cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erosión
miniatura|225px|Erosión do solo nun campo de millo na [[Universidade do Estado de Washington, Estados Unidos.]]
A pesar de que a erosión é un proceso natural, esta pode ser acelerada fortemente por actividades humanas tales como a deforestación, a construción de camiños e a urbanización.
Un problema particularmente serio é a erosión costeira propiciada pola construcións en praias, que perturban o fluxo de sedimentos nelas.
Os tipos de erosión son:
Teleférico de l'Aiguille du Midi
miniatura|L'Aiguille du Midi e a chegada do teleférico O teleférico de l'Aiguille du Midi é un teleférico situado en Chamonix (Haute-Savoie, Francia) que permite alcanzar o cume da Aiguille du Midi (3.842 metros) nun tempo aproximado de vinte minutos. Está formado por dous tramos separados por un punto intermedio localizado no Plan-de-l'Aiguille, a 2.317 metros de altitud, e arrodeado polas Aiguilles de Chamonix. As cabinas funcionan durante doce horas, ascendendo entre 4.500 e 5.500 persoas diariamente.
A liña actual inaugurouse en 1955, pero un primeiro teleférico, tamén coñecido como Aiguille du Midi, funcionou desde 1924 até 1950 sen chegar ao cume.
Características
miniatura|Saída da estación de Chamonix Primeiro tramo
Segundo tramo
A partir do punto de chegada do teleférico, pódese ascender ata a punta de L'Aiguille du Midi por medio dun ascensor escavado na rocha.
AC-551
A AC-551 é unha estrada da rede primaria básica dependente da Xunta de Galicia. Une a A-6 e a AG-55 (saída 7) coa AC-552, a AC-415 e o polígono industrial de Sabón mediante 1,26 quilómetros de percorrido que se desenvolven na súa totalidade no concello de Arteixo.
Historia e características
A AC-551 constitúe unha prolongación natural da A-6 no seu último punto quilométrico cara o polígono industrial de Sabón e os barrios máis urbanizados de Arteixo; e como tal foi construída e posta en servizo polo Ministerio de Obras Públicas, Transportes e Medio Ambiente do Goberno de España canda a propia A-6 en febreiro de 1996.
En xuño de 2003 foi aprobada a súa transferencia ao goberno galego, adoptando a denominación (até daquela carente de denominación algunha) de AC-551 e pasando a formar parte da rede primaria básica.
A AC-551 consta dun único carril por sentido da circulación sen posibilidade de realizar adiantamentos e debido ao seu carácter estratéxico, entre dous nós importantes da rede viaria galega, desde hai tempo varias administracións, públicas e privadas, reclaman o seu desdobramento para aumentar a súa capacidade e mellorar deste xeito os fluxos de tráfico.
En decembro de 2014 púxose en servizo unha rotonda elevada para mellorar a circulación no seu cruzamento coa AC-552, a AC-415 e os accesos ao polígono de Sabón, o que supuxo tamén un desdobramento duns poucos metros da AC-551 nas proximidades de dita conexión.
Penadobico, Cerdido, Cerdido
Penadobico é un lugar da parroquia de Cerdido no concello de Cerdido na provincia da Coruña. Tiña 1 habitante no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística que era 1 home, o que non supón ningún cambio en relación ao ano 2003.
Conxo, Santiago de Compostela
Santa María de Conxo é unha parroquia que se localiza no concello de Santiago de Compostela na comarca de Santiago. Segundo o IGE, en 2013 tiña 502 habitantes (252 mulleres e 250 homes) distribuídos en 16 entidades de poboación, o que supón un descenso en relación co ano 1999, cando tiña 576 habitantes.
Xeografía
Está situada ao suroeste do centro urbano da cidade, á beira do río Sar.
Historia
No castriño de Conxo consérvanse restos do poboado castrexo, e nel hai unha rocha con diferentes petróglifos.
Xa no século X apareceu o núcleo de poboación arredor da Igrexa da Nosa Señora da Mercé de Conxo. O castelo da Rocha Forte foi construído no século XIII e foi destruído na Gran Guerra Irmandiña.
Trala división territorial de España en 1833 Conxo constituíuse como concello de seu. En 1837 naceu en Cornes a escritora Rosalía de Castro. En 1856 tivo lugar o Banquete de Conxo, ao que asistiron entre outros Eduardo Pondal e Aurelio Aguirre. En 1873 saíu da estación de Cornes o primeiro ferrocarril de Galicia, con destino Carril.
Anexo á igrexa estaba o mosteiro de Santa María, abandonado trala desamortización, e no que o cardeal Miguel Payá creou en 1885 o Hospital Psiquiátrico de Santiago de Compostela. En 1925 o concello de Conxo pasou a formar parte do de Santiago de Compostela.
En 1957 os lugares do Castiñeiriño, O Combarro, O Casal e Outeiro pasaron a formar parte da nova parroquia do Castiñeiriño.
Existe unha locución moi común referida a Conxo: Vaiche na misa en Conxo, que se di cando alguén non está, e vai tardar en chegar. Segundo Eladio Rodríguez, a expresión provén de cando foi asasinado o arcebispo Sueiro, en 1366, no contexto duns graves enfrontamentos polos que se ordenou o peche de tódalas igrexas de Santiago. En consecuencia, os composteláns tiñan que ir a misa a Conxo, daquela lonxe da cidade, polo que tardaban moito en ir e volver. .
Economía
En Conxo ten a súa sede a multinacional galega das telecomunicacións Televés. miniatura|300px|Anoitecer en Santiago dende A Rocha Vella.
Rory Gallagher
Rory Gallagher (2 de marzo de 1948, Ballyshannon, Irlanda-14 de xuño de 1995, Londres, Inglaterra) foi un músico, compositor e produtor irlandés de blues rock, rhythm and blues e rock, coñecido mundialmente por ser fundador da banda Taste e pola súa exitosa carreira en solitario.
Debutou como guitarrista profesional aos 15 anos de idade no sexteto Fontana, pero ao pouco tempo retirouse para crear o power trio Taste en 1966. Tras lanzar os discos Taste e On the Boards, disolveu a banda por problemas entre os seus membros e iniciou a súa carreira en solitario en 1971 co disco Rory Gallagher. Durante os anos setenta alcanzou a fama en Europa grazas ás producións Deuce, Blueprint e Tattoo, cargados ao blues rock, pero cos álbums Against the Grain e Calling Card introduciuse en novos e distintos estilos musicais como o jazz, rock e hard rock.
Durante a década do oitenta publicou só tres álbums de estudio, debido aos serios problemas de saúde que derivaron dun excesivo consumo de alcol. Ademais, e a finais do decenio, desenvolveu unha severa aerofobia, contra a cal se lle recetou un forte sedante, cuxa combinación co consumo de alcol danaron de tal forma o seu fígado que tivo que ser sometido a un transplante. Con todo e tras infectarse con estafilococos (SAMR), tras varias semanas de coidados intensivos faleceu en Londres aos 47 anos de idade.
Cos anos foi considerado un dos músicos irlandeses máis influentes da historia e un dos guitarristas de blues rock máis exitosos. Ademais, até o 2013 estimouse que vendera máis de 30 millóns de discos en todo o mundo.
Con Taste
miniatura|200x200px|O Rory Gallagher corner en [[Dublín.]]
miniatura|Estatua conmemorativa en Ballyshannon
Cisxordania
250px|dereita Cisxordania (árabe: ضفة غربية ), así chamada por se atopar na marxe oeste do río Xordán) é o nome moderno para a parte central do antigo protectorado británico de Palestina que ficou baixo administración xordana tras o armisticio que puxo fin á guerra declarada a causa do establecemento do estado de Israel en 1948. Corresponde en termos xerais coas rexións bíblicas de Xudea e Samaria, aínda que o uso destes nomes na actualidade asóciase aos sectores isarelíes que aspiran á anexión dos territorios. Delimitada ao leste polo Xordán e mailo Mar Morto, e ao oeste pola chamada Liña Verde, que a separa do estado de Israel, Cisxordania, que tén entre 20 e 40 quilómetros de ancho, non pertence formalmente a ningún país na actualidade, e a ONU considéraa oficialmente "ocupada por Israel".
De acordo ao mandato de Nacións Unidas que dictaminou a partición de Palestina nun territorio xudeu e mais un árabe, Cisxordania estaba destinada a albergar este último; a cidade de Xerusalén e os poboados darredor quedarían baixo control internacional. Non obstante, durante a guerra Árabe-Israelí de 1948, o territorio ficou baixo control xordano, e en 1950 Xordania anunciou oficialmente o seu intención de anexalo, que non foi recoñecida internacionalmente. Xunto coa Franxa de Gaza, Cisxordania foi ocupada militarmente por Israel cando a Guerra dos seis días de 1967; o controvertido plan de colonización impulsado polo Likud levou á construción de numerosos asentamentos, comunicados entre si por estradas de circunvalación (de uso exclusivo para colonos). O status da parte oriental de Xerusalén é aínda máis confuso; Israel non a recoñece como parte dos territorios ocupados, aínda que en principio esta estaba comprendida nas áreas suxeitas á Resolución 242 do Consello de Seguridade que puxo fin ao conflito de 1967.
Desde 1993 impídese a unha gran parte da poboación palestina de Cisxordania o acceso diario a Xerusalén Leste, reivindicada como capital de Cisxordania. Israel está rematando a construción dun muro que separará a Israel da Cisxordania. Este muro é moi controvertido, ao deixar partes da Cisxordania da banda israelí do muro, co cal significa unha anexión de facto. Ademais, este muro provoca o illamento de milleiros de palestinos, incluso partindo pobos pola metade.
Tras os Acordos de Oslo a poboación palestina de Cisxordania tén acceso a un limitado autogoberno, encarnado na Autoridade Nacional Palestina. É en Cisxordania e na Franxa de Gaza onde se debería constituír o futuro estado palestino independente.
A principal cidade de Cisxordania é Xerusalén oriental, sendo o seu centro xeográfico, cultural, relixioso, turístico, e principal mercado. Outras cidades son, ao sur, Belén e Hebrón; ao leste Xericó; ao norte está Ramallah; e Nablús, cidade monumental e centro industrial.
En Cisxordania existen máis de 200 asentamentos israelís. Tamén existen 9 campos de refuxados palestinos, resultado da súa expulsión doutras zonas de Israel polo estado xudeu.
Liga Mundial de Wáter-polo
A Liga Mundial de wáter-polo (FINA Water Polo World League) é unha competición creada en 2002 coa intención de capitalizar a crecente popularidade do wáter-polo, principalmente en Europa, América do Norte e Australia.
A competición é disputada por seleccións estatais durante a tempada cun premio de mil millóns de dólares paara o gañadoor. No ano 2004 iniciouse a competición feminina. É organizada pola FINA.
Formato
A liga é disputada nunha primeira fase de grupos onde se enfrontan en partidos de ida e volta. Os grupos, catro en total, están formados por 3 ou 4 equipos e distribuídos segundo os criterios xeográficos e de ránking.
A competición iníciase en xuño. Os tres primeiros de cada grupo avanzan ás semifinais. Os tres primeiros de cada grupo semifinal clasifícanse para as Superfinais do mes de agosto
Pacios do Rebolín, Vieiro, A Fonsagrada
Pacios do Rebolín é un lugar da parroquia de Vieiro, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 8 habitantes (3 homes e 5 mulleres).
Viterico
miniatura|dereita|Mapa político do Suroeste europeo arredor do ano 600 d.C onde se reflicten tres diferentes territorios baixo goberno visigodo; Galicia (Gallaecia), España (Hispania), e [[Septimania.]] Viterico, nado en 570 e finado en abril de 610, foi rei dos visigodos desde o 603 ata o 610. Despois de obter o mando das tropas de Liuva II, a quen persuadira para que declarase a guerra aos bizantinos, sublevouse contra o monarca, apoderouse del, cortoulle a man dereita e logo quitoulle a vida antes de ser proclamado rei.
Traxectoria
esquerda|miniatura Tradicionalmente creuse que Viterico favoreceu o arianismo. Non existen probas diso, aínda que é probábel que o novo rei, aínda sendo formalmente católico, conservase as súas antigas crenzas. En todo caso, politicamente non era conveniente volver á situación anterior ao 589.
Coñecemos o caso dun conde da Gallia Narbonensis chamado Búlgar, que ao parecer foi torturado, encarcerado e despois desterrado. O propio Búlgar explica que foi axudado por dous bispos, Agapio e Serxio, que despois do reinado de Viterico ocuparon sedes metropolitanas (Serxio foi arcebispo de Narbona). Tamén se sabe que o bispo de Toledo, Aurasio, tivo dificultades, pero non é seguro que fosen motivadas por un enfrontamento co rei, pois podía tratarse dun problema relixioso interno.
Porén sabemos que todos os citados conservaron a súa vida e os seus cargos, pois mesmo Búlgar foi reposto como conde antes da morte de Viterico (segundo el mesmo explica nunha das súas cartas, por mor dunha visión que tivera o rei) e participou máis tarde nas negociacións diplomáticas que buscaban unha alianza dos visigodos cos reis merovinxios.
Viterico loitou contra os bizantinos. Un dos seus xenerais ocupou Sagontia ou Xisgonza sen que se saiba en que ano aínda que debeu ser ao redor do 605. Probabelmente na mesma época foi ocupada Bigastrum (non moi lonxe de Cartago Nova) cuxo bispo xa aparece nas actas do Concilio toledano do ano 610.
No 607 Teodorico de Borgoña solicitou a man da filla de Viterico, chamada Ermenberga (talvez ariana), á que xurou que nunca privaría da súa condición de raíña. A princesa chegou a Châlon-sur-Saône pero a reina avoa, Brunexilda, e a súa neta Teudila ou Teudilana (irmá de Teodorico) instigaron ao rei borgoñón contra Ermenberga, e finalmente o matrimonio non chegou a celebrarse, sendo reexpedida a Toledo, sen o seu dote.
Viterico, ofendido, entrou nunha cuádrupla alianza con Teodeberto e Clotario (de Austrasia e Neustria) e con Axilulfo rei dos longobardos, dirixida contra Brunexilda e o seu neto Teodorico de Borgoña, en cuxas negociacións posteriores (xa en tempos de Gundemaro, sucesor de Viterico) participou o conde Búlgar antes mencionado.
Como Isidoro de Sevilla non fai ningunha mención a estes sucesos, pode deducirse diso que as loitas foron máis ben escaramuzas fronteirizas menores e que os visigodos non obtiveron éxito ningún. Sábese pola mesma correspondencia, que a Narbonense era teatro de moitas calamidades, pero non se indica cales eran nin se afectaban a outras provincias ou territorios.
Unha conxura de nobres, probabelmente dunha facción rival, e próximos ao clero católico, asasinou a Viterico durante un banquete, en abril do 610. O seu cadáver foi arrastrado polas rúas de Toledo. Os nobres conxurados aclamaron como rei a un deles chamado Gundemaro, probabelmente dux da Narbonense. Tras a morte de Viterico Santo Isidoro escribiu: "matara coa espada, morreu coa espada".
Filmes de Lesoto propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Lesoto presentou filmes para o Óscar ó mellor filme internacional por primeira vez no ano 2020. O premio é concedido anualmente pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas dos Estados Unidos de América a unha longametraxe producida fóra dos Estados Unidos e cuxo diálogo estea principalmente nunha lingua diferente do inglés. O galardón foi creado para a 28ª edición dos premios, sucedendo os premios honoríficos non competitivos que se presentaron entre 1947 e 1955 en recoñecemento dos mellores filmes en lingua estranxeira estreados nos Estados Unidos.
Emily Loizeau
Emily Loizeau, nada en Neuilly-sur-Seine, Francia, o 7 de febreiro de 1975, é unha autora, compositora e intérprete musical franco-británica.
Traxectoria
Emily Loizeau é filla de pai francés e de nai inglesa. A súa avoa era a comediante inglesa Peggy Ashcroft, e é a irmá da xornalista Manon Loizeau. Debido á súa ascendencia, escribe tanto en inglés como en francés. As súas influencias son múltiples: Georges Brassens, Bob Dylan, The Beatles, Tom Waits, Nina Simone, Randy Newman e moitos outros.
Comezo na música
Emily comezou os seus estudos de piano con cinco anos. Despois de estudar música clásica durante anos, fixo tres anos de teatro. A finais de 2001 decide dedicarse á canción. Ese mesmo ano Emily escribe a súa primeira canción oficial "Balthazar" (xa que xa escribira unha canción polo nacemento do seu sobriño), que trata con claridade dunha ruptura que vivira pouco tempo atrás. En abril de 2004, firmou un contrato de edición con Nicolas Galibert e Sony Music Publishing e comezou a facerse notar tocando como abreconcertos de Tryo, Andrew Bird ou incluso Patricia Kaas.
Primeiro álbum
Despois de autoproducir un CD con seis cancións titulado La Folie En Tête, o seu primeiro álbum L'Autre Bout du Monde saíu baixo o selo independente Fargo Records, dirixido por Michel Pampelune, en febreiro de 2006.
A finais de 2006, Renan Luce presentoulle á súa representante Gloria, que acompañou un éxito crecente que dende ese momento se estende internacionalmente ao ritmo da xira 2007 e 2008: Québec, América do Sur, India (French Kiss Tour con Anaïs e Mademoiselle K), nos Ánxeles, Polonia, Reino Unido... Gloria ocúpase da carreira de Emily Loizeau dende abril de 2007.
O seu videoclip "Jalouse" (realizado por Leo Bridle) tivo grande éxito en YouTube.
Álbums
Este álbum foi gravado en directo nun concerto de Emily Loizeau no Grand Rex, editado e vendido á saída do espectáculo. Tamén estivo á venda na páxina web da súa casa de discos do momento, Fargo. A maioría das canción están compostas e escritas por Emily Loizeau, agás algunhas versión como My Guy, e Hymne De La Trahison.
O Eixo, Santiago de Compostela
San Cristovo do Eixo é unha parroquia que se localiza no concello de Santiago de Compostela. Segundo o IGE en 2018 tiña 1.005 habitantes (511 mulleres e 494 homes) distribuídos en 11 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 1.060 habitantes.
Xeografía
O Eixo atópase rodeada polas parroquias de San Martiño de Aríns, Santa María de Marrozos, Cacheiras e Os Tilos. Por ela discorre o río Aríns, que ó chegar alí cambia o seu nome polo de río Santa Lucía. É así debido a que o seu leito flúe a carón da capela de Santa Lucía, un referente parroquial que se une cos cruceiros estendidos ó longo da vila á variedade cultural existente.
É unha das parroquias compostelás que máis sofre o desenvolvemento das infraestruturas xa que se ve rodeada polas autoestradas AP-9, AP-53 e a liña do tren de alta velocidade (AVE). Deste último cabe sinalar a ponte sobre o val que chega a acadar os 95 metros de altura na súa parte máis alta, referente a nivel estatal ó converterse na segunda ponte máis elevada do país.
Topónimo
Para este topónimo atópanse referencias medievais que alternan a forma Olegio (século XI) (ou Oeyo, ou Oegio), coas formas Eio, Eyo, Eo. Como Olegio, podería ter unha orixe hidronímica, e que xa naquela altura (século XIV) se reinterpretase como un artigo máis un substantivo.
Comarca do Noroeste
A Comarca do Noroeste é unha comarca da Rexión de Murcia, atravesada polo río Segura. A súa capital é Caravaca de la Cruz.
La Hoya
O topónimo La Hoya pode facer referencia a:
Illa Gemini
A Illa Gmini (Xemelgos) son un grupo de rochas no Mar Tirreno.
Xeografía
Os illotes están moi preto da costa oeste do cabo Calamita en Elba, na zona do municipio de Capoliveri, dentro do Parque Nacional de "Arquipélago toscano".
La Hoya, Lorca
La Hoya é unha pedanía do municipio de Lorca, na Rexión de Murcia, situada ao leste da cidade. Ten 3.544 habitantes (2010) e é a terceira pedanía máis poboada do concello, por detrás de Sutullena e Campillo.
Illa Gemini
Acceso
As illas están situadas na praia Innamorata, desde onde tamén se pode acceder a nado.
La Hoya, Lorca
Transporte
La Hoya está comunicada por estrada co resto da Rexión de Murcia grazas á autovía do Mediterráneo (A-7) que cruza a pedanía polo norte. Cara ao oeste comunica con Lorca e Andalucía e en dirección leste diríxese cara á cidade de Murcia e a Comunidade Valenciana. Paralela á anterior e pasando polo centro da localidade atopamos a estrada nacional N-340.
Illa Gemini
Excursións subacuáticas
O fondo do mar preto da illa Gemini son moi apreciadas polos amantes do mergullo, aquí poden ser atopados entre pequenas covas e arcos naturais, formas de vida variados e interesantes.
La Hoya, Lorca
Deporte
O equipo de fútbol da pedanía, La Hoya Lorca Club de Fútbol, xoga actualmente na Segunda División B.
Trishtimi i zonjës Shnajder
Trishtimi i zonjës Shnajder é un filme albanés-checo de 2008 dirixido por Piro Milkani e Eno Milkani. É un filme con fortes elementos autobiográficos. Foi escollido como candidato albanés para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 81ª edición dos premios, pero finalmente non foi nomeado.
Sabino Arana Goiri
Sabino Arana Goiri, ou Arana Goiri'tar Sabin segundo o sistema onomástico que desenvolveu, nado en Bilbao o 26 de xaneiro de 1865 e finado en Sukarrieta o 25 de novembro de 1903, foi un político vasco, considerado pai do nacionalismo vasco.
Traxectoria
Procedente dunha familia carlista da república (elizate) de Abando (actualmente integrada en Bilbao), Sabino iniciou a súa educación en Baiona, capital de Laburdi, no Iparralde, onde se exiliaran en 1873 por mor das ideas carlistas do seu pai.
Despois pasou polo colexio dos xesuítas en Orduña e completou a súa formación estudando filoloxía vasca durante unha larga doenza. Interrompeu os seus estudos de Dereito na Universidade de Barcelona ó morrer a súa nai, en 1888. Dende entón, illado na súa casa de Albia, dedicouse á investigación histórica e filolóxica.
Elaborou moreas de artigos (a maioría sobre temas lingüísticos) que, en 1892, recompilou baixo o título Biscaia pola súa independencia (sic); en 1893 presentounos ante uns cantos adeptos nun acto que representa o arranque da súa actividade política (o chamado «xuramento de Larrazábal»).
Ideoloxía
A súa ideoloxía era basicamente reaccionaria, considerando a raza vasca superior en todo á española. Á parte do referente da lingua, común na maior parte dos nacionalismos europeos dende os románticos alemáns, Sabino dotou ó seu movemento dun aspecto revisionista (non consideraba os foros como unha carta outorgada de autonomía, senón como un código de soberanía) e dun sentir católico, que quedaron reflectidos no seu lema "Deus e leis vellas" (Jaungoikoa Eta Lagi-zarrak). Cría que a decadencia do país se debía á carencia deste código de soberanía. Estábanse a perder a cultura, os costumes, a lingua... en definitiva: a identidade do País Vasco en que vivía e todo polo seu sometemento a leis foráneas.
Fixo obxecto dos seus ataques ós inmigrantes, maketos, que non se integraban nos costumes dos habitantes do País Vasco e facían sentir vergoña ós éuscaro-falantes por non saber castelán ademais de realizar o seu traballo por baixo salario, ós comunistas por atacar as tradicións relixiosas e a propiedade, e ás clases altas liberais corruptas dedicadas á compra-venda de poder tan típica na restauración española.
Arana propoñía naquela época a independencia de Biscaia como vía de recuperación da súa identidade, deixando que cada unha das restantes provincias vascas de España (Hegoalde) e de Francia (Iparralde) percorresen o mesmo camiño pola súa conta, até reunirse todas nunha Euzkadi federal. En 1894 deu o paso definitivo para transformar o seu pensamento nun movemento político: creou o xornal Bizcaitarra clausurado por orde gobernamental e posteriormente Euskaldun Batzokia clausurado polo gobernador civil.
As clases medias e o campesiñado apoiaron activamente o seu movemento intensamente sacudidos pola perda do seu status (quebra dos pequenos negocios, empobrecemento do campesiñado ante os baixos soldos aceptados polos inmigrantes, ataque ós seus sinais de identidade,...). Vían nel a forma de conseguir pacificamente o perdido pola derogación foral de 1876 e imposible de recuperar polas dúas guerras carlistas anteriores.
miniatura|dereita|250px|Ikurriña coas proporcións actualmente oficiais
Aplicando as súas ideas sobre filoloxía vasca acuñou un nome para o país: Euzkadi (en detrimento do vocábulo empregado até entón durante séculos, Euskal Herria) e unha bandeira, a ikurriña, pensada nun principio para que fose a bandeira da Biscaia independente aínda que, dada a súa difusión ó longo do País Vasco francés e español se asociou con toda a rexión. En 1895 fundou o Partido Nacionalista Vasco, principal organización política do País Vasco.
Na última etapa da súa vida desenvolveu a proposta españolista, o cal supuxo un xiro radical ás teses que viña defendendo: propoñía unha colaboración co goberno español como única vía para acadar os obxectivos de soberanía do partido. Trala súa morte os responsables do PNV foron arreconchegando estas novas achegas ideolóxicas do seu fundador.
A súa morte ceda e con apenas dez anos de activismo político substituíuno á fronte do partido o seu irmán, Luis Arana Goiri.
A Pena de Arca, Cazás, Xermade
A Pena de Arca é un lugar da parroquia de Cazás no concello lucense de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 12 habitantes (5 homes e 7 mulleres).
Entalpía estándar de formación
Desígnase como entalpía estándar de formación ou "calor estándar de formación" dun composto á variación de entalpía que acompaña á formación de 1 mol dunha substancia no seu estado estándar a partir dos seus elementos constituíntes no seu estado estándar (a forma máis estable dun elemento a 1 atmosfera de presión e unha determinada temperatura, que adoita ser 298 K ou 25 °C). Denotase por ΔHfO.
A variación de entalpía estándar de formación ten como unidade enerxía, Joule, partido por cantidade de substancia, mol, (J/mol). Habitualmente dáse en (kJ mol−1), perono cahco nada de estto! pode vir dada en calquera unidade coas mesmas dimensións. Todos os elementos nos seus estados estándares (osíxeno gas, carbono sólido en forma de grafito etc.) teñen unha entalpía estándar de formación de valor cero, dado que a súa formación non implica ningún proceso.
A variación de entalpía estándar de formación emprégase en termoquímica para atopar a variación de entalpía de reacción en condicións estándar. Isto faise restándolle a suma das entalpías estándar de formación dos reactivos á suma das entalpías estándar de formación dos produtos, como se mostra na seguinte ecuación.
A entalpía estándar de formación é equivalente á suma de varios procesos por separado incluídos no ciclo de Born-Haber das reaccións de síntese. Por exemplo, para calcular a entalpía de formación do cloruro de sodio, usamos a seguinte reacción:
Este proceso componse de moitos sub-procesos independentes, cada un coa súa propia entalpía. Por iso teremos en conta:
A suma de todos estes valores daranos o valor da entalpía estándar de formación do cloruro de sodio.
Ademais, a aplicación da Lei de Hess demostra que a suma das reaccións individuais correspondentes á variación de entalpía de formación para cada substancia na reacción é igual o cambio en entalpía para a reacción total, independentemente do camiño seguido e do número de reaccións involucradas no cálculo. No exemplo anterior a variación de entalpía estándar de formación do cloruro de sodio é igual á suma da variación de entalpía estándar de cada un dos pasos seguidos para o proceso. Isto é especialmente útil para reaccións moi longas, con moitos pasos e compostos intermedios.
Ás veces defínese unha entalpía estándar de formación para unha reacción hipotética. Por exemplo, non podemos combinar carbón e hidróxeno no laboratorio para formar metano, aínda que definamos a entalpía estándar de formación para o metano en -74.8 kJ mol−1. Por último, o signo negativo deste valor significa que o metano formase a partir dunha reacción exotérmica, é dicir, que se forma con liberación de enerxía.
Enthalpie
Provincialismo galego
miniatura|Os provincialistas defendían unha única provincia para Galicia e non estaban de acordo coa división territorial de [[España en 1833 (por rexións), de Javier de Burgos.]]
O provincialismo foi un movemento político galeguista que naceu ao redor de 1840 e tivo en 1846 un levantamento a causa dunha insurrección militar. Tiña como obxectivo a recuperación de Galicia como única provincia que mantivese a unidade administrativa, social, cultural e económica. Esta unidade rachárase coa división provincial de 1833, que rematara co reino de Galicia.
Vuk Karadžić
miniatura|Vuk Karadžić contra 1850 Vuk Stefanović Karadžić, nado en Tršić o 7 de novembro de 1787 e finado en Viena o 7 de febreiro de 1864, foi un filólogo e lingüista serbio, un dos principais reformadores da lingua serbia, estudoso do folclore serbio e tamén traduciu o Novo Testamento á forma reformada do serbio.
Provincialismo galego
Historia
miniatura|Antolín Faraldo.
Na década de 1840 iníciase un proceso que constituirá o nacemento e primeira gran manifestación do galeguismo: o provincialismo. Entre 1840 e 1846 dáse a coñecer en Galicia un grupo de mozos universitarios preocupados por diversos aspectos relacionados con Galicia. Descubriran a través da literatura a súa terra, o atraso no que estaba sumida e o desprezo co que se lles consideraba.
Vuk Karadžić
Primeiros anos
En 1814 e 1815, Karadžić editou dous volumes de narodne pesme (cancións populares serbias) que conformarían en total nove volumes, que acadaron a atención dos círculos literarios europeos, Goethe caracterizou algunhas delas como "excelentes e dignas de comparación co Cantar dos Cantares de Salomón."
Provincialismo galego
Historia
O líder máis destacado foi Antolín Faraldo. Xunto a el, Antonio Romero Ortiz, Vicente Manuel Cociña, Antonio Neira de Mosquera, Pío Rodríguez Terrazo, Francisco Añón ou José Rúa Figueroa. Anos máis tarde Manuel Murguía, que viu dende a súa xanela cando era un cativo recuar os soldados alzados cara a San Martiño, definiu aquel fito como "a Grande Obra". Os provincialistas eran conscientes do carácter diferencial de Galicia (lingua, historia, economía, folclore...), e por iso loitarán na defensa dos seus intereses económicos, políticos e culturais co obxectivo de que ocupe un lugar de maior relevancia dentro do Estado. Mais como movemento nunca tivo uns ideais claros e homoxéneos. Pretendíase unha autonomía decisoria de Galicia, nunca clara, talvez federalista, e a obtención de tributos propios.
George E. Smith
George Elwood Smith, nado en White Plains, Nova York o 10 de maio de 1930, é un físico estadounidense, coinventor xunto a Willard Boyle do sensor CCD, invención pola cal foron galardoados co Premio Nobel de Física de 2009.
Provincialismo galego
Historia
O levantamento de Miguel Solís en Lugo o 2 de abril de 1846 non tiña un carácter rexionalista, pero os líderes provincialistas incorporáronllo ao sumarse ao movemento co fin de poñer na práctica o seu ideario. Créase a Junta Superior Provisional de Gobierno de Galicia, na que chegarán a formar parte da dirección destacados líderes provincialistas como Faraldo e Terrazo, pero finalmente o levantamento fracasa. Entre as medidas de represalia destaca o fusilamento de doce oficiais (os chamados Mártires de Carral) e o exilio dos dirixentes civís do mesmo.
O ideario galeguista prendeu axiña na intelectualidade, dando comezo ao Rexurdimento na literatura. Pouco despois, algúns mozos como Rosalía de Castro, Manuel Murguía, Eduardo Pondal ou Aurelio Aguirre encabezarán unha nova xeración que desempeñará un importante labor reivindicativo e cultural.
Vuk Karadžić
Primeiros anos
En 1824, enviou un exemplar da súa colección de cancións a a Jacob Grimm, quen en particularmente apreciou "Зидање Скадра" que Karadžić recolleu de Rashko o Vello. Grimm traduciuna ao alemán. Tamén en Francia lograron o éxito: Charles Nodier, Prosper Mérimée, Lamartine, Gerard de Nerval e Claude Fauriel traduciron un bo número delas, e mereceron a atención do ruso Alexander Pushkin, do poeta nacional finés Johan Ludwig Runeberg, do checo Samuel Roznay, do polaco Kazimierz Brodzinski e dos británicos Walter Scott, Owen Meredith, e John Bowring, entre outros.
George E. Smith
Traxectoria
Smith comezou os seus estudos na Universidade de Pensilvania, en 1955, e obtivo o seu doutoramento na Universidade de Chicago en 1959, disertando sobre un guión de só tres páxinas. Traballou nos Laboratorios Bell, en Murray Hill (Nova Jersey), desde 1959, até a súa xubilación en 1986, onde dirixiu investigacións sobre láseres e dispositivos semiconductores. Durante toda a súa carreira, Smith conseguiu ducias de patentes e dirixiu o departamento de VLSI de Bell.
Vuk Karadžić
Primeiros anos
Karadžić continuou recollendo cancións ao longo da década de 1830. Chegou a Montenegro no outono 1834, foi á baía de Kotor no inverno, volvendo na primavera seguinte e alí coñeceu a Vuk Vrčević, que se converteu nun colaborador fiel, que recollía contos e cancións para llas enviar. Outro colaborador salientable foi o sacerdote Vuk Popović. Máis tarde tivo outro colaboradores, entre eles Milán Đ. Milićević.
Obra
miniatura|Vuk Karadžić, [[litografía de Josef Kriehuber, 1865]]
George E. Smith
Traxectoria
En 1969, Smith e Willard Bayle inventaron o CCD, polo cal recibiron a medalla Stuart Ballantine do instituto Franklin, en 1973. Tamén recibiron o premio Memorial Morris N. Liebmann do IEEE, o premio Charles Stark Draper en 2006, e por último, o premio Nobel de Física en 2009.
Vuk Karadžić
Reformas lingüísticas
Por consello de Kopitar comezou a escribir a gramática da lingua popular, non obstante carecer da preparación axeitada, tomou como modelo Rukovodstvo k slavenstej grammatice: vo upotreblenik slaveno-serbskih narodnyh uciliscthe escrita por Avram Mrazovic e publicada en 1794. Vuk titulou a súa Pismenica serbskoga jezika po Govoru prostoga naroda napisana e editouna en Viena en 1814, malia as súas carencias foi a primeira gramática do serbio popular. Coñecedor das carencias da súa obra á vez que publicou o seu dicionario de serbio en 1818 editou unha segunda edición ampliada da súa gramática recollendo os consellos de Kopitar e outros eruditos. Na segunda edición do seu dicionario, que data de 1852, incorporou material de Montenegro, Dubrovnik, Dalmacia e Croacia.
A Aldea do Medio, A Ciadella, Sobrado
A Aldea do Medio é un lugar da parroquia da Ciadella, no concello coruñés de Sobrado, na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 2 habitantes (2 homes e ningunha muller).
George E. Smith
Traxectoria
Actualmente reside en Waretown, Nova Jersey.
Estrutura terciaria das proteínas
270px|miniatura|dereita|Estrutura da proteína 1EFN, coa estrutura terciaria encadrada. 270px|miniatura|A estrutura terciaria dunha proteína ou polipéptido é a súa forma molecular complexa. Esta é causada polas interaccións dos seus grupos R, como os enlaces iónicos ou de hidróxeno, pontes disulfuro e interaccións hidrofóbicas. O termo estrutura terciaria das proteínas utilízase para referirse á forma xeométrica das proteína. A estrutura terciaria presenta unha soa cadea polipeptídica na cal pode haber partes ou dominios proteicos con distintas estruturas secundarias. A estrutura terciaria está estabilizada por enlaces e interaccións de diversos tipos entre as cadeas laterais dos aminoácidos da proteína, que poden ser pontes disulfuro covalentes entre cisteínas, interaccións iónicas, hidrófobas, de Van der Waals e pontes de hidróxeno. A estrutura terciaria das proteínas está definida polas súas coordenadas atómicas. Estas coordenadas poden referirse a un dominio proteico ou á estrutura terciaria da proteína completa. Varias cadeas polipeptídicas, cada unha coa súa estrutura terciaria, poden pregarse xuntas formando unha proteína con estrutura cuaternaria.
Determinantes da estrutura terciaria
As proteínas globulares teñen unha parte central con residuos de aminoácidos apolares ou hidrófobos e unha rexión superficial exposta á auga, cargada, con residuos polares ou hidrófilos. Esta disposición pode estabilizar as interaccións da estrutra terciaria. Por exemplo, nas proteínas que son segregadas, que non están disolvidas no citoplasma, as pontes disulfuro entre residuos de cisteína axudan a manter a estrutra terciaria.
A primeira proteína cuxa estrutura terciaria se coñeceu con detalle atómico foi a mioglobina. Ten 153 aminoácidos e 8 hélices alfa que comprenden o 70 % da molécula, unidas por tramos curvos e bucles, e carece de simetría. O interior da proteína está formado por residuos apolares (principalmente leucina, valina, metionina e fenilalanina), que están moi empaquetados e deixan pouco espazo libre, pero hai alí tamén dúas histidinas, encargadas de unirse ao ferro do grupo prostético hemo e ao oxíxeno. Na parte exterior están os residuos polares (aspartato, glutamato, lisina e arxinina) e tamén algúns non polares. A proteína é máis estable termodinamicamente se ten a maioría dos residuos apolares afastados da auga do medio, polo que se prega de modo que estes queden no interior, onde poden establecer enlaces de Van der Waals. Esta disposición de grupos polares en contacto coa auga e non polares fóra do contacto coa mesma é xeral na maioría das estruturas terciarias; así, as proteínas de membrana porinas, que forman un poro acuoso, teñen residuos polares revestindo o poro, mentres que o lado oposto, en contacto cos lípidos apolares da membrana, ten residuos apolares.
Coñécense un grande número de estruturas terciarias de proteínas con diversas funcións e evolución, e as proteínas poden clasificarse polas súas estruturas terciarias. Por exemplo, o barril TIM, denominado así polo encima triosafosfatoisomerase, é unha estrutura terciaria común, xa que é a estrutura de hélice superenrolada dimérica máis estable. Hai bases de datos de proteínas que clasifican as proteínas polas súas estruturas como SCOP e CATH.
A estrutura terciaria está máis conservada evolutivamente que a estrutura primaria, porque a terciaria está máis asociada coa función da proteína que a secuencia de aminoácidos. Un exemplo desta conservación son as globinas transportadoras de oxíxeno.
Estabilidade dos estados nativos
O estado nativo ou conformación nativa dunha proteína é a súa conformación máis típica nas condicións celulares.
Trampas cinéticas
A cinética de pregamento pode atrapar unha proteína nunha conformación de alta enerxía. Esta conformación pode contribuír á función da proteína. Por exemplo, a proteína hemaglutinina do virus da gripe é unha soa cadea polipeptídica, que cando se activa é clivada proteoliticamente para formar dúas cadeas polipeptídicas. As dúas cadeas mantéñense nunha conformación de alta enerxía. Cando o pH local cae, a proteína sofre un rearranxo conformacional enerxeticamente favorable que lle permite atravesar a membrana da célula hóspede.
Metaestabilidade
Algunhas estruturas terciarias de proteínas poden existir en estados de longa vida distintos do estado máis estable esperado. Por exemplo, moitas serpinas (inhibidores das serina proteases) mostran metaestabilidade. Sofren un cambio conformacional cando unha protease corta un bucle da proteína.
Determinación da estrutura terciaria das proteínas
O coñecemento da estrutra terciaria das proteínas globulares solubles é máis avanzado que o que se ten das proteínas de membrana porque o primeiro é máis fácil de estudar coa tecnoloxía dispoñible. Chapter 14. ISBN 0-19-991083-9, 9780199910830. Consultado at Google Books 8 de decembro de 2013. Os métodos actuais poden determinar, sen predición, as estruturas terciarias cunha resolución de 5 Å (0,5 nm) de pequenas proteínas (<120 residuos), e, en condicións favorables, predicións de estruturas secundarias confiables.
Cristalografía de raios X
A cristalografía de raios X é a ferramenta máis común que se utiliza para determinar a estrutura das proteínas. Proporciona unha alta resolución da estrutura pero non dá información sobre a flexibilidade conformacional da proteína.
Resonancia magnética nuclear
A resonancia magnética nuclear de proteínas dá unha resolución comparativamente menor das estruturas das proteínas. Está limitada a proteínas máis pequenas, pero pode proporcionar información sobre cambios conformacionais dunha proteína en solución.
Interferometría de polarización dual
A interferometría de polarización dual proporciona información complementaria sobre proteínas capturadas en superficies. Axuda a determinar a estrutura e cambios de conformación co paso do tempo.
Algoritmo de predición
O proxecto Folding@home da Universidade Stanford é un esforzo de investigación de computación distribuída que usa aproximadamente 5 petaFLOPS (~10 x86 petaFLOPS) de potencia de computación. Pretende encontrar un algoritmo que prediga consistentemente as estruturas terciaria e cuaternaria das proteínas dadas as secuencias de aminoácidos das proteínas e as súas condicións celulares.
Enfermidades de agregación de proteínas
As enfermidades de agregación de proteínas como a enfermidade de Alzheimer e a de Huntington e as enfermidades priónicas como a encefalopatía esponxiforme bovina poden ser mellor comprendidas construíndo (e reconstruíndo) modelos de enfermidades. Isto faise causando a enfermidade en animais de laboratorio, por exemplo administrando unha toxina, como a MPTP que causa a enfermidade de Parkinson, ou por medio de manipulación xenética. A predición da estrura de proteínas é un novo modo de crear modelos de enfermidades, que poden evitar o uso de animais.
Vuk Karadžić
Reformas lingüísticas
Nos tempos de Karadžić a lingua literaria en uso entre os serbios representaba unha mestura caótica, a antiga literatura serbia floreceu na interpretación serbia do eslavo eclesiástico mais no século XVIII houbo unha forte influencia de libros eclesiásticos procedentes de Rusia e que usaban, xa que logo, a versión rusa do eslavo eclesiástico penetrando elementos desa versión e do propio ruso na lingua literaria da igrexa serbia, o que deu lugar á formación dunha nova lingua literaria, o eslavónico-serbio, que incluía tamén moitos elementos do serbio popular, a partir da segunda metade do XVIII e que nos tempos de Vuk era a norma oficial na igrexa, escolas e predominante na literatura. Karadžić contou coa oposición da xerarquía da Igrexa ortodoxa serbia e dunha parte dos autores da época, como Milovan Vidaković ou Jovan Hadžić.
Pedrafitelas, Vieiro, A Fonsagrada
Pedrafitelas é un lugar da parroquia de Vieiro, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 5 habitantes (3 homes e 2 mulleres).
Vuk Karadžić
Reformas lingüísticas
Karadžić reformou a lingua literaria serbia e estandarizou o alfabeto cirílico serbio seguindo principios estritamente fonéticos baseados no modelo de Johann Christoph Adelung e do alfabeto checo de Jan Hus. As reformas de Karadžić modernizaron e distanciaron a lingua literaria do eslavo eclesiástico ruso e serbio, achegándoa á lingua falada polo pobo, especificamente do dialecto da Hercegovina oriental que el falaba. Karadžić foi canda Đuro Daničić o principal signatario do Acordo Literario de Viena que pretendía sentar unhas bases comúns para o serbio e o croata. Karadžić tamén traduciu o Novo Testamento, versión que publicou en 1847 e que axudou a consolidar a nova norma literaria. Tras a súa morte o esforzo vukoviano de estandarizar a lingua duraría o que quedaba de século. En 1868 Voivodina adoptouno como a norma oficial do serbio. A independencia en 1878 e o florecemento da cultura nacional baseada en Belgrado e Novi Sad faría que ao final se impuxese o acento ekaviano, nativo desas dúas capitais e maioritario entre os falantes..
Literatura
Alén das súas reformas lingüísticas, Karadžić tamén contribuíu á literatura popular, compilando cancións, contos e proverbios dos campesiños, considerándoos como unha parte integral da cultura serbia. A el débese o primeiro dicionario de serbio vernacular.
Grizzly Man
Grizzly Man é un documental do director alemán Werner Herzog estreado no 2005. Relata a vida de Timothy Treadwell, un ecoloxista entusiasta dos osos que finalmente foi comesto por un deles mentres se encontraba coa súa compañeira Amie Huguenard, morta canda el, no 2003. O material principal da película son as gravacións que o propio Treadwell se realizou en compaña de osos no Parque e Reserva Nacional de Katmai, Alasca, onde filmou máis de 100 horas de película os seus tres últimos anos de vida. Intercaladas entre ditas gravacións van aparecendo entrevistas a coñecidos seus, así como os seus pais, que contan as súas lembranzas e botan opinións sobre a tarefa que Timothy fixo.
Abeledo, A Cervela, O Incio
Abeledo é un lugar da parroquia da Cervela, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria. Segundo o INE en 2018 tiña un habitante (home), un menos que en 2016.
O lugar ten unha soa casa e está situado máis aló de Seixas.
Toponimia
O topónimo está relacionado cun fitónimo, a árbore que produce as abelás, en latín.
Giuseppe Verdi
Giuseppe Fortunino Francesco Verdi, máis coñecido como Giuseppe Verdi, nado en Roncole (Busseto) o 10 de outubro de 1813 e finado en Milán o 27 de xaneiro de 1901, foi un compositor italiano. A súa obra supón a culminación de toda a tradición operística italiana. A súa obra e a súa persoa foron, ademais, un símbolo na loita pola unificación do país. Grande amante de Shakespeare, tres das súas obras (Macbeth, Otello ou Falstaff) están baseadas en obras do escritor inglés.
Tras uns irregulares inicios, Verdi alcanza madurez e popularidade na súa segunda etapa, e o seu afán por narrar con continuidade e precisión as historias vaino aproximando ás teorías de Richard Wagner. Rigoletto é un bufón dun nobre que ten unha dobre vida: facer rir a xente (pública) e protexer a súa filla (privada). En La traviata (baseada en A dama das camelias de Alexandre Dumas (fillo)) estabelece unhas fondas relacións psicolóxicas entre os personaxes: Violeta Valéry (moza mantida) e Alfredo Germont (o seu namorado, un mozo da alta sociedade).
Foi un símbolo da unificación italiana, moitas das súas óperas tiñan un contexto político, na estrea de Nabucco, cando os escravos hebreos cantaban o coro “Va pensiero” os asistentes identificáronos co pobo italiano dominado por Austria, o que provocou unha certa axitación. Berrar “Viva Verdi!” era berrar “Viva Vittorio Emmanuele Re D’Italia!”.
Formación e primeiros anos
Verdi nace en Roncole, unha pequena vila do ducado de Parma (que daquela formaba parte de Francia) próxima a Busseto, o 10 de outubro de 1813, fillo de Carlo Giuseppe Verdi e Luigia Uttini. Verdi aprende música e teclado, primeiro co cura da súa parroquia e despois, en Busseto, co organista da parroquia.