cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Solitón
Un solitón é unha onda solitaria que se propaga sen se deformar mentres mantén a velocidade constante. Ocorre en fenómenos físicos e está causado por un delicado equilibrio entre efectos non lineais e dispersivos no medio ("efectos dispersivos" reférense á relación entre a frecuencia e a velocidade da onda no medio). Non é fácil definir exactamente o que é un solitón. Drazin e Johnson (1989) descríben os solitóns como as solucións de ecuacións diferenciais non lineais que: Existen outras definicións máis formais, pero requiren matemáticas substanciais. Por outra banda, algúns científicos usan o termo solitón para fenómenos que non teñen dabondo as tres propiedades (por exemplo, as 'bala de luz' da óptica non lineal chámanse solitóns aínda que perden enerxía na súa interacción).
Conversión xénica
Efecto
Normalmente, un organismo que herdou distintas copias dun xene de cada un dos seus proxenitores dise que é heterocigoto. Isto represéntase xeneticamente como o xenotipo Aa (é dicir, ten unha copia de cada un dos alelos ou variantes do xene, 'A' e 'a'). Cando un heterocigoto forma gametos por meiose, os alelos normalmente duplícanse e a razón final é 2:2 nas catro células resultantes da meiose. Porén, na conversión xénica obsérvase unha razón distinta da agardada (que era 2A:2a), como pode ser 3A:1a e 1A:3a. Noutras palabras pode haber, por exemplo, tres veces máis alelos A nas células fillas, como ocorre no caso 3A:1a.
Solitón
Historia
O fenómeno asociado foi descrito por primeira vez polo escocés John Scott Russell (1808 - 1882) que o observou na propagación dunha onda ao longo dunha canle de auga. Seguiuna durante varios quilómetros, e observou que a onda non parecía debilitarse ao remontar a corrente. Describeu o descubrimento desta forma:
Aplicacións
En 1998 Thierry Georges e o seu equipo de France Télécom combinaron solitóns de lonxitudes de onda diferentes para realizar unha transmisión a velocidade superior a 1 terabit por segundo (1.024 Gigabits/segundo).
En 2001 os solitóns encontraron unha aplicación práctica no primeiro equipo de telecomunicacións que os utilizaba para transporte de tráfico real de sinais sobre unha rede comercial.
AGE
As siglas AGE poden referirse a:
James Brown
James Joseph Brown, Jr., nado en Barnwell, Carolina do Sur o 3 de maio de 1933 e finado en Atlanta, Xeorxia, o 25 de decembro de 2006, foi un cantante de funk e soul estadounidense. Foi un dos pais fundadores do funk e unha figura principal da música popular do século XX, coñecido tamén como "The Godfather of soul" (O padriño do soul). Ó longo da súa carreira, que durou seis décadas, Brown influenciou o desenvolvemento de varios estilos musicais.
Traxectoria
Naceu nunha choza en Barnwell, Carolina do Sur, nunha familia pobre dun barrio marxinal. Isto obrigoulle a desempeñar desde a adolescencia todo tipo de traballos. Abandonado pola súa nai, Brown creceu co seu pai, un traballador itinerante, ata que terminou en Augusta, Xeorxia, onde unha tía rexentaba unha fonda que tamén funcionaba como timba e prostíbulo. Sen apenas educación, o neno Brown procurou gañarse a vida limpando zapatos, recollendo algodón e roubando pezas de coches. Antes de cumprir os vinte anos xa fora detido por roubo a man armada e foi condenado por eles a cumprir entre 8 e 16 anos de cárcere (segundo el, aínda era un menor pero o encerraron e xulgaron cando chegou á idade penal). Foi un bo preso e, tras tres anos e un día, soltáronno e estivo máis de tres anos nun reformatorio.
A partir dese momento, os éxitos comezaron a acumularse na súa carreira, con títulos como "I´ll Go Crazy", "Thing" e "Prisioner of Love". Xa consolidado como unha das máis brillantes estrelas do Soul, non foi senón ata 1965 cando con "Papa´s Gonna Brand A New Bag" fai algo realmente orixinal. A resaltación do ritmo sobre a melodía, compases en síncopa ou entrecortadas guitarras rasgueando fanse notar nesta composición e tamén en "Cold Sweat" de 1967. Deste modo dá a coñecer un novo concepto, coñecido como funk. O funk foi unha verdadeira bocanada de aire fresco á doce música para xente de cor de entón, e ademais dun rescate da herdanza do Jazz e os Ritmos Afrocubanos. De feito, como di Pee Wee Ellis, músico de James Brown, no documental "Soul Deep", "Cold Sweat foi baseado nunha liña dun tema de Cool Jazz chamado Xo What? de Miles Davis". Pero de maior relevancia, foi o enerxizante tras o Movemento Polos Dereitos Civís; como moi ben o representou o seu éxito de 1968 "Say It Loud I´m Black & Proud", todo un desafogo de puro orgullo negro que, no entanto, lle valeu a súa censura en moitas estacións radiais racistas.
Nos seus escarceos co cine, participou en 1980 no filme Os Blues Brothers, xunto a John Belushi e Dan Aykroyd, traballando despois en 1998 na secuela do filme Blues Brothers 2000. En ámbalas dúas representa a un reverendo. En 1986 grava "Living in America", o tema composto para a película "Rocky IV".
En 1988 foi arrestado por maltratar á súa muller e por consumo de drogas, período aproveitado por produtores de hip hop para samplear anacos da súa música. Foi condenado a seis anos de prisión, aínda que saíu do cárcere en 1991. En 1996 faleceu a súa esposa durante unha operación de cirurxía estética e en 1998 foi arrestado de novo por posesión de armas e consumo de drogas, aos poucos días de saír dunha clínica de desintoxicación.
En 1997 e 2005 visitou Chile (Santiago de Chile os dous anos) e Viña do Mar en 2005) para realizar os seus clásicos concertos. No ano 1999 suspendeuse en Chile un recital programado por problemas de descoordinación entre compañías.
En novembro de 2006 Brown presentouse durante unha cerimonia en Alexandra Palace, en Londres, onde foi recoñecido coa súa entrada ao Salón da Fama do Reino Unido, 20 anos logo de recibir unha homenaxe similar en Estados Unidos.
O domingo 24 de decembro de 2006 Brown, o autoproclamado "home máis traballador do mundo do espectáculo", é internado no Emory Crawford Long Hospital por mor dunha pneumonía que o afectaba. A pesar dos intentos dos médicos, o corazón do "padriño do soul" deixou de latexar na madrugada de Nadal de 2006 á 1:45 AM, á idade de 73 anos. O seu amigo e compañeiro Charles Bobbit atopábase con el no momento do seu falecemento.
James Brown conseguiu levar os seus modos de igrexa inspirados no gospel ao rhythm and blues, que nos anos sesenta, xa con conciencia racial, transformouse no que se denominaría posteriormente como soul e alagou o planeta. Desenvolveu o ritmo concentrado en estado puro que se bautizou como funk e que mantería o seu gancho ata o presente. Nos setenta, o funk tivo como fillo bastardo á comercial disco music, o afrobeat de xente como Fela Kuti, e serviu de base para a fundación do hip hop: miles de temas de rap parten de gravacións de Brown como "Funky drummer", "Give it up or turn it loose" ou "Think" da súa protexida Lyn Collins. Ata moitos pasos de breakdance proveñen directa ou indirectamente dos frenéticos movementos de baile ("The Boogaloo", "get down", "slide", "robot")aos que instaba seguir en temas como "Get On The Good Foot" de 1972.
Por chamalo dalgún xeito, o funk é unha creación colectiva: todos os instrumentos concéntranse en xerar un certo ritmo, a expensas da melodía. James Brown tivo a xenialidade de implicar a instrumentistas imaxinativos, moitos dos cales seguiron produtivas carreiras en solitario: Alfred Pee Wee Ellis, Maceo Parker, Fred Wesley, William Bootsy Collins. Pero sen a visión dun xenio como James Brown, é posible que non pasasen de nomes para coleccionistas.
O rei do soul buscaba o momento adecuado para gravar: moitos dos seus máis grandes clásicos fixéronse na estrada, entre actuación e actuación. Non podía ser doutro xeito. Brown gañouse a pulso o título de "o traballador máis duro do mundo do espectáculo" debido á intensidade das súas actuacións e o número de concertos: máis de 300 nos seus bos anos. Gustáballe alardear da afiada precisión das súas bandas, sometidas a disciplina ferrea, raiando o militar: multas por atrasos, descoidos indumentarios, fallos musicais; e se o culpable resistíase, podía chegar a porse violento.
Cando Brown morreu moita xente botouse á rúa para guiar a súa ataud ata o teatro Apolo.
Cando morreu, Tomi atopábase seguindo un tratamento de rehabilitación: "O último que me dixo era que me amaba ao meu e ao bebé, verémonos pronto", foron as últimas palabras de James, segundo manifestou a súa viúva ao Chronicle de Augusta.
A negativa do avogado e o contable a permitir entrar na súa casa a Tomi foi interpretada por ela como unha agresión ?Este é o meu fogar. Non teño ningún diñeiro. Non teño onde ir.?
Sen dúbida estamos ante toda unha lenda, Brown conseguiu alcanzar unha posición hegemónica durante a segunta metade do século XX, o cal quedou marcado pola urxencia ou necesidade da música afroamericana. Michael Jackson puido ser máis popular pero non gozou da súa influencia sonora. Miles Davis tivo máis respecto pero nunca logrou o seu impacto comercial.A súa influencia na música foi tal que músicos como Mick Jagger,The Who, David Bowie e Michael Jackson recoñecéronlle como un grande inspirador nas súas carreiras. Unha vez dixo: ''"O que me convén é desaparecer, chamando a atención o menos posible.
Isaac Rielo Carballo
Traxectoria
Estudou Filosofía e Teoloxía no Seminario de Lugo, ordenándose sacerdote en 1955. Tras uns anos de ministerio parroquial como ecónomo das freguesías de Cirio e Fraialde, no arciprestado de Luaces, ingresou por oposición no Corpo Eclesiástico do Exército, no que acadou o grao de coronel capelán. Posteriormente, licenciouse en Dereito Canónico na Universidade Pontificia Comillas de Madrid, e en Teoloxía na Facultade de Teoloxía de Cataluña, en Barcelona. É tamén diplomado en Xenealoxía, Heráldica e Nobiliaria.
Ten colaborado con artigos en diversas publicacións, como Encrucillada.
Isaac Rielo Carballo é irmán de Nicanor Rielo Carballo e tío de Pedro Rielo e cuñado de Paz Lamela Vilariño.
Leoš Janáček
Leoš Janáček, nado na localidade de Hukvaldy (Moravia, daquela pertencente ao Imperio Austríaco e na actualidade na República Checa) o 3 de xullo de 1854 e finado o 12 de agosto de 1928 en Ostrava (Checoslovaquia), foi un compositor, organista, teórico musical, folklorista, publicista e profesor checo. Inspirouse nas músicas tradicionais da súa Moravia natal, así como a de tódolos pobos eslavos, para crear un estilo musical orixinal e moderno.
Fillos dun deus menor
Fillos dun deus menor (en Children of a Lesser God) é un filme estadounidense de 1986 dirixido por Randa Haines e escrito por Hesper Anderson e Mark Medoff. É unha adaptación da obra homónima de Medoff, e está protagonizado por Marlee Matlin (que gañou o Óscar pola súa interpretación) e William Hurt que interpretan dous traballadores dun colexio para xordos.
Foi o primeiro filme da actriz xorda Matlin, e Fillos dun deus menor salienta por ser o primeiro filme dende 1926, co filme mudo You'd Be Surprised, en ser protagonizado por actor xordo. Recibiu cinco nomeamentos na 59ª edición dos Óscar, incluíndo a categoría de mellor actriz que gañou Matlin. Con só 21 anos naquela época, Matlin foi a actriz máis nova en recibir o premio nesa categoría en particular, e segue a ser a única persoa xorda en gañar en calquera categoría. Fillos dun deus menor tamén foi o primeiro filme dirixido por unha muller en ser nomeado na categoría de mellor filme.
Sinopse
Sarah deixa a James e vai vivir coa súa nai nunha cidade próxima, reconciliándose no proceso. Mentres, ela e James encontran un xeito de resolveren as súas diferenzas.
Galería de imaxes da igrexa de San Pedro de Trasalba
Igrexa de San Pedro de Trasalba, Amoeiro.
AP Follonica Hockey
A Associazione Polisportiva Follonica Hockey, ou Follonica Hockey, é un club de hóckey a patíns italiano da localidade de Follonica, fundado en 1952.
Historia
O club foi fundado en 1952 e ata a tempada 2001-02 non vai debutar na división de honra do hóckey a patíns italina, logo de finalizar primeiro do grup B da Serie A2. Dende a tempada 2004-05 converteuse no club de referencia de Italia da modalidade, gañando en diversas ocasións os campionatos nacionais. Ostenta o privilexio de ser o primeiro club italiano en acadar a Copa CERS e a Copa de Europa.
Alex Kidd in Miracle World
Alex Kidd in Miracle World é un videoxogo de plataformas para a consola de 8-bit Sega Master System. Foi publicado no Xapón o día 1 de novembro de 1986, e con posterioridade nos EEUU en decembro dese mesmo ano, en Europa en setembro de 1987, en Corea do Sur en outubro de 1988, e no Brasil en 1989. Un remake feito por Merge Games e Jankenteam, titulado Alex Kidd in Miracle World DX, foi publicado o 22 de xuño do 2021.
Xogabilidade
Alex Kidd in Miracle World é un xogo de plataformas en 2D. O xogador debe finalizar os niveis e superar obstáculos e puzzles tanto en contornas con desprazamento coma de pantalla única. A través de 17 fases, Alex enfróntase a moitos monstros e a tres secuaces de Janken o Grande, antes de enfrontarse ao propio Janken.
A habilidade de Alex para golpear emprégase para destruír inimigos e romper rochas co propósito de acceder a novos camiños e para recoller obxectos tales coma cartos que poden empregarse para mercar outros obxectos, incluíndo vehículos como motocicletas e helicópteros. Ao chegar ao final de moitos dos niveis, Alex xoga ao jan-ken-pon (pedra-papel-tesoiras) cun dos secuaces de Janken. Alex morre cun golpe, ou perdendo no xogo de pedra papel ou tesoiras.
Desenvolvemento e publicación
Alex Kidd in Miracle World orixinalmente comezou a se desenvolver en 1984 coma un xogo baseado na licenza da serie de manga Dragon Ball. Non obstante, durante o desenvolvemento, a licenza de Dragon Ball caducou e Hayao Nakayama, presidente de Sega, ordenou ao equipo de desenvolvemento comezar de novo dende cero.
O xogo estivo inicialmente dispoñible en formato cartucho. A partir de 1990, foi incluído no firmware dalgúns modelos do hardware da Master System, incluíndo algunhas versións europeas e estadounidenses da Master System 2, e versións europeas da Master System 1.
Esta nova versión e lixeiramente distinta da orixinal en cartucho. Isto é claramente visible entre nivel e nivel. Na versión orixinal, Alex come unha bóla de arroz. Na incluída interna na consola, Alex come unha hamburguesa.
Existen falsos rumores dunha versión na que Alex aparece bebendo unha cervexa. É posible que este mito proceda de persoas que non están familiarizadas coas bólas de arroz xaponesas, e que confundiron a bóla de arroz cunha cervexa.
Un aspecto distintivo deste xogo son as loitas de "pedra-papel-tesoiras" para vencer a determinados inimigos en lugar de empregar solucións violentas. Isto significa que unha vez atopado un xefe, hai unha posibilidade entre tres de morrer, e o éxito sería obtido de xeito aleatorio. Porén, poden memorizarse facilmente (pedra, papel ou tesoiras), posto que sempre son repetidas as mesmas opcións.
Abra lioica
Abra lioica  é unha especie de bivalvo descrito por Dall en 1881. Abra lioica forma parte do xénero Abra e da familia Semelidae. Non hai ningunha subespecie listada no Catalogue of life.
Kebab
O kebab (en کباب), tamén chamado kebap ou kabab, é un prato típico do Oriente Medio, o Mediterráneo oriental e Asia Meridional. Elabórase con anacos de carne, peixe ou vexetais cociñados á grella ou ó espeto. A súa orixe é o Mediterráneo oriental,  sendo mencionado por Homero, ou tamén no Oriente Medio,  sendo adoptado posteriormente en Asia Central e nas rexións do Imperio Mongol e do Imperio Otomán.
miniatura|Kebabs de peixe ó espeto sendo cociñados en [[Turkmenistán.]] A carne tradicional do kebab é a de año, mais dependendo dos gustos e das prohibicións relixiosas locais, pode facerse con outras carnes, como a de tenreira, cabra, polo, porco ou peixe. Na actualidade é un prato popular no mundo occidental, especialmente pola mocidade como unha alternativa de comida rápida.
52ª edición dos Óscar
A 52.ª entrega dos premios Óscar tivo lugar o día 14 de abril de 1980 no Dorothy Chandler Pavilion dos Ánxeles (Estados Unidos). O mestre de cerimonias foi Johnny Carson.
Premios
miniatura|150px|[[Dustin Hoffman, mellor actor]] miniatura|150px|[[Melvyn Douglas, mellor actor secundario]] miniatura|150px|[[Meryl Streep, mellor actriz secundaria]] miniatura|150px|[[Vittorio Storaro, mellor fotografía]] miniatura|150px|[[H. R. Giger, mellores efectos visuais]] miniatura|150px|[[Carlo Rambaldi, mellores efectos visuais]] Os gañadores aparecen en primeiro lugar e en grosas.
A Trabe
Co topónimo A Trabe podemos referirnos a varios lugares de Galicia:
Tamara de Lempicka
Tamara de Lempicka, tamén grafado Łempicka, nada co nome de Tamara Rosalia Gurwik-Górska ou
Maria Górska en Varsovia o 16 de maio de 1898 e finada en Cuernavaca (México) o 18 de marzo de 1980, foi unha pintora polonesa.
Traxectoria
Nas vésperas da segunda guerra mundial, trasládase a Beverly Hills co seu segundo marido, Raoul Kuffner e entra en contacto coas grandes estrelas cinematográficas da época. En 1943 establécense en Nova York. Despois da morte do seu marido en 1962, Tamara trasládase a Houston e comeza a pintar nun novo estilo, que non foi ben recibido e non volveu expoñer máis nunca. En 1978 marchou a vivir a Cuernavaca, México, onde morreu en 1980. esquerda|miniatura|Votación nas [[Eleccións municipais españolas de 2007|eleccións municipais de 2007 durante a exposición en Vigo ]]
Exposición en Vigo
Na primavera de 2007 a Fundación Caixa Galicia presentou na Casa das Artes de Vigo a primeira retrospectiva dedicada na Península Ibérica a Tamara de Lempicka. Durante tres meses foron exhibidos en total 43 óleos e 15 debuxos, 21 fotografías, un audiovisual biográfico e diversos obxectos persoais da artista, pezas reunidas grazas á colaboración de numerosos museos e coleccións, tanto públicas como privadas, de Europa e Norteamérica, principalmente.
Seixas, As Somozas
Santa María de Seixas é unha parroquia que se localiza no leste do concello das Somozas. Segundo o IGE en 2018 tiña 108 habitantes (53 homes e 55 mulleres) distribuídos en 34 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 183 habitantes.
Historia
A parroquia foi creada en 1895, segregándose os seus lugares das Somozas.
Piar
miniatura|dereita|250px|Piares compostos da [[nave (arquitectura)|nave central da Catedral de Santiago]] En enxeñería e arquitectura un piar ou esteo é un elemento vertical (normalmente de sección cadrada) sustentante exento dunha estrutura, destinado a recibir cargas verticais para transmitilas á cimentación e que, a diferenza da columna, ten sección poligonal. O máis frecuente é que sexa cadrado ou rectangular, pero pode ser tamén octogonal. Prioriza a súa capacidade portante, polo cal proxéctanse con liberdade de formas.
Os piares reciben ás trabes que compoñen os forxados transmitindo a través destas as cargas que afectan a toda a área de influencia do piar. En forxados sen vigas a transmisión prodúcese a través dun ábaco.
A área da súa sección vén dada principalmente pola carga de pandeo e o momento flector que o piar deba soportar. Ás veces, e a imitación da columna, pode presentar tamén tres partes: base, fuste e capitel. Se en lugar de exento vai acaroado ao muro denomínase pilastra. Tamén se poden presentar agrupados, xunto con columnas, conformando o chamado piar composto.
Os esteos empréganse en construcións coma as viñas, as casas ou os hórreos para permitir vans maiores e tabiques que non sexan de carga.
Forza
miniatura|A figura ilustra situacións nas que o concepto de forza é importante: a [[tracción nunha corda, a forza gravitacional e a forza magnética.]]
En física, a forza é unha magnitude física que mide a razón de cambio do momento lineal entre dúas partículas ou sistemas de partículas. Segundo unha definición clásica, forza é calquera acción ou influencia capaz de modificar a forma dos materiais ou a cantidade de movemento, producindo unha variación no estado de equilibrio ou de movemento dun corpo, é dicir, capaz de imprimirlle unha aceleración.
Matematicamente, onde p é o momento lineal. A aceleración que experimenta un corpo é, por definición, proporcional á suma das forzas (ou forza neta) que actúa sobre el. A constante de proporcionalidade entre a forza neta e a aceleración denomínase masa (inercial) do corpo. Estas dúas afirmacións resúmense na Lei Fundamental da Dinámica ou Segunda Lei de Newton: ∑ onde F representa as forzas que actúan sobre o corpo, m a súa masa e a a súa aceleración.
As forzas, ao igual que as aceleracións, son magnitudes vectoriais. As magnitudes vectoriais represéntanse matematicamente mediante vectores. A suma na Segunda Lei de Newton é, por tanto, unha suma vectorial.
Posto que as forzas soamente modifican o estado de movemento dun corpo, para que un corpo se mova non é necesario que actúe sobre el unha forza. As forzas só son necesarias para pór en movemento un corpo que está inmóbil ou para alterar a velocidade dun que está en movemento. Un corpo en movemento sobre o que non actúa ningunha forza seguirá movéndose en liña recta e a velocidade constante indefinidamente. Este feito foi recollido en forma de lei por primeira vez por Newton, na chamada Lei da Inercia ou Primeira Lei de Newton. A observación de que para manter en movemento un corpo non é necesario exercer ningunha acción sobre el era radicalmente contraria á visión clásica, defendida por Aristóteles, que postulaba que un corpo sobre o que non se exercía ningunha influencia sempre terminaba por se deter. O cambio conceptual recollido na Lei da Inercia e o concepto de forza constituíu o punto de partida do desenvolvemento da dinámica moderna e, con ela, da física que hoxe coñecemos.
No Sistema Internacional de Unidades, a unidade de medida de forza é o newton que se representa co símbolo N, nomeada así en recoñecemento a Isaac Newton pola súa achega á física, especialmente á mecánica clásica. O newton é unha unidade derivada do Sistema Internacional de Unidades que se define como a forza necesaria para proporcionar unha aceleración de 1 m/s² a un obxecto de 1 kg de masa.
O concepto de forza non debe confundirse cos de esforzo ou de enerxía. O aparato que permite medir forzas denomínase dinamómetro.
Distintos aspectos da forza
A forza é un modelo matemático de intensidade das interaccións, xunto coa enerxía. Así, por exemplo, a forza gravitacional é a atracción entre os corpos que teñen masa, o peso é a atracción que a Terra exerce sobre os obxectos nas proximidades da súa superficie, a forza elástica é o pulo ou tensión que exerce un resorte comprimido ou estirado, respectivamente etc. En física, hai dous tipos de ecuacións de forza: as "de causas", nas cales se especifica a orixe da atracción ou repulsión como, por exemplo, a lei da gravitación universal de Newton ou a lei de Coulomb; e as "de efectos", as cales son, fundamentalmente, formas da segunda lei de Newton.
A forza é unha magnitude física de carácter vectorial capaz de deformar os corpos (efecto estático), modificar a súa velocidade ou vencer a súa inercia, e poñelos en movemento se estaban inmóviles (efecto dinámico). Neste sentido, a forza pode definirse como toda acción ou influencia capaz de modificar o estado de movemento ou de reposo dun corpo (imprimíndolle unha aceleración que modifica o módulo ou a dirección da súa velocidade).
Comunmente referímonos á forza aplicada sobre un obxecto sen ter en conta ao outro obxecto u obxectos cos que está interactuando, e que experimentarán, á súa vez, outras forzas. Actualmente, cabe definir a forza como un ente fisicomatemático, de carácter vectorial, asociado coa interacción do corpo con outros corpos que constitúen a súa contorna.
Historia
miniatura|200px|Busto de Arquímedes. O concepto de forza describiuno orixinariamente Arquímedes, se ben unicamente en termos estáticos. Arquímedes e outros creron que o "estado natural" dos obxectos materiais na esfera terrestre era o repouso e que os corpos tendían, por si mesmos, cara ese estado se non se actuaba sobre eles en modo algún. De acordo con Aristóteles, a perseveranza do movemento requiría sempre unha causa eficiente (algo que parece concordar coa experiencia cotiá, onde as forzas de fricción poden pasar desapercibidas).
Galileo Galilei (1564-1642) sería o primeiro en dar unha definición dinámica de forza, oposta á de Arquímedes, establecendo claramente a lei da inercia, afirmando que un corpo sobre o que non actúa ningunha forza permanece en movemento inalterado. Esta lei, que refuta a tese de Arquímedes, aínda hoxe en día non resulta obvia para a maioría das persoas sen formación científica.
Considérase que foi Isaac Newton o primeiro que formulou matematicamente a moderna definición de forza, aínda que tamén usou o termo latino vis impressa ('forza impresa') e vis motrix para outros conceptos diferentes. Ademais postulou que as forzas gravitatorias variaban segundo a lei da inversa do cadrado da distancia.
En 1784, Charles Coulomb foi o primeiro que comprobou que a interacción entre cargas eléctricas ou electrónicas puntuais tamén varía segundo a lei da inversa do cadrado da distancia.
En 1798, Henry Cavendish logrou medir experimentalmente a forza de atracción gravitatoria entre dúas masas pequenas utilizando unha balanza de torsión, grazas ao cal puido determinar o valor da constante da gravitación universal, que lle permitiu calcular a masa da Terra.
Co desenvolvemento da electrodinámica cuántica, a mediados do século XX, constatouse que a "forza" era unha magnitude puramente macroscópica xurdida da conservación do momento lineal ou cantidade de movemento para partículas elementais. Por esta razón, as chamadas forzas fundamentais adoitan denominarse "interaccións fundamentais".
Natureza vectorial das forzas
A forza, ao igual que a velocidade ou a aceleración, é unha magnitude vectorial, que se caracteriza por ter:
Forza na mecánica newtoniana
A forza pódese definir a partir da derivada temporal do momento linear:
Se a masa permanece constante, pódese escribir:
onde m é a masa e a a aceleración, que é a expresión tradicional da segunda lei de Newton. No caso da estática, onde non existen aceleracións, as forzas actuantes poden deducirse de consideracións de equilibrio.
A ecuación é útil sobre todo para describir o movemento de partículas ou corpos cunha forma que non é relevante para o problema formulado. Pero mesmo se se trata de estudar a mecánica de sólidos ríxidos precísanse postulados adicionais para definir a velocidade angular do sólido, ou a súa aceleración angular así como a súa relación coas forzas aplicadas. Para un sistema de referencia arbitrario a ecuación debe substituírse por:
Onde:
Forzas de contacto e forzas a distancia
Nun sentido estrito, todas as forzas naturais son forzas producidas a distancia como produto da interacción entre corpos; non obstante, dende o punto de vista macroscópico, adóitanse dividir as forzas en dos tipos xerais:
Forzas internas e de contacto
thumb|150px|FN representa a forza normal exercida polo plano inclinado sobre o obxecto situado sobre el. Nos sólidos, o principio de exclusión de Pauli conduce xunto coa conservación da enerxía a que os átomos teñan os seus electróns distribuídos en capas e teñan impenetrabilidade a pesar de estar baleiros nun 99 %. A impenetrabilidade derívase de que os átomos sexan "extensos" e que os electróns das capas exteriores exerzan forzas electrostáticas de repulsión que fan que a materia sexa macroscopicamente impenetrable.
As forzas internas son similares ás forzas de contacto entre ambos os corpos e se ben teñen unha forma máis complicada, xa que non existe unha superficie macroscópica a través da cal se dean a superficie. A complicación tradúcese por exemplo en que as forzas internas necesitan ser modelizadas mediante un tensor de tensións en que a forza por unidade de superficie que experimenta un punto do interior depende da dirección ao longo da cal se consideren as forzas.
O anterior refírese a sólidos, nos fluídos en repouso as forzas internas dependen esencialmente da presión, e nos fluídos en movemento tamén a viscosidade pode desempeñar un papel importante.
Fricción
A fricción en sólidos pode darse entre as súas superficies libres en contacto. No tratamento dos problemas mediante mecánica newtoniana, a fricción entre sólidos frecuentemente modelízase como unha forza tanxente sobre calquera dos planos do contacto entre as súas superficies, de valor proporcional á forza normal.
O rozamento entre sólido-líquido e no interior dun líquido ou un gas depende esencialmente de se o fluxo se considera laminar ou turbulento e da súa ecuación constitutiva.
Forza gravitatoria
miniatura|250px|Forzas gravitatorias entre dous [[punto material|partículas.]] Na mecánica newtoniana a forza de atracción entre dúas masas, con centros de gravidade que están afastados comparados coas dimensións do corpo, vén dada pola lei da gravitación universal de Newton:
Onde:
Cando a masa dun dos corpos é moi grande en comparación coa do outro (por exemplo, se ten dimensións planetarias), a expresión anterior se transforma en outra máis simple:
Forzas de campos estacionarios
Onde: Tamén os campos magnéticos estáticos e os debidos a cargas estáticas con distribucións máis complexas poden resumirse en dúas funcións vectoriais chamadas campo eléctrico e campo magnético tales que unha partícula en movemento respecto ás fontes estáticas de devanditos campos vén dada pola expresión de Lorentz:
Onde: Os campos de forzas non constantes con todo presentan unha dificultade especialmente cando están creados por partículas en movemento rápido, porque neses casos os efectos relativistas de retardo poden ser importantes, e a mecánica clásica, dá lugar a un tratamento de acción a distancia que pode resultar inadecuado se as forzas cambian rapidamente co tempo.
Forza eléctrica
A forza eléctrica tamén son de acción a distancia, pero ás veces a interacción entre os corpos actúa como unha forza atractiva mentres que, outras veces, ten o efecto inverso, é dicir pode actuar como unha forza repulsiva.
Unidades de forza
No Sistema Internacional de Unidades (SI) e no Ceguesimal (CGS), o feito de definir a forza a partir da masa e da aceleración (magnitude en que interveñen lonxitude e tempo), implica que a forza sexa unha magnitude derivada. Polo contrario, no Sistema Técnico a forza é unha unidade fundamental e a partir dela defínese a unidade de masa neste sistema, a unidade técnica de masa, abreviada u.t.m. Este feito atende ás evidencias que posúe a física actual, expresado no concepto de forzas fundamentais.
Forza en mecánica relativista
Na relatividade especial a forza débese definir só como derivada do momento linear, xa que neste caso a forza non resulta simplemente proporcional á aceleración:
De feito en xeral o vector de aceleración e o de forza nin sequera serán paralelos, só no movemento circular uniforme e en calquera movemento rectilíneo serán paralelos o vector de forza e aceleración pero en xeral se o módulo da forza dependerá tanto da velocidade como da aceleración.
Forza gravitatoria
Na teoría da relatividade xeral o campo gravitatorio non se trata como un campo de forzas real, senón como un efecto da curvatura do espazo-tempo. Unha partícula másica que non sofre o efecto de ningunha outra interacción que a gravitatoria seguirá unha traxectoria xeodésica de mínima curvatura a través do espazo-tempo, e polo tanto a súa ecuación de movemento será:
A forza gravitatoria aparente procede do termo asociado aos símbolos de Christoffel. Un observador en "caída libre" formará un sistema de referencia en movemento no que eses símbolos de Christoffel son nulos, e polo tanto non percibirá ningunha forza gravitatoria tal como sostén o principio de equivalencia que axudou a Einstein a formular as súas ideas sobre o campo gravitatorio.
Forza electromagnética
O efecto do campo electromagnético sobre unha partícula relativista vén dado pola expresión covariante da forza de Lorentz:
Onde: A ecuación do movemento dunha partícula nun espazo-tempo curvo e sometida á acción da forza anterior vén dada por:
Onde a expresión anterior se aplicou o convenio de sumación de Einstein para índices repetidos, o membro da dereita representa a cuadriaceleración e sendo as outras magnitudes:
Forza en mecánica cuántica
Na mecánica cuántica non resulta fácil definir para moitos sistemas un equivalente claro da forza. Isto sucede porque na mecánica cuántica un sistema mecánico queda descrito por unha función de onda ou vector de estado que en xeral representa todo o sistema en conxunto e non pode separarse en partes. Só para sistemas onde o estado do sistema poida descompoñerse de xeito non ambiguo na forma onde cada unha desas dúas partes representa unha parte do sistema é posible definir o concepto de forza. Porén, na maioría de sistemas interesantes non é posible esta descomposición. Por exemplo se se considera o conxunto de electróns dun átomo, que é un conxunto de partículas idénticas non é posible determinar unha magnitude que represente a forza entre dous electróns concretos, porque non é posible escribir unha función de onda que describa por separado os dous electróns.
Onde:
Noutros casos como os experimentos de colisión ou dispersión de partículas elementais de enerxía positiva que son disparados contra outras partículas que fan de albo, como os experimentos típicos levados a cabo en aceleradores de partículas ás veces é posible definir un potencial que está relacionado coa forza típica que experimentará unha partícula en colisión, pero aínda así en moitos casos non pode falarse de forza no sentido clásico da palabra.
Forzas fundamentais na teoría cuántica de campos
Na teoría cuántica de campos, o vocábulo "forza" ten un sentido lixeiramente diferente ao que ten na mecánica clásica debido á dificultade específica sinalada na sección anterior de definir un equivalente cuántico das forzas clásicas. Por esa razón a expresión "forza fundamental" na teoría cuántica de campos refírese ao modo de interacción entre partículas ou campos cuánticos, máis que a unha medida concreta da interacción de dúas partículas ou campos.
A teoría cuántica de campos trata de dar unha descrición das formas de interacción existentes entre as diferentes formas de materia ou campos cuánticos existentes no universo. Así, a expresión "forzas fundamentais" refírese actualmente aos modos claramente diferenciados de interacción que coñecemos. Cada forza fundamental quedará descrita por unha teoría diferente e postulará diferentes lagranxianos de interacción que describan como é ese modo peculiar de interacción.
Cando se formulou a idea de forza fundamental considerouse que existían catro forzas fundamentais: a gravitatoria, a electromagnética, a nuclear forte e a nuclear débil. A descrición das forzas fundamentais tradicionais é a seguinte:
Porén, cómpre sinalar que o número de forzas fundamentais no sentido anteriormente exposto depende do noso estado de coñecemento, así ata finais dos anos 1960 a interacción débil e a interacción electromagnética considerábanse forzas fundamentais diferentes, mais os avances teóricos permitiron establecer que en realidade ambos tipos de interacción eran manifestacións fenomenoloxicamente diferentes da mesma forza fundamental, a interacción electrodébil. Tense a sospeita de que en última instancia todas as forzas fundamentais son manifestacións fenomenolóxicas dunha única forza que sería descrita por algún tipo de teoría unificada ou teoría do todo.
Suso Bahamonde
Traxectoria
Instalado na Costa da Morte, foi membro do Batallón Literario da Costa da Morte. Tamén fundou o grupo poético musical The Inversos onde mesturaban poesía e rock, e onde el se encargaba da voz e as letras.
Publicou en 2001 o poemario Óxido nas flores da tarde en Letras de Cal. Colaborou en Dorna. En 2012 obtivo o accésit do Certame de Microrrelatos da Lonxa Literaria de Moaña polo relato "1985, verán". En 2014 publicou o poemario Expansión que fora finalista no I Certame de Poesía Ardeiro. No 2019 publicou o poemario Caída. En 2021 fixo a súa primeira incursión na narrativa co libro de relatos, Instrucións para matar un oso.
Kouros
O kouros -plural, kouroi-, (en grego antigo κοῦρος - mozo-, plural κοῦροι) é un tipo de escultura exenta típica da Grecia Arcaica (séculos VII - V a.C.).
Características
Consistían nun rapaz novo visto frontalmente de pé, coa perna esquerda lixeiramente máis avanzada, os brazos pegados ao corpo, ás veces algo dobrados á altura dos cóbados e as mans pechadas. Resulta característico o seu sorriso, denominado sorriso arcaico, que máis que unha expresión de xovialidade debe interpretarse como produto dun certo xeito de esculpir a cara. Posúen unha clara influencia exipcia, con dous trazos característicos gregos: o feito de se representaren espidos e a carencia dun alicerce de apoio na parte posterior.
Eran erixidas por familias de clase alta como monumentos funerarios ou a modo de ofrendas nos santuarios dos deuses. Adoitaban levar unha inscrición co nome do doante, polo que servían como unha especie de anuncio do alto rango do que gozaban este e a súa familia dentro da comunidade.
Evolución
Os kouroi experimentaron unha evolución dende as primeiras esculturas ás últimas. Así, os primeiros presentaban un aspecto moi ríxido, como de bloque, cunha influencia exipcia moi nítida, exemplificada nun tratamento sumamente estereotipado da cabeleira (Cleobis e Bitón, foto na marxe). Posteriormente, vaise abandonando timidamente esa rixidez en favor dunha postura algo máis natural, aínda que os elementos arcaicos seguen a ser notables (kouros de Anavysos, foto na marxe). Finalmente, xa finalizando a época arcaica grega, os kouroi parécense xa bastante a un rapaz de verdade, cos detalles anatómicos definidos con precisión e unhas proporcións ben coidadas, constituíndo a todas luces un antecdente do ideal clásico da figura humana (Critios, foto na marxe).
Xisto de Burgess
miniatura|Xisto de Burgess. As raias verticais paralelas brancas son restos de buratos de perforación realizados durante as escavacións a mediados da década de 1990. O xisto de Burgess, en inglés Burgess Shale, é o nome dun famoso xacemento de fósiles, situado nas inmediacións de Burgess, no Parque Nacional Yoho da provincia de Columbia Británica, no Canadá.
Características
É coñecido pola súa riqueza en vestixios de animais invertebrados do período Cámbrico Medio (preto de 505 millóns de anos de antigüidade). Este sitio prové unha imaxe única da vida oceánica nun período no cal os vertebrados non fixeran aínda a súa aparición, e do cal non abundan os restos fósiles.
Crese que esta acumulación de fósiles provén do enterramento súbito de organismos invertebrados por fluxos de arxila nun ambiente de marisma superficial. Isto provocou que se conservasen unha gran cantidade de fósiles que normalmente non se preservan debido á ausencia de casca mineralizada (celentéreos, moluscos sen cuncha etc.). Outra cousa que é especialmente notábel no conxunto de restos atopados no xisto de Burgess, é a presenza de criaturas que non pertencen a ningún Phylum coñecido no presente.
Este sitio foi amplamente estudado por expertos desde o seu descubrimento en 1909 por Charles Walcott, secretario nese entón do Instituto Smithsoniano e recoñecido paleontólogo, que traballaba na rexión atraído pola riqueza de fósiles de varios períodos. O devandito instituto posúe actualmente a maior colección a nivel mundial de espécimes do xisto de Burgess.
En 1980 o xisto de Burgess foi declarado individualmente como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO; a partir de 1990 quedou incluído no chamado Parque das Montañas Rochosas Canadenses.
Sésamo
miniatura|250px|Planta de sésamo O sésamo (Sesamum indicum) é unha planta cultivada polas súas sementes ricas en aceite, que se empregan en gastronomía, como por exemplo no pan para hamburguesas. Tamén é empregado para a elaboración de doces. É orixinario da India e de África, dende onde chegou a América transportada polos escravos, os cales utilizaban as súas sementes para espesar e dar sabor aos pratos. Nos estados sureños dos EUA e no Caribe, onde o sésamo foi introducido por escravos africanos, coñécese polo seu nome africano: benne.
Cerca dun terzo do sésamo importado por EUA de México é adquirido por McDonald's para usar en comidas (The Nut Factory 1999).
As mulleres da antiga Babilonia comían halva, unha mestura de mel e sementes de sésamo, para prolongar a súa xuventude e beleza; e os soldados de Roma facían o mesmo para aumentar a súa fortaleza e enerxía.
Composición nutricional
As sementes de sésamo posúen unha elevada cantidade de proteínas, ademais de ser ricas en metionina, un aminoácido esencial. As graxas que contén son insaturadas, é dicir 'boas', o que xunto ao seu contido de lecitina e fitosterois convérteas nun alimento que contribúe a reducir o nivel de colesterol sanguíneo. Igualmente son destacables os seus altos niveis de calcio (que intervén na formación de ósos e dentes), de ferro (que desempeña numerosas e importantes funcións no organismo), así como de zinc (mineral que participa no metabolismo dos hidratos de carbono, as graxas e as proteínas, e incluso prevén a impotencia masculina).
As sementes de sésamo posúen tamén boas cantidades de fibra, polo que o seu consumo resulta beneficioso para a regulación da función intestinal.
Comercialización
Outro dos modos máis frecuente de encontralo é en aceite. Este obtense a partir do prensado en frío das sementes. Convén ter en conta que para poder aproveitar todas as propiedades que o aceite de sésamo posúe é importante compralo sen refinar.
Existen moi diversas formas de incluír o sésamo na dieta, como por exemplo en forma de tahini, unha pasta de sésamo de consistencia cremosa moi fácil de preparar, en forma de gomasio, nome que recibe o sal de sésamo, ou como salsa de sésamo, apta para acompañar case calquera tipo de alimento grazas ao seu suave e agradable sabor.
Galería de imaxes do Castriño de Conxo
O Castriño de Conxo é un sitio arqueolóxico composto por petróglifos e un castro prerromano situado en Santiago de Compostela.
Sésamo
Usos
miniatura|220px|Sementes de sésamo branco Actualmente, as sementes de sésamo son unha das sementes oleaxinosas máis utilizadas na cociña e repostaría internacional, sobre todo na oriental. Úsase frecuentemente na cociña como unha especie de acompañamento de pratos e como produto elaborado hai o aceite de sésamo, moi frecuente na cociña asiática.
O sésamo emprégase como alimento das larvas dalgunhas especies de Lepidopteras como Agrotis segetum.
Alvarín, Atios, O Porriño
Alvarín é un lugar da parroquia de Atios no concello pontevedrés do Porriño na comarca de Vigo. Tiña 249 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 121 eran homes e 128 eran mulleres.
Moeda seléucida
miniatura|[[Tetradracma de prata a nome de Alexandre I Balas (152-145 a. de C.), co busto de Alexandre o Grande no anverso. Ceca de Tiro.]] A moeda seléucida é a emitida pola autoridade do Imperio Seléucida, que no período de máxima expansión se estendía desde o mar Mediterráneo ata o océano Índico e abranguía parte de Anatolia, Siria, Mesopotamia e Persia. Este período comeza arredor de 312 a. de C., despois da morte de Alexandre o Grande, e finaliza en 63 a. de C., coa conquista romana.
O símbolo da moeda seléucida era a áncora, que aparece frecuentemente nos anversos das moedas que amosan, de maneira póstuma, o busto de Alexandre o Grande. Algúns bronces seléucidas presentan cantos serrados, do mesmo xeito que algúns denarios romanos e, menos comunmente, algunhas moedas macedonias.
A primeira ceca real seléucida foi a de Seleucia do Tigris. Posteriormente, Antioquía, como nova capital, albergou a ceca máis importante logo de que Seleuco I trasladara a esa localidade os traballadores desde a de Seleucia.
San Xiao
San Xiao é unha variante dialectal da forma San Xián. Como topónimo San Xiao pode referirse a:
Moeda seléucida
Prata
miniatura|[[Tetradracma de prata do usurpador Alexandre II Zabinas. Ceca de Antioquía]] Canto ás emisións en prata, con denominacións en óbolos e dracmas, estas son as imaxes máis comunmente reproducidas:
Historia
Os novos estados que sucederon o Imperio Macedonio continuaron a cuñar as súas moedas reproducindo a imaxe de Alexandre o Grande, xa que esas moedas estaban moi estendidas polo Imperio Seléucida; de feito, todas as cecas desa área, bardante a de Balkh (grego antigo: Βάκτρα -Báktra-; bactriano: Βάχλο -Bakhlo-), emitiran esas moedas. Antíoco I, fillo de Seleuco, foi o primeiro gobernante seléucida en amosar a súa propia imaxe nas moedas que emitiu.
Y Prydydd Bychan
Y Prydydd Bychan (o Prydydd pequeno) foi un poeta cortesán galés do século XIII na corte do rei de Deheubarth do que descoñecemos o nome: era fillo de Phylip Brydydd, o seu antecesor no posto.
Moeda seléucida
Historia
Polo xeral, as moedas que non estaban baseadas no sistema ponderal do padrón ático, como é o caso das emisións tolemaicas, as moedas de Rodas e as atálidas, non circularon dentro do imperio. Suponse que debeu haber regulacións dirixidas a facer cumprir o padrón ático, cunha base máis orde pragmática que de índole política. Con todo, Celesiria e Fenicia, conquistadas en 200 a. de C. por Antíoco III, foron excepcións no uso do padrón ático, xa que os seléucidas cuñaron algunhas moedas segundo o padrón tolemaico para seren utilizados na rexión, na que coexistiron, xa que logo, ambos os sistemas.
As regulacións monetarias seléucidas difiren en varios aspectos das da Persia aqueménida, xa que neste último caso os gobernantes non intentaron unificar os padróns para a cuñaxe, senón que deixaron que os sátrapas locais emitisen ao seu nome as súas propias moedas. Pola contra, mesmo conservando os seléucidas o sistema de sátrapas, estes prohibiron aos gobernantes locais a emisión de circulante propio. Algunhas cidades tiveron, iso si, as súas cecas para as cuñaxes de bronce (con control real), en tanto que as de ouro e as de prata grande só se cuñaban nas cecas reais.
Como consecuencia da importante indemnización que Antíoco III tivo que pagar a Roma logo dunha derrota militar (192-188 a. de C.), a moeda de prata comezou a escasear e a facerse máis feble. Nas dúas décadas posteriores a esa guerra apenas se emitiu moeda de prata, que se viu practicamente substituída pola de bronce entre 173 e 171 a. de C.
Soiuz TM-4
Soiuz TM-4 foi unha misión espacial tripulada soviética lanzada o 21 de decembro de 1987 mediante un foguete Soiuz U2 desde o cosmódromo de Baikonur.