cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otto von Bismarck
Retiro da actividade burocrática
Máis tarde, durante moitos anos, Bismarck dedicouse a administrar as súas posesións agrícolas, mentres no plano teórico preparábase con estudos que nos asombran pola súa amplitude. O servizo militar, cumprido a contragusto e de xeito moi irregular, interrompeu esas actividades. Durante este período continuaron os incesantes viaxes e a vida axitada; os seus veciños chamaban a Bismarck o "desenfreado". A súa dedicación á agricultura complementouse cunha abundante lectura de obras históricas, filosóficas e literarias. Interesouse especialmente por Shakespeare e Byron, deixando ao carón a Goethe: o verso que afirma que o home podería, sen odio, auto-marxinarse do mundo, arrepioulle. Leu tamén, sen comprendelos ás veces, os filósofos radicais do seu tempo: David Friedrich Strauss, Ludwig Andreas Feuerbach e Bruno Bauer. O mesmo falaba do seu "espido teísmo".
A longo prazo, Bismarck comprendeu que a vida campesiña, malia as viaxes e a lectura, tampouco colmaba as súas aspiracións máis íntimas. Chegou a dicir que a experiencia fíxolle ver o carácter ilusorio da felicidade arcádica dun agricultor fervoroso da contabilidade de partida dobre. As súas opinións dos anos corenta conteñen unha severa autocrítica; nunha pasaxe di que se deixaba levar á deriva polo río da vida". As súas relacións con amigos pietistas e o coñecer a súa futura esposa Johanna von Puttkamer provocaron cambios na súa intimidade. Marie von Thadden, noiva dun dos seus amigos, e amiga íntima á súa vez de Johanna, intentou converter a Bismarck que aínda mantiña opinións moi heterodoxas no tema relixioso. Pero sería a enfermidade mortal de Marie o que levou ao que se deu en chamar a conversión de Bismarck, o cal comezou a frecuentar os círculos protestantes e cristiáns, aínda que sen contraer un compromiso relixioso estreito. A ideoloxía esencialmente protestante-cristiá de Bismarck, intimamente ligada ao seu compromiso matrimonial e á súa voda, non pode abstraerse do seu modo de pensar global como político e estadista; no entanto, o cualificativo de "político cristián" tampouco parece moi axustado.
Bismarck entrara en contacto con Johanna von Puttkamer grazas á súa amiga Marie von Thadden. En decembro de 1846, pouco logo da morte desta última, Bismarck pediu a von Puttkamer a man da súa filla nunha carta sobradamente coñecida. Nela Bismarck falaba con toda franqueza da súa evolución relixiosa, limitándose así a cuestións xa sabidas polo seu futuro sogro, o cal, polo demais, debía de albergar certos reparos sobre a vida anterior de Bismarck. Este, como era habitual nel, soubo achar un ton conveniente e preciso para agradar ao destinatario da carta, mesturando nela a sinceridade e a habilidade diplomática. A misiva mostra, sen xénero de dúbidas, nos seus trazos esenciais os verdadeiros sentimentos do seu autor.
O matrimonio con Johanna celebrouse en xullo de 1847. Bismarck, nunha carta dirixida aos seus irmáns, definiuna como "unha muller de intelixencia e nobreza de sentimentos moi singulares". Bismarck achou nela sostén e axuda ao longo de toda a súa existencia, precisamente porque evitou con exquisito coidado influenciala politicamente no máis estrito sentido da palabra.
O Landtag unificado (1847 - 1851)
miniatura|200px|Bismarck, deputado polo estamento da nobreza de [[Jerichow no primeiro Parlamento territorial unificado, 1847. Gravado en madeira.]]
Elección e desenvolvemento como membro do Landtag
Bismarck comezou a súa actividade pública algunhas semanas antes da súa voda; en maio de 1847 a nobreza elixiuno membro do Landtag unificado prusiano. O Landtag unificado de 1847 foi o primeiro parlamento verdadeiro da historia alemá. Nel, os liberais moderados dispoñían de maioría absoluta. O grupo das dereitas, que defendía a autoridade da coroa e os intereses da nobreza latifundista, contaba cunha representación moito máis reducida. Un dos seus membros era Bismarck, que sufriu, en principio, a decepción de ser nomeado deputado suplente.
Bismarck xa tiña certa experiencia nestas lides, pois anteriormente exercera como Deichhauptmann das Dietas. O futuro detractor do parlamentarismo iniciouse, xa que logo, na vida política dentro dunha actividade constitucional e parlamentaria. Bismarck aliñábase entón coas forzas conservadoras. No seu primeiro artigo xornalístico, Bismarck defendía o dereito dos nobres terratenentes a practicar monterías nas leiras dos seus campesiños, e ademais a preservación do dereito patrimonial, opoñéndose con iso tanto ás esixencias dos liberais como ao credo dos absolutistas. Bismarck estreitou os lazos con Leopold von Gerlach, amigo íntimo de Frederico Guillerme IV de Prusia. Gerlach representaba a corrente cristiá-constitucionalista-conservadora e rexeitaba o autoritarismo do Estado.
Na súa actuación dentro do Landtag unificado, Bismarck revelouse como un dereitista sen concesións e un rigoroso home de partido. Xa en 1847 escribía á súa prometida: "O home aférrase aos principios mentres estes non son postos a proba, porque cando iso sucede, un os rexeita igual que o campesiño as súas vellas abarcas, e corre con todo o vigor que lle permiten as súas pernas, que para iso as ten".
Defensa pola clase alta
En principio, Bismarck defendeu os dereitos da coroa e da nobreza, cousa natural nel se temos en conta que era membro da última. Bismarck saltou á fama cun rudo discurso no que atacaba decididamente a tese -non expresada, como é lóxico, con estas palabras- de que en 1813 a loita do pobo prusiano contra a dominación estranxeira había ter un único móbil: lograr unha constitución. Semellante discurso provocou, por suposto, unha sesión tormentosa do Landtag, e evidenciou, por unha banda, o seu temperamento combativo e violento e, por outro, a súa calma impertubable fronte a calquera ataque. Cando, por exemplo, se lle prohibiu intervir durante algún tempo, Bismark, sacou un xornal do seu peto e comezou a lelo. Con todo, o incidente converteu a Bismarck no loitador por antomasia contra o liberalismo e a constitución. Os discursos de Bismarck desta época evidencian un ardor combativo e belixerante falto de argumentacións obxectivas e pronto a dar renda solta a súa cólera contra as circunstancias entón imperantes e contra os liberais.
Semellante actitude volveuse evidente sobre todo en 1848. Os seus discursos dos anos 1848-49 combinan o marcado belicismo e o desprezo polo inimigo. Neste período inicial faltaba ese autodominio que Bismarck demostraría no futuro sen abdicar da súa dureza. Nun debate sobre a emancipación dos xudeus, Bismarck recoñeceu con orgullo que el recibira aqueles prexuízos co leite materno. Declarábase partidario do Estado cristián e consideraba a loita contra os xudeus -era o sentir xeral da época- basicamente como unha loita confesional. Para Bismarck un xudeu deixaba de selo en canto se convertia a un dos credos cristiáns. No Parlamento de Erfurt desgustoulle a obriga de actuar de secretario á beira dun presidente xudeu (Eduard von Simson), que durante o mandato de Bismarck se convertería no primeiro presidente do Tribunal Supremo de Xustiza do Imperio Alemán.
Seguidor do prusianismo
Cría que a revolución sairía do funcionariado e da clase media supostamente culta das grandes cidades. Atacaba con enerxía incansable a cobiza das capas sociais máis baixas e pensaba que o constitucionalismo era a fórmula máis cara. Combatía o matrimonio civil. Todas estas ideas evidenciaban unha indubidable influencia de Stahl, cuxas teorías sobre o Dereito público causaran unha impresión moi fonda en Frederico Guillerme IV.
O verdadeiro interese pola cuestión alemá espertará cando a elección do emperador en Frankfurt provoque diferenzas en Berlín. Naquel tempo, Bismarck, como oposición á "trola alemá", acostumaba referirse unha e outra vez ao seu acendrado prusianismo."Prusianos somos, e prusianos queremos seguir sendo!", exclamou en certa ocasión. Bismarck tampouco axuizaba desde unha perspectiva nacionalista a sorte de Schleswig e Holstein, que tan profundas preocupacións suscitaba nos ambientes político. para el, a loita dos habitantes de Scheswig e Holstein significaba unha sublevación contra o seu lexítimo señor, o rei de Dinamarca.
Bismarck opoñíase firmemente a que o rei de Prusia aceptase a súa elección como emperador decidida pola Asemblea Nacional de Frankfurt. Ademais desconfiaba das institucións oficiais, que se deixaron impresionar pola tremoia da Paulskirche. En abril de 1849 opinaba que Prusia debía seguir sendo Prusia, xa que así estaría en condicións de dar leis a Alemaña, dando ás súas palabras un ton e un acento novos: "Se preguntades a calquera que fale alemán pola unidade alemá, responderavos que a desexa; pero a min, con esta constitución, non me parece en absoluto desexable". Na realidade, Bismarck só pretendía que reinase a harmonía e a concordia entre os distintos Estados alemáns e rexeitaba de plano calquera política unificadora que limitase o poder e a autonomía de Prusia.
Así o demostra con especial claridade a oposición de Bismarck á política de unificación que levou a cabo o errado intento de conseguir, grazas ao goberno prusiano, os obxectivos nos que fracasara a Asemblea Nacional de Frankfurt. Bismarck combateu ao líder de devandita tendencia unificadora (Joseph von Radowitz) con todos os medios ao seu alcance e converteuno en branco das súas burlas. Bismarck, que defendía o nacionalismo prusiano como un factor específico, temía que a monarquía prusiana desaparecese na "cheirenta axitación revolucionaria que estaba sumindo no caos ao sur de Alemaña". Bismarck aínda non oíra cantar a ningún soldado alemán Was ist des Deutschen Vaterland? ("Que é da patria alemá?"). E cando un deputado liberal cualificouno de fillo prodixio de Alemaña, Bismarck respondeu: "A miña casa paterna é Prusia, e eu nin a abandonei nin a abandonarei xamais". Pouco tempo antes afirmara que había que falar ao sentido común do home prusiano, non aos corazóns alemáns, enfocando así a cuestión desde a perspectiva da individualidade de Prusia e do belicismo en política interior, supoñen a máis dura crítica ás aspiracións alemás do seu tempo. Por entón Bismarck non tiña aínda conciencia de que a política prusiana era tan pouco realista como a dos liberais. El quería establecer unha unión íntima con Rusia, animado -como os Gerlach- no seu pensamento interno pola convicción da solidariedade conservadora das grandes monarquías..
En verdade, xa en 1849 hai unha serie de indicios que deixan de translucir a superación por parte de Bismarck das súas ríxidas ataduras á política interior. Nunha carta dirixida á súa esposa afirmaba que a cuestión alemá resolveríase por medio da diplomacia ou das armas; nun dos seus discursos opinou que Frederico II o Grande non fomentara a unificación política, senón "o trazo máis destacado do nacionalismo prusiano: o militarismo".
El sabía que hoxe, do mesmo xeito que nos días dos nosos pais, o son da trompeta, invitando aos prusianos a alistarse nos exércitos do seu soberano, conserva todos os seus atractivos para os oídos das xentes de Prusia, xa que se trata de defender as propias fronteiras ou de buscar a gloria e a grandeza de Prusia.
Frederico, despois de cortar con Frankfurt, puido elixir unirse ao seu antigo aliado, Austria, e asumir así o brillante papel que desempeñou o emperador de Rusia, é dicir, aniquilar, aliado con Austria, o inimigo común, a revolución. Tamén podería, co mesmo dereito que ocupou Silesia, impoñer aos alemáns, logo de rexeitar a coroa imperial que se lle ofreceu en Frankfurt, unha determinada constitución, aínda a risco de desequilibrar coa súa espada a lingüeta da balanza. Isto sería unha política nacional prusiana, que daría a Prusia (no primeiro caso en colaboración con Austria, e no segundo por si mesma) o rango necesario para conseguir para Alemaña a autoridade que merece en Europa. Estas palabras preludiaban sen sombra de dúbida a formulación política de problemas que predominarían logo nos anos cincuenta. No mesmo discurso chegou a afirmar que a "aguia prusiana" debía estender as súas "ás protectoras e dominar o espazo desde o Niemen inferior ata as Donnersberge". Estas palabras constitúen o primeiro indicio de que Bismarck aspiraba á hexemonía de Prusia no norte de Alemaña. Pero en conxunto, a posición de Bismarck non se diferenciaba con nitidez da que mantiñan os seus amigos máis íntimos (Leopold von Gerlach sobre todo): estes non querían restinxirse exclusivamente ao gran rei prusiano e esforzábanse por evitar unha loita con Austria en interese dos obxectivos comúns da política interior de ambas potencias.
A este respecto, Bismarck defendeu, o 3 de decembro de 1850, o tratado preliminar de Olmütz (asinado o mes anterior), polo cal Prusia renunciaba á súa política de unificación e chegaba a un acordo con Austria, cedendo ás presións de Rusia. O feito supuxo unha seria derrota para a política prusiana. Malia todo, Bismarck defendeu con habilidade e brillantez o acordo no famoso discurso pronunciado ante a segunda Cámara, do que quizais se pode deducir non era plenamente consciente de que, desde unha perspectiva imperialista, tal suceso significaba unha derrota para o Estado prusiano. Máis tarde xustificaríase aducindo que naquela época o exército prusiano non estaba en condicións de afrontar unha guerra. Con todo, a verdadeira razón da actitude de Bismarck foi moi outra: por entón estaba absorbido e influenciado por plasmar a solidariedade en política interior contra "a democracia negra, vermella e ouro", e dedicou todos os seus esforzos a manter a paz. A destitución de Radowitz encheuno de xúbilo. Nas cartas que escribía á súa esposa comparaba a trola alemá e a ira contra Austria. Cría que a paz tamén lle interesaba a "o noso partido". Os exércitos conservadores non debían aniquilarse entre si; segundo el, non era honorable "condenar coa palabra o camiño da revolución e, con todo, seguilo na práctica". Prusia e Austria, en pé de igualdade, debían reconciliarse entre si a expensas dos estados máis pequenos.
Malia as poderosas ataduras que a política interior lle impoñía á súa concepción da política exterior, o discurso contén formulacións diverxentes coas teorías sobre política exterior dos seus amigos conservadores:
Para un estadista é moi fácil chamar á guerra, pronunciar discursos afervoados e "confiar ao mosqueteiro, que se desangra sobre a neve, a obtención ou non da vitoria e a gloria para o seu sistema. Si, nada máis fácil para o estadista, pero ai daquel que nestes tempos non ache motivos plausibles para emprender unha guerra!". Bismarck opoñíase á cualificación de Austria como país estranxeiro, e de feito chamaba ao seu monarca herdeiro dunha longa serie de emperadores alemáns.
Esta serie de ideas, con todo, permanecían aínda englobadas dentro da espiñenta cuestión da política interior. O honor prusiano pasaba por refusar calquera tipo de unión contra natura coa democracia. Austria e Prusia eran as dúas potencias protectoras, con iguais dereitos, de Alemaña. Bismarck aínda cría daquela na auténtica igualdade de ambas potencias e estaba disposto a conseguila de facto á custa dos estados alemáns máis pequenos. Cando pouco despois foi nomeado embaixador do Parlamento de Frankfurt, acudiu alí considerándose amigo de Austria. Xa en 1849 arrendou o seu patrimonio familiar e mudouse para Berlín. Así pois, ao chegar a tormentosa época revolucionaria, Bismarck renunciara á súa profesión de fidalgo campesiño.
Bundestag en Frankfurt
miniatura|220px|O Palacio de Thurn und Taxis en [[Frankfurt, sede do Bundestag onde Bismarck participou durante a súa vista a Frankfurt, lugar onde tamén tivo moitas "críticas problemáticas" que farían máis tarde que se retirase do lugar e viaxase a San Petersburgo. ]]
En 1851 Bismarck converteuse en embaixador ante o Parlamento de Frankfurt ; nese momento era o cargo máis relevante da diplomacia prusiana, e así o recoñeceu o mesmo Bismarck. O nomeamento dunha persoa carente de preparación no terreo diplomático para ocupar semellante posto constituía un feito extraordinario. A proposta partira de Leopold von Gerlach, que vía en Bismarck o eterno loitador contrarrevolucionario aliado con Austria. Bismarck marchou a Frankfurt, segundo as súas propias palabras, en estado de "virxinidade política".
Durante vos primeiros momentos, as súas ideas sobre política interior permaneceron invariables con respecto ás que mantivera na época de 1848. Ata 1852 seguiu pertencendo á segunda Cámara prusiana, e nela desenvolveu unha loita radical e moi persoal. Ese mesmo ano unha discusión política co destacado liberal Von Vincke desembocou ata nun duelo sen consecuencias. Como no pasado, Bismarck declarábase partidario dos Junkers e criticaba o sistema constitucional; é máis: nunha ocasión chegou a dicir que o pobo prusiano faría volver ao curro da obediencia ás grandes cidades, "aínda que para iso tivese que borralas do mapa". Estas palabras valéronlle o cualificativo de "aniquilador de cidades". Doutra banda, condenaba sen cesar o absolutismo, equiparandoo á burocracia liberal. Ao recibir o seu nomeamento de embaixador en Frankfurt, Bismarck chegou a burlarse de se mesmo afirmando: "A miña conversión en conselleiro privado é unha ironía coa que Deus me castiga por falar mal dos conselleiros privados". miniatura|220px|O [[príncipe Klemens von Metternich, que se viu obrigado a dimitir como chanceler austríaco en 1848. Pouco despois foi visitado por Bismarck en Fráncfort como parte do seu "nomeamento no Bundestag", chegando a tomar distintos acordos políticos e diplomáticos como o faría máis tarde con Napoleón III. Non obstante, algunhas veces tamén o fixo por aburrimento. ]] Á súa chegada a Fráncfort, Bismarck cría na igualdade de dereitos entre Austria e Prusia. Dende a época dos Hohenstaufen nunca gozara Alemaña de tanto prestixio. Pero este xuízo non tardaría en modificarse, a consecuencia da asistencia ás sesións do Bundestag: nel as discusións versaban sobre temas intranscendentes, e Bismarck falaba da charlatanería e presunción dos seus intelixentes membros, que todo o reducían a augallada; criticaba a vida social de Fráncfort, a afección desmedida dos diplomáticos polo baile e os trazos burgueses da sociedade daquela cidade. Bismarck víase obrigado a bailar o rigodón coas esposas dos seus provedores, pero polo menos "a xentileza de tales damas facíame esquecer a amargura polas desorbitadas facturas e malos xéneros que me proporcionaban os seus maridos". Era o típico orgullo do Junker fronte á sociedade burguesa dunha antiga cidade imperial carente de nobreza cortesá. A pesar de todo, ao principio Bismarck sentíase moi a gusto, ata o punto de confesar a Gerlach nunha carta que "en Fráncfort vivía como Deus".
O problema fundamental para o novo embaixador constituio a actitude a adoptar fronte a Austria, froito en boa parte do representante de Prusia ante o Bundestag. Antes de 1848, Austria evitara vencer pola forza dos votos á segunda gran potencia alemá, malia que durante a época de Metternich a superioridade de Austria era, neste terreo, indiscutible. Ao iniciarse a súa estancia en Frankfurt, Bismarck visitara o ex chanceler Metternich no seu palacio de Johannisberg ; ao parecer, ambos os estadistas entendéronse moi bén. Metternich censuraba tamén a actitude do seu sucesor, Schwarzenberg, que recalcaba a supremacía austríaca. A partir de 1848, trala elección do emperador, os políticos austríacos vían en Prusia a un rival e desexaban relegala a un segundo plano. Bismarck pronto alzou a súa voz contra o desconsiderado goberno da maioría, que acabaría por arruinar a Confederación. Dábase conta de que, contrariamente ás súas propias ideas, Austria non tiña intención de recoñecer a igualdade de dereitos de Prusia, de modo que o primeiro obxectivo de Bismarck en Frankfurt centrouse en batallar pola igualdade, utilizando todos os medios ao seu alcance. A raíz deste comportamento o embaixador ruso comparou a actuación de Bismarck coa dos estudantes. Para os seus colegas, a rudeza de métodos do novo embaixador prusiano evidenciaba unha falta de auténtica educación diplomática. Bismarck avogou pola igualdade ante o ministro plenipotenciario de Austria, o conde de Thun, nalgunhas ocasións empregando medios visiblemente drásticos.
No fondo, o motor da actividade de Bismarck no Bundestag foi a loita pola igualdade e non a preparación do terreo para dirimir a hexemonía en Alemaña. A finais de novembro, as diferenzas entre von Thun e Bismarck medraron, e o segundo informaba a Berlín:
Thun comparou a Prusia cun home ao que lle tocou o primeiro premio da lotería e pretendese que o acontecemento se repetise cada ano. Bismarck respondeu que se así pensaba Viena, Prusia tería que volver a xogar á lotería. Foi esta a primeira vez que Bismarck considerou a posibilidade dunha confrontación con Austria, pese a ser consciente de que, reinando Frederico Guillerme IV, esa política era atolada. Quizais o que máis lle molestou das palabras de Thun foi advertir que escondían, no fondo, unha gran verdade. Nos anos posteriores aplicaría ás veces a Prusia a cita de Goethe: "viñemos a menos sen apenas darnos conta".
Durante a súa estancia en Frankfurt, Bismarck despregou unha frenética actividade informativa, que abarcaba desde escritos oficiais ata citas privadas. Con toda seguridade non debeu de ser un opoñente fácil para os austríacos, e polos informes destes sábese que as súas manifestacións non sempre coincidían no ton coas informacións que, como embaixador, enviaba aos seus superiores. A postura de Bismarck era moi sincera e veraz, pero xa entón desconcertaba os seus interlocutores, precisamente pola súa expresiva franqueza. O estadista inglés Disraeli avisou en certa ocasión: "Coidado con ese home, porque quere poñer en certa práctica o que di". O propio Bismarck queixouse unha vez do dificultoso que resultaba convencer os austríacos da falsidade da teoría (baseada en tradicións xa obsoletas) da mentira como factor consubstancial á diplomacia. miniatura|esquerda|350px|Gravado da [[guerra de Crimea, entre o Imperio ruso gobernado polos Romanov e a alianza do Reino Unido, Francia, o Imperio otomán (ao que apoiaban para evitar o seu afundimento e o excesivo crecemento de Rusia) e o Reino de Piamonte e Sardeña, que se desenvolveu entre 1853 a 1856. Este conflito para Bismarck espertou unha gran preocupación xa que non quería que Alemaña, e sobre todo, Prusia, cargasen ningunha acción da que se lamentaría o país contra o Imperio Ruso. ]] Durante a súa etapa en Frankfurt, Bismarck sabía que o seu marcado "prusianismo" non acharía eco ningún en Frederico Guillerme IV, nin que sería ministro durante o seu reinado. Posteriormente diría que devandito monarca esixiulle unha obediencia cega: "Vía en min un ovo que el mesmo puxera e que chocaba, de modo que á hora das diferenzas, pensaba sempre que o ovo quería ser máis listo que a galiña".
Noutra pasaxe escribe: "¡Ai!¡Oxalá puidese un obrar segundo o seu libre albedrío! Con todo, heme aquí malgastando as miñas forzas ás ordes dun señor ao que só cabe obedecer acudindo á relixión". Este estado de ánimo explícase tamén polas preocupacións que suscitaba en Bismarck a política prusiana durante a guerra de Crimea. Bismarck avogou con firmeza para que o seu país non emprendese acción algunha contra Rusia:
As grandes crises xeraban a borrasca que impulsaba o auxe de Prusia.
Durante a guerra de Crimea, os representantes dos Estados centrais no Bundestag coincidían coa política emprendida por Bismarck de non deixarse arrastrar por Austria a un conflito. De calquera forma, en Bismarck esta perspectiva confluía co seu desexo de desvincularse de Rusia e Austria, que antes da guerra de Crimea socavaban a posición de Prusia. Bismarck esperaba unha agudización da oposición entre Austria e Rusia, feito que constituía un requisito previo para que Bismarck lograse os éxitos políticos na fase de creación do Imperio, xa que durante a guerra de Crimea traballou con todas as súas forzas para que Prusia non se enfrontase con Rusia.
A Austria amiga deviñera no incondicional inimigo Habsburgo, polo que se estaba perdendo a esperanza de que a situación cambiase cunha política interior austríaca distinta. Prusia seguiría sendo sempre o "suficientemente poderosa como para deixarlle a Austria a liberdade de movementos que ambiciona. A nosa política non ten outro campo de manobras que Alemaña[...] Nós quitámosnos o un ao outro da boca o aire que respiramos, un ten que retroceder, xa sexa voluntariamente ou obrigado por outro". De todos os xeitos, estas palabras non queren dicir que Bismarck se aventurase polo camiño que iniciaría máis tarde, en 1866. A expresión do dualismo milenario, vaga e imprecisa e retrotraída demasiado atrás no tempo, emana do contraste entre a Alemaña do norte e a do sur, entre a protestante e a católica. Bismarck non pretendía eliminar o dualismo, senón poñer en hora o reloxo do progreso. A este respecto, Bismarck era consciente de que a Alemaña do norte era unha zona de influencia de Prusia. Esta nación non estaba aínda fixada, e así o demostraba unha simple olleada ao mapa. Nesta situación, Bismarck pensou ata en estabelecer contactos políticos coa Francia de Napoleón III. Outras potencias crían que Prusia e Francia non poderían converxer xamais, e isto debilitaba a posición de Prusia. Bismarck visitou dúas veces París desde Frankfurt para entrevistarse con Napoleón, e tivo a impresión -xusta polo demais- de que o sobriño do gran Napoleón era máis anódino e banal do que o mundo supoñía.
Os contactos de Bismarck con Napoleón provocaron unha famosa disputa con Gerlach sobre unhas directrices políticas determinadas pola situación interna. Para Gerlach, Napoleón representaba o fermento revolucionario e en consecuencia calquera tipo de negociación con el supoñía unha acción diabólica. Ao revés que o seu amigo Bismarck, Gerlach pensaba que as conviccións sobre política interior carecían de relevancia no campo da política exterior. De Francia unicamente interesáballe a súa reacción fronte a Prusia.
Gerlach defendíase así da acusación bonapartista. El era prusiano e na política exterior o seu ideal baseábase nunha absoluta carencia de prexuicios, na independencia á hora de axuizar a aversión ou predilección por Estados estranxeiros. Napoleón non era o representante exclusivo da revolución, pois por todas as partes xurdían individuos que afundían firmemente as súas raíces no substrato revolucionario.
Con esta argumentación Bismarck corta coa ideoloxía no fondo determinista do seu amigo Gerlach e, polo tanto, coa do monarca prusiano: "Debemos gobernar aténdonos á realidade e non á ficción". No seu transcurso, Bismarck non abxurou da súa concepción do mundo monárquico-conservador e protestante, aínda que rexeitou terminantemente cimentar nela unha política exterior moi limitada no plano teórico. As súas ideas sobre a política exterior sufriron unha evolución -non sempre tida en conta- que por entón se impoñía xa por toda Europa. Ata Rusia abandonou a política de principios que desembocara na súa alianza con Austria.
miniatura|225px|[[Anton von Prokesch-Osten (Graz, 10 de decembro de 1795 - Viena, 26 de outubro de 1876) foi un dos grandes rivais de Bismarck. Prokesch reafirmou o devandito por von Rechberg de que Bismarck nunca estaba disposto a someterse nos ditados máis altos do goberno conservador: "A un anxo que baixase do ceo cortaríalle o paso se non portase unha escarapela prusiana; con todo, e moi ao seu pesar, tendería a man ao mesmo diaño se este fose capaz de procurar un pobo alemán ao Estado prusiano". ]] Bismarck non abrigou, en ningún momento da disputa, a intención de cortar con Gerlach, e de feito nunha das súas cartas confesáballe que estaba disposto a transixir e reparar a inxustiza, se lle demostraba que a súa posición era equivocada. Gerlach opinaba, con todo, que o talante aberto do seu oponente era pura retórica; o comportamento de Bismarck en Frankfurt e os seus consellos a Berlín adquirían paulatinamente formas máis enérxicas; chegou a rexeitar de xeito tallante unha converxencia tácita con Austria. Un representante desta última potencia cualificou unha das súas conversacións con Bismarck cos adxectivos "miserable e case non crible". O conde de Rechberg, interlocutor austríaco de Bismarck, afirmaba en 1862:
Rechberg xa non se recataba en afirmar que Bismarck non parecía disposto a someterse aos ditados superiores dunha política gobernamental conservadora: Prokesch, outro dos opoñentes de Bismarck, reafirmaríao máis adiante en Frankfurt con maior contundencia. Prokesch, xa que logo, percibía con claridade meridiana a esencia prusiana, o prusianismo subxacente á actitude de Bismarck, cousa que este último nunca negou; criticou ademais con dureza o engano mutuo da xente mercé á "mentira sistematizada" que facultaba a calquera para falar de sacrificarse en prol de Alemaña no canto de recoñecer que se persegue o propio interese.
Ao concluír a guerra de Crimea, Austria quedou bastante illada no exterior. A Santa Alianza -e así o constatou Bismarck con aire satisfeito- morrera. De todos os xeitos, dous feitos coartaban a liberdade de acción de Prusia: a enfermidade do rei Frederico Guillerme IV e o non estabelecemento da rexencia ata 1858, que proporcionaría ao futuro rei Guillerme a liberdade de acción política. A nova orientación, que en principio abrigaba o príncipe rexente, restou a Bismarck apoios en Berlín. O rexente falou do futuro chanceler con escasa simpatía, e a súa esposa Augusta odiábao desde 1848. O programa das conquistas morais de Prusia en Alemaña estaba en franca oposición ao ton utilizado por Bismarck en Frankfurt. Malia todo, este último intentou exercer unha constante influencia en Berlín para conseguir os seus obxectivos políticos, e entre outros asuntos insistiu en que Prusia, se mostraba unha actitude liberal, podería fixarse metas tan amplas que Austria sería incapaz de aceptar; no entanto, gardaríase moitísimo de provocar a Prusia con métodos propagandísticos liberalizadores para gañar así as simpatías nacionais de Alemaña. A Prusia non lle custaría grandes esforzos neutralizar a Austria neste terreo.
miniatura|esquerda|350px|A Santa Alianza foi un acordo entre o emperador [[Francisco I de Austria, o rei Frederico Guillerme III de Prusia e o tsar Alexandre I de Rusia pactado o 26 de setembro de 1815. Aínda que se trataba dun acto de natureza política, co caudillismo, o contido do pacto era fundamentalmente relixioso. Os tres monarcas declararon a súa firme resolución de utilizar como única regra do seu goberno, tanto en asuntos internos como externos, os principios da relixión cristiá: xustiza, amor e paz. Como consecuencia, os gobernantes declararon a súa mutua fraternidade, por medio da cal, non soamente se apoiarian entre si, senón que se absterían de guerrear e guiarían os seus asuntos e os seus exércitos na mesma forma. Con todo, trala guerra de Crimea, segundo palabras de Bismarck, a alianza desapareceu. ]]
A finais de marzo de 1858, Bismarck presentou ao príncipe Guillerme un extenso memorando coñecido como o "Libriño del señor Bismarck", que non debeu de impresionar demasiado o rexente, no improbable caso de que chegase a ler os seus prolixos argumentos. O memorando revelaba con especial claridade a concisión expresiva de Bismarck, a súa aptitude para as metáforas e comparacións certeiras e o seu estilo depurado. Para Bismarck, a identificación entre o Bundestag e Alemaña era unha pura ficción:
Esixía a independencia da política prusiana e aventurou a idea de utilizar as institucións liberais en favor de Prusia e contra Austria e a Confederación. En marzo de 1859 afirmou, no curso dunha conversación, que o pobo alemán era o mellor aliado de Prusia; Bismarck quería negociar cos estados alemáns á marxe da Confederación, igual que ocorreu otrora coa Unión Aduanera Alemá. Máis tarde esixiu ao primeiro ministro de Prusia que sacase á luz do sol, para que a xente coñecese, as plantas do invernadoiro da política da Confederación; manifestou ata que ata na cuestión de Schleswig-Holstein cabería adoptar unha actitude máis acorde coa idiosincrasia nacional..
Dado que o rexente pretendía unha política de boas relacións con Austria, tales suxestións foron en van para Berlín. A posición de Bismarck en Berlín debilitárase desde a formación do gabinete da nova era. O seu comportamento en Frankfurt motivara o odio dos políticos austríacos e dos estados centrais. A súa táctica chocaba frontalmente co intento de efectuar conquistas morais en Alemaña. Daquela, Bismarck non gozaba practicamente de ningunha simpatía entre os representantes dos demais Estados alemáns. Á fin, a influencia da diplomacia austríaca logrou o traslado do incómodo embaixador ante o Bundestag, feito que Bismarck xulgou como unha derrota da súa propia política. Malia que o nomeaba embaixador en San Petersburgo, considerado o cargo máis relevante da diplomacia prusiana, Bismarck non falou de que querían silencialo xunto ao Neva. O asunto foi, para el, unha traizón; de feito o embaixador austríaco en Berlín decatouse do traslado antes que o propio interesado. Bismarck cualificou este feito, moi acertadamente, como unha vitoria da política de Austria, pois tirábao da súa verdadeira tarefa. Na sesión de despedida da Dieta de Frankfurt, Bismarck renunciou ás habituais observacións fraseolóxicas características de tales ocasións, co que o embaixador presidencial austríaco non puido pronunciar o seu proxectado discurso de despedida a Bismarck.
Este, durante os seus últimos días de estancia en Frankfort, reuniuse a miúdo co embaixador italiano, feito que provocou unha enorme inquietude ante a guerra que se aveciñaba entre Austria, por unha banda, e Francia e Italia, polo outro. En maio de 1859, Bismarck escribía ao edecán do rexente:
Segundo el, os habitantes de tales territorios poñeríanse de bo grado á beira de Prusia antes que a favor dos seus gobernos anteriores, máxime se o rexente cambiaba a denominación de reino de Prusia polo de reino de Alemaña. Neste aspecto Bismarck subvaloraba as forzas antagónicas dos territorios protestantes e limitaba o seu plan de trasladar as fronteiras respectando o sur católico. . Naquela época, Bismarck, do mesmo xeito que Ferdinand Lassalle, desexaba aproveitar a guerra entre Francia e Austria como arma arreboladiza contra a potencia dos Habsburgo. Anteriormente, Bismarck xa deixara dito que as grandes crises xeraban o clima propicio para que Prusia emprendese unha política expansionista. Malia todo, Bismarck, de dirixir os rumbos exteriores do seu país, dificilmente seguiría a política exposta nesa carta privada. Doutra banda, a misiva revela sen ambaxes a súa meta final, panprusiana e protestante. Bismarck non aspiraba en absoluto a fixar as fronteiras dun Estado alemán reducido. Ata en 1866, a limitación do expansionismo prusiano ao norte de Alemaña e á zona de predominio protestante haberían de desempeñar un papel de primeira magnitude. Malia todo, a carta reflicte fielmente a evolución de Bismarck, que de aliado de Austria pasa a ser o seu máis enconado opositor e mostra ao mesmo tempo a superación de calquera política expansionista ríxida e pechada en se mesma. A advertencia de non colocarse fronte a Rusia, xa non merecía crédito no interior. No entanto, no plano político, a evolución persoal de Bismarck enriqueceríase con novas experiencias fora do reducido escenario de Frankfurt e sería consecuencia directa do seu nomeamento como embaixador de Prusia ante a corte de San Petersburgo.
Embaixador en San Petersburgo
Bismarck chegou a San Petersburgo no final de marzo do ano 1859. A cidade en principio causoulle unha impresión moi grata: "O único que me saca dos eixes é non poder fumar pola rúa". En San Petersburgo, Bismarck foi recibido pola familia real de brazos abertos. Unha longa enfermidade interrompeu as súas actividades. Ademais permaneceu fóra de devandita cidade, concretamente en Berlín, durante case un ano esperando o seu nomeamento como ministro.
Durante os primeiros meses en San Petersburgo, Bismarck, do mesmo xeito que fixera durante a guerra de Crimea, centrou todos os seus esforzos en impedir unha intervención de Prusia en favor de Austria, consciente de que Rusia non o toleraría. Prusia, pensaba, non era o bastante rica como para esgotar os seus recursos en guerras "que en nada nos benefician". Falaba tamén da posibilidade de aproveitar a situación creada para romper coa Confederación:
Bismarck predicaba o separamento do Bundestag, dominado por Austria e os Estados centrais, pero doutra banda aceptaba con resignación a política exterior do seu país:
Naquela época, Bismarck defendíase dos continuos ataques que lle dirixía a prensa, recriminándolle a súa mesquiña concepción da política exterior. A el, con todo, parecíalle honroso ser temido polos inimigos de Prusia e rexeitaba o reproche que lle facían de querer entregar aos franceses a beira esquerda do Rin. Nunha última polémica con Leopold von Gerlach, Bismarck xustificou o seu xuízo sobre Napoleón III, aducindo que non se lle debía conceder demasiada importancia. Para el, a política prusiana debía atender a criterios de pragmatismo político. Certo que non desexaba unha alianza con Francia, pero tampouco había que desvotar esa posibilidade, "pois non se pode xogar ao xadrez cando a un lle prohiben de antemán 16 das 64 cadros". Cría útil para a política prusiana a creación dun Estado italiano, sustentando así unha opinión antagónica á dos seus amigos conservadores. En decembro de 1860 escribía ao ministro:
En setembro de 1861, Bismarck criticou a visión negativista que ofrecía o programa político do partido conservador, pois se limitaba a dicir que non era o que non quería. Na súa opinión, a idea de solidariedade entre os intereses conservadores constituía unha perigosa ficción; atacou a "patraña da soberanía" dos príncipes alemáns e defendeu certas institucións comúns. "Ademais, non entendo por que retrocedemos como donicelas ante a idea de que exista unha representación popular, xa sexa no seo da Confederación ou nun Parlamento da Unión Aduaneira".
Con esta idea da representación popular, Bismarck pretendía atemorizar os gobernos dos restantes Estados alemáns e ao mesmo tempo confluír con esa poderosa corrente da época que fomentaba os sentimentos nacionalistas. Foi el o primeiro en expresar a idea de unificar Alemaña, excluíndo a Austria, e esbozou un intento de solucionar o problema coa axuda dunha Asemblea Nacional. Bismarck, xa que logo, pensaba que Prusia podería negociar cos restantes Estados á marxe e aínda en contra dos desexos da Dieta de Frankfort.
Mentres na época da revolución Bismarck recalcaba o seu acentuado prusianismo, agora, nas súas formulacións, identifícanse o interese de Alemaña e o de Prusia. Xa no verán de 1860 afirmaba:
En marzo de 1861 manifestou que a monarquía dos Habsburgo debía trasladar o seu centro de gravidade a Hungría.
Bismarck recomendaba con eficiencia unha política exterior máis independente cada día de simpatías dinásticas. A oposición da Cámara baixa á reforma militar desaparecería dunha plumada se o monarca deixaba entrever que utilizaría o exército para apoiar a política de unificación nacional. Esta análise captaba moi acertadamente a actitude da Dieta; doutra banda, Bismarck desexaba actuar con contundencia contra os deputados da oposición. Nunha carta a Roon vaticinaba que o seu nomeamento non tardaría en demostrar que o rei estaba moi lonxe de darse por vencido:
En marzo de 1862 Bismarck recibiu a orde de abandonar San Petersburgo. No entanto, o rei Guillerme non estaba aínda decidido completamente a nomealo ministro.
Embaixador en París
En abril de 1862 trasladouse a París como embaixador de Prusia e alí permaneceu ata setembro dese mesmo ano. Estes meses foron máis ben unhas vacacións, pois Bismarck non tivo demasiado traballo. Aproveitando a súa visita á Exposición Internacional de Londres, entrou en contacto con destacadas personalidades da vida inglesa. Ao marchar á capital francesa, Bismarck foise só, pois deducía dunha observación do seu rei que o seu nomeamento ministerial estaba próximo. Aburado pola impaciencia, escribía unha carta tras outra á súa patria, sobre todo a Roon, instándoo a que tomasen a decisión que esperaba. A súa muller, con todo, que non desexaba en absoluto que fose nomeado ministro, confiaba en que, de chegar ao cargo, duraría nel moi poucos meses. Naqueles anos, Bismarck non ambicionaba o cargo de ministro e de feito insistiu en varias ocasións en que prefería a embaixada, posto que lle parecía un paraíso comparado co enlouquecedor traballo ministerial: "No entanto, se me apuntan cunha pistola pedíndome que responda si ou non, tería a sensación de cometer covardía se na situación actual, tan intricada e difícil, respondese cun "non". En París, a provisionalidade da situación azougábao. Desexaba asumir as súas responsabilidades, pero tamén era consciente das dificultades que entrañaba o seu cometido e decidira que só aceptaría o cargo de primeiro ministro contando co apoio incondicional do rei.
Desde a súa estancia en San Petersburgo, o seu estado de saúde causáballe serias preocupacións. Na época de Frankfurt queixábase de que a súa existencia transcorría entre o despacho e as recepcións. "A miúdo invádeme unha sensación de profunda nostalxia cando logo de finalizar o traballo oficial, cabalgo, solitario, polo bosque e recordo a tranquilidade bucólica da miña vida pasada". Malia todo, en Frankfurt, non se resentiu o seu saúde. O seu labor no Bundestag deixáballe tempo suficiente para montar dacabalo e para nadar. En 1859, con todo, contraeu unha grave enfermidade; durante longo tempo padeceu as súas secuelas, lamentándose por non restablecerse completamente. A principios de 1862 -ano en que foi nomeado primeiro ministro - dicía: "Tres anos antes fora un ministro aceptable, pero hoxe véxome como un artista da equitación doente e obrigado a seguir cos seus saltos".
Bismarck explicou entón que tiña un temor reverencial a inmiscirse nas negociacións sobre o seu futuro. Era algo moi típico nel: estaba dividido no seu interior e xogaba sempre con varias posibilidades en orde ao seu destino tanto persoal como político. Bismarck mantivo sempre a opinión de que nin sequera un grande estadista podía configurar a historia. Axuizaba con resignación os seus propios actos e a situación do seu país. En novembro de 1858 acariñaba a idea de retirarse aos "canóns de Schönhausen", é dicir, renunciar á actividade política. Nos tempos da nova era a situación da súa patria desesperáballe:
Malia as súas ansias por servir ao seu país, Bismarck, a quen de entre as múltiples condecoracións só impresionaba a medalla de salvamento, carecía de calquera ambición ou vaidade externa. Sempre foi da opinión de que o individuo non podía forxar o destino: "Só nos queda esperar ata oír os ecos do paso de Deus a través dos acontecementos, e logo correr de fronte para asir a punta da súa túnica".
Dentro da análise global de Bismarck, débese considerar tamén a súa estreita vinculación coa natureza, o seu amor polas plantas e a súa alegría ante calquera paisaxe fermosa. A infinidade de descricións paisaxísticas que poboan a súa correspondencia demostran a súa extraordinaria forza expresiva. Os informes de Bismarck revelan ao seu autor como un dos mellores prosistas en lingua alemá do século XIX. Foi tamén un bo pai de familia, amoroso e comprensivo cos seus fillos; á súa muller intentou sempre consolala polas obrigacións oficiais inherentes ao seu cargo, que para ela, con toda seguridade, non debía de ser nada agradable. Johanna esperou de moi mal grado a posibilidade de que o seu esposo se convertese en ministro. De feito, Bismarck comunicou á súa esposa o seu nomeamento cando esta xa debía de sabelo: "Decatáchesche da nosa desgraza nos xornais". Por outra banda, semanas antes Bismarck conviñera con Roon unha clave para que o primeiro regresase a Berlín ao chegar a hora decisiva. Con todo, unha viaxe de vacacións a Biarritz fíxolle esquecer por completo a política. En devandita localidade pasou uns días inesquecibles en compañía do diplomático ruso príncipe Orlov e a súa nova esposa. En carta á súa irmá, Bismarck recoñecía que quedara namorado un pouco da "bonita princesa": "Ti sabes que isto me pasa en ocasións, sen que faga dano a Johanna". Á súa esposa escribiulle dicíndolle que as vacacións acabaran por restablecelo completamente. Do mesmo xeito que no pasado fixera en Aquisgrán, Bismarck prolongou motu proprio o seu permiso e esqueceuse do correo e da prensa. O regresar a París encontrou un telegrama de Roon coa clave convida:
Nomeamento como ministro
O 23 de setembro de 1862, Bismarck foi nomeado ministro e presidente en funcións do Consello de Ministros; o 8 de outubro tivo lugar o nomeamento definitivo e firme. O rei desfíxose en desculpas coa súa esposa por nomear para o cargo o seu mortal inimigo: "Logo de orar e analizar cuidadosamente o asunto, tomei por fin esa decisión", escribiu á raíña Augusta.
Posesión do "temón prusiano"
miniatura|Otto von Bismarck en 1889. Bismarck tomou o temón de Prusia nunha época moi comprometida, tanto no interior como no exterior. De ningún modo e quería agudizar as disputas en torno ao conflito constitucional, e así o recalcou repetidamente nas primeiras semanas do mandato; cos deputados utilizou palabras amables, e como símbolo de reconciliación presentou a rama de oliveira que Katharina Orlov lle entregara ao despedirse en Aviñón. O seu xesto non achou ningún eco, pois todos crían que era partidario dunha política baseada na violencia. As súas palabras, que ofrecían a posibilidade de chegar a un acordo, apenas lograron impresionar os deputados, pois os dous partidos partían de formulacións ideolóxicas radicalmente distintas. Ninguén cría que estivese a favor da existencia dun Parlamento en Alemaña; reprochábaselle o seu desexo de salvar as dificultades interiores trasladándose ao exterior.
A primeira comparecencia de Bismarck ante os deputados da Comisión de Orzamentos non contribuíu precisamente a causar unha boa impresión. Falou de reconciliación, pero tamén afirmou que o problema xurídico suscitado podería converterse nunha cuestión de poder; Alemaña non se focalizaba no liberalismo prusiano, senón no seu poderío: