cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rodaballo
Cría en piscifactoría
O seu engorde faise en instalacións en terra firme, preto da costa, aínda que recentemente estase a levar a cabo o seu cultivo en gaiolas no mar. Os rodaballos alcanzan un tamaño comercial de 2 kg nuns 32 meses, aínda que se comercializan con pesos comprendidos entre os 500 g e os 4 kg.
Galicia produce unhas 5.700 toneladas anuais de rodaballo de piscifactoría, o que representa o 81,2% da produción europea e o 92% da produción española. Así mesmo, as instalacións de cría de xuvenís en Galicia (hatcheries) producen o 99,3% da produción estatal (datos referidos ó ano 2006). .
Nas seguintes imaxes pódense ver rodaballos de diferentes idades nas piscinas dunha piscifactoría.
William McKinney
William McKinney, nado en 1946, é un sociólogo e pastor estadounidense, director emérito da Pacific School of Religion.
Melias, O Pereiro de Aguiar
Santa María de Melias é unha parroquia do concello do Pereiro de Aguiar na comarca de Ourense, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 350 habitantes (185 homes e 165 mulleres), doce menos ca en 2006. Esta parroquia é homónima coa limítrofe Melias (Coles).
Cube (filme)
Cube é un filme canadense de 1997 de ciencia ficción e terror psicolóxico dirixido e coescrito por Vincenzo Natali. Unha produción de Canadian Film Centre, o filme conta a historia dun grupo de persoas atrapadas en habitacións con forma de cubo, algunhas das cales teñen trampas preparadas para matalos.
Cube acadou notoriedade como filme de culto debido á súa atmosfera surrealista e ambientación kafkiana, ademais das habitacións cúbicas de inspiración industrial. Na súa estrea recibiu críticas diversas e tivo dúas secuelas.
Praia da Gafa
A praia da Gafa é unha praia galega na parroquia de Miñortos, en Porto do Son. Ten unha lonxitude de 80 metros e unha anchura de 15 metros. A súa ocupación é alta.
Lingua luren
O luren foi unha lingua sino-tibetana extinta falada na provincia de Guizhou na República Popular da China.
Marca temporal
Unha marca temporal (ou estampa de tempo) é unha cadea de caracteres que denotan a data e hora na que sucedeu certo evento. A cadea de caracteres xeralmente é presentada nun formato consistente, permitindo facilmente a comparación entre dúas marcas temporais distintas. As estampas de tempo son estandarizadas pola Organización Internacional para a Estandarización (ISO) a través da Norma ISO 8601.
Víctor Moscoso
Victor Moscoso, nado en Oleiros o 28 de xullo de 1936, é un artista estadounidense, recoñecido pola súa produción psicodélica e cómics underground nos anos 60 e 70 en San Francisco.
Traxectoria
De orixe galega, estudou primeiro na Cooper Union de Nova York, logo na Universidade Yale e despois no Instituto de Arte de San Francisco, onde tamén foi mestre.
Moscoso foi o primeiro artista con formación académica e experiencia que se expresou con pósters rock, sendo tamén dos primeiros que usou fotos nas súas obras. Viuse influenciado por pintores como Josef Albers, un dos seus mestres en Yale.
As súas pezas son incluídas tanto en obras de músicos de sona internacional como en animacións para a televisión polas cales recibiu numerosos premios, ao igual que o seu traballo en cómics underground.
Reside en San Francisco.
Arcos, O Carballiño
Santa María de Arcos é unha parroquia do Concello do Carballiño, na provincia de Ourense. Segundo o IGE en 2009 tiña 209 habitantes (104 homes e 105 mulleres), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 258 habitantes. Na actualidade a parroquia de Arcos está unida ó mesmo núcleo do Carballiño.
Patrimonio
As mulleres de Arcos que preparan polbo á feira acadaron sona e adoitan participar na feira do Carballiño, en Ourense ou nas Festas de San Froilán de Lugo.
O Baniño de Arcos é unha fonte de auga termal situada á beira do río Arenteiro.
Rexurdimento celta
miniatura|[[Cruz celta no Quebec.]] Coñécese como Rexurdimento celta o revivir do interese pola cultura, os mitos, lendas e a literatura dos "pobos celtas" que se produciu en Europa na segunda metade do século XVIII e continuou durante o Romanticismo e parte do século XX.
Historia
No século XIX publicáronse moitas traducións de obras das literaturas celtas, especialmente, os Mabinogion (Charlotte Guest, 1838-1849), o Barzaz Breiz e Os Bardos bretóns do século VI (Hersart de la Villemarqué, 1839-1850). En 1854 Ernest Renan publicou A Poesía das razas celtas, un estudo moi influente e en 1865-6 Mathew Arnold pronunciou unha serie de conferencias sobre a literatura celta en Oxford que vinculaba todas as literaturas celtas e contribuíu a promover a creación da cátedra de Celta nesta universidade en 1877.
Durante o XIX moitos escritores ingleses empregaron a temática celta, como Thomas Love Peacock, Tennyson e Gerard Manley Hopkins. En Escocia destacaron William Black e William Sharp (este co pseudónimo de Fiona Macleod). O rexurdimento foi especialmente vigoroso na Irlanda con autores como W. B. Yeats, "AE" (pseudónimo de George William Russell, Oliver St John Gogarty, Sean O'Casey e James Stephens. En Irlanda recibiu o nome de "Lusco-fusco celta".
Kan'onji
Kan'onji (観音寺市, かんおんじし, Kan'onji-shi) é un concello da prefectura de Kagawa no Xapón. Está situada na zona Setouchi da rexión de Shikoku e ao oeste da prefectura, na illa de Shikoku. A súa superficie é de 117,47 km² e a poboación de 63.460 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 540 h/km².
O concello de Kan'onji limita cos concellos de Mitoyo (da prefectura de Kagawa); Miyoshi (da prefectura de Tokushima); e Shikokuchūō (da prefectura de Ehime).
José Miguel Martínez Barreiro
José Miguel Martínez Barreiro, máis coñecido como Bamarti, nado en Cuntis o 2 de novembro de 1970, é un expiloto de rally galego.
Traxectoria
Competiu no Campionato de Galicia de Rally. Foi campión de Galicia en dúas ocasións: 2006 e 2007 e logrou un total de 13 vitorias. Competiu tamén no Campionato de Galicia de Montaña, e correu durante anos con Mitsubishi Lancer Evo e actualmente pilota un Peugeot 306 Kit Car. Ocasionalmente tamén participou no Rally de Portugal, proba do Campionato do Mundo de Rally, en 2007 onde finalizou 29 e repetiu experiencia no 2011 finalizando 25. Reside na Estrada.
Resultados Campionato do Mundo
miniatura|Bamarti no Rally de Portugal de 2007.
Goiáns, Carballo
Santo Estevo de Goiáns é unha parroquia que se localiza no oeste do concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE, no 2018 a súa poboación descendera ata os 417 habitantes, sendo 212 homes e 205 mulleres. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 457 habitantes (232 mulleres e 225 homes), distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 485 habitantes.
Patrimonio
A aldea de Bas constitúe unha boa mostra da arquitectura popular rural.
A igrexa de Santo Estevo de Goiáns é de estilo barroco.
Ácido nonadecanoico
O ácido nonadecanoico ou ácido nonadecílico é un ácido graxo saturado de cadea liñal con 19 átomos de carbono coa fórmula molecular, que se simboliza como C19:0.
A temperatura ambiente é un sólido cristalino que funde a 69,4 °C. Como o resto dos ácidos graxos presenta polimorfismo, no caso dos ácidos de número impar de carbonos denomínanse A', B', C' e D'. A súa estrutura cristalina B' é triclínica, pertencendo ao grupo espacial P1, a súa cela unidade ten as arestas de lonxitudes: a = 5,553 Å, b = 7,987 Å e c = 44,612 Å; e os ángulos α = 92.10°, β = 93,05° e γ = 99.64°. O seu volume é de 1945,8 Å3 e contén dúas moléculas dispostas paralelamente, quedando a estrutura en zig-zag dos carbonos perpendicular a dito plano. Fórmanse enlaces de hidróxeno entre os carboxilos de moléculas de celas adxacentes dispostas de forma invertida. A súa densidade é 0,8771 g/cm3 e ten un índice de refracción de 1,4512 a 25 °C. É soluble en acetona, etanol quente, dietiléter e éter de petróleo.
Probablemente deriva de fontes bacterianas ou vexetais. Atopouse en aceites vexetais. Tamén o utilizan certos insectos como feromona. O ácido n-nonadecanoico tense utilizado na lubricación de metais.
A Devesa, Guimarei, A Estrada
A Devesa é un lugar da parroquia de Guimarei no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 36 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 17 eran homes e 19 mulleres. Iso supón un aumento da poboación respecto a 1999 cando tiña 20 habitantes (10 homes e 10 mulleres).
Il cavaliere inesistente
Il cavaliere inesistente pode referirse a:
Praia da Telleira
A praia da Telleira é unha praia galega na parroquia de Miñortos, en Porto do Son. Ten unha lonxitude de 40 metros e unha anchura de 6 metros. A súa ocupación é baixa. Está composta principalmente de rochas e de area fina. A súa posición resgardada ofrécelle augas tranquilas.
Lingua gong
O gong ou ugong é unha lingua sino-tibetana con menos de 100 falantes. Fálase en Tailandia.
Dialectos
Hai dous dialectos:
Barbuda (moeda)
A barbuda foi unha moeda portuguesa batida durante o reinado de Fernando I de Portugal (1367-1383). No anverso mostra a efixie do rei e no reverso un helmo do que recibe o nome a moeda, xa que os helmos desa clase eran coñecidos como "barbudas".
Era unha moeda de billón que ó primeiro equivalía a unha libra de 20 soldos e, despois de 1371, valía 14 soldos; ó final acabou equivalendo só a 2 soldos e 4 diñeiros.
Ademais de en Portugal labrouse tamén en Galicia, na Real Casa da Moeda da Coruña e nas cecas de Tui e Milmanda durante o tempo que o rei portugués ocupou esas vilas na súa pretensión ó trono castelán.
Himeneo
dereita|miniatura|250px|Himeneo nun mosaico da sala 3 das Termas de Neptuno, en Ostia Antica.
Himeneo (en grego antigo Ὑμέναιος), tamén chamado Himen, é un deus da mitoloxía grega, encargado das cerimonias de matrimonio, inspirador das festas e as cancións. Himeneo é tamén un xénero de poesía lírica grega cantada durante a procesión da noiva á casa do noivo, na que se apelaba ao deus, en contraste co epitalamio, que se cantaba no limiar nupcial.
dereita|miniatura|390px|Himeneo travestido durante un sacrificio a [[Príapo. Óleo de Nicolás Poussin.]]
Himeneo era celebrado na antiga canción matrimonial de orixe descoñecida Hymen o Hymenae, Hymen recollida por Caio Valerio Catulo Os termos «himno» e «himen» proceden desta celebración.
Orixes
Himeneo era o fillo de Baco/Dioniso e de Venus/Afrodita. Noutras tradicións era fillo de Apolo e unha das Musas. Outras historias danlle unha orixe lendaria. Nun dos fragmentos conservados do Catálogo de mulleres atribuído a Hesíodo dise que Magnes «tivo un fillo de extraordinaria beleza, Himeneo. E cando Apolo viu o rapaz namorou del e non abandonou a casa de Magnes». Porén, segundo a Suda, o eraste de Himeneo foi Tamiris.
A paz de Aristófanes termina con Trixeo e o Coro cantando a canción nupcial, co retrouso «¡Oh Himen! ¡Oh Himeneo!» típico para unha canción deste tipo.
Representación
Polo menos desde o renacemento italiano, Himeneo adoita ser representado na arte como un home novo levando unha grilanda de flores e sostendo un facho acendido nunha man.
Fontes
dereita|miniatura|200px|[[Cupido reaviva o facho de Himeneo. Escultura de George Rennie.]]
Lugares de Ordes
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Ordes.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Ordes
Himeneo
Fontes
Himeneo aparece mencionado na Ilíada de Homero, na descrición da forxa do escudo de Aquiles:
Outras fontes clásicas son:
Aparece tamén na obra de Safo:
E é mencionado tamén en dúas obras de William Shakespeare: A tempestade e Como gustedes, onde se une ás parejas ao final:
Zentsūji
Zentsūji (善通寺市, ぜんつうじし, Zentsūji-shi) é un concello da prefectura de Kagawa no Xapón. Está situada na rexión de Shikoku e ó noroeste da prefectura, na illa de Shikoku. A súa superficie é de 39,88 km² e a poboación de 34.948 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 876 h/km².
O concello de Zentsūji limita cos concellos de Tadotsu, de Mitoyo, de Kotohira, de Mannō e de Marugame.
Prexigueiró, O Pereiro de Aguiar
San Salvador de Prexigueiró é unha parroquia do concello do Pereiro de Aguiar na comarca de Ourense, na provincia de Ourense. Segundo o IGE en 2010 tiña 908 habitantes, deles 479 eran homes e 429 eran mulleres, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 715 habitantes. miniatura|Casa da Torre.
Patrimonio
A igrexa de San Salvador de Prexigueiró é do século XII, con pequenas reformas e engadidos posteriores. É de planta de nave única e ábsida rectangular.
Saratov
Saratov (en Саратов) é unha cidade localizada no sur de Rusia, centro administrativo do Óblast de Saratov, un dos principais portos do río Volga e nó ferroviario e de comunicacións por estrada, ten aeroporto internacional a súa poboación é de 837.831 habitantes (2010) e constitúe un centro industrial diversificado e é sede de numerosas institucións culturais e pedagóxicas. Fundouse como unha fortaleza para gardar as fronteiras do sur de Rusia en 1590, desenvolvéndose na segunda metade do século XVIII como centro do comercio de peixe e sal e no XIX de gran. A partir da década de 1930 comezou a industrialización da cidade.
Autoglotónimo
Un autoglotónimo é o nome que lle dan a unha lingua os seus propios falantes.
En ocasións este nome é significativo da consideración sociolingüística que eles teñen de si mesmos ou da súa lingua. Isto dáse por exemplo nas zonas estremeiras orientais do galego exterior, onde os propios falantes designan a lingua que usan como a fala ou ben galego chapurreau. Estes dous exemplos amosan as dúas primeiras variantes de autodesprestixiación:
Moitos dos autoglotónimos significan simplemente "xente" ou "homes". No caso dos quechuas, denomínanse simplemente runa ("hombre", en plural runakuna), e designan a súa lingua como runasimi ("a lingua dos homes"). Os yaquis e os mayos chámanse yorem ("persoas", "xente"). Os esquimós chámanse inuit ("home").
Lema, Carballo
San Cristovo de Lema é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE en 2019 tiña 437 habitantes (217 mulleres e 220 homes), distribuídos en 14 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 560 habitantes.
Patrimonio
Lema intégrase dentro do espazo natural de Razo-Baldaio. A parroquia acolle a maior parte da zona das marismas que integran este complexo xunto ás dunas. Confórmase así un ecosistema único, no que se concentra abundante e diversa vexetación que serve de refuxio a diferentes especies de aves, peixes e crustáceos.
Sábese da existencia de polo menos dúas mámoas:
Ortotanasia
A ortotanasia designa a actuación correcta ante a morte por parte dos que entenden ao que sofre unha enfermidade incurábel ou en fase terminal.
Por extensión, enténdese como a acción dos médicos de garantir o dereito do paciente a morrer dignamente, sen o emprego de medios desproporcionados e extraordinarios para o mantemento da vida. A ortotanasia distínguese da eutanasia en que a primeira non pretende nunca deliberadamente o adianto da morte do paciente.
Etimoloxía
Provén dos vocábulos gregos orthos, que significa recto e axustado á razón, e thanatos que significa morte.
Voyna i mir
Voyna i mir (en Война и мир) é un filme soviético co-escrito e dirixido por Sergei Bondarchuk. É unha adaptación cinematográfica da novela de 1869 Guerra e paz de Lev Tolstoi. O filme, estreado en catro partes entre 1966 e 1967, está protagonizado por Bondarchuk no papel de Pierre Bezukhov, xunto con Vyacheslav Tikhonov e Ludmila Savelyeva, que interpretan o príncipe Andrei Bolkonsky e a Natasha Rostova, respectivamente.
O filme foi producido polos estudios Mosfilm entre 1961 e 1967, cun considerable apoio das autoridades soviéticas. Cun custo de 8,29 millóns de rublos soviéticos, foi o filme máis custoso xamais feito na Unión Soviética. Dende a súa estrea, converteuse nun grande éxito de audiencia, vendendo arredor de 135 millóns de entradas na Unión Soviética. Voyna i mir tamén gañou o Gran Premio do Festival Internacional de Cinema de Moscova, o Globo de Ouro á mellor película en lingua non inglesa e o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa.
Sergei Bondarchuk
Sergei Fedorovich Bondarchuk, (en Серге́й Фё́дорович Бондарчу́к; en Сергі́й Фе́дорович Бондарчу́к) nado en Bilozerka o 25 de setembro de 1920 e finado en Moscova o 20 de outubro de 1994, foi un director de cinema, guionista e actor ucraíno, que desenvolveu a súa carreira durante a era soviética.
O seu filme Voyna i mir, gañou o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 41ª edición dos premios.
O Francés, Guimarei, A Estrada
O Francés é un lugar da parroquia de Guimarei no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña cinco habitantes (catro homes e unha muller), un máis ca en 1999 (un home e tres mulleres).
Ciencia medieval
miniatura|230px|Deus creando o universo a través de [[xeometría|principios xeométricos. Frontispicio da Bible Moralisée (1215).]] miniatura|230px|Muller ensinando [[xeometría. Ilustración do libro Os elementos, de Euclides, na tradución atribuída a Adelardo de Bath (1309-1316).]] A ciencia medieval refírese aos descubrimentos no campo da ciencia (ou filosofía natural, como se denominaba daquela) que ocorreron na Idade Media, o período intermedio entre a Idade Antiga e o Renacemento, que representa o comezo de Idade Moderna, segundo a división tradicional dos períodos da historia da humanidade dentro da cultura occidental.
Considérase xeralmente, desde un punto de vista eurocentrista, que tras da caída do Imperio Romano de Occidente (476 d.C.), gran parte de Europa (a Europa occidental) perdeu o contacto co coñecemento escrito, iniciándose a escura Idade Media.
Pero cómpre ter en conta os avances tecnolóxicos e a evolución do pensamento científico do mundo oriental (civilización árabe-musulmá) e, en primeiro lugar, os do Imperio Bizantino que, herdeiro do saber latino, e cos saberes que tomou do mundo árabe-musulmán, e mesmo dos da China, foi decisivo na construción da ciencia moderna.
O período da Idade Media esténdese desde a data antecitada até 1492 (data do descubrimento de América) e coñece un desenvolvemento sen precedente das técnicas e das disciplinas científicas, a despeito dunha imaxe escurantista, propagada polos manuais escolares. Na actualidade, é común considerar o desenvolvemento da ciencia como un proceso continuo e gradual, cos seus antecedentes tamén medievais, e tamén na Europa occidental.
De todos os xeitos, está claro que a Europa Occidental entrou na Idade Media sumida en grandes dificultades que minaron a produción intelectual do continente. Os tempos eran confusos e perdérase o acceso aos tratados científicos da antigüidade clásica en grego, quedando apenas as compilacións resumidas e até deturpadas que os romanos traduciran ao latín.
Porén, co inicio do chamado Renacemento do século XII, renovouse o interese pola investigación da natureza. A ciencia que se desenvolveu neste período áureo da filosofía escolástica daba énfase á lóxica e avogaba polo empirismo, entendendo a natureza como un sistema coherente de leis que poderían ser explicadas pola razón. Foi con esta visión coa que os sabios medievais se lanzaron na procura de explicacións para os fenómenos do universo e conseguiron avances importantes en áreas como a metodoloxía científica e a física. Estes avances foron repentinamente interrompidos pola peste negra, e son case descoñecidos para a maior parte do público contemporáneo, que moitas veces aínda considera o período medieval como unha suposta Idade das Tebras.
De acordo con Pierre Duhem, que pensa que os estudos académicos da ciencia medieval están fundados na crítica que os positivistas da época das Luces, no século XVIII, antiaristotélicos e anticlericais, pódense ver as orixes conceptuais de varios avances da ciencia no renacemento do século XIII, entre os séculos XII e XIV, nas obras de eclesiásticos como Tomé de Aquino e Jean Buridan.
Historia da ciencia na Europa medieval
Acostúmase dicir, e non sen razóns, que os romanos eran un pobo de orientación práctica. A pesar de estaren marabillados cos descubrimentos do pasado grego, non chegaron a formaren novas institucións que buscasen especificamente entender o universo ou o mundo natural.
Os verdadeiros centros de produción de coñecemento do Imperio Romano localizábanse no seu lado oriental, de cultura grega, no chamado período helenístico. Fundáranse antes do dominio romano e xa non mantiñan a mesma forza creativa de períodos anteriores.
Como a clase rica do Imperio era bilingüe, non se sentía a necesidade de traducir os tratados científico-filosóficos producidos pola civilización grega. E así, era común encontrar compilacións resumidas das principais correntes do pensamento grego en latín. Estes resumos eran lidos e discutidos nos espazos públicos da axitada vida social romana.
Durante o proceso de desestruturación do Imperio Romano de Occidente, o occidente europeo foi pouco a pouco perdendo contacto co oriente, e a lingua grega acabou por ser esquecida. Deste modo, a Europa Occidental perdeu o acceso aos tratados orixinais dos filósofos clásicos, quedando apenas coas versións truncadas deste coñecemento que foran anteriormente traducidas. Sería como se perdésemos case todos os traballos científicos e nos quedasen só textos de revistas destinadas ao consumo popular.
Idade Media antiga
miniatura|esquerda|240px|No inicio do período medieval, a vida cultural concentrouse nos mosteiros. Na imaxe, Claustro do Mosteiro de [[Silos.]] O Imperio Romano de Occidente, unido pola lingua latina, englobaba un gran número de culturas diferentes que foran asimiladas dunha maneira incompleta pola cultura romana. Debilitado polas migracións e as invasións das chamadas invasións bárbaras, pola desintegración política de Roma no século V e illado do resto do mundo pola expansión do islam no século VII, o occidente Europeo chegou a ser pouco máis que unha colcha de retallos de poboacións rurais e pobos seminómadas. A inestabilidade política e o declinar da vida urbana golpearon duramente a vida cultural do continente.
A educación dos leigos sobreviviu modestamente en Italia, España e no sur da Galia, onde a influencia romana foi máis duradeira. No século VII, a instrución comeza a emerxer en Irlanda e noutras terras célticas, nas que o latín era unha lingua estranxeira, e os textos latinos foron estudados e ensinados con afán.
O home instruído destes primeiros séculos era case sempre un clérigo para quen o estudo dos coñecementos naturais era unha pequena parte da escolaridade. Eses estudosos vivían nunha atmosfera que daba prioridade á fe e tiñan a mente máis voltada para a salvación das almas do que para o cuestionamento de detalles da natureza. Alén diso, a vida case sempre insegura e economicamente difícil desta primeira parte do período medieval mantiña o home centrado nas dificultades do día a día. Deste modo, as actividades científicas reducíranse practicamente a citacións e comentarios de obras que facían referencia á antigüidade clásica; estes comentarios estaban por veces cheos de erros, xa que os textos usados como referencia, as obras que quedaran en latín, tiñan informacións truncadas e até deturpadas.
No final do século VIII, houbo unha primeira tentativa de rexurdimento da cultura occidental. Carlomagno conseguira reunir gran parte de Europa baixo o seu dominio. Para unificar e fortalecer o seu imperio, decidiu executar unha reforma na educación. O monxe inglés Alcuíno elaborou un proxecto de desenvolvemento escolar que buscou revivir o saber clásico establecendo os programas de estudo a partir das sete artes liberais: o trivium, ou ensino literario (gramática, retórica e dialéctica) e o quadrivium, ou ensino científico (aritmética, xeometría, astronomía e música). A partir do ano 787, dispuxo decretos que recomendaban, en todo o imperio, a restauración das antigas escolas e a fundación de novas. Institucionalmente, estas novas escolas podían ser monacais, baixo a responsabilidade dos mosteiros; catedralicias, xunto á sede dos bispados; e palatinas, xunto ás cortes reais.
Estas medidas terían os seus efectos máis significativos séculos máis tarde. O ensino da dialéctica (ou lóxica) foi facendo renacer o interese pola indagación especulativa; desta semente xurdiría a filosofía cristiá da Escolástica. Alén diso, nos séculos século XII e XIII, moitas das escolas que foran estruturadas por Carlomagno, especialmente as escolas catedralicias, adquiriron a forma de Universidades.
Idade Media clásica
miniatura|250px|dereita|O movemento de tradución dos textos gregos marca o fortalecemento da intelectualidade europea. miniatura|dereita|250px|Miniatura de "Las Siete Partidas" que mostra a [[Afonso X o Sabio ditando.]] Despois da contención das últimas ondas de invasións bárbaras no século X, seguiu unha fase de relativa tranquilidade en relación ás ameazas externas, que tamén coincidiu cun período de condicións climáticas máis favorábeis.
A Europa occidental pasou entón por mudanzas sociais, políticas e económicas, que xeraron o chamado Renacemento do século XII. As evolucións técnicas posibilitaron o cultivo de novas terras e o aumento da diversidade dos produtos agrícolas, que sustentaban unha poboación que pasou a crecer rapidamente.
O comercio entrou en franca expansión, desenvolvéronse rotas entre os diversos pobos que reduciron as distancias, facilitando non só o comercio de bens físicos, senón tamén o intercambio de ideas entre os países.
As cidades tamén foron abandonando a súa dependencia agraria, crecendo en torno dos castelos e mosteiros. Neste ambiente receptivo, comezaron a abrirse novas escolas ao longo de todo o continente, incluso en cidades e vilas menores.
No campo intelectual, os cambios foron tamén froito do contacto co mundo oriental e árabe a través das Cruzadas e, sobre todo, do movemento de Reconquista da península Ibérica. Nesta altura, o mundo islámico encontrábase bastante máis avanzado en termos intelectuais e científicos que o mundo cristián.
Os autores árabes mantiveran durante moito tempo un contacto regular coas obras clásicas gregas (Aristóteles, por exemplo), e fixeran un traballo de tradución que se tornaría valioso para os pobos occidentais, xa que por este medio volveron entrar en contacto coas súas raíces eruditas que foran "esquecidas".
esquerda|miniatura|250px|Mapa das [[universidade|universidades medievais. As universidades e as novas ordes relixiosas subministraron infraestruturas para a formación de comunidades científicas.]]
A principios do século XII fundáronse as primeiras universidades (Boloña, 1088; París, 1170; Salamanca, 1218; Oxford, 1220) e, en 1500, xa serían máis de setenta. Este feito foi o punto de partida para o modelo actual de universidade.
Algunhas destas institucións recibían da Igrexa ou dos Reis o título de Studium generale, e estaban consideradas como os lugares de ensino máis prestixiados de Europa; os seus académicos eran animados a compartir documentos e a ditar cursos noutras institucións por todo o continente europeo. Tratábase non só de institucións de ensino, senón que as universidades medievais eran tamén lugares de investigación e de produción do saber, alén de focos de vigorosos debates e moitas polémicas. Isto tamén quedou claro nas crises nas que estas institucións estiveron envolveitas, e polas intervencións que sufriron por parte do poder real e eclesiástico.
A filosofía natural estudada nas facultades de Arte destas institucións, trataba do estudo obxectivo da natureza e do universo físico. Este era un campo independente e separado da teoloxía, entendido ben como unha área de estudo esencial en si mesma, ben como un fundamento para a obtención doutros saberes.
Outro factor importante para o florecemento intelectual do período foi a actividade cultural das novas ordes mendicantes: especialmente os dominicos e os franciscanos. Ao contrario das ordes monásticas, voltas para a vida contemplativa nos mosteiros, estas novas ordes dedicábanse á convivencia co mundo leigo e procuraban defender a fe cristiá polas pregarias e polo uso da razón. A integración destas ordes nas universidades medievais proporcionaba a infraestrutura necesaria para a existencia de comunidades científicas e iría xerar moitos froitos para o estudo da natureza, especialmente coa famosa escola franciscana de Oxford.
O influxo dos textos gregos, as ordes mendicantes, e a multiplicación das universidades, actuarían neste novo mundo que se alimentaba do turbillón das cidades en crecemento. En 1200 xa había traducións latinas razoabelmente precisas dos principais traballos dos autores antigos máis cruciais para a filosofía: Aristóteles, Platón, Euclides, Tolomeo, Arquimedes e Galeno. miniatura|250px|dereita|Estudo da refracción da luz por unha lente esférica, por Robert Grosseteste, ca. 1250
Aserca Airlines
Aserca Airlines C.A. (Aero Servicios Carabobo) foi unha aeroliña venezolana baseada en Valencia, Carabobo. Operaba servizos regulares domésticos e rexionais a destinos no Caribe, Centroamérica e os Estados Unidos. A súa base principal estaba no aeroporto Arturo Michelena en Valencia, cun centro de conexións no aeroporto Simón Bolívar de Caracas.
Ciencia medieval
Idade Media clásica
Nesta altura a filosofía natural (é dicir, a ciencia) contida nestes textos comezou a ser traballada e desenvolvida por escolásticos notábeis como Robert Grosseteste, Roger Bacon, Alberte o Magno e Duns Escoto, que traerían novas tendencias para unha abordaxe máis concreta e empírica, representando un preludio do pensamento moderno.
Grosseteste, o fundador da escola Franciscana de Oxford, foi o primeiro escolástico en entender plenamente a visión aristotélica do camiño duplo para o pensamento científico: xeneralización de observacións particulares para unha lei universal, e despois facer o camiño inverso: deducir de leis universais a previsión de situacións particulares. Alén diso, afirmou que estes dous camiños deberían ser verificados —ou invalidados— a través de experimentos que probasen os seus principios.
Grosseteste daba grande énfase á matemática como un medio de entender a natureza, e o seu método de investigación contiña xa a base esencial da ciencia experimental.
Aserca Airlines
Historia
A aeroliña foi creada no ano 1968 e iniciou as súas operacións en 1991 con avións pequenos para transporte privado. En 1992 entrou no mercado regular doméstico cun Douglas DC-9-30 alugado. As operacións de Aserca centráronse en Valencia, pero desenvolveu un centro de conexións en Caracas despois de 1994 que, combinado coa desaparición da aeroliña nacional Viasa en 1997, fixo que a compañía experimentase un crecemento significativo no seu mercado, expandindo a súa rede a Bogotá, Lima e Miami a través de Aruba. Entre 1998 e 2000 Aserca tivo o control da meirande parte de Air Aruba. En 2008 mercou a aioría das accións da aeroliña venezolana SBA Airlines (anteriormente Santa Bárbara Airlines).
En xuño de 2013 o Instituto Nacional de Aeronáutica Civil (INAC) de Venezuela anunciou que ía prohibir o uso de avións antigos no país como os Douglas DC-9, Boeing 727 e Boeing 737-200 a partir do 1 de novembro dese ano. Aserca Airlines puido conseguir un permiso especial do INAC para seguir operando os seus dous DC-9 restantes ata o 1 de xullo de 2014. A aeroliña substituíu os avións por dous MD-87 que pertenceran a Aeroméxico.
Ciencia medieval
Idade Media tardía
A primeira metade do século XIV viu o traballo científico de grandes pensadores. Inspirado en Duns Escoto, William de Ockham entendía que a filosofía só debería tratar de temas sobre os cales puidese obter un coñecemento real. Os seus estudos en lóxica levárono a defender o principio hoxe chamado da Navalla de Occam: se hai varias explicacións igualmente válidas para un feito, entón debemos escoller a máis simple. Iso debería levar a desbotar os debates infrutíferos e mover a filosofía natural en dirección ao que hoxe é considerado como a ciencia.
Aserca Airlines
Historia
O 22 de maio de 2018 Aserca anunciou o cesamento de todas as súas operacións e a devolución do seu certificado de operador aéreo.
Ciencia medieval
Idade Media tardía
Nesta altura, académicos como Jean Buridan e Nicole Oresme comezaron a cuestionar aspectos da mecánica aristotélica. En particular, Buridan desenvolveu a teoría do ímpeto, na que explica o movemento de proxectís e que foi o primeiro paso en dirección ao moderno concepto de inercia. Buridan anticipouse a Isaac Newton cando escribiu:
miniatura|150px|Demostración de [[Galileo sobre o movemento acelerado. A base da famosa "Lei da caída dos corpos" foi o teorema da velocidade media de Budiran.]]
Aserca Airlines
Frota
En setembro de 2017 a frota de Aserca Airlines estaba formada polos seguintes avións:
Ciencia medieval
Idade Media tardía
Nesa mesma época, os denominados Calculatores de Merton College, de Oxford, elaboraron o teorema da velocidade media. Usando unha linguaxe simplificada, este teorema estabelece que:
Máis tarde, ese teorema sería a base da Lei da caída libre dos corpos, de Galileo. Hoxe sabemos que as principais propiedades cinemáticas do movemento rectilíneo uniformemente variado (MRUV), que aínda hoxe atribúense a Galileo polos textos de física, foran descubertas e probadas por eses académicos.
Nicolás de Oresme, á súa vez, demostrou que as razóns propostas pola física aristotélica contra o movemento do planeta Terra non eran válidas e invocou o argumento da simplicidade (da navalla de Occan) en favor da teoría de que é a Terra quen se move, e non os corpos celestiais. En xeral, o argumento de Oresme a favor do movemento terrestre é máis explícito e máis claro do que o que foi dado séculos despois por Copérnico. Entre outras proezas, Oresme foi o descubridor do cambio de dirección da luz a través da refracción atmosférica; porén, até hoxe, o crédito por ese feito teña sido dado a Robert Hooke.
En 1348, a peste negra levou este período de intenso desenvolvemento científico cara a un fin repentino. A praga matou un terzo da poboación europea. Durante case un século, novos focos da praga e outros desastres causaron un continuo decrecemento poboacioal. As áreas urbanas, xeralmente o motor das innovacións intelectuais, víronse especialmente afectadas.
Renacemento
Ademais de estancar o proceso de innovación, a peste negra foi un dos factores que puxeron en xaque todo o modelo de sociedade que encontrara o seu apoxeo nos séculos anteriores. Pero o século XV viu o inicio do florecemento artístico e cultural do Renacemento. O redescubrimento de textos antigos foi facilitado despois da Caída de Constantinopla, a mediados do século XV, cando moitos eruditos bizantinos tiveron que buscar refuxio no occidente, especialmente en Italia. Ese novo influxo alimentou o interese crecente dos académicos europeos polos textos clásicos de períodos anteriores ao triunfo do cristianismo na cultura europea. No século XVI xa existía, paralelamente ao interese pola civilización clásica, un menosprezo pola Idade Media, que pasou a ser cada vez máis asociada a expresións como "barbarismo", "ignorancia", "escuridade", "gótico", "noite de mil anos" ou "sombrío".
miniatura|Unha das figuras emblemáticas de Leonardo: O Home de Vitrubio, canon da figura humana. O humanismo renacentista rompeu coa visión teocéntrica e coa concepción filosófico-teolóxica medieval. Entón, conceptos como a dignidade do ser humano pasaron a estar en primeiro plano. Por outro lado, ese humanismo representou tamén unha ruptura coa importancia que se lle viña dando ás ciencias naturais desde o (re)descubrimento de Aristóteles, no século XII.
A pesar do florecemento artístico, o período inicial do Renacemento vese por algúns como un momento de estancamento nas ciencias. Hai pouco desenvolvemento de disciplinas como a física e a astronomía. O apego aos escritos antigos facía que as visións ptolomaica e aristotélica do universo estiveran aínda máis enraizadas. En contraste coa escolástica, que supuña unha orde racional da natureza na cal o intelecto podería penetrar, o chamado naturalismo renacentista pasaba a ver o universo como unha creación espiritual opaca á racionalidade e que só podería ser comprendida pola experiencia directa; ao mesmo tempo, a filosofía perdeu moito do seu rigor cando as regras da lóxica pasaron a seren vistas como secundarias ante a intuición ou a emoción.
Por outro lado, a invención da imprenta, que ocorrera simultaneamente á caída de Constantinopla, tería grande efecto na sociedade europea. A diseminación máis fácil da palabra escrita democratizou a aprendizaxe e permitiu a propagación máis rápida de novas ideas. Entre esas ideas estaba a álxebra, que fora introducida na Europa por Fibonacci no século XIII, pero que só se popularizou ao ser divulgada en forma impresa.
Esas transformacións facilitaron o camiño para a Revolución científica, pero iso só ocorrería despois de que o movemento Renacentista chegase ao norte da Europa, con figuras como Nicolao Copérnico, Francis Bacon e René Descartes. Foron estas figuras as que levaron adiante os avances ensaiados polos sabios da Idade Media. Pero estes personaxes xa son moitas veces descritos como pensadores preiluministas, en vez de seren vistos como parte do renacemento tardío.
O Cristianismo e o estudo da natureza
O pensamento de Santo Agostiño foi fundamental ao orientar a visión do home medieval sobre a relación entre a fe cristiá e o estudo da natureza. Agostiño recoñecía a importancia do coñecemento, pero entendía que a fe en Cristo viña restaurar a condición decaída da razón humana, sendo, por tanto, máis importante. Agostiño afirmaba que a interpretación das escrituras debería facerse de acordo cos coñecementos dispoñíbeis en cada época sobre o mundo natural. Escritos como a súa interpretación "alegórica" do libro bíblico da Xénese influíron fortemente na Igrexa medieval, que tivo unha visión máis interpretativa e menos literal dos textos sagrados. miniatura|dereita|A filosofía entre as sete [[Artes Liberais (ca. 1180).]]
Durante os tempos confusos da disolución do Imperio Romano de Occidente e dos primeiros séculos da Idade Media, perdérase moito da cultura clásica, pero o declive cultural sería máis intenso se non fose polo monasticismo, máis especificamente pola acción dos monxes copistas. É verdade que os textos en grego xa non estaban máis accesíbeis polo esquecemento do idioma e que os escritos que pasaban polo traballoso proceso de copia manual eran seleccionados de acordo coa importancia que lles daban os relixiosos. A Igrexa tamén estivo a cargo da estrutura educativa, ou polo menos supervisando a mesma.
Cando Carlomagno chamou o monxe Alcuíno para elaborar unha reforma na educación europea, a Igrexa permaneceu responsábel tanto polas escolas monacais como polas escolas catedralicias. A maioría das universidades nos séculos XII e XIII xurdiron precisamente de escolas ligadas ás catedrais e funcionaban baixo a protección da xurisdición eclesiástica.
Con relación á investigación da natureza, que renaceu na Idade Media Clásica, xa foi mencionada a importancia das ordes relixiosas mendicantes. Aínda que Bernardo de Claraval e algúns outros relixiosos chegasen a desaconsellar o estudo das ciencias por entenderen que moitos buscaban eses coñecementos só por vaidade, os seus puntos de vista nunca foron adoptados. A Inquisición estaba presente, pero a Igrexa concedía os profesores moita elasticidade nas súas doutrinas e, en moitos casos, estimulou as investigacións científicas.
Nas universidades, o campo da filosofía natural dispuña de grande liberdade intelectual, sempre que restrinxise as súas especulacións ao mundo natural. Aínda que se esperasen vinganzas e castigos se os filósofos naturais pasaran dese límite, os procedementos disciplinarios da Igrexa volvíanse principalmente contra os teólogos, que traballaban nunha área máis perigosa. En xeral, había soporte relixioso para a ciencia natural e o recoñecemento de que esta era un importante factor na aprendizaxe.
Idade das Tebras?
miniatura|esquerda|300px|Ao contrario do que moitos aprenderon na escola, as persoas educadas na Idade Media "non crían" nunha [[Terra|Terra plana]] Nocións preconcibidas sobre a Idade Media foron amplamente propagadas, incluso por motivacións políticas, e aínda hoxe permanecen mitos no imaxinario popular. Iso tamén é verdadeiro cando se trata das nocións da ciencia no período: refírese a el pexorativamente como idade das tebras, suxerindo que nel non houbo ningunha creación filosófica ou científica autónoma.
Para xustificar o título de "Idade das Tebras", xa se dixo que na "noite de mil anos" que supostamente fora a era medieval, a ciencia coñecería un longo período de "falta de inspiración" en comparación coa produción científica clásica. Este prexuízo débese ao pequeno volume de produción científica e filosófica elaborada na Idade Media en relación ao período clásico e helenístico.
Queda a dúbida de se sería adecuada a comparación dunha era na cal Europa comezou en faragullos co período áureo da antigüidade clásica, xa que as condicións sociais e económicas eran diferentes. Mesmo a produción científica do Imperio Romano queda empalidecida diante dos descubrimentos teóricos do pasado grego, incluso durante o longo período de prosperidade proporcionado pola Pax romana e máis aínda despois da morte de Marco Aurelio, en 180 d.C.
Aínda que ningún historiador serio utilice a expresión "Idade das Tebras" para suxerir atraso cultural, aínda hoxe, mesmo nas escolas, ensínanse nocións equivocadas como a idea falsa de que os estudosos medievais crían que a Terra fose plana.
O legado científico medieval occidental
Despois de superado o abalo de desastres como a peste negra, na parte final da Idade Media, o Occidente puido demostrar un crecemento científico aínda máis exuberante no período subsecuente. Os avances na óptica, obtidos durante a Idade Media, decontado xerarían aparellos como o microscopio e o telescopio.
Estes dous instrumentos, xuntamente coa imprenta, son vistos por moitos como os equipamentos máis importantes creados para o avance do coñecemento humano.
É preciso tamén resaltar os avances na física, pero foron probabelmente o nacemento e desenvolvemento das universidades, xuntamente coas primeiras sementes do que se tornaría na metodoloxía científica contemporánea, as herdanzas máis importantes do período.
Moi en breve aquela civilización que herdara un imperio en faragullos iría revolucionar o entendemento do home acerca do seu lugar no mundo e no universo.
Por máis que os homes do Renacemento e de momentos históricos posteriores ás veces fixesen intención de esquecer, moito diso foi posibilitado polas conquistas medievais.
A ciencia medieval fóra do ámbito cristián occidental
Non sería xusto cerrarmos este artigo sen unha referencia á ciencia desenvolvida durante a Idade Media en espazos e culturas alleas á Europa occiental, e que tanta influencia tiveron no propio desenvolvemento da ciencia en occidente.
Mundo musulmán
O mundo árabe-musulmán tivo o seu apoxeo intelectual desde o século VIII até o século XIV, o que permitiu o desenvolvemento dunha cultura científica específica, iniciada en Damasco baixo os últimos Omeias, e despois en Bagdad baixo os primeiros Abásidas. A ciencia árabe-musulmá está fundada na tradución e a lectura crítica das obras da Antigüidade. A expansión do saber árabe-musulmán está estreitamente ligada ás guerras de conquista do islam que permitiu aos árabes entrar en contacto coas civilizacións hindú e chinesa. O papel, empréstito dos chineses, substituíu rapidamente ao pergameo no mundo musulmán. O califa Harun al-Rashid, apaixonado da astronomía, crea en 829 en Bagdad o primeiro observatorio permanente, o que permitiu aos seus astrónomos realizar os seus propios estudos do movemento dos astros.
Al-Biruní, retomando os escritos de Eratóstenes de Alexandría, calcula o diámetro da Terra e afirma que xira sobre si mesma, moito antes que Galileo. En 832 fúndanse as Casas da sabedoría (Bait al-hikma), lugares onde se comparte e desde onde se difunde o saber. En medicina, Avicena (980 - 1037) redacta unha monumental enciclopedia, o Canon da Medicina (al-Qanun). Ibn Nafis describe a circulación sanguínea pulmonar, e al-Razi recomenda o uso do alcohol en medicina. No século XI, Abu-l-Qasim az-Zahrawi (coñecido como Abulcasís en Occidente) escribe unha obra de referencia para a época, sobre a cirurxía. En matemáticas a herdanza antiga salvagárdase e profundízase, permitindo o nacemento da álxebra. A utilización das cifras árabes e do cero fan posíbel os avances en análise combinatoria e en trigonometría.