cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Declaración dos dereitos do home e do cidadán
Dereitos das mulleres
A Declaración recoñecía moitos dereitos como pertencentes ós cidadáns (que só podían ser homes). Isto foi a pesar do feito de que despois da Marcha sobre Versalles no 5 de outubro de 1789, as mulleres presentaron a Petición da muller á Asemblea Nacional na que propuxeron un decreto que lle daba ás mulleres os mesmos dereitos que ós homes. En 1790, Nicolas de Condorcet e Etta Palm d'Aelders solicitaron sen éxito á Asemblea Nacional que estendese os dereitos civís e políticos ás mulleres. Condorcet declarou que "o que vota contra o dereito doutro, calquera que sexa a relixión, a cor ou o sexo dese outro, dende ese momento renega de si mesmo".
A Revolución Francesa non levou ao recoñecemento dos dereitos das mulleres e isto provocou que Olympe de Gouges publicase a Declaración dos dereitos da muller e da cidadá en setembro de 1791. Esa obra está baseada na Declaración dos dereitos do home e do cidadán e é irónica na súa formulación xa que expón o fracaso da Revolución Francesa, que estaba consagrada á igualdade. Na carta dirixida a María Antonieta que acompañaba esta declaración Olympe de Gouges afirmaba que:
A Declaración dos dereitos da muller e da cidadá segue os dezasete artigos da Declaración dos dereitos do home e do cidadán punto por punto e foi descrita por Camille Naish como "case unha parodia ... do documento orixinal".
O primeiro artigo da Declaración dos dereitos do home e do cidadán proclama que "Os homes nacen e permanecen libres e iguais en dereitos. As distincións sociais só poden basearse nunha utilidade común". O primeiro artigo da Declaración dos dereitos da muller e da cidadá replicaba: "A muller nace libre e permanece igual ao home en dereitos. As distincións sociais poden só basearse nunha utilidade común".
De Gouges tamén chama a atención sobre o feito de que, de conformidade coa lexislación francesa, as mulleres eran plenamente puníbeis, pero denegábanselle iguais dereitos, declarando que "as mulleres teñen dereito a ir ó cadafalso, tamén deben ter dereito a subir á tribuna do orador".
Pola súa banda, Pierre Guyomar presenta o 29 de abril de 1793 perante a Asemblea un texto titulado "Le Partisan de l'égalité politique de tous les individus", en que alega a favor de que os dereitos recollidos na Declaración fosen aplicados ao conxunto dos individuos, con independencia do seu sexo.
Dereitos dos habitantes das colonias
A Declaración dos dereitos do home foi tamén criticada pola súa non aplicabilidade ós habitantes das colonias. A Asemblea Constituínte non abolira a escravitude en Saint-Domingue nin decidira sobre a igualdade política entre homes brancos e de cor. Non foi ata o día 29 de agosto de 1793 que a afirmación de que "todos os homes nacen e permanecen libres" desta declaración foi de aplicación en Saint-Domingue por Sonthonax, logo de que a escravitude fora abolida o 23 de xuño dese ano pola nova Declaración de dereitos.
Aplicación actual
A maioría dos principios establecidos na declaración teñen sido incorporados ás modernas constitucións occidentais, entre elas á Constitución española de 1978, así como ós tratados internacionais tanto globais (ONU) coma rexionais (tratados da Unión Europea). Consonte ó preámbulo da Constitución da Quinta República de Francia (adoptada o 4 de outubro de 1958, e actual constitución do dito país), os principios descritos na Declaración teñen valor constitucional.
Non obstante, hai que ter en conta que a Declaración dos dereitos do home e do cidadán foi un produto da Revolución Francesa e nese contexto de ruptura hai que entendela.
Sofía Moscoso de Altamira
Sofia Moscoso de Altamira Taboada, nada en Ferrol o 18 de xaneiro de 1818 e finada en Madrid o 4 de abril de 1869, foi unha aristócrata galega que ostentou o título de II condesa de Fontao.
Traxectoria
Filla única de José María Moscoso de Altamira Quiroga, I conde de Fontao.
Malia a oposición paterna, contraeu matrimonio na Coruña en 1843 co coronel sevillano José Moreno Sopranís Daoiz, e fillo do Tenente de Reais Gardas Españolas e cabaleiro da Orde de Santiago José Moreno e de Manuela María Sopranis Saville, amais de curmán do heroe do levantamento do 2 de maio Luis Daoíz. O coronel Moreno era neto igualmente de José Moreno Guerrero do Consello de Castela e sobriño do Ministro Tomás Moreno Daoíz.
Pouco despois do seu casamento, José Moreno foi nomeado Xentilhome de cámara con exercicio da Raíña Isabel II de España. A II condesa de Fontao era, á súa vez, dama da Orde das Damas Nobres da Raíña María Luisa.
Sebahat Tuncel
Sebahat Tuncel, nada en Yazıhan o 5 de xullo de 1975 é unha política kurda, activista polos dereitos das mulleres, anteriormente enfermeira e membro do Parlamento Turco.
Traxectoria
Cursou estudos de cartografía e topometría na Universidade de Mersin para máis tarde comezar a súa carreira política a través da sección de mulleres do Partido da Democracia dos Pobos (HADEP) en 1998. Na actualidade é covicepresidenta e deputada en Istambul do Partido Sociedade Democrática (DTP), que ela mesma axudou a fundar. Traballou tamén en organizacións internacionais como a ONU, no seu programa de axuda ao desenvolvemento, UNDP, e Amnistía Internacional.
Foi xulgada en 2006 pola súa pertenza ao Partido dos Traballadores do Kurdistán (PKK), baixo a acusación de facer viaxes frecuentes ós campos do PKK no norte de Iraq e foi encarceada posteriormente. Concorreu ás eleccións xerais ao parlamento turco en 2007 dende a prisión e gañou un escano grazas a 93 000 votos, sendo posta en liberdade en xullo de 2007.
Foi a muller máis nova en ser membro do parlamento turco e a primeira persoa en ser elixida deputada dende a prisión en toda a historia de Turquía. O catro de outubro pasou a prisión provisional, sendo emprisionada con cargos en novembro de 2018.
Segundo a Oficina Legal internacional a fiscalía solicitaba 130 anos de prisión por delitos relacionados co terrorismo debido á súa pertenza ao legalizado Congreso Sociedad Democrática (DTK) e por 16 declaracións e discursos que realizou en reunións e roldas de prensa previos ás reunións do Partido Unidade Democrática (DBP).
O día un de decembro sumouse a Leyla Güven na súa folga de fame. Unha sentenza condeouna a 15 anos de prisión en febreiro de 2019 baixo os cargos de pertenza a organización terrorista e por facer propaganda terrorista.
Gollum
Gollum é un personaxe da Terra Media no universo de historias de J. R. R. Tolkien. O seu nome orixinal era Sméagol, pero é coñecido como Gollum polo ruído regurxitante que fai coa gorxa.
O seu nacemento estímase cara ó ano 2430 da TI. A súa morte tivo lugar o 25 de marzal de 3019 TI, ó caer, xunto co Anel Único, nas Fendas do Monte do Destino. O seu período de vida foi estendido máis alá dos seus límites naturais por efecto de ter posto bastante tempo o Anel Único, unha idade sobrenatural para unha criatura que outrora fora un Hobbit, aínda que se foi deformando e corrompendo en mente e corpo polo poder do anel. Un dos seus desexos máis profundos foi o de posuír o anel (que o tiña escravizado), e estívoo buscando durante moitos anos despois de perdelo.
Véxase tamén: Cronoloxía de Arda.
Historia
miniatura|left|250 px|Debuxo de Gollum Nun principio foi un Hobbit da rama dos Rexos. Sméagol pasou os primeiros anos da súa vida vivindo coa súa extensa familia baixo o réxime matriarcal da súa avoa. No ano 2463 TI, Sméagol converteuse no cuarto amo do Anel Único, despois de Sauron, Isildur e Déagol. O día do seu aniversario foi co seu curmán Déagol de pesca ós Campos Ledos, ó norte de Lothlórien (casualmente converteuse en amo do Anel o día en que cumpría a maioría de idade, como anos despois fará Frodo). Foi aí onde Déagol atopou un anel de ouro, despois de que un gran peixe tirase del cara á auga. Sméagol reclamouno como regalo de aniversario e isto estrañou a Deágol, quen se negou a darllo. Entón, Sméagol matou o seu curmán Deágol na beira do río para obter o anel. Sméagol foi rapidamente corrompido polo anel, e desapareceu da vila, escondéndose nunha caverna nas Montañas Bretemosas que se convertería na súa morada. A influencia maligna do anel deformou o seu corpo e mente de hobbit e prolongou a súa vida máis alá dos límites naturais. Comezou a chamar ó Anel Único como o seu "precioso" ou o seu "regalo de aniversario", como xustificación do asasinato de Deágol. Viviu nas Montañas Bretemosas durante máis de 400 anos, alimentándose de peixes crus (que recollía desde unha pequena balsa), e de Trasnos e (orcos) mozos, polo que anos máis tarde consideraría repulsiva a comida dos Hobbit e Elfos.
Durante os séculos baixo o influxo do anel, desenvolveu un trastorno de personalidade múltiple: Sméagol, a súa personalidade "bondadosa", aínda recordaba vagamente cousas como amizade ou amor, mentres que Gollum, a súa personalidade "maligna", era escrava do anel e mataría calquera que intentase collerllo.
Samsagaz Gamllí chamaba á personalidade boa como "Adulador" e á mala como "Traidor". As dúas personalidades pelexaban decotío cando dialogaba consigo mesmo (como o mesmo Tolkien declarou, "ó non ter con quen máis conversar") e tiñan unha relación de amor/odio, reflectindo o amor e o odio que Gollum tiña polo anel e por si mesmo.
En xullo de 2941 TI, durante a busca de Erebor, o Hobbit Bilbo Bulseiro tropezou e caeu ó lago subterráneo onde vivía Gollum, atopando o anel que pouco antes Gollum perdera nunha rede de cavernas que se conectaban co lago, se ben pode dicirse que de feito o anel abandonou a Gollum, pois sábese que este tiña vontade propia. Tal como Gandalf diría máis adiante, o anel ocúpase de si mesmo, intenta regresar de novo a Sauron. Despois dun famoso xogo de adiviñas, no que Gollum era inconsciente da perda do anel, Gollum rexeitou a súa promesa de mostrarlle a Bilbo unha saída e planeaba matalo. Fuxindo dun enfurecido Gollum, Bilbo descubriu o poder de invisibilidade, permitíndolle escapar de Gollum e dos Trasnos. Gollum entón berroulle "Ladrón! Bulseiro! Odiámolo por sempre!" (na primeira edición do Hobbit, Gollum non aparece tan desgraciado ou tan ligado ó anel. Tolkien revisou esta caracterización para adecuala ó concepto do anel que desenvolveu durante a escrita d'O Señor dos Aneis. Tolkien entón explicou a versión dada na primeira edición como unha mentira que Bilbo ideou para dicírllela ós ananos e a Gandalf.
Gollum deixou as montañas e perseguiu a Bilbo uns anos despois, pero o rastro case desaparecera. Abriuse camiño cara Mordor, onde foi forzado a revelar o que sabía do anel. Despois foi liberado, pero capturado por Aragorn, que o puxo a disposición dos Elfos do Bosque que vivían no reino de Thranduil no Bosque Escuro. Posteriormente escapou cara a Moria.
miniatura|esquerda|250px|Figura de Gollum no Museo de Cera da [[Cidade de México]] N' O Señor dos Aneis Gollum atopou e seguiu a Irmandade do Anel cara a Moria, e foi descuberto e escoitado por Frodo en varias ocasións. O 15 de xaneiro de 3049 TI, a Irmandade dividiuse cando Gandalf desapareceu mentres loitaba cun Balrog. Gollum continuou rastrexando ós membros restantes. Descoñécese como cruzou a ponte de Khazad-dûm, pero chegou a Lórien sen que a Irmandade o notase. Non penetrou nas terras da dama, pois o poder desta impediullo, e odiaba demasiado ós elfos como para entrar no reino; ademais, os elfos capturaríano rapidamente. Gollum seguiu as súas barcas polo río Anduin (aboiando nun tronco) ata as fervenzas de Rauros e perseguiu a Frodo e Sam a través de Emyn Muil cando se detiveron no seu camiño a Mordor. Gollum seguiunos, pero despois dunha confrontación (na que trabou a Sam e este case o esganou) foi detido por Frodo usando a Aguillón (a súa espada) e ordenoulle que liberase a Sam. Frodo atouno cunha corda élfica arredor do nocello, pero o simple tacto desta corda producíalle unha dor moi intensa. Frodo compadeceuse de Gollum e fixo que lle xurase axudalos. Convindo con este trato, Gollum realizou un xuramento polo "precioso", e Frodo liberouno. Esta nova Irmandade, guiada por Gollum, chegou ata a Porta Negra, a entrada a Mordor.
A bondade de Frodo fixo aflorar a personalidade de "Sméagol", e fixo que polo menos se esforzase en manter a súa promesa. Estes dous personaxes (Frodo e Sméagol) tiñan un lazo especial ó seren ambos portadores do anel; Frodo vía o seu posible futuro en Gollum, e quería salvalo para que deste modo puidese salvarse a si mesmo.
Ó chegaren ó limiar da Porta Negra, atopárona altamente vixiada, e Sméagol convenceunos de non seguir por ese camiño, argumentando que serían capturados e Sauron volvería a posuír o anel. Sméagol ofreceulles guialos polo sur, onde coñecía outro camiño cara a Mordor.
Frodo, Sam e Gollum deixaron a Faramir e comezaron a cruzar o paso cara Cirith Ungol nos límites das montañas de Ephel Dúath. Gollum entón visitou a Elaraña (a gran tarántula), un descendente de Ungoliant, xa que planeaba traizoar ós Hobbits e levarllos para así obter o anel. Cando regresou cos Hobbits estes estaban durmidos, e ó contemplar a Frodo durmido case sentiu arrepentimento. Porén, Sam espertou e reprendeu asperamente a Gollum. Así, Gollum seguiu co seu plan de levar a Frodo e Sam ó tobo de Elaraña.
Tal e como Frodo lle advertira, o xuramento de Gollum levaríao a desfacer calquera traizón, xa que Frodo e Sam lograron escapar das cavernas de Elaraña e contra tódalas probabilidades chegaron ó Volcán de Orodruin no Monte do Destino. Gollum seguiunos durante todo este camiño, esperando unha oportunidade de tomalos por sorpresa e roubar o anel. Cando Frodo e Sam case chegaban á súa meta atacounos, pero non conseguiu facerse co anel. Momentos máis tarde, Frodo estaba parado no bordo da físgoa da montaña, dubidando se destruír o anel. Ao cabo reclamouno para si e púxoo no seu dedo. Entón Gollum atacouno de novo. Ambos os dous loitaron, aínda que Frodo era invisible, e finalmente Gollum arrincoulle dunha dentada o dedo a Frodo.
Aparicións nos filmes e na radio
Peter Woodthorpe foi a voz de Gollum no filme animado d' O Señor dos Aneis (1978) de Ralph Bakshi e na serie de radio da BBC en 1981.
Na versión animada d' O Hobbit (1977), a voz de Gollum foi interpretada polo comediante Brother Theodore. miniatura|Andy Serkis Na triloxía de filmes de Peter Jackson, Gollum foi unha criatura xerada por computadora (CGI), coa voz de Andy Serkis, quen tamén proporcionou parte das voces dos Nazgûl e dos Orcos. Apareceu brevemente n'A Irmandade do Anel (2001), e convértese nun personaxe central n'As Dúas Torres (2002) e n'O Regreso do Rei (2003). Este impresionante personaxe dixital foi construído en torno á voz, movementos e expresións de Serkis, algunhas veces utilizando un traxe de captura de movemento que gravaba os seus movementos para aplicalos ó personaxe animado, para despois pasar polo proceso máis laborioso de "pintado" dixital, onde Gollum substituiría a imaxe de Serkis. Nunha das tomas d' As Dúas Torres, pódese ver a saliva de Serkis cuspida a través da boca de Gollum.
N' O Regreso do Rei, o mesmo Serkis aparece nunha escena de flashback caracterizando a Sméagol antes de converterse en Gollum. Esta escena foi orixinalmente gravada para aparecer n' As dúas Torres, pero gardouse para o seguinte filme porque se pensou que a audiencia entendería ó Sméagol orixinal unha vez que estivesen máis familiarizados con Gollum. A decisión de incluír esta escena significou que terían que redeseñar a cara de Gollum na segunda e terceira película para que fose máis similar á cara de Serkis (por esta razón as breves aparicións de Gollum n' A Irmandade do Anel locen lixeiramente diferentes).
Gültan Kışanak
Gültan Kışanak, nada en Turquía o 15 de xuño de 1961 é unha xornalista e política que foi co-presidenta do partido turco Paz e Democracia (BDP). Foi a primeira alcaldesa de Diyarbakir e parlamentaria independente por esta circunscrición e por Siirt no parlamento turco. Foi detida en 2016 e condenada a catorce anos de prisión por pertenza ao Partido dos Traballadores do Kurdistán, considerada unha organización terrorista por Turquía.
Traxectoria
Comezou os seus estudos na facultade de Educación da Universidade de Dice en 1978, pero foi detida en 1980 e encarceada na prisión de Diyarbakir por dous anos. Segundo o seu propio relato, tivo que habitar na caseta dos cans do garda da prisión durante dous meses logo de negarse a poñerse de pé perante el. Comezou os seus estudos de xornalismo na Universidade de Ege en Esmirna no ano 1986. En 1988 foi detida mentres protestaba contra o ataque de Saddam Husein en Halabja, sendo liberada un ano máis tarde. Graduouse en 1990. Entre os anos 1990 e 1992 escribiu para o xornal Yeni Ülke. Máis tarde traballou como editora en xefe e como coordinadora editorial ou directora de novas en varios xornais de 1990 a 2004. No ano 2004 exerceu como asesora en políticas sociais na municipalidade de Baglar, en Diyarbakir. Estivo implicada na casa de mulleres Kardelen en Diyarbakır.
Presentouse con éxito como candidata independente nas eleccións xerais de Turquía en 2007 e converteuse en parlamentaria por Diyarbakır. Durante a campaña afirmou que "Estas eleccións son importantes porque Turquía está nunha encrucillada. Ou se opta por desenvolver alternativas democráticas ou por traer de volta ás políticas opresivas. Esperamos que as forzas democráticas que saian destes comicios saian reforzadas e axuden a establecer as opcións do diálogo democrático e a paz. Buscaremos solucións non na violencia, senon no parlamento."
A comezos de 2009 informouse de que ela preparara un borrador de lei para que a lingua kurda puidese ser usada nos espazos públicos acompañando a outra do seu partido, o DTP  Nas eleccións xerais de 2011 foi elixida como candidata independente da provincia de Siirt, no sueste do país. En 2014 foi elixida alcaldesa, a primeira de Diyarbakır. Foi detida o 25 de outubro de 2016 polas autoridades turcas xunto co co-alcalde Firat Anli, "baixo o cargo de pertenza ao Partido dos Traballadores do Kurdistán (PKK)". O goberno turco ordenou un apagón de internet despois deste arresto.
Non obstante, o 26 de outubro uns milleiros de manifestantes solicitaron na casa do concello de Diyarbakir a liberación da co-alcaldesa e o co-alcalde. En novembro a Fiscalía pedía 230 anos de prisión para Kışanak. En febreiro de 2019 foi condenada a 14 anos e 3 meses de prisión por "ser membro dunha organización terrorista" e por "propaganda dunha organización terrorista".
Aparece como personaxe na película de 2008 titulada What a beautiful democracy, que fala da loita das mulleres turcas candidatas ao parlamento.
NPC Rieti
O New Project Children Rieti, máis coñecido como NPC Rieti e por motivos de patrocinio Kienergia Rieti, é un equipo profesional de baloncesto italiano con sede na cidade de Rieti, Lacio. O club actualmente xoga na Serie B, a terceira categoría do baloncesto do país. Fundado en 2011, xoga os seus partidos como local no PalaSojourner, pavillón con capacidade para 3 550 espectadores.
Enrique Cabaleiro González
Enrique Cabaleiro González, nado en Tui, é un avogado e político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Licenciado en Dereito. É funcionario de prisións. Foi concelleiro de medio ambiente en Salceda de Caselas polo PSdeG de 2007 a 2011. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura socialista en Tui e logrou 2 concelleiros. Nas eleccións municipais de 2015 encabezou de novo a candidatura do PSdeG-PSOE á alcaldía de Tui, logrou 3 concelleiros e foi elixido alcalde co apoio de Alternativa Tudense, Son de Tui, BNG, Converxencia 21 e Alternativa Popular de Tui . En outubro de 2017 foi desaloxado da alcaldía por Carlos Vázquez Padín (C 21) logo dunha moción de censura, cos votos do PP, Alternativa Popular de Tui e Cidadáns Tudenses. Nas eleccións municipais de 2019 recuperou a alcaldía ó quedarse o PSdeG a tan só 1 voto de conseguila maioría absoluta, a cal incluso nun principio se lle outorgou
Portomouro, Val do Dubra
San Cristovo de Portomouro é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Val do Dubra. Segundo o IGE en 2020 ten 358 habitantes (189 mulleres e 169 homes) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación aos anos 2004, cando tiña 422 habitantes, e 1999, con 482.
Situación
Portomouro atópase no cruzamento de camiños que van dende Santiago de Compostela cara ao norte, para as terras de Bergantiños (Carballo) pola AC-1914, e para as terras do Xallas (Santa Comba) pola AC-404.
Economía
Portomouro vive principalmente do sector servizos e do traballo co gando vacún. Subsisten explotacións particulares de produción leiteira para a industria láctea complementada coa recría para a venda.
Patrimonio
Como recursos naturais e etnolóxicos destacan os paseos nas beiras do río Tambre, con vexetación autóctona (carballos, bidueiros, amieiros, freixos etc.).
Nesta parroquia sitúase a capela prerrománica de Novais que podería datar entre os séculos IX-X. Esta capela, podería ter a orixe no mosteiro de Novalis, mencionado na Historia compostellana no ano 1108, nunha doazón onde se sinala o sitio como in ripa Tameris de Monasterio Novallis. O territorio do mosteiro foi afectado pola desamortización de Mendizábal no século XIX. A Igrexa perdeu o terreo pero, tras pasar por mans dunha familia adiñeirada, volveu caer en mans do arcebispado de Compostela. A Igrexa esqueceu estas terras durante máis de 100 anos e no 2006 quixo reclamar a renda a unha parella de labregos: Carmen Barca e José Lamas. Os devanceiros de José Lamas traballaron estas terras de Val do Dubra a cambio dun arrendamento en especie, tivo que pagarlle á Igrexa 8 toneladas de millo, 320 quilos de fabas brancas e 3,76 €.
A finais de novembro de 2021 diferentes administracións reuníronse para informar que a Xunta de Galicia iniciou os traballos de prospección arqueolóxica, estudo e documentación dos restos desta capela. Esta actuación permitirá coñecer as orixes desta edificación e poñer en valor os xacementos arqueolóxicos máis significativos de Galicia. En concreto, a intervención vaise centrar no estudo deste ben para documentalo de cara a súa catalogación e protección futura. Para iso, vaise realizar unha prospección arqueolóxica intensiva dos restos da capela e do contorno inmediato, así como un estudo histórico da mesma que incluirá, polo menos, a busca de información nos arquivos parroquiais próximos ao lugar e máis no Arquivo Histórico Diocesano.
Vilaia de El Bayadh
El Bayadh (en lingua árabe ولاية البيض) é unha provincia (wilaya) de Alxeria. A súa capital é El Bayadh.
Divisións administrativas
A provincia divídese en 8 distritos, dos que se debullan 22 municipios.
Azor
O azor ou azor común (Accipiter gentilis) é unha ave rapaz da familia Accipitridae.
Descrición
miniatura|Azor O azor é unha ave de tamaño mediano-grande, a lonxitude do corpo vai de 46 a 63 cm., e a envergadura alar de 89 a 122. O peso vai dos 0,52 kg dos machos máis pequenos aos 2,2 kg das femias máis grandes. O macho é sempre máis pequeno cá femia. As ás son relativamente curtas, anchas e arredondadas nas puntas; a cauda relativamente longa, trazos estes característicos dos membros da familia dos Accipitridae, que viven en xeral nos bosques, e que non permiten unha grande velocidade de voo, mais si a capacidade de manobrar en espazos reducidos.
Os azores adultos son na parte superior de cor gris lousa marronosa e brancos con bandas castañas escuras por abaixo. Os exemplares novos son de cor acastañada, e na parte inferior de cor amarela clara, amarela, beige, laranxa ou asalmoada con manchas ou bandas. As patas, que son curtas, son de cor amarela igual que a cera do bico. O iris dos ollos é amarelo claro nas aves xoves, facéndose máis vermello coa idade e nas aves adultas é de cores que van do laranxa ó vermello- cereixa. A cor da plumaxe é semellante nas femias e nos machos, aínda que estes son algo mai escuros na parte de lombo e co deseño da cabeza algo máis contrastado.
Identificación sonora
O azor emite, normalmente, sons só cando está preto do niño. O son máis típico que emite é un guik, guik, guik agudo, que é repetido cando está excitado e especialmente no período de celo que vai de xaneiro a marzo. O son pódese escoitar a centos de metros de distancia en días tranquilos. O son de contacto entre as parellas é un giak curto e non moi audible. Durante a cópula os dous membros da parella emiten un son relativamente alto e repetido, unha especie de vir, vir, vir.
Distribución xeográfica e hábitat
Os azores viven tanto en bosques de coníferas da taiga e bosques alpinos coma en bosques mediterráneos e temperados. En Norteamérica a súa distribución está limitada a bosques de montaña, en Eurasia a súa fronteira norte de distribución coa fronteira norte do bosque de coníferas en Escandinavia, Finlandia e Rusia, ó sur acada o norte de África, ó oeste chega a Grecia, Asia menor e o norte de Irán
O hábitat do azor en Europa está limitado pola necesidades de atopar bosques de idade adecuada (uns 60 anos) para poder facer os niños. Precisa tamén da presenza dunha cantidade suficiente de paxaros e mamíferos para alimentarse. En Europa están presentes en bosques máis ou menos mestos, pero tamén en áreas de cultivo que dispoñan dalgunhas zonas arboradas. Por causas descoñecidas o seu hábitat en Norteamérica redúcese a bosques pouco tocados polo ser humano.
Subespecies
miniatura|250px|Primeiro plano dun azor femia A división das subespecies é complexa e discutida en ambientes científicos. Dependendo dos autores, o número e demarcación das subespecies varía moito. A seguinte lista baséase no Handbuch der Vögel Mitteleuropas (Manual das aves de Europa central) (tomo 4, 1989):
Seguindo a Regra de Bergmann'schen O tamaño e peso do azor aumentan de suroeste a nordeste.
Técnicas de caza e alimentación
As presas do azor son case exclusivamente aves e mamíferos pequenos e medianos. No sur da súa distribución capturan regularmente tamén réptiles. Moi raramente capturan anfibios, peixes e invertebrados. O peso das presas vai de 5 g a 3,5 kg. O espectro en Europa vai de paxariños a gansos e de ratos a coellos. Chegan a cazar mesmo outras aves de presa de pequeno e mediano tamaño. As súas preferencias concéntranse, non obstante, en presas non superiores ó quilo de peso: pombas, tordos, córvidos, pero tamén esquíos ou pequenos coellos en zonas nas que abunden.
Conduta territorial
O azor é monógamo e estritamente territorial. Marca o seu territorio co seu chiar característico e con voos de demostración. Os posibles rivais son ameazados primeiro con berros antes de proceder a unha aproximación. O contacto corporal directo ten lugar moi raramente, posiblemente polo perigo mutuo que poden supor as fortes gadoupas e pes dos azores.
O tamaño do territorio de caza depende do sexo, da idade, do status (con ou sen parella), da época do ano e do alimento dispoñible. En Hamburgo os machos ocupan na época de celo unha media de 8,6 km², en Schleswig-Holstein 13–55 km², en Arizona 18 km² e en Alasca 39,8 km². Fora desta época as cifras varían: Schleswig-Holstein 5–64 km², os machos e 16–59 km² as femias. En Suecia central os machos ocupan en inverno unha área duns 51 km² de media (18–80 km²), e as femias 62 km² (32–92 km²). No norte de Finlandia no inverno os machos adultos ocupan de media 88 km² (79 a 97 km²), os machos novos 110 km² (50–170 km²), as femias adultas 69 km² (48–94 km²), e as novas 67 km² (31–103 km²). O tamaño da area de caza aumenta nas zonas mais ó norte pola grande redución do número de presas potenciais.
Reprodución
Fan unha posta de 2 a 4 (ás veces 5) ovos ó ano. Os ovos son lisos de cor verde a azul pálido. Os polos tardan entre 37 e 39 días en saíren do ovo. En comparanza con outras aves de presa, os polos non son agresivos entre si e as mortes por loitas no niño son raras. Empezan a voar entre os 40 e 45 días, e deixan de tres a seis semanas despois o territorio de caza dos pais, non desprazándose en xeral a máis de 30 km do lugar de nacemento.
Evolución das poboacións
O azor cázase en boa parte da súa area de distribución por ser considerado unha ameaza para as aves de caza deportiva e as aves domésticas. En Europa foi eliminado e (posteriormente reintroducido) en Gran Bretaña. As poboacións europeas reducíronse drasticamente ata finais do século XIX. Por contra, non foi tan afectado polo uso de DDT. Grazas ás leis de protección, as poboacións aumentaron nalgunhas zonas de Europa a partir de 1970. Mesmo se dan casos de poboacións urbanas en cidades como Berlín, Colonia, Saarbrücken, Hamburgo, Moscova e Kíiv.
O azor na cultura popular
miniatura|esquerda|Vídeo dun azor en [[Eslovaquia.]]
Océano (mitoloxía)
Na antigüidade clásica, Océano (en grego antigo Ώκεανός, Ōkeanós ou Ωγενος, Ōgenos, literalmente 'océano'; en latín Oceanus ou Ogenus) referíase ao Océano mundial, que os gregos e romanos pensaban que era un enorme río que circundaba o mundo. Falando con propiedade, era a corrente de auga mariña do ecuador na que flotaba o ecúmene (οἰκουμένη, ekuméne).
Merge Records
Merge Records é un selo discográfico independente con sede nos Estados Unidos. Fundado por Mac McCaughan e Laura Ballance en 1989 como fórmula para lanzar as gravacións da súa banda de rock Superchunk e de bandas de amigos. O primeiro álbum da gravadora en entrar no Billboard 200 foi Funeral, do Arcade Fire.
Océano (mitoloxía)
Na mitoloxía
miniatura|Océano, á dereita, coa cola escamuda, na Xigantomaquia do Altar de [[Pérgamo.]]
Merge Records
Historia
Tras editar varios discos de 7" e casetes, o primeiro CD de longa duración chegou o 1 de abril de 1992 co Tossing Seeds de Superchunk (MRG020), a primeira colección de sinxelos da banda.
Océano (mitoloxía)
Na mitoloxía
Na mitoloxía grega este océano mundial era personificado como un Titán, fillo de Urano e Xea. Nos mosaicos helenísticos e romanos (por exemplo en Océano e Tetis, de Zeugma, século III) represéntase con frecuencia a este Titán co torso e os brazos dun home musculoso con barba longa e cornos (moitas veces con pinzas de cangrexo), e coa parte inferior do corpo dunha serpente (compárese con Tifón). En fragmentos dunha vasilla arcaica datada sobre 580 a.C., entre os deuses que acoden á voda de Peleo e a ninfa mariña (nereida) Tetis aparece un Océano con cola de peixe, levando un peixe nunha man e unha serpente na outra, dons de recompensa e profecía. Nos mosaicos romanos, como o de Bardo, pode aparecer levando un temón e cun barco no colo.
Merge Records
Historia
O primeiro álbum do selo en entrar na Billboard 200 foi Funeral de Arcade Fire no ano 2004. Esta banda tamén lle conseguiría os postos máis alto nas listas cos seus seguintes traballos, Neon Bible (2007) estreouse no número 2 da citada lista, e posteriormente chegaría ao primeiro posto co seu terceiro disco, The Suburbs (2010). Outras edición que acadarían o top 10 da Billboard foron Ga Ga Ga Ga Ga and Transference de Spoon, xunto con Volume Two de She & Him. Outros traballos que destacaron son In the Aeroplane Over the Sea de Neutral Milk Hotel, 69 Love Songs de The Magnetic Fields, Andorra de Caribou, Hold Time de M. Ward, Let's Get Out of This Country de Camera Obscura, e Volume One de She & Him.
En febreiro do ano 2009, debido ás adversas condicións do mercado, anunciouse que Touch and Go Records deixaría de fabricar e distribuír discos para Merge e moitas outras discográficas independentes; Merge estivera baixo o paraugas de Touch and Go dende a edición en 1992 de Tossing Seeds. Merge raidamente chegou a un acordo con Alternative Distribution Alliance para continuar distribuíndo os seus lanzamentos.
En setembro do 2009 Algonquin Paperbacks puvlicou Our Noise: The Story of Merge Records, un libro que relata a historia do selo. Pouco despois celebrouse un festival de 6 días en Chapel Hill e Carrboro, Carolina do Norte, onde actuaron uns 40 artistas de Merge de todo o mundo para celebrar o 20 aniversario da primeira edición do selo.
Océano (mitoloxía)
Na mitoloxía
A esposa de Océano era a súa irmá, a titánide Tetis, e da súa unión naceron as tres mil Oceánides (ou ninfas do mar) e todos os Oceánidas, os ríos do mundo, así como as fontes e os lagos. De Crono, da raza dos Titáns, naceron os doce olímpicos, e Hera menciona dúas veces na Ilíada a súa pretendida viaxe "aos confíns da fértil terra para ver a Océano, pai dos deuses, e á nai Tetis, os cales me recibiron de mans de Rea e me criaron e educaron no seu palacio".
Na maioría das versións da Titanomaquia ou guerra entre os Titáns e os Olímpicos, Océano, xunto con Prometeo e Temis non se uniu ao bando dos seus irmáns Titáns contra os Olímpicos, senón que se mantivo alleo ao conflito. Na maioría das versións deste mito, Océano tamén refusou unirse a Crono na rebelión deste contra o seu pai Urano. Na Ilíada, a rica iconografía do escudo de Aquiles que creara Hefesto quedaba pechada, como se cría que o estaba o propio mundo, por Océano:
Cando Odiseo e Néstor camiñaban xuntos pola "beira do estrondoso mar, dirixían moitos rogos ao deus que abraza a terra e a abanea" era a Océano, e non a Poseidón, a quen destinaban os seus pensamentos.
Na cosmografía
Océano aparece tanto na cosmografía helénica como na mitoloxía. Os cartógrafos seguiron representando a corrente ecuatorial circundante de forma similar a como aparecera no escudo de Aquiles.
Aínda que Heródoto era escéptico sobre a existencia física de Océano, rexeitaba que o desxeo fora a causa do desbordamento anual do río Nilo. Segundo o seu tradutor e intérprete Livio Stecchini, Heródoto deixou sen resolver a cuestión dun Nilo ecuatorial, xa que descoñecía a xeografía da África subsahariana.
Apolonio de Rodas chámalle ao baixo Danubio o Keras Okeanoio ('Golfo' ou 'Corno de Océano’) na súas Argonáuticas.
Na Ora maritima de Avieno (século IV) aplícase Accion ('Océano') aos grandes lagos.
Tanto Homero como Hesíodo aluden ao Okeanos Potamos, o 'río océano'.
Hecateo de Abdera escribe que o Océano dos hiperbóreos non é o ártico nin o occidental, senón o mar situado ao norte do antigo mundo grego, chamado "o máis admirábel de todos os mares" por Heródoto, o "inmenso mar" por Pomponio Mela e por Dionisio Periegeta, e cuxo nome é Mare majus nos mapas medievais.
Ao final do Okeanos Potamos estaba a illa sagrada de Alba (Leuke, Pytho Nisi ou Illa das Serpentes), consagrada ao pelasgo (e logo tamén grego) Apolo, que saúda ao Sol nacente do leste. Hecateo de Abdera alude á illa de Apolo desde a rexión dos hiperbóreos, no Océano. Foi en Leuke, nunha versión da súa lenda, onde o heroe Aquiles foi enterrado nun túmulo (até a actualidade, unha das desembocaduras do Danubio chámase Quilia).
Aturuxo (folclore)
miniatura|dereita|Folión no desfile de [[entroido de Viana do Bolo.]] Un aturuxo, agrúo, aturulo, grixido ou ufido é un berro agudo e prolongado característico do folclore galego.
Antigamente, dependendo dos lugares e momentos, podía empregarse tamén para dar avisos, facer chamadas, ou como provocación. Un exemplo deste último tipo existiu na Ribeira Sacra até comezos do século XX. Alí era habitual que durante a vendima os veciños das dúas beiras do Miño, papeiros (cristiáns) de Chantada e rabudos (xudeus) do Saviñao, se intercambiasen aturuxos de desafío.
O aturuxo é común a outras culturas do norte peninsular como a asturiana, onde se denomina ixuxú, ou a vasca onde se coñece como irrintzi.
Romaría de San Benitiño de Lérez
miniatura|dereita|250px|Fieis ante a figura do santo.
A romaría de San Benitiño de Lérez é unha festa popular celebrada o 11 de xullo (día de san Bieito) no mosteiro de San Salvador de Lérez. A romaría, que se vén realizando desde 1929, está declarada festa de interese turístico de Galicia.
Historia e características
miniatura|dereita|250px|Interior do templo.
Do outro lado do río hai festa popular, motivo polo cal hai decote barcas engalanadas cruzando o meandro do río Lérez pouco máis arriba da illa do Covo. Á parte dunha mexilloada tradicional, os fieis adoitan levar a súa comida. A romaría está amenizada por músicos: pandeireteiras pola mañá, gaiteiros pola tarde e verbena con orquestras pola noite.
Hai unha cantiga popular sobre a romaría: (Versión recollida por Calros Solla) (Versión recollida por Ramón Cabanillas)
Juan García Durán
Juan García Durán, pseudónimo de Luís Costa García, tamén coñecido como El Fugas, nado en Torre (Vilagarcía de Arousa) o 26 de febreiro de 1915 e finado en Alacant o 12 de decembro de 1986, foi un militante anarquista do século XX en Galicia.
Traxectoria
Aínda que nado no lugar de Torre en 1915, pasou a maior parte da súa infancia en Vilaxoán. Foron seus pais Cándido Costa Saborido e Concepción García Soto. Do primeiro aprendeu o oficio de carpinteiro e herdou a súa paixón pola cultura e a política. Cándido Costa tiña ideas republicanas polas que sufriu presidio no cárcere de Cambados unha vez iniciada a guerra civil. A súa nai sufrirá terrible persecución por ser muller e nai de "roxos". Luis Costa García con 15 anos militaba nas Juventudes Libertarias e afiliouse á Confederación Nacional do Traballo (CNT). En novembro de 1931 presidiu un mitin cenetista en Betanzos. En 1934 casou con Dolores Martínez Santiago coa que tivo un fillo, Luis Costa Martínez. En 1935 era o secretario do sindicato anarquista de carpinteiros na súa comarca. En 1936 asistiu ao congreso da CNT en Zaragoza en representación dos sindicatos de Vilagarcía. Pouco antes da sublevación do 18 de xullo de 1936 estableceuse na Coruña, fuxindo da persecución á que estaba sometido pola súa actuación nun conflito laboral no porto de Vilagarcía. Este suceso obrigouno a cambiar a súa identidade.
En 1936 foi detido na Coruña, nun par de ocasións, por ir indocumentado, chegando a pasar 2 meses na cadea de Coruña. Os seus compañeiros acollérono, traballou como carpinteiro co mestre Silva e viviu na casa do seu amigo Lino Carrión. Agardaron a oportunidade de fuxir nun pesqueiro en dirección a Asturias para integrarse na resistencia. Un destes intentos, que tivo lugar na noite do 3 de marzo de 1937 nas proximidades do Porto de San Pedro na Coruña, resultou abortado pola intervención da Garda Civil. Moitos anarquistas foron detidos nesa ocasión. Luis Costa conseguiu fuxir para ser detido con dous compañeiros libertarios, Secundino Rodríguez Eiras e Lino Carrión, por unha confidencia, o 1 de xullo de 1937 cando preparaban unha nova fuga nun bou cara a zona leal. Ingresou no cárcere da Coruña. Ocultou a súa verdadeira identidade para que non o asociaran cos acontecementos de Vilagarcía e dixo ser Juan García Durán nado en Comillas (Cantabria). Foi sometido a un consello de guerra con Secundino Rodríguez e Lino Carrión o 9 de outubro, sendo condenado a morte, pero foille conmutada a pena aos cinco meses pola de cadea perpetua. Probablemente este cambio obedeceu á falta de cargos contra el.
En 1942 foi trasladado ao penal de Alcalá de Henares. Revisada a súa causa, quedou reducida a condena a doce anos e un día. Ao existir unha disposición segundo a cal o que levase cumprida máis da metade da condena sairía en liberdade condicional, o 18 de maio de 1943 saíu en liberdade. Estableceu a súa residencia na Coruña pois non podía regresar cos seus pais ou coa súa dona a Vilaxoán pois sería detido como Luis Costa. Reingresa na CNT clandestina mantendo contactos con Fernando López Mantiñán. Tratan de artellar a organización sindical. Ese mesmo ano foi elixido secretario xeral do Comité Rexional Galaico da CNT. En marzo de 1946, logo de contactos co Partido Galeguista, desprazouse a Madrid para crear a Xunta Galega da Alianza Nacional de Fuerzas Democráticas. Porén, foi detido na Gran Vía xunto a Ramón Piñeiro, o resto do comité rexional, e un membro do PNV. Fuxiu e estivo escapado durante un mes, ata que foi encarcerado en Alcalá-Meco. Volveu ser condenado a morte, e unha vez máis trócanlla por unha prisión de 30 anos. En 1950 volveu fuxir, desta volta do cárcere de Yeserías.
Exiliouse a Francia e posteriormente a Australia onde casou con Jeanette Villemin, descendente de españois e secretaria en Camberra da embaixada francesa. Tiveron un fillo, Jean-Pierre. Adquiriu a nacionalidade australiana co nome de Jhon García. Co traslado da súa dona a Montevideo, pasou a residir nesa cidade publicando ''1936-1939. Bibliografia de la Guerra Civil española'' en castelán, inglés e francés. Por esta obra, chamárono á EUA para ser asesor de Historia Moderna e contemporánea de España na Biblioteca do Congreso de Washington. Volveu a Francia, licenciouse en Historia na Universidade da Sorbona e doutorouse o 28 de novembro de 1975 coa tese ''Guerre civile espagnole 1936-1939. Interventions etrangères sur mer'', dirixida por Pierre Vilar. Realizou un traballo infatigable en distintos lugares do mundo buscando información sobre o seu leitmotiv, a guerra civil española: Rusia, China, Vaticano, RDA etc... Con ese material publicou a súa derradeira obra ''La guerra civil española. Fuentes''. Pouco antes de morrer creou un premio de investigación na Universidade de Barcelona sobre a guerra civil, dotado con tres millóns de pesetas.
Posuía a mellor colección do mundo sobre os carteis da guerra civil española.
Lista dos liques de Galicia
A seguinte é unha lista alfabética dos liques que se atopan en Galicia.
Lista alfabética de nomes científicos
En Galicia están catalogados diferentes especies de liques que se distribúen polo seu territorio atendendo ás diferentes condicións de cada lugar.
Francisco Prieto
Co nome de Francisco Prieto podemos referirnos a:
Revolución dos Crisantemos
A Revolución dos Crisantemos (Őszirózsás forradalom) é o nome que recibiu a revolta incruenta dalgunhas tropas fieis ao consello de soldados de Budapest que, a noite do 30 de outubro de 1918, tomaron certos edificios públicos, bancos e a central de correos e, ante a pasividade da gornición local, forzaron o emperador Carlos a cesar o recentemente nomeado primeiro ministro János Hadik e entregar o goberno ao dirixente do consello nacional, Mihály Károlyi.
O alzamento contra o Goberno imperial, desencadeado polo consello de soldados e apoiado polas masas da capital, levou o consello nacional ao poder, a pesar de que este non controlou o levantamento. A revolución levou á independencia de Hungría do Imperio austrohúngaro e á proclamación dunha república popular, que tratou sen éxito de manter a unidade territorial do reino e de aplicar diversas reformas políticas, sociais e económicas. O seu fracaso cinco meses máis tarde produciu un novo cambio político, proclamándose unha república soviética.
Antecedentes
Logo da renuncia o do gabinete de Sándor Wekerle, que se opuxera ás reformas propostas polos políticos austríacos para tratar de salvar o Imperio austrohúngaro, o emperador inclinouse por nomear un novo primeiro ministro próximo ao conde Andrássy para o cargo. Karólyi, que forzara a Tisza a admitir a derrota na guerra o día anterior e ameazaba con tomar o poder se non era nomeado para encabezar o Goberno, foi soslaiado polo monarca. miniatura|esquerda|Manifestación a favor do Consello Nacional Húngaro e de [[Mihály Károlyi xunto ao Parlamento húngaro, o 23 de outubro de 1918.]] Mentres, a situación deteriorábase rapidamente, desintegrándose o Exército na fronte e pasando o poder real ás rúas da capital maxiar.
miniatura|dereita|[[Mihály Károlyi, presidente do Consello Nacional e rival de Hadik para a presidencia de Goberno, acabou derrocando a Hadik grazas ao apoio dos soldados e foi nomeado primeiro ministro polo emperador tres días despois de que o soberano tivera concedido o cargo a Hadik.]] miniatura|esquerda|[[János Hadik, político próximo a Andrássy e candidato da oligarquía á presidencia do Goberno. O seu nomeamento o 29 de outubro polo emperador Carlos desencadeou a revolución que entregou o poder ao Consello Nacional.]] O mesmo día 23 de outubro, os dirixentes do partido de Mihály Károlyi, do Partido Socialdemócrata e do Partido Radical, decidiron formar un Consello Nacional, que se estableceu dous días máis tarde. No seu manifesto do 25 de outubro de 1918, que contaba con doce puntos coma o que se proclamara durante a revolución húngara de 1848, reclamaba a independencia de Hungría do Imperio, o fin da alianza con Alemaña, a celebración de eleccións con sufraxio universal secreto para toda a poboación (incluídas as mulleres), a democratización da política do país, a liberación dos presos políticos e o respecto polos dereitos civís. Solicitaba tamén a aplicación de medidas para evitar a fame, unha reforma agraria e o embargo parcial do capital. Reclamaba así mesmo a aplicación dos principios do presidente Wilson para as minorías, aínda que defendía a unidade dos territorios da Coroa de Santo Estevo. A abolición da censura militar o día anterior permitiu a publicación do manifesto sen dificultade.
Ata o nomeamento dun novo ministerio, o emperador nomeou o arquiduque Xosé representante real, rexeitando a petición de Károlyi de ser nomeado para o cargo. O mesmo día da proclama, a multitude tratou de marchar ao palacio que ocupaba o arquiduque para forzar a aceptación do programa do Consello, mais cando se retiraba pacificamente foi dispersada pola policía, que disparou contra a multitude causando varias ducias de vítimas. Isto reforzou a simpatía cara a Károlyi.
Rial, Val do Dubra
San Vicente de Rial é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Val do Dubra. Segundo o INE en 2019 tiña 609 habitantes (321 mulleres e 288 homes) distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 838 habitantes.
Revolución dos Crisantemos
Antecedentes
Logo dunha visita do matrimonio imperial a Hungría na que se acumularon as malas novas, o emperador regresou a Viena con Károlyi, sen decidirse a nomear primeiro ministro húngaro a este ou ao candidato de Andrássy, Hadik. Károlyi non desexaba aínda romper as relacións co monarca e pretendía ser nomeado primeiro ministro por este.
O 27 de outubro Károlyi regresou a Budapest, sendo recibido por unha gran multitude que o acolleu cantando «La Marseillaise» e que o consideraba o caudillo dunha revolución inevitable. Rexeitado polo emperador, Károlyi e os demais membros do Consello decidiron planear a toma do poder pola forza.