cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poliovirus
Ciclo de replicación
Despois da tradución, realízanse a transcrición e replicación do xenoma, que implican un só proceso (síntesde do ARN (+)). Para que se replique o ARN (+), deben transcribirse múltiples copias de ARN (−) que despois se utilizan como moldes para a síntese de ARN (+). Os intermediarios replicativos (RIs), que están asociados con moléculas de ARN constan dun molde de ARN e varios ARN en crecemento de distintas lonxitudes, que se ven tanto nos complexos de replicación de ARN (−) coma de ARN (+). Para a síntese de cada ARN de febra positiva e negativa, as proteínas VPg do poliovirus funcionan como un cebador. A ARN polimerase dependente de ARN do poliovirus engade dous nucleótidos de uracilo (UU) á proteína VPg que utiliza a cola poli(A) no extremo 3′ do xenoma de ARN monocatenario positivo como padrón, para a síntese de ARN antixenómico de febra negativa. Para iniciar esta síntese de ARN monocatenario negativo, é necesario o hidroxilo da tirosina da VPg. Pero para a iniciación da síntese do ARN de febra positiva, cómpre a uridilización da VPg dependente de CRE (polo que é unha proteína con U unidos). Iso significa que se utiliza unha vez máis a VPg como cebador, pero esta vez engádense os dous uridín trifosfato usando como molde un elemento de replicación que actúa en cis (ou CRE, do inglés cis-acting replication element). . O CRE do poliovirus identifícase no ARN como un talo no que non se produciu apareamento de bases e un bucle final de 61 nucleótidos. O CRE encóntrase en enterovirus. É un elemento estrutural secundario do ARN altamente conservado incrustado na rexión do xenoma codificante da poliproteína. O complexo pode ser translocado á rexión 5' do xenoma que non ten actividade codificante, polo menos a unha distancia de 3,7 kb da localización inicial. Este proceso pode ocorrer sen influír negativamente na actividade. As copias do CRE non inflúen na replicación negativamente. O proceso de uridilización da VPg que ten lugar no CRE necesita a presenza de 3CDpro, que é unha proteína que se une ao ARN. Esta únese ao CRE de frorma directa e específica. Debido á súa presenza, a VPg pode unirse correctamente ao CRE e realízase a produción primaria sen problemas.
Algunhas das moléculas de ARN (+) utilízanse como moldes para facer máis síntese de ARN (−), algúns funcionan como ARNm, e outros están destinados a ser os xenomas dos virións da proxenie.
Mañá é hoxe
Mañá é hoxe (en Mañana es hoy) é un filme español de 2022 dirixido por Nacho G. Velilla e protagonizado por Javier Gutiérrez e Carmen Machi.
Poliovirus
Ciclo de replicación
Na ensamblaxe das novas partículas do virus (é dicir, o empaquetamento do xenoma da proxenie nunha procápside que poida sobrevivir fóra da célula hóspede) ocorre o seguinte:
Mañá é hoxe
Estreouse dobrado e subtitulado en galego o 2 de decembro de 2022 a través da plataforma de Amazon Prime Video.
Sinopse
A familia Gaspar comeza as súas vacacións de verán, en 1991, na praia mais, logo dunha rifa co seu pai, Lucía, a filla adolescente, decide fuxir coa súa parella. Unha tormenta eléctrica pilla o resto da familia a bordo dun pedalete no medio do mar e cando conseguen volver á praia descobren que viaxaron ao ano 2022, nun raro futuro cheo de teléfonos intelixentes, selfies e música trap.
Poliovirus
Ciclo de replicación
O poliovirus completamente ensamblado abandona a célula hóspede cando ten lugar a súa lise, que se produce de 4 a 6 horas despois da iniciación da infección en células de mamífero cultivadas. O mecanismo da liberación viral da célula non está claro, pero cada célula que morre pode liberar ata 10 000 virións do poliovirus.
Drake demostrou que o poliovirus pode sufrir unha reactivación de multiplicidade. Isto significa que cando os poliovirus son irradiados con luz UV e se lles permite que realicen múltiples infeccións de células hóspede, pode formarse proxenie viable incluso cando as doses de UV inactivarían o virus nunha soa infección. O poliovirus pode sufrir recombinación xenética cando están presentes polo menos dous xenomas virais na mesma célula hóspede. Kirkegaard e Baltimore presentaron probas de que a ARN polimerase dependente de ARN (RdRP) cataliza a recombinación por un mecanismo de elección de copia no cal a RdRP cambia entre moldes de ARN monocatenario (+) durante a síntese de febras negativas. A recombinación en virus de ARN parece ser un mecanismo adaptativo para reparar danos no xenoma.
Orixe e serotipos
O poliovirus é estruturalmente similar a outros enterovirus humanos (coxsackievirus, ecovirus e rinovirus), que tamén usan moléculas de tipo inmunoglobulina para recoñecer e entrar nas células hóspede. A análise filoxenética das secuencias de ARN e proteínas do poliovirus indica que probablemente evolucionou a partir dun antepasado que era un virus Coxsackie A do grupo C, que se orixinou por unha mutación na cápside. A especiación do poliovirus seguramente ocorreu como resultado dun cambio na especificidade polo receptor celular desde a molécula de adhesión intercelular 1 (ICAM-1), utilizada polos virus Coxsackie A do grupo C, ao CD155; orixinando un cambio na patoxenicidade, e permitindo que o virus infecte o tecido nervioso.
A taxa de mutación do virus é relativamente alta incluso para un virus de ARN, cunha taxa de substitución sinónima de 1,0 x 10−2 substitucións/sitio/ano e unha taxa de substitución non sinónima de 3,0 x 10−4 substitucións/sitio/ano. A distribución de bases no xenoma non é aleatoria, e a adenosina é menos común do esperado no extremo 5' e maior do esperado no extremo 3'. O uso dos codóns non é aleatorio, e os codóns que acaban en adenosina están favorecidos e os que acaban en citosina ou guanina tenden a ser evitados. O uso de codóns difire entre os tres xenotipos e parece que é impulsado pola mutación e non pola selección.
Os tres serotipos de poliovirus, PV-1, PV-2 e PV-3, teñen proteínas da cápside lixeiramente diferentes. As proteínas da cápside definen a especificidade de receptor celular e a antixenicidade do virus. A PV-1 é a forma máis común que se encontra na natureza, pero as tres formas son extremadamente infecciosas. En marzo de 2020, a PV-1 salvaxe ou silvestre estaba moi localizada en rexións de Paquistán e Afganistán. A PV-2 salvaxe foi declarada erradicada en setembro de 2015 despois de ser detectada por última vez en 1999, mentres que a PV-3 salvaxe foi declarada erradicada en 2019 despois de detectarse por última vez en 2012.
As cepas específicas de cada serotipo utilízanse para preparar as vacinas contra a polio. A vacina da polio inactiva prepárase por inactivación con formaldehido das tres cepas salvaxes virulentas de referencia, que son: Mahoney ou Brunenders (PV-1), MEF-1/Lansing (PV-2) e Saukett/Leon (PV-3). A vacina da polio oral contén cepas vivas atenuadas (debilitadas) dos tres serotipos de poliovirus. O paso das cepas do virus por células epiteliais de ril de mono introduce mutacións no IRES viral e dificultra (ou atenúa) a capacidade do virus de infectar o tecido nervioso.
Taxonomía
Os poliovirus eran antes clasificados como unha especie distinta pertencente ao xénero Enterovirus da familia Picornaviridae. En 2008, a antiga especie Poliovirus foi eliminada e os tres serotipos foron asignados á especie Enterovirus C humano (que posteriormente foi renomeada como Enterovirus C), do xénero Enterovirus da familia Picornaviridae. A especie tipo do xénero Enterovirus foi cambiada de Poliovirus a  Enterovirus C (humano).
Patoxénese
miniatura|upright=0.8|Micrografía electrónica dun poliovirus. O principal determinante da infección por calquera virus é a súa capacidade de entrar na célula e producir partículas máis infecciosas. Pénsase que a presenza do CD155 define os animais e os tecidos que poden ser infectados polo poliovirus. O CD155 atópase (fora dos laboratorios) só nas células humanas, de primates superiores e de monos do Vello Mundo. Porén, o poliovirus é estritramente un patóxeno humano e non infecta de forma natural a ningunha outra especie (aínda que o chimpancé común e os monos do Vello Mundo poden ser infectados experimentalmente).
O xene CD155 parece que estivo sometido a selección positiva. A súa proteína ten varios dominios, dos cales o dominio D1 contén o sitio de unión para o virus da polio. Dentro deste dominio, hai 37 aminoácidos que son os responsables da unión do virus.
O poliovirus é un enterovirus. A infección ocorre pola ruta fecal-oral, o que significa que se inxire o virus e a replicación viral ten lugar no tracto gastrointestinal. O virus atópase nas feces dos individuos infectados. No 95% dos casos só se produce unha presenza primaria transitoria de virus no sangue (viremia), e a infección por poliovirus é asintomática. En aproximadamente o 5% dos casos, o virus espállase e replícase noutras partes do corpo, como na graxa parda, tecido reticuloendotelial e músculo. A replicación viral sostida causa unha viremia secundaria e orixina o desenvolvemento de síntomas menores, como febre, dor de cabeza e de gorxa. A poliomielite paralítica prodúcese en menos do 1% das infeccións por poliovirus. A enfermidade paralítica ocorre cando o virus entra no sistema nervioso central (SNC) e replícase en motoneuronas da medula espiñal, tronco cerebral ou córtex motor, causando a destrución selectiva de neuronas motoras que levan a unha parálise temporal ou permanente. Isto é algo moi raro en bebés, que aínda teñen anticorpos antipoliovirus recibidos das súas nais. En raros casos, a poliomielite paralítica causa parada respiratoria e morte. En casos de enfermidade paralítica, obsérvanse con frecuencia dor muscular e espasmos antes do comezo da debilidade e parálise. A parálise persiste tipicamente durante días a semanas antes de recuperación.
En moitos aspectos a fase neurolóxica da infección pénsase que é unha desviación accidental da infección gastrointestinal normal. O mecanismo polo cal o poliovirus entra no SNC non se coñece ben. Presentáronse tres hipóteses non mutuamente excluíntes para explicar esta entrada. Todas elas requiren unha viremia primaria. A primeira hipótese predí que os virións pasan directamente desde o sangue ao sistema nervioso central cruzando a barreira hematoencefálica independente de CD155. Unha segunda hipótese propón que os virións son transportados desde os tecidos periféricos que foron bañados polo sangue virémico, por exemplo o tecido muscular, ata a medula espiñal a través de nervios por transporte axonal retrógrado. A terceira hipótese é que o virus é importado ao SNC por medio de monocitos ou macrófagos infectados.
A poliomielite é unha doenza do sistema nervioso central. Porén, o CD155 crese que está presente na superficie da maioría ou de todas as células humanas. Por tanto, a expresión do receptor non explica por que o poliovirus infecta preferencialmente certos tecidos. Isto suxire que o tropismo de tecido está determinado pola infección celular. Recentes traballos suxeriron que a resposta do interferón tipo I (especificamente a dos interferóns alfa e beta) é un factor importante que define os tipos de células que poden soster a replicación dos poliovirus. En ratos que expresan o CD155 (por medio de enxeñaría xenética) pero que carecen do receptor do interferón tipo I, o poliovirus non só se replica nun repertorio ampliado de tipos de tecidos, senón que estes ratos poden tamén ser infectados oralmente co virus.
Evitación do sistema inmunitario
miniatura|upright=0.8|Moléculas de CD155 en complexo cunha partícula de poliovirus. Imaxe reconstruída a partir de microscopía crioelectrónica.
O poliovirus usa dous mecanismos clave para evadirse da acción do sistema inmunitario. Primeiro, pode sobrevivir ás condicións moi ácidas do estómago, o que lle permite infectar as células hóspede e espallarse polo corpo a través do sistema linfático. Segundo, como pode replicarse moi rapidamente, o virus invade os órganos hóspede antes de que a resposta inmune poida poñerse en funcionamento. Os poliovirus con canóns na superficie do virión teñen sitios de adhesión localizados en petos na base dos canóns. Os canóns son demasiado estreitos como para que accedan a eles os anticorpos, polo que os sitios de adhesión do virus están protexidos da vixilancia inmunitaria do hóspede, mentres que o resto da superficie do virión pode mutar para evitar a resposta inmune do hóspede.
Os individuos que foron expostos ao poliovirus, sexa por infección sexa por inmunización coa vacina da polio, desenvolven inmunidade. Nos individuos inmunes, os anticorpos contra o poliovirus esán presentes nas amígdalas e tracto gastrointestinal (concretamente os anticorpos IgA) e poden bloquear a replicación do poliovirus; os anticorpos IgG e IgM contra o poliovirus poden previr o espallamento do virus a motoneuronas do sistema nervioso central. A infección cun serotipo de poliovirus non proporciona inmunidade contra os outros serotipos; porén, un segundo ataque contra un mesmo individuo é extremadamente raro. Non obstante, as vacinas fanse utilizando todos ou case todos os serotipos.
Rato transxénico PVR
Aínda que os humanos son os únicos hóspedes naturais coñecidos do poliovirus, os monos poden ser infectados experimentalmente e foron usados desde hai moito tempo para estudar o poliovirus. En 1990–91, dous laboratorios desenvolveron un pequeno modelo animal de poliomielite. Uns ratos foron modificados por enxeñaría xenética para que expresasen o receptor humano do poliovirus (hPVR).
A diferenza dos ratos normais, os ratos con receptor do poliovirus transxénico (TgPVR) son susceptibles ao poliovirus inxectado intravenosa ou intramuscularmente e cando se inxectan directamente na medula espiñal ou no cerebro. Despois da infección, os ratos TgPVR mostran signos de parálise que lembran os da poliomielite en humanos e monos, e os sistemas nerviosos centrais dos ratos paralizados son similares histocitoquimicamente aos de humanos e monos. Este modelo de ratos da infección por poliovirus humana demostrou ser unha ferramenta moi valiosa para entendermos a bioloxía do poliovirus e a súa patoxenicidade.
Estudáronse ben tres tipos de ratos TgPVR:
Recentemente, desenvolveuse un cuarto modelo de rato TgPVR. Estes ratos "cPVR" portan ADNc hPVR, dirixido por un promotor de β-actina, e demostraron ser susceptibles ao poliovirus polas rutas intracerebral, intramuscular e intranasal. Ademais, estes ratos poden desenvolver a forma bulbar da polio por inoculación intranasal.
O desenvolvemento do rato TgPVR tivo un profundo efecto na produción da vacina oral da polio (OPV). Previamente, a monitorización da seguridade da vacina oral da polio tiña que realizarse en monos, porque só os primates son susceptibles ao virus. En 1999, a Organización Mundial da Saúde aprobou o uso dos ratos TgPV como un método alternativo de avaliar a efectividade da vacina contra o poliovirus tipo 3. En 2000, o modelo de ratos foi aprobado para tests de vacinas contra os poliovirus tipo 1 e 2.
Clonación e síntese
miniatura|upright=0.8|Modelo do CD155 ao que se une o poliovirus (en púrpura) En 1981, Racaniello e Baltimore usaron a tecnoloxía do ADN recombinante para xerar o primeiro clon infeccioso dun virus de ARN animal, o poliovirus. Introduciuse un ADN que codificaba o xenoma de ARN de poliovirus en células de mamífero cultivadas e orixinou un poliovirus infeccioso. A creación de clons infecciosos impulsou o coñecemento da bioloxía do poliovirus e converteuse nunha tecnoloxía estándar usada no estudo de moitos outros virus.
Modificación para terapias
Unha modificación do poliovirus chamada PVSRIPO foi testada en ensaios clínicos iniciais en 2014 como posible tratamento para o cancro.
San Pedro, Riotorto, Riotorto
San Pedro é un lugar da parroquia de Riotorto, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Asier ETA biok
Asier ETA biok é un filme documental vasco-ecuatoriano de 2013 que trata sobre a amizade entre o director do filme Aitor Merino co membro da organización terrorista ETA Asier Aranguren. O filme foi gañadora do premio Irizar ao Cinema Vasco no Festival Internacional de Cinema de Donostia de 2013.
Sinopse
Asier e Aitor son dous mozos que se coñeceron na ikastola e medran xuntos no País Vasco dos anos 80. Ao cabo duns anos, Aitor foise a Madrid a cumprir o seu soño de ser actor mentres que Asier, tras a marcha do seu amigo, ingresa na banda terrorista ETA. O filme, que trata sobre certos xuízos de valor, tenta explicar como unha persoa pode ser amigo dun etarra sen compartir as afinidades da banda armada e como afrontar esta situación ante terceiras persoas.
Dirección e protagonistas
O codirector Aitor Merino traballou en numerosos filmes e con varios artistas como Montxo Armendáriz, Vicente Aranda ou Pilar Miró. O seu primeiro filme é a curtametraxe El pan nuestro, que foi nomeado nos Premios Goya en 2008. A súa irmá e codirectora Amaia Merino é guionista e editora de documentais en Ecuador, traballando en máis de dez longametraxes.
O protagonista, Asier Aranguren, é un exmembro de ETA que estivo en prisión durante oito anos e que, tras a súa saída do cárcere, pasou a incorporarse ao grupo da esquerda abertzale de interlocutores do colectivo de presos de ETA, xunto a Arantza Zulueta, entre outros, para atopar unha solución ao conflito vasco. Aitor, amigo da infancia de Asier, propúxolle crear un filme biográfico baseada na súa amizade a pesar das actividades terroristas deste.
Elenco
Ademais dos seus dous protagonistas principais, no filme tamén aparecen Juan Diego Botto, Pilar Castro e Guillermo Toledo, amigos do director que expoñen o seu punto de vista como persoas alleas ao conflito.
Illas subantárticas de Nova Zelandia
A maioría das illas atópanse preto do bordo sueste do continente somerxido, centrado en Nova Zelandia, chamado Zealandia, que foi separado de Australia hai de 60 a 85 millóns de anos, e da Antártida hai 85-130 millóns de anos. Comparten algunhas características coa illa Macquarie de Australia ao oeste.
Historia
Ata 1995, o persoal investigador científico estivo estacionado permanentemente nunha estación meteorolóxica na illa Campbell, Nova Zelandia. Desde entón, as illas están deshabitadas, aínda que periodicamente son visitadas por investigadores e turistas. A protección das reservas reforzouse en 2014, converténdose no santuario natural máis grande do país.
Reclamacións territoriais
Nova Zelandia tamén ten reclamacións territoriais, mantidas en suspenso segundo o Sistema do Tratado Antártico, sobre varias illas próximas ao continente antártico, incluíndo:
Destas, a illa Ross está habitada por persoal científico de varias estacións de investigación, especialmente en McMurdo Sound e Base Scott.
Vespa
Vespa pode referirse a:
Vilanuíde, Vilanuíde, Quiroga
Vilanuíde é un lugar da parroquia de Vilanuíde, no concello lucense de Quiroga na comarca de Quiroga.
O ouro do tempo
Sinopse
Conta a historia dun médico que a finais dos anos sesenta crioxeniza o corpo da súa muller á espera de que a ciencia poida devolverlle a vida.
Aldreu, Riotorto, Riotorto
Aldreu é un lugar da parroquia de Riotorto, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Cristina Sanz Arias
Cristina Sanz Arias, nada en Lugo en 1970, é unha economista e política galega, deputada no Parlamento de Galicia miniatura|Papeleta das [[Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020.]]
Traxectoria
Licenciada en Economía pola Universidade de Santiago de Compostela, foi membro do Consello Económico e Social de Galicia, en representación da Confederación de Empresarios de Galicia, de 1997 e 2002. Desde 2002 é subdirectora de Investimento do Instituto Galego de Promoción Económica. Nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020 foi de número tres da lista do Partido Popular pola circunscrición electoral de Lugo.
Elisaveta Bikova
miniatura|Bikova nun selo de [[República Federal de Iugoslavia|Iugoslavia de 2001]] Elisaveta Ivanovna Bikova (en ruso: Елизаве́та Ива́новна Бы́кова), nada o 4 de novembro de 1913 e finada o 8 de marzo de 1989, foi unha xadrecista soviética, dúas veces Campioa Mundial de Xadrez Feminino, de 1953 a 1956 e de 1958 a 1962. Recibiu os títulos de Mestra Internacional Feminina en 1950, Mestre Internacional en 1953 e Gran Mestra Feminina en 1976. En 2013 foi incluída no Salón Mundial da Fama do Xadrez.
Traxectoria
Bikova naceu no seo dunha familia campesiña. Con doce anos mudáronse a Moscova, onde empezou a xogar ao xadrez co seu irmán. O seu talento fíxose evidente en 1927, cando gañou o campionato de xadrez da súa escola.
Scrooge: Conto de Nadal
Estreouse dobrado e subtitulado en galego o 2 de decembro de 2022 a través da plataforma de Netflix.
Elisaveta Bikova
Traxectoria
En 1952 gañou o torneo feminino de Candidatos en Moscova. En 1953 derrotou en Leningrado a entón campioa mundial Liudmila Rudenko con sete vitorias, cinco derrotas e dúas táboas. Perdeu o título ante Olga Rubtsova en 1956, mais gañouno de novo dous anos despois, co que se converteu na primeira muller en facelo.
En 1960 defendeu con éxito o título ante Kira Zvorikina (+6 -2 =5), mais en 1962 perdeuno ante a moza Nona Gaprindashvili, de 21 anos (+0 -7 =4).
Traballou de enxeñeira nunha destacada imprenta de Moscova, e foi tamén autora e columnista sobre xadrez na URSS. Apaixonada polo xadrez feminino, Bikova escribiu tres libros sobre Vera Menchik, xadrecistas soviéticas e o Campionato Mundial Feminino. Tamén promoveu o xadrez a través de conferencias e da organización de torneos.
Harald Frey
Harald Eika Frey, nado o 27 de maio de 1997 en Oslo, é un xogador profesional de baloncesto noruegués. Cunha altura de 1,88 m xoga na posición de base para o BG Göttingen da Basketball Bundesliga.
Jasmin Moghbeli
Jasmin Moghbeli, nada en Bad Nauheim o 24 de xuño de 1983,  é unha piloto de probas estadounidense do corpo de marines dos Estados Unidos e astronauta da NASA. É graduada polo Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts, a Escola Naval, e a Naval Test Pilot School, e a 2019, acumulou máis de 2.000 horas de voo e realizou 150 misións de combate, incluíndo saídas en Afganistán.
Traxectoria
Naceu en Bad Nauheim, Alemaña Occidental. Os seus pais fuxiran de Irán despois da Revolución Islámica de 1979 e posteriormente trasladaron á familia a Baldwin, Nova York. Asistiu á escola secundaria Baldwin en Nova York e logo á Advanced Space Academy en Alabama. Obtivo o título de grao en enxeñaría aeroespacial con tecnoloxías da información no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (MIT) e xogou a voleibol e baloncesto para enxeñeiros do MIT.
Carreira militar
miniatura| Moghbeli fotografou cun Bell AH-1 Super Cobra en 2017 Foi encargada como oficial do Corpo de Marines dos Estados Unidos no 2005 e adestrada para converterse nun piloto AH-1 Super Cobra. Mentres estaba no servizo do Corpo de Marines, foi despregada no exterior tres veces e completou 150 misións de combate. Recibiu un máster en enxeñaría aeroespacial pola US Naval Graduate School. En California e tamén asistiu á US Naval Test Pilot School. Na estación aérea naval do río Patuxent en Maryland, converténdose nunha piloto de probas de helicóptero con VMX-1 na estación aérea de corpos mariños de Yuma en Arizona.
Carreira na NASA
En xuño de 2017 foi seleccionada como membro do Grupo 22 de astronautas da NASA e posteriormente comezou o seu adestramento de dous anos.
En xaneiro de 2020, graduouse xunto con outros 13 do Programa de adestramento de candidatos a astronautas da NASA, o que a fixo "elixible para o voo espacial, incluíndo tarefas na Estación Espacial Internacional, misións Artemis á Lúa e, en definitiva, misións a Marte ".
Educación física
dereita|miniatura|Material para educación física. dereita|miniatura|Sesión de educación física.
dereita|miniatura|Sesión na [[Facultade de Ciencias da Educación e do Deporte de Pontevedra.]]
Historia
A educación física remóntase ás orixes do home. Inicialmente responde ás necesidades de supervivencia, en canto á obtención de alimentos (persecución, escalada, tracción, etc.), a vivenda e a roupa son unha construción baseada no esforzo físico.
A educación física aplicada de forma sistemática e con obxectivos ten a súa orixe nas antigas civilizacións, India e China, onde a práctica era semellante á ximnasia occidental, recibindo o nome de Kung -Fu, creada arredor do ano 270 a.C., cunha finalidade relixiosa, para curar o corpo de enfermidades e debilidades que lle impedían ser servo da alma. En Esparta buscouse a combinación dun home de acción cun sabio, un programa educativo que máis tarde se chamou Palestra.
En canto a Roma, a educación física era moi semellante á espartana, xa que o protagonista era o deportista. Galeno foi a primeira persoa en propoñer exercicios específicos para cada parte do corpo e en utilizar o pulso como medio para detectar os efectos do exercicio físico. Durante a visigoda xa se practicaban deportes como a loita, o salto, o lanzamento de xavelina e a esgrima.
Os precursores directos da educación física moderna nacen a principios do século XIX en Suíza e Alemaña con deportes como: saltos, carreiras e loitas ao aire libre, natación, equilibrio, esgrima, escalada ou equitación. En Inglaterra naceron o fútbol, ​​o rugby, o crícket e os deportes hípicos. A finais do século nacen os deportes de velocidade, como o ciclismo e as carreiras de motor, que combinan a habilidade física coa eficacia mecánica. A educación física orixínase a través das actividades físicas que o ser humano tentaba sistematizar na Antigüidade para mellorar a súa condición física. Considérase que o creador desta rama educativa como se coñece hoxe foi Friedrich Ludwig Jahn. Durante o século XIX, Jahn estableceu a primeira escola de ximnasia en Alemaña.
Naisten SM-sarja 2013-2014
A tempada 2013-2014 da Naisten SM-sarja foi a 32ª edición da máxima categoría do hóckey sobre xeo feminino de Finlandia. Ao finalizar a tempada o Blues de Espoo revalidaron o título conquistado a tempada precedente logo de derrotar nas finais (3-2) ao JYP de Jyväskylä, proclamándonse campioas por 12ª vez na súa historia.
Educación física
Historia
En Australia, a educación física pasou a formar parte obrigatoria do currículo nas escolas primarias e secundarias públicas en 1981. Dende aquela estendeuse a moitos países ou estados, como Corea do Sur, Singapur, Malaisia, Filipinas, Indonesia, Inglaterra, Gales, Escocia, Portugal, España, Polonia, etc.
Naisten SM-sarja 2013-2014
Nesta edición participaron un total de oito equipos.
Kärpät (3) vs KalPa (6)
As Kärpät gañan a serie 3 - 0.
Blues (1) vs HPK (4)
As Blues gañan a serie 3 - 0.
JYP (2) vs Kärpät (3)
O JYP gaña a serie 3 - 0.
Estatísticas das series
Fonte: Leijonat.fi
Equipo campión
O equipo das Blues que conquistou o campionato finlandés feminino na tempada 2013-14 estivo integrado polas seguintes xogadoras:
Raimundo António Bulhão Pato
Raimundo António de Bulhão Pato, nado en Bilbao o 3 de marzo de 1828 e finado no Monte da Caparica o 24 de agosto de 1912 coñecido como Bulhão Pato, foi un poeta, ensaísta e memorialista portugués, membro da Real Academia das Ciencias de Lisboa. As súas Memorias, escritas en ton íntimo e nostálxico, resultan interesantes polas informacións biográficas e históricas que achegan, retratando o ambiente intelectual portugués da última metade do século XIX.
Traxectoria
Fillo de Francisco de Bulhão Pato, poeta e fidalgo portugués, e da bilbaína María de la Piedad Brandy, o poeta naceu no País Vasco, e pasou os seus primeiros anos en Deusto. Foi a época dos dous primeiros cercos de Bilbao (en 1835 e 1836), durante a Primeira guerra carlista. En 1837, despois de pasar grandes inconvenientes, a súa familia decidiu retirarse a Portugal.
En 1845, o mozo Raimundo António matriculouse na Escola Politécnica, pero non rematou o curso. Gañou a vida como oficial da Dirección Xeral de Comercio e Industria. Era afeccionado ás viaxes, a gastronomía e ás veladas literarias, en compañía de intelectuais como Alexandre Herculano, Almeida Garrett, Rebelo da Silva ou Gomes de Amorim. Xunto a outras figuras importantes da sociedade portuguesa da época, proporcionou receitas para a obra O cozinheiro dos cozinheiros, editada en 1870.
Adheriuse á moda ultraromántica, engadindo elementos folclóricos e descricións de escenas e tipos populares, nunha linguaxe viva e coloquial. O poema narrativo Paquita, que foi reeditado sucesivamente entre 1866 e 1894 e que o fixo famoso, xa parece presaxiar un certo realismo, mentres que a súa poesía satírica reflicte certa preocupación social.
En 1850, publicou o seu primeiro libro, Poesias de Raimundo António de Bulhão Pato ; en 1862 apareceu o segundo, Versos de Bulhão Pato, e, en 1866, o poema Paquita. Despois, en 1867, publicáronse Canções da Tarde; en 1870 as Flores agrestes; en 1871 as Paizagens, en prosa; en 1873 os Canticos e sátiras; en 1881 o Mercader de Veneza; en 1879 Hamlet, tradución ao portugués das traxedias de William Shakespeare e Ruy Blas de Victor Hugo. En 1881 seguiron outras publicacións: Satyras, Canções e Idyllios ; o Livro do Monte, en 1896.
Para teatro só escribiu unha comedia en un acto, Amorvirgin n'uma peccadora, posta en escena no Teatro D. María II en 1858 e publicada ese mesmo ano.
Colaborou con diferentes publicacións periódicas, a saber: xornal A Época (1848-1849) fundado e dirixido por Andrade Corvo xunto con Rebelo da Silva ; Revista do Conservatório Real de Lisboa (1902), Pamphletos (1858), Ilustração portuguesa (1884-1890) A Semana de Lisboa (1893-1895), Revista Peninsular, Gazeta Literária do Porto (1868), Revista Universal Lisbonense, Branco e Negro (1896-1898) e Brasil-Portugal , Tardes (1901-1911), Ilustración Luso-Brasileira (1856-1859) e na Revista Contemporânea de Portugal e Brasil (1859-1865), Tiro civil (1895-1903) entre outras.
Debido ao seu ultraromanticismo, influenciado por Lamartine e Byron, e ás súas habilidades culinarias, Bulhão Pato cría que serviu de inspiración a Eça de Queirós na composición do personaxe —un tanto caricatural— do poeta Tomás de Alencar, que aparece en Os Maias (1888). Ao crerse retratado na novela —que Eça negou, nunha deliciosa carta ao xornalista Carlos Lobo d'Ávila —, Bulhão Pato parece estar furioso e, en resposta, escribiu as sátiras "O Grande Maia" (1888) e "Lázaro Cónsul" (1889).
Músculo glúteo máximo
O músculo glúteo maior  ou músculo glúteo máximo () é un músculo groso, romboide e oblicuo do membro inferior.
Situación e disposición
Está situado na rexión posterior da pelve, tamén chamada rexión glútea. As súas fibras están dispostas de forma descendente. Consta de dous planos, un superficial e outro profundo. Abaixo atopamos principalmente o glúteo medio. Ten forma grosa e ancha, romboidal. É un dos músculos máis grandes e fortes do corpo humano.
É o máis grande e máis externo dos tres músculos glúteos e constitúe unha gran parte da forma e aspecto de cada lado das cadeiras. Os outros músculos dos glúteos son o medio e o mínimo, e estes ás veces coñécense de xeito informal como glúteos.
O músculo está formado por fascículos musculares que se atopan paralelos entre si, e están recollidos en feixes máis grandes separados por septos fibrosos.
Función
É o principal músculo extensor da cadeira. A parte inferior do músculo tamén actúa como adutor e rotador externo da extremidade inferior. As fibras superiores actúan como abdutores das articulacións da cadeira. É o músculo principal para levantarse
Cando o glúteo maior toma o seu punto fixo na pelve, estende a articulación acetabulofemoral e fai que a coxa se alinee co corpo.
Tomando desde abaixo o seu punto fixo, que actúa sobre a pelve, o soporte e o tronco sobre a cabeza do fémur; isto é especialmente evidente cando está de pé nunha perna.
A súa acción máis poderosa é facer que o corpo recupere a posición erguida despois de agacharse, tirando a pelve cara atrás, sendo asistido nesta acción polo bíceps femoral (cabeza longa), semitendinoso, semimembranoso e adutor. Dada esta funcionalidade, é o principal músculo efector do exercicio de forza de agachamento. Está vinculado ao poder de manter o tronco nunha postura erecta bípede. Outros primates teñen cadeiras moito máis planas e non poden estar erguidos.
O glúteo maior é un tensor da fascia lata e, debido á súa relación coa banda IT, estabiliza o fémur nas superficies articulares da tibia durante a posición de pé cando os músculos extensores están relaxados.
Diego de Torres Villarroel
Diego de Torres Villarroel, nado en Salamanca en 1693 e finado na mesma cidade o 19 de xuño de 1770, foi un escritor, poeta, dramaturgo, médico, matemático e sacerdote español, profesor na Universidade de Salamanca. A súa obra máis coñecida é a súa autobiografía, Vida, ascendencia, nacimiento, crianza y aventuras del Doctor Don Diego de Torres Villarroel, publicada por primeira vez en 1743.
Traxectoria
Villarroel naceu en Salamanca e foi bautizado o 18 de xuño de 1694. O seu pai era un libreiro pobre e a súa nai era filla dun pañeiro. Tras unha educación elemental pasou a estudar latín con Juan González de Dios, que posteriormente se converteu en profesor de humanidades na Universidade de Salamanca. Villarroel entrou entón no Colegio Trilingüe de Salamanca. Porén, nesta época, o mozo Villarroel tiña pouco interese por aprender e o seu comportamento rebelde e disruptivo provocoulle problemas coas autoridades. Só cando comezou a ler libros na tenda do seu pai descubriu o seu amor polas matemáticas e a astroloxía.
Villarroel estaba tan deshonrado coas autoridades do colexio que decidiu fuxir a Portugal onde levou unha vida de aventuras en que foi sucesivamente un eremita, mestre de danza, alquimista, matemático, soldado, toureiro, estudante de medicina e astrólogo. Cando volveu a Salamanca, estableceu un programa serio de lecturas de libros sobre ciencia, maxia e matemáticas, mentres gañaba a vida publicando almanaques e predicións anuais baixo o pseudónimo de "O gran Piscator de Salamanca". En 1724, prediciu con éxito a morte do rei Luís I.
En 1723 mudouse a Madrid onde fixo amigos influentes. Estudou medicina e graduouse na cidade de Ávila. De volta a Madrid empobreceu tanto que decidiu dedicarse ao contrabando para facer cartos, mais salvouno o patrocinio da condesa de Arcos, cuxa casa tratara de librar dun poltergeist.
En 1732 foi desterrado de España por axudar o seu amigo Juan de Salazar nunha disputa que se volvera violenta. Os dous intentaran fuxir a Francia, mais volvera a España para asumir as consecuencias. Pasou o seu exilio en Coímbra cun decreto que o permitía volver a Salamanca en 1734. A partir dese momento dedicou o seu tempo ao seu posto na universidade, a escribir varios libros e a realizar frecuentes visitas a Madrid, onde coñeceu a duquesa de Alba. En 1743 publicou os primeiros catro capítulos da súa autobiografía, que obtivo un éxito tremendo. O capítulo quinto apareceu despois de 1752 e o sexto en 1758.
En 1750 permitíronlle retirarse cunha pensión por decreto real. A súa vida volveuse moito máis tranquila e en 1752 publicou unha edición completa das súas obras cunha subscrición pública. Isto era enormemento infrecuente na época e mostra a popularidade de Villarroel como autor. Faleceu o 19 de xuño de 1770 aos 77 anos.
Influencia da lingua leonesa
Algúns estudos filolóxicos salientaron o uso frecuente nos seus traballos de elementos propios da lingua leonesa. Neste sentido, prefixos leoneses como "peri" (máis), palatalizacións (llo, lla, llas) ou formas verbais como "jicioren" (fixeron, fronte ao castelán "hicieron"), "salioren" (saíron, en castelán "salieron") ou "dixioren" (dixeron, en castelán "dixeron") aparecen con frecuencia nos seus traballos.
Prosa
miniatura|La gitana, Almanak, 1729
Unitarismo
O unitarismo é unha corrente teolóxica dun sector do cristianismo protestante, que cre nun Deus unipersoal e sostén que Xesucristo non é o mesmo Deus. O unitarismo é estritamente monoteísta e cre que existe só un único Deus, Deus Pai ou Yahveh, conformado por unha soa entidade.
Historia
As ideas do unitarismo comprendíanse durante os primeiros anos do cristianismo no que o cristianismo católico chamou herexía ariana ou arianismo, polo nome do seu principal defensor, Ario. Pero o unitarismo moderno fixouse coa Reforma protestante: en Transilvania existiu desde a década de 1560 cando era acaudillado por Férenc David (1510-1579). En Polonia, o unitarismo floreceu durante cen anos como a Igrexa Reformada Menor, ata que a persecución de 1660 forzou aos seus seguidores ao exilio. A figura clave no movemento polaco foi o italiano Fausto Socino (1539-1604) e ao seu movemento chamóuselle socinianismo. Unitarios illados viviron en Inglaterra cara a 1600, sobre todo John Biddle, e logo no século XVIII, pero sempre sendo considerados disidentes da Igrexa de Inglaterra.
No último cuarto do século XVIII o movemento encabezouno e dirixiu a Essex Church fundada por Theophilus Lindsey en Londres (1774), sendo seguido tamén polo importante científico Joseph Priestley. Nos Estados Unidos, William Ellery Channing chegou a formar tamén unha influente congregación de ideas semellantes en Boston, cidade que chegou a constituírse practicamente na capital do unitarismo en América; e a ambos os dous lados do Atlántico as congregacións unitarias organizáronse como denominacións independentes en 1825. Nos seus últimos anos, o escritor español José María Blanco White fíxose unitarista.
Relación con outras igrexas
A igrexa católica e ortodoxa rexeitan o unitarismo por considerar a súa doutrina igual á de Arrio, condenado por herexía no concilio de Nicea, por non crer na divindade de Xesús.
A igrexa protestante (evanxélica) rexeita desde os seus inicios ao movemento, xa que da mesma forma que as outras igrexas nicenas aceptan o concilio de Nicea, moitas igrexas negáronse rotundamente a recoñecer aos unitarios como protestantes debido a que nunca estiveron unidos á igrexa protestante a pesar de que teñan costumes similares, o 1 de marzo de 2006 o bispo evanxélico da catedral de Chester en Inglaterra rexeitou rotundamente o aceptar a unitarios na catedral por consideralos unha relixión herética.
María Coro Clavero
María Coro Clavero Maestre, nada en Donostia en 1911,  foi unha odontóloga española exiliada en México.
Traxectoria
Estudou o bacharelato en Tarragona, como as súas irmás Ascensión e Dolores. Posteriormente, estudou Medicina primeiro na Universidade de Zaragoza (cursos 1925-27), despois  en Santiago (1927-28), en Madrid (1928) e de novo Santiago (1930-1932). Obtivo a titulación de Odontoloxía pola Universidade Central de Madrid con matrícula de Honra.
Casou en 1933 cun diplomático co que tería dous fillos. Durante a Guerra Civil foi militante da FUE (Federación Universitaria Escolar). Despois da guerra tivo que marchar ao exilio en Francia, cando tiña 29 anos de idade. Desde Francia pasou á República Dominicana tal e como aparece reflectido na lista de pasaxeiros do Flandre, barco que a levaría a ela e aos seus dous fillos dende Saint Nazaire a Santo Domingo (7 de novembro de 1939) e de alí a México, chegando a Veracruz o 13 de xaneiro de 1940. Recibiu as axudas da Junta de Ayuda a los Republicanos Españoles (JARE)
Stephanie Wilson
Stephanie Diana Wilson, nada en Boston, Massachusetts o 27 de setembro de 1966,  é unha astronauta estadounidense,  segunda afroamericana en voar ao espazo. Wilson participou nas misións do transbordador espacial STS-121, STS-120 e STS-131 e é unha das candidatas para converterse na primeira muller en pisar a lúa en 2024 como parte do programa Artemis da NASA.
Traxectoria
Stephanie Wilson estudou o bacharelato en Pittsfield, Massachusetts. Por un traballo de clase, Wilson entrevistou ao astrónomo Jay Pasachoff, mostrando así o seu incipiente interese por esta rama da tecnoloxía. Despois asistiu á Universidade de Harvard, onde graduouse en ciencias da enxeñaría en 1988, e un máster en enxeñaría aeroespacial pola Universidade de Texas en Austin en 1992. Wilson volveu desde entón a Harvard como membro do Consello de Supervisores de Harvard.
Carreira profesional
Wilson traballou durante dous anos para o antigo grupo de astronautica Martin Marietta en Denver, Colorado. Como enxeñeira de carga e dinámica do foguete Titan IV, Wilson foi a responsable da análise de carga acoplada para o vehículo de lanzamento e as cargas durante os eventos de voo. Wilson deixou a Martin Marietta en 1990 para asistir a unha universidade na Universidade de Texas. A súa investigación de posgrao, patrocinada por unha bolsa da NASA, centrouse no control e modelado de estruturas espaciais grandes e flexibles.
Despois de completar o seu traballo de posgrao, Wilson comezou a traballar para o Laboratorio de Propulsión a Chorro en Pasadena, California, en 1992. Como membro do subsistema de control e articulación de actitude da sonda espacial Galileo, Wilson foi a responsable de avaliar o desempeño do controlador de actitude, a precisión de puntería, a precisión de puntería da antena e a precisión da velocidade de rotación. Tamén traballou nas áreas de desenvolvemento de secuencias e probas. Mentres estaba no Laboratorio de Propulsión a Chorro, Wilson tamén apoiou o Programa de Tecnoloxía de Interferometría como membro do Equipo de Modelado Integrado, que era responsable do modelado de elementos finitos, deseño de controladores e desenvolvemento de software.
Cualificada para desenvolver equipos para estacións espaciais, foi seleccionada pola NASA como astronauta en abril de 1996, voou na primeira misión do transbordador espacial en 2006. E despois nas misións posteriores STS-120 no 2007 e STS-131 no 2010 e rexistrou máis de 42 días no espazo. En 2006, Wilson actuou como operador de brazo robótico para o vehículo de inspección "Leonardo" (usado para transportar carga á Estación Espacial Internacional). En 2007 os seus papeis incluían un papel como enxeñeira de voo, axudando ao comandante e ao piloto na operación de sistemas de descubrimento de transbordadores espaciais. En 2010, Wilson instalou equipos na misión STS-120, proporcionando varios resultados científicos.
Wilson serviu como xefa da sección de integración da estación espacial desde 2010 ata 2012 e, en 2013, Wilson completou un período de nove meses no Glenn Research Center da NASA como xefa de integración en funcións de programas e proxectos na dirección de sistemas de voo espacial. Tamén foi membro das xuntas de selección de astronautas para 2009, 2013 e 2017. Como membro da oficina de astronautas CAPCOM, traballa no Centro de Control de Misións da NASA para diversos equipos e naves espaciais.
É unha das 12 astronautas da NASA elixibles para converterse na primeira muller que pise a Lúa en 2024 como parte do programa Artemis da NASA. Coincidindo coa Semana Mundial do Espazo, un acontecemento anual que celebra os logros mundiais en ciencia e tecnoloxía cuxo tema este ano é a muller no espazo, creouse un retrato de  Stephanie Wilson.
Estadio de Espiñedo
Dispón dun terreo de xogo de herba natural de 105 x 68 metros. Conta cunha bancada cuberta e capacidade para unhas 2000 persoas.
Historia do Ilves
miniatura|Primeira camisola de Ilves en [[1932.]] Ilves é un equipo profesional de hóckey sobre xeo fundado o 10 de abril 1931 na cidade de Tampere, Finlandia. Ilves xogou o seu primeiro partido o 24 de xaneiro de 1932 no xeo do lago Näsijärvi, e conquistaron o seu primeiro campionato finlandés en 1936. En total o equipo proclamouse campión de Finlandia 16 veces, quince delas antes da profesionalización da liga, sendo o segundo equipo máis laureado do hóckey sobre xeo finlandés por detrás dos seus rivais locais de Tappara, que conta cun campionato máis.
Os primeiros partidos de Ilves disputáronse sobre o xeo dos lagos da cidade de Tampere. En 1945 construíuse a primeira pista exterior de hóckey sobre xeo de Finlandia, a Pista de xeo de Koulukatu, onde Ilves comparpartu feudo cos seus veciños de Tappara e Koovee ata a inauguración do primeiro estadio cuberto de Finlandia, o Tampereen jäähalli (máis coñecido como Hakametsä), o 29 de xaneiro de 1965. En decembro de 2021 o equipo se trasladará ao moderno Tampereen Kannen Areena, situado no centro da cidade e con capacidade para 13 330 persoas.
O Museo finlandés do hóckey sobre xeo introduciu ao redor de 50 personalidades relacionadas con Ilves no seu Salón da Fama (coñecido como Suomen Jääkiekkoleijonat, en galego Leóns do hóckey sobre xeo finlandés). O equipo retirou sete números en honor a outros tantos xogadores, e honrou a 24 personalidades do club no chamado "Ilves Hockey Legends".
Fundación e primeiras tempadas
miniatura|O [[Tampereen lyseo, onde naceu Ilves en 1931.]] O Ilves foi fundado no instituto Tampereen Lyseo o 10 de abril 1931 por Niilo Tammisalo, que era profesor no centro, para que o alumnado puidera practicar deportes de pelota. Tammisalo acabaría converténdose no primeiro presidente do club.
Ilves xogou o seu primeiro partido no xeo do Näsijärvi o 24 de xaneiro de 1932, caendo por 2 goles a 1 fronte ao Tampereen Palloilijat (TaPa) marcando para Ilves Reino Lahtinen. Pouco despois o equipo debutou en competición oficial, de novo fronte a TaPa no mesmo escenario, o 6 de febreiro dese mesmo ano na primeira rolda do campionato finlandés, nun partido que finalizou co mesmo resultado que o disputado uns días antes. Na súa segunda tempada os de Tampere enfrontáronse en Helsinqui ao Helsingfors Skridskoklubb (HSK) o 12 de febreiro de 1933, caendo por cinco goles a dous nun partido eloxiado pola prensa local como o "o mellor partido de hóckey xogado nunca en Finlandia". O 6 de marzo dese mesmo ano Ilves enfrontouse a un combinado da capital finlandesa, gañando 4-3 para sorpresa da maioría, con este partido o equipo foi seleccionado para enfrontarse ao equipo sueco do Hammarby IF, contra o que perdeu pola mínima (1-0). En decembro de 1933 Ilves finalizou a súa pista de xogo á beira do Pyhäjärvi.