cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prima donna
Debido ás súas posibles connotacións pexorativas, caprichosas, temperamentais e demandantes, o termo prima donna e Diva caeu en desuso para referirse ás cantantes de ópera e música popular na actualidade e só se usa en contadas ocasións.
Renfe Avlo
Renfe Avlo é o servizo ferroviario de alta velocidade de baixo custo da operadora española Renfe. A diferenza do servizo Renfe AVE os trens serán de clase única e non disporán de coche cafetería.
Rally do Cocido
miniatura|[[Luis Vilariño no XIV Rali do Cocido.]] O Rally do Cocido é unha proba de rally que se celebra anualmente nos arredores de Lalín, organizada pola Escudería Lalín Deza dende 1996, e que é puntuable para o Copa de España de Rallys de Asfalto.
Dende o seu nacemento formou parte do Campionato de Galicia de Rally durante máis de 20 anos, ata que en 2018 entrou a formar parte do Campionato de España de Rallys. Tras dúas edicións, a finais de 2019 a Real Federación Española de Automobilismo anunciou a súa decisión de excluír o Rally do Cocido do calendario nacional para facer sitio ao Rally Cataluña, que foi á súa vez excluído do calendario do Campionato do Mundo. Deste xeito a proba pasou a ser de novo parte do campionato galego.
Os piloto máis laureados do Rally do Cocido son o dumbriés Manuel Senra e o cambrés Iván Ares, con cinco vitorias cada un, seguidos de Bamarti con tres.
Regulamento Electrotécnico para Baixa Tensión
Regulamento Electrotécnico para Baixa Tensión, tamén chamado REBT 2002, é unha normativa do Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía de España. Ata a entrada en vigor desta nova normativa empregábase o Regulamento 2413 de 1973. O actual REBT 2002 é o Real decreto 842/2002, do 2 de agosto de 2002. publicado no Boletín Oficial del Estado número 224, do 18 de setembro de 2002. Entrou en vigor de xeito obrigatorio o 18 de setembro de 2003.
Características
O regulamento está baseado nas normativas internacionais da comunidade europea a de organismos internacionais EN e CEI.
Normativa
O Regulamento está dividido en dúas partes:
O Real decreto 1053/2014, do 12 de decembro, aproba unha nova Instrución técnica complementaria (ITC) BT 52 ''Instalacións con fins especiais. Infraestrutura para a recarga de vehículos eléctricos'', do Regulamento Electrotécnico para Baixa Tensión.
Simón bar Kokhba
Simón bar Kokhba (שמעון בר כוכבא), nado como Simón ben Kosevah, foi o líder da revolta xudía que leva o seu nome, contra o Imperio Romano no ano 132. Estableceu un estado xudeu independente na provincia de Xudea, no que gobernou durante tres anos levando o título de Nasi. O seu estado foi conquistado polas forzas do emperador Hadriano no ano 135 tras unha guerra de dous anos e medio.
Nome
Os documentos descubertos no século XX na grota das Cartas deron o seu nome orixinal, con algunhas variacións: Simeón bar Kosevah (שמעון בר כוסבה), Bar Koseva (בר כוסבא) ou Ben Koseva (בן כוסבא). É posible que o seu nome orixinal fose Bar Koseva. O nome pode indicar que o seu pai ou o seu lugar de orixe se chamaba Koseva, pero pode ser tamén un simple apelido familiar.
O sabio xudeu Rabbí Akiva consentiu a posibilidade de que Simón fose o Mesías xudeu, e deulle o apelido "Bar Kokhba" que significa "Fillo da Estrela" en arameo, do verso do Libro dos Números relativo á profecía da estrela:
O nome Bar Kokhba non aparece no Talmud pero si noutras fontes eclesiásticas. Os rabinos posteriores a Akiva non compartiron a súa visión sobre Bar Kokhba. Un discípulo de Akiva, Yose ben Halaphta, chámalle "bar Koziba" (בר כוזיבא), que significa "fillo da mentira". O xuízo de Bar Koseba implica que o seu cambio de nome se levou a cabo polos estudantes rabínicos no tempo da codificación do Talmud, onde o nome sempre aparece como "Simon bar Koziba" (בר כוזיבא) ou Bar Kozevah.
A revolta
miniatura|[[Shekel de prata de Bar Kokhba. Anverso: a fachada do Templo xudeu cunha estrela nacente rodeado polo texto "Shimon". Reverso: un lulav e etrog, o texto di: "pola liberdade de Xerusalén"]] A pesar da devastación causada polos romanos durante a primeira guerra xudeu-romana (66-73), que deixou a poboación e a rexión en ruínas, promulgáronse unha serie de leis polos emperadores romanos que supuxeron o xerme dunha segunda revolta. Baseados na delineación dos anos do Chronicon de Eusebio de Cesarea, foi no ano décimo sexto do reinado de Hadriano, o que equivale ao cuarto ano da 227º Olimpíada, cando comezou a revolta xudía, baixo o gobernador romano Tineius Rufus, mentres que Hadriano enviou un exército para esmagar a resistencia. Bar Kokhba, o líder da resistencia no momento, castigou a todo aquel xudeu que rexeitou unirse ao seu bando. Dous anos e medio despois, a guerra rematou. O emperador Hadriano prohibiu a entrada dos xudeus en Xerusalén, e construíu unha nova colonia romana, Aelia Capitolina, sobre os restos da antiga cidade.
No ocaso da guerra, o emperador consolidou as vellas unidades políticas de Xudea, Galilea e Samaria na nova provincia Syria Palaestina, o que se interpretou como un intento de eliminar calquera asociación con Xudea.
Segundo o arqueólogo israelí Yigael Yadin, Bar Kokhba tratou de resucitar a lingua hebrea e converteuna na lingua obrigatoria para os xudeus como parte da súa ideoloxía mesiánica. No libro A Roadmap to the Heavens: An Anthropological Study of Hegemony among Priests, Sages, and Laymen (Judaism and Jewish Life) de Sigalit Ben-Zion, Yadin remarca: "semella que este cambio veu como resultado da orde dada por Bar Kokhba, que quería revivir a lingua hebrea e convertela na lingua oficial do estado."
Juan Martínez Majo
Juan Martínez Majo, nado en Velilla de la Reina (concello de Cimanes del Tejar) en 1963, é un asesor fiscal e político leonés, membro do Partido Popular e presidente da Deputación de León dende 2015.
Traxectoria
Licenciado en dereito, foi secretario da xunta veciñal da súa localidade natal Velilla de la Reina desde 1982 e concelleiro do  Cimanes del Tejar dende 1986. Exerceu como alcalde de  Valencia de Don Juan en 1995  sendo reelixido en 1999, 2003, 2007, 2011 e 2015. Deputado provincial de 1999 a 2011, entre 2011 e 2015 foi Procurador das Cortes de Castela e León pola provincia de León. É presidente da Deputación provincial de León desde 2015.
Sofia Coppola
Sofia Carmina Coppola, nada o 14 de maio de 1971 en Nova York, é unha actriz, guionista, produtora e directora de cine estadounidense. É a filla pequena da artista e decoradora Eleanor Coppola e o director de cine Francis Ford Coppola (O padriño e Apocalypse Now), irmá de Roman Coppola e Gian-Carlo Coppola,
Guerra da Patuleia
miniatura|Sesión das Cortes de [[Lisboa de 1822.]] A Patuleia, ou Guerra da Patuleia, é o nome que se deu á guerra civil entre "cartistas" (a tendencia máis conservadora do liberalismo xurdido despois da revolución de 1820, centrada en torno á Carta Constitucional de 1826, outorgada por Pedro IV nunha tentativa de reducir os conflitos abertos pola revolución, dado o seu carácter menos radicalizante do que a Constitución Política da Monarquía Portuguesa de 1822, e os "setembristas" (a corrente máis á esquerda do movemento liberal, recibindo esta designación polo apoio prestado por esta facción á Revolución de setembro; este movemento defendía a supremacía da soberanía popular, loitando activamente pola substitución da Carta Constitucional de 1826, outorgada polo soberano, por unha constituición aprobada por un congreso democraticamente elixido polo pobo), no curso da Revolución de Maria da Fonte.
Para algúns autores, o nome "Patuleia" deriva de pata ao léu (pé descalzo), mentres que outros defenden que é a adaoptación do termo castelán patulea, que significa "partida de xente desordenada e violenta".
Foi desencadeada en Portugal polo nomeamento, no curso do golpe palaciano do 6 de outubro de 1846, coñecido como a emboscada, dun goberno claramente "cartista" presidido polo mariscal João Oliveira e Daun, duque de Saldanha.
A guerra civil tivo unha duración de cerca de oito meses, opondo os cartistas (co apoio da raíña María II) a unha coalición contranatura que unía setembristas e miguelistas (partidarios do rei Miguel I, irmán de Pedro IV e pai de María II). A guerra terminou cunha clara vitoria cartista, materializada a 30 de xuño de 1847 pola sinatura da Convenção de Gramido, despois da intervención de forxas militares estranxeiras ao abeiro da Cuádrupla Alianza.
Paideia
miniatura|[[Isócrates de Atenas|Isócrates, copia dun busto da Vila Albani en Roma, foi un dos principais pensadores de paideia.]] A paideia era, en palabras de Werner Jaeger, o "proceso de educación na súa forma verdadeira, a forma natural e xenuinamente humana" na Grecia antiga.
Historia
O termo tamén significa a propia cultura construída a partir da educación. Era o ideal que os gregos cultivaban do mundo, para si e para a súa mocidade. Dado que o autogoberno era moi valorado polos gregos, a Paideia combinaba ethos (hábitos) que o fixesen ser digno e bo, tanto como gobernado como gobernante. O obxectivo non era ensinar oficios, senón promover a liberdade e nobreza. Paideia tamén pode ser entendida como o legado deixado dunha xeración a outra na sociedade.
Un pedagogo (naquela época, un escravo) conducía ós mozos (nunca ás mozas), coa súa lanterna iluminadora, ata os centros ou asembleas, onde tiñan lugar as discusións arredor de pensamentos críticos, creativos, refuxios de cultura, valorización da experiencia dos anciáns etc.
Suponse que, no proceso socio-histórico, ese mesmo pedagogo liberouse, talvez de tanto dialogar nos acompañamentos do mozo ás asembleas, converténdose nun personaxe da paideia, e o seu consumador.
É entón cando o ideal educativo grego aparece como paideia, formación xeral que ten por tarefa construír o home como home e como cidadán. Platón define paideia como "(...) a esencia de toda a verdadeira educación, ou paideia é a que dá ó home o desexo e a ansia de converterse nun cidadán perfecto e o ensina a mandar e a obedecer, tendo a xustiza como fundamento" (cit. en Jaeger, 1995: 147).
Do significado orixinal da palabra paideia como creación de meniños, o concepto medra no século IV a.C., adquirindo a forma cristalizada e definitiva coa que foi consagrada como ideal educativo da Grecia clásica.
Como di Jaeger (1995), os gregos deron o nome de paideia a "tódalas formas e creacións espirituais e ó tesouro completo da súa tradición, tal como nós o designamos por Bildung ou pola palabra latina, cultura". De aí que, para traducir o termo paideia "non se pode evitar o emprego de expresións modernas como civilización, tradición, literatura, ou educación; ningunha delas coincidindo, porén, co que os gregos entendían por paideia. Cada un daqueles termos limítase a espremer un aspecto daquel concepto global. Para abranguer o campo total do concepto grego, habería que usalos todos á vez" (Jaeger, 1995: 1).
Na súa totalidade, o concepto de paideia non designa unicamente a técnica propia para, desde cedo, preparar ó rapaz para a vida adulta. A ampliación do concepto provocou que pasase tamén a designar o resultado do proceso educativo que se prolonga por toda a vida, moito máis alá dos anos escolares. A paideia vén así a significar "cultura entendida no sentido perfectivo que a palabra ten hoxe entre nós: o estado dun espírito plenamente desenvolvido, tendo desabrochado tódalas súas virtualidades, o do home convertido verdadeiramente en home" (Marrou, 1966: 158).
Paideia na actualidade
O filósofo estadounidense Mortimer Adler intentou, coa súa produción científica, rescatar a paideia hoxe, na nosa contemporaneidade. Destaca a importancia de ler, estudar e aprender as ideas dos grandes pensadores.
Coristanco, Coristanco
San Paio de Coristanco é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Coristanco na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE en 2018 tiña 793 habitantes (390 homes e 403 mulleres), distribuídos en 17 entidades de poboación. En 1999 tiña 994 habitantes, e segundo o padrón municipal en 2004 tiña 932 habitantes (482 mulleres e 450 homes)
Motor síncrono
frame|Esquema dun motor síncrono.
Os motores síncronos son un tipo de motor eléctrico de corrente alterna. A súa velocidade de xiro é constante e depende da frecuencia da tensión da rede eléctrica á que estea conectado e polo número de pares de polos do motor, sendo coñecida esa velocidade como "velocidade de sincronismo".
A expresión matemática que relaciona a velocidade da máquina cos parámetros mencionados é:
onde:
Por exemplo, se se ten unha máquina de catro polos (2 pares de polos) conectada a unha rede de 50 Hz, a máquina operará a 1.500 r.p.m.
Funcionan de forma moi similar a un alternador. Dentro da familia dos motores síncronos debemos distinguir:
Os motores síncronos son chamados así, porque a velocidade do rotor e a velocidade do campo magnético do estator son iguais. Os motores síncronos úsanse en máquinas grandes que teñen unha carga variable e necesitan unha velocidade constante.
Existen catro tipos de arranques diferentes para este tipo de motor:
Por regra xeral, a velocidade desexada deste tipo de motor realízase por medio dun reostato. O motor síncrono cando alcance o par crítico deterase, non sendo esta a forma máis ortodoxa de facelo. O par crítico alcánzase cando a carga asignada ao motor supera ao par do motor. Como comento, non é a forma apropiada para deter o motor, estrágase se abusamos diso, porque se requenta. A mellor forma de facelo, é ir variando a carga ata que a intensidade absorbida da rede sexa a menor posible, entón desconectaremos o motor. Outra forma de facelo, e a máis habitual, é regulando o reostato, con iso variamos a intensidade e podemos desconectar o motor sen ningún risco.
José-Maria Monterroso Devesa
José-Maria Monterroso Devesa-Juega, nado na Coruña o 10 de novembro de 1944, é un escritor galego.
Traxectoria
Foi presidente da Agrupación Cultural O Facho entre 1988 e 1991, e socio fundador da Asociación de Escritores en Lingua Galega e da Associaçom Galega da Língua.
Xunta Nacionalista Asturiana
Xunta Nacionalista Asturiana (XNA) foi unha organización política nacionalista asturiana de esquerdas, de escaso percorrido, centrada principalmente no ámbito universitario. Na mesma, participaron persoas como José Suárez Arias-Cachero e Inaciu Iglesias.
José-Maria Monterroso Devesa
Ensaio
miniatura|Fotografía de Jósé-Maria Monterroso na web da [[Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega|AELG.]]
Xunta Nacionalista Asturiana
Formouse no ano 1986 cos militantes procedentes do Conceyu Nacionalista Astur (CNA) e, aínda que se definiu como partido político, non se rexistrou oficialmente como tal. É por iso que non se presentou nin ás eleccións asturianas de 1987, nin ás europeas dese mesmo ano.
Clásica dos Alpes
A Clásica dos Alpes era unha carreira ciclista profesional dun só día que se disputaba nos Alpes do departamento de Savoia (Francia).
Xunta Nacionalista Asturiana
En 1988 xúntase á formación socialista Ensame Nacionalista Astur (ENA), creada en 1982, formando o partido Unidá Nacionalista Asturiana (UNA).
Clásica dos Alpes
Historia
Era unha carreira única na súa especialidade, xa que era a única clásica que se disputaba na alta montaña e na que había que superar numerosos portos de montaña.
Comezouse a disputar en 1991 e celebrouse ininterrompidamente ata 2004, ano da súa desaparición. Ademais, no ano 1995 comezouse a celebrar unha carreira júnior que aínda continúa celebrándose sen a sénior.
O percorrido tradicional unía as localidades de Chambéry e Aix-les-Bains.
O ciclista que en máis ocasións se impuxo na proba foi o francés Laurent Jalabert, con dúas vitorias.
Láchar
Láchar é un municipio situado na parte occidental de la Veiga de Granada (provincia de Granada), no sueste de España, sendo unha das cincuenta e un entidades que compón a Área Metropolitana de Granada. Limita cos municipios de Fuente Vaqueros, Cijuela e Pinos Puente. Outras localidades próximas son Chauchina, Valderrubio e Romilla. Polo seu termo municipal discorren os ríos Genil e Noniles, e a desembocadura do Cubillas atópase próxima ao núcleo de Láchar.
O concello lachareño está formado polos núcleos de Láchar e Peñuelas. As principais actividades produtivas son a construción, a industria e cada vez menos a agricultura.
Historia
Os primeiros asentamentos humanos dos que se teñen constancia na Veiga de Granada datan do Neolítico; esta poboación elixiu as terras máis fértiles para establecerse. Sucesivamente, a Veiga estivo habitada por túrdulos, fenicios, cartagineses e romanos. Láchar, pola súa situación elevada e próxima ao río Genil, albergou a algúns destes pobos.
Foi a Lacen fenicia, a al-Achar musulmá e a Láchar cristiá.
Xa na época nazarí alcanzou grande esplendor, reflectido nas frecuentes alusións á riqueza das súas alquerías.
Tense unha primeira referencia de Láchar cara a 1431, ano en que foi atacada polo Condestable Álvaro de Luna para evitar que abastecese de alimentos á cidade de Granada.
Unhas décadas despois, tras a expulsión dos musulmáns de Granada polos Reis Católicos (1492), foi cedida como un señorío a Fernán Sánchez de Cañaveral Fernández de Córdoba, fundador do Mayorazgo de Benalúa e comendador de campo de Fernando de Aragón.
Demografía
A poboación do municipio atópase distribuída da seguinte forma:
Ponte Eiffel
A ponte, que une os termos municipais de Láchar e Pinos Puente, foi deseñado pola escola do francés Gustave Eiffel —arquitecto da Torre Eiffel— para que o tren salvase o río Genil. A súa estrutura é de ferro e todas as pezas están unidas ou encaixadas con remaches, sen soldadura algunha.
Autobús
Dada a súa situación na Veiga de Granada e o considerable aumento da poboación no municipio, o servizo público de transportes mellorou notablemente. Na actualidade son dúas as liñas de autobús do Consorcio de Transporte Metropolitano da Área de Granada que conectan Láchar co centro da capital:
Aeroporto
O Aeroporto Internacional Federico García Lorca (F.G.L.) atópase a 5 km da localidade. Pola proximidade ás instalacións aeroportuarias, Láchar —do mesmo xeito que o resto de poboacións próximas— vese afectado por pequenas cotas de contaminación acústica, provocada polo ruído das aeronaves ao sobrevoar o municipio nas manobras de engalaxe e aterraxe.
Estradas
Por este municipio metropolitano pasa a autovía A-92, que ofrece dúas saídas compartidas para Láchar:
En xullo de 2008 o goberno autonómico aprobou un novo acceso á A-92 para a localidade, que dará servizo ao parque empresarial Duque de San Pedro.
Existen varias estradas locais que conectan Láchar con Cijuela (a antiga Estrada de Málaga), Valderrubio e Peñuelas (GR-XO-27).
Educación
O primeiro destes colexios públicos ofrece ademais a Educación Básica Obrigatoria para Alumnos con Necesidades Educativas Especiais. O Instituto de Educación Secundaria máis próximo é o IES "Arjé", situado na veciña localidade de Chauchina, onde se realiza o segundo ciclo da ESO —3er e 4º curso—, así como o Bacharelato.
Cabe destacar o numeroso número de alumnos lachareños que realizan os seus estudos en centros concertados de Santa Fe: o Colexio Carmen Sallés e o Colexio La Purísima.
Xustiza e seguridade
Pertencente ao partido xudicial de Santa Fe, Láchar conta —como a maioría de municipios españois— cun xulgado de paz.
A Policía Local desta localidade dispón de dous axentes, que complementan a seguridade ofrecida por unha dotación da Garda Civil na casa cuartel situada na Rúa Duque de San Pedro nº2. Devandito cuartel consta dunha unidade do Servizo de Protección da Natureza (SEPRONA).
Festas
As festas patronais celébranse a penúltima semana de agosto en honra á Virxe do Rosario, patroa da localidade, nas que se destaca a celebración dunha misa e posterior procesión coa imaxe da Virxe.
O 15 de maio celébrase a romaría popular en honra a San Isidro Labrador, santo patrón da localidade, na zona coñecida como "Los Pinares", á cal asisten os aldeáns e foráneos de localidades próximas para pasar toda a xornada no campo.
Hattula
Hattula é un municipio de Finlandia situado na rexión de Tavastia Propia. En 2018 a súa poboación era de 9 552 habitantes. A superficie do termo municipal é de 427,39 km2, dos cales 69,59 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 26,70 hab./km².
Limita cos municipios Hämeenlinna, Pälkäne e Valkeakoski, estes dous últimos na rexión veciña de Pirkanmaa.
O concello é unilingüe en finés.
Tito Asorey
Tito Asorey, nado en Ourense, o 17 de novembro de 1977 é un actor e director de teatro galego.
Traxectoria
Comezou en teatro no ano 1993 da man de Ánxeles Cuña no grupo de Teatro Tarumba da Universidade Laboral de Ourense. Na súa etapa universitaria (1996-1999) vinculouse á Aula de Teatro Universitario Maricastaña, dirixida por Fernando Dacosta, coa que participou en montaxes como Hamlet, O país das últimas cousas ou Conto de Inverno.
No ano 2000 integrouse, xa coma profesional, no elenco estable da compañía Sarabela Teatro, coa que traballou de xeito ininterrompido ata o ano 2010, participando en todas as montaxes da compañía estreadas durante eses anos.
En 2011 pasou a formar parte do elenco da última produción de Ur Teatro, Macbeth, dirixida por Helena Pimenta. Como actor foi nomeado aos Premios María Casares no ano 2002 pola obra A conxura dos necios, galardón que conseguiu no ano 2010 pola súa interpretación no filme A esmorga. No ano 2014 incorpórase ao elenco fixo da serie de televisión Serramoura, de Voz Audiovisual, emitida con pola TVG. A partir do ano 2014 centra a súa faceta como intérprete no mundo audiovisual, participando en series como O final do camiño, Viradeira, Método Criminal, Fariña, Valeria ou Servir y Proteger.
Paralelamente á súa experiencia como actor comeza desde o ano 2000 a súa carreira como director de escena en múltiples colectivos teatrais, como o Grupo de Teatro Tarumba, co que foi galardoado nos anos 2007, 2008 e 2010 co Premio Nacional de Teatro Novo Buero ao mellor espectáculo polas súas montaxes Remanente#1, Mort e Don Juan, que foron representadas na sede do Centro Dramático Nacional.
Desde 2007, dirixe o Grupo de Teatro Muxicas, composto por actores e actrices invidentes e videntes. No ano 2010 dirixe para a compañía Teatro de Adro, Ai Carmela! de Jose Sanchis Sinisterra. En 2013 comezou a traballar como axudante de dirección na Compañía Nacional de Teatro Clásico, nas montaxes El lindo Don Diego, de Agustín Moreto, dirixida por Carles Alfaro, La noche toledana, de Lope de Vega, dirixida por Carlos Marchena, e La cortesía de España, de Lope de Vega, dirixida por Josep María Mestres.
En 2012 acabou os seus estudos superiores de Dirección de Escena e Dramaturxia na Escola Superior de Arte Dramática de Galicia, e fundou canda a catro actores e actrices a compañía ilMaquinario Teatro, coa que pon en escena o espectáculo O home almofada, de Martin McDonagh, espectáculo nomeado a seis premios María Casares e cuxa versión en castelán (El hombre almohada) foi estreada en 2014 na carteleira madrileña. No ano 2014 dirixiu o segundo espectáculo desta compañía, Perplexo, de Marius Von Mayenburg, que acadou cinco premios María Casares no 2015, entre eles o de Mellor Espectáculo e Mellor Dirección. No 2017 dirixe con esta compañía o espectáculo Resaca, no que tamén participa como dramaturgo. No ano 2018 comeza a colaborar co actor e produtor galego Xosé Touriñán, co que estrea, xunto a Carlos Blanco, a montaxe Somos Criminais, que se converte nun fenómeno de público en Galicia, levando ao teatro a máis de 60.000 espectadores e converténdose no espectáculo máis taquilleiro da historia do teatro galego. Esa colaboración con Touriñán prosegue coa montaxe, no ano 2019, do espectáculo Fariña, que despois dunha exitosa xira por Galicia é programada durante un mes no Teatro Español de Madrid (Naves del Matadero), e durante outros seis meses no Teatro Alcázar.
Exerceu de docente na aula de Teatro da Universidade de Vigo (Campus de Ourense), na aula de Teatro da Universidade de Santiago de Compostela (Campus de Lugo), e en diversas asociacións culturais e centros educativos.
Como actor
Como lector de audiolibros
Premios María Casares Premios Mestre Mateo
Outros premios
Como director
Premios María Casares Premios "Buero" de Teatro Joven Premios Asociación de Directores de Escena de España
Premios MAX Outros premios
Cecilia Böhl de Faber
Traxectoria
Cecilia era filla do cónsul Juan Nicolás Bohl e de Frasquita Larrea, quen tamén escribira empregando o pseudónimo de "Corina". Durante os seus primeiros anos viviu en Alemaña, regresando coa súa familia no ano 1813, á idade de 17 anos. Casou o 30 de marzo de 1816, co capitán de infantería don Antonio Planelles e Bardaxí. A parella mudouse a Porto Rico xa que o seu esposo fora destinado a ese lugar, pero ese matrimonio duraría pouco por mor do falecemento de don Antonio.
Trasládase a Hamburgo, ao norte de Alemaña, onde viviu coa súa avoa. Algúns anos máis tarde mudouse novamente a El Puerto de Santa María, España, onde coñece a Francisco Ruiz de Arco, marqués de Arco Hermoso. O 26 de marzo de 1822, contrae segundas nupcias co marqués, en Sevilla. En maio de 1835 enviuvou novamente.
Pouco tempo despois coñeceu a Antonio Arrom de Ayala, con quen contraeu matrimonio en 1837. Pero Ayala estaba doente de tise e con graves problemas económicos que fan que se suicide en 1863.
Quedou así a escritora na pobreza; os duques de Montpensier e a raíña Isabel II, protéxena e bríndanlle unha vivenda no Patio de las Banderas do Alcázar de Sevilla. Pero a Revolución de 1868 obrígaa a mudarse debido a que as casas foron postas en venda.
Farmacoxenética
Farmacoxenética e Farmacoxenómica son palabras infrecuentes que poden usarse como sinónimos, pero que non o son. A farmacoxenética é unha disciplina biolóxica que estuda o efecto da variabilidade xenética dun individuo na súa resposta a determinados fármacos, mentres que a farmacoxenómica estuda as bases moleculares e xenéticas das enfermidades para desenvolver novas vías de tratamento.
Fundamentos
Os medicamentos constitúen hoxe en día unha das causas de reaccións adversas, que son causa dunha importante morbilidade e mortalidade en doentes, así como dun aumento dos custos da saúde. Isto é debido a que os actuais sistemas de I+D (Investigación e Desenvolvemento) presupoñen que os doentes son un conxunto homoxéneo e que, por consiguinte, os medicamentos eficaces e ben tolerados nuns o serán tamén no resto.
Así, a falta de eficacia dalgúns tratamentos é realmente elevada en diversas enfermidades como o Alzhéimer (entre o 30 % e o 60 %), a esquizofrenia (entre o 25 e o 75 %) ou a hipertensión (entre o 10 e o 70 %).
A experiencia clínica, porén, mostra unha realidade distinta: medicamentos que funcionan ben nalgúns pacientes, son ineficaces ou causan reaccións adversas noutros, incluso mortais.
Estas variacións individuais na resposta a fármacos pode deberse á influencia de:
miniatura|120px|ADN
Porén, máis alá destes últimos condicionantes ambientais, a efectividade e toxicidade dun fármaco vén determinada polos xenes. É por tanto que o estilo de vida, os alimentos, o funcionamento do fígado, o estado nutricional e a severidade dunha enfermidade, poden afectar a maneira en que o corpo responde aos medicamentos, pero os xenes tamén contribúen de maneira moi importante.
No núcleo de todas as células está o ADN (acido desoxirribonucleico). A secuencia de bases dol ADN forma os xenes, e estes codifican a síntese das proteínas. En función da vía de administración dun fármaco, debe pasar por numerosas etapas antes de chegar ao tecido ou órgano diana. Así, cando se administra un fármaco, este debe ser absorbido, metabolizado, transportado, degradado e excretado do interior do organismo. Se nalgún destes pasos existiran diferenzas xenéticas, por pequenas que sexan, a variación na secuencia dun xene dalgunha destas proteínas orixinaría unha proteína distinta que, ao interactuar co fármaco, daría lugar a unha resposta distinta.
Para intentarmos solucionar todos estes problemas, e outros, recentemente apareceron dúas novas disciplinas que, aínda que teñen finalidades distintas, tenden a seren utilizados indistintamente; referímonos, por tanto, aos termos farmacoxenética e farmacoxenómica. Porén, como quedou dito, cómpre diferencialos.
En Galicia
Recentemente, en Galicia, entre os anos 2008 e 2010, a investigadora Goretti Durán Piñeiro desenvolveu un importante traballo sobre farmacoxenética, grazas a un contrato de investigación coa Fundación Pedro Barrié de la Maza para o programa Diana-Fundación Barrié-USC de Medicina personalizada.
Este programa buscaba un tratamento para cada paciente co fármaco «máis axeitado» e a dose «necesaria», co obxectivo de «obter a máxima eficacia terapéutica co mínimo risco e custo», en palabras do seu director, Ángel Carracedo. «A eficacia media dos medicamentos dista moito de ser a idónea», e tratamentos como a quimioterapia causan «importantes danos» nos pacientes, xustificou Carracedo.
Sprachbund
Un sprachbund ('unión de linguas' en alemán, pronunciado AFI: [ʃpraːx.bʊnt], pl. sprachbünde [ˈʃpraːxˌbyndə]) defínese como un grupo de linguas que adquiriron algunhas semellanzas nos seus sistemas gramaticais ou fonéticos por mor da proximidade xeográfica. A noción de sprachbund foi proposta por vez primeira polo lingüista ruso Nikolai Trubetzkoy no seu artigo A Torre de Babel e a mezcolanza de linguas («Вавилонская башня и смешение языков») en 1923.
Tamén se usa o termo área [de converxencia] lingüística para designar á zona xeográfica onde se produciu un desenvolvemento converxente de linguas pertencentes a diferentes familias, e que polo tanto pode argumentarse forman un sprachbund.
As linguas que forman parte dun sprachbund poden estar ou non relacionados xeneticamente ou ter relacións moi distantes. É importante sinalar que o termo sprachbund non se aplica se todas as linguas están emparentadas, e cuxas semellanzas poden explicarse en termos de retención de características herdadas da protolingua da que todas derivan. Por iso á hora de decidir se certo grupo de linguas constitúe un sprachbund, é importante coñecer se existe entre elas relación xenética.
Megafauna
miniatura|dereita|O [[mamut, exemplar catalogado como megafauna]] ﻿Megafauna (do grego mega, "grande") é un termo que se emprega en paleontoloxía para designar os grandes animais terrestres extinguidos que viviron unha vez finalizado o período cretáceo e até a extinción dos dinosauros.
Elvira Mínguez
Elvira Mínguez, nada en Valladolid o 23 de xullo de 1965, é unha actriz española.
Traxectoria
Vinculada nos seus inicios ao teatro, Elvira Mínguez participou en obras como Romeo e Xulieta (1989), La cacatúa verde (1990), ou El carro de heno (1991). En 1993 dirixiuse a ela mesma no escenario na adaptación de Crímenes del corazón.
En 1994 o director de casting Paco Pino contratouna para o filme Días contados. A súa interpretación dunha terrorista de ETA valeulle unha candidatura ao premio Goya á mellor actriz revelación e unha mención da Unión de Actores.
Xa introducida no mundo do cinema, Mínguez dirixiu o ano seguinte a curtametraxe El fumador de pipa. A súa carreira como actriz avanzou con pequenos papeis ao servizo de Ricardo Franco en filmes como La buena estrella (1997) ou Lágrimas negras, rodada o mesmo ano en que obtivo o seu primeiro papel protagonista en Me llamo Sara (1998).
En 2002 deu os seus primeiros paso no cinema internacional con dous filmes, The Dancer Upstairs de John Malkovich e The Reckoning de Paul McGuigan. En España, escribiu xunto a Javier Cámara, María Botto, Juan Diego Botto e Joaquín Oristrell o filme Los abajo firmantes como protesta ao apoio do goberno de José María Aznar ao presidente George W. Bush durante a guerra de Iraq.
En 2015 gañou o premio Mestre Mateo á mellor actriz secundaria por O descoñecido.
Cereo, Coristanco
Santa María de Cereo é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Coristanco na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE, no 2018 a súa poboación descendera ata os 284 habitantes, sendo 125 homes e 159 mulleres. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 415 habitantes (214 mulleres e 201 homes) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 468 habitantes.
Vexetación
As dúas especies arbóreas máis abundantes son os piñeirais, sobre todo nos montes que rodean a Vilaverde ou polo leste do monte do Monelo. No resto de superficie arborada ou ben hai un equilibrio entre estes e os eucaliptos ou sobresae o eucalipto que, en moitos casos, avanza de xeito natural pero imparable. Na beira do río Anllóns son moi abondosas as plantas de ribeira: salgueiros, ameneiros, bidueiros e sanguiños. Hai tamén algún que outro bo exemplar solto de carballo.
Relevo
A parte central, máis aplanada, foi aproveitada para establecérense nela os principais núcleos de poboación pola súa maior facilidade para traballala. Nela destaca a suave pero nidia inclinación cara ao norte desde os 180 m da aldea do Cotón ata os 50 do leito do río Anllóns. O máis destacado da parte oriental é un pequeno outeiro ao leste de Vilaverde con caídas suaves pola parte occidental pero con fortísimos desniveis pola parte que dá á paraxe do Refuxio de Verdes, produto da tectónica xa que está orixinada por unha falla que aproveitou o río para encaixarse e seguir un trazado máis ben recto ata chegar a outra falla perpendicular á anterior o que fai que o río describa un ángulo recto e colla decididamente a dirección da Pontedona.
Hidrografía
A principal corrente fluvial da parroquia é o río Anllóns que non chega a entrar nela pero que lle serve de linde, xunto co pequeno Lodeiro durante case 4 km. Do interior só cabe mencionar o ínfimo regato de Portocelo de apenas 1 km de lonxitude.
Patrimonio
A igrexa parroquial de Santa María de Cereo foi reconstruída en 1868, pero conserva un retablo barroco do século XVII.
Chesten Marchant
Chesten Marchant ou Cheston Marchant, finada no ano 1676 en Gwithian, Cornualla, é considerada como a derradeira falante monolingüe de córnico, en contraposición con outros últimos falantes da lingua como Dolly Pentreath, quen tamén podía falar en inglés.
Manuel Rico Prieto
Manuel Rico Prieto, nado en Mondoñedo o 12 de xaneiro de 1889 e finado na mesma vila o 18 de outubro de 1964, foi un relixioso e escritor galego.
Traxectoria
A súa familia materna era caseira na propiedade anexa ao mosteiro dos Picos logo de ser desamortizado en 1835. Estudou no seminario de Mondoñedo, e en febreiro de 1913 recibiu as ordes menores e foi nomeado subdiácono. En marzo dese ano foi nomeado diácono, e o 20 de decembro de 1913 foi ordenado sacerdote polo bispo Juan José Solís Fernández. En 1925 era capelán da SIC de Mondoñedo, e en 1933 Secretario da Xunta de Irmáns da VOT da mesma vila. En 1937 o capelán provincial de Falange Española de las JONS nomeou capelán comarcal de Mondoñedo a Antonio Doural Núñez, párroco de Sasdónigas, e á súa vez este nomeou delegado o sacerdote Manuel Rico Prieto. Faleceu no seu domicilio da rúa Guevara, por entón chamada rúa Marqués de Rodil.
Desde novo publicou textos de tema histórico, cultural, relixioso e político na prensa, en publicacións como El Ideal Gallego, El Heraldo Gallego, Las Riberas del Eo ("Mindonienses ilustres", 2 de outubro de 1954), Vida Gallega, Vallibria, La Noche, La Juventud, El Correo Gallego San Pedro de Mezonzo, ou El Eco de Galicia. Empregou os pseudónimos de “Diminuto” e “Así eu medre”, debido a que era baixo. Nos seus textos, a maior parte en lingua castelá, predomina o ton doutrinal e a defensa de valores políticos e relixiosos conservadores. Non obstante, o bispo Mariano Vega Mestre reprendeuno polo estilo dos seus artigos. Algunhas das súas obras de teatro foron estreadas en Santander, Valencia, Porto, San Sadurniño, O Valadouro ou Vilanova de Lourenzá, e outra foi interpretada en Sigüenza ao aire libre.
Prodaná nevěsta
Prodaná nevěsta (A noiva vendida) é unha ópera cómica con música de Bedřich Smetana e libreto en checo de Karel Sabina. Foi estreada o 30 de maio de 1866 no Teatro Provisional de Praga (Boémia, Imperio Austríaco).
Especie reactiva do osíxeno
Sinalización celular e efectos nocivos
Normalmente, as células deféndense contra os danos producidos polas especies reactivas do osíxeno utilizando encimas como a alfa-1-microglobulina, superóxido dismutases, catalases, lactoperoxidases, glutatión peroxidases e peroxirredoxinas. Pequenas moléculas antioxidantes como o ácido ascórbico (vitamina C), tocoferol (vitamina E), ácido úrico, e glutatión tamén xogan un importante papel como moléculas antioxidantes. Da mesma maneira, os antioxidantes polifenólicos axudan a impedir os danos causados polas especies reactivas do osíxeno ao eliminaren radicais libres. Polo contrario, a capacidade antioxidante do espazo extracelular é menor (o antioxidante do plasma máis importante en humanos é o ácido úrico).
Os efectos das especies reactivas do osíxeno no metabolismo celular están ben documentados. Entre eles están non só o papel na apoptose (morte celular programada) senón tamén efectos positivos como a indución de xenes de defensa do hóspede e mobilización de sistemas de transporte iónico. Isto fai que estean implicados na sinalización redox, tamén coñecida como "sinalización oxidativa". En particular, as plaquetas implicadas na reparación de feridas e na homeostase do sangue liberan especies reactivas do osíxeno para recrutar a máis plaquetas nos sitios da lesión. Isto tamén proporciona unha conexión co sistema inmunitario adaptativo por medio do recrutamento de leucocitos.
As especies reactivas do osíxeno están implicadas nas actividades celulares durante diversas respostas inflamatorias como nas enfermidades cardiovasculares. Poden estar tamén implicadas na discapacidade auditiva causada por danos na cóclea inducidos por niveis sonoros elevados, na ototoxicidade de drogas como a cisplatina, e na xordeira conxénita de animais e humanos. A sinalización celular está tamén implicada na mediación da apoptose ou da morte celular programada e en danos isquémicos, como os producidos durante os accidentes cerebrovasculares ou os infartos de miocardio.
En xeral, os efectos nocivos das especies reactivas do osíxeno nas células son principalmente:
Resposta a patóxenos
Cando as plantas recoñecen o ataque dun patóxeno, unha das primeiras reaccións que se inducen é producir rapidamente superóxidos ou peróxido de hidróxeno para fortalecer a parede celular. Isto impide o espallamento do patóxeno a outras partes da planta, basicamente ao formarse unha rede arredor do patóxeno que restrinxe o seu movemento e reprodución.
Danos oxidativos
Nos organismos aerobios a enerxía necesaria para realizar as funcións biolóxicas prodúcese nas mitocondrias por medio da cadea de transporte electrónico. Durante este proceso, ademais da enerxía, prodúcense especies reactivas do osíxeno, que poden causar danos celulares no ADN, ARN, e proteínas, os cales, en teoría, contribúen á fisioloxía do envellecemento.
As especies reactivas do osíxeno son un produto normal do metabolismo. Un dos principais contribuíntes á produción de danos celulares é o peróxido de hidróxeno (H2O2), o cal se orixina a partir dos superóxidos que saen da mitocondria. A catalase e a superóxido dismutase evitan parte dos efectos nocivos do peróxido de hidróxeno e do superóxido ao converteren estes compostos en osíxeno e auga, que son moléculas inofensivas. Porén, esta conversión non é eficiente ao 100%, e persisten na célula cantidades de peróxidos residuais. Aínda que as especies reactivas do osíxeno se producen como un produto do funcionamento celular normal, as cantidades excesivas poden causar efectos deletéreos. As capacidades memorísticas declinan coa idade, especialmente en enfermidades dexenerativas como o Alzheimer, o cal está acompañado da acumulación de danos oxidativos. Estudos actuais demostran que a acumulación de especies reactivas do osíxeno pode empeorar o estado físico porque os danos oxidativos contribúen á senescencia. En concreto, a acumulación de danos oxidativos pode levar a unha disfunción cognitiva, como se demostrou nun estudo no cal se lles deu a ratas vellas metabolitos mitocondriais e despois realizaron tests cognitivos. Os resultados mostraron que as ratas tiñan mellores resultados despois de recibiren os metabolitos, o que suxire que os metabolitos reducían o dano oxidativo e melloraban a función mitocondrial. A acumulación de danos oxidativos pode despois afectar á eficiencia da mitocondria e incrementar máis o grao de produción de especies reactivas do osíxeno. A acumulación de danos oxidativos e as súas implicacións no envellecemento dependen do tecido no que ocorreu o dano. Outros resultados experimentais suxiren que o dano oxidativo é responsable do declive do funcionamento cerebral relacionado coa idade. Encontrouse que os xerbilos (roedores da subfamilia Gerbillinae) vellos tiñan niveis máis altos de proteínas oxidadas en comparación cos novos. O tratamento destes roedores vellos e novos cun composto trampa de spin (que detecta os radicais libres) causa a diminución do nivel de proteínas oxidadas nos máis vellos pero non tiveron efecto nos máis novos. Ademais, os vellos realizaban as tarefas cognitivas mellor durante o tratamento pero cesaba a capacidade funcional cando se suspendía o tratamento, causando un incremento do nivel de proteínas oxidadas. Isto levou aos investigadores a concluír que a oxidación de proteínas celulares é potencialmente importante para a función cerebral.
Produción interna
Cando se causan moitos danos ás mitocondrias dunha célula, esta sofre apoptose ou morte celular programada. As proteínas Bcl-2 están situadas na superficie das mitocondrias, detectan os danos, e activan unha clase de proteínas chamadas Bax, as cales crean perforacións na membrana das mitocondrias, causando que o citocromo c saia ao citosol. Este citocromo únese á Apaf-1 ou factor-1 activador da protease apoptótica, o cal flota libremente no citoplasma celular. Utilizando enerxía do ATP da mitocondria, a Apaf-1 e o citocromo c únense entre si formando apoptosomas. Os apoptosomas únense á caspase-9, activándoa, a cal é outra proteína que flota libremente. A caspase-9 despois cliva (corta) as proteínas da membrana mitocondrial, causando a súa rotura e inicia unha cadea de reaccións que levan á desnaturalización de proteínas e finalmente á fagocitose da célula.
Causa do envellecemento
De acordo coa teoría dos radicais libres, os danos oxidativos iniciados polas especies reactivas do osíxeno son unha das principais contribucións ao declive funcional característico do envellecemento. Mentres que os estudos en modelos de experimentación vertebrados indican que os animais modificados xeneticamente que carecen de encimas antioxidantes específicos (como a superóxido dismutase, SOD), en xeral, teñen unha duración da vida máis curta (con respecto ao que se agardaría en teoría), a manipulación xenética contraria, que incrementa os niveis de encimas antioxidantes, deu lugar a efectos inconsistentes sobre a duranción da vida (aínda que varios estudos en Drosophila mostraron que a duración da vida aumentaba ao sobreexpresar MnSOD ou os encimas que biosintetizan o glutatión). Tamén son contrarios a esta teoría, os resultados obtidos coa deleción do SOD2 mitocondrial, que aumenta a vida do verme Caenorhabditis elegans.
2020
2020 (MMXX) foi un ano común. Foi un ano bisesto comezado en mércores no calendario gregoriano dentro do século XXI.
Especie reactiva do osíxeno
Causa do envellecemento
En ratos, a historia é bastante similar. A deleción de encimas antioxidantes, en xeral, acurta a vida, aínda que os estudos de sobreexpresión non mostraron que aumentase de forma consistente a duración da vida (con algunhas excepcións recentes).
2020
Febreiro
miniatura|Marzo: Os astronautas [[Robert Behnken|Behnken e Hurley nunha proba para a misión SpaceX Demo-2.]]
Abril
miniatura|Maio: Protestas en Minnesota.
Especie reactiva do osíxeno
Superóxido dismutase
As superóxido dismutases (SOD) son un tipo de encimas que catalizan a dismutación do superóxido en osíxeno e peróxido de hidróxeno. Son unha importante defensa antioxidante en case todas as células expostas ao osíxeno. En mamíferos e na maioría dos cordados, existen tres formas de superóxido dismutase. A SOD1 está localizada no citoplasma, a SOD2 na mitocondria e a SOD3 é extracelular. A primeira é un dímero (consta de dúas subunidades), e as outras son tetrámeros (constan de catro subunidades). A SOD1 e a SOD3 conteñen cobre e cinc, e a SOD2 ten manganeso no seu centro activo. Os seus xenes están localizados, respectivamente, nos cromosomas 21, 6, e 4, (concretamente en 21q22.1, 6q25.3 e 4p15.3-p15.1).
A dismutación do superóxido catalizada por SOD pode describirse coas seguintes ecuacións :
onde M = Cu (n=1) ; Mn (n=2) ; Fe (n=2) ; Ni (n=2).
Nesta reacción o estado de oxidación do metal catiónico oscila entre n e n+1.
A catalase, a cal está concentrada nos peroxisomas situados preto das mitocondrias, reacciona co peróxido de hidróxeno catalizando a formación de auga e osíxeno. A glutatión peroxidase reduce o peróxido de hidróxeno ao transferir a enerxía dos peróxidos reactivos a un pequeno péptido que contén xofre chamado glutatión. O selenio contido nestes tres encimas actúa como o centro reactivo, transportando os electróns reactivos desde o peróxido ao glutatión. As peroxirredoxinas tamén degradan H2O2, dentro da mitocondria, no citosol e no núcleo celular.
Landulfo V de Benevento
Landulfo V (morreu en setembro de 1033) foi príncipe de Benevento desde maio de 987, cando foi asociado ao trono por primeira vez polo seu pai Pandulfo II, ata a súa morte. Foi príncipe principal desde a morte do seu pai en 1014.
Traxectoria
En 999, Odón III visitou o Santuario de Monte Sant'Angelo en Monte Gargano. Á súa volta por Benevento asinou un diploma en favor do mosteiro de S. Sofia o 11 de marzo. S. Sofia era unha fundación familiar da familia de Pandulfo e probabelmente funcionaba como unha especie de mausoleo dinástico. Por razóns descoñecidas, Odón e Pandulfo tiveron as súas diferenzas no ano 1000, posibelmente sobre as reliquias de San Bertomeu, santo patrón de Benevento, ao que Odón construíra unha nova igrexa na Isola Tiberina-San Bartolomeo all'Isola- había pouco tempo. Segundo os Annales Beneventani, Otto rex cum magno exercitu obsedit Benevento: "O rei Odón cun grande exercito cercou Benevento." Non pasou nada, con todo, agás quizais a cesión de certas reliquias (posibelmente a pel de Bertomeu).