cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reino de Serbia
Política interna
A partir da década de 1880 os conflitos persoais da familia real afectaron continuamente á política nacional. En 1887 a raíña e o herdeiro ao trono abandonaron o país.
En 1888, incapaz de lograr unha vitoria electoral para os seus protexidos progresistas, Milan convocou unha Asemblea Constituínte que, en 1889, promulgou unha nova constitución máis democrática. A continuación, en marzo de 1889, Milan abdicou e abandonou o país.
O reinado de Alexandre
Despois do seu matrimonio en 1900 Alexandre tratou de acercarse a Rusia, que non lle concedeu, porén, un apoio incondicional. O afastamento de Austria-Hungría, consecuencia dos seus intentos de congraciarse con Rusia, deu lugar a constantes roces. Os rusos insistían en que o rei, reticente a iso, entregase o goberno aos radicais, que lles eran favorábeis. miniatura|Alexandre I de Serbia, último monarca da dinastía Obrenović. O seu reinado caracterizouse polos reveses en política internacional e os seus escándalos persoais. Morreu asasinado en 1903.
O principal problema do momento era o futuro de Macedonia, que impediu o establecemento de relacións cordiais con Bulgaria e Montenegro, rivais no repartimento futuro da rexión. Austria-Hungría manifestouse completamente oposta á expansión serbia en Macedonia e os rumores sobre avances serbios na rexión ou dunha posíbel anexión do Sandžak por Austria-Hungría deteriorou aínda máis as relacións en 1901-1902. O Imperio utilizou repetidamente o seu control sobre as exportacións serbias para premer a Alexandre, que non logrou, a pesar dos seus intentos en 1902, mellorar as relacións entre as dúas nacións. Rusia, favorábel ao acercamento de Bulgaria e Serbia, non logrou este obxectivo pola hostilidade mutua debido a Macedonia.
As relacións co Imperio otomán flutuaron, empeorando polos ataques albaneses á poboación serbia en Macedonia e polas ansias territoriais serbias na rexión.
Tras a abdicación de Milan, que se considerou unha vitoria dos radicais, estes formaron goberno, aínda que non con programa campesiño, dos que obtiña o seu apoio, senón da clase media. Novamente houbo un cambio nos funcionarios, que se encheu de simpatizantes dos radicais.
En xuño de 1892 os radicais deron paso a un novo goberno liberal, que se serviu do exército e a policía para lograr unha maioría nas eleccións. En abril de 1893, porén, Alexandre deu un golpe de Estado real instigado polo seu pai e apoiado polo Exército. As eleccións que seguiron devolveron o goberno aos radicais. En 1894 o monarca aboliu a constitución liberal de 1888 e restaurou a de 1869. En toda a década foi capaz de controlar a política nacional enfrontando aos partidos, pero a súa vida privada minou a súa popularidade.
Os partidos Progresista e Liberal foron perdendo apoios, mentres medraban os do Radical, en xeral oposto ao monarca. Os intentos de reconciliación entre 1900 e 1902 terminaron fracasando, exixindo os radicais o control do goberno, ao que o rei replicou restaurando o goberno persoal. O derradeiro ano do seu reinado Alexandre gobernou mediante favoritos e o rexeitamento ao monarca estendeuse, creando un clima de inestabilidade que debilitou ao país.
A política nacional quedou ademais marcada pola vida persoal do rei e a dos seus proxenitores, que se converteu no díxome-díxome de Europa. A relación e posterior matrimonio de Alexandre coa viúva Draga Mašin foron impopulares e os propios pais de Alexandre desaprobárono. Desde a voda en 1900 o resto do reinado estivo centrado nos escándalos da familia real.
As protestas de marzo de 1903, esmagadas polo réxime real, aceleraron unha conspiración contra o soberano que xurdira entre certos oficiais e políticos en 1901. Sen un proxecto político claro máis alá da eliminación do rei, os conspiradores levaron a cabo un golpe de Estado o que acabou cos soberanos e varios membros do goberno e da familia real. Inmediatamente, e ante a imposibilidade de proclamar unha república, foi chamado ao trono o aspirante da dinastía rival dos Karadjordjević e volveuse ao réxime constitucional que Alexandre abolira.
Período rusófilo
Pedro I de Serbia regresou ao país pola súa popularidade e pola falta de alternativas para cubrir o posto: Austria-Hungría e Rusia opoñíanse á República e a elección doutro candidato estranxeiro sería menos popular e máis complicada polo equilibrio das potencias. O seu reinado, caracterizado en xeral polos gobernos constitucionais e parlamentarios e a extensión das liberdades, non supuxo, porén, unha revolución, quedando o goberno e a estrutura social sen alterar máis alá dos cambios de persoal. O Exército reorganizouse ao gusto dos conspiradores que lle entregaran o trono. miniatura|Pedro I de Serbia, monarca da dinastía Karadjordjević.
Xurdiu un movemento obreiro e socialista, pero de escaso poder. Pola dereita, os partidarios da dinastía derrocada en 1903 mantiveron a súa oposición, pero infrutuosamente. O republicanismo era tamén débil pola popularidade da ideoloxía nacionalista da monarquía. Precisamente unha das características deste período foi a intensificación do movemento irredentista e pro-iugoslavo que requiriu a independencia económica do país do Imperio austrohúngaro, co que as relacións con este empeoraron notabelmente.
Política exterior
Co cambio de dinastía acentuouse o aliñamento do país con Rusia, o que o rei favorecía, e a oposición á influencia e expansión austrohúngara e xermana na rexión.
O comezo do reinado de Pedro foi de crise interna e externa. O país estaba illado diplomaticamente polo asasinato de Alexandre I, aínda que paulatinamente o novo réxime foi sendo recoñecido polas diversas potencias, sendo Gran Bretaña a última en retomar as relacións diplomáticas, e só despois de que se retiraran os conspiradores máis sobresalientes. Rusia, pola contra, celebrou o cambio de réxime, que lle era claramente favorábel, aínda que ao comezo non foi de forma moi aberta, para non incomodar ás demais potencias.
No país as conspiracións dos partidarios dos Obrenović engadíronse ás sucesivas crises polos excesos dos conspiradores de 1903, que interferían nos asuntos de goberno e nos militares. A pesar de desapareceren dos postos máis visíbeis por presión das potencias estranxeiras, os conspiradores de 1903 seguiron sendo unha forza política poderosa até 1917, cando a súa organización secreta, a Man Negra (fundada en 1911), foi desmantelada polo príncipe Alexandre.
A intensificación do nacionalismo serbio e do iugoslavismo levou a conflitos coa veciña Austria-Hungría. Houbo tensión pola permanente crise en Macedonia, na que Austria-Hungría apoiaba a búlgaros e albaneses fronte aos elementos serbios. Máis tarde tivo lugar a guerra comercial coñecida como "Guerra do Porco", debida ao intento do Imperio austrohúngaro de recuperar o control político do país mediante o estrangulamento das exportacións serbias, que controlaba case completamente, e que levou á busca de novos mercados para os produtos serbios, con notábel éxito. Serbia non logrou, porén, a independencia financeira: a Austria-Hungría simplemente substituína Francia como prestamista e financiadora do comercio e a industria serbia, en crecemento. Os efectos para o Imperio foron, porén, serios: pasou de controlar o 90 % do comercio serbio a unicamente o 30 % e creceu a hostilidade entre os dous países.
A partir de entón rompéronse os lazos políticos, económicos e militares con Austria-Hungría e o país pasou a aliñarse claramente con Rusia, mentres compraba as súas armas a Francia.
Os intentos de acordo con Montenegro e Bulgaria fracasaron, fundamentalmente pola rivalidade en Macedonia, na que os tres gobernos estaban interesados. Tanto Austria-Hungría como o Imperio otomán trataron de avivar a rivalidade para evitar a formación dun bloque eslavo que lles fora hostil e prexudicial politicamente. Serbia, como os demais rivais, participou indirectamente nas loitas guerrilleiro-terroristas que se libraron en Macedonia, nas que Austria-Hungría sostivo aos albaneses. Os combates en Macedonia intensificáronse en 1906-1908 tras o fracaso dos intentos de acercamento entre Serbia e Bulgaria. En 1905 Bulgaria e Serbia asinaran un acordo comercial que debía ser un primeiro paso para a unión aduaneira, pero a mellora das relacións durou pouco. As relacións volveron á súa tensión anterior en 1907-1908, reducíndose o comercio serbio que utilizaba os portos búlgaros.
O acordo entre Montenegro e Serbia tampouco frutificou, polas rivalidades territoriais entre os dous países, aínda que Serbia para entón se convertera no foco da axitación iugoslavista, desprazando a Montenegro. O goberno de Montenegro sospeitaba que os intelectuais montenegrinos críticos co rei recibían apoio serbio.
As tropas serbias acudiron en axuda dos búlgaros que asediaban Edirne mentres que, á vez, avanzaban máis alá da liña acordada con Bulgaria en Macedonia, tomando Ohrid, Bitola e Prilep. Serbia pretendía ademais lograr unha saída ao Adriático para evitar o cerco austrohúngaro, e avanzou cara Durrës (de maioría albanesa) e Shkodër, xunto con tropas montenegrinas. A comezos de 1913 as potencias impuxeron o fin das hostilidades e a decisión austrohúngara e italiana de evitar a expansión serbia no Adriático asegurou a formación dunha Albania independente. Serbia reclamou compensacións en Macedonia, que foron rexeitadas por Bulgaria, que defendía a división orixinal de territorios. Serbia logrou o apoio do goberno grego, que desexaba a expulsión de Bulgaria das proximidades de Salónica, e dos rusos, desencantados coa actitude de Bulgaria, que se inclinaba á guerra. O Bulgaria atacou aos seus antigos aliados, convencida da súa superioridade militar, sendo derrotada a finais de xullo.
Polo Tratado de Bucarest do Serbia practicamente duplicou o seu territorio, obtendo territorios macedonios previamente asignados a Bulgaria. Coa división do Sandžak de Novi Pazar con Montenegro obtivo unha fronteira común con este país.
O asasinato do herdeiro ao trono austrohúngaro e a súa esposa en Saraxevo por nacionalistas serbo-bosníacos coa connivencia de elementos serbios e o posterior ultimato austrohúngaro a Serbia levou ao país á guerra, que se converteu pronto nunha confrontación mundial. O goberno serbio aceptara case todas as exixencias austrohúngaras, pero isto non bastou para evitar o enfrontamento. O Belgrado foi bombardeado desde a outra beira do Sava e o Danubio. Países belixerantes a finais de [[1914.|250px|miniatura]]
Serbia contaba con 4,5 millóns de habitantes fronte aos 50 millóns de Austria-Hungría e se esperaba unha rápida derrota a mans desta. Serbia mobilizou a 350.000 homes pero non puido impedir o paso a través do Sava e o Drina das tropas austrohúngaras. A mediados de agosto, porén, nunha batalla de catro días, o exército serbio venceu, forzando a evacuación austrohúngara. Serbia atacou territorio austrohúngaro pero, en decembro, perdeu Belgrado. O exército serbio sufría escaseza de material e abastecementos. A mediados de decembro, porén, unha nova pero custosa vitoria serbia no río Kolubara permitiu a expulsión dos austrohúngaros e a recuperación da capital. Serbia perdeu, porén, 100.000 homes na batalla. Unha grande epidemia de tifo, ademais, estendeuse polo país, afectando a civís e militares e debilitando a defensa. Contra o verán de 1915 Serbia perdera outros 150.000 homes. 250px|miniatura|Retirada serbia a través de Kosovo no inverno de [[1915.]] miniatura|esquerda|Nikola Pašić, primeiro ministro serbio, no exilio, asinou a Declaración cos representantes do [[Comité Iugoslavo, aparcando temporalmente as súas diferenzas.]]
Á vez que se desenvolvían os combates, as partes buscaban novos aliados. Os Imperios Centrais lograron a alianza do Imperio otomán en novembro de 1914, debilitando a posición serbia. Serbia, co goberno de Nikola Pašić, buscaba obter Bosnia e unha saída ao Adriático, mantendo unha postura máis panserbia que iugoslavista. Rusia, principal valedor do país, tampouco favorecía a unión de territorios eslavos. Os políticos eslavos exiliados en Austria-Hungría que se agruparan no Comité Iugoslavo non contaban co apoio de Pašić. Italia, pola súa parte, reclamaba cesións territoriais prexudiciais para os plans dos eslavos austrohúngaros e para os de Serbia, pero era vista cada vez máis necesaria como aliada ante a delicada situación militar da Entente na primavera de 1915. A firma do Tratado de Londres na primavera de 1915 fixo que Italia entrase na guerra, sen os resultados esperados, e que se complicase a posición dos serbios e dos eslavos austrohúngaros: mentres estes suavizaban a súa postura fronte a Pašić considerando a Serbia como imprescindible para frear as ambicións italianas, o primeiro ministro serbio tratou secretamente de obter a concesión de territorios ambicionados sen informar aos seus supostos aliados do Comité. Pašić e o seu goberno oscilaron durante a contenda entre unha expansión menor, que incluíse os territorios poboados por habitantes de "idioma serbio" (o dialecto stokaviano do serbocroata), e a unión dos eslavos do sur (a excepción dos búlgaros), con preeminencia serbia, que iría desempeñar na fundación do novo Estado un papel equivalente ao do Piemonte para o Italia). Parte do Comité defendía, polo contrario, unha estrutura federal entre croatas, serbios e eslovenos. En temas militares como a inclusión de prisioneiros de guerra eslavo-austro-húngaros sucedéronse os roces entre ambas as posturas. División serbia en [[Corfú tras a evacuación de comenzos de 1916 da costa albanesa.|miniatura|esquerda]]
Tras resistir o embate austrohúngaro en 1914, a entrada en guerra de Bulgaria o do lado dos Imperios Centrais fixo que a fronte serbia se afundise. Ao longo de outubro e novembro as cidades serbias foron caendo en mans dos seus inimigos unha tras outra. En decembro, con practicamente todo o país en mans dos exércitos inimigos, o exército serbio comezou unha longa e moi dura retirada de dous meses a través de Albania cara á costa, onde os superviventes foron trasladados con axuda franco-italiana á illa de Corfú. En xaneiro de 1916 Montenegro e Albania foron ocupados polos austrohúngaros. 250px|miniatura|Serbia en [[1918.]]
En 1916 o exército serbio evacuado, xunto con unidades rusas provenientes de Francia e italianas, desembarcou en Salónica, pero a ofensiva foi un fracaso, sendo os Aliados derrotados en dúas ocasións en agosto e quedando parte de Grecia ocupada por búlgaros e alemáns. A pesar do posterior desembarco de tropas británicas e francesas e de diversas batallas a finais de 1916 e na primavera de 1917 a fronte apenas cambiou.
A Revolución de Febreiro en Rusia tras a ocupación de Serbia polo inimigo debilitou a postura de Pašić, que tivo que mostrarse máis conciliador. O resultado do acercamento entre o goberno serbio e o Comité foi a Declaración de Corfú de na que ambas as partes proclamaban a súa intención de formar un novo estado iugoslavo. A ambigüidade de certas pasaxes da declaración, que se interpretaron de maneiras diversas, deron máis adiante lugar a conflitos entre as diversas posturas que diferían no modelo de Estado.
A situación só cambiou cando, por un lado, as principais potencias Aliadas acordaron abandonar o mantemento da unidade territorial do Imperio austrohúngaro ante o fracaso das negociacións de paz co emperador Carlos de Austria na primavera de 1918 e, por outro, a ofensiva na fronte de Salónica, baixo mando francés, logrou romper as liñas xermano-búlgaras no río Vardar a mediados de setembro de 1918. Poucos días despois Bulgaria rendíase, asinando un armisticio o.
O exército de Salónica, con divisións serbias, avanzou cara ao país, recuperando rapidamente posicións ante o repregamento dos restos das forzas dos Imperios Centrais e alcanzando Belgrado o.
Nada máis chegar ao país, Pedro prometeu respectar a constitución. Restaurouse o goberno constitucional e parlamentario. Aínda que o rei respectou o poder político, os gobernos do período non foron tan respectuosos coa legalidade, abusando en ocasións do seu poder e intimidando á oposición política. Un factor de inestabilidade permanente, aínda que de poder flutuante, foron os conspiradores de 1903, que interferiron en ocasións nos labores de goberno e, especialmente, en asuntos militares, sobre todo até 1907. Os partidos tan pronto deploraban o seu poder como utilizaban a súa influencia ao seu favor.
Os gabinetes do reinado de Pedro estiveron controlados na súa maioría polas dúas ramas do Partido Radical, o Radical propiamente dito, e o Partido Radical Independente, separados desde 1901. As posturas en política internacional dos principais partidos era a mesma, e en política interior as súas diferenzas tamén eran escasas.
Os principais partidos eran, con moito, os dous Radicais. A liberdade política permitiu, porén, o xurdimento doutras formacións, como o Partido Socialdemócrata.
Os primeiros gobernos do reinado concentráronse en mellorar a situación económica e en lograr o restablecemento das relacións diplomáticas, moi danadas coa maioría dos países polo golpe de 1903. Austria-Hungría, hostil ao cambio de 1903, controlaba catro quintas partes do comercio serbio.
Un dos acontecementos de política interna máis relevantes do período foi a separación definitiva dos dous sectores do Partido Radical o. A partir de entón ambos os partidos, o Radical e o Radical Independente, pugnaron por facerse co goberno, aínda que o primeiro logrou a partir de 1906 a preeminencia até o final da primeira guerra mundial. Durante as graves crises como a anexión austrohúngara de Bosnia en 1908 ou a guerra mundial forxáronse gobernos de coalición.
Até a crise de 1908 radicais e radicais independentes disputaron principalmente sobre dous asuntos: a capacidade dun partido minoritario de convocar eleccións incluso con permiso real e a conveniencia de que a oposición utilizase tácticas dilatorias no parlamento. A partir de 1908 as sucesivas crises internacionais fixeron que estes asuntos pasasen a un segundo plano. miniatura|O novo Estado iugoslavo, cos territorios que o integraron. O Reino de Serbia disolveuse no novo Estado a finais de [[1918.]]
Formación de Iugoslavia
Tras a votación do Consello en novembro enviouse unha delegación a Belgrado para a formación do novo Estado eslavo. O, en presenza do rexente Alexandre, proclamouse a creación do Reino dos Serbios, Croatas e Eslovenos, que reunía territorios serbios, montenegrinos e austrohúngaros, desaparecendo á vez o Reino de Serbia independente.
Estrutura social e económica
Coa derrota dos Estados serbios no século XIV e a súa inclusión no Imperio otomán a antiga nobreza extinguiuse ou emigrou. Os pobos, porén, sobreviviron como unidades administrativas, responsábeis da recadación de impostos para o goberno do Sultán. O territorio converteuse nunha zona de campesiños, que foron os que levaron a cabo a primeira revolta contra o goberno de Istambul a comezos do século XIX que máis tarde conduciría á independencia.
A conquista turca tivo profundas e duradeiras consecuencias para os serbios e todos os eslavos balcánicos. Os vencedores non só eliminaron a súa organización política, senón que transformaron as relacións sociais e económicas e provocaron considerábeis movementos de poboación. Como os restantes cristiáns do Imperio, os serbios convertéronse en reaia, súbditos propiedade do Sultán, que dispoñía libremente das súas vidas e facendas. Grandes extensións de terreo foron entregadas en feudo (timar) a soldados otománs que, a cambio do servizo de armas, recibían os beneficios da explotación da terra e do traballo dos campesiños a ela adscritos.
O sistema social sufriu cambios importantes. Aínda que no mundo rural se mantivo o modelo de comunidades campesiñas gobernadas patriarcalmente por xuíces que respondían ante o paxá otomán, a vida urbana sufriu un importante retroceso en toda Serbia. Desapareceu a vella aristocracia feudal, e o patriarcado grego de Constantinopla recuperou a súa privilexiada posición entre a cristiandade eslava ortodoxa, en prexuízo do clero do desaparecido patriarcado nacional serbio (e tamén do búlgaro).
Isto trouxo consigo un considerábel retroceso da vida cultural das comunidades eslavas, que perderon practicamente a tradición literaria na súa propia lingua. Porén, o proceso de islamización foi mínimo e circunscribiuse ao asentamento de campesiños anatolios nalgunhas zonas de Tracia e Macedonia e á conversión ao islam de gran parte da poboación de Albania e de parte da de Bosnia.
O que si tivo unha gran transcendencia foron os desprazamentos de poboación provocados pola conquista e despois polas reiteradas sublevacións contra o dominio otomán. Durante os séculos XIV e XV foron moitos os cristiáns, fundamentalmente católicos romanos de Bosnia e Eslavonia, que buscaron refuxio en Croacia, Hungría, a República de Ragusa e as posesións venecianas en Dalmacia. Tamén os serbios coñeceron grandes migracións. No norte, miles deles cruzaron o Danubio fuxindo da conquista turca establecéndose na rexión húngara de Voivodina (hoxe provincia "autónoma" de Serbia), poboada por romaneses e maxiares, e nas zonas orientais de Eslavonia, entre Osijek e Belgrado, onde a poboación serbia chegaría a ser maioritaria (isto orixinaría un dos conflitos contemporáneos entre Serbia e Croacia).
As poboacións eran pequenas e os habitantes urbanos escasos. Os pobos foron abatendo os bosques e ampliando o terreo cultivado, pero non apareceron grandes latifundios a diferenza doutras rexións. Por outra parte non se levou a cabo unha concentración de capitais, quedando o país formado por pequenos propietarios agrícolas, bos soldados que vían como un interese propio en defender as súas terras durante as guerras do Estado.
Evolución nas últimas décadas do século XIX
miniatura|Campesiños serbios nunha aldea. A gran maioría da poboación serbia era rural e vivía en localidades de escasa poboación. O acordo comercial de acentuou a dependencia económica serbia de Austria-Hungría. O obxectivo do goberno que asinou o acordo foi garantir o acceso dos produtos serbios ao mercado austrohúngaro con aranceis baixos. Os austrohúngaros, en efecto, aplicaron un tipo rebaixado aos produtos serbios a cambio dun trato de nación máis favorecida. Austria-Hungría intentou orientar a economía serbia cara a produción agraria e de materias primas, evitando o crecemento da industria lixeira. A cambio, os principais produtos agrarios serbios (porcos, bois, ameixas pasas, marmelada de ameixa) recibiron un trato de favor fiscal no Imperio. O gran, tamén unha exportación relevante para Serbia, recibiu uns aranceis favorables. Asinouse tamén un acordo veterinario que na práctica permitía ao Imperio paralizar a importación de gando porcino por risco de epidemia, dereito que os austrohúngaros utilizaron como medida de presión política. O pacto limitaba ademais os produtos que o goberno serbio podía someter a monopolio estatal e os impostos sobre os produtos importados.
En 1886 os serbios foron os primeiros en incumprir o acordo de xeito notable pero, por motivos políticos, os austrohúngaros non reaccionaron.
O austrohúngaros e serbios asinaron un novo tratado comercial, similar ao de 1881. O novo goberno radical tratou en van de librarse do control económico austrohúngaro.
Xa en 1902, porén, os serbios trataron de reducir a súa dependencia comercial de Austria-Hungría, asinando un tratado comercial co Imperio otomán e aplicando medidas que favorecían as exportacións a maiores distancias. O cambio de réxime en 1903 acelerou esta tendencia. O primeiro goberno de Pedro I propuxo un plan de reorganización total do comercio serbio, buscando novos mercados.
A industrialización do país levou á formación dunha certa clase obreira e da maior diferenciación entre campo e cidade. No campo o crecemento do número de campesiños sen terra por un lado, e dos campesiños acomodados por outra, fixo crecer a tensión social. O proceso, porén, foi lento e en 1910 o país contaba unicamente con 16.000 obreiros repartidos en 470 pequenas fábricas.
Arcebispo
miniatura|[[Manuel Lago González, arcebispo de Santiago de Compostela (1924-1925).]]
Paramecio
Os paramecios son protozoos ciliados do xénero Paramecium, que viven en augas doces estancadas con abundancia de materia orgánica. Son uns protozoos ovalados de 50 a 350 microns de lonxitude segundo a especie, probablemente uns dos seres unicelulares mellor coñecidos e máis estudados. No se deben confundir con Blepharisma, que é un xénero parecido.
Teñen numerosos cilios que cobren toda a súa superficie e que lle dan mobilidade, os da parte posterior algo maiores. Tamén ten cilios no citostoma, que son un pouco máis grandes e lle axudan a capturar o alimento. Para moverse cara a adiante os seus cilios baten nun ángulo de 120 graos, cara atrás todos ao unísono. O paramecio móvese facendo espirais pola auga. Pode moverse tamén para atrás se os cilios baten formando un ángulo cara a adiante todos á vez. Se choca contra un obxecto recúa, xírase lixeiramente e vai de novo para adiante, repetindo isto ata que salva o obstáculo. Pode moverse nun segundo unha distancia 12 veces maior que o seu tamaño.
A membrana externa absorbe e expulsa regularmente auga do exterior coa fin de controlar a osmorregulación, proceso dirixido por dous vacúolos contráctiles. Está recuberto por unha película, que é unha membrana resistente pero elástica.
Nalgunhas especies como P. trichium hai dous vacúolos contráctiles simples, pero o máis habitual é que estes vacúolos teñan unhas estriacións radiais que lle dan un aspecto de estrela.
Presentan un citostoma, unha especie de invaxinación situada a todo o longo do paramecio coa que captura o alimento, que consiste en partículas orgánicas flotantes e microorganismos menores ca el. O citostoma conduce a unha citofarinxe antes de que o alimento pase ao interior deste protozoo. Son moi visibles os vacúolos dixestivos, onde dixiren o alimento, e despois expulsan por exocitose os refugallos.
Presentan polo menos dous núcleos de distinto tamaño, chamados micronúcleo e macronúcleo. O macronúcleo está no centro e é de gran tamaño e forma alongada, compacto, poliploide, con funcións vexetativas, e o único que transcribe. O micronúcleo é pequeno e máis esférico (en P. aurelia hai dous micronúcleos), non transcribe ARN, pero é o que realiza a meiose e a conxugación.
Reprodución
Poden reproducirse por fisión binaria (mitose) ou por conxugación entre dous individuos. En P. caudatum durante a conxugación únense dous individuos, dexeneran os macronúcleos, os micronúcleos sofren meiose, formando 4 núcleos cada un deles (hai 8 entre os dous conxugates) dos cales dexeneran 3, e os outros dous que quedan divídense unha vez (agora son catro) e fusiónanse cos do outro individuo, formando dous núcleos, un en cada individuo, momento no que os individuos se separan. Unha vez separados hai máis divisións nucleares nas que se rexenera o macronúcleo e o micronúcleo iniciais. Como resultado da meiose e da conxugación houbo unha recombinación e intercambio de xenes. Na conxugación non se unen organismos completos (o que sería singamia) senón só os seus núcleos.
Alimentación
Os paramecios aliméntanse de bacterias, algas e lévedos, e ocasionalmente pódese producir a inxesta de protozoos de pequeno tamaño. Pode detectar quimiotacticamente metabolitos bacterianos presentes no seu medio, e ten receptores superficiais para o folato, acetato e glutamato. Para capturalos incrementa o movemento dos cilios situados arredor e dentro do citostoma creando unha corrente de auga e partículas cara ao seu interior. As partículas de alimento vanse acumulando na citofarinxe e cando hai suficiente cantidade fórmase un vacúolo dixestivo. Os vacúolos dixestivos formados percorren un circuíto específico a través do citoplasma (da parte posterior á anterior da célula) durante o cal o seu contido se dixire encimaticamente, e o alimento dixerido absórbese cara ao citoplasma mentres o vacúolo reduce o seu tamaño. Os restos sen dixerir, cando se chega ao final do circuíto, son expulsados a través dun poro anal.
Para facilitar a captura das súas presas Paramecium pode disparar tricocistes, orgánulos de forma baciliforme que se sitúan en ringleiras e que se disparan en forma de filamentos rematados en punta de frecha e segregan un produto ; este comportamento tamén se utiliza como sistema de defensa.
Hábitat
É un protozoo moi común que se encontra en pozas e estanques de auga doce, cales, regatos, ríos, lagos e encoros. En xeral a súa presenza é abundante en augas estancadas que conteñen materia orgánica en descomposición e que, por tanto, son ricas en substancias nutritivas e abundantes en microorganismos. Recentemente, informouse de novas especies de paramecios atopadas en augas salgadas.
Xenoma
O xenoma de Paramecium foi secuenciado (na especie Paramecium tetraurelia), e presenta evidencias de tres duplicacións de todo o xenoma.
Endosimbiose
No Paramecium bursaria prodúcese un caso de endosimbiose. Este protozoo vive en simbiose con algas verdes unicelulares do xénero Chlorella, que se encontran no seu citoplasma e lle dan cor verde ao protozoo. Ademais, P. aurelia ten endosimbiontes bacterianos.
Especies
Na actualidade recoñécense 14 especies dentro do xénero Paramecium, aínda que foron nomeadas máis, que se consideran dubidosas. Os estudos xenéticos están restruturando a clasificación deste xénero. As principais especies son:
Giovanni Gorini
Giovanni Gorini, nado en 1941, é un numismático italiano especializado na moeda da Antigüidade e na medalla renacentista.
Traxectoria
Gorini estudou Arqueoloxía e Numismática na Universidade de Padua.
Logo da súa graduación, ingresou no Museo Bottacin, de Padua, como conservador das coleccións numismáticas, posto que ocupou entre 1965 e 1978. Despois exerceu como profesor adxunto e, desde 1991, como catedrático de Numismática Antiga na Universidade de Padua, posto que ocupou ata a súa xubilación en 2011.
Tamén impartiu docencia como profesor visitante en 1994 no seminario de verán da American Numismatic Society de Nova York; en 1997 na Universidade Estatal Hongo de Toquio; en 1999 na Escola Italiana de Arqueoloxía de Atenas, e en 2001 na Escola de Altos Estudos de París.
Entre outras entidades, Giovanni Gorini é membro da Accademia Galileiana, de Padua, e da Academia Pontificia de Arqueoloxía de Roma.
Publicacións
Giovanni Gorini é un autor prolífico. A súa produción bibliográfica ten máis de 500 referencias, entre artigos en revistas especializadas e obras de carácter monográfico. Esta é unha escolma das súas monografías máis salientables:
Kay Boyle
Kay Boyle, nada en Saint Paul (Minessota) o 19 de febreiro de 1902 e finada en Mill Valley (California) o 27 de decembro de 1992, foi unha escritora, educadora e activista estadounidense.
Traxectoria
Boyle pasou a súa infancia en varias cidades, principalmente en Cincinnati (Ohio). O seu pai, Howard Peterson Boyle, era avogado, mais a súa maior influencia foi a súa nai, Katherine Evans, activista literaria e social que defendía que a xente con máis posibilidades tiña a obriga moral de axudar a xente menos afortunada. Posteriormente Kay Boyle loitou pola integración e os dereitos civís. Opúxose ás armas nucleares e á intervención dos Estados Unidos na guerra de Vietnam.
Etapa en Europa
Comezou unha relación co editor Ernest Walsh, de quen tivo unha filla que morreu despois de que o pai morrese de tuberculose. En 1928 coñeceu Laurence Vail, quen entón estaba casado con Peggy Guggenheim. Boyle e Vail viviron xuntos entre 1929 e 1932, cando casaron logo de conseguiren os seus respectivos divorcios. Con Vail tivo tres fillos máis.
Na súa etapa en Francia, Boyle mantivo relación con diversas revistas literarias innovadoras, e fixo amizade con escritores e artistas que vivían en París arredor de Montparnasse. Entre as súas amizades estaban Harry e Caresse Crosby, propietarios de Black Sun Press, que en 1929 publicaron a súa primeira obra de ficción, o conxunto de relatos Short Stories. No ano anterior Harry Crosby vendera diversas accións para axudar a Boyle a pagar un aborto. Outras amizades desa época foron Eugene e Maria Jolas.
Boyle escribiu tamén na publicación Transition, unha das publicacións literarias máis destacadas do momento. Tanto como poeta como novelista, as súas primeiras obras reflicten a súa traxectoria á procura do amor verdadeiro, así como o seu interese nas relacións de poder entre homes e mulleres. Cos seus relatos curtos gañou dúas veces o O. Henry Awards. In 1936 publicou a novela Death of a Man, un ataque contra o incipiente nazismo, pero non tivo grande acollida nos Estados Unidos. En 1943, despois de divorciarse de Laurence Vail, casou co barón Joseph von Franckenstein, co que tivo dous fillos. Logo de viviren en Francia, Austria, Inglaterra e Alemaña despois da segunda guerra mundial, Boyle regresou aos Estados Unidos.
Regreso aos Estados Unidos
Ela e o seu home foron vítimas do McCarthismo a comezos da década de 1950. O seu marido foi despedido por Roy Cohn do seu posto na División de Asuntos Públicos do Departamento de Estado dos Estados Unidos, e Boyle perdeu o seu posto de correspondente no The New Yorker, praza que ocupara nos seis anos anteriores. Foi incluída na lista negra polas principais revistas. Nesa etapa a súa vida e obra fixéronse máis políticas. Ela e o seu marido foron borrados da lista negra polo Departamento de Estado en 1957.
A comezos da década de 1960 foron vivir a Rowayton (Connecticut), e deu clase nunha escola privada feminina. O seu marido foi reposto polo Departamento de Estado e enviado a Irán, e morreu en 1963. En 1962 Boyle pasara a ser escritora residente no New York City Writer's Conference do Wagner College. Entre 1963 e 1979 traballou como escritora na facultade da Universidade Estatal de San Francisco.
Nesta época tivo un forta activismo político. Viaxou a Camboxa en 1966 como parte da misión Americans Want to Know. Participou en numerosas protestas, e en 1967 foi arrestada e encarcerada. En 1968 asinou o manifesto “Writers and Editors War Tax Protest”, que defendía o rexeitamento a pagar impostos en protesta contra a guerra de Vietnam. Nos seus últimos anos converteuse en defensora activa de Amnistía Internacional e traballou para a NAACP. Despois de xubilarse na Universidade de San Francisco, tivo varias e breves estancias como escritora residente en lugares como a Eastern Washington University en Spokane e a Universidade de Oregón en Eugene.
Boyle morreu nunha residencia de anciáns en Mill Valley.
Legado
Kay Boyle publicou máis de 40 libros, incluíndo 14 novelas, oito libros de poesía, once coleccións de relatos, tres libros infantís, ensaios e traducións do francés ao inglés. A maior parte dos seus papeis e manuscritos consérvanse na Biblioteca Morris da Southern Illinois University en Carbondale (Illinois), incluíndo a correspondencia con Ruby Cohn e Alice L. Kahler.
Foi membro da American Academy of Arts and Letters. Recibiu dúas veces o Guggenheim Fellowship, e en 1980 recibiu o National Endowment for the Arts pola súa "extraordinaria contribución á literatura estadounidense ao longo dunha vida de obra creativa”.
Congruencia (xeometría)
miniatura|Figuras congruentes relacionadas mediante translación. miniatura|Figuras congruentes relacionadas mediante reflexión. miniatura|Figuras congruentes relacionadas mediante reflexión e rotación. En matemáticas, dúas figuras xeométricas son congruentes se teñen os lados iguais e o mesmo tamaño; se existe unha isometría que os relaciona: unha transformación que pode ser de translación, rotación ou reflexión. Dúas figuras son congruentes se teñen a mesma forma e tamaño, aínda que a súa posición ou orientación sexan distintas. As partes coincidentes das figuras congruentes chámanse homólogas ou correspondentes.
Definición de congruencia en xeometría analítica
Na xeometría euclidiana, a congruencia é fundamental; é o equivalente á igualdade matemática en aritmética e álxebra. En xeometría analítica, a congruencia pode ser definida así: dúas figuras determinadas por puntos sobre un sistema de coordenadas cartesianas son congruentes se e só se, para calquera par de puntos na primeira figura, a distancia euclidiana entre eles é igual á distancia euclidiana entre os puntos correspondentes na segunda figura.
Definición formal: Dous subconxuntos A e B dun espazo euclidiano chámanse congruentes se existe unha isometría  con f(A)=B.
Ángulos congruentes
Os ángulos opostos son congruentes debido a que unha rotación de 180° sobre o seu vértice fai coincidir un e o outro.
Congruencia de triángulos
Dous triángulos son congruentes se os seus lados correspondentes teñen a mesma lonxitude e os seus ángulos correspondentes teñen a mesma medida.
Notación: Se dous triángulos e  son congruentes, entón a relación notarase como:
Outros artigos
Relacións aritméticas entre ángulos: Relacións de posicións entre ángulos: Determinados por dúas paralelas e unha transversal:
Göran Persson
miniatura|200px|dereita|Persson (no centro), xunto a George Bush e Romano Prodi. Hans Göran Persson, nado o 20 de xaneiro de 1949, foi o primeiro ministro de Suecia dende o 22 de marzo de 1996 ata o 18 de setembro de 2006 e líder do Partido Socialdemócrata de Suecia.
Julia Ávalos Pérez
Julia Ávalos Pérez, finada en Pontevedra o 26 de maio de 2011, foi unha empresaria galega.
Jean Fouquet
Jean Fouquet, nado en Tours (Francia) no ano 1420 e finado na mesma cidade en 1481, é considerado un dos grandes pintores do Renacemento e o renovador da pintura francesa do século XV. Formado na tradición francesa do gótico internacional, desenvolveu un novo estilo no cal integrou as tonalidades cromáticas fortes do gótico, coa perspectiva e os volumes italianos, e a innovación naturalista dos flamengos. As súas obras mestras son o Díptico de Melun e as miniaturas do Libro de horas de Étienne Chevalier.
Foi un pintor de moita sona na súa época, mais despois, a súa obra ficou esquecida até que foi rehabilitada no século XIX polos romanticistas franceses e alemáns, que estaban moi interesados na arte medieval. A súa obra revalorizouse definitivamente durante unha exposición sobre franceses primitivos, organizada na Biblioteca nacional de Francia en 1904, que permitiu reunir e dar a coñecer a súa obra dispersa.
Contexto histórico e artístico
No último terzo do século XIV, un novo estilo pictórico estendeuse por Europa dende a corte dos papas de Aviñón. Simone Martini e outros artistas italianos e franceses difundiron o realismo naturalista dos pintores da escola sienesa e a caligrafía refinada das miniaturas francesas. Este estilo, que logo chamaríase gótico internacional, tivo os seus principais focos en París, Siena, Colonia a mais Bohemia. París convertérase no centro da miniatura europea. Co duque de Berry traballaban os irmáns Limbourg, os máis grandes miniaturistas franceses, que entre 1411 e 1416 iluminaron a obra mestra  Les Très Riches Heures du duc de Berry  (As moi ricas horas do duque de Berry). O feito de que as mellores obras conservadas deste período sexan miniaturas revela a preponderancia destas sobre a pintura.
En Flandres, en 1422 comeza a actividade de Jan van Eyck, figura cumio da historia da arte e grande innovador da pintura ao desenvolver un novo xeito de representar a realidade. Durante o século XV, a técnica ao óleo difundiuse de xeito importante en Flandres. O emprego de óleo coma aglutinante permitía tintas máis fluídas que, aplicadas en capas sucesivas case transparentes, obtiñan todas as gradacións de cor e luminosidade. Deste xeito conseguíase representar con todo detalle calquera obxecto. Tamén utilizaban experimentalmente todo tipo de sistemas perspectivos mediante métodos empíricos. A súa persectiva aproximábase máis á visión natural e o ar case se palpaba. Conseguíano mediante a "perspectiva aérea", degradando a cor cara a grises azulados para os obxectos arredados. O texto teórico que recolleu os sistemas perspectivos nórdicos foi o De artificiali perspectiva, de Jean Pélegrin, coñecido coma Viator, e que é o equivalente do Tratado de Alberti para a pintura renacentista italiana.
En Italia, neste período, estábase a xestar o Quattrocento, o primeiro renacemento, unha arte á medida do home, coa perspectiva coma recurso pictórico que producía a ilusión da terceira dimensión. Os antecedentes desta nova linguaxe atopábanse nas representacións escultóricas de Ghiberti, della Quercia e Donatello. Foi en Florencia, en 1427, no cadro da Trindade, onde o pintor Masaccio en colaboración co arquitecto Brunelleschi resolveron os problemas das perspectiva. Logo Leon Battista Alberti, arquitecto e amigo de Brunelleschi, que coñecera os debates da Trindade sobre o xeito de representar a perspectiva, transmitinos na súa obra De Pictura. Posteriormente, a partir de 1430, Paolo Uccello, Andrea del Castagno, Piero della Francesca e Andrea Mantegna remataron de elaborar a nova linguaxe.
Francia estaba inmersa na Guerra dos Cen Anos (1337-1453) con Inglaterra. En 1415, Henrique V de Inglaterra desembarcou en Normandía e derrotou os franceses na batalla de Agincourt, tomando París e levándose como arrefén o rei francés Carlos VI, ao cal obrigou recoñecer o monarca inglés como herdeiro ao trono francés. Nestes anos, a guerra e o caos fixeron desaparecer deica pouco completamente a actividade artística en Francia. Á morte de Carlos VI en 1429, Francia, incumprindo o acordado, coroou o fillo de Carlos VI como novo rei, co nome de Carlos VII. Este estabeleceu a súa corte en Bourges. Até o ano 1453, non se liberou o país totalmente dos ingleses. Carlos VII finou en 1461 e sucedeuno o seu fillo Luís XI, que estabeleceu en Tours a capital de Francia.
Traxectoria
miniatura|upright|Retrato do bufón Gonella, [[Kunsthistorisches Museum, Viena.]] Jean Fouquet naceu entre 1415 e 1420 en Tours e morreu entre 1478 e 1481, probabelmente na mesma cidade. Sábese pouco da súa vida e da súa traxectoria artística, que está pouco documentada. O medio artístico onde recibiu a súa formación é obxecto de debate. É probábel que se formase en obradoiros de miniaturistas, quizais na contorna do Mestre de Bedford. Suponse que o Mestre de Bedford era Haincelin de Haquenan, que á súa vez formárase con Jacques Coene, pintor e iluminador flamengo estabelecido en París. A partir da morte do gran mecenas Jean le Berry en 1416 e a ocupación inglesa de París en 1418, os grandes obradoiros flamengos, italianos e franceses abandonaron París. Haincelin de Haquenan foi un dos que ficou no París ocupado. A este obradoiro debeu chegar o novo Fouquet cando a cidade acababa de ser liberada. Insístese en que isto é unha especulación, polo tanto a tradición de que Fouquet é continuador dos iluminadores franceses non se puido confirmar na análise das obras de xuventude, nin tampouco a influencia dos irmáns Limbourg na súa obra.
Ao redor de 1443-1447, emprendeu unha viaxe a Italia, onde realizou o retrato perdido do papa Uxío IV con dous dignatarios, que no pasado atopábase na sancristía da igrexa de Santa María sopra Minerva en Roma. Alí entrou en contacto, e quizais colaborou, con Fra Angelico, cuxa influencia é perceptíbel na súa obra posterior. Posibelmente estivo tamén en Florencia, onde coñeceu o traballo dos grandes renovadores toscanos. Probabelmente arribou ademais en Mantua, onde pintou o bufón Gonella. Segundo Giorgio Vasari, Fouquet foi un artista moi admirado en Italia. Ademais do encontro con Fra Angelico que tamén traballaba para o papa, en Roma debeu coñecer as reconstrucións de vilas e a escavación de antigüidades. En Florencia, en san Michele e santa María Novella quizais puido analizar a mestría de Brunelleschi e Donatello. Tamén seguramente contactou con Masaccio, Uccello e Piero della Francesca. En Padua, puido encontrarse con Castagno e en Venecia con Jacopo Bellini. A influencia do Quattrocento italiano en el é tripla. Interiorizou a concepción do espazo, a súa decoración e os seus interiores. Aprendeu a súa visión das cores, vivas e quentes. Desenvolveu a construzione legittima descrita polo teórico Leon Battista Alberti no seu tratado Della Pintura.
A partir de 1459, dispón dun excelente colaborador, o chamado Mestre de Boccace de Múnic. Era seguramente un fillo seu, Louis ou François, que interveu activamente no obradoiro familiar. Cara a 1460-1470, pintou O retrato do chanceler de Francia Jouvenel des Ursins a mais A pietà de Nouans. En 1461 morreu Carlos VII e foi elixido rei o seu fillo, Luís XI, do que se converteu en pintor oficial a partir de 1475. Cara a 1475, recibiu a encarga de Jacques d'Armagnac de rematar as Antigüidades xudías de Flavio Xosefo, que quedaran incompletas coa morte do duque Jean de Berry. Esta obra, a primeira totalmente confirmada de Fouquet, serviu para identificar todo o corpus do pintor. Jean Fouquet faleceu entre 1478 e 1481.
Foi un artista polivalente. Pintor a mais miniaturista de libros, practicou tamén o esmalte, a vidreira, e seguramente a tapizaría. Tamén organizou espectáculos para os reis. Tal e como sinalouse, a súa vida é pouco coñecida e estase a reconstruír a través de testemuños escritos de contemporáneos seus. Tanto a súa aprendizaxe, coma a súa viaxe a Italia, o seu traballo en Tours e incluso a súa obra —que está moi ciscallada e era atribuída parcialmente a outros artistas—, é aínda fonte de debate.
Técnica e composición
Os seus deseños estaban coidadosamente pensados de antemán. Coñecía os aspectos técnicos necesarios para captar a atención do espectador mediante unha composición que baseábase en círculos, no número áureo e en polígonos regulares. En canto aos círculos, adoito empregaba o círculo central e un segundo que inscribía na metade superior do cadro. Apréciase a relación entre ambos os dous, como o primeiro máis xeral dirixe o segundo máis particular. Compróbase nos tres primeiros cadros como a súa variación ancho/longo afecta os dous círculos. No primeiro cadro, o círculo maior enmarca a faciana, brazos e mans, mentres que o menor circunscribe a faciana a mailo gorro. No segundo cadro, o do rei, o círculo maior determina a posicións das mans, brazos e cortinas, mentres que o menor enmarca a faciana, o sombreiro e o pescozo de pel.