. A partir do ano 2007 implantouse o sistema de ISBN con números de 13 díxitos. En España tódolos editores teñen un código asignado, e tódolos libros á venda teñen ISBN, pois só se exceptúan os gratuítos.
Evolución da produción editorial en galego
Fonte: Panorámica de la edición española de libros edicións de 2014 e 2019. Dirección General del Libro y Fomento de la Lectura. Ministerio de Cultura e Deporte. Os datos a partir do 2013 non inclúen reimpresións.
Características xerais
Como se pode comprobar, as relacións non sempre son biunívocas para as editoriais nin para os códigos (604 úsase para Edicións A Nosa Terra, AS-PG e NigraTrea), pero isto non impide que sexa un número único para cada edición dun libro. Tamén se pode observar que non teñen relación en absoluto coa localidade sede da editorial. As chamadas autoedicións ou edición de autor teñen números moi diversos. Por outra banda, as chamadas reimpresións conservan o mesmo ISBN có orixinal: dentro destas considéranse aqueles libros onde só se modificou o prezou ou menos dun 5% dos contidos. Para as reedicións, renovacións e modificacións de formato, úsase un novo ISBN. Os ISBN úsanse para edicións non perecedoiras (calendarios, axendas) e se xorden da colaboración entre dúas entidades editoras é preferible que teñan dous ISBN. En certos países é obrigatorio por lei (en España non, dende 2009). Existen países nos que hai que pagar inicialmente para conseguir un código de editorial (na zona 0-1, dende 33 dólares australianos) mentres que noutros códigos territoriais é gratuíto.
Notas técnicas
A Wikipedia identifica automaticamente a cadea ISBN que vaia seguida dun código numérico separada simplemente por un espazo. Non é necesario colocarlle un punto nin dous puntos para separala: pode verse un exemplo na bibliografía de Lorenzo Varela, onde os ISBN non están marcados con dobres corchetes.
Cóndor dos Andes
O cóndor dos Andes (Vultur gryphus) é un paxaro de América do Sur da familia Cathartidae e o único membro do xénero Vultur. Habita nas montañas dos Andes e na costa oeste de América do Sur. O cóndor dos Andes ten unha envergadura de 3,2 m
O cóndor dos Andes é un símbolo da Arxentina, Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador e o Perú e ten un papel moi importante na cultura popular e na mitoloxía dos pobos andinos.
Martha Graham
Martha Graham, nada en (Pittsburgh, Pensilvania, o 11 de maio de 1894 e finada en Manhattan, Nova York, o 1 de abril de 1991), foi unha bailarina e coreógrafa estadounidense considerada como unha das grandes pioneiras da danza contemporánea.
A súa carreira prolóngase durante setenta anos e foi a primeira bailarina en actuar na Casa Branca dos Estados Unidos, a primeira tamén en ser embaixadora cultural e en recibir o recoñecemento civil máis importante dos Estados Unidos, a Medalla da Liberdade.
Galleri
-
El Intransigente (Ribadavia)
El Intransigente foi un periódico editado en Ribadavia en 1896.
Historia e características
Subtitulado Semanario republicano, apareceu o 16 de agosto de 1896. Editábase os domingos. O administrador era José M. Rivera.
Protocolo
Protocolo pode ter varios significados:
Gran Premio de España de 1974
O Gran Premio de España de 1974 foi unha carreira de Fórmula 1 celebrada o 28 de abril de 1974 en Madrid. Foi a cuarta proba da tempada de.
Resumo da carreira
A carreira presentábase máis aberta que nunca, tres pilotos diferentes de diferentes equipos gañaran as tres primeiras carreiras e un piloto que non gañara nada, Clay Regazzoni lideraba o campionato. Niki Lauda logrou a pole por diante de Ronnie Peterson nunha sesión de clasificación interrompida por un grande accidente de Patrick Depailler. Na carreira, foi Peterson quen liderou desde a saída, cando comezou a chover. A medida que secouse a pista, os coches metéronse nos boxes para cambiar os pneumáticos.
O Ferrari de Lauda fixo a parada en 35 segundos, o que lle permitiu tomar a dianteira e xunto ó seu compañeiro Regazzoni encabezaron a carreira, foi a primeira vitoria de Niki Lauda. Arturo Merzario perdeu a oportunidade de terminar nos puntos ó golpear contra o muro cando ía cuarto. Emerson Fittipaldi mantívose terceiro logo dunha dura loita con Hans-Joachim Stuck, mentres que Jody Scheckter logrou os seus primeiros puntos.
O piloto español Jorge de Bagration, tratou de participar na carreira, pero os seus esforzos foron vítimas dun conxunto infrecuente de circunstancias, comprara un Surtees - Ford TS16 para a carreira, e foi incluído na lista de inscritos. Desafortunadamente esta lista foi extraviada polo presidente saínte da Federación española de automobilismo. Cando elaborouse unha nova lista de entrada, debido dalgúns problemas de patrocinio que Bagration estaba experimentando, foi omitido dela. A pesar disto debería ser incluído na lista de participantes. Así terminou as súas esperanzas de competir ó nivel máis alto de automobilismo.
Notas
''A menos que se indique o contrario, todos os resultados da carreira tómanse de
1365
Mortes
Historia ano a ano
A Abeleira, O Val de Xestoso, Monfero
A Abeleira é un lugar da parroquia do Val de Xestoso no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 8 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 6 eran homes e 2 eran mulleres.
Mazarico
Mazarico é o nome de varias especies de aves limícolas caracterizadas polo seu longo peteiro:
Amais, o nome de mazarico tamén designa outras aves:
Os Muíños, Artes, Ribeira
Os Muíños é un lugar da parroquia de Artes no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza.
A Augaxosa, A Muxueira, Riotorto
A Augaxosa é un lugar da parroquia da Muxueira no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2009 tiña 59 habitantes (31 homes e 28 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 73 habitantes.
Selección de hóckey a patíns masculina de Andorra
A selección de hóckey a patíns masculina de Andorra é o equipo que representa a Andorra nas competicións internacionais de hóckey a patíns organizadas polo CERH ou o CIRH en categoría masculina. Depende da Federació Andorrana de Patinatge. A súa primeira participación no Campionato do Mundo "A" tivo lugar en 1993, cando conseguiu a súa mellor clasificación (7º posto), mais na seguinte edición (1995) descendía ao segundo nivel logo de finalizar 15º (penúltimo), e non foi ata o 2002 cando conseguiu retornar á máxima competición do hóckey a patíns mundial logo de gañar o Campionato do Mundo "B", no Mundial "A" permaneceu ata o seu novo descenso no 2009. No 2010 renunciou a xogar o Mundial "B" por cuestións económicas, logo de finalizar na 16ª e última posición no Campionato do Mundo "A" de 2009 e descender ao Mundial B.
Muckle Roe
Muckle Roe (Mikla Raudey en antigo nórdico), é unha das illas Shetland, pertencentes a Escocia. De tres quilómetros de diámetro, a súa forma e circular. A súa superficie é de 18 km², cunha poboación de 104 habitantes (2001). O principal asentamento é Roesound. A illa está unida a Mainland por unha ponte sobre Roesound. A maior elevación é South Ward con case 200 metros. Na illa hai un antigo volcán durmido,
Futurama (videoxogo)
Futurama é un videoxogo en 3D baseado na serie de animación homónima Futurama. O xogo saíu para Xbox e PlayStation 2 o 12 de agosto de 2003 e usa a tecnoloxía cel shading para o aspecto gráfico. As voces dos personaxes foron dobradas polos actores de dobraxe orixinais da serie. Por outra banda, as animacións entre os diferentes niveis foron xuntadas e publicadas como un episodio no DVD do filme Futurama: The Beast with a Billion Backs.
Argumento
Mamá faise co control Planet Express e os membros da empresa, Fry, Bender, Leela e o Doutor Zoidberg deben frustrar o seu plan de controlar o universo. Cando o profesor Farnsworth vende Planet Express a Mamá, esta convértese en dona do 51% das empresas da Terra, tendo así o poder de someter e escravizar a tódolos seres humanos do planeta.
1366
Mortes
Historia ano a ano
Que Horas Ela Volta?
Que Horas Ela Volta? é un filme brasileiro de 2015 escrito e dirixido por Anna Muylaert. O filme está protagonizado por Regina Casé no papel de Val, a serventa dunha familia rica de São Paulo, e amosa as tensións que xorden logo da súa filla Jéssica se mudar á casa da familia co obxectivo de facer un exame de admisión na Universidade de São Paulo.
Foi escollido como candidato do Brasil para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 88ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Gude, Artes, Ribeira
Gude é un lugar da parroquia de Artes no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE) en 2012 tiña 52 habitantes (24 homes e 28 mulleres).
California Golden Bears
Os California Golden Bears son o equipo deportivo da Universidade de California, Berkeley. Os equipos dos Golden Bears participan nas competicións universitarias organizadas pola NCAA, e forman parte da Pacific-12 Conference, na División I. Durante a súa historia, California gañou 66 títulos en 16 deportes diferentes.
San Cibrán, Donas, Gondomar
San Cibrán é un lugar da parroquia de Donas, no concello pontevedrés de Gondomar, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2015 tiña 221 habitantes (118 homes e 103 mulleres).
Na división eclesial, constitúe un anexo pertencente á parroquia de Santa Baia de Donas. No verán ten lugar o curro de San Cibrán, un dos varios que se celebran na Serra da Groba.
País Vasco (rexión histórica)
O País Vasco (en éuscaro: Euskal Herria, en galego literalmente: Pobo Vasco ou País do éuscaro ) é unha nación con trazos culturais e históricos comúns ben definidos (entre eles a presenza da lingua vasca), pero que non representan unha unidade administrativa única.
Comprende os territorios que corresponden aproximadamente á área lingüística vasca en tempos históricos. No presente, estes territorios están divididos entre os estados español e francés, gardando niveis de autonomía moi diferentes. A unión destes territorios é defendida por sectores nacionalistas e independentistas da sociedade, e a maioría deles empregan o termo Euskal Herria en oposición ao termo Euskadi, que, segundo eles, abrangue só os territorios da Comunidade Autónoma Vasca e que é un neoloxismo utilizado no ámbito oficial que ten a súa orixe en Sabino Arana.
Este territorio ocupa unha superficie de 20.664 km² no vértice occidental dos Pireneos, no Mar Cantábrico (Golfo de Biscaia). Ten a súa propia lingua, o éuscaro (minorizada fronte ao francés e o castelán), e unha poboación de preto de tres millóns de habitantes, habitando dous millóns e medio deles no estado español e o resto no francés. Intégrano sete provincias (en éuscaro: herrialdeak): Áraba, Biscaia, Guipúscoa (País Vasco), Navarra, que conforman o Hegoalde; e Baixa Navarra, Lapurdi e Zuberoa, que conforman o Iparralde.
A lingua vasca hogano é falada habitualmente nalgunhas rexións, sobre todo en Guipúscoa, no leste de Biscaia e no terzo norte de Navarra. Noutras, o éuscaro foi substituído polo castelán e/ou polo francés. Hogano, o éuscaro ten categoría de lingua oficial na Comunidade Autónoma Vasca e na zona vascófona navarra, mais non ten recoñecemento oficial na rexión so administración francesa.
Orixe
A expresión Euskal Herria, está documentado dende o século XVI. Aparece nun texto manuscrito de Joan Pérez Lazarraga datado en 1564-1567 e na tradución da Biblia de Joannes Leizarraga publicada en 1571. Comeza a ser empregado en castelán fundamentalmente a partir de século XIX, non obstante en castelán ten sido máis frecuente historicamente a forma Vasconia.
O termo Euskal Herria aparece por primeira vez escrito en dialecto arabés no manuscrito de Lazarraga (1564). Aparece en tres distintas ocasións e en todas elas baixo a forma de Hegoalde, é dicir, sen o H, perdida segundo Mitxelena cara o século XIII e como euskal (ou neste caso euskel) e non eskual ou uskal (como no caso de Iparralde).
Deste uso xeral de "Euskal Herria" dá testemuño, entre outros moitos, Joanes Leizarraga, sacerdote protestante labortano falecido cara o ano 1605, autor da tradución vasca do Novo Testamento, publicada en 1571. Ao tratar das dificultades para atopar unha modalidade comprensible por tódolos lectores, escribe:
Esta pasaxe está no prólogo aos vascos (“Heuscalduney”), a continuación da carta bilingüe (euskara / francés) que o autor dirixe á raíña Xoana de Navarra. O mesmo nome volta a ser utilizado polo mesmo autor no mesmo ano pero esta vez separado por un guión no seu ABC edo christinoen instructionea:
A polémica do termo "Euskal Herria"
O termo é habitualmente utilizado por grupos políticos de tipo nacionalista e independentista para reivindicacións territorias e/ou soberanistas, aínda que grupos nacionalistas moi importantes e incluso maioritarios prefiren habitualmente utilizar o termo Euskadi.
Algúns autores e correntes críticas co nacionalismo vasco rexeitan o carácter político do concepto por consideralo pseudocientífico pola carga ideolóxica que comporta ou ben, nalgúns casos, limítano unicamente á súa concepción antropolóxica ou cultural, equivalente polo tanto ás formas castelás e máis antigas de «Vasconia» ou «País Vasco».
Orixe da polémica
O concepto de Euskal Herria tivo, na súa orixe, pois, unha dimensión exclusivamente cultural xa que se trata do modo no que os vascoparlantes a partir do século XVI teñen denominado historicamente aos territorios nos que se falaba a súa lingua (ou aos territorios sobre os que, aínda sen se falar o éuscaro, pertencían a territorios cunha grande impronta vascoparlante, caso da Ribera de Navarra.
Coa eclosión de nacionalismo vasco a partir de finais do século XIX e a concienciación do retroceso territorial do éuscaro que xa denunciara Miguel de Unamuno, o termo "Euskal Herria" considerado coma o territorio onde se fala o éuscaro, o pobo posuidor do éuscaro xa non podía constituír para o nacionalismo vasco o terreo da "nación vasca" e por iso, Sabino Arana, considerado fundador do nacionalismo vasco, rexeitou a denominación Euskal Herria, creando o novo termo "Euzkadi" con maior significado político, pois Arana inicialmente entendía que a súa patria (aberri) debía estar só composta por vascos xenuínos, independentemente da lingua que falaran, aínda que utilizaba habitualmente nos seus artigos o termo Euskeria (por exemplo: "Este partido nacionalista só naceu e vive para a Patria, que é Biscaia libre en Euskeria libre" ).
Arana ademais, nos seus inicios, quixo diferenciarse dos fueristas representados politicamente polos "Euskalerriacos" liderados por Fidel Sagarmina e o santanderino Ramón de la Sota (posteriormente entraría no PNV), que socialmente pretendían apropiarse do termo "Euskal Herria".
Posteriormente, algúns ideólogos nacionalistas como Arturo Campión defenderon a voz "Euskal Herria" considerándoa máis histórica e entendible que a recentemente creada "Euzkadi", defendida polos aranistas máis puristas como o tamén navarro José Agerre.
Condados de Hungría
miniatura|dereita|300px|Condados de Hungría
País Vasco (rexión histórica)
Orixe da polémica
Durante a ditadura franquista reprimíronse duramente as ideas nacionalistas, pero o termo Euskal Herria estaba permitido, ao ser o termo que os carlistas tiñan utilizado desde antes, incluso, do nacemento do nacionalismo vasco. Proba delo é a distinción que en 1973 realizaba un censor, citando a Unamuno, entre Euzkadi e Euskal Herria:
ou que o partido ultradereitista Fuerza Nueva admita Euskal Herria no canto de Euskadi.
Condados de Hungría
Hungría está subdividida en 20 rexións, 19 condados (megye) maila cidade capital: Budapest. Dentro dos condados hai 23 cidades con dereito de condado (megyei jogú város).
Comitatele Ungariei
País Vasco (rexión histórica)
Orixe da polémica
O uso político do termo Euskal Herria por unha parte do nacionalismo vasco é, de todas formas, moi recente (desde a década de 1990), hoxe en día a expresión Euskal Herria está estendida por tódolos partidos políticos nacionalistas aínda que algúns sectores (principalmente do PNV) prefiren o uso do neoloxismo Euzkadi ou Euskadi aínda cando a creación e desenvolvemento da comunidade autónoma do País Vasco, a raíz do Estatuto de Guernica, fixese que se identifique a esta con Euskadi. En calquera caso, este neoloxismo está sendo gradualmente desprazado polo termo máis antigo.
La Defensa (Ourense)
La Defensa foi un periódico editado en Ourense en 1874.
Historia e características
Apareceu o 1 de setembro de 1874. Dirixido por Rafael Caamaño Marquina, tiña como lema "Galicia ante todo, Galicia sobre todo".
País Vasco (rexión histórica)
Interpretación de Euskal Herria como nación
O concepto de Euskal Herria como nación é polémico. Ademais, algúns nacionalistas prefiren utilizar a expresión Euzkadi para denominar á nación vasca.
Os nacionalistas vascos consideran que a súa patria debe ser soberana para poder autodeterminarse e decidir o seu status político, e para moitos dos que se senten parte de dita comunidade, a súa capital sería Pamplona.
O sentimento "nacional" vasco ten un grao moi diverso de apoio en cada un dos territorios. Un estudo de "Forum Radio Euskadi" expón que no País Vasco un 52% dos entrevistados considera unha nación mentres esta crenza é apoiada por un 32% en Navarra e un 34% no País Vasco francés.
Segundo datos do Euskobarómetro de novembro do 2006 un 43% dos vascos considérase nacionalista fronte a un 50% que se considera non nacionalista. Un 62% dos vascos ve compatible as identidades vasca e española, mentres que un 6% considérase só español e un 29% só vasco. Segundo datos do Navarrómetro en 2001 un 18% dos navarros considérase só navarro e un 21% navarro e vasco mentres que un 44% considérase navarro e español e un 6% navarro, vasco e español.
Ante a perspectiva dun hipotético referéndum de independencia no País Vasco, un 45% dos cidadáns votaría si, un 25% non, e un 30% non se pronuncia ou non votaría.
Polos resultados electorais dos distintos partidos políticos nestes territorios, pódese inferir, coas debidas cautelas, que o sentimento de pertenza en exclusiva a unha nación vasca podería ser só maioritario en Biscaia e Guipúscoa (que suman máis do 60% da poboación total de Euskal Herria e cuxo territorio é algo maior do 20% do total).
O sentimento vasco é variado en Euskal Herria, tanto na súa forma de interpretalo como na súa presenza por territorio. . O sentimento de identidade vasca en Navarra é o máis diverso e polémico. Nunha enquisa de 1994 o Navarrómetro dicía que o 38% dos navarros considerábase moi ou bastante vasco mentres que o 12% considerábase algo vasco e o 50% considerábase pouco ou nada vasco e segundo un estudo realizado por Forum Radio Euskadi o 41,7% dos navarros consideraba Navarra parte de Euskal Herria mentres que o 49,5% non o considera así.
Xeografía
dereita|miniatura|250px|Euskal Herria Tendo en conta a visión ampla do termo, está composto por sete rexións tradicionais. As catro rexións dentro de España, ou Laurak Bat, forman Hegoalde (“a zona sur”), mentres que as tres dentro de Francia forman Iparralde, ou ("a zona norte").
Hegoalde
O País Vasco (en vasco: Euskadi) inclúe as provincias de:
A Comunidade Foral de Navarra (Nafarroa en éuscaro), capital Pamplona.
Iparralde
As provincias francesas perderon o seu significado administrativo trala Revolución francesa. Iparralde forma parte do département francés dos Pireneos Atlánticos xunto coa antiga provincia de Bearn. O département é parte da rexión francesa de Aquitania.
Lingua
A lingua propia do pobo vasco é o éuscaro (euskera, euskara ou mesmo üskara segundo os dialectos). Trátase dunha lingua preindoeuropea sen vínculos coñecidos, aínda que se lle teñe tentado relacionar, sen moito éxito, co ibero, co bérber, co húngaro ou con linguas caucásicas. Hoxe en día é de estudo obrigatorio no País Vasco e opcional nalgunhas zonas de Navarra. Non ten status de oficialidade en Francia.
Tamén se falan o francés, lingua vehicular do ensino en Iparralde, e o castelán é oficial no País Vasco e en Navarra.
Política
Malia non haber un estado vasco independente, o País Vasco, composto das provincias de Áraba, Biscaia e Guipúscoa, ten un alto grao de autonomía.
Navarra ten unha autonomía separada baseada nos seus históricos foros, e que nunca foi sometida a referendo, como pasa coa posibilidade da súa incorporación ao País Vasco, reflectida na constitución española. Tradicionalmente, son de cultura vasca as partes do norte e en menor medida do centro de Navarra. O sur ten escasa ou nula presenza do éuscaro e os partidos de tipo nacionalista-independentista vasco teñen escaso éxito electoral.
Iparralde non ten ningunha autonomía de seu e é tan só parte do departamento francés de Pireneos Atlánticos, con centro en Bearn.
Deporte
O ciclismo é moi popular no País Vasco. Nas carreiras de ciclismo a miúdo pódense ver ós aficionados vascos arredor das estradas vestidos de laranxa, a cor da compañía de telecomunicacións Euskaltel. O ciclista navarro Miguel Indurain (hoxe retirado) foi o primeiro en gañar o Tour de France por cinco veces consecutivas, e tamén gañou o Giro d'Italia e o Campionato Mundial de Ciclismo. O equipo de ciclismo Euskaltel-Euskadi é un equipo comercial. Eles están a emerxer como un forte rival no Tour de Francia, con corredores como Iban Mayo, Haimar Zubeldia e David Etxebarria.
En Francia, o rugby é outro deporte popular entre a comunidade vasca. En Biarritz, o club local é Biarritz Olympique Pays Basque, co nome facendo referencia á herdanza vasca do club. Visten de vermello, branco e verde, e os seus afeccionados son coñecidos por ondear a bandeira vasca nas bancadas. Eles tamén recoñecen a outros 16 clubs como "Vascos-amigábeis". O máis famoso xogador vasco e do Biarritz é o lendario Serge Blanco, cuxa nai era vasca. Michel Celaya liderou tanto a Francia como ó Biarritz. O número 8 de Francia Imanol Harinordoquy é tamén un xogador vasco e do Biarritz. Antes da prohibición da copa de Rugby en 1940, un club vasco foi o derradeiro en celebrar ter gañado a copa.
A pelota vasca (Jai Alai) ou coloquialmente simplemente pelota é a versión vasca da familia de xogos europeos que inclúe ó tenis e ó squash. Os xogadores vascos, que xogan tanto para equipos franceses coma españois, dominan as competicións internacionais.
O Montañismo é favorecido polo terreo montañoso do País Vasco e pola proximidade dos Pireneos. Juanito Oiarzabal (de Vitoria), mantén o récord mundial de subidas por enriba dos 8,000 metros con 21 veces. Hai, tamén, grandes escaladores no País Vasco, tales como Josune Bereziartu, a única muller en ter escalado unha parede 9a/5.14d; e Iker Pou, un dos escaladores máis versátileis do mundo.
Un dos mellores clubs de baloncesto en Europa, o TAU Baskonia, ten a súa sede na cidade vasca de Gasteiz.
Nos anos recentes o surf ten arraigado no País Vasco, e Mundaka e Biarritz téñense convertido en iconas do surf mundial.
Deportes vascos tradicionais
miniatura|dereita|200px|Harrijasotzailea. Entre os deportes tradicionais e típicos atopamos a pelota vasca e o deporte rural vasco que están moi arraigados en todo o país.
A pelota vasca é o deporte máis característico do territorio. Xógase nos frontóns, con distintas modalidades tradicionais, sendo a pelota a man, cesta-punta, remonte, pala e trinquete as máis coñecidas. Este deporte estendeuse por todo o mundo, especialmente polos países de fala hispana, tendo unha presenza relevante en Florida (Estados Unidos).
Non se debe esquecer a tradición vasca das regatas de traíñas, que xunto con outros pobos cantábricos realizan un circuíto de campionatos disputándose as famosas "bandeiras". Polo País Vasco participan: C.R. Arkote, Plentzia (Biscaia), Hondarribia A.E., Hondarribia (Guipúscoa), Zarautz Inmobiliaria Orio, Zarautz (Guipúscoa), C.R.O. Orio, Orio, (Guipúscoa), Pasai Donibane, Pasai Donibane (Guipúscoa), Zumaia (Guipúscoa) e Urdaibai A.E., Bermeo (Biscaia).
Outros deportes vascos tradicionais ou rurais, están ligados ao traballo nos casaríos (baserriak) e ao gosto dos vascos polos desafíos entre distintos deportistas da zona, nos que se cruzaban apostas entre os veciños a favor dalgún dos contendentes, esta tradición séguese a conservar hoxe en día, sendo a aposta unha compoñente moi importante nos espectáculos deportivos rurais vascos (tamén na pelota vasca). Os principais deportes rurais vascos que aínda se conservan son: o levantamento de pedra, onde o récord supera os 300 kg (harrijasotzaileak), o corte de troncos (aizkolariak), o corte de herba (segalariak), o levarse a soga un dos dous equipos tirando cada un deles dende a súa metade até un dos dous extremos (soka-tira) e as probas de arrastre de grandes pedras con dous bois (idi-probak).
Lista de Grandes Premios de Fórmula 1
A seguinte é unha lista de Grandes Premios que formaron parte do Campionato do Mundo desde a súa creación en 1950. Ata o fin da tempada, celebráronse 1.079 Grandes Premios do Campionato do Mundo en 34 países e 76 circuítos, entre eles as 500 Millas de Indianápolis carreira que formou parte dos Campionatos do Mundo de 1950 ata 1960.
Os principais eventos de carreiras de automóbiles son polo xeral chamados Gran Premio (forma plural Grandes Premios), unha tradición que se remonta á primeira década do século XX e aos Gran Premio de automobilismo de 1920 a 1930.
Oficialmente, para que unha carreira chámese Gran Premio, debe ter unha distancia de carreira de polo menos 305 km. Esta regra aplícase a todos os Grandes Premios que estiveron no calendario de Fórmula 1, coa excepción do Gran Premio de Mónaco, que ten unha distancia de carreira de menos de 300 km desde 1968.
Carreiras actuais e antigas
A seguinte información é correcta á final do Gran Premio de Hungría de 2023.
Carreiras por nome
Negra sinala os 23 Grandes Premios da tempada.
Pola nación anfitrioa
Negra sinala os 23 Grandes Premios da actual tempada.
1367
Notas
Historia ano a ano
Xenoma
Na moderna bioloxía molecular e na xenética, dáse o nome de xenoma (pronunciado / ʃenóma /, do grego γένος, genos, 'raza', 'que xera'), ou ADN nuclear (ADNn), ao conxunto completo de toda a información hereditaria dun organismo ou especie con todos os seus xenes e outros elementos non codificantes.
Normalmente está codificado no ADN, pero en certos tipos de virus no ARN.
No corazón do mar
No corazón do mar (en In the Heart of the Sea) é un filme hispano-estadounidense de 2015 dirixido e producido por Ron Howard. O guión foi escrito por Charles Leavitt e está baseado na novela homónima de Nathaniel Philbrick, que conta os feitos reais ocorridos no baleeiro Essex en 1820, os cales inspiraron a novela Moby-Dick. Está protagonizado por Chris Hemsworth, Benjamin Walker, Cillian Murphy, Tom Holland, Ben Whishaw e Brendan Gleeson.
Xenoma
Conceptos básicos
A introdución do termo xenoma fíxoa en 1920 Hans Winkler, profesor de botánica da Universidade de Hamburgo, Alemaña, tomando a raíz da palabra xene e a terminación -oma que aparece noutras palabras como cromosoma ou bioma.
No corazón do mar
Estreouse na cidade de Nova York o 7 de decembro de 2015 e nos cinemas dos Estados Unidos o 11 de decembro de 2015, por Warner Bros. Pictures. In the Heart of the Sea recibiu críticas dispares, e só recadou 93 millóns de dólares sobre un orzamento de 100 millóns.
Xenoma
Conceptos básicos
O estudo das propiedades globais dos xenomas de organismos relacionados denomínase xenómica, que se distingue da xenética, que xeralmente estuda as propiedades dun determinado xene ou grupo de xenes.
No corazón do mar
Estreouse en galego o 15 de outubro de 2019 a través da TVG. A directora de dobraxe foi Charo Pena.
Xenoma
Conceptos básicos
O termo xenoma pode aplicarse especificamente co significado de xenes e elementos xenéticos que se encontran nos cromosomas nucleares (no caso dos eucariotas) polo que equivale a "xenoma nuclear" (de aí o sinónimo moitas veces empreagado de ADN nuclear). Pero pode aplicarse tamén ao xenoma contido dentro de orgánulos con ADN propio como as mitocondrias e cloroplastos, o que sería o "xenoma mitocondrial" ou "xenoma do cloroplasto".
Nos procariotas, como as bacterias, ademais do xenoma contido no seu cromosoma único adoitan ter outros ADN adicionais extracromosómicos, como poden ser, por exemplo, plásmidos e virus integrados, que moitas veces se secuencian tamén e estes datos inclúense nos dos seus xenomas.
Cando se secuencia o xenoma dos organismos eucariotas diploides (ou tamén poliploides) con reprodución sexual, o que se determina é a secuencia dun conxunto completo haploide de cromosomas de modo que inclúa todos os autosomas e os dous cromosomas sexuais. Para facer a secuenciación do xenoma xeralmente tómanse e analízanse mostras de varios individuos.
O xenoma humano consta de 3 200 millóns de pares de bases e de 20 000 a 25 000 xenes e miles doutros elementos xenéticos como pseudoxenes, transposóns, HERVs, ADN satélite etc.
miniatura|centro|600px|Relacións do xenoma
Secuenciación e mapado
En 1976, Walter Fiers na Universidade de Gante (Bélxica) foi o primeiro que estableceu a secuencia nucleotídica completa dun xenoma, que era o pequeno xenoma de ARN do virus bacteriófago MS2. O seguinte ano, Fred Sanger completou o do fago ΦX174, de só 5386 pares de bases, que foi o primeiro xenoma de ADN secuenciado. As primeiras secuencias xenómicas completas con representantes dos 3 dominios da vida foron realizadas a mediados da década de 1990. O primeiro xenoma bacteriano secuenciado foi o de Haemophilus influenzae, en 1995 polo Institute for Genomic Research. Poucos meses despois, un equipo con dirección europea, que levaba traballando desde mediados da década de 1980, completou o primeiro xenoma eucariótico, de 16 cromosomas do lévedo Saccharomyces cerevisiae. Pouco despois, en 1996, rematouse a primeira secuencia xenómica dunha arquea, Methanococcus jannaschii, outrra vez polo Institute for Genomic Research.
O desenvolvemento de novas tecnoloxías fixo moitísimo máis fácil, rápido e barato a secuenciación de xenomas, e o número de secuencias xenómicas completas está a crecer rapidamente. Os Institutos Nacionais da Saúde dos Estados Unidos manteñen unha das varias bases de datos que hai con información xenómica. Entre os miles de proxectos de secuenciación de xenomas completados están o do xenoma do rato, arroz, a planta Arabidopsis thaliana, o peixe globo, e a bacteria Esherichia coli.
As novas tecnoloxías de secuenciación, como a secuenciación paralela masiva abren a posibilidade non xa de secuenciar os xenomas de especies senón de secuenciar os xenomas persoais de individuos como ferramenta de diagnóstico, como propón Manteia Predictive Medicine. Un paso importante cara a ese obxectivo foi completar en 2007 o xenoma completo do científico James D. Watson, un dos codescubridores da estrutura do ADN.
A secuenciación dun xenoma determina a orde en que están situadas as bases do ADN no xenoma, pero despois hai que facr o mapado, que identifica a situación dos puntos de referencia principais do xenoma. Un mapa xenómico é menos detallado que a secuencia xenómica pero axuda á navegación polo xenoma. O Proxecto Xenoma Humano tivo cmo obxectivo mapar e secuenciar o xenoma humano. Un paso fundamental neste proxecto foi a publicación primeiro dun mapa xenómico detallado por Jean Weissenbach e o seu equipo de Genoscope de París.
Composición do xenoma
A composición do xenoma describe a composición dos contidos do xenoma haploide, o que inclúe o tamaño do xenoma, e as proporcións de ADN non repetitivo e repetitivo que presenta en detalle. Comparando as composicións de distintos xenomas, os científicos poden comprender mellor a historia evolutiva dun xenoma dado.
Cando se fala sobre a composición dun xenoma, debe distinguirse entre procariotas e eucariotas pola gran diferenza de contido e estrutura que teñen. Nos procariotas, a maior parte do xenoma (85-90%) é ADN non repetitivo, o cal quere dicir que está formado principalmente por ADN codificante, mentres que as rexións non codificantes ocupan só unha pequena parte. Polo contrario, os eucariotas presentan unha organizaciòn xenómica con intróns e exóns nos xenes que codifican proteínas; a variación do contido en ADN repetitivo en eucariotas é ademais extremadamente alta. De feito, nos mamíferos e plantas a maior parte do xenoma está composto por ADN repetitivo. miniatura|Gráfico con escalas logarítmicas do número total de proteínas anotadas en xenomas incluídos en [[GenBank en función do tamaño xenómico.]] A maioría das entidades biolóxicas que son máis complexas que os virus levan material xenético adicional ademais do que forma os seus cromosomas (plásmidos, ADN mitocondrial). Nalgúns contextos como a secuenciación de xenomas de microbios patóxenos, enténdese que o "xenoma" inclúe tamén ese material xenético adicional, como o dos plásmidos.
Nos eucariotas "xenoma" xeralmente se refire á información contida nos cromosomas do núcleo celular, sen incluír o ADN de mitocondrias e cloroplastos. O ADN mitocondrial forma o "xenoma mitocondrial", e o ADN cloroplástico denomínase "plastoma".