cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helicobacter
Especies de Helicobacter distintas de H. pylori
H. pylori é a especie máis importante do xénero, pero recentemente descubríronse novas especies gástricas (Helicobacter suis e Helicobacter baculiformis) e enterohepáticas (Helicobacter equorum). Helicobacter pylori ten unha importancia fundamental en medicina, pero outras especies, que de forma natural habitan en mamíferos non humanos e aves, foron detectadas tamén en mostras clínicas humanas e adoitan denominanrse en conxunto Helicobacter non pylori. Estas especies divídense nos grupos gástrico e hepático, cunha clara especificidade de órgano. Un dato importante é que algunhas especies como Helicobacter hepaticus, Helicobacter mustelae e, probablemente, Helicobacter bilis teñen un potencial carcinóxeno en animais. Estas especies conteñen moitos xenes de virulencia e poden casusar doenzas non só en animais senón tamén en humanos. As especies gástricas non pylori como H. suis (principalmente), Helicobacter felis, Helicobacter bizzozeronii e Helicobacter salomonis foron asociadas con gastrite crónica e úlceras pépticas en humanos e, o que é máis importante, cun maior risco do linfoma MALT comparadas con H. pylori. As especies enterohepáticas como H. hepaticus, H. bilis e Helicobacter ganmani foron detectadas por PCR pero aínda non se illaron de mostras de pacientes con doenzas hepatobiliares. Ademais, os Helicobacter non pylori (NPHS) poden asociarse coa enfermidade de Crohn, enfermidade do intestino inflamatorio e colite ulcerosa. A importancia das Helicobacter de aves (Helicobacter pullorum, Helicobacter anseris e Helicobacter brantae) tamén foi intensamente examinada. A Helicobacter cinaedi e Helicobacter canis poden causar infeccións graves, principalmente en pacientes inmunodeprimidos con exposición a animais. En resumo, cada vez se lle dá máis importancia ao papel das Helicobacter non pylori en veterinaria e medicina humana. Porén, a pesar deste crecente interese na posible asociación entre estas especies e as enfermidades hepatobiliares crónicas ou intestinais humanas, aínda se requiren máis estudos para probar esta suposta asociación. Varios outros tópicos como o illamento de especies aínda non cultivadas, resistencia a antibióticos e réximes de tratamento para as infeccións por especies de Helicobacter non pylori e, a súa patoxénese e posible carcinoxénese en humanos deberían ser tamén avaliadas máis a fondo.
THW Kiel
O THW Kiel é un equipo de balonmán da cidade de Kiel, no estado de Slesvig-Holstein (Alemaña). Actualmente o THW Kiel compite na Handball-Bundesliga, a máxima categoría do balonmán alemán, competición que gañou en 20 ocasións, sendo o equipo alemán que máis títulos de liga posúe.
A nivel internacional, gañou diferentes competicións, destacando as Copas de Europa gañadas no 2007, no 2010 e 2012 (a pesar de ter perdido as finais dos anos 2000, 2008 e 2009). Tamén gañou tres Copas EHF (1998, 2002 e 2004) e unha Supercopa de Europa no 2007.
Monòver
Monòver (en valenciano: Monòver, en castelán: Monóvar, as dúas denominacións cooficiais) é un concello do País Valenciano situado no interior da provincia de Alacant, na comarca do Vinalopó Mitjà. Ten 13.056 habitantes (INE 2008).
Divina Galica
Divina Mary Galica MBE, nada en Bushey Heath o 13 de agosto de 1944, é unha deportista do Reino Unido. Competiu en catro Olimpíadas de Inverno como esquiadora, capitaneando o equipo de esquí olímpico feminino británico en 1968 e 1972. Tamén tivo unha andaina no automobilismo, participando en tres Grandes Premios do campionato mundial de Fórmula 1.
Monòver
Demografía e economía
A poboación distribúese en diferentes núcleos como por exemplo Monòver, Cases del Senyor, Xinorlet, Fondo e La Romaneta.
Divina Galica
Carreira no esquí
Galica naceu en Bushey Heath, preto de Watford, Hertfordshire. Con 19 anos, participou nos seus primeiros Xogos Olímpicos en Innsbruck en 1964, competindo en esquí alpino e Slálom. Tamén participou nas dúas Olimpíadas de Inverno seguintes, en Grenoble en 1968 e en Sapporo en 1972. En ambas ocasións Galica foi a capitá do equipo de esquí olímpico feminino británico, e terminou no top-ten no slálom xigante. Agás da competición olímpica, Divina Galica logrou dous podios na Copa do Mundo na carreira de descenso, ocupando o terceiro lugar nas roldas de Badgastein e Chamonix en 1968. Galica tamén logrou a marca británica de velocidade de esquí alpino (201 km/h). Logo da súa posterior carreira como piloto, Galica volveu a esquiar e unha vez máis representou a Gran Bretaña nos Xogos Olímpicos de Inverno de 1992, esta vez na carreira de esquí de velocidade.
Monòver
Demografía e economía
O calzado e a marroquinería, cunha importante industria de transformación de produtos agrarios (viños con Denominación de Orixe Alacant, sen esquecer o exclusivo Fondillón, o moscatel e froitos secos) constitúen a base dunha rica economía. Nas canteiras da Cavarassa extráese o mármore vermello "Alacant", e no plano artesanal destaca o traballo do vimbio, xoguetes, cestas e mobles de xardín.
Divina Galica
Andaina como piloto
Aceptou unha invitación a unha carreira de celebridades, Galica sorprendeu a todos co seu talento de piloto. Tomouse eventualmente o automobilismo como unha segunda profesión, inicialmente nos kart de carreiras, pasando posteriormente á Fórmula 2 e Fórmula 1 antes de atopar éxito nas carreiras de deportivos e camións. A súa andaina nas carreiras incluíu tempadas na Fórmula Renault e na Fórmula Vauxhall Lotus.
Monòver
Demografía e economía
A proximidade de Monòver ao casco urbano de Elda veuse aumentada ultimamente debido á sucesión urbana que supoñen polígonos industriais de ambas cidades, situados case conxuntamente.
Divina Galica
Andaina como piloto
Galica estivo baixo a disciplina John Webb e Nick Whiting, participou nas series British Shellsport International Grupo 8 en 1976, pilotando un Surtees TS16 de Fórmula 1. Logo das prometedoras demostracións nesta serie doméstica, Whiting decidiu que Galica participara no Gran premio británico dese ano, pilotando o seu Surtees. Esta aparición foi notable, por primeira vez en 13 anos inscribiuse un coche para un Gran Premio do Campionato do Mundo co temido número 13 da mala sorte. Que tamén foi para Galica, xa que non se cualificou para a carreira. A súa aparición significou que tamén se uniu ao selecto club de sete pilotos de Fórmula Un que tamén competeron nos Xogos Olímpicos.
Monòver
Cidades irmandadas
25px Ponteareas (Galiza) Están irmandadas xa que as festas de ambas vilas coinciden no tempo (do 6 ao 10 de setembro) e que a súa patroa é a mesma, a Virxe dos Remedios, en valenciano la Mare de Déu del Remei.
Divina Galica
Andaina como piloto
miniatura|right|Galica pilotando un [[Brabham BT37 nun Gran Premio Histórico no circuíto de Lime Rock Park en 2009.]]
Para 1977 Whiting adquiriu un Surtees TS19 de segunda man para que Galica correra na serie británica. O equipo de Whiting carecía da pericia técnica requirida para configurar correctamente o coche para cada carreira, e Galica víase prexudicada a miúdo pola mala configuración. O seu rival Tony Trimmer tamén estaba equipado cun Surtees TS19, pero os seus coñecementos de enxeñería e un equipo ben financiado significou que quedara por diante na pista na maioría das carreiras. Whiting logrou o patrocinio de Cámaras Olympus ao longo da tempada, antes disto o equipo funcionara cun orzamento de só 10.000 libras para toda a tempada. Malia isto, Galica logrou tomar o terceiro lugar en Brands Hatch e o segundo lugar en Donington Park, pero Trimmer gañou ambos e logrou o título do Campionato.
Separadamente dun número limitado de saídas en monoprazas, Galica cambiou a súa atención á clase de coches deportivos S2000 Thundersports, logrando varias terminacións entre os dez primeiros e ás carreiras de camións. Galica converteuse en instrutora de carreiras da Skip Barber Racing School, chegando a ser vicepresidenta de Skip Barber Racing, dirixindo tanto a súa escola de pilotaxe como a súa serie de carreiras. En 2005, no fin de semana de Mont-Tremblant das Skip Barber Race Series, Galica anunciou que deixaba Skip Barber para traballar para iRacing.com como directora da compañía.
Resultados completos da Serie Internacional Shellsport
(Nota: os resultados mostrados en negra indican pole position, os resultados en cursivas indican volta rápida)
O Canaval, Argalo, Noia
O Canaval é un lugar da parroquia de Argalo no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 5 habitantes (3 homes e 2 mulleres).
Divina Galica
Resultados completos no campionato do Reino Unido de Fórmula 1
(clave) (nota: resultados en negra indican pole position, resultados en cursiva indican volta rápida)
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
O Canaval, Argalo, Noia
Topónimo
O topónimo galego Canaval fai referencia a un lugar poboado de canas.
Divina Galica
Resultados na Fórmula 1 fóra de campionato
(Chave) (Carreiras en negra indican pole position) (Carreiras en cursiva indican volta rápida)
Resultados completos no Campionato de Europa de Fórmula 2
(clave) (Carreiras en negra indican pole position, carreiras en cursiva indican volta rápida)
O Padreiro, Rus, Carballo
O Padreiro é un lugar da parroquia de Rus no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 3 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 2 homes e 1 muller.
Hobart
Hobart (antes Hobartown) é a capital do estado insular de Tasmania, Australia. No ano 2006 tiña 200.525 habitantes. Atópase na desembocadura do río Derwent ao pé do monte Wellington cunha altura de 1.270 m.
Economía
miniatura|200px|Porto de Hobart, con vista cara ao centro da cidade e cara ao Monte Wellington. A parte do turismo e a actividade portuaria existe unha importante industria secundaria de madeira, de fabricación de catamaráns e da produción de zinc.
Historia
Tras Sydney, Hobart é a cidade máis antiga de Australia. Foi fundada en 1804 polo coronel David Collins con 300 prisioneiros, uns cantos mariños e uns 30 colonos libres. Durante moitos anos a poboación estaba formada por convictos e capataces, ademais de baleeiros e cazadores de focas.
Xa ao principio do século XX estaba dotada de tranvías eléctricos que uniron a estación de ferrocarril central cos entón suburbios de New Town, Queensborough, Wellington, Glenorchy, Risdon e Bellerive.
Puntos de interese
miniatura|400px|Monte Wellington.
Foro (Internet)
Un foro ou foro de discusión de Internet é unha ferramenta de comunicación asíncrona en grupo, coñecida tamén como conferencia electrónica. O funcionamento é moi semellante ao das listaxes de distribución ou de correo electrónico, mais neste caso, para participar ou ler as mensaxes emitidas polo resto do grupo fai falta que o usuario estea conectado ao servidor que xestiona o foro. As mensaxes non se transfiren directamente ao computador do usuario, como sucede co correo electrónico, senón que o usuario traballa directamente na aplicación do foro, accedendo mediante unha chave de aceso.
Vilanova, Arcos, Chantada
Vilanova e un lugar na parroquia de Arcos, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, na provincia de Lugo. No ano 2008 tiña 5 habitantes, dos que 2 eran homes, e 3 eran mulleres; o que supón un mantemento no número de habitantes en relación ao ano 2006.
Foro (Internet)
A función fundamental dos foros é que permiten o debate e o intercambio de opinións entre moitos usuarios, inda que poden ter outras posibilidades como por exemplo servir para se presentar e preguntar dúbidas, facilitar a comunicación entre profesores e alumnos nun curso virtual, anunciar mudanzas en xogos e páxinas web, ou acumular ligazóns recomendadas sobre un tema.
Foro de discusión
Trátase dunha ferramenta colaborativa, semellante a un taboleiro de anuncios virtual, que permite que diferentes persoas se comuniquen e poidan falar ou debater en liña sobre un ou máis temas. É un sistema en que a comunicación entre usuarios non se dá en tempo real e as mensaxes se adoitan gardar durante un longo período de tempo.
Normalmente, o foro conta con diferentes fíos ou temas de discusión, cada un relacionado cunha área de debate diferente, coma a política, a ciencia e a tecnoloxía, os deportes etc.
Aslaug Nyrnes
Aslaug Nyrnes, nada en Lom o 27 de novembro de 1953, é unha pedagoga e investigadora norueguesa especializada en estudos literarios e didáctica.
Traxectoria
Nyrnes estudou nas universidades de Trondheim e de Bergen, e graduouse en 1981 como cand.philol. no Instituto Nórdico. A partir de 1982 exerceu como docente na Escola de Maxisterio de Bergen (que dende 1994 forma parte da Universidade de Ciencias Aplicadas de Bergen ou Høgskolen). Doutorouse en 2002 cunha tese sobre os aspectos didácticos da obra Moralske Tanker de Ludvig Holberg e desenvolveu unha nova teoría sobre a a didáctica da retórica. Dende 2007 é profesora da Høgskolen.
Entre 2004 e 2007 dirixiu o proxecto Kunstfagdidaktikk financiado polo Norges Forskningsråd que procuraba desenvolver novas didácticas artísticas por medio da exploración de múltiples aspectos de diversas disciplinas: arte e artesanía, teatro, danza, música ou literatura. En 2007 pasou a dar clases no departamento de educación artística como profesora de didáctica da arte.
Na súa obra ''Det (ny)norske mennesket. Ein litterær analyse av familiebladet For bygd og by de 1985 realizou unha análise literaria da revista For bygd og by'' que se publicou en nynorsk entre 1912 e 1932. Tamén publicou artigos sobre pedagoxía e análises de autores como Holberg ou Knut Hamsun.
Alcañices
﻿Alcañices é unha vila e municipio (un dos 248) da provincia de Zamora. Atópase a 60 quilómetros ao noroeste da capital zamorana. Alcañices é a capital da bisbarra de Aliste e pertence á zona electoral de Zamora, coñecida na bisbarra por ser un dos grandes poboados antes de pasar a Portugal. O nome da localidade é de orixe árabe e quere dicir: "As Igrexas".
Demografía e política
Actualmente (2007) ten unha poboación de 1.052 habitantes. Na actualidade Alcañices entre as súas moitas actividades ao turismo rural, aínda que centra o seu economía na gandaría e no cultivo de hortalizas. Posúe algunha industria en carpintaría.
Esmeralda
A esmeralda (do grego smaragdus que significa pedra verde, en referencia á súa cor) é un mineral da clase dos silicatos cuxa fórmula química é Be3Al2Si6O18 e que é unha variedade do berilo.
Aspecto
A esmeralda preséntase en forma de cristais prismáticos hexagonais de cor verdosa. Esta cor é debida á inclusión na súa composición de partículas de óxido de cromo. Segundo a concentración de cromo que apareza na súa composición, e se aparecen ou non tamén inclusións de vanadio, a esmeralda presentará diferentes tonalidades de verde.
As esmeraldas talladas presentan un brillo moito máis intenso e unha maior transparencia.
Lugares onde se atopa
A esmeralda é un mineral de orixe magmática que acostuma formarse a temperaturas duns 800 °C. Fai presenza en pegmatitas, en xistos micáceos e especialmente en filóns hidrotermais de calcio.
Atópanse esmeraldas de calidade en Colombia, onde a extracción deste mineral é un dos motores de importancia dentro da economía do país, no Brasil e en Zambia, onde as explotacións son moito máis modestas pero de onde se obteñen os exemplares máis valorados.
Usos da esmeralda
A esmeralda é unha pedra preciosa moi apreciada polos coleccionistas e tamén no mundo da xoiería por ser o único mineral de cor verde que presenta un brillo vítreo intenso.
A esmeralda sintética
A primeira esmeralda de laboratorio foi sintetizada por Jacques-Joseph Ebelmen no ano 1848 mesturando po de esmeralda con ácido bórico. O resultado do experimento foi unha placa cuns pequenos cristais hexagonais de esmeralda.
Moito se ten avanzado dende aquela época. Na actualidade conséguense recrear esmeraldas dunha excelente perfección. Estas esmeraldas son destinadas a satisfacer a demanda no mundo da xoiería e teñen, case sempre, un prezo máis baixo que as naturais.
Outros silicatos
O cuarzo, o feldespato e a mica son outros silicatos de importancia.
Canguro
Co nome xeral de canguro denomí­nanse aos exemplares da grande familia dos macrópodos, que abrangue, ademais; os ualabís, o canguro arborí­cola, os wallaroos, pademelons, e os quokkas; o cal supón máis de 63 especies. Son endémicos do continente de Australia, asemade, os canguros arborí­colas viven tanto en Australia coma na Illa de Nova Guinea.
En xeral pode dicirse que os canguros se teñen adaptado aos cambios introducidos polo ser humano nas paisaxes australianas mellor ca algúns dos seus parentes, que se atopan en perigo. Malia iso, existe unha grande polémica arredor da cría de canguros para carne destinada ao consumo humano.
O canguro é unha icona de Australia; aparece no escudo de armas de Australia, nalgunhas moedas, e a súa imaxe é empregadas por algunhas empresas, entre elas, Quantas (a principal compañía aérea do país).
Terminoloxí­a
A palabra canguro deriva gangurru, unha palabra da lingua Guugu Yimidhirr, falada polos nativos de Australia. Con este termo desí­gnase a unha especie de canguro gris.
Principais tipos de especies
miniatura|esquerda|Canguro vermello, Zoo de Melbourne.
O canguro vermello (Macropus rufus) é o marsupial vivo de maior tamaño que existe no mundo, malia que o número de exemplares é menor ca noutras especies de canguros. Vive nas rexións áridas e semiáridas do continente australiano. Un macho grande pode chegar a medir 2 metros e pesar 90 kg.
O canguro gris oriental (Macropus giganteus), fóra de Australia é menos coñecido que o anterior, pero resulta máis doado velo na natureza, xa que o seu hábitat abrangue toda a fértil rexión oriental do país.
O canguro gris occidental (Macropus fuliginosus) é algo máis pequeno que o oriental, un macho grande pode acadar os 54 kg. Pódese atopar na zona sur da rexión occidental do país, no sur de Australia, e na cunca do río Darling.
175px|esquerda|miniatura|Canguro gris occidental con cría.
Á parte destas tres especies principais, existen outras 60 especies de animais que están intimamente unidas aos canguros dentro da familia dos Macropodidae.
Descrición física
miniatura|200px|dereita|A pouca velocidade, os canguros empregan as catro patas e máis a cola.
Os canguros posúen unhas patas traseiras longas e poderosas, uns pés longos para brincar, unha longa cola que os axuda co seu equilibrio, e unha cabeza pequena. Os canguros, coma todos os marsupiais, teñen unha bolsa, coñecida coma marsupio ou bolsa marsupial, na cal a cría se desenvolve despois de que teña lugar o parto.
Os canguros son os únicos animais grandes que empregan os brincos para se desprazar. A velocidade á que adoiten brincar os canguros vermellos é duns 20–25 km/h, podendo chegar a brincar ata a 70 km/h nas distancias curtas.
Este eficiente método de transporte, a nivel de velocidade e enerxía, non se desenvolveu para a protección contra os depredadores, senón, para que poder cubrir longas distancias na procura de comida e auga.
A diferenza doutros mamíferos, o escroto dos canguros (o cal os machos teñen en lugar do marsupio) atópase afastado do pene, case no medio do ventre. En épocas en que vai moita calor pode verse como os animais teñen o escroto baixado para protexer os testículos da calor, e subido cando se moven.
Os canguros viven unha media de 9 a 18 anos, algúns exemplares ata os 28.
Dieta
Os canguros son grandes herbívoros que se alimentan de herba, raíces, e son ruminantes. Todas as especies son nocturnas e crepusculares; normalmente pasan o día lacazaneando e, á tardiña, á noite, e á mañá, pasan o tempo desprazándose e alimentándose, normalmente en grupo.
Flatulencias
A pesar de teren os canguros unha dieta semellante á das vacas, os canguros non producen metano coa súa dixestión. O hidróxeno resultante da fermentación é convertido en acetato, que logo é empregado para proporcionar máis enerxía. Os científicos están interesados na posibilidade de trasladar a bacteria dos canguros ao gando vacún, xa que o metano é un tipo de gas de efecto invernadoiro que é 23 veces máis potente que o dióxido de carbono.
Depredadores
Os canguros teñen poucos depredadores naturais. Segundo os paleontólogos, o tigre de Tasmania foi o maior depredador natural que tiveron os canguros, mais hoxe en día están extintos. Porén coa chegada do home á illa fai polo menos 50.000 anos, e coa introdución do dingo fai 5.000 anos, os canguros tivéronse que adaptar a estes depredadores. O mero ladrido dun dingo pode facer que un canguro adulto se poña histérico. As aguias de ás cuneiformes poden ser depredadores oportunistas, que poden cazar canguros novos; podendo chegar a ferir e, incluso matar a un canguro adulto (incluso a un canguro vermello adulto), pero só cando as aguias non dispoñen doutras fontes para se alimentar. Estas aguias e outros animais, normalmente se alimentan de canguros que xa estaban mortos. As goannas (parentes dos varanos) e outras especies de réptiles carnívoros poden supor perigo para algunhas das especies de canguros de menor tamaño, pero só cando escasean outras fontes.
Á parte dos dingos e outros cánidos, algunhas especies introducidas polo ser humano coma os raposos e os gatos asilvestrados tamén supoñen un perigo para os canguros. Os canguros e os ualabís son bos nadadores, a miúdo foxen meténdose na auga se teñen ocación. Se se ve perseguido na auga, un canguro grande podería empregar as súas patas dianteiras (as mans/gadoupas) para manter ao seu depredador baixo a auga para afogalo. Outra técnica defensiva contada por testemuñas, consiste en que un canguro para defenderse, pode coller ao can que o está acosando coas patas dianteiras, mentres lle saca as entrañas coas poutas das patas traseiras.
Vida social
Os grupos ou mandas de canguros poden estar compostos por uns 10 machos e femias, ou máis. O macho dominante (chamado boomer) ten unhas características de tamaño e idade determinantes. Un macho ten acceso temporal ás femias do grupo para copular con elas. Os machos adoitan a controlar as femias da manda e a intimidar aos outros machos da manda para que non se apareen con elas.
Na maioría de especies de canguros, o cortexo comporta que o macho examine a cloaca das femias. Os machos a miúdo son rexeitados polas femias por seren de menor tamaño, pero no caso dos machos grandes, as femias, poden simplemente afastarse del. É bastante corrente que a femia ouriñe cando está a ser examinada por un macho. O macho cheira os ouriños repetidas veces ata que está satisfeito e procede a efectuar a cópula. Estudos científicos concluíron que este ritual que levan a cabos os machos, sérvelles para saber cando unha femia lles é receptiva.
Adaptacións
miniatura|240px|Cría mamando no teto, no interior do marsupio. Os canguros contan cun número de adaptacións que desenvolveron para poder facer fronte á vida nun continente seco, pouco fértil e cun clima altamente variable. Como acontece no resto de marsupiais, as crías nacen nunha fase temperá do desenvolvemento tras unha xestación de 31 a 36 días. Neste momento só os membros anteriores están algo desenvolvidos para permitir ao recentemente nacido subir ata a bolsa marsupial e agarrarse a un teto. Realizando unha comparación, un embrión humano nunha fase de desenvolvemento semellante, estaría nunhas 7 semanas, e os bebés prematuros con menos de 23 semanas de xestación non acostuman estar o suficientemente desenvolvidos como para poderen sobrevivir.
Unha femia de canguro está permanentemente empreñada, excepto no día no que pare; porén pode conxelar o desenvolvemento dun embrión ata que a cría anterior estea preparada para saír do marsupio; isto coñécese co nome de diapausa, e ten lugar en períodos de secas e escasa dispoñibilidade de alimento. A composición do leite que producen os canguros femias varía en función das necesidades da cría; incluso pode producir dous tipos de leite distintos, un para o recentemente nado e outro para a cría anterior.
Os canguros e os ualabís contan con tendóns longos e elásticos nas súas patas traseiras, desenvolvidos para permitirlles brincar. Amorean enerxía elástica nos tendóns das súas patas traseiras, proporcionando a enerxía necesaria para un salto, grazas á acción dos tendóns no canto de esforzo muscular. Isto acontece en todos os animais que teñen os músculos conectados ao esqueleto a través de elementos elásticos coma os tendóns, pero no caso dos canguros o efecto vese máis pronunciado.
Tamén existe unha conexión entre a acción de chimpar e respirar; cando os pés se despegan da terra, o aire é expulsado dende os pulmóns; o movemento que fai o canguro cos pés cara adiante para aterrar, permítelle volver encher os pulmóns, proporcionándolle unha maior economización enerxética. Estudos feitos con canguros e ualabís demostraron que, máis alá da cantidade de enerxía requirida para dar os chimpos, o aumento da velocidade case non supón un aumento do esforzo, cousa que non acontece con outros animais; coma cabalos, cans e co home. Para os canguros, o maior beneficio dos chimpos non é escapar dos seus depredadores (a velocidade máxima que pode acadar un canguro é similar á que pode acadar outro cuadrúpede do seu tamaño), e os depredadores orixinarios de Australia non supoñen un risco tan grande coma outros que proveñen doutros continentes; senón a economización da súa enerxía: nun continente infértil cun clima altamente variable, e a capacidade para percorrer longas distancias na busca de alimento, o cal é imprescindible para a súa supervivencia.
Cegueira nos canguros
Os trastornos e as patoloxías nos ollos non son habituais nos canguros. O primeiro informe de cegueira nos canguros data de 1994 dunha rexión no centro de Nova Gales do Sur. Ao ano seguinte, publicáronse outros informes de cegueira en canguros en Victoria e Australia do Sur. En 1996 a enfermidade xa se estendera ata Australia occidental, a través do deserto. As autoridades australianas eran conscientes de que a enfermidade se podería transmitir posiblemente a outros animais e aos humanos. Investigacións nos Laboratorios Australianos de Saúde Animal, en Geelong, detectaron o virus chamado Wallal en dúas especies de mosquitos, os cales se cre eran os portadores do virus. Os veterinarios tamén descubriron que menos do 3% dos canguros expostos aos virus desenvolvían a enfermidade.
Contacto cos seres humanos
Antes da chegada dos europeos, os canguros eran un animal moi importante na vida dos nativos australianos, por mor da súa carne, pel, ósos, e tendóns. Ademais, tiñan importantes historias dreaming e cerimonias nas que os canguros formaban parte. Aherrenge é un lugar no Territorio do Norte de historias dreaming con canguros. O pobo Kurnai practicaba o Marn grook, un xogo no cal se empregaba un bóla feita de canguro.
A diferenza de moitos dos pequenos macrópodos, aos canguros foilles ben dende o asentamento dos europeos en terras australianas. Os europeos talaron bosques para crear grandes prados para a cría de gando ovino e bovino, crearon fontes de auga en rexións áridas, e reduciron substancialmente o número de dingos.
Os canguros son por natureza tímidos e normalmente non supoñen ameaza ningunha para o home. Os machos adoitan a boxear entre eles, xogando para dominar, ou ben competindo por unha parella. A destreza das súas patas dianteiras é empregada en dar puñadas e forcexar cos seus adversarios, pero o verdadeiro perigo agáchase nun golpe cunha pata traseira; as unllas afiadas das dedas poden chegar a sacarlle as entrañas ao seu rival.
Existen moi poucos casos arquivados de ataques de canguros a humanos sen que houbese unha provocación previa ao animal, pero algúns deses ataques inmotivados espallaron o medo en 2004 a que os canguros tivesen algunha enfermidade semellante á rabia. O único caso documentado e constatado dun ataque fatal a unha persoa, tivo lugar en 1936 en Nova Gales do Sur; un cazador foi morto ao intentar rescatar aos seus dous cans dunha forte pelexa. Algunhas persoas opinan que o comportamento errático e perigoso dos canguros podería deberse á sede e fame extremas.
En 2004, Lulu, unha canguro gris oriental salvoulle a vida a un granxeiro. O 19 de maio de 2005, fíxoselle entrega a Lulu do Premio Nacional ao Valor Animal RSPCA (A Sociedade Real para a Prevención da Crueldade en Animais de Australia).
Problemas con vehículos
esquerda|miniatura|200px|Sinal de tráfico que advirte do paso de canguros na estrada. dereita|miniatura|240px|Un canguro cruzando unha estrada.
O choque contra un vehículo pode causarlle a morte a un canguro. Sábese que os canguros, cegados polos faros dos vehículos ou asustados polo ruído do motor, poden saltar diante dun vehículo. Tendo en conta que nun chimpo medio os canguros poden chegar aos 50 km/h e son algo pesados, a forza do impacto pode ser grave. Un vehículo pequeno pode resultar esnaquizado, mentres que vehículos de maior tamaño poden sufrir danos no motor. O risco de dano aos ocupantes do coche pode verse agravado se a colisión se produce contra o parabrisas. Para evitar este tipo de problemas existen en Australia un sinais de tráfico especiais que advirten do posible paso de canguros pola estrada.
Os vehículos que frecuentan estradas illadas, onde atopar asistencia na estrada pode ser difícil, son equipados con roobars (barras anti-canguros) para minimizar o dano producido por unha colisión eventual. Tamén se teñen deseñado e comercializado aparellos que, montados enriba da capota, espantan á fauna salvaxe fóra da estrada, empregando ultrasóns e outros métodos.
No caso de se producir un choque contra unha femia, as asociacións polos dereitos dos animais piden que se lle bote unha ollada ao marsupio, por se puider haber unha cría no seu interior, en cuxo caso poida ser levada a un santuario de vida salvaxe ou a un veterinario cirurxián para a súa rehabilitación. Do mesmo xeito, cando un adulto resulta ferido, pódese consultar que instrucións de coidado seguir a un veterinario, á RSPCA ou ao Servizo de Parques Nacionais e Fauna Salvaxe. En Nova Gales do Sur a rehabilitación dos canguros é realizada por voluntarios do WIRES (Servizo de Información e Rescate da Fauna Salvaxe).
A cría e rehabilitación dun bebé canguro
Ás veces, algunhas persoas deciden criar os bebés canguros por si mesmos. A regra xeral di que se o bebé canguro está cuberto xa de pelo (e non nun estado embrionario), existen moitas posibilidades de conseguir crialo. Cómpre empregar leite sen lactosa na alimentación do canguro, de non ser así, podería quedar cego. As crías saltan facilmente ao interior dunha bolsa de tea se llela sitúan xusto diante e á altura á que estaría o marsupio da súa nai. O instinto dun bebé canguro é o de abrazarse, razón pola cal acaban facéndose querer polos seus coidadores. Mais tras seren criados por persoas, non se pode ceibalos na natureza e esperar que se vallan por si mesmos de inmediato. Xeralmente os santuarios da fauna salvaxe acollen ben aos canguros que non se poden valer por si mesmos, ou que teñen medrado moito, facéndose demasiado pequeno o lugar onde se criaban; sendo necesaria, como mínimo, unha extensión dun acre cun valado de 7 pés de altura para un canguro adulto.
Factor IX
O factor IX de coagulación (ou factor de Christmas) é unha das serina proteases do sistema de coagulación do sangue; pertence á familia das peptidases S1. A deficiencia desta proteína causa a hemofilia B. Foi descuberto en 1952 nun rapaz chamado Stephen Christmas que carecía deste factor e padecía hemofilia.
O complexo factor IX é unha das medicinas que aparecen na Lista modelo da OMS de Medicinas Esenciais, que son as medicinas máis importantes necesarias para un sistema de saúde básico.
Fisioloxía
miniatura|A coagulación do sangue e a vía da [[proteína C.|esquerda]] O factor IX é producido como un cimóxeno, un precursor inactivo. É procesado para eliminarlle o péptido sinal, é glicosilado e despois clivado polo factor XIa (da vía de contacto) ou polo factor VIIa (da vía do factor tisular) para orixinar unha forma de dúas cadeas na que as cadeas están ligadas por unha ponte disulfuro. Cando é activado e pasa á forma factor IXa, en presenza de Ca2+, fosfolípidos de membrana e o cofactor factor VIII, hidroliza un enlace peptídico arxinina-isoleucina no factor X para formar o factor Xa.
O factor IX é inhibido pola antitrombina.
A expresión do factor IX increméntase coa idade en humanos e ratos. Nos modelos de ratos as mutacións dentro da rexión promotora do xene do factor IX teñen un fenotipo dependente da idade.
Arquitectura de dominios
Os factores VII, IX e X desempeñan papeis claves na coagulación do sangue e tamén comparten unha arquitectura de dominios común. A proteína factor IX está composta de catro dominios proteicos: o dominio Gla, dúas copias en tándem do dominio EGF e un dominio peptidase C-terminal de tipo tripsina que leva a cabo a clivaxe catalítica.
miniatura|Arquitectura de dominios da proteína humana factor IX, onde cada dominio proteico está representado por unha caixa coloreada.|400px|esquerda
O dominio EGF N-terminal é en pare responsable da unión do factor tisular. Wilkinson et al. concluíron que os residuos 88 ao 109 do segundo dominio EGF median a unión a plaquetas e a ensamblaxe do complexo activador do factor X.
Foron resoltas as estruturas dos catro dominios. Unha estrutura dos dous dominios EGF e o dominio de tipo tripsina foron determinados para a proteína do porco. A estrutura do dominio Gla, que é responsable da unión de fosfolípidos dependente do Ca(II), foi tamén determinada por resonancia magnética nuclear.
Resolvéronse varias estruturas de mutantes 'super-activos', que revelan a natureza da activación do factor IX por outras proteínas no cadoiro da coagulación.
Xenética
miniatura|En humanos, o xene F9 está localizado no [[cromosoma X na posición q27.1.]]
O xene do factor IX está localizado no cromosoma X humano (Xq27.1-q27.2) e ten unha herdanza recesiva ligada ao X, polo que a mutación neste xene afecta máis a homes que a mulleres. Foi clonado en 1982 por Kotoku Kurachi e Earl Davie.
A ovella transxénica clonada Polly, que levaba o xene humano do factor IX, foi producida polo Dr Ian Wilmut no Instituto Roslin en 1997. A ovella expresaba o factor IX no leite.
Papel en enfermidades
A deficiencia do factor IX causa a enfermidade de Christmas ou hemofilia B. Describíronse unhas 100 mutacións no factor IX; algunhas non causan síntomas, pero moitas orixinan un significativo trastorno hemorráxico. A mutación orixinal da enfermidade de Christmas foi identificada pola secuenciación do ADN conservado do paciente S. Christmas, e tratábase dun cambio de cisteína a serina. O factor IX recombinante é utilizado para tratar a enfermidade de Christmas. As formulacións inclúen:
Algunhas raras mutacións no factor IX teñen como resultado unha elevación na actividade coagulatoria, e pode orixinar enfermidades causadas por coágulos, como a trombose venosa profunda.
A deficiencia de factor IX é tratada con inxeccións de factor IX purificado producido por clonación en diversos animais ou en células animais. O ácido tranexámico pode ser útil en pacientes que teñen que ser operados cirurxicamente e que herdaron a deficiencia de factor IX para reducir o risco perioperativo de hemorraxias.
Unha lista de todas as mutacións no factor IX foi compilada na base de datos de mutacións no factor IX mantida no University College London.
Hendrik van der Vegte
Hendrik van der Vegte, nado en Zwolle o 15 de agosto de 1868 e finado na Haia o 29 de agosto de 1933, foi un político holandés.
Traxectoria
Estudou dereito e foi director de banca na súa localidade natal, membro do Partido Anti Revolucionario foi elixido para o parlamento en 1912. Foi ministro de augas no primeiro gabinete de Dirk Jan de Geer (1926-1929)
Provincia de Chainat
Chai Nat (en lingua tailandesa: จังหวัดชัยนาท) é unha provincia da Tailandia. A súa capital é a cidade de Chai Nat.
Xeografía
Chai Nat está situado sobre a chaira do val central de Tailandia, no río Chao Phraya. No sur da provincia de Chao Phraya (antes Chai Nat) atópase a presa do río Chao Phraya, tanto para controlar inundacións, así como para desviar a auga no sistema de regado máis grande do país para os cultivos de arroz na parte inferior do río. A presa acabouse de construír no ano 1957 e foi a primeira presa construída en todo o Reino de Tailandia.
Limita coas provincias de, empezando polo norte e seguindo o sentido das agullas do reloxo: Nakhon Sawan, Sing Buri, Suphan Buri e Uthai Thani.
Símbolos
A árbore provincial é a Aegle marmelos, e a flor é a Cassia javanica.
O lema da provincia é: "Venerable Luangpu Suk, renomeada presa de Chao Phraya, famoso Parque dos Paxaros e saboroso Khao Taengkwa Pomelo".
Distritos
dereita|miniatura|250px|Distritos da provincia. A provincia está subdividida en 6 distritos (amphoes) e 2 subdistritos (king amphoes). Os distritos e subdistritos son divididos á súa vez en 53 comunas (tambons) e estas en 474 poboados (moobans).
Mokgweetsi Masisi
Mokgweetsi Eric Keabetswe Masisi, nado en Moshupa o 21 de xullo de 1962, é un profesor e político de Botswana. Dende o 1 de abril de 2018 é o 5º presidente de Botswana. Foi Vicepresidente e Ministro de Educación dende 2014. Previamente, en 2011 asumira o Ministerio de Asuntos Presidenciais e Administración pública.
Traxectoria
O pai de Masisi, Edison Setlhomo Masisi, que morreu en 2003, foi tamén membro do parlamento por Moshupa e, segundo os informes, foi un íntimo confidente do pai do presidente Khama e o primeiro líder de Botswana, Sir Seretse Khama.
Inicialmente exerceu como profesor de inglés e historia. En 1984, ensinou na Escola Secundaria Mmanaana en Moshupa, mentres tamén dirixía iniciativas de desenvolvemento comunitario.
En 1989 estuda unha licenciatura na Universidade Estatal de Florida, nos Estados Unidos, especializándose en Educación de Estudos Sociais e Deseño Instruccional de Sistemas.
En 1990, o Masisi uniuse de novo ó Desenvolvemento de Currículo e supervisou Estudos Sociais e outros temas. Xogou un rol importante no desenvolvemento dun novo sistema de valoración da Proba de Criterio Establecido (PCE). Alí faise o Coordinador Nacional para Educación de Estudos Sociais e o representante de Botswana para o Programa de Estudos Sociais e Ambientais africanos (ASESP, polas súas siglas en inglés) e membro do consello para a Asociación de Educación Ambiental de África Austral (EEASA, polas súas siglas en inglés) por máis de 5 anos. Foi tamén membro de varios consellos de ONG.
Uniuse á UNICEF en 1995 como Axente de Proxecto da Educación traballando en proxectos de educación en áreas remotas. Tamén desenvolveu e puxo en funcionamento a educación para estudantes embarazadas e iniciou a política e reformas de programa para os excluídos en Botswana e os das rexións da África oriental e austral.
Traxectoria política
En 2003, renunciou para acceder á política, participando, sen bos resultados, nas primarias do Partido Democrático de Botswana (PDB) na circunscrición de Moshupa. Malia iso, seguiu activo na política e foi elixido Secretario de Deputado do comité ramal de Moshupa. Uniuse a unha ONG de Procura Internacional e centrouse na investigación da prevención do VIH e iniciou os seus estudos para obter un PhD en epidemioloxía.
Tamén en outubro de 2009, Masisi foi nomeado como asistente de Ministro para Asuntos Presidenciais e Administración Pública e promovido a Ministro para Asuntos Presidenciais e Administración Pública en xaneiro de 2011, onde encabezou o Programa de Erradicación da Pobreza.
En abril de 2014, asumiu o Ministerio de Educación e Desenvolvemento de Habilidades como suplente até as eleccións xerais do 24 de outubro de 2014, cando foi reelixido membro do parlamento pola rexión de Moshupa-Manyana e mantívose á fronte do ministerio.
O 12 de novembro de 2014 foi designado vicepresidente de Botswana polo presidente Ian Khama mantendo tamén o ministerio de Educación e Desenvolvemento de Habilidades.
O 5 de xullo de 2017, o Presidente Khama nomeou a Masisi Chanceler da Universidade de Botswana. O nomeamento, que estaba en consonancia coa Sección 7 da Lei da Universidade de Botswana de 2008, foi por un período de cinco anos. Seguiu á morte do expresidente Quett Masire, que se desempeñou como Chanceler ata que morreu o 22 de xuño de 2017.
Presidente do país
O 1 de abril de 2018, xurou como o quinto presidente de Botswana sucedendo a Ian Khama obrigado a deixar a presidencia despois de dous mandatos de 5 anos. Masisi converteuse así no terceiro líder de Botswana fóra da dinastía Khama dende a súa independencia do Reino Unido en 1966. Entre as prioridades presentadas no seu discurso ó asumir a presidencia destacou a necesidade de reducir a dependencia do país do mercado de diamantes e o compromiso do seu goberno en ampliar o acceso á educación técnica e establecer iniciativas en turismo, minaría, carnes e servizos financeiros.
Especulación
A especulación (do latín especulare, observar, ver) é unha reflexión teórica sobre un asunto ou unha materia co fin de poder recoñecelo e examinalo.
Nun principio, a palabra especulación non era imaxinar algo sen fundamento, senón investigar meticulosamente algo. Na teoría, esta palabra ocupa o primeiro lugar na clasificación das ciencias que fai Aristóteles.
Lingua muisca
O muisca ou chibcha é unha lingua extinta da familia chibcha de Colombia, falada historicamente polo pobo muisca, unha das catro civilizacións indíxenas de América. Os muiscas habitaban nas terras altas centrais (Altiplano Cundiboyacense) do que hoxe se coñece como Colombia. O nome da lingua, muysccubun ou muyskkubun na súa propia lingua significa "lingua do pobo" ou "lingua dos homes", de muyska / muysca ("xente" ou "home") e kubun / cubun ("lingua" ou "verba"). O termo chibcha quere dicir "mira, home!".
En 1580, debido ó gran número de falantes, foi declarada lingua xeral do Novo Reino de Granada. Creáronse cátedras de Lingua Xeral en Santa Fe onde se ensinaba a lingua muisca ós sacerdotes que debían evanxelizar os indíxenas dos «vales de Bogotá e Tunja», epicentros dos seus dous principais dialectos. A lingua muisca é coñecida grazas ás crónicas e as "fontes primarias da lingua muisca", cinco documentos de corte lingüístico de finais do século XVI e comezos do século XVII por misioneiros das ordes dominica e agostiña co único obxectivo de evanxelizar os indíxenas muiscas. Isto supuxo a aparición de gramáticas, catecismos e vocabularios, como os manuscritos e outros impresos de Juan de Castellanos, Bernardo de Lugo, José Domingo Duquesne e Ezequiel Uricoechea, que permitiron a filólogos e lingüistas do século XIX achegarse a unha lingua extinguida oficialmente a raíz da Real Cédula de Carlos III, que ordenou o 16 de abril de 1770 o ensino do castelán como lingua oficial do Imperio. Porén, dende moito antes a lingua muisca deixara de falarse nalgúns lugares do altiplano, como proba o feito de que en Tabio, o 17 de marzo de 1751, o Fiscal Protector Juan Antonio Peñalver fixo unha visita a dito concello e ó seu agregado Subachoque, pregoando na praza «por voz de lingua española por non falarse xa a dos indios».
Descrición lingüística
Segundo as fontes primarias, a lingua muisca era denominada muysccubun polos indíxenas, verba que segundo se expón na gramática do manuscrito 158 da Biblioteca Nacional de Colombia, componse dos termos muysca (xente ou persoa) e cubun (lingua, ou lingua de nación). No caso do termo “muysca” é preciso prescindir da derradeira vogal para darlle un carácter posesivo. A transcrición fonolóxica da palabra é /mʷɨskkuβun/.
Especulación
Os filósofos e a especulación
Distínguense así os termos especulación, meditación e contemplación. A través da contemplación considérase a Deus como é, por medio da especulación vese como se reflicte no que el creou e mediante a meditación, a alma ten o propósito de alcanzar a contemplación. Neste caso, a especulación é un estado intermedio que leva á contemplación.
Na etapa moderna, moitos autores opóñense á especulación considerándoa sen fundamento e sen ningún obxectivo práctico nin teórico. Francis Bacon e Descartes desprezan a especulación xa que consideran que ten escasas consecuencias para os que a practican.
Racionalismo moderno
A especulación tivo grande importancia no racionalismo moderno. Kant confiou na razón especulativa co propósito de limitar as posibilidades da razón, xa que non se pode admitir ningún coñecemento fóra dos límites da experiencia. Para este filósofo, o coñecemento teórico é diferente ao coñecemento da natureza porque é especulativo, xa que se refire a un obxecto ou aos conceptos dun obxecto e non se pode alcanzar por medio dunha experiencia. Kant pon así límites definitivos á especulación ou á razón especulativa.
Lingua muisca
Fonoloxía
De acordo coa investigadora María Stella González, pódese presentar o seguinte cadro de fonemas para a lingua muisca: Os signos en cursiva e entre < > reflicten diversas representacións ortográficas empregadas nas fontes coloniais para representar os diferentes sons.
Especulación
Filosofía contemporánea
Tempo despois concedéuselle ao especulativo a capacidade de cualificar a especie superior do coñecemento. Hegel foi o autor que destacamos neste sentido. Segundo este filósofo, a razón ou o pensamento especulativo é o único que pode unir e conciliar os opostos que se manifestan no proceso dialéctico e o que supera as tensións que este proceso revela.
Feuerbach e Karl Marx opóñense ao especulativo dentro das escolas hegelianas e tamén se opoñen a maioría das tendencias filosóficas do século XX. Unha excepción foi a teoría de Theodor Adorno, cuxa "dialéctica negativa" volve enunciar a forma especulativa do pensamento en clave rigorosamente materialista.
Lingua muisca
Gramática
Pronomes demostrativos:
Pronomes adxacentes:
O sistema verbal caracterízase pola presenza de marcadores do verbo "ser" ou "verbo substantivo":
miniatura|621px|Numerais muiscas. Para o pobo muisca, os numerais estaban estreitamente relacionados co seu calendario lunar. Para contar os números do 11 ó 19, os muiscas facíano comezando coa palabra quihicha, que quere dicir «pé», debido a que ó rematar de contar cos dedos das mans, pásase ós dos pés. Así, por exemplo, once sería quihicha ata, doce sería quihicha boza, etc., até chegar a 20, que é gueta.
Campeonato Português de Rugby
O Campionato Portugués de Rugby é a liga de rugby de Portugal. A Divisão de Honra, chamada Campeonato Super Bock por razóns de patrocinio, é a máxima categoría sénior masculina. O torneo naceu na tempada 1958/59, e na actualidade conta con 8 equipos. O club máis laureado é o CDUL, que gañou 20 títulos. O vixente campión é o Tecnico.