cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Consello xenético
O consello xenético comprende o proceso polo cal os pacientes ou familiares portadores, con certo risco de doenzas xenéticas, son asesorados sobre as consecuencias e a natureza da desorde xenética, sobre a probabilidade de desenvolvela ou transmitila, e sobre as opcións de planificación familiar respecto da doenza. Este proceso é complexo e ha de ser separado do diagnóstico e do soporte emocional.
Razóns para o consello xenético
dereita|miniatura|200px|Tranlucencia nocal na [[caluga detectada mediante ultrasóns.]]
As principais razóns que levan ás familias a solicitar consello xenético son:
Doenzas máis frecuentemente aconselladas
A meirande parte das doenzas non poden acontecer agás que ámbolos dous pais posúan a anomalía nos seus xenes, como por exemplo a Fibrose quística (FQ). Algunhas doenzas só precisan ser hereditas por un dos dous pais, como por exemplo a Enfermidade de Huntington (HD, Huntington Desease). Outras anomalías xenéticas son causadas por mor dun erro ou mutación acontecido durante a división celular, como por exemplo as trisomías. Outra das aplicacións do aconsellamento xenético é a detección precoz de doenzas que poden comezar a ser tratadas no momento de seren detectadas, como pode ser a Fenilcetonuria (PKU). Os resultados dos test xenéticos tamén detectan:
O Sisto, Muras
Forma parte da parroquia eclesiástica do Sisto que está formada polos 3 lugares desta parroquia civil, máis os 17 lugares da parroquia homónima do concello de Ourol.
Historia
A parroquia foi creada en 1895 con lugares de Muras.
A Baiuca de Pulleiro, Cuíña, Oza-Cesuras
A Baiuca de Pulleiro é un lugar da parroquia de Cuíña no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Tiña 3 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 2 homes e 1 muller, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
O Pazo, Sorga, A Bola
O Pazo é un lugar da parroquia de Sorga no concello ourensán da Bola na comarca da Terra de Celanova. Tiña 12 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 7 mulleres. Iso supón un aumento da poboación respecto a 2010, cando tiña 10 habitantes (3 homes e 7 mulleres).
Isolina Muíños Búa
Isolina Muíños Búa, nada en Pontevedra en xaneiro de 1886 e finada no mesmo concello o 29 de setembro de 1944, foi unha mestra e escritora galega.
Traxectoria
Filla de Antonio Muíños Malvar. Estudou maxisterio na Escola Normal de Pontevedra. Despois foi auxiliar da Sección de Letras na Escola de Pontevedra. Nese centro impartiu diversas materias, Metodoloxía da Historia, Cuestións económicas e sociais e Nocións de Xeografía. Publicou Atlas de Geografía General y regional para ejercicios prácticos en las Escuelas Normales (1914). Colaborou en El Progreso dende 1917. En 1920 tiña en preparación outros traballos: Concepto del profesorado por concurso y por oposición e Opinión sobre el tratamiento en el aula del adulto y del niño.
Vida persoal
Casou con Cándido Barros Martínez e foi nai de Emilia, Josefa, Fernando, Olga, Jaime e Julio Barros Muíños (que emigrou a Venezuela). O seu irmán Eduardo Muíños Búa foi fusilado polos franquistas en 1936.
O Souto, Buazo, Boimorto
O Souto é un lugar da parroquia de Buazo no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 13 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 8 eran homes e 5 eran mulleres.
Hipótese do bufón da corte
A hipótese do bufón da corte é unha hipótese evolutiva cuxo nome foi acuñado polo profesor da Universidade de California, Berkeley Anthony D. Barnosky en 1999, que describe a antítese da hipótese da Raíña Vermella na teoría evolutiva. Presenta a idea de que as maiores forzas impulsoras que están detrás dos procesos da evolución que producen a especiación son as forzas abióticas como o clima, en vez das forzas bióticas de competición entre especies (que é o que sostén a hipótese da Raíña Vermella).
Historia
A "hipótese da Raíña Vermella" é unha hipótese presentada e bautizada así por Leigh Van Valen en 1973, facendo referencia ao personaxe da Raíña Vermella do libro Alicia do outro lado do espello de Lewis Carroll. Fai referencia a que na evolución se produce unha carreira de armamentos nos desenvolvementos evolutivos dunha especie e contra-desenvolvementos doutra, que fai que ambas as especies que coevolucionan se teñan que adaptar mutuamente. Por exemplo, se un depredador se fai máis veloz, a súa presa ten que facerse tamén máis veloz e viceversa. Discutiuse sobre a forza coa que se ve impulsada a evolución á escala da especiación por estas competicións entre especies, e sobre canto se ve impulsada desta maneira en vez de polos factores abióticos como cambios climáticos, choques de meteoritos, pero non había unha metáfora axeitada que captase esta segunda alternativa ata que Anthony Barnosky acuñou unha. O termo que Barnosky elixiu en 1999 foi "hipótese do bufón da corte" (Court Jester hypothesis) en alusión á hipótese da Raíña Vermella.
A teoría
A hipótese do bufón da corte está construída baseándose na teoría do equilibrio interrompido (ou puntuado) de Stephen Gould (1972), xa que proporciona un mecanismo primario para ela. O artigo de 2001 de Barnosky aprópiase para o bando do bufón da corte das seguintes teorías: a hipótese da estabilidade de Stenseth e Maynard Smith (1984), a teoría do hábitat de Vrba (1992), a hipótese do pulso de recambio de Vrba (Turn-over pulse hypothesis, 1985), a hipótese do semáforo de Vrba, o Modelo de relevos (1995), os niveis do tempo (Tiers of Time, 1985) de Gould, as teorías de Statis coordinada (Coordinated Statis, 1995) de Brett e Baird, e a do Desequilibrio coevolutivo de Graham e Lundelius (1984).
O artigo de Barnosky de 2001 explica o significado da hipótese do bufón da corte, e descríbe o debate así:
16 de xaneiro
O 16 de xaneiro é o 16º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 349 días para finalizar o ano, 350 nos anos bisestos.
Nacementos
miniatura|100px| Franz Brentano.
Mortes
miniatura|100px| Arturo Toscanini.
Outros
Os 366 días do ano
7 de xaneiro
O 7 de xaneiro é o 7º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 358 días para finalizar o ano, 359 nos anos bisestos.
Nacementos
miniatura|120px|Clara Haskil miniatura|120px|Francisco Fernández del Riego.
Mortes
miniatura|125px|dereita|Castelao.
Outros
Os 366 días do ano
Francisco Blanco Salcedo
Francisco Blanco Salcedo, nado en Capillas (Palencia) o 1 de xaneiro de 1512 e finado en Santiago de Compostela o 26 de abril de 1581, foi un relixioso castelán.
Traxectoria
Foi alumno do Colexio Maior da Santa Cruz de Valladolid, e tra ser ordenado sacerdote exerceu na diocese de León. Pasou a ser profesor de Teoloxía na Universidade de Valladolid.
Foi nomeado bispo da diocese de Ourense polo papa Paulo IV. En Ourense creou o hospital de San Roque. En 1561 participou no Concilio de Trento. O rei Filipe II propúxoo como bispo da diocese de Málaga, e o papa Pío IV nomeouno como tal. Fixo fronte á sublevación dos mouriscos que se refuxiaron no peñón de Frigiliana, que rematou coa súa rendición o 11 de xullo de 1569.
En 1574 foi nomeado arcebispo da arquidiocese de Santiago de Compostela polo papa Gregorio XIII, chegando á cidade o 2 de setembro de dito ano. No período de comezo de intromisión do castelán en Galicia, mandou mudar por Los Ángeles os nomes das parroquias de Santa María de Perras (actual parroquia dos Ánxeles, no concello de Boimorto) e Santa María de Perros (actual parroquia dos Ánxeles, no concello de Brión).
A Lagoa de Xaviña, Xaviña, Coristanco
A Lagoa de Xaviña é un lugar da parroquia de Xaviña no concello coruñés de Coristanco na comarca de Bergantiños. Tiña 35 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 15 homes e 20 mulleres.
Babrio
miniatura|Fábulas de Babrio. miniatura|Papiro de Babrio do século III ou IV con tradución latina. Babrio ou Valerius Babrius foi un poeta latino que viviu en Siria e escribiu en grego fábulas a fins do século I e comezos do II.
Traxectoria
Algúns trazos da súa métrica e o nome Babrio, polo xeral aplicado aos libertos, confirman que era de orixe latina ou romana. Viviu posibelmente en Siria, onde sería preceptor dos fillos dun rei helenizado, pero o seu nomen, Valerius, era romano. Posuía unha cultura moi extensa: nos seus versos hai reminiscencias de Homero, Hesodo, Semónides, Teognis, Píndaro, Safo, Sófocles, Eurípides, Esquilo e Aristófanes, e o que é máis interesante e desconcertante, tamén coñecía os Setenta, a literatura xudeoalexandrina e poetas tardíos (Opiano, en concreto). No século II adaptou cen fábulas de Esopo á forma do verso coliámbico, máis adecuada para a sátira, e chegaron a confundirse coas orixinais, de xeito que xa en vida súa empezou a ser imitado. No século III xa era un autor coñecido. No século IV Aviano reelaborou corenta e dúas fábulas de Babrio póndoas en dísticos.
Non se coñecían del máis nada que algúns fragmentos (publicados por Franz Xavier Mayer en Múnic, 1816) cando en 1843 o grego Minoides Mynas atopou no mosteiro de Santa Laura do monte Athos un manuscrito que contiña 123 fábulas. Jean François Boissonade de Fontarabie ofreceu a editio princeps en París, 1844. Johann Caspar von Orelli, Karl Lachmann (este en Berlín, 1845), e Théobald Fix publicaron despois edicións críticas; Léon Boyer deu unha tradución en verso francés. George Cornewall Lewis publicou en Londres, en 1859, unha segunda colección atribuída a Babrio que contiña 95 fábulas novas e un prefacio, cuxo manuscrito foi copiado por Mynas no monte Athos en 1857, xa que os monxes non quixeron vendelo; discútese aínda sobre se esta colección é falsa. Seis fábulas máis viron a luz grazas a P. Knoll, quen as leu nun manuscrito da Biblioteca Vaticana, e foron editadas por A. Eberhard.
Asedio da Coruña
O asedio da Coruña, tamén coñecido como a defensa da Coruña, foron unha serie de encontros militares entre a Armada Inglesa, tamén coñecida coma Contra Armada ou a expedición Drake-Norris, unha expedición inglesa de vinganza situada dentro da guerra anglo-española; e os defensores da cidade da Coruña en Galiza en maio de 1589. Representou a primeira interacción entre a expedición Drake-Norris e as tropas españolas e marcou o ton para o resto da campaña.
Walter Houston Clark
Walter Houston Clark, nado en Westfield o 15 de xullo de 1902 e finado en Cape Elizabeth o 15 de decembro de 1994 foi un psicólogo estadounidense especializado en psicoloxía da relixión.
Traxectoria
Doutorouse en psicoloxía por Harvard e xa viña dando clase de inglés nunha escola de Lenox que tamén axudara a fundar en 1926, logo continuou como profesor de psicoloxía no Seminario de Hartford (1951-1962) e desde 1962 ata o seu retiro en 1967 na Escola Teolóxica Andover Newton. O seu primeiro libro foi un traballo sobre o Grupo de Oxford, The Oxford Group: Its History and Significance (1951), foi tamén o autor dun libro de texto de psicoloxía da relixión, The Psychology of Religion; An Introduction to Religious Experience and Behavior publicado en 1958. Posteriormente quedou moi influído polo que se denominou revolución psicodélica e a súa relación coa experiencia mística avogando polo consumo responsable de drogas como unha fonte para intensas experiencias relixiosas que tiraba o que xa estaba no interior da persoa cara ao exterior e que plasmou no libro Chemical Ecstasy: Psychedelic Drugs and Religion de 1969 e en Religious Experience: Its Nature and Function in the Human Psyche (1973), onde recolleu varios textos sobre o uso de substancias psicodélicas. Foi presidente da Academy of Religion and Psychical Research (1973)
Asedio da Coruña
Drake e Norreys tiñan o encargo de atacar Santander, onde estaban atracados a maioría dos galeóns superviventes da armada española, e destruír a frota española. Drake escolleu ignorar esa orde, alegando ventos desfavorábeis e moito perigo de quedaren atrapados polos españois no golfo de Biscaia. Drake decidiu virar o rumbo e atacar A Coruña no seu lugar. Non está completamente claro por que fixo isto, xa que os ventos como escusa era pobre. O seu comportamento suxire que o obxectivo de tomar a cidade era conseguir botín ou unha base naval. Tamén podería estar reunindo subministracións para unha longa loita en Santander. Ou tamén podería ser que Drake fose outro dos piratas que confundiron a Torre de Hércules, o faro romano da cidade da Coruña, cunha torre feita ou chea de ouro. Dise que na Idade Media o viquingo Bjorn Ragnarsson desembarcou na pequena aldea da Coruña (chamada entón Faro) moi emocionado porque pensaba que vira unha torre feita de ouro dende o seu barco. No século XVI circulaban varios rumores (completamente falsos) ao longo da costa atlántica de Europa sobre unha torre na Coruña chea de ouro americano, probabelmente baseado nas historias de viaxeiros que viron a Torre de Hércules e fixeron a mesma equivocación que (din) fixo Ragnarsson.
Combatentes
A Armada Inglesa chegou fresca para o seu primeiro encontro na costa española. A frota mandada por Drake constaba de 150 barcos, 200 se se inclúen na conta as barcas auxiliares e navíos similares, considerabelmente máis grande que a Armada Española, formada por 130 barcos. Esta estaba composta de seis galeóns reais, 60 cruceiros auxiliares ingleses, 60 barcos lixeiros holandeses e sobre 20 pinazas. Transportaban 23 375 soldados. Alén das tropas, había 4000 mariñeiros e 1500 oficiais. Drake dividiu as súas forzas en cinco escuadróns, Vinganza, Nonpareil, Foresight, Dreadnought e Swiftsure; comandados respectivamente por Drake en persoa, John Norreys, o seu irmán Edward, Thomas Fenner e Roger Williams. Tamén navegando con eles, en contra de ordes directas da raíña, iba o conde de Essex e o pretendente ao trono portugués apoiado por Inglaterra.
Cando a expedición chegou ata A Coruña esta era unha pequena cidade de pescadores cun importante comercio debido á frecuencia coa cal os barcos ancoraban no seu porto, mais non moitos habitantes permanentes. Neses momentos o exército estaba concentrado en Santander, onde se esperaba o ataque, deixando o resto da rexión sen defensas. Para afrontar o ataque inglés a cidade só contaba co galeón San Juan con 50 canóns, o galeón pequeno San Bernardo que non podía navegar, as galeras Diana e Princesa, con 20 canóns cada unha; e outros dous barcos máis pequenos, a nao San Bartolomé, con 20 canóns, e o urca Sansón con ningún. Con respecto a infantería, unha combinación de milicia, fidalgos e os poucos soldados dispoñíbeis sumaban 1500 homes, moito deles cun cuestionable nivel de adestramento militar, excepto as sete compañías de terzos vellos que descansaban na cidade após o seu regreso da guerra. Naturalmente, tamén contaban coas murallas da cidade medieval, construídas no século XIII, e un par de fortificacións medievais construídas ao redor do río no mesmo período. Os soldados españois estaban liderados por José Pacheco, Marqués de Cerralbo e Capitán Xeneral de Galicia, Gregorio Rocamonde, marido de María Pita, tamén unha dirixente e heroína da defensa, e Álvaro Troncoso.
Desembarque
A Armada Inglesa chegou o 4 de maio. Inicialmente, 8000 soldados dirixidos por Norreys desembarcaron na costa de Santa María de Oza. Álvaro de Troncoso y Ulloa saíu para defender a praia cos 150 arcabuceiros do terzo que tiña. Estendéronse para dar a impresión de contar cun maior número de soldados e abriron fogo sobre os ingleses. Troncoso coñecía a xeografía local, mesmo se os arcabuceiros non, e baixo a súa orde os españois movéronse rápido, desconcertando os atacantes e obrigándoos a retirarse de volta aos barcos. Isto deulles bastante tempo para acender o lume do faro e alertar a rexión enteira. Os homes de Norreys sufriron varias perdas; moitos estaban feridos e os soldados menos experimentados entraron en pánico durante o desconcerto inicial. Cando os invasores se decataron de cantos inimigos estaban afrontando realmente, Norreys obrigou a que os seus homes rodeasen os españois, que inmediatamente se retiraron cara ao pequeno forte de Malvecín, preto da parede da Pescadería. Repeler o primeiro ataque inglés aumentou moito a moral dos defensores.
As tropas inglesas desembarcaron e exploraron a praia. Atoparon e capturaron o San Bernardo, o cal estaba en reparacións. Capturaron os canóns do barco, e durante a noite desembarcaron a artillaría dende os seus barcos.
Asedio
miniatura|Paredes do muro da cidade Os defensores que non participaran na loita estaban detrás das murallas da cidade e non podían asistir aos do exterior. Sen os barcos, os habitantes da cidade baixa, fóra das paredes medievais, non poderían facer nada para evitar que 1500 soldados rodeasen a praia e desembarcasen detrás da antiga igrexa de San Xurxo, aos pés da cidade alta, o núcleo medieval da vila, creando un cerco eficaz. Algúns optaron por buscar refuxio no Castelo de San Martín, mentres outros decidiron armarse e atravesar as liñas inglesas cara á cidade alta. As tropas inglesas tomaron os barrios pobres da cidade baixa sen moita dificultade na noite do 5 e comezaron represalias sobre os habitantes da cidade baixa polas grandes baixas sufridas durante os dous días anteriores e arrasaron cada casa fóra das murallas. 400 españois morreron esa noite, mulleres e nenos incluídos, sumándose aos 100 que morreron loitando durante o día. A reacción veu a mañá seguinte cando un grupo de 1400 voluntarios das aldeas veciñas, baixo o mando do capitán Juan de Varela, veterano de Flandres, quen tras cruzar as liñas inglesas sen ser detectado atacou as tropas acampadas na cidade baixa. Cando a historia dos acontecementos da noite do 5 se estendeu, uníronse voluntarios de Santiago e dos montes próximos até reunirse 2400 homes fóra das paredes de cidade acosando os homes de Drake mentres estes tentaban preparar o asedio. Non eran moitos contra os máis de 23 000 ingleses na praia, mais as estratexias guerrilleiras eran particularmente eficaces nos boscosos montes da Coruña.
Misteriosamente o asedio non tiña efecto, e non había sinais de escaseza na cidade. A razón disto era que as galeras Diana e Princesa regularmente conseguían romper o bloqueo da frota inglesa para reunir subministracións e regresaban á cidade sen ser detectadas. A pesar do gran número de ingleses que asediaban, os coruñeses a miúdo conseguían romper o asedio e entrar e saír. Probabelmente tivesen un mellor sistema de subministración ca os ingleses, xa que a área é pobre en auga doce e alimento e estaba pouco poboada. Para tentar evitar as constantes saídas e entradas, os capitáns ordenaron estreitar o cerco, reunindo moitas máis persoas e máis preto das murallas. Máis tarde na campaña gromos de enfermidades estendéronse pola frota. É razoábel pensar que se orixinaron aquí.
Brecha na muralla
miniatura|esquerda|Lugar onde se situou María Pita na defensa da Coruña. Despois de días de traballo e varias minas, abriuse unha greta na muralla o 14. Pedro Ponce e os soldados que estaban con el repeleron os ingleses. Máis tarde na noite aparece unha segunda e maior greta na muralla. Este lado da muralla estaba cuberto por Troncoso e os seus homes, que repeleron o ataque inicial. Norrys mandou que dez compañías cargasen a través da greta, con el e os seus mellores soldados en primeira liña. Conseguiron acabar coa resistencia inicial e foron seguidos polo groso do exército inglés. As mulleres da cidade, moitas das cales sobreviviran a noite do 5, foron axudar a Troncoso e os seus homes armadas con picas e coitelos e lideradas por María Pita, cargando contra Norreys e os seus soldados. Na outra apertura da muralla Inés de Ben, unha tendeira da cidade baixa, liderou outra carga contra os soldados que entraban polo seu lado.
A pesar de ser máis numeroso, o exército inglés fallou en tomar a cidade. As tentativas por mar tamén fracasaron, repelidas por artillaría improvisada. No 18 chegou noticia de reforzos que viñan desde Santander cara á cidade e levantaron o asedio.
Consecuencias
O exército inglés perdeu ao redor de 1300 homes no asedio, tres barcos grandes e moitos pequenos tiveron que marchar sen subministracións e levando centos de feridos. Perderon tres barcos grandes e varias barcas. O maior dano probabelmente foi o producido na moral dos homes. Despois de ser derrotado varias veces por civís e mulleres estaba perigosamente baixo. Aumentou o descontento e a indisciplina. Cando Francis Drake mandou dirixir a frota para ir a Lisboa 1000 dos seus homes, en dez barcos pequenos, desertaron e regresaron a Inglaterra.
Xapeto (mitoloxía)
Na mitoloxía grega, Xapeto (en grego antigo, Ίαπετός Iapetós) era un Titán, fillo de Xea (a Terra) e Urano (o Ceo).
Mitoloxía
Casou con Clímene, filla de Océano e Tetis, con quen tivo catro fillos: Atlas (ou Atlante), Menecio, Prometeo e Epimeteo. Deste xeito, está relacionado coa raza humana, recuperada tras o diluvio por Deucalión, fillo de Prometeo e de Clímene.
Deucalion era o fillo de Prometeo
Outras fontes din que a súa esposa foi Asia, tamén filla de Océano; ou ben Asopis, unha neta de Océano.
Xunto ós seus irmáns, púxose do lado de Cronos na guerra da Titanomaquia, fronte a Zeus. Ó ser derrotados, todos eles terminaron condenados por Zeus a ser encerrados no Tártaro.
Iconografía
Elvira Barba non recolle ningunha iconografía deste deus.
Lugares de Riotorto
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Riotorto.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Riotorto
Asedio da Coruña
Consecuencias
As perdas humanas na cidade foron preto de 1000 persoas, contando homes, mulleres, e nenos, mais a destrución da cidade baixa. Cando chegou, Filipe II deulle a María Pita o rango de "alférez da cidade", co salario correspondente para ela e para outros dirixentes da defensa popular.
Mequinensa
Mequinensa (en castelán Mequinenza, sendo as dúas denominacións cooficiais ) é un concello da provincia de Zaragoza de, aproximadamente, 2.533 habitantes (2006). A única localidade do municipio é Mequinensa, que dista 135 km da cidade de Zaragoza. Sitúase na comarca do Bajo Cinca (Baix Cinca en catalán), na Franxa de Aragón.
Xeografía
miniatura|Situación da comarca do Baixo Cinca en Aragón Ten 307,2 km² de superficie, cunha altura media de 74 msnm. Está localizado na confluencia de tres ríos, o Ebro, o Segre e o Cinca. Como o resto da Franxa de Aragón, historicamente formou parte do Principado de Cataluña.
Xeografía lingüística
A lingua popular é o catalán, na súa variante noroccidental con rascos distintivos propios da franxa. O escritor Jesús Moncada era natural de aquí e no seu libro "Camí de Sirga" retratou a antiga e rica vida desta poboación.
O 1 de febreiro de 1984, 17 alcaldes dos municipios da zona de lingua catalá de Aragón reuníronse co ministro de cultura do Goberno de Aragón, José Bada Paniello, no Castelo de Mequinensa. Nesta sesión de traballo redactouse o documento coñecido como a Declaración de Mequinensa, que deu lugar ao acordo asinado entre a Deputación Xeral de Aragón e o Ministerio de Educación e Ciencia para poder implementar a materia voluntaria do catalán nos centros educativos dos municipios que quixesen adherirse.
Economía
Os seus recursos económicos principais son a minaría (explotación de lignito) e a agricultura de regadío, que se está a estender desde fai anos (pexegos, cereixas,...) fronte á de secaño (amendoeiras e oliveiras). O turismo (sinaladamente de alemáns e británicos), que chega desde os cinco continentes, aumentou grazas ao río e o encoro, que veñen atraídos pola posibilidade de pescar o famoso siluro e, mesmo nalgúns casos, a establecer aquí unha segunda residencia.
Unha das principais referencias industriais da cidade é o Polígono industrial Riols, situado na esquina nordeste do municipio, na fronteira coa provincia de Huesca. É un espazo estratéxico que ten boas comunicacións, a media hora da estación de AVE Lleida-Pirineus, a unha hora e vinte minutos de Tarragona e Zaragoza e a preto de dúas horas de Barcelona. O Polígono Riols tamén ten un CEEI (Centro Europeo de Empresas e Innovación de Aragón) denominado Centro de Emprendedores de Mequinensa, dedicado ao pulo a novas start-up que se queren consolidar no mercado. O centro forma parte da Rede Aragonesa de Centros de Emprego (Rede ARCE).
Historia
Cómpre salientar a importancia que algúns autores deron á localización nesta zona da cidade ibérica de Octogesa, que desempeñou un importante papel no desenvolvemento da batalla de Ilerda, na actual Lleida. Desde 1983 e como parte dos programas de investigación do Museo de Zaragoza, en colaboración co Concello de Mequinensa e co apoio da Deputación Xeral de Aragón, realizáronse unha serie de escavacións en tres lugares: Els Castellets, Barranco da Mina Vallfera e Riols I.
Antigüidade e Idade Media
miniatura|Castelo de Mequinensa. A presenza de fragmentos de sigillata cerámica decorada en varios espazos, indican unha presenza romana. Xulio César no seu "De bello civili" refírese á poboación de Octogesa, que algúns historiadores localizan en Mequinensa, deste xeito: "'Tomado desta resolución, mandan reunir barcas por todo o Ebro e levalas a Octogesa. Estaba esta cidade á beira do Ebro, distante vinte millas dos reais. Aquí dispoñen formar unha ponte de barcas, e facendo pasar dúas lexións polo Segre, fortifican o seu campo cun valado de doce pés'"
O nome de Mequinensa provén do bérber Banu Miknasa, aos que se atribúe á súa fundación trala súa chegada á península entre 714 e 719. Durante este breve período relacionado coa conquista musulmá, crese que foi reconstruída a súa fortaleza. Al-Idrisi, cronista contemporáneo, describiuna así:"'É pequena, pero ten unha gran fortaleza de aspecto forte e atópase nas fronteiras de Al-Andalus'"
Durante a Reconquista, Afonso I ocupouna no 1133, aínda que os almorábides a reconquistaron tres anos máis tarde. Finalmente, foi conquistada por Ramón Berenguer IV en 1149, probablemente o 24 de outubro. Entón, Mequinensa pasou a ser unha poboación de reguengo, é dicir, unha dependencia xurisdicional directa do rei. En 1153 realizaríase a doazón dunha quinta parte das terras situadas na ribeira do Ebro, desde Mequinensa ata Benifallet, á Orde do Temple, pero é probable que o castelo, a vila, as terras darredor e os muíños e os laudos de Mequinensa quedasen aínda baixo a dependencia real ou mesmo da de Guillem Ramón I de Montcada, o "Gran Senescal", cuxa familia, señores da baronía de Aitona, pasou pouco despois a señoreala durante máis de dous séculos, xunto con Aitona e Seròs. Estas tres vilas continuaron a ter unha poboación maioritariamente musulmá durante moito tempo, á pesar do dominio cristián.
En efecto, en 1212, Pedro II prometeu á súa filla lexitimada Constanza de Aragón ao nobre catalán Guillém Ramón de Montcada, bisneto do "Gran Senescal", nunha festa celebrada en Tauste. A dote que aportaría a infanta serían os señoríos de Mequinensa, Aitona, Albalate de Cinca, Seròs e Soses con todos os sus dereitos, castelos, vilas e termos. Iniciábase así a rama de Aitona da liñaxe de Montcada, que tomou o nome do máis importante dos señoríos que Constanza recibiu. A partir de este momento, os descendentes da liñaxe dos Montcada serán señores de Mequinensa.
Son os Montcada os que constrúen o importante Castelo de Mequinensa. Anos máis tarde xurdiron conflitos entre Fraga e Mequinensa por mor dos seus límites fronteirizos. O 6 de setembro de 1246, para evitar batallas e litixios, Pedro Ramón de Montcada e a súa esposa Sibila de Abarca procederon ao amullaramento destes termos, pero a cambio das melloras concedidas aos fragatinos e o respecto aos termos dos foros dos seus municipios, os homes da vila de Fraga foron forzados a pagar ao Montcada un cento de marabedís de ouro. Por outra banda, Mequinensa non evitou a praga de 1348, que causou moitas vítimas, nin tampouco os sucesivos rebrotes epidémicos desde 1380. Debido a isto, entre 1381 e 1387, o infante Xoán o Cazador permaneceu en diversas ocasións no castelo.
En 1410, trala morte sen descendentes de Martiño o Humano e durante as disputas de sucesión que levaron ao Compromiso de Caspe, os defensores do Conde Xaime de Urgell no Reino de Aragón organizaron o seu propio parlamento na cidade, en oposición ao de Alcañiz, encabezado polos leais a Fernando de Trastámara. Diferentes guerras, como a Guerra civil catalá (1462-1472), a Guerra dos Segadores (1640-1652) e a Guerra de Sucesión Española (1705-1714), tamén devastaron a poboación e o castelo.
Idade Moderna e Contemporánea
esquerda|miniatura| Entre os séculos XV e XVI, estableceuse un período de miseria e fame, con varias revoltas debido á opresión dos señores. No ano 1697 Frei Miguel de Salas escribiu o libro "Vida de Santa Agathoclia, virxe e mártir, patroa de Mequinensa".
Tortura
miniatura|250px|dereita|Esbirros da [[Inquisición torturando a un detido por homosexualidade. Gravado do século XVIII.]] A tortura é o acto de causar dano físico ou psicolóxico intencionadamente a unha persoa ou animal.
Mequinensa
Idade Moderna e Contemporánea
Durante a invasión napoleónica, o Xeneral Suchet tentou en 1810 conquistar Mequinensa, que Napoleón consideraba «a clave do Ebro». Despois de vinte días de asedio por un exército francés composto por doce mil homes fronte a uns mil defensores españois, a praza foi finalmente entregada. Isto facilitou a Suchet a conquista de todo o Bajo Cinca e o Segriá. Como resultado, o nome "Mequinenza" aparece no Arco do Triunfo, na praza Charles de Gaulle, en París, como unha das grandes vitorias de Napoleón. En 1812 Mequinensa entrou a formar parte do departamento francés de Bocas del Ebro. Pouco despois, en 1814 Mequinensa foi recuperado polos españois grazas a unha ousada estrataxema deseñada polo aventureiro militar hispano-flamengo Juan Van Halen Sartí.
Tortura
O obxectivo pode ser variado: obter unha confesión ou información da vítima ou dunha terceira persoa, como vinganza por un feito cometido pola vítima ou tamén unha terceira persoa, como preludio dunha execución (nese caso fálase de morte-suplicio) ou simplemente como entretemento do torturador.
Este dano pódese causar de varias formas. O dano físico pódese causar mediante golpes, rotura de ósos, rachos musculares, castración, esmagamento, picadas, cortes, descargas eléctricas, desfiguracións, queimaduras, aplicación de temperaturas extremas, auga, inxestión de produtos químicos ou elementos cortantes, afogamento, violación, privación do soño ou posturas corporais incómodas.
O dano psicolóxico pódese realizar mediante a privación sensorial, o illamento ou mediante falsas execucións que contribúan á desmoralización do individuo.
Mequinensa
Idade Moderna e Contemporánea
A chegada do século XX levou a un aumento da demanda de carbón debido ao aumento da industria. A chegada da Primeira e Segunda Guerra Mundial aínda favoreceu este aumento. Pero o aspecto do ferrocarril, a crise da navegación fluvial e implementación de electricidade levou á construción de varias presas hidroeléctricas no río Ebro. No ano 1957 comezou a construción, por parte da empresa Enher, a presa do encoro de Mequinensa, que levaría a desaparición da antiga vila (sobre a beira do río Ebro). O encoro, cunha capacidade de 1.533 hm3, rematouse no ano 1964, construíndose unha nova poboación nas beiras do río Segre, onde se levanta na actualidade. Este suceso deu lugar a que a metade da poboación marchase para Barcelona, principalmente, ou ben para Zaragoza.
Tortura
Uso da tortura polas autoridades
Na antigüidade, a aplicación de castigo físico para obter unha confesión ou executar unha sentenza foi unha práctica común.
As civilizacións de oriente, así como os gregos e romanos, considerábana unha práctica adecuada e necesaria, establecendo estes últimos procedementos fixos para a súa aplicación xudicial.
Mequinensa
Castelo de Mequinensa
miniatura| O edificio é unha auténtico castelo, un dos mellores arte gótica legou á Coroa de Aragón, datada entre os séculos XIV e XV. Nos seus inicios era unha fortaleza árabe, construída pola tribo berbera dos Miknasa ao redor do século XII. En que o final de varias conquistas, cae nas mans de Ramón Berenguer IV, xa está a suceder en definitiva nas mans dos cristiáns. Tras varios cambios de propiedade, en 1184 foi concedido o castelo e a cidade de Mequinensa, ao barón de Aitona, Ramón Guillén de Moncada, antes de pasar aos Duques de Medinaceli. Pero ata o século XV as primeiras reformas non foron introducidas para converter a fortaleza militar en residencia-palacio.
Moito máis tarde, durante os anos da Guerra da sucesión (1700-1710), no que se produciu un cambio dinástico en España (dos Habsburgo aos Borbóns), transformouse e condicionou o castelo e os arredores a unha nova forma de guerra (con armas de fogo, artillaría ...). Neste momento o duque de Orleans tiña un camiño que ía de Mequinensa a Tortosa, paralelo ao río, que protexía todas as barcas (llaüts) que navegaban polo río que unía estas dúas poboacións.
Tortura
Uso da tortura polas autoridades
Na actualidade saíron á luz pública as torturas utilizadas polo exército dos Estados Unidos de Norteamérica na súa loita contra o terrorismo e a posterior liberación de Iraq nos seus cárceres de Abu Ghraib en Iraq e Guantánamo en Cuba.
Mequinensa
Castelo de Mequinensa
Durante a Guerra da Independencia (1808-1814) o castelo sufriu tres ataques por parte das tropas de Napoleón, pero finalmente en 1810 foi conquistado polas tropas do Mariscal Suchet, sendo controlado polos franceses até 1814. Por este motivo, Mequinensa pasou a estar inscrito en grandes letras nunha das columnas exteriores do Arco do Triunfo de París. Pero, en febreiro dese mesmo ano e sen disparar un só tiro, grazas a unha estratexia de espionaxe de Van Halen, volveu ás mans españolas.
Tortura
Uso da tortura polas autoridades
O uso da tortura é amplamente considerado como ineficaz, xa que a vítima confesará sexa certa a acusación ou non, e ata inventará feitos con tal de facer cesar a tortura.
A tortura segue sendo un método de represión común nos réximes totalitarios, organizacións terroristas e o crime organizado. Ata nas sociedades democráticas occidentais, os corpos policiais e militares recorren ocasionalmente á tortura.
Mequinensa
Castelo de Mequinensa
Entre 1820 e 1823 adquiriu un papel importante, apoiando importantes ataques carlistas e mantendo unha guarnición militar que durou ata principios do século XX cando foi abandonada. Durante a guerra civil converteuse nun castelo de observación e encarceramento republicano. Unha vez que rematou a guerra, permaneceu en ruínas ata que a compañía ENHER a reconstruíu na década dos anos 50.
Tortura
Desde o punto de vista xurídico
miniatura| Instrumentos de tortura A loita contra a tortura ten un instrumento internacional específico: a Convención Contra a Tortura e Outros Tratos ou Penas Crueis, Inhumanos ou Degradantes (1984).
Adicionalmente a tortura está condenada no artigo 5 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Outras normas xurídicas de dereito internacional que recollen a tortura son o Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos e o Convenio Europeo para a Protección dos Dereitos Humanos e das Liberdades Fundamentais.
Mequinensa
A Cidade Vella
miniatura|O "Poble Vell". A cidade de Mequinensa está localizada na marxe esquerda do río Ebro, e por iso ten sufrido regularmente inundacións das partes máis baixas da localidade. Grazas ao río Ebro, Mequinensa estableceu un comercio fluvial en toda regra, o que deu prestixio, e non só dos carpinteiros calafateros 'de Mequinensa, pero tamén os' sogueros ". No período de esplendor, había unha frota de 16 llaüts (barcos que transportaban entre 18 e 30 toneladas). Durante o último século, o seu principal sustento foi principalmente de carbón, aínda que nos últimos anos houbo un forte descenso na actividade. esquerda|miniatura|A cidade vella de Mequinensa. Coa chegada da empresa vida ENHER trasladouse a maioría da xente, vai ter que contar 4033 habitantes 5800 censo e preto de 1.500 máis sen censo. Moitos deles eran traballadores doutros lugares para traballar na construción do encoro de Mequinensa. As minas comezaron a pechar debido ao importante aumento do nivel do auga do encoro de Ribarroja. Así comezou un éxodo para os habitantes de Mequinensa en que algúns foron para o exterior para traballar na minería, outros a diferentes puntos da xeografía española e unha maioría permaneceu en que está neste momento Mequinensa.A finais de 1974 máis da poboación xa estaba instalada nas súas novas casas. Mequinensa converteuse probablemente na primeira cidade de España na que todos os seus habitantes eran os propietarios das súas casas.
Tortura
Desde o punto de vista xurídico
O Día Internacional de Apoio ás vítimas da Tortura celébrase o 26 de xuño.
A tipificación do delito varía segundo a regulación de cada país, pero en conxunto e de xeito xenérico considérase tortura a efectos penais a as accións cometidas por funcionarios ou autoridades, co consentimento explícito ou implícito por parte das mesmas para que terceiros as executen, co obxectivo de obter unha confesión ou información dunha persoa, así como o castigo físico ou psíquico que supoña sufrimento e suprima ou diminúa as facultades do torturado ou de calquera xeito afecten á súa integridade moral.
Mequinensa
A Cidade Vella
No presente, o casco histórico de Mequinensa converteuse nun gran parque da memoria tras permanecer parte da cidade inundada polas augas do Ebro e seren recuperadas rúas, becos e camiños, coas súas ruínas orixinais, xunto ás casas que permaneceron por enriba do nivel da auga.
Tortura
A loita contra a tortura
No mundo, varias Organizacións Non Gobernamentais (ONG) mobilízanse para exercer unha presión sobre os Estados que practican a tortura, por exemplo Amnistía Internacional (AI) ou a Organización Mundial Contra a Tortura (OMCT).
Mequinensa
Museos de Mequinensa
esquerda|miniatura|Museo da Historia de Mequinensa. miniatura|Museo da Minería. Dentro dos Museos de Mequinensa, pódese explorar unha galería subterránea de carbón de máis de mil metros de lonxitude, no Museo da Minería. Tamén percorrer a historia da poboación ata a desaparición de Mequinensa baixo as augas do río Ebro, no Museo da Historia, e, por fin, descubrir como a xente viviu durante a prehistoria, no Museo do Pasado Prehistórico. Inaugurados en 2010, están localizados no Grupo Escolar María Quintana.
Tortura
Tortura nas artes
A película El crimen de Cuenca de Pilar Miró rodada en 1979, relata feitos reais das torturas que recibiron uns campesiños españois a mans da Garda Civil a principios do século XX.
Mequinensa
Aiguabarreig Segre-Cinca-Ebro
esquerda|miniatura|Aiguabarreig. Na confluencia dos ríos Segre e Ebro reside a Aiguabarreig un espazo con gran riqueza natural e unha variedade de ecosistemas que varían de estepas do Mediterráneo bosques impenetrábeis de costa, transformando este espazo nun refuxio para a biodiversidade. Territorialmente, o Aiguabarreig está situado no centro da depresión Ebro medio. Cara ao oeste Monegros, con Tossals leste de Montmeneu e Almatret e ao sur coa cola do depósito Ribarroja. Este espazo ten o seu nome da palabra de orixe catalá que designa o lugar onde conflúen dúas ou máis vías de auga e forman un só. Segre e Cinca formar unha primeira Aiguabarreig entre as cidades de A Granxa d'Escarp, Massalcoreig e Torrente de Cinca, a poucos quilómetros converxer coas augas do Ebro, xa no municipio de Mequinensa, formando unha das maiores confluencias de ríos de toda a Península Ibérica.
Tortura
Tortura nas artes
A obra de teatro A Morte e a Doncela de Ariel Dorfman explora as consecuencias de tortura.
Mequinensa
Aiguabarreig Segre-Cinca-Ebro
Aiguabarreig atopar en centos de metros de ancho de illas connumerosas río de auga e matas ciliares, grandes masas de xuncos, praias de cantos, piscinas naturais e galachos. É un punto de confluencia da planta estepa desde a zona de árido Monegros e flora mediterránea sobe o val do Ebro. Grazas a estas características coexistir especies de ambientes opostos. As aves son o grupo máis numeroso e van dende as colonias ardentes ata todo tipo de aves rapaces e aves típicas dos ambientes do deserto. Eles poden ser atopados réptiles, anfibios e mamíferos, especialmente destacando bastóns, cervos, veados, lontras e cada vez máis abundante presenza de cabras salvaxes.
Presa de Mequinensa
miniatura|Presa de Mequinensa. Construído en 1966 no río Ebro, ten unha superficie de 7540 ha de auga, sendo o maior depósito de Aragón. O seu volume alcanza os 1530 hm³, dedicado á produción de enerxía eléctrica. Ten un ancho medio de 600 m e a súa profundidade alcanza máis de 60 m. A represa, de 79 m de altura, descansa sobre as montañas de Monegre e A Huerta, no concello de Mequinensa. O depósito recibe o nome mar de Aragón, sendo a superficie enteira dentro desta comunidade autónoma, servindo nun tramo de fronteira entre as provincias de Huesca e Zaragoza. Anega parte dos distritos municipais de Mequinensa, Fraga, Caspe, Chiprana, Sástago e Escatrón.
A construción do encoro de Mequinensa concesión á empresa ENHER desenvolvemento hidroeléctrico integrante dun tramo do río Ebro en 1955, deu orixe a este gran depósito cuxa lonxitude é de aproximadamente 110 km e ten algúns "custos internos" duns 500 km A folla de auga ao nivel máximo é de 121 m. Foi represado por primeira vez en decembro de 1965 cando se inundaron 3.500 hectáreas de xardín. O enxeñeiro encargado do proxecto foi o catalán Victoriano Muñoz Oms.
Cun nivel de auga de 121,5 metros e unha área de 55,000 km² de drenaxe, é a maior presa hidroeléctrica de toda Aragón. Inicialmente, tiña unha capacidade instalada de 324 MW, pero desde 2010 aumentou a 384 MW, cunha produción anual de máis de 743 GWh.
A Mequinensa de Jesús Moncada
esquerda|miniatura|Jesús Moncada. Mequinensa tamén é un punto de referencia para os amantes da literatura. Jesús Moncada, o escritor máis universal da poboación, converteu o vello Mequinensa no escenario protagonista das múltiples historias persoais narradas nos seus libros. A novela "Camiño de Sirga", traducida a máis de 20 idiomas (incluíndo xaponés, sueco ou vietnamita), é unha amálgama de personaxes e historias que recordan a antiga Mequinensa e a súa tráxica morte.
Considerado un dos autores cataláns máis importantes da súa época, recibiu varios premios pola súa obra, entre outros, o Premio Cidade de Barcelona ou o Premio Nacional de Crítica en 1989 polo Camiño de Sopa ou a Creu de Sant Jordi, concedido pola Generalitat de Cataluña no ano 2001. En 2004 recibiu o Premio das Cartas aragonesas que recolleu uns meses antes da súa morte.
Pesca
Unha das especies máis peculiares que se pode atopar no depósito de Mequinensa é o bagre. Un peixe nativo de Europa Central, que se introduciu ilegalmente en Mequinensa durante a primavera de 1974. Os primeiros bagres que foron lanzados eran exemplares novos, dez anos despois, a mediados dos anos 80, comezaron a ser capturados bagres de máis dun metro e 25 kg de peso. Trinta anos despois da súa entrada clandestina o bagre continuar en áreas do depósito de Mequinensa e Riba-roja d'Ebre, o seu principal hábitat en España. Son estes lugares punto de peregrinación para pescadores de toda España e do estranxeiro (principalmente alemáns, franceses, británicos, americanos e xaponeses), conseguindo capturas de 240 centímetros e case cen quilogramos. Tamén poden ser encontradas especies como a carpa común, Zander, Blackbass ou bonefish. No depósito hai aproximadamente trinta competicións ao ano.
En 2017, Mequinensa albergou o Campionato Español de Seleccións Rexionais e a LXIV Concentración de Augas Nacional na categoría masculina, organizado polas Federacións Pesqueiras e de Repartición españolas e aragonesas e que conta coa colaboración da Sociedade Pesqueira "El Siluro" e o Concello de Mequinensa, participando 111 atletas de 13 comunidades autónomas.
Turismo activo
Mequinensa é a localidade que rexistra un maior número de empresas de turismo activo e aventura (con domicilio fiscal non municipio) dá a provincia de Zaragoza e quinto de nivel Aragón. Mequinensa conta cun total de 10 empresas de turismo activo e de aventura relacionadas coas actividades de pesca deportiva. Como as empresas de turismo activo e aventura identificáronse cun logotipo que representa unha rosa rosa sobre dous antecedentes amarelo e a sinatura outorgada polo goberno de Aragón. É unha cuestión de garantir os visitantes visitantes ofrecendo estándares de calidade, algo que non é un caso de Mequinensa e moi valorado, feito que fai de referencia a pesca en Europa e un destino favorito para os magnates pesqueiros internacionais. Mequinensa ten un curso de carreiras considerado un dos mellores de España pola súa excelente accesibilidade, a súa superficie de auga estable e as súas instalacións deportivas nas marxes do depósito. O recinto náutico Capri Club é o paraíso para os deportes acuáticos de Aragón. Nas augas tranquilas do seu encoro podes practicar moitos deportes. Tamén podes practicar esquí náutico cos permisos correspondentes.
Birdwatching
Mequinensa, situada na confluencia dos ríos Segre e do Ebro, ten unha herdanza rica en natureza, cunha gran variedade de ecosistemas, que van desde as estepas do Mediterráneo matas ciliares impenetrables, tornándose un paraíso cunha biodiversidade única. Segre e Cinca formar unha primeira (palabra de orixe catalá designar o lugar onde dous ou máis correntes de auga se xuntan e forman un) Aiguabarreig entre as poboacións Farm d'Escarp Massalcoreig e torrente Cinca a poucos quilómetros conflúen coas augas do Ebro, xa no municipio de Mequinensa, formando unha das maiores confluencias fluviais da Península Ibérica.
Escenicamente no Aiguabarreig podemos observar numerosas illas fluviais e bosques fluviais. É un punto de confluencia da planta estepa desde a zona de árido Monegros e flora mediterránea que sobe a través do val do Ebro. Con estas características especiais coexistir especies de moi diversos ámbitos en que as aves son o grupo máis destacado. Eles van dende as colonias ardentes ata todo tipo de aves rapaces, así como aves típicas dos ambientes do deserto, incluíndo unha extensa representación de especies escasas e ameazadas en Europa. A zona fluvial do Aiguabarreig é unha zona húmida de grande importancia como área de reprodución, hibernación e descanso da fauna migratoria. A situación no medio da depresión do Ebro e da proximidade do Delta engaden valor como un conector biolóxico extraordinario.
Teña en conta a Illa dels Martinets, unha illa do río que se fixo ao longo dos anos unha importante colonia de reprodución de moitas especies de garzas e gando garzas (Bubulcus ibis), Egret pequeno (pouco Garça), o ourizo común (Ixobrichus minutus), a garza denoiteira (Nycticorax nycticorax), o grande Egret (Ardea alba), real gris (Ardea cinerea) e Heron vermello (purpurea Ardea). Nos bosques ciliares e canavais poden ser observadas ao longo das especies ornitolóxicas ano como Rallids, pica-pausa, sabías, bluebirds, tentilhões ou emberícidos.
Outras actividades
Unha das grandes atraccións de Mequinensa son as rutas trazadas para practicar o sendeirismo e a bicicleta de montaña. Varias rutas percorren a poboación, entre as que cabe destacar o Camiño Natural do Ebro GR-99 e o Camiño de Sirga do Ebro. Tamén se practican a caza maior (xabaril e cervo) e a menor (coello e perdiz). Para poder cazar é necesario pertencer á Reserva de Caza de Mequinensa.