cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nino Farina
Traxectoria
Figura notable dos primeiros anos da Fórmula 1, Farina era recoñecido polo seu estilo de manexo e a súa intelixencia, pero tamén pola súa petulancia e o seu desprezo polos seus rivais na pista.
Morte
Logo da súa retirada, Farina involucrouse nas distribuidoras de Alfa Romeo e Jaguar e máis tarde asesorou á fábrica de Pininfarina.
Ironicamente, e a pesar de todos os accidentes aos que sobreviviu nos seus últimos anos como piloto, cando ía como espectador camiño do Gran Premio de Francia de 1966, Farina perdeu o control do seu Lotus Cortina nos Alpes de Savoia, cerca Aiguebelle, chocou contra un poste de telégrafos e morreu no acto. Non só asistía como espectador, senón tamén por unha película, ao longo da tempada fora o asesor e o dobre na pilotaxe do actor francés Yves Montand, que interpretaba a un ex campión do mundo na película  Gran Premio.
Resultados completos en Fórmula 1
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida. * Indica unidade compartida ** No Gran Premio da Arxentina de 1955, Farina finalizou en 2º (compartido con Trintignant e González) e 3º lugar (compartido con Maglioli e Trintignant). Concedeuselle un terzo dos puntos de cada resultado.
Resultados na Fórmula 1 fora do campionato
(key)
* Indica unidade compartida con André Simon
Ácido gadoleico
O ácido gadoleico, cuxo nome sistemático é ácido (Z)-icos-9-enoico, é un ácido carboxílico monoinsaturado de cadea liñal con vinte átomos de carbono, coa fórmula molecular C20H38O2. É considerado un ácido graxo ω-11, xa que ten o dobre enlace C=C situado entre o carbono 11 e o 12 comezando polo extremo oposto ao grupo carboxilo, e simbolízase por C20:1 ou C20:1n-11. É un dos ácidos eicosenoicos.
Foi descuberto no aceite de fígado de bacallau polo químico noruegués Henrik J. Bull en 1906, mentres que a estrutura foi dilucidada polo científico xaponés M. Takano en 1933. Posteriormente tamén se achou en aceites de balea e de tiburón.
Ciudad Rodrigo
miniatura|dereita|Torre da Homenaxe do [[Castelo de Henrique II.]] Ciudad Rodrigo (en galego antigo: A Cidade ) é un municipio español na provincia de Salamanca, na Comunidade Autónoma de Castela e León.
Situación e Poboación
No seu límite leste, está a unha distancia de 86 km de Salamanca, a capital provincial e a 25 km da fronteira con Portugal (distrito de Garda) polo oeste. Limita ao norte con Abadengo e ao sur coa cacereña Serra de Gata. Ten os títulos de Cidade Antiga, Nobre e Leal, e ademais é sede episcopal co apelativo de diocese civitatense.
Segundo o censo de 2008 (INE) conta cunha poboación de 13.975 habitantes, dos cales 6.777 son homes e 7.198 son mulleres, nunha superficie de 240,11 km². O xentilicio que reciben estes é o de mirobrigense (ou rodericense ou civitatense, preferíndose este último para designar a toda a poboación da área diocesana). A súa altitude na cabeceira é de 658 msnm.
Outros núcleos de poboación son Águeda del Caudillo (117 hab.), Bocacara (174 hab., 84 homes e 90 mulleres), Ivanrey (71 hab.), Sanjuanejo (74 hab.), Pedro Toro (9 hab.) e Arrabal de San Sebastián (30 hab.). Águeda é unha vila de colonización fundado durante o Franquismo, de aí o seu nome. Actualmente é unha pedanía do mesmo xeito que Bocacara. Bocacara era un concello independente ata mediados do século XIX así como Valdecarpinteros.
Burés, Asados, Rianxo
Burés é un lugar da parroquia de Asados no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 155 habitantes (77 homes e 78 mulleres).
Lentisco
O lentisco ou aroeira. (Pistacia lentiscus) é un arbusto perenne fanerógamo do xénero Pistacia, na familia das anacardiáceas, de follas coriáceas, con flores de cor amarela tirando a vermella, do cal se extrae unha resina branca moi aromática, o mástique.
Distribución e hábitat
Medra nas matogueiras secas e pedrentas da Europa mediterránea, norte de África e Oriente Próximo. Resiste mal as fortes xeadas e se desenvolve sobre todo tipo de solos, podendo medrar ben en zonas calcarias e incluso salitrosas ou salinas, isto fai que sexa máis abundante xunto ao mar. Mora en forestas claras, devesas, formacións de aciñeiras, maquis, garrigas, foces, canóns, e abas rochosas de toda a área mediterránea. Medra con mirtos, carballos carrascos, palmeiras ananas, alaternos, e silvamares e serve de protección e alimento a paxaros e outra fauna exclusiva deste ecosistema. É unha especie pioneira moi rústica espallada polos paxaros e abundante en ambientes secos mediterráneos.
Descrición
thumb|240px|Gota de resina. thumb|240px|[[Mástique (resina).]] Trátase dun arbusto ou arboriña dioica, plantas macho e femia independentes, sempre verde de 1 a 5 m de altura, cun forte cheiro a resina. Medra a xeito de mato e a medida que envellece, desenvolve toros grosos e gran cantidade de pólas grosas e longas. En áreas axeitadas, cando se lle deixa medrar libremente e faise vello, adoita converterse nunha arboriña de até sete metros. As accións levadas a cabo polo ser humano, como a curta, o pastoreo e os lumes, impiden moitas veces o seu desenvolvemento.
As follas son alternas, coriáceas e compostas paripinnadas (sen folíolo terminal) con 6-12 folíolos dun verde intenso. Presenta flores miudiñas, as masculinas con 5 estames, as femininas con estilo trífido. O froito é unha drupa, primeiro vermella e despois negra ao madurecer, duns 4 mm de diámetro.
Usos
Na época clásica empregouse coma goma de mascar; do seu látex elabórase unha goma aromática chamada mástique, usada en medicina odontolóxica e para facer vernices. Tamén se emprega para aromatizar licores.
En zonas turísticas mediterráneas xunto con palmeiras ananas e algunhas plantas exóticas, é elixida para repoboar xardíns e resorts, por mor da súa fortaleza e atractivo aspecto. Ao contrario que outras especies de Pistacia, conserva as súas follas ao longo de todo o ano cun aspecto san e vizoso. Introduciuse coma ornamental en México, onde se naturalizou e lle ve con frecuencia en zonas suburbanas e principalmente en zonas semiáridas.
Está emparentada co escornacabras (Pistacia terebinthus) co que hibrida facilmente nas zonas en contacto; P. x saportae Burnat (P. lentiscus x P. terebinthus) que ten follas imparipinnadas, con folliñas semipersistentes, a terminal subsésil e ás veces reducida. Porén, ocupan biotopos distintos e escasamente solapados. O lentisco aparece en zonas máis baixas e achegadas ao mar, mentres que o escornacabras medra en zonas máis elevadas e montañosas como o Sistema Ibérico, onde resiste mellor as xeadas.
Taxonomía
Pistacia lentiscus foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 1026. 1753.
Nome vulgar
A planta recibe os nomes vulgares en galego de: almecegueira, aroeiro, aroeira, charneca, laderno e lentisco.
Silence Yourself
Silence Yourself é o primeiro álbum de estudio da banda inglesa de post-punk Savages, publicado o 6 de maio de 2013 a través dos selos Matador Records e Pop Noire, unha discográfica propiedade da vocalista Jehnny Beth. O disco foi nomeado para o Mercury Prize de 2013.
Músculo psoas-ilíaco
miniatura|Posición do músculo no corpo. O músculo psoas-ilíaco é un músculo do abdome e da parta anterior da coxa. Está formado por dúas porcións, unha superior, o psoas maior e unha inferior, o ilíaco:
Por debaixo do arco crural únese e insírense xuntos no trocánter menor da epífise superior do fémur. Ao longo do traxecto está en íntima relación co plexo lumbar e con diversas estruturas, que inclúen os vasos ilíacos, os riles e os uréteres.
Función
Ten unha dobre función:
Petalas
Petalas ou Petala (en grego: Πεταλάς) é a illa máis grande (5,4 km²) das illas Equínadas, entre o grupo das Illas Xónicas en Grecia. William Martin Leake conxeturou que Petalas podería ser a antiga Duliquio, da que a Ilíada conta que 40 barcos levantaron áncora a Troia, pero Estrabón e a maioría dos autores modernos prefiren a identificación de Duliquio con Makri, unha illa próxima. Petalas, de propiedade privada, ofreceuse recentemente á venda.
Tamara Abalde
Tamara Abalde Díaz, nada en Ferrol o 6 de febreiro de 1989, é unha xogadora de baloncesto galega. Mide 1,91 e xoga de ala-pivote no Durán Maquinaria Ensino e na selección española. É filla do ex xogador Alberto Abalde Rodríguez e irmá do tamén xogador Alberto Abalde Díaz.
Caimán negro
O caimán negro (Melanosuchus niger) é un réptil crocodilio da familia dos aligatóridos e a única especie viva do xénero Melanosuchus. Presenta unha característica cor case negra e habita na Amazonia. Chegan a medir 6 metros, polo que poden devorar animais como veados, capibaras, e mesmo tapires e outros mamíferos de gran tamaño.
Tamara Abalde
Traxectoria
Filla do ex xogador de baloncesto Alberto Abalde, naceu en Ferrol na época na que seu pai xogaba no OAR Ferrol, da ACB. Iniciouse no baloncesto con 8 anos, no Club Compañía de María de Vigo, no que xogou entre 1998 e 2003. Tras pasar polo San José de la Guía, onde tivo como adestrador a seu pai, recalou nas categorías inferiores do Celta de Vigo en 2003. O 12 de outubro de 2004 debutou co primeiro equipo do Celta, nun partido da Liga Feminina contra o Ros Casares, con 15 anos, 8 meses e 4 días, sendo naquel momento a debutante de menos idade na historia do club.
Caimán negro
Como o seu nome implica, ten unha coloración escura de adulto, que nalgúns individuos parece case negra. Porén, teñen un bandeado gris ou marrón na mandíbula inferior. Os xuvenís teñen unha coloración máis rechamante comparada coa dos adultos con bandas brancas ou amarelas claras ben destacadas nos flancos que seguen presentes incluso cando son bastante adultos ou polo menos son máis visibles comparadas con outras especies. A morfoloxía é bastante diferfente da doutros caimáns pero teñen a ponte ósea que aparece noutros caimáns. A cabeza é grande e pesada; o que é unha vantaxe á hora de capturar presas máis grandes.
É o maior depredador do ecosistema amazónico, que depreda diversos peixes, réptiles, aves e mamíferos. Son xeralistas e superdepredadores, con capacidade potencial de capturar calquera animal dentro da súa área de distribución, incluíndo outros depredadores. Fixéronse poucos estudos ecolóxicos sobre a especie, pero pode dicirse que o caimán negro ten o seu propio nicho ecolóxico que lle permite coexistir sen demasiada competición. Como o maior depredador do seu ecosistema, pode ser tamén unha especie clave, que xoga un importatne papel no mantemento da estrutura do ecosistema. A reprodución ten lugar na estación seca. As femias constrúen un niño con forma de morea cunha cámara para os ovos, para protexelos dos depredadores. As crías forman grupos protexidos pola presenza da femia. Estes grupos poden conter individuos procedentes doutros niños. Antes era unha especie común, pero foi cazada case ata a extinción principalmente para comercializar a súa valiosa pel. Agora as súas poboacións empezar a prosperar, e está catalogada como especie dependente da conservación. En conxunto é unha especie bastante pouco coñecido, xa que non foi investigada en detalle at a década de 1980, cando o comercio de peles se cobrara xa moitas vítimas. É unha especie perigosa para os humanos e no pasado ocorreron ataques.
Tamara Abalde
Traxectoria
Ao seu regreso dos Estados Unidos recibiu ofertas de numerosos equipos, fichando finalmente polo Ros Casares de Valencia. Nas dúas seguintes campañas xogou cedida no Rivas Ecópolis, de Rivas-Vaciamadrid, co que acadou dous terceiros postos na Liga Feminina e debutou en competición europea. En xuño de 2010 desvinculouse do Ros Casares e asinou un contrato co Rivas. Con todo, seis meses despois rescindiu o seu contrato co equipo madrileño e fichou polo Obenasa Navarra.
Caimán negro
Distribución xeográfica
É nativo de Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Güiana francesa, Güiana, Perú e Venezuela.
Tamara Abalde
Traxectoria
En maio de 2011 marchou a Francia, onde xogou dúas tempadas, no Pays d'Aix Basket 13 primeiro, e no Basket Landes despois. En 2013 volveu a España, fichando polo Perfumerías Avenida, co que gañou dúas Copas da Raíña, e dúas Supercopas de España, ademais de acabar dúas veces subcampioa da liga.
Caimán negro
Características
miniatura|esquerda|Esqueleto O caimán negro ten unha pel escamosa de coloración escura. A coloración da pel axuda coa camuflaxe durante as súas cacerías nocturnas, pero pode tamén axudar a absorber a calor (termorregulación). A mandíbula inferior ten un bandeado gris (marrón en animais máis vellos), e bandas amarelas claras ou brancas nos flancos do corpo, aínda que estas son moito máis prominentes nos individuos novos. Este bandeado vaise difuminando gradualmente a medida que o animal madura. Presentan a ponte ósea característica dos caimáns, que se estende desde a parte superior dos ollos ata o fociño. Os ollos son grandes, como é conveniente para a súa actividade en gran medida nocturna, e son de cor castaña. As nais que vixían os seus niños son atormentadas por mosquitos que se reúnen arredor dos seus vulnerables ollos deixándoos inxectados de sangue.
Tamara Abalde
Traxectoria
Na tempada 2015/16 xogou no Cadí La Seu catalán, ano seguinte no CREFF ¡Hola! madrileño e na 2017/18 no Stadium Casablanca de Zaragoza. En 2018 fichou polo Valencia Basket, que acababa de ascender á máxima categoría, e co que acadou as semifinais da liga na súa primeira tempada. Despois dunha segunda campaña no equipo valenciano, fichou en 2020 polo Araski vasco.
Despois dunha tempada en Vitoria, fichou polo Durán Maquinaria Ensino, regresando a un equipo galego 14 anos despois.
Caimán negro
Tamaño
miniatura|Un caimán negro nadando. O caimán negro é un dos réptiles existentes meirande. É o maior predador da cunca do Amazonas e posiblemente o membro máis grande da familia Alligatoridae. A maioría dos caimáns negros adultos miden de 2,8 a 4,26 m de lonxitude, e só algúns machos vellos crecen máis de 5 m e exceden un peso de 400 kg. Os espécimes machos subadultos de arredor de 2,5 a 3,35 m pesan de 95 a 100 kg, aproximadamente do mesmo tamaño que as femias maduras, pero increméntanse rapidamente en volume e peso. Os machos maduros de mediano tamaño de 3,5 a 4 m pesan aproximadamente 300 kg. Outras mostras medidas de machos subadultos atoparon que medían entre 2,1 a 2,8 m, cunha media de 2,45 m, e que pesaban de 26 a 86 kg, como media 48 kg. O caimán negro ten aproximadamente o mesmo tamaño que o (Alligator mississippiensis), aínda que como media é máis grande na madurez. Nalgunhas áreas (como no río Araguaia) esta especie chega frecuentemente aos 4 ou 5 m de lonxitude, moito máis longo que o aligátor (que raramente acada os 4 metros), aínda que os espécimes deste tamaño son pouco comúns. Algunhas fontes non ben confirmadas (e probablemente anecdóticas) informan que o caimán negro pode medrar ata os 6 m e 1 100 kg. En Suramérica informouse doutros dous crocodilianos que acadaban nalgúns casos tamaños similares: o crocodilo americano (Crocodylus acutus) e o crocodilo do Orinoco (C. intermedius).
Tamara Abalde
Selección española
Foi internacional coa selección española dende as súas categorías inferiores, coas que debutou con 14 anos. Gañou dous Europeos sub-16 (2004 e 2005), un Europeo sub-18 (2006), e foi subcampioa do Europeo sub-18 de 2007 e do Europeo sub-20 de 2009. No Europeo sub-16 de 2005, que se disputou en Polonia, foi elixida no quinteto ideal do torneo, no que tivo unha media de 12,3 puntos e 8,3 rebotes.
Caimán negro
Caza e dieta
miniatura|Caimán negro inmaturo O caimán negro é un superdepredador cunha dieta xeralista, e pode capturar case calquera animal terrestre e de río que se encontre na súa área. Igual que outros grandes crocodilianos, o caimán negro foi observado capturando e comendo especies menores do seu xénero, como o caimán de anteollos e ás veces practican o canibalismo comendo individuos máis pequenos da súa propia especie. As crías comen principalmente pequenos peixes, ras e invertebrados como crustáceos e insectos, pero co tempo e o aumento de tamaño gradualmente pasan a comer peixes máis grandes, como pirañas, siluriformes e percas, que son unha importante fonte de alimento para todos os caimáns negros. Os estudos da dieta enfocáronse nos caimáns novos (debido tanto a que adoitan ser máis abundantes coma a que son máis fáciles de tratar), o espécime máis grande examinado polos seus contidos estomacais nun estudo era de só 1,54 m, claramente por debaixo do tamaño sexualmente maduro, que é como mínimo de 2 m en femias máis pequenas. Aínda que se sabe que os caimáns negros novos capturan deversas presas, os estudos da dieta mostraron que os caracois a miúdo dominan na dieta dos caimáns desa idade, seguidos de peixes bastante pequenos. Varias das presas poden capturarse segundo a súa dispoñibilidade, incluídas serpes, tartarugas, aves e mamíferos, os dous últimos principalmente cando van beber á beira dos ríos. Entre as presas mamíferas están especies amazónicas comúns como varios monos, preguiceiros, armadillos, pacas, agutís, coatís e capibaras. Os espécimes máis grandes poden virtualmente capturar calquera vertebrado terrestre ou de río o suficientemente desafortunado como para encontrarse con eles. As presas grandes capturadas poden ser outras especies de caimáns, cervos, pecarís, tapires, anacondas, londras xigantes, e animais domésticos como porcos, vacas, cabalos e cans. Aínda que se informou de casos raros de ataques a pumas ou mesmo xaguares, hai poucas probas de tal predación, e os felinos evitan as pozas nas que hai caimáns negros. Onde son comúns as mandas de capibaras e pecarís, estas son as presas máis frecuentes dos caimáns negros adultos. Hai probas que suxiren que tartarugas de río bastante grandes poden encontrarse entre as presas de caimáns negros adultos, cuxa forza de trabada parece ser suficiente para esnaquizar a coiraza das tartarugas. Algunhas cicatrices atopadas en golfiños do Amazonas Inia geoffrensis suxiren que poden ocasionalmente ser atacados polos caimáns negros. Comparados coas especies menores de caimáns, o caimán negro adoita cazar tamén en terra pola noite, usando os seus agudos vista e oído. Os seus dentes están deseñados para agarrar pero non para mastigar, polo que xeralmente tratan de tragar as presas enteiras despois de afogalas ou esmagalas. As grandes presas que non poden ser tragadas enteiras son a miúdo almacenadas para que a carne apodreza dabondo como para que o caimán arranque bocados da carne. miniatura|Adulto
Tamara Abalde
Selección española
En 2008 debutou coa selección absoluta e ese mesmo ano viaxou á China para disputar os Xogos Olímpicos de Pequín. Regresou da cita olímpica cun quinto posto e o correspondente diploma olímpico. Ao ano seguinte disputou o seu primeiro Eurobasket absoluto, logrando a medalla de bronce. Dez anos despois disputou o seu segundo Eurobasket, logrando a medalla de ouro tras derrotar na final a Francia en Belgrado.
Caimán negro
Reprodución
Ao final da estación seca, as femias constrúen un niño con forma de morea de terra e vexetación, duns 1,5 m de diámetro e 0,75 m de ancho. Poñer ata 65 ovos (aínda que o normal é unha cifra entre 30 e 60), que eclosionan nunhas seis semanas, a principio da estación húmida, cando os pantanos acabados de inundar proporcionan un hábitat ideal para as crías unha vez que saen do ovo. Os ovos son bastante grandes, como media de 144 g de peso. As postas que non están vixiadas (cando a nai marcha para cazar) son facilemnte devoradas por un amplo conxunto de animais, entre os que están mamíferos como o coatí (Nasua nasua) ou grandes roedores, serpes comedoras de ovos e aves como as garzas e voitres Cathartidae. Ocasionalmente eses predadores son apañados e matados pola nai caimán. A eclosión ocorre entre 42 e 90 días despois de que se poñen os ovos. Está ben documentao que, igual que outros crocodilianos, os caimáns levan frecuentemente as súas crías na boca desde os niños despois da eclosión ata unha poza segura. A nai axuda as crías que non eclosionaron que están piando a que rompan o ovo coriáceo e saian, ao romper delicadamente o ovo entre os seus dentes. A nai trata de coidar as crías durante varios meses, pero os bebés caimáns son en gran medida independentes e a maioría non sobreviven á madurez. As crías están suxeitas á predación incluso con máis regularidade que cando estaban no ovo, enfrontándose a moitos dos mesmos mesopredadores que comían os ovos, así como a outros crococilianos (incluíndo os da súa propia especie), grandes serpes ou grandes peixes carnívoros. A predación é tan común que dependen de que sobreviva un suficiente número de crías por cuestión do seu gran número. Os caimáns negros femias só se reproducen unha vez cada 2 ou 3 anos.
Tamara Abalde
Selección española
En 2021 participou nos Xogos Olímpicos de Toquio, 13 anos despois da súa anterior participación olímpica. Conseguiu coa selección tres vitorias nos tres partidos da fase de grupos, contra Serbia, o Canadá e Corea do Sur, caendo nos cuartos de final contra Francia nun apertado final (64-67).
Caimán negro
Relacións predadoras interespecíficas
Moitos predadores, incluíndo varios peixes, mamíferos, réptiles e incluso certos anfibios, comen ovos e crías de caimáns. Unha vez que o caimán negro acada a lonxitude dun metro, ten xa poucos predadores naturais. As anacondas grandes poden de cando en vez capturar un caimán desta especie. O xaguar (Panthera onca), que depreda todas as outras especies de caimáns, é o único depredador primario que ameaza os caimáns negros xuvenís. Os caimáns maduros non teñen predadores naturais, como tamén ocorre con outros crocodilianos grandes, dado o seu tamaño, peso, grosor da armadura e enorme forza.
Tamara Abalde
Selección galega
Como membro das categorías inferiores da selección de baloncesto de Galicia acadou o bronce e foi incluída no quinteto ideal no campionato de Lloret de Mar (2003), e foi elixida mellor pasadora en Santiago de Compostela (2004).
Caimán negro
Status de conservación e ameazas
Os humanos cazan caimáns negros pola súa pel ou carne. Esta especie foi clasificada como en perigo na década de 1970 debido á alta demanda da súa valiosa pel. O comercio da pel do caimán negro chegou a un máximo no período que vai desde 1950 a 1980, cando o menor pero moito máis común caimán de anteollos (Caiman crocodilus) se converteu na especie máis frecuentemente cazada. Os habitantes locais aínda hoxe venden peles e carne de caimáns negros a pequena escala, pero a especie empezou a recuperarse do exceso de caza ao que estivo sometida no pasado. Como poñen como media uns 40 ovos, isto axudoulles a recuperarse en certo grao. Unha ameaza que probablemente continúa igual que antes é a destrución do hábitat, xa que o desenvolvemento de certas áreas e a deforestación é agora epidémica en Suramérica. Os caimáns de anteollos encheron agora o nicho de predador crocodiliano de peixes en moitas áreas. Debido a que abunda e ten capacidades reprodutoras máis rápidas, as poboacións do caimán de anteollos están localmente gañando na competencia interespecífica cos caimáns negros, aínda que a especie máis grande domina na confrontación individual. Cómpre unha xestión persistente para controlar a caza do caimán e é bastante difícil aplicar o control de forma efectiva. Despois da diminución da poboación de caimán negro, as de pirañas e capibaras, ao perderen o seu principal predador, alcanzaron cantidades moi altas e non naturais. Isto, á súa vez, fixo que aumentasen as perdas en agricultura e gandería.
Tamara Abalde
Selección galega
En xuño de 2006, con só 17 anos, liderou á selección de baloncesto de Galicia absoluta no seu debut contra o Xapón nas Travesas.
Caimán negro
Status de conservación e ameazas
Outro compoñente ao que se enfrontan os esforzos conservacionistas é que esta especie ocasionalmente ataca os seres humanos. A maioría dos relatos de ataques están mal documentados e non confirmados, pero, dado o formidable tamaño da especie, os seus intentos de predación sobre os humanos facilmente poden ser mortais.
Tamara Abalde
Palmarés
miniatura|A cidade de Vigo ós seus atletas.
Caimán negro
Status de conservación e ameazas
Esta especie é pouco común en catividade e conseguir a súa reprodución nesas condicións é todo oun reto. A primeira reprodución en catividade fóra da súa área nativa tivo lugar no zoo de Aalborg en 2013.
Dua Lipa
Dua Lipa, nada en Londres, Inglaterra, o 22 de agosto de 1995, é unha cantante, compositora e modelo británica de orixe albanokosovar. A súa carreira musical iniciouse aos 14 anos, cando comezou a versionar cancións doutros artistas en YouTube. En 2015 asinou coa discográfica Warner Music Group e aos 20 anos lanzou o seu primeiro sinxelo «New Love», seguido polo exitoso «Be the One».
En xaneiro de 2017, Dua Lipa gañou o premio á elección pública EBBA. O seu homónimo álbum de estudio debut lanzouse o 2 de xuño de 2017. O álbum xerou sete sinxelos, incluídos dous top 10 do Reino Unido «Be the One» e «IDGAF» e o sinxelo número un do Reino Unido «New Rules», que tamén alcanzou o número seis nos Estados Unidos.
En febreiro de 2018, Dua Lipa gañou dous premios Brit a solista británica e á maior irrupción musical británica. En abril, o sinxelo «One Kiss» de Dua Lipa e Calvin Harris alcanzou o número un no UK Singles Chart.
En febreiro do 2019, foi galardoada como «mellor artista novo» polos Premios Grammy, e a súa colaboración en «Electricity» con Mark Ronson e Dj Diplo recibiu o galardón de «mellor gravación de Dance».
Infancia
Dua Lipa naceu o 22 de agosto de 1995 en Londres, sendo a primeira filla dun matrimonio de refuxiados albanokosovares, Dukagjin e Anesa Lipa (de solteira Rexha) de Pristina, quen se trasladaron ao Reino Unido e establecéronse na capital británica en 1992, pola época en que tiveron lugar os sucesos de Saraxevo durante a guerra de Bosnia, un territorio que constituía a antiga Iugoslavia, do cal era orixinaria a súa avoa materna, que foi unha das causas que suscitaron a súa emigración, ademais do interese dos seus pais por culminar os seus estudos.
Á súa chegada a Inglaterra, Dukagjin conseguiu emprego nunha compañía produtora de festivais de música, como o de Glastonbury e o de Reading, que lle permitiu realizar os seus estudos de márketing na Chartered Institute of Marketing (CIM). Pola súa banda, Anesa especializouse en turismo, e do seu matrimonio con Dukagjin, naceron dous nenos máis: Rina, en maio de 2001, e Gjin, en decembro de 2005, quen se criaron xunto coa súa irmá máis vella no noroeste de Londres.
Dua Lipa herdou o seu gusto musical do seu pai, quen foi o vocalista e guitarrista da famosa banda de rock kosovar Oda, que se desfixo no ano 1998, logo da publicación do seu último álbum, 1998, aínda que, doce anos máis tarde volveu reunirse durante un curto tempo e alcanzaron a fama novamente grazas a unha versión da canción «Era», orixinal da banda Gjurmët, o seu maior éxito naquela época. Dukagjin sempre mantivo o seu interese pola música e adoitaba tocar en casa obras da súa autoría e cancións populares de artistas como David Bowie, Bob Dylan, Radiohead, Sting, The Police e Stereophonics. Nese ambiente familiar tan favorable á música criouse Lipa e o seu talento musical manifestouse moi cedo. Descubriu novas fontes de inspiración cando obtivo o seu primeiro material discográfico, o disco Whoa, Nelly! de Nelly Furtado e á súa vez mostrou un especial interese por M!ssundaztood de Pink, outra importante inspiración.
Os estudos primarios de Lipa incluíron leccións de música e o instrumento no que aprendeu as súas primeiras nocións musicais foi o violoncelo, polo que se interesou vivamente, aínda que deixou de tocalo pois se lle facía difícil trasladalo a casa debido á súa baixa estatura. Cando fixo unha audición para ingresar no coro da escola, a súa voz era demasiado baixa para alcanzar as notas altas e o director non permitiu a súa admisión argumentando que as súas capacidades vocais non estaban o suficientemente desenvoltas, o que deixou a Lipa aflixida e insegura do seu talento artístico. Con todo, perseverou e pouco tempo despois comezou a recibir clases de canto os fins de semana na Escola de Teatro de Sylvia Young en Londres, e realizou grandes progresos en pouco tempo, grazas ao seu profesor Ray, baixo cuxo estímulo recobrou a confianza e foi instrumental en axudala a descubrir as súas aspiracións musicais. Cando tiña once anos, á vez que terminou a escola primaria, mudouse xunto coa súa familia a Pristina, a capital de Kosovo, unha vez lograda a independencia.
Traslado a Kosovo
O seu traslado a Kosovo foi motivado polo destino laboral do seu pai, Dukagjin, un empresario de mercadotecnia, quen pouco tempo despois de establecerse en Pristina, no barrio de Sunny Hill onde crecera, fundou a axencia de comunicacións e mercadotencia Republika, na que ademais exerce como director executivo. Lipa asimilou o proceso de mudanza con optimismo e á súa chegada a Kosovo, quedou fascinada co sentido de «seguridade» e «comunidade» que percibía da capital. O proceso de adaptación que desenvolveu tamén foi magnífico e pronto conseguiu sentirse cómoda e feliz na súa nova residencia, pois contaba co apoio de varios coñecidos dos seus pais quen ían frecuentemente a visitalos a Londres xunto cos seus fillos, con quen pediu ir á mesma escola. Lipa tampouco tivo moita dificultade para desenvolverse no idioma local, xa que desde nena falara albanés en casa cos seus pais, aínda que non sabía escribir nin ler con fluidez.
Pola época en que Lipa chegou a Kosovo, coincidiu coa chegada de soados artistas de rap de Norteamérica que visitaban a rexión para realizar espectáculos musicais, así sufriu a influencia profunda neste estilo de música. Ademais, o seu pai estivo involucrado na produción de varios deses concertos por medio do seu traballo para unha axencia de telecomunicacións, polo que tivo a oportunidade de asistir a múltiples presentacións de rapeiros como Method Man & Redman, Snoop Dog e 50 Cent, de quen se mostrou particularmente entusiasta nese entón e describiu a súa actuación como a máis memorable á que asistiu. A súa estancia en Kosovo foi decisiva para que tomase conciencia da súa personalidade como cantante e pronto se fixo consciente de que non tiña moitas oportunidades de lanzar unha carreira alí, e que a única forma de alcanzar a fama mundialmente era se volvía a Londres. O seu desexo de regresar ao Reino Unido concretouse grazas á filla duns coñecidos dos seus pais, que ía á capital británica a realizar os seus estudos de posgrao, o que os fixo sentir máis confiados de deixala ir sen a súa compañía.
Regreso a Londres
No seu regreso a Londres, aloxouse no barrio de Kilburn, onde viviu durante algún tempo antes de mudarse ao distrito de Camden, e comezou os seus estudos de secundaria no Colexio Parliament Hill e á súa vez ingresou novamente na Escola de Teatro de Sylvia Young a tempo parcial. Lipa ademais compaxinou a súa vocación musical con diversas ocupacións profesionais, traballou como camareira no restaurante mexicano La bodega Negra en Soho, como anfitrioa nun club nocturno en Mayfair e como modelo para o catálogo virtual de ASOS Marketplace, ata que a axencia insistiu en que tiña que perder peso para facer desfiles en pasarela, algo que rexeitou facer. Neste período desafortunado da súa vida inspiraríase logo o seu exitoso sinxelo de 2016 «Blow Your Mind (Mwah)».
No seu afán de conseguir un representante artístico e alcanzar a fama, á idade de quince anos empezou a publicar en YouTube as súas interpretacións de cancións como «If I Ain't Got You» de Alicia Keys e «Beautiful» de Christina Aguilera, e en 2012, cando tiña dezasete anos, escribiu a súa primeira canción «Lions, Tigers & Bears», inspirada no mago de Oz, que publicou na súa páxina de SoundCloud. Os seus vídeos non alcanzaron gran popularidade, pero despois dalgún tempo atraeu a atención de Ben Mawson, un representante de Warner Bros., quen a puxo en contacto cun gran número de produtores, incluíndo Emile Haynie, Andrew Wyatt e Stephen Kozmeniuk, con quen aprendeu o fundamental do oficio de compositor. Ao principio, Lipa estaba máis interesada en «descubrir» o seu son que en conseguir un contrato discográfico; quería ter un son como unha mestura entre o rapeiro J. Cole e a cantante pop Nelly Furtado, pero a reacción dos produtores non foi precisamente positiva. A primeira canción que Dua Lipa escribiu e axudou a dar sentido a esa «fórmula» foi «Hotter Than Hell», cuxa letra está «inspirada nunha relación tóxica que a fixo sentirse inútil». A produción nese momento consistía unicamente no son do piano e o bombo, e encantoulle a «escuridade» da súa melodía, combinada con «refráns pop» e un son «natural de rap nas estrofas». Foi grazas a esta canción que obtivo o seu contrato de gravación con Warner Bros., que asinou no verán de 2015, e o seu primeiro sinxelo, «New Love», estreouse a finais de agosto dese mesmo ano e recibiu excelentes críticas, como a recensión que escribiu Lindsey Weber para The Fader na que sostivo que é «sorprendentemente pesado, cun latexado palpitante que subliña a voz de Lipa, que é rouca e madura, como a de Joss Stone ou Lady Gaga». Con todo, para alcanzar o recoñecemento público foi necesario esperar ao lanzamento do seu seguinte sinxelo, «Be the One».
Dua Lipa (2015-presente)
esquerda|miniatura|Lipa no SWR3 New Pop Festival 2016. Aínda que os seus inicios non foron os máis alentadores con «New Love» en agosto de 2015, Lipa en outubro publicou o seu seguinte sinxelo, «Be the One», co cal saltou á fama no estranxeiro, pois alcanzou os primeiros postos de popularidade de varios países europeos, incluíndo o número 1 en Bélxica, Polonia e Eslovaquia. Tamén tivo popularidade en Oceanía, especialmente en Australia, onde tivo un éxito enorme na lista musical, tras situarse entre as dez primeiras posicións e como resultado das súas vendas altas foi certificado dobre platino. Mentres que no Reino Unido foi un éxito dormente até principios de 2017, cando finamente ingresou na lista de sinxelos británica e obtivo o posto 9, o que a converteu na súa primeira canción entre o dez máis populares como artista principal. A finais de 2015, cando o seu nome foi incluído na lista de nomeados á BBC Sound of 2016, sinalou un cambio na súa carreira, pois chamara a atención da industria musical británica. Lipa debutou nas salas de concertos da súa patria entre xaneiro e febreiro de 2016, con grande éxito de público e logo actuou por primeira vez nos Estados Unidos no festival SXSW que tivo lugar en abril, mes no que contou cun despregamento publicitario enorme nos medios de comunicación por parte da canle de televisión MTV, que máis tarde lle valeu o seu primeiro nomeamento aos MTV European Music Awards 2016 como mellor artista push.
O álbum debut e homónimo de Lipa, descrito como unha obra «moi diversa», inspirado principalmente pola «tristeza» e o «pop escuro», lanzouse o 2 de xuño de 2017. Tras a súa publicación, o álbum Dua Lipa entrou no número cinco na lista de álbums británica, ademais de alcanzar os primeiros trinta postos en Bélxica, Alemaña, os Países Baixos, Irlanda, España, Nova Zelandia e Australia. En xeral, recibiu críticas favorables e o xornalista Alex Green, da revista Clash, chamouno un álbum cheo de «confianza» e destacou a «calidade emotiva das súas letras». Lipa promocionouno a través de concertos polo Reino Unido en múltiples festivais de música durante o verán a finais de ano e ademais levou a cabo unha xira de vinte presentacións por nove países europeos. Tamén foi abreconcertos nas actuacións de Bruno Mars na súa xira de concertos «24K Magic World Tour» por varias cidades estadounidenses en setembro de 2017 e por Oceanía entre febreiro e marzo de 2018. Tamén estivo na Arxentina como abreconcertos de Coldplay o 14 e 15 de novembro no Estadio Ciudad de La Plata e ademais tivo o seu propio espectáculo o 13 de novembro no Teatro Vorterix. Foi a encargada de abrir a final da Champions League o 26 de maio do 2018 cando se enfrontaron o equipo do Liverpool e o Real Madrid, interpretando algunhas das súas populares cancións como «New Rules». O 24 de xaneiro de 2019 Lipa publicou «Swan Song» producida por MNEK e Junkie XL para a BSO da película de James Cameron, Alita: Battle Angel.
Influencias musicais
A pesar de crecer escoitando as obras de artistas como David Bowie e Bob Dylan que o seu pai tocaba na súa casa, afirma que Nelly Furtado e Pink son algunhas das súas maiores inspiracións musicais, das que se afeccionou profundamente cando era tan só unha nena. Whoa!, de Nelly Furtado e M!ssundaztood, de Pink foron os dous primeiros álbums que obtivo e ao principio encantábanlle porque eran «divertidos para cantar»,aínda que recentemente, nunha entrevista que concedeu a RPass Live, revelou que como un ritual, ela e a súa banda sempre escoitan a Katy Perry e Kendrick Lamar, antes de subir a un escenario, onde «Last Friday Night (T.G.I.F.)», «Teenage Dream» e «California Girls» son as cancións de Katy que frecuentemente escoita, ademais de «Humble» e «DNA» de Kendrick; e indicou que mentres crecía, comezou a prestar moita máis atención ás letras das cancións e estas comezaron a ter máis importancia para ela.
Logo na súa adolescencia, durante a súa estancia en Kosovo, comezou a inspirarse na música rap, e considérase unha gran entusiasta de J. Cole, Kendrick Lamar, Chance the Rapper e Schoolboy Q.
Vida persoal
Lipa e o seu pai Dukagjin crearon en 2016 a Sunny Hill Foundation, destinada a recadar fondos para axudar a persoas con problemas económicos en Kosovo, con sede en Pristina.
Relacións
Lipa mantivo unha relación co cociñeiro e modelo inglés Isaac Carew desde 2014 até 2016. Máis tarde en 2017 foi noiva do cantante de LANY e modelo estadounidense Paul Klein pero a súa relación terminou a mediados do mesmo ano. En xaneiro de 2018, retomou a relación con Carew.
Discografía
Álbums de estudio
A Fábrica de Labora, Santa María de Neda, Neda
A Fábrica de Labora é un lugar da parroquia de Santa María de Neda no concello de Neda na provincia da Coruña. Tiña 28 habitantes no ano 2015 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 14 homes e 14 mulleres.
Pokémon Snap
Pokémon Snap (ポケモンスナップ) é un videoxogo de simulador en primeira persoa desenvolvido por HAL Laboratory e publicado por Nintendo para a consola Nintendo 64. Foi lanzado no Xapón en marzo de 1999, e posteriormente en xuño de 1999 en América do Norte e en setembro de 2000 noutras rexións. É un spin-off da serie de videoxogos de Pokémon, sendo un dos primeiros videoxogos para consola caseira baseados na franquía. O xogo contiña Pokémon renderizados por vez primeira en gráficos 3D en tempo real. O xogo foi lanzado de novo para a Virtual Console de Wii en decembro de 2007, así como a Virtual Console de Wii U en 2016.
Menopausa
A menopausa (do mens, que significa "mensualmente", e pausi, que significa "cesamento") defínese como o remate permanente da menstruación e ten correlacións fisiolóxicas, coa declinación da secreción de estróxenos por perda da función folicular. Este termo confúndese a miúdo co climaterio, e de feito, segundo o Dicionario da Real Academia Galega, unha das acepcións do termo é precisamente a do «climaterio feminino».
Consuelo Otero Rial
Consuelo Otero Rial, nada en Santiago de Compostela en 1912 e finada o 2 de setembro de 1936, foi unha republicana galega.
Menopausa
A idade media dunha muller que está tendo o derradeiro período, a menopausa, é 51,4 anos. Este derradeiro sangrado é precedido polo climaterio, que é a fase de transición entre a etapa reprodutiva e non reprodutiva da muller. Este proceso comeza varios anos antes do último período, cando o ciclo (ou período menstrual) comeza a ser menos regular. A diminución nos niveis das hormonas estróxeno e proxesterona causa cambios na súa menstruación. Estas hormonas son importantes para manter en bo estado de saúde a vaxina e o útero, o mesmo que para os ciclos menstruais normais e para un embarazo. O estróxeno tamén axuda á boa saúde dos ósos e a que as mulleres manteñan un bo nivel de colesterol no sangue.
Algúns tipos de cirurxía ou o uso de medicamentos anticonceptivos poden producir a menopausa. Por exemplo, extirpar o útero (histerectomía) provoca o cesamento da menstruación. Cando se extirpan ámbolos ovarios (ooforectomía), os síntomas da menopausa comezan de súpeto, sen importar a idade.
Consuelo Otero Rial
Traxectoria
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi paseada co seu home José Villaverde Míguez. O seu cadáver apareceu no Vilar (Artes, Carballo).
Vida persoal
Casou con José Villaverde Míguez en marzo de 1936.
A Castiñeiriña, Asados, Rianxo
A Castiñeiriña é un lugar da parroquia de Asados no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 31 habitantes (14 homes e 17 mulleres).
A Flock of Seagulls
A Flock of Seagulls é unha banda inglesa de new wave e synthpop formada orixinalmente en Liverpool polos irmáns Michael "Mike" Score (teclados e voces) e Alister "Ali" James Score (batería), xunto con Francis Lee "Frank" Maudsley (baixo) e Paul Reynolds (guitarra).
O grupo ten un feixe de éxitos internacionalis como "I Ran (So Far Away)" (1982), "Space Age Love Song" (1982), "Wishing (If I Had a Photograph of You)" (1982) e "The More You Live, the More You Love" (1984). Comezaron a destacar nos anos 80 polo seu vídeo de "I Ran (So Far Away)". A banda gañou un premio Grammy en 1933 pola mellor interpretación de rock instrumental co tema "D.N.A."
O Telleiro, Cis, Oza-Cesuras
O Telleiro é un lugar da parroquia de Cis no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Tiña 11 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 7 homes e 4 mulleres, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Legionella pneumophila
Legionella pneumophila é unha especie de bacterias gramnegativas, aerobias, pleomórficas, flaxeladas, non formadoras de esporas, do xénero Legionella. L. pneumophila é o principal axente causante en humanos da lexionelose ou enfermidade do lexionario.
Caracterización
L. pneumophila é un bacilo ou cocobacilo gramnegativo, non encapsulado cun só flaxelo polar. É aerobio e incapaz de hidrolizar a xelatina ou producir urease. Non é fermentativo. L. pneumophila non ten pigmentación nin autofluorescencia. É oxidase e catalase positiva, e produce beta-lactamase. As colonias de L. pneumophila son cincentas claras cunha aparencia de vidros talaldos con textura. Require cisteína e ferro para crecer. Crece en extracto de lévedo formando colonias "tipo ópalo".
Estrutura da membrana celular
Aínda que L. pneumophila está categorizada como bacteria gramnegativa, tínguese pouco debido ao seu contido sigular de lipopolisacárido da capa externa da membrana externa da súa parede (que é unha bicapa como é típico nas membranas). A base da especificidade dos antíxenos somáticos deste organismo está localizada nas adeas laterais da parede celular. A composición química destas cadeas laterais con respecto aos seus compoñentes e á disposición dos distintos azucres, determina a natureza dos determinantes dos antíxenos somáticos ou do antíxeno O, que son importantes para a clasificación serolóxica de moitas bacterias gramnegativas. Describíronse polo menos 35 serovares de L. pneumophila.
Outeiro, Paradela, Meis
Outeiro é un lugar da parroquia de Paradela no concello pontevedrés de Meis, na comarca do Salnés. Tiña 63 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 29 eran mulleres e 34 homes, o que representa manter a poboación que tiña no ano 2010, cando tiña 62 veciños, pero un descenso respecto a 2005, cando eran 72.
Legionella pneumophila
Detección
Utilizouse soro para estudos de aglutinación e para a detección directa da bacteria en tecidos utilizando anticorpos etiquetados fluorescentemente. Poden determinarse anticorpos específicos en pacientes polo test de anticorpo fluorescente indirecto. As probas ELISA e de microaglutinación tamén foron aplicadas con éxito.
Outeiro, Paradela, Meis
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Legionella pneumophila
Detección
A lexionela tínguese mal coa tinguidura de Gram, ten tinguidura positiva coa prata, e cultívase en extracto de lévedo carbón vexetal con adición de ferro e cisteína.
Reservorio
L. pneumophila é unha bacteria intracelular facultativa, xa que pode invadir e multiplicarse dentro de amebas no seu medio ambiente, as cales poden así servir de reservorio para L. pneumophila, e proporcionarlle protección ante os estreses ambientais, como a cloración da auga.
Frequencia de aparición
Nas rexións endémicas, dun 4% a 5% das pneumonías son causadas por L. pneumophila. As infeccións aumentan no verán. En países como EEUU hai unhas 30 infeccións por L. pneumophila por cada 100.000 residentes e ano.
Patoxénese
Nos humanos, L. pneumophila invade e replícase dentro dos macrófagos. A internalización da bacteria nesa célula pode ser potenciada pola presenza de anticorpos e elementos do sistema do complemento, pero isto non é imprescindible. A internalización da bacteria parece ocorrer por medio de fagocitose, pero L. pneumophila pode tamén infectar células non fagocíticas por medio de mecanismos descoñecidos. Describiuse en L. pneumophila unha rara forma de fagocitose coñecida como fagocitose enroscada (coiling phagocytosis), pero esta non depende do sistema de secreción Dot/Icm e foi observada tamén noutros patóxenos. Unha vez no interior da célula, as bacterias quedan rodeadas por un vacúolo membranoso, que non se fusiona cos lisosomas, que doutro modo degradarían a bacteria. Neste compartimento protexido, a bacteria multiplícase.
Sistema de secreción de tipo IV Dot/Icm
A bacteira usa un sistema de secreción de tipo IVB coñecido como Dot/Icm para inxectar proteínas efectoras dentro do hóspede. Estes efectores incrementan a capacidade da bacteria de sobrevivir dentro da célula hóspede. L. pneumophila codifica unhas 200 proteínas "efectoras", que son segregadas polo sistema de translocación Dot/Icm para interferir con procesos da célula hóspede e axudar á supervivencia da bacteria. Unha vía fundamental na cal L. pneumophila utiliza estas proteínas efectoras é interferir coa fusión dos "vacúolos que conteñen lexionela" (LCV) cos endosomas do hóspede, e así protexerse da lise. Os estudos de knockout de xenes dos efectores translocados por Dot/Icm indican que son vitais para a supervivencia intracelular da bacteria, aínda que moitas proteínas efectoras se pensa que funcionan redundantemente, porque os knockouts dun só efector raramente impiden a supervivencia intracelular. Este grande número de proteínas efectoras trnaslocadas e a súa redundancia é probablemente resultado de que a bacteria evolucionou en moitos hóspedes protozoos diferentes.
Vacúolos que conteñen Legionella
240px|miniatura|dereita|Imaxe de microscopio electrónico de transmisión de Legionella pneumophila dentro dunha célula fagocítica.
Para que Legionella sobreviva dentro dos macrófagos e protozoos debe crear un compartimento especializado chamado "vacúolo que contén lexionela" (LCV). Por medio da acción do sistema de secreción Dot/Icm, a bacteria pode impedir a súa degradación pola vía endosómica normal e pode así replicarse. Pouco despois da súa internalización, a bacteria recruta especificamente vesículas derivadas do retículo endoplasmático e mitocondrias no LCV á vez que impide o recrutamento de marcadores endosómicos como Rab5 e Rab7. A formación e mantemento dos vacúolos é crucial para a patoxénese, e as bacterias que carecen do sistema de secreción Dot/Icm non son patóxenas e non poden replicarse dentro das células, e a eliminación do efector do Dot/Icm SdhA orixina a desestabilización da membrana vacuolar e non hai replicación bacteriana.