cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
María Vitoria dal Pozzo
Matrimonio e reinado
Pouco coñecida en España pola falta de consolidación política e pola brevidade do reinado de don Amadeu, a raíña María Vitoria foi, no seu tempo, obxecto de respecto polo seu comportamento exemplar e discreción. Os seus dous fillos maiores naceron en Italia, mentres que o menor naceu en Madrid. Na capital española centrou todos os seus esforzos nas diversas obras de caridade típicas dos consortes da época, e xamais se interesou en política. Chegou a inaugurar, grazas á súa achega económica, a primeira gardaría infantil que se abriu en España, dedicada aos fillos das lavandeiras que traballaban nas ribeiras do río Manzanares. Inaugurouse co nome de «Casa do Príncipe», baixo o padroado do príncipe de Asturias, quen dedicou a súa asignación como herdeiro a devandita obra. Era alcumada «a Virtuosa».
Nunha ocasión, María Vitoria escribiu a unha amiga española:
Orde Civil de María Vitoria
Durante o seu reinado como consorte creouse a Orde Civil de María Vitoria, instituída por Real Decreto de 7 de xullo de 1871, que premiaba os eminentes servizos prestados á instrución pública, ben creando, dotando ou mellorando establecementos de ensino, publicando obras científicas, literarias ou artísticas de recoñecido mérito, ou fomentando de calquera outro modo as ciencias, as artes, a literatura ou a industria. Nestas datas, o ministro de Fomento era Manuel Ruiz Zorrilla, que foi grande impulsor da creación desta orde.
Entre outros prohombres da época aos que se lle outorgaron esta condecoración destacan na súa clase de Gran Cruz: Juan Manuel de Manzanedo, Hilarión Eslava, Rafael Martínez Molina, Cesáreo Fernández, Juan Eugenio Hartzenbusch, Juan Valera, Anxo Fernández dos Ríos, José Zorrilla, Emilio Arrieta, Francisco Asenjo Barbieri, Segismundo Moret, Antonio Bergnes das Casas, Antonio Romeu, Ramón de Campoamor, Adelardo López de Ayala, Federico de Madrazo, Santiago Diego de Madrazo, Patricio da Escosura, Luís da Escosura, Nicolás María Rivero, Miguel Colmeiro, Eulogio Florentino Sanz, Juan de Ariza ou Francisco Jareño.
Falecemento
Tras a caída da monarquía savoiana en España, a raíña partiu ao exilio por Portugal, poucos días despois de dar a luz ao seu último fillo. Faleceu en Vila Dufour, San Remo, aos vinte e nove anos, consumida pola tuberculose. Foi enterrada na Basílica de Superga de Turín.
Títulos e estilos
Por matrimonio, María Vitoria ostentou os títulos de Duquesa consorte de Aosta e de Raíña consorte de España, pero ademais, tras a morte do seu pai en 1864, herdou a extensa lista de títulos deste. Desa maneira, foi ademais:
Guerra fría
A guerra fría foi un conflito semibélico, que enfrontou durante a segunda metade do século XX dous bloques antagónicos ideoloxicamente nunha guerra sen conflito directo pero con conflitos indirectos no que os dous bandos prestaban axuda ós diferentes continxentes, e con guerras de influencia e económicas. Durou do 1948 co Golpe de Praga ata 1991 coa disolución da Unión Soviética.
María Vitoria dal Pozzo
Títulos e estilos
Por mor da morte de María Vitoria, os seus propios títulos reverteron á Coroa de Italia, pola súa pertenza á Casa de Savoia, e fóronse herdando xunto ao Ducado de Aosta. A día de hoxe, Amadeu III de Savoia-Aosta, V duque de Aosta e Xefe da Casa de Savoia-Aosta, utiliza os títulos máis característicos transmitidos por María Vitoria: o principado da Cisterna e de Belriguardo, o marquesado de Voghera e condado de Ponderano.
Guerra fría
Termo
O termo "guerra fría", no sentido específico de sinalar tensións xeopolíticas entre a Unión Soviética e os Estados Unidos, foille atribuído ao financeiro e asesor presidencial estadounidense Bernard Baruch. Este, o 16 de abril de 1947, pronunciou un discurso no que dixo: "Non nos enganemos: estamos inmersos nunha guerra fría". Posteriormente, o termo foi popularizado polo xornalista Walter Lippmann quen, en 1947, o empregou nun libro titulado "The Cold War, a Study in U.S. Foreign Policy " para designar a disputa que enfrontou ós Estados Unidos e a Unión Soviética tras finalizar a segunda guerra mundial.
O concepto fai referencia á ausencia de enfrontamento militar directo entre ámbalas superpotencias, malia que o antagonismo entre elas deu lugar a intensas rivalidades militares, económicas e diplomáticas. Esta tensión manifestouse nunha carreira de armamentos con risco de desemboscar nun enfrontamento atómico entre ámbolos dous países.
María Vitoria dal Pozzo
Devanceiros
Devanceiros de María Vitoria dal Pozzo della Cisterna, VI Princesa de La Cisterna e Belriguardo
Guerra fría
Termo
A rivalidade exteriorizouse tamén na espionaxe, na propaganda hostil, na intimidación e no apoio a terceiros países en guerras locais ou rexionais, xeralmente no Terceiro Mundo.
María Vitoria dal Pozzo
Notas
<div class="listaref" style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; list-style-type: decimal;">
Guerra fría
Bandos
miniatura|300px|A OTAN (NATO, en inglés) e o Pacto de Varsovia (Warsaw) entre 1949 e 1990.
Orixes
miniatura|dereita|Harry S. Truman. Trala derrota do fascismo, Europa atopábase semidestruída e cunha forte presenza militar, no oeste, exércitos de democracias occidentais, e no leste o Exército Vermello da comunista Unión Soviética. Nestes últimos países, a URSS comezou a apoia-los partidos comunistas, que pronto acadaron o poder. Comezaban a nace-las democracias populares. Pola súa parte, o presidente Harry S. Truman pronunciaba un discurso no Congreso o 12 de marzo de 1947, a chamada doutrina Truman, defendendo que os Estados Unidos axudarían a calquera país que fixera fronte á "ameaza comunista". Baixo esta doutrina amparáronse numerosos réximes ditatoriais ó longo das seguintes décadas.
As democracias populares tiñan características comúns: partido único, colectivización de campos e fábricas, predominio da industria pesada de base, prohibición da liberdade de expresión,...
En xullo de 1947 a administración Truman crea a CIA, e impulsa o Plan Marshall de axuda ás democracias europeas.
En febreiro de 1948, na reconstituída democracia de Checoslovaquia, o líder comunista Gottwald, con beneplácito de Stalin convoca unha folga xeral e, apoiado por traballadores armados derroca ó goberno (Golpe de Praga), pronto constituiríase a República Democrática Popular de Checoslovaquia.
Iugoslavia, tamén comunista baixo a ditadura de Tito, rompeu relacións coa URSS en agosto de 1948, porén, non fixo un achegamento ó bloque occidental, pasaría a ser un dos países non aliñados.
Nos Acordos de Londres, en xuño de 1948, Francia, EUA e Reino Unido decidiron poñer en circulación o Deutschemark nas súas zonas. Stalin protestou e como represalia, prohibiu toda comunicación terrestre coa parte occidental de Berlín, é o chamado bloqueo de Berlín. Porén, a superior loxística americana conseguiu non illar a Berlín Occidental con voos de subministración cada poucos minutos. En 11 meses, a ponte aérea berlinesa foi testemuña de 275.000 voos. Stalin levantou o bloqueo o 12 de maio de 1949.
O 8 de maio de 1949, as tres zonas occidentais de Alemaña constitúense nunha democracia liberal, a RFA. O bloque soviético pasa a ser unha democracia popular, a RDA. Un pano de aceiro dividira Europa, e máis tarde ó mundo.
Dous bloques
En 1948 créase en Río de Xaneiro a Organización dos Estados Americanos (OEA). En 1951, no marco da guerra de Corea, fírmase o pacto ANZUS, unha alianza militar entre Australia, Nova Zelandia e os EUA. En 1954, fúndase a SEATO, Organización do Tratado do Sueste Asiático. Así, nos anos 50 o bloque occidental esténdese ó mundo. Pero o bloque comunista non se quedaría de mans cruzadas.
En 1947, a URSS organiza o Movemento pola Paz, protesta de intelectuais marxistas contra as armas nucleares americanas. De 1948 a 1952, é un período de purgas nas democracias populares, moitos militantes de esquerdas son acusados de desviacionistas ou trotskistas e duramente represariados. En 1949 nace o Consello de Axuda Mutua Económica (COMECON), o seu obxectivo era a planificación dos intercambios comerciais nos países do bloque comunista.
En 1955 nace o Pacto de Varsovia, tratado de cooperación e axuda militar entre os países da esfera soviética.
A coexistencia pacífica
Stalin morre o 5 de marzo de 1953. Sucédeo Nikita Khrushchev, que lanza a prerrogativa da coexistencia pacífica, recoñecendo que o conflito co capitalismo xa non era inevitable, e renunciando á saída militar para o dominio comunista mundial. Pero a URSS non deixará por iso de competir cos capitalistas, así, comeza unha carreira científica, técnica, artística entre os dous bloques e máis concretamente entre as dúas superpotencias, os EUA e a URSS.
Mentres tanto, nos EUA, esténdese a fobia anticomunista, institucións gobernamentais como o Comité de Actividades Antiamericanas ou a propia CIA, investigan a altos cargos do goberno, directores de cine, escritores,... O 'perigo comunista' aparece como a temática principal das novelas e películas. Dende Estados Unidos, vese que o enfrontamento co bloque soviético é inevitable. En 1953 gaña as eleccións Dwight D. Eisenhower, a nova administración republicana adopta a doutrina das represalias masivas, dándolle un pulo definitivo á proliferación das armas estratéxicas.
A década dos 50 ve o fin da guerra de Corea e da guerra de Indochina, as tropas soviéticas abandonan Austria (1955) e a URSS recupera as relacións diplomáticas coa Iugoslavia de Tito.
No XX Congreso do PCUS, Kruschev denuncia os excesos da época stalinista e rexeita o culto á personalidade.
En Berlín, o 13 de agosto de 1961, obreiros do leste mandados por militares comezan a levantar un muro ó redor da cidade para frea-lo éxodo da poboación oriental, ou, segundo as autoridades da RDA, evita-la invasión das forzas capitalistas e protexe-la poboación. O muro de Berlín sería a materialización do pano de aceiro.
En 1959 Kruschev entrevístase con Eiesnhower, entrevista que repetiría con Kennedy en 1961. Pero é no 1960 cando os soviéticos derriban un avión espía U2 sobre o seu territorio, Kruschev protesta ante as Nacións Unidas das actividades de espionaxe que poderían desencadear fortes represalias. Pero non foi ata 1962 coa crise dos mísiles de Cuba que o mundo estivo máis preto dunha III guerra mundial.
O presidente exipcio Gamal Abdel Nasser, únese ó Movemento de Países Non Aliñados (1954), Estados Unidos como represalia retira as subvencións á construción da presa de Assuan. Como resposta o exipcio nacionaliza o canal de Suez. Esta nacionalización provoca o desembarco de tropas franco-británicas e a invasión do Sinaí por parte de Israel, a Unión Soviética ameaza con usa-lo seu arsenal nuclear contra Londres e París se as tropas invasoras non se arredan, finalmente, Estados Unidos convence ós seus aliados de retirarse. A Unión Soviética pasa a se-la construtora da presa de Asuán. Este conflito decanta a posición do mundo árabe cara o bloque comunista e reflicte a dependencia das pequenas potencias europeas dos ditados americanos.
O período de cooperación
A finais dos 60, o chanceler alemán Willy Brandt lanza a Ostpolitik, un intento de achegamento de posicións co leste. Esta política materialízase coa firma de tratados bilaterais con Polonia, URSS e Checoslovaquia. En 1972 a RFA e a RDA establecen relacións diplomáticas. tamén a comezos dos 70, a Unión Soviética debe pedir axuda ós Estados Unidos e o Canadá en forma de trigo debido á pobre maquinaria agrícola soviética que non é capaz de producir comida dabondo. Dáse o caso do pragmatismo soviético na utilización de motores de carros de combate para usar de tractores.
Hungría comeza unha serie de reformas económicas ó marxe da ortodoxia comunista. Os países de Europa Oriental ven como os seus veciños europeos prosperan coa CEE e tratan de impulsar distintas reformas para acadar un maior benestar da poboación.
O dirixente checoslovaco Alexander Dubcek, propón o denominado socialismo de rostro humano, que supón unha apertura ó exterior e reformas económicas liberais este pequeno período de liberdade é coñecido como Primavera de Praga. No verán de 1968, tropas do Pacto de Varsovia entran na capital checa. A doutrina Breznev de supremacía soviética quedaba patente.
Coa derrota na guerra de Vietnam, os americanos deciden non involucrarse directamente en ningún conflito armado. En 1972, Nixon entrevístase con Mao, e o xigante comunista obtén un asento no Consello de Seguridade da ONU. Nos anos 70 os EUA para evitar calquera tipo de revolución, non dubida en apoiar ditadores en América do Sur. O caso máis destacable é o golpe de estado do 11 de setembro de 1973 en Chile.
Carreira armamentística
A inicial vantaxe americana no terreo das armas atómicas, é suposta por todo o mundo ata que en 1957 co lanzamento do Sputnik (do ruso, "satélite"), os soviéticos declaran a súa capacidade estratéxica. Durante os anos 50, Eisenhower deu un importante apoio á fabricación de armas atómicas. En 1958 o Explorer 1 da mariña americana pon o primeiro satélite artificial americano en órbita. No ano 1963 os americanos xa tiñan cinco mísiles nucleares por cada un dos soviéticos.
Trala crise dos mísiles de Cuba, en 1968, EUA, URSS e o Reino Unido firman o primeiro Tratado de Non Proliferación Nuclear. Acordo ó que lle seguiría o SALT I firmado en Moscova en 1969. Este tratado determinaba a prohibición do aumento dos mísiles estratéxicos ICBM e dos sistemas ou escudos antimisís. Tratábase de acada-la paz mediante o medo á mutua destrución asegurada (Mutual Assured Destruction, MAD, que en inglés significa "tolo").
Novos desencontros
1973, crise do petróleo e a terceira guerra árabe-israelí (ver guerra do Ion Quippur), 1974 dimisión de Nixon e escándalo do Watergate. 1975 retirada do exército americano de Vietnam, vitoria comunista. Todos estes acontecementos supoñen un desequilibrio a favor do lado comunista. Que levan a unha nova escalada de tensións. A revolución sandinista en 1979 en Nicaragua derroca ó ditador proamericano Somoza en favor dun movemento próximo ás teses de Moscova. Etiopía declárase en 1977 república socialista. En 1974 os réximes xurdidos das antigas colonias portuguesas pasan a ser claramente prosoviéticos. Estados Unidos perde influencia no terceiro mundo.
A noiteboa de 1979, seccións motorizadas soviéticas entran en Afganistán para reafirma-lo poder do goberno comunista. Estados Unidos, por medio da CIA comeza a armar ás milicias dos muhaiddín.
Pero nos Estados Unidos Jimmy Carter gaña as eleccións de 1976 e logra un rotundo éxito e renome cos Acordos de Camp David entre Anwar el-Sadat e Menachem Begin, e o recoñecemento do dereito a existir de Israel por parte de Exipto. En 1979 asina con Leónidas Breznev os acordos SALT II. Pero as cousas tórcense para os americanos co triunfo da Revolución Islámica de Irán (1979). Ó grito de "morte ós americanos", os islamistas tomaron a embaixada americana en Teherán. Pero era un movemento revolucionario ese, non subvencionado polo Kremlin. As dúas superpotencias vían nacer un acontecemento novo: o fundamentalismo islámico.
Carter, vendo os acontecementos na rexión do Golfo Pérsico, lanza a chamada doutrina Carter: os Estados Unidos reservaríanse o uso da forza militar para asegurarse dos recursos petrolíferos do Golfo Pérsico. En 1980 prodúcese o boicot dos EUA nos xogos de 1980 en Moscova, a URSS faría o mesmo cos xogos dos Ánxeles en 1984.
En 1982 un discurso de Ronald Reagan cualifica á URSS de Imperio do Mal, o que non contribúe a mellorar as deterioradas relacións diplomáticas. Para afoga-la economía soviética, Reagan lanza unha agresiva política de rearmamento. En 1983, os Estados Unidos despregan mísiles con capacidade estratéxica en Europa Occidental. A Unión Soviética fai o propio nos países do bloque oriental. A tensión elévase. Tamén, os EUA lanzan o programa SDI, a Iniciativa de Defensa Estratéxica (Strategic Defense Initiative), que significa a posibilidade de crear un escudo antimisís que contraviría os tratados de desarme. O apoio americano á contra nicaraguano antisandinista significa o escándalo do Irán-Contra. Para financiar á Contra, os Estados Unidos venderon armas a Irán, declarado inimigo dos Estados Unidos.
Novo pensamento político (1985-1989)
250px|dereita|miniatura|Reagan e Gorbachov firmando o Tratado de Washigton Ante a situación de crise da URSS, o novo premier comeza a facer cambios na cúpula do poder. Substitúe a Andrei Gromiko por Eduard Shevarnadze no ministerio de asuntos exteriores. Comeza a facer "xiras" por Europa Occidental, ata que en novembro de 1985 entrevístase con Ronald Reagan en Xenebra. No XXVII Congreso do PCUS, a nova cúpula avoga polo "novo pensamento político" (en ruso Novy Myshlenie), isto significaba esquece-las diferenzas e colaborar polo ben e progreso do mundo.
Nos seguintes anos, feitos como o accidente de Chernóbil (1986), as baixas en Afganistán ou o aterraxe dunha avioneta Cessna na Praza Roxa (1987), todo unido ó glasnost (transparencia), poñen de manifesto que a URSS xa non pode competir de igual a igual cos EUA.
En 1987 as dúas superpotencias firman o Tratado de Washington de redución de ICBMs. En decembro de 1988, Gorbachov anuncia a redución das forzas armadas soviéticas en 500.000 soldados, así como a progresiva retirada do Exército Roxo dos países do bloque oriental. O 15 de febreiro de 1989, a URSS abandona Afganistán.
Caída do Bloque Comunista (1989-1991)
A retirada das tropas soviéticas da Europa Oriental, propiciou a caída dos réximes comunistas. En 1989, tralas continuas folgas do sindicato católico Solidariedade en Polonia, obrigan ó goberno comunista á legalización dos sindicatos non oficiais e ó comezo dunha transición democrática. Nas primeiras eleccións o Partido Comunista é derrotado, e o dirixente de Solidariedade (Mazowiecki) pasa a forma-lo primeiro goberno democrático do bloque oriental.
En Hungría, o cambio o propiciaron os propios comunistas reformistas. Na primavera de 1989, legalizouse o multipartidismo, e nas eleccións de outubro o Partido Socialista Obreiro Húngaro disolvíase e comezaba o proceso constituínte dunha nova Constitución democrática. En setembro de 1989, Hungría abre a súa fronteira con Austria, provocando a primeira fenda no pano de aceiro. Por esta fenda escaparon milleiros de cidadáns da RDA cara a RFA. Isto viu acompañado de numerosas manifestacións na RDA. Ó mesmo tempo, dende Rusia, Gorbachov condena explicitamente a Doutrina Breznev, feito que é aproveitado polos comunistas reformistas na RDA para asumir o poder e abrir o Muro de Berlín o 9 de novembro de 1989.
O 3 de outubro de 1990, tralos Acordos 4+2 (entre as catro potencias vencedoras da segunda guerra mundial e as dúas Alemañas), a RFA absorbe á RDA, co compromiso de reducir os seus efectivos militares e de que a OTAN non se despregue no antigo territorio da RDA. A caída do Muro precipitou os acontecementos nos restantes países do bloque oriental. En Checoslovaquia, a denominada Revolución de Veludo subiu ó goberno ó heroe da Primavera de Praga, Alexander Dubcek, e á xefatura do goberno a Václav Havel, un dos disidentes máis famosos na Europa comunista.
Ó día seguinte á caída do Muro, prodúcese un golpe de estado en Bulgaria, ascendendo ó poder Petar Mladenov, comunista reformista. O 21 de decembro de 1989, unha manifestación en Bucarest, acaba en violentos enfrontamentos entre o pobo e o exército contra a Securitate (policía política) do Conducator Nicolae Ceaucescu, que nos últimos anos destacara por dirixir o país con man de ferro e métodos condenados por Moscova, xa que el e a súa muller vivían na riqueza, mentres Romanía se empobrecía cada día máis. O conducator e maila súa muller Elena, foron detidos mentres fuxían e executados sumariamente o día de Nadal de 1989.
En febreiro de 1990, convócanse as primeiras eleccións multipartidistas da historia de URSS. Nas repúblicas bálticas vencen os partidos independentistas. Lituania foi a primeira república soviética en se independizar. En maio de 1990, Boris Eltsin foi elixido presidente da Duma ou Parlamento Ruso. O 19 de agosto de 1991, Gorbachov foi secuestrado na súa dacha do Mar Negro polo sector comunista máis ortodoxo. O intento de golpe de Estado freárono as protestas populares e o temor a represalias de altos cargos do Exército. Boris Eltsin apareceu como a cabeza visible da oposición á "vella garda". Como consecuencia deste intento de golpe de Estado, o resto de república soviéticas comezan procesos de secesión. Finalmente, o propio PCUS é ilegalizado. O 1 de decembro de 1991, Ucraína independizouse. O 8 de decembro, Ucraína, Belarús e Rusia abandonaron a URSS e fundaron a Confederación de Estados Independentes na chamada Declaración de Belovezhskaya Pusha. O 21 de decembro, oito das doce repúblicas restantes da URSS intégranse na nova Confederación. As repúblicas bálticas (Estonia, Letonia e Lituania) e Moldavia non estarán confederadas.
O día de Nadal de 1991, Gorbachov dimitiu e a bandeira vermella "dos traballadores e campesiños" era arriada en Moscova. A bandeira tricolor rusa era izada. A Federación Rusa herdaría o posto no Consello de Seguridade da ONU e a condición de segunda potencia nuclear. A guerra fría era historia e xurdía unha nova orde mundial.
Carreira espacial
En 1945, un grupo de científicos alemáns que traballaban no programa balístico do III Reich, encabezados por Wernher von Braun, réndense ás tropas americanas e son trasladados a Huntsville, Alabama, para continuar as súas investigacións. Despois da Vitoria en Europa, científicos rusos chegan a Alemaña para avaliar a situación do programa alemán de foguetes. En setembro, Helmut Gröttrup e outros científicos alemáns, son trasladados á URSS para retomar o programa alemán de mísiles.
O 14 de outubro de 1947, Charles Yeager, piloto do X-1, rompe a barreira do son. O 17 de setembro de 1948, os soviéticos lanzan o R-1, versión do V-2 alemán. 24 de febreiro de 1949, o Bamper-5 americano alcanza os 393 quilómetros de altitude. 26 de abril de 1950 Serguei Korolev é nomeado director do programa espacial soviético. 18 de febreiro de 1953 a Academia de Ciencias da Unión Soviética funda a Comisión Estatal para a Exploración do Espazo. Os americanos co X-1A establecen un novo récord de velocidade (2.655 km/h) e altitude (27 km) en 1953.
En 1955, os EUA comezan a desenvolver o proxecto Viking cara a posta en órbita dun satélite artificial. No verán de 1956, o X-2 establece unha no va marca nos 38 quilómetros de altura e 3.540 km/h. Comeza o programa Vanguard da Mariña dos Estados Unidos. Verán de 1957, o R-7 soviético (ICBM) completa con éxito as probas de lanzamento. Porén, o americano Atlas dura tan só 22 segundos no aire antes de estourar.
miniatura|dereita|A cadela Laika
31 de xaneiro de 1958, o Explorer-1 americano alcanza a órbita. En febreiro a mariña volve a fracasar co Vanguard. O 15 de maio, o Sputnik-3, primeiro satélite científico é satelizado sen novidade. 1 de outubro, o congreso dos EUA crea a NASA. No aninovo de 1959, o Lunik-1 soviético é o primeiro obxecto en abandona-la órbita terrestre. No mesmo ano, o Lunik-2 estrélase contra a Lúa e o Lunik-3 transmite as primeiras fotografías da cara escura da Lúa á Terra. En abril de 1960, o Tiros-1 americano convértese no primeiro satélite meteorolóxico. O primeiro satélite de posicionamento é o Transit-1B americano. A mediados de maio, comezan as probas do Vostok soviético. Belka e Strelka, dúas cadelas a bordo da primeira nave Vostok (Sputnik-5), aterran e son recuperadas con vida tralo voo espacial. O 31 de xaneiro de 1961, o programa Mercury é estreado por un chimpancé chamado Ham. A URSS comeza a exploración de Venus co Venera-1.
O 20 de febreiro de 1962, John Glenn é o primeiro americano en completar un voo espacial 10 meses despois da satelización de Gagarin. En agosto produciuse o primeiro encontro espacial entre o Vostok-3 e o Vostok-4. Do 16 ó 19 de xuño de 1963, Valentina Tereshkova a bordo do Vostok-6 convértese na primeira muller no espazo. En 1964, a URSS ostenta o récord de tripulación dunha nave espacial, con tres persoas a bordo da nave Voskhod.
O 18 de marzo de 1965 o soviético Alexei Leonov é o primeiro home en dar un paseo espacial. O 3 de febreiro de 1966, o Lunik-9 pousase suavemente na superficie lunar. O foguete soviético Proton, o 10 de marzo de 1967, pon en órbita ó redor da Lúa o Cosmos-146. Nese mesmo ano, o Saturno-V americano pon en órbita o Apolo-IV (baleira). Na noiteboa de 1968, o Apolo VII, con tres astronautas a bordo, rodea a Lúa e volve sen novidade.
O 20 de xullo de 1969, o Apolo-XI pousa a dous americanos na Lúa. O 11 de outubro, a Soiuz-6, Soiuz-7 e a Soiuz-8 protagonizan a primeira manobra de tres naves xuntas. Todas tripuladas. O 24 de abril de 1970, China pon en órbita o seu primeiro satélite artificial. O 22 de xullo a Venera-7 transmite información dende a superficie venusiana. O 17 de abril de 1971, a soviética Saliut-1 é a primeira estación espacial. En 1972, Nixon aproba o orzamento para o desenvolvemento do transbordador espacial. En decembro, o Apolo-XVII, é o sexto e último enxeño tripulado que aterra na lúa. O 14 de maio de 1973, os EUA satelizan a estación espacial Skylab, de tres tripulantes. En decembro, a Pioneer 10 americana chega a Xúpiter.
En 1975 a Soiuz e o Apolo, xúntanse no espazo. A partir deste momento, darase por rematada a carreira espacial. A soviética Venera-9 transmite as primeiras imaxes da superficie venusiana. Un ano despois, a sonda Viking americana transmitiu imaxes de Marte. En 1976, a URSS comeza a desenvolve-lo seu programa de transbordador espacial (o Buran). En 1977, o transbordador Enterprise comeza os seus primeiros voos. En 1979 o Pioneer 11 cruza a órbita de Saturno. En 1981, o Columbia convértese na primeira nave reutilizable. En 1988 o transbordador espacial Buran completa dúas órbitas en voo automático. O programa será abandonado por falta de orzamento.
A partir de mediados dos 80, moitos programas espaciais soviéticos serán apoiados pola NASA ou a ESA debido á escaseza económica. Mención especial merece a estación espacial MIR (paz), que ostenta o récord de permanencia en activo no espazo.
Audre Lorde
Audre Geraldine Lorde, nada en Harlem, Nova York o 18 de febreiro de 1934 e finada en Saint Croix o 17 de novembro de 1992, foi unha escritora afroamericana, feminista, lesbiana e activista polos dereitos civís.
Traxectoria
Como poeta é especialmente coñecida polo seu dominio técnico e expresión emocional cos cales expresa ira e indignación polas inxustizas civís e sociais que observou ó longo da súa vida. Os seus poemas e prosa trataron en gran medida temas relacionados cos dereitos civís, o feminismo e a exploración da identidade feminina negra. A súa obra máis coñecida é Sister Outsider, un libro de ensaios que contén varios dos seus textos máis influentes das loitas contra o racismo, o machismo e a opresión heteronormativa como son "Non hai xerarquías na opresión" e "As ferramentas do amo non destruirán a casa do amo". Tras pasar pola experiencia do cancro de mama e reflexionar sobre as discriminacións sufridas polas mulleres, que se superpoñen ás de raza e de orientación sexual e que se suman á enfermidade, publicou en 1981 The Cancer Journals un texto dirixido tanto a quen viviu ou vive a experiencia, como para quen acompañan a outras no proceso.
O Corroliño, Santa Mariña de Pescoso, Rodeiro
O Corroliño é un lugar da parroquia de Santa Mariña de Pescoso, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 22 habitantes (12 homes e 10 mulleres), o que supón unha diminución de 3 habitantes con respecto ao ano 2000.
Takashima
Takashima (高島市, たかしまし, Takashima-shi) é un concello xaponés da prefectura de Shiga. Está situada ao noroeste da prefectura e ao leste da rexión de Kinki e centro-oeste da illa de Honshu. A súa superficie é de 693 km² e a poboación de 52.245 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 75,4 hab./km².
A cidade de Takashima foi fundada pola fusión de 6 concellos de vila do distrito de Takashima (de Adogawa, de Imazu, de Shin'asahi, de Takashima, de Makino e de Kutsuki) no ano 2005.
O concello de Takashima limita cos concellos de Nishiazai e Ōtsu (da prefectura de Shiga); Tsuruga, Obama, Wakasa, Mihama e Ōi (da prefectura de Fukui); Nantan e Quioto (da prefectura de Quioto).
Pegusa triophthalma
Pegusa triophthalma (Bleeker, 1863) é unha especie de peixe teleósteo da orde dos pleuronectiformes, suborde dos pleuronectoideos e familia dos soleidos, coñecida en galego como linguado de tres ollos.
É unha especie de pequeno linguado que habita nas costas da África centro-oriental, desde Mauritania até o golfo da Guinea.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1863 polo ictiólogo holandés Pieter Bleeker, co nome de Solea triophthalma.
Características e bioloxía
Pegusa triophthalma é un pequeno linguado de até 30 cm de lonxitude, que vive en augas tropicais, mariñas e salobres, demersal e oceanódromo, nas costas do Atlántico oriental, entre os 21° N e 1° N, desde Mauritania ao golfo da Guinea, non encontrándose ao sur do cabo López, Gabón (que marca os límtite sur do Golfo de Guniea). nin ao norte do Río de Oro.
Habita en fondos de area, de entre os 10 e os 30 m de profundidade, e pode entrar nas lagoas litorais, xa que soporta as augas salobres.
Aliméntase de moluscos e outros invertebrados bentónicos.
Pesca
Este pequeno linguado captúrase na súa área de distribución, na zona de pesca 34 (Atlántico centro-leste).
Estereopticón
O estereopticón (tamén chamado biógrafo-estereopticón) é un aparello proxector similar á lanterna máxica, aínda que proporciona maior claridade e tamaño na proxección. O dispositivo dispón de dúas lentes, que permiten fundir as imaxes.
O termo estereopticón foi habitualmente mal empregado para referirse ao estereoscopio. Con todo, un estereopticón non proxecta nin mostra imaxes estereoscópicas ou tridimensionales (3-D). As dúas lentes son usadas para fundir as imaxes cando son proxectadas. Así, todos os estereopticones poden ser clasificados como lanternas máxicas, pero non todas as lanternas máxicas son estereopticones.
Historia
Estes aparellos remóntanse a mediados do século XIX e eran unha forma popular de entretemento e educación antes da chegada das imaxes en movemento e do cine propiamente dito.
Os americanos William e Frederick Langenheim introduciron a tecnoloxía de diapositiva do estereopticón (as exposicións de diapositivas de fotografías proxectadas sobre o cristal) en 1850. Por só dez centavos, a xente podía ver fotografías realistas sobre natureza, historia e temas científicos.
Ao principio, se mostraban as imaxes de forma aleatoria; pero co tempo empezáronse a colocar as diapositivas nunha orde lóxica, creando unha narrativa. Esta narración visual precedeu directamente ao desenvolvemento das primeiras imaxes en movemento.
Fabricado industrialmente pola empresa francesa Pathé Frères (dos irmáns Émile e Charles Pathé), o estereopticón acapararía a cinematografía mundial até a primeira guerra mundial, cando a produción norteamericana comeza a rexer.
1216
Mortes
Historia ano a ano
Zhou Xuan
Zhou Xuan, tamén romanizada como Chow Hsuan, nada en Changzhou o 1 de agosto de 1918 e finada en Shanghai o 22 de setembro de 1957 foi unha cantante e actriz chinesa. Na década de 1940 convertérase nunha das "sete grandes estrelas da canción", sendo a máis coñecida das sete e apodada a "voz de ouro". Gravou máis de 200 cancións e mantivo unha carreira cinematográfica ata 1954, aparecendo en máis de 40 filmes.
Primeiros anos
Zhou naceu como Su Pu (蘇璞), mais foi separada dos seus pais naturais de nena e creceu con pais adoptivos. Pasou toda a súa vida buscando os seus pais biolóxicos pero a paternidade non foi establecida ata despois da súa morte. Segundo a posterior pescuda familiar, un parente adicto ao opio levouna con tres anos a outra cidade e vendeuna a unha familia apelidada Wang, que a chamou Wang Xiaohong. Despois foi adoptada por unha familia apelidada Zhou, que lle cambiou o nome polo de Zhou Xiaohong.
Aos trece anos, tomou como nome artístico Zhou Xuan, pois 'Xuan' (璇) significa "xade fermoso" en chinés.
Carreira
En 1932, Zhou comezou a actuar como membro da Bright Moon Song and Dance Troupe, de Li Jinhui. Cando tiña catorce anos, gañou o segundo premio nun concurso de canto en Shanghai e recibiu o sobrenome de "voz de ouro" (金嗓子) polas súas melodías naturalmente agudas.
Zhou comezou a súa carreira no cinema en 1935 e converteuse nunha estrela en 1937, cando o director Yuan Muzhi a contratou como unha das cantantes de Street Angel. Zhou pasou rapidamente a ser a máis famosa e vendible cantante popular da China na era do gramófono ata a súa morte, cantando moitas melodías coñecidas dos seus filmes.
Entre 1946 e 1950 ía habitualmente a Hong Kong para participar en filmes como "All-Consuming Love" (長相思), "Hua wai liu ying" (花外流鶯), Sorrows of the Forbidden City e "Rainbow Song" (彩虹曲). Tras "Shanghai Nights" (夜上海) en 1949, Zhou volveu a Shanghai. Pasou os seguintes anos entrando e saíndo de institucións mentais, debido a frecuentes ataques. Zhou levou unha complicada e infeliz vida marcada polo seu matrimonio fracasado, fillos ilexítimos e intentos de suicidio. O seu primeiro home foi o compositor Yan Hua (严华, 1912-1992), que escribiu e ás veces interpretou cancións con ela.
En total participou en 43 filmes, sendo o seu favorito Street Angel, que contiña dúas cancións, "Four Seasons Song" (四季歌) e "The Wandering Songstress", que gozaron de gran popularidade. Outras cancións célebres de Zhou Xuan foron "When Will You Return?", "Shanghai Nights" (canción do filme homónimo), "Yellow Leaves Dancing in Autumn Wind" (黃葉舞秋風), "Forever Smile" (永遠的微笑), "Hundred Flower Song" (百花歌), "Advice" (叮嚀), "Where Can the Soul Mate be Found" (知音何處尋) e "Picking Betel Nuts" (採檳榔).
Morte
Foi sobrevivida polos seus dous fillos, Zhou Min e Zhou Wei, de diferentes pais. Segundo a biografía de Zhou Min, o fillo máis novo, Zhou Wei, era fillo de Tang Di (唐棣), mentres que o pai de Zhou Min é descoñecido.
Paredes, Santa Mariña de Pescoso, Rodeiro
Paredes é un lugar da parroquia de Santa Mariña de Pescoso, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 11 habitantes (5 homes e 6 mulleres), o que supón unha diminución de 7 habitantes con respecto ao ano 2000.
CP Alertanavia
O Club Polideportivo Alertanavia é un equipo de fútbol galego da parroquia de Navia (Vigo). Xoga no Grupo Sur da Preferente Autonómica de Galicia.
Historia
Foi fundado en 1962 como Club Polideportivo Alerta. Nas primeiras tempadas participou en competicións do Comité de Fútbol Infantil (Agrupación de Clubs Infantís de Vigo), xa que naquel tempo a Federación de Fútbol non teña baixo a súa tutela a categoría infantil.
Raidió Teilifís Éireann
250px|miniatura|Entrada os estudos de RTÉ en Donnybrook Raidió Teilifís Éireann (nome oficial en irlandés, en galego Radio Televisión de Irlanda), máis coñecida polas súas siglas RTÉ. É a empresa de radiotelevisón pública da República de Irlanda. Produce programas e retransmisións de televisión, radio e Internet. O servizo de radio comezou o 1 de xaneiro de 1926 baixo o nome de Radio Éireann, mentres que as emisións de televisión comezaron o 31 de decembro de 1961.
RTÉ é unha corporación estatutaria controlada por unha autoridade designada polo goberno de Irlanda. A dirección xeral está en mans do Comité Executivo, encabezado polo director xeral. Participa no consorcio de Euronews.
Orixes
As emisións en Irlanda comezaron no 1926 a través de 2RN en Dublín. Desde ese ano ata xuño de 1960, o servizo 2RN, máis tarde chamado Radio Éireann operou como unha sección do Departamento de Correos e Telégrafos, e os traballadores eran recoñecidos coma funcionarios polo goberno do país.
No ano 1960 RTÉ, baixo o nome Radio Éireann, quedou establecida pola Broadcasting Authority Act (Lei da Autoridade de Retransmisións) de 1960. A empresa foi transferida á nova autoridade que tamén se encargaba do novo servizo de televisión (Télifis Éireann), que operou desde o 31 de decembro de 1961. O nome foi cambiado a Radio Telefís Éireann pola Broadcasting Authority Act de 1966, e ambos servizos (radio e televisión) pasaron a ser coñecidos como RTÉ ese ano.
Eduard Pons Prades
Eduard Pons Prades, nado en Barcelona o 19 de decembro de 1920 e finado o 28 de maio do 2007, tamén coñecido polo pseudónimo de Floreado Barsino, foi un escritor especializado na Historia Contemporánea española do século XX, guionista documental, activo partícipe do Partido Sindicalista de Ángel Pestaña, militante da Confederación Nacional do Traballo e conferenciante.
Mocidade
Fillo dun ebanista emigrante valenciano da vila de Alboraia, militante do Partido Federal e fundador do Sindicato Único de Elaborar Madera, Pons Prades naceu no barrio do Raval de Barcelona, pouco antes do asasinato, case embaixo da súa casa, do sindicalista Salvador Seguí, personalidade representativa do anarcosindicalismo barcelonés de principios do século XX, na que a súa propia familia militaba. O seu pai, unha vez coñecida por parte da burguesía catalá a súa condición de sindicalista, perdeu o negocio de ebanistaría e pasou a encargarse da biblioteca da Casa de Valencia en Barcelona onde simpatizou con Vicente Claver coñecido Republicano Federalista e impulsor do día do Libro na Festividade de Sant Jordi en España.
Súa nai, Gloria Prades Núñez, tamén emigrante valenciana do pobo de Almácera e militante do Partido Sindicalista, coa chegada da Segunda República Española entrou a traballar no Palau de la Generalitat pola amizade que mantiña a familia con Martí Barrera (conselleiro naquela época.
Xa dende moi novo, Pons foi alumno da Escuela Racionalista Labor, que continuaba a filosofía de Francesc Ferrer i Guàrdia e o seu director era Germinal Puig Elias. Alí asistíu ás ensinanzas de Alberto Carsi, enxeñeiro e xeólogo. Asistiu tamén ás conferencias que se realizaban no Asiátic. A súa vocación era a ensinanza e para iso estudou en L'Escola del Treball ("Escola do Traballo" da Escola Industrial de Barcelona), aínda que esta viuse frustrada polo comezo da guerra civil.
O seu pai suicidouse no 1936, o seu tío porén, "faísta" convencido, levou a ombros o cadaleito de Buenaventura Durruti por toda a chamada na época Vía Durruti, (a actual Via Laietana na Ciutat Vella) en novembro do mesmo ano 1936.
No 1937 afiliouse coma militante da CNT e colaborou activamente na colectivización do Consejo Económico de la Madera Socializada e outros locais como a Igrexa de Santa Madrona do barrio do Poble Sec.
Guerra civil
Con 16 anos alistouse no Exército Republicano falsificando a súa idade, logrando o grao de sarxento de metralladoras, que recolleu de mans do poeta Miguel Hernández, daquela comisario político da 46ª División. Foi ferido o 17 de marzo do 1938 na defensa de Barcelona durante o bombardeo fascista. Unha vez recuperado das graves feridas ingresou na Quinta del Biberón onde coñece a Joan Llarch. Combateu despois na Batalla de Guadarrama, na Batalla de Brunete e na Batalla do Ebro con só 17 anos.
Segunda guerra mundial
No 1939 exiliouse en Francia sendo ingresado coma ferido no hospital de Carcasona e logo tomou contacto co maquis francés e o exército galo durante a segunda guerra mundial, combatendo contra os exércitos alemáns nazis no sector entre Bélxica e Luxemburgo. Logo da derrota do exército francés, no 1942 tomou contacto con Manolo Huet, tentando salvar vidas de xudeus e de aliados no territorio francés. Xa integrado no exército dos Xenerais Leclerc e de Gaulle, interveu na liberación do departamento francés do Aude.
Posguerra
Unha vez rematada a guerra, instalouse en Francia, desde onde organizou dúas viaxes a España por encargo do Partido Sindicalista, en outubro do 1944 e decembro de 1945. Nunha viaxe posterior cando se dispuña a volver a Francia cun guía do grupo de Quico Sabaté, foi detido o 5 de xaneiro do 1946 en Puigcerdà, pero puido fuxir tres semanas despois grazas a un suborno ao coronel que instruía o seu caso e fuxiu cara a Valencia onde tiña familiares deica volver de novo a Carcasona.
Puido á fin volver a España no 1962, grazas á amnistía concedida por Franco co gallo da coroación do Papa Xoán XXIII. Participou na fundación da editorial Alfaguara e afiliouse ao Sindicat de Periodistes de Catalunya, cos que seguiu a súa inesgotable loita pola liberdade, dando a coñecer nas súas obras a vida e afáns de tantos combatentes españois contra o nazismo e contra o franquismo, que se esqueceran ao rematar a loita. Colaborou tamén en diferentes publicacións e xornais como Historia y Vida, El Correo Catalán, Historia 16, Nueva Historia, El Periódico, Diari de Barcelona e El Correo de Andalucía, ademais de en revistas literarias coma Insula, Letras e Índice de Artes e documentais, xa fora como guionista-documentalista ou coma actor, como en La Guerrilla de la Memória.
Faleceu no Hospital de la Santa Creu i Sant Pau, de Barcelona, desde o que el mesmo recollera e evacuara a tantos feridos republicanos nos anos 1938-1939, a noite do 27 ao 28 de maio do 2007, sen poder ver saír á luz o derradeiro libro que redactara, sobre aspectos políticos da vida de Pablo Picasso.
Nokoreach
"Nokoreach" (en khmer: បទនគររាជ; "Reino Real" ou "Reino Maxestoso") é o himno nacional de Camboxa; está baseado nunha melodía tradicional camboxana e foi escrito por Chuon Nath.
En khmer
សូមពួកទេវត្តា រក្សាមហាក្សត្រយើង អោយបានរុងរឿង ដោយជ័យមង្គលសិរីសួស្តី យើងខ្ញុំព្រះអង្គ សូមជ្រកក្រោមម្លប់ព្រះបារមី នៃព្រះនរបតី វង្សក្សត្រាដែលសាងប្រាសាទថ្ម គ្រប់គ្រងដែនខ្មែរ បុរាណថ្កើងថ្កាន។
Transliteración
Oy ben roung roeung doy chey monkol srey soursdey
Yeung Khnom preah ang som chrok Krom molup preah Baromey
Ney preah Noropdey vong Khsattra del sang preah sat thmr
Kroup Kraung dèn Khmer borann thkoeung thkann.
Prasath séla kombang kan dal prey
Kuor oy srmay noeuk dl yuos sak Moha Nokor
Cheat Khmer dauch Thmar kong vong ny lar rung peung chom hor.
Yeung sang Khim por pheap preng samnang robuos Kampuchea.
Moha rth koeut mien you ang veanh hey.
Kroup vath aram lu tè so sap thoeur
Sot doy am no rom lik koun poth sasna
Chol yeung chea neak thioeur thiak smos smak tam bep donnta
Kong tè thévoda nùng chuoy chrom chrèng phkot phkang pra yoch oy
Dol prateah Khmer chea Moha Nokor
Arthur Rubinstein
miniatura|1963 Arthur Rubinstein, nado en Łódź o 28 de xaneiro de 1887 e finado en Xenebra o 20 de decembro de 1982, foi un pianista polaco de orixe xudía, célebre polas súas interpretacións de Chopin e de moitos outros compositores.
Sinatura
thumb|230px|Sinatura do pintor [[Henri Rousseau.]] miniatura|230px|Sinatura de [[Alfonso Daniel Rodríguez Castelao|Castelao.]] A sinatura ou firma, é unha escritura gráfica ou grafo manuscrito que representa o nome e apelidos, ou título, que unha persoa escribe da súa propia man e ten fins identificatorios, xurídicos, representativos e diplomáticos. A súa finalidade é identificar, asegurar ou autentificar a identidade dun autor ou remitente, ou servir como unha proba de consentimento e/ou de verificación da integridade e aprobación da información contenida nun documento ou semellante, e ten carácter legal.
Axencia de desenvolvemento económico
Unha axencia de desenvolvemento económico (economic development agency ou tamén investment promotion agency, do que deriva o acrónimo IPA) é a miúdo unha axencia gobernamental (ou, ocasionalmente, unha organización sen ánimo de lucro que funciona dun xeito similar a unha cámara de comercio ou unha consultoría empresarial) que ten como misión atraer investimentos a un país, un estado, unha rexión ou unha cidade. Tamén recibe o nome de axencia de promoción económica, axencia de investimento e desenvolvemento ou axencia de promoción e investimento. Xeralmente, as IPAs teñen catro funcións principais: o desenvolvemento da imaxe dun país candidato a investimento estranxeiro directo, a xeración de investimentos, a xestión de proxectos e o fornecemento de servizos de atención. Algunhas IPAs teñen unha función de promoción adicional sobre todo en países en desenvolvemento nos que o clima de investimentos non son totalmente favorables.
Unha IPA leva a cabo o seu labor presentando os investidores aos fornecedores locais (de materias primas ou outros insumos), subministrando datos estatísticos e información empresarial como os indicadores macroeconómicos (PNB, PIB, IDH, inflación, etc...), a produtividade da man de obra, os salarios medios ou os sectores atractivos da economía local, e xestionando calquera outro incentivo de investimento que a cidade, o estado ou o país poida ofrecer aos investidores estranxeiros (sexan compañías ou particulares).
Felipe Ramos
Felipe Ramos Sánchez, nado en Madrid o 10 de xaneiro de 1988, é un futbolista español. Xoga de porteiro.
Traxectoria
Felipe Ramos formouse no Real Madrid Castilla, no que se converteu en porteiro titular. En 2010, fichou polo Deportivo da Coruña por 5 tempadas, para empezar xogando no Deportivo B. Na súa primeira tempada no filial branquiazul (2010–11).
Na tempada 2011–12 foi cedido ao RCD Mallorca B, de Segunda División B. Aquí xogou 16 partidos. Na tempada 2012–13 marchou cedido ao Valencia CF Mestalla.
Xogo
miniatura|dereita|Xogo da [[mariola (xogo)|mariola.]] Un xogo é unha actividade recreativa que envolve un ou máis xogadores. Caracterízase por ter un obxectivo que os xogadores tratan de acadar e por un conxunto de regras que din o que os xogadores poden ou non poden facer. A función principal dun xogo é a de entreter e divertir, pero pode tamén representar un papel educativo.
Aínda que moitos animais xogan, só os seres humanos teñen xogos propiamente ditos. Que algúns animais son o bastante intelixentes como para poder xogar ó estilo dos humanos é motivo de discusión, xa que un xogo ten elementos ritualistas (tales como regras e procedementos) que actúan sobre, máis ben que como resultado do instinto. A existencia das regras e dos criterios que deciden o resultado dos xogos implica que os xogos requiren intelixencia nun grao significativo de sofisticación.