cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cucúlidos
Comportamento e ecoloxía
miniatura|esquerda|A diferenza da maioría dos cucos, o [[Eudynamys scolopaceus é principalmente fruxívoro. ]]
A maioría dos cucos son insectívoros e están especializados en comer grandes insectos e eirugas, incluíndo os tipos de eirugas peludas que evitan outras aves. Teñen un comportamento pouco común entre as aves porque preparan as súas presas antes de tragalas, esfregándoas contra obxectos duros como ramas e despois esmáganas contra unhas placas óseas especiais da parte posterior da súa boca. Tamén comen unha ampla variedade doutros insectos e presas animais. Os Saurothera do Caribe, ante a relativa ausencia de aves de presa, especializáronse en cazar lagartos. Os tipos terrestrs máis grandes como os Centropus e os Geococcyx tamén se alimentan de diversas serpes, lagartos, pequenos rodedores e outras aves, aos que golpean cos seus fortes peteiros. As especies terrestres poden usar diferentes técnicas para capturar as presas. Un estudo de dúas especies de Coua de Madagascar atopou que o Coua coquereli conseguía presas camiñando e rebuscando no chan do bosque, mentres que o Coua ruficeps corría e abalanzábase sobe as presas. Ambas as especies tamén mostraban unha flexibilidade estacional nas presas capturadas e nas técnicas de procura de alimento. Os cucos parasitos non participan xeralmente en bandadas mixtas para a procura do alimento, aínda que algúns estudos feitos no leste de Australia atoparon varias especies que si participaban nelas na estación non reprodutora, pero eran atacados e incapaces de facelo na estación reprodutora. Os cucos terrestres do xénero Neomorphus vense ás veces alimentándose en asociación con grupos de formigas lexionarias ou marabuntas, aínda que non son seguidores de formigas obrigados como ocorre con algunhas aves Thamnophilidae. Os Cotophaga aliméntanse no chan e seguen o gando e outros grandes animais mamíferos cando buscan alimento; nun modo similar ao das garzas boieiras (Bubulcus ibis) que apañan as presas que espantan o gando e teñen un maior éxito alimentándose deste modo.
Varios Eudynamys, Coua e os Scythrops novaehollandiae aliméntanse principalmente de froita, pero non son exclusivamente fruxívoros. Os Eudymamys parasitos e os Scythrops en particular consomen principalmente froita cando son criados por hóspedes fruxívoros como os Sphecotheres vieilloti e os Strepera graculina. Outras especies comen ocasionalmente froita tamén. Os Coua consomen froita na estación seca cando as presas son máis difíciles de atopar.
Reprodución
Os cucos son un grupo extremadamente diverso de aves en canto aos seus hábitos de reprodución. A maioría das especies son monógamas, pero hai excepcións. Os cucos Crotophaga e Guira poñen os seus ovos en niños comunais, aínda que este comportamento non é completamente cooperativo; unha femia pode retirar os ovos doutras femias cando pon os seus. A poliandria foi confirmada no Centropus grillii africano e sospéitase que ocorre nas outras especies do xénero, o que quizais explica o dimorfismo sexual invertido do grupo. A maioría das especies de cucos, incluíndo os  Phaenicophaeus, Coua, Centropus e Geococcyx e a maioría dos outros cucos americanos, constrúen os seus propios niños, aínda que unha importante minoría realiza unha reprodución parasitaria (ver máis abaixo). A maioría destas especies aniñan nas árbores ou arbustos, mais os Centropus poñen os ovos en niños en terra ou baixo arbustos. Aínda que nalgunhas ocasións os cucos normalmente non parasitos poden parasitar outras especies, incluso nese caso os pais axudan a alimentar ao pitiño.
Os cucos non parasitos poñen ovos brancos, pero moitas das especies parasitas poñen ovos coloreados para que se asemellen aos dos seus hóspedes.
As crías de todas as especies de cucos son altriciais (non poden valerse de seu nas primeiras etapas). Os cucos non parasitos abandonan o niño antes de que poidan voar, e algunhas especies do Novo Mundo teñen os períodos de incubación máis curtos de todas as aves.
Parasitismo reprodutivo
miniatura|dereita|upright|Un [[Acrocephalus scirpaceus (folosa das canaveiras) criando un pitiño de cuco común]] miniatura|esquerda|Vídeo dunha cría de cuco [[Cacomantis pallidus alimentada por tres especies distintas de pais adoptivos]]
Unhas 56 especies de cuco do Vello Mundo e 3 do Novo Mundo son parasitos reprodutivos, poñen os seus ovos nos niños doutras especies de aves. Estas especies son parasitos reprodutivos obrigados, o que significa que só se reproducen desta maneira. O exemplo mellor coñecido é o cuco común europeo. Ademais das especies obrigadas, hai outras que presentan un parasitismo reprodutor non obrigado, e deixan os seus ovos en niños de membros da súa propia especie ademais de axudar a criar e alimentar aos seus fillos. As cascas dos ovos dos parasitos reprodutivos son xeralmente grosas. Teñen dúas capas cunha capa externa que se cre se dá resistencia á rotura cando os ovos son depositados no niño hóspede. O ovo do cuco eclosiona máis cedo que o do hóspede e a cría do cuco crece máis rápido; na maioría dos casos o pitiño bota fóra do niño os ovos ou as crías da especie hóspede. A cría de cuco non ten tempo de aprender este comportamento, polo que debe ser un instinto que recibe xeneticamente. A cría anima ao hóspede a alimentalo ao mesmo ritmo que o da súa rápida taxa de crecemento coas súas rápidas chamadas petitorias e a boca aberta da cría, a cal serve como sinal estimulante.
Os cucos teñen varias estratexias para deixar os seus ovos dentro do niño hóspede. As diferentes especies usan distintas estratexias dependentes das estratexias defensivas do hóspede. As femias de cucos teñen comportamentos de posta rápidos e moi discretos, mais nalgúns casos viuse que os machos atraen os hóspedes adultos lonxe dos seus niños para que as femias poidan poñer os ovos no niño. Algunhas especies hóspede poden tratar directamene de impedir que os cucos poñan ovos nos seus niños; as aves cuxos niños están en alto risco de contaminación polo cco sábese que atacan os cucos para expulsalos da zona. Os cucos parasitos están agrupados en gentes (en latín 'xentes'), e cada gens está especializada nun hóspede determinado. Hai evidencias de que as gentes son xeneticamente diferentes entre si.
miniatura| do [[Cacomantis variolosus ]] As femias dos cucos parasitos especialízanse ás veces e poñen ovos que lembran bastante fielmente aos ovos do hóspede que elixen. Algunhas aves hóspede poden distinguir os ovos de cuco dos seus, polo que os ovos que sexan menos parecidos aos do hóspede sexan con máis probabilidade botados fóra do niño polo hóspede. Os cucos parasitos que presentan os maiores niveis de mimetismo dos ovos son aqueles nas que os hóspedes mostran altos niveis de rexeitamento dos ovos, polo que só son engaqnados se a imitación é boa. Algúns hóspedes non presentan o comportamento de rexeitamento dos ovos e nese caso os ovos do cuco son máis diferentes. Tamén se observou nun estudo con cucos europeos que as femias poñen os seus ovos no niño dun hóspede que ten ovos que teñen un aspecto similar aos seus. Outras especies de cucos poñen ovos "crípticos", que son de cor escura mentres que os ovos do hóspede son claros. Este é un truco para que os ovos pasen desapercibidos para o hóspede, e móstrano os cucos que parasitan hóspedes que constrúen ninos cupuliformes escuros. Algúns cucos parasitos adultos destrúen completamente a posta dos hóspedes se estes rexeitan os ovos do cuco. Neste caso, criar o fillo do cuco é para o hóspede menos custoso que a alternativa destrución total da posta.
O parasitismo non é necesariamente de todo prexudicial para a especie hóspede. En 2014 estudouse un conxunto de datos de 16 anos e atopouse que os niños de corvos parasitados tiñan máis éxito globalmente (maior probabilidade de producir polo menos un poliño de corvo) que os niños sen cuco. Os investigadores atribuíron isto a unha substancia fortemente cheirenta segegada pola cría de cuco cando é atacado, que repele os predadores, e comentaron o seguinte: "As interaccións que foran claramente clasificadas como 'parasitarias' ou 'mutualistas' poderían ser máis complexas. Quizais, necesitamos examinar máis detidamente estas interaccións antes de poñerlle ás especies tales etiquetas ou identificacións".
Chamadas
Os cucos son a miúdo silandeiros, pero en moitos casos teñen un amplo repertorio de chamadas ou cantos. Estas adoitan ser bastante simples, parecidas a asubíos, sons de frautas ou impos. As chamadas son utilizadas para demostrar a posesión dun territorio e atraer parellas. Dentro dunha especie as chamadas son notablemente consistentes ao longo da súa área de distribución, mesmo en especies con áreas moi grandes. Isto, xunto co feito de que moitas especies non son criadas polos seus verdadeiros pais (reprodución parasitaria), suxire que as chamadas dos cucos son innatas e non aprendidas. Aínda que os cucos son diúrnos, moitas especies fan chamadas pola noite.
A familia dos cucos ten un nome de orixe onomatopeica que recibe pola chamada do cuco común (cu-cu). En moitos cucos as chamadas son distintivas de especies particulares e son útiles para a súa identificación. Varias especies crípticas identifícanse mellor polos seus cantos.
Balonmán Xiria
O Balonmán Xiria, coñecido por motivos de patrocinio como Calvo Xiria, é a sección de balonmán da asociación polideportiva galega Xiria da localidade de Carballo (A Coruña), que na tempada 2019-20 compite na 1ª División Estatal do balonmán español. Disputa os seus partidos como local no Pavillon da Zona Escolar da capital bergantiñá, cunha capacidade para aproximandamente 1200 espectadores.
Cucúlidos
Filoxenia
Filoxenia dos Cuculiformes vivos baseada na obra de John Boyd.
Balonmán Xiria
Historia
A sección de balonmán da Asociación Deportiva Xiria foi fundada no ano 1984.
Cucúlidos
Taxonomía e sistemática
miniatura|dereita|Coua caerulea miniatura|dereita|Coccyzus americanus miniatura|dereita|Neomorphus geoffroyi miniatura|dereita|Centropus superciliosus
Balonmán Xiria
Historia
Na tempada 2010-11 o Xiria fixo historia ao clasificarse por primeira vez na súa historia para disputar a fase de ascenso á División de Honra B, a segunda categoría do balonmán no estado español por detrás da Asobal, conseguíndoo cun equipo formado por xogadores saídos da base do club.
Cucúlidos
Na cultura humana
Na mitoloxía grega, o deus Zeus transformouse nun cuco para poder seducir á deusa Hera; e a ave estaba consagrada a ela. En Inglaterra, William Shakespeare aludiu á asociación do cuco común europeo coa primavera, e tamén (nese país) coa infidelidade conxugal, na canción de primavera cortesana da súa obra Love's Labours Lost (Traballos de amor perdidos). Na India, os cucos están consagrados a Kamadeva, o deus dos desexos e os anceios, mentres que no Xapón o cuco simboliza o amor non correspondido.
Balonmán Xiria
Historia
En setembro de 2011 o equipo dirixido por Marcos Rodríguez estivo a piques de facer historia e clasificarse para a final da Copa Galicia, cuxa fase final se disputou na capital bergantiñá, logo de caer fronte ao Academia Octavio de Vigo, que daquela competía na Liga Asobal, por 26-28 nun partido no que os carballeses foron por diante no marcador ata o minuto 48. Esta foi a primeira vez que o Xiria se enfrontou a un equipo da máxima categoría do balonmán español.
O 1 de maio de 2021 o Xiria conseguiu a clasificación para a fase de ascenso a División de Honra Prata por sétima vez na súa historia logo de superar con claridade en Carballo no derbi provincial ao OAR A Coruña por 20-37.
Karl Dönitz
Karl Dönitz, nado en Berlín o 16 de setembro de 1891 e finado en Hamburgo o 24 de decembro de 1980, foi un mariño alemán.
Participou na primeira e na segunda guerra mundial. Comandou a Kriegsmarine da Alemaña nazi entre o 30 de xaneiro de 1943 até o final da guerra, co rango de Großadmiral. Foi designado sucesor como Reichspräsident do seu país por Adolf Hitler, cargo que desempeñou por 23 días entre o 30 de abril e o 23 de maio de 1945. Foi o artífice da Operación Aníbal.
Danza contemporánea
A danza contemporánea xorde coma unha reacción ás formas clásicas e probablemente coma unha necesidade de expresarse máis libremente co propio corpo. É unha clase de danza na que se pretende expresar unha idea, un sentimento, unha emoción, mais mesturando movementos corporais propios do século XX e XXI. miniatura|Compañía de danza contemporánea Danzart. A súa orixe remóntase ata finais do século XIX. Nos inicios buscábase unha alternativa á estrita técnica do ballet clásico, comezaron a aparecer bailaríns danzando descalzos e realizando movementos menos ríxidos que os tradicionais no escenario. Co tempo, foron aparecendo variacións nas que a técnica clásica brillaba pola súa ausencia e ata se introducían movementos doutras técnicas corporais, coma o flamenco, movementos de danzas tribais, acrobacias, contacto físico e até do ioga. Ata o final da segunda guerra mundial, este renovado estilo de danza chamouse danza moderna, mais a súa evolución dende finais dos anos 1940 en adiante levou a que se preferise a partir de entón empregar a expresión "danza contemporánea". Hoxe en día, as técnicas modernas deixan paso a unha chea de mesturas de estilos, chegándose incluso a non deixar claro a que estilo se asemella ou que patróns se segue. Segundo Nieves Rosales, "Hoxe parece que calquera é bailarín de contemporáneo, mais non todo vale".
Rita Hayworth and Shawshank Redemption
Rita Hayworth and Shawshank Redemption é unha novela de Stephen King que pertence á colección de 1982 Different Seasons, subtitulada Hope Springs Eternal. Está vagamente baseada na historia curta de Lev Tolstoi "Bog pravdu vidit da ne skoro skazhet". Foi adaptada ó cine en 1994 baixo o título Cadea perpetua, filme que foi nomeado a sete Premios Óscar na 67ª edición dos premios, incluíndo o Óscar ó mellor filme. No 2009, foi adaptada á obra de teatro The Shawshank Redemption.
Danza contemporánea
Unha característica distintiva é o uso de multimedia para acompañar as coreografías, como a proxección de imaxes e vídeo.
A danza clásica ten unha dramaturxia con principio, clímax e desenlace. A danza contemporánea pode seguir esta estrutura ou ben contar historias dunha forma non lineal.
A danza contemporánea pode falar dun concepto, propoñer un ambiente ou presentar movementos co propósito de conseguir unha estética determinada, non sempre ten que contar unha historia. Por outro lado, a danza clásica constrúese a través de pasos xa existentes e sempre codificados mentres que a danza contemporánea busca a innovación e a creación de novas formas de movemento de acordo coas necesidades do coreógrafo ou o intérprete. A danza clásica busca o preciosismo, o estruturado e perfecto, a conexión co etéreo, co celestial; máis ben está ligada ao concepto do apolíneo. A danza contemporánea busca a conexión co terreal, co humano e as súas paixóns, a non estrutura, a transgresión; está ligada ao concepto do dionisíaco.
O coreógrafo adoita tomar as decisións creativas. El ou ela escolle se a peza terá un carácter abstracto ou narrativo. Os bailaríns son seleccionados en función da súa habilidade e adestramento. A coreografía é determinada baseándose na súa relación coa música ou os sons cos que se baila. O papel da música en danza contemporánea é diferente ao doutros xéneros porque pode servir de fondo para a peza. O coreógrafo supervisa a elección do vestiario e o seu valor estético para a composición xeral da actuación e tamén para ver como inflúe nos movementos dos bailaríns.
A danza como as outras artes tivo grandes cambios estéticos durante toda a súa historia. Entre finais do século XX e principios do XXI a investigación e a procura continua das novas formas de expresión conduciu a danza por diferentes camiños cara á perfección técnica e artística. Influída polos cambios da vida social e política e tamén doutras artes, a danza cambiou a súa forma de ser, a súa estética e a súa percepción.
Primeira xeración: os pioneiros americanos
miniatura|Anna Duncan practicando danza contemporánea na praia.
Filósofose pensadores
miniatura|Músico francés e profesor de danza François Delsarte (1811-1871)
François Delsarte (francés, 1811-1871)
Foi o inspirador da ximnasia moderna, coñecida primeiramente co nome de «ximnasia expresiva» (Bode) ou, posteriormente, «ximnasia rítmica». Afirma que os estados espirituais se deben representar a través de actitudes e movementos do corpo como unidade, e non unicamente do rostro. A preocupación pola técnica é moito maior que no anterior. Divide o corpo en tres zonas variables:
As súas ideas foron levadas a Estados Unidos de América por un dos seus discípulos, Steele Mackaye, que xunto con Genevieve Sebbins difundiron e introduciron estas ideas nas mellores escolas de Nova York.
En Europa é Hedwig Kallmeyer, alumna de Sebbins, quen difunde as súas ideas. En 1930, funda en Alemaña o Instituto de Cultura Expresiva e Corporal, onde ensina como forma de EF para a muller, o sistema de Delsarte, e con iso logra a súa inclusión na escola; ademais publica Beleza e saúde, que supón unha reacción contra os movementos ximnásticos tradicionais.
Delsarte desenvolve as «leis do movemento harmonioso», que son:
O Coroto, San Pedro de Nós, Oleiros
O Coroto é un lugar da parroquia de San Pedro de Nós no concello de Oleiros, na provincia da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE) en 2021 tiña 270 habitantes (140 homes e 130 mulleres).
O Cotariño, Camariñas, Camariñas
O Cabo Vilán é un lugar da parroquia de Camariñas no concello coruñés de Vimianzo na Comarca da Terra de Soneira. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2009 tiña un habitante (un home).
Bandeira da República Democrática do Congo
A bandeira nacional da República Democrática do Congo foi adoptada o 18 de febreiro do 2006 xunto cunha nova constitución. A nova bandeira é moi similar á de 1963: azul cunha franxa diagonal vermella de bordos amarelos e unha estrela tamén amarela na esquina superior esquerda.
Protección xurídica da bandeira
O artigo 138 do código penal da República Democrática do Congo contempla como infracción a ultraxe ao emblema do país. Esta ultraxe pode entenderse como todo acto, todo xesto susceptible de afectar á integridade da bandeira ou de degradar o seu valor emblemático e simbólico representativos da identidade e da unidade nacional.
Historia
A primeira bandeira do Congo foi izada en 1877 pola Asociación Internacional Africana do rei Leopoldo II de Bélxica, que estaba formada por un pano azul cunha estrela amarela de cinco puntas no centro, e que supóstamente foi deseñada polo famoso explorador Henry Morton Stanley, representando a luz da civilización alumeando á África Negra. Este deseño mantívose tras ser recoñecida oficialmente a posesión belga do Estado Libre do Congo na Conferencia de Berlín.
Tras conseguir a independencia o 30 de xuño de 1960, engadíronse á bandeira seis estrelas, representando ás seis provincias nas que estaba dividido o Congo Belga no momento da súa independencia.
En 1963, trala revolta de Katanga e o golpe de estado do xeneral Mobutu Sese Seko, adoptouse unha nova bandeira, tamén de cor azul coa estrela amarela na esquina superior do lado da hasta, e unha franxa diagonal de cor vermella perfilada en cor amarelo.
En 1997, coa caída do réxime do xeneral Mobutu Sese Seko, volveuse adoptar a bandeira da independencia, é dicir, de cor azul cunha estrela amarela de cinco puntas no centro e con seis estrelas amarelas de cinco puntas dispostas verticalmente do lado das hastas que representan ás seis provincias nas que estaba dividido o Congo no momento da súa independencia.
No 2005, a nova constitución prevía restablecerr unha bandeira semellante á de 1966. Logo da adopción da constitución, esta bandeira converteuse na oficial e izouse por primeira vez o 18 de febreiro do 2006.
Hugo Lieben
Salomon Hugo Lieben ou Hugo Lieben, nado en Praga o 28 de abril de 1881 de finado na mesma cidade o 10 de decembro de 1942, foi un estudoso xudeu, coñecido por ser o fundador do Museo Xudeu de Praga, cidade na que estivo moi involucrado coa súa comunidade xudía e a súa ḥevrah kadisha (sociedade funeraria).
Traxectoria
Hugo Lieben naceu en Praga e estudou primeiramente en Alemaña, e posteriormente na Universidade Alemá de Praga. Lieben, ao igual que o resto de estudosos xudeus da súa xeración procurou na tradición da Wissenschaft des Judentums para manter a súa identidade e reconstruír a historia xudía.
Lieben mostrou un grande interese no material e documentación relativa á vida dos xudeus en Bohemia e Moravia, ou como el mesmo expresaría en 1933, testemuñas en perigo de extinción do pasado. Lieben iniciou un proxecto para gardar os obxectos vaiosos das sinagogas demolidas durante a reconstrución da Cidade Xudía da capital checa, e que serviu de base para a fundación do Museo Xudeu de Praga en 1906, do cal supervisou as súas actividades nos primeiros anos, clasificou as adquisicións e realizou as primeiras exposicións. Lieben traballou no museo ata a súa morte en 1942.
Obra
Lieben escribiu numerosos estudos e compilacións de documentos de principios da historia moderna xudía (séculos XVII e XIX) en terras checas, e particularmente na cidade de Praga. Entre os seus estudos salientan os relativos á expulsión dos xudeus de Praga por parte de María Tareixa entre 1744 e 1745, artigos sobre David Oppenheim e sobre o rabino praguense El‘azar Fleckeles. Tamén realizou análises críticos sobre a Cronica Ramshak, un suposto documento antigo sobre a historia dos xudeus en Bohemia. Publicou así mesmo artigos en publicacións especializadas como Ročenka Společnosti pro dějiny židů v Československé republice (Jahrbuch der Gesellschaft für Geschichte der Juden in der Tschechoslowakischen Republik), Jahrbuch der Jüdisch-Literarischen Gesellschaft, e Monatsschrift für Geschichte und Wissenschaft des Judentums, así como artigos para enciclopedias hebraicas contemporáneas como Jüdisches Lexikon e Encyclopaedia Judaica.
Bibliografía
Vladimír Sadek (1996): Salomon Hugo Lieben: Founder of the Prague Jewish Museum, Judaica bohemiae 22.1 (1986): 3–8.
La Molina
O topónimo castelán La Molina pode referirse a:
Torre del Palau de Terrasa
miniatura|250px|Torre del Palau. A Torre del Palau é o único vestixio do castelo palau de Terrasa, que no intre de máximo esplendor estendeu os seus dominios dende o Llobregat até o Ripoll e dende Sant Cugat del Vallès até a chaira de Bages. Pere de Fizes e Pere Francesc de Montanyans foron os seus casteláns en diferentes épocas. A torre mestra, que foi prisión até ben entrado o século XIX, foi a única estrutura que quedou dereita cando en 1891 o último propietario do castelo decidiu derrubar o que restaba do edificio. Documentada por vez primeira no ano 1016, foi cedida ó concello en 1994 e actualmente é unha das seccións do Museo de Terrasa; fanse visitas guiadas concertadas.
Crime de guerra
miniatura|dereita
Un crime de guerra é unha violación das proteccións estabelecidas polas leis e os costumes da guerra, integradas polas infraccións graves do Dereito Internacional Humanitario cometidas nun conflito armado e polas violacións ao dereito Internacional. O termo defínese en gran medida no Dereito internacional, incluíndo a convención de Xenebra. Os malos tratos a prisioneiros de guerra e civís e os xenocidios son considerados crimes de guerra. O 1 de xullo de 2002, empezou a funcionar a Corte Penal Internacional na Haia, co fin de perseguir os crimes de guerra cometidos despois da devandita data. Este tribunal, establecido polo Estatuto de Roma, contempla dentro dos crimes a perseguir no seu artigo 5 os crimes de guerra.
Pinche
miniatura|Vivenda indiana en [[Estás, Tomiño|Estás (Tomiño), cos catro muros penais rematados en pinche]] miniatura|Casa nas [[As Eiras, O Rosal|Eiras (O Rosal). Apréciase a solaina e o muro pinche.]]
O pinche é un elemento arquitectónico de forma triangular da parte superior da parede dun edificio (a fachada ou o muro penal ou lateral) encima do cal descansan as dúas augas da cuberta. Recibe en galego tamén os nomes de pinche do penal, pinchón, espigo ou pipal.
Por extensión denomínase tamén "pinche" ou "parede de pinche" a toda a fachada do edificio cando se configura de tal xeito; que nas igrexas con planta de cruz latina son tres: a dos pés (que adoita ser a portada principal) e as dúas laterais que rematan o cruceiro. A diferenza dos frontóns, que cumpren a mesma función estrutural, os pinches non delimitan o seu bordo inferior cunha cornixa horizontal, e polo tanto quedan integrados no resto da fachada (se esta presenta cornixas ou outro tipo de delimitacións horizontais, márcanse nunha liña distinta á da base do triángulo do pinche). Cómpre tamén diferenciar os pinches dos gabletes, un elemento esencialmente decorativo da arquitectura gótica, tamén de forma triangular.
Chámase pinche graduado ao que presenta as vertentes con chanzos.
Cogomelo
miniatura|Na fraga. Un cogomelo ou cogumelo (do latín cucumellum, diminutivo formado sobre cucuma -ae denominación dun recipiente de cociña) é un fungo pluricelular que adoita medrar en lugares húmidos e pouco soleados. Hai moitas especies de cogomelos, con diferentes características e que se dan en diferentes ecosistemas. Habitualmente, encádranse dentro do filo Basidiomicota (Basidiomicetos).
A maior parte medran ao abeiro dunha árbore, ben no chan ou nas súas pólas.
Sinónimos
Os cogomelos reciben en Galiza infinidade de denominacións populares coma: pan de raposo, pan de cobra, pan de sapo etc., moitas veces aludindo á toxicidade.
Nutrición
Os cogomelos en xeral representan unha fonte importante de selenio, elemento moi importante para o metabolismo humano, sendo un dos micronutrientes que posúen un maior efecto antioxidante e de protección contra algúns tipos de cancro. O seu alto contido en polisacáridos comporta unha acción beneficiosa sobre o sistema inmunolóxico.
Os fungos comestébeis conteñen un tipo de glícidos que os encimas humáns non poden dixerir, mais que poden ser fermentados parcialmente polas bacterias do colon de xeito que se comportan no aparato dixestivo humano de xeito semellante á fibra alimentaria. A fibra e estes glícidos inchan coa auga e regulan o tránsito intestinal. Os cogomelos tamén aumentan a excreción de ácidos biliares e teñen propiedades antioxidantes e hipocolesterolemiantes.
Historia do cultivo
A historia do cultivo de cogomelos naceu hai miles de anos en Oriente, os chineses foron os precursores do cultivo de cogomelos para consumilos como alimento e tamén como menciña, xa que moitos teñen interesantes propiedades medicinais. Mesmo os máis populares que atopamos na actualidade no supermercado como o champiñón ou os Pleurotus, etiquetados por erro en ocasións como “cogomelo de cardo”. Xaponeses e mexicanos tamén foron dos primeiros en cultivar cogomelos, sen métodos científicos e con resultados moi desiguais. A Europa chegou a partir do ano 1600. Os franceses foron os primeiros en cultivar o champiñón no século XVIII e por iso ao Agaricus bisporus se lle deu como nome popular champiñón de París.
O cultivo de cogomelos en Galiza
A Galiza non chegaría o cultivo de cogomelos para consumo masivo até o século pasado, circunstancia na que seguro tivo que ver a micofobia existente en Galiza que se arrastra até a actualidade. Hoxe atopamos cogomelos frescos, secos, en tarro... todo o ano. Cultívanse distintas variedades de Pleurotus como: o pleuroto (P. Ostreatus), (Pleurotus cornucopiae) (pleuroto escuro), Pleurotus citrinopileatus (pleuroto tropical amarelo), Pleurotus eryngii (pleuroto de cardo), Pleurotus pulmonarius, Agaricus bisporus (champiñón común) e incluso variedades en ensaio, menos populares, como Coprinus comatus (matacandil) ou Lepista nuda (pé azul).
Cuqui Bienzobas
Anastasio Bienzobas Ocáriz, máis coñecido como Cuqui Bienzobas, nado en Donostia o 2 de maio de 1913 e finado o 15 de outubro de 1982, foi un futbolista e adestrador de fútbol español. Xogaba de centrocampista e desenvolveu case toda a súa carreira como xogador no Osasuna e no Deportivo da Coruña. Como adestrador dirixiu a varios equipos, a maioría deles na Segunda División.
Como futbolista
Comezou a xogar ao fútbol nas praias de Donostia, onde o viron os técnicos da Real Sociedad, que o fixeron ingresar no equipo infantil do club. Na tempada 1931–32 debutou co primeiro equipo en Primeira División, xogando un único partido esa campaña, na xornada 16, nunha derrota a domicilio fronte ao Racing de Santander (2–1). Naquel partido coincidiu cos seus dous irmáns máis vellos, Custodio e Paco, que tamén militaban no equipo donostiarra.
Para a tempada 1941–42 fichou polo Deportivo da Coruña, formando parte do equipo que debutou na máxima categoría. Na súa primeira campaña no club coruñés, adestrado por Celso Mariño, participou en 15 encontros. Afianzouse na titularidade nos seguintes anos, nos que disputou 161 partidos oficiais, vivindo un descenso a Segunda na tempada 1944–45, un novo ascenso ao ano seguinte, para novamente descender na campaña 1946–47 e volver ascender na seguinte. Durante a súa estadía no Deportivo logrou o seu primeiro gol na máxima categoría, na xornada 4 da tempada 1942–43, nun empate contra o Valencia no vello campo de Riazor (2–2).
Selección nacional
En 1936 foi convocado para un amigable coa selección española, sen chegar a debutar.
Adestrador
Na tempada 1948–49, relegado á suplencia no Deportivo da Coruña, comezou a adestrar o Fabril na Serie A rexional, e en abril de 1949 colleu as rendas do Deportivo na Primeira División desde a xornada 24, logo da destitución de Gabriel Andonegui. Logrou a salvación grazas a unha vitoria por 1-4 na derradeira xornada contra o Gimnàstic de Tarragona no campo da Avenida de Cataluña, cun triplete de Chao.
Na campaña 1949/50 marchou a Ourense para adestrar a Orensana, que acababa de ascender á Segunda División. Levou con el a varios xogadores coruñeses, como Docampo, Maristany, Amaro ou Díez, e rematou a tempada nunha cómoda oitava praza. A continuación regresou ao Osasuna, ao que dirixiu durante as seguintes dúas tempadas en Segunda, antes de fichar polo Caudal de Mieres, da mesma categoría. Volveu contar con varios futbolistas galegos como Alonso, Seijas, Regueira, Fernández ou Pavón, e conseguiu a permanencia na súa primeira tempada. Con todo, tras un mal arranque de liga na seguinte tempada, foi destituído.
Pouco despois de saír do Caudal, foi contratado polo novo CD Ourense, en substitución do cesado Gallart. Dirixiu o equipo ourensán o que restaba de tempada e tres máis, quedando campión do seu grupo de Terceira dous anos seguidos e outra vez subcampión, pero sen conseguir ascender a Segunda, ao perder nas fases de promoción contra Sestao, El Entrego e Deportivo da Coruña. Deixou o club en xuño de 1958.
Para a tempada 1959/60 fichou polo Pontevedra, tamén da Terceira División, e na súa primeira tempada logrou o ascenso a Segunda División, o primeiro na historia do club, despois de rematar campión do seu grupo e gañar na promoción de ascenso ao Caudal e ao Burgos. Adestrou o club granate nas dúas seguintes campañas na categoría de prata, tendo como mellor resultado o quinto posto da 1960/61.
Orega, Orega, Leiro
Orega é un lugar da parroquia de Orega no concello ourensán de Leiro na comarca do Ribeiro. Tiña 90 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 50 eran homes e 40 mulleres.
John Ruskin
John Ruskin, nado en Londres o 8 de febreiro de 1819 e finado en Brantwood o 20 de xaneiro de 1900, foi un escritor, crítico de arte e sociólogo británico, un dos grandes mestres da prosa inglesa.
Traxectoria
Fillo dun rico comerciante, viaxou moito por Europa durante a súa mocidade e co seu traballo exerceu enorme influencia nos gustos dos intelectuais vitorianos. Entre as súas amizades persoais, estaba a familia de Robert Baden-Powell, a quen ensinou e viu crecer.
En 1837 ingresou en Oxford, gañou (en 1839) un importante premio co seu poema Salsette and Elephanta e graduouse en 1842. En 1843 apareceu o primeiro volume de Modern Painters, by a Graduate of Oxford, no que Ruskin sostiña a superioridade dos paisaxistas modernos sobre os vellos mestres. Sucesivos volumes dilataron o tema até converter a obra nun amplo tratado acerca dos principios que debían constituír os fundamentos da arte, o que contribuíu a consolidar o seu prestixio como esteta e crítico de arte. En tanto que parecidas consideracións foron aplicadas a outros dominios da arte nas súas Seven Lamps of Architecture (1849) e as súas Stones of Venice (1851-1853), obras que analizan a importancia relixiosa, moral, económica e política da arquitectura doméstica.
A obra de Ruskin destaca pola excelencia do seu estilo. Rebelándose contra o entumecemento estético e os perniciosos efectos sociais da Revolución industrial, formulou a teoría de que a arte, esencialmente espiritual, alcanzou o seu cénit no gótico de finais da Idade Media, un estilo de inspiración relixiosa e ardor moral.
Sinalou a Rafael como autor do pecado de pintar con máis detalle unhas partes que outras. Os alumnos de Ruskin foron chamados prerrafaelistas. El mesmo sinalou a este grupo como a esperanza artística de Inglaterra.
Como economista e reformador social, manifestouse franco e inflexible inimigo do que consideraba egoísta e letal nas doutrinas da chamada escola manchesteriana, sendo nesta esfera onde se concentrou a súa serie de cartas dirixidas ós obreiros e braceiros do Reino Unido, que influíron nos reformistas sociais por espazo de tres xeracións. Obtivo a primeira cátedra Slade de Arte da Universidade de Oxford en 1869, cargo que exerceu até 1879. Legou á universidade unha imporante colección de gravados, debuxos e fotografías; ademais de doar unha importante suma de diñeiro para a creación dun centro de ensino do debuxo. Ruskin ilustrou numerosas das súas obras con debuxos da súa propia man. Desde 1885 até a súa morte en 1900, viviu retirado en Brantwood (a súa casa no noroeste de Inglaterra), despois de que en 1889 quedase incapacitado polo agravamento dos episodios de tolemia que viña padecendo desde 1870. Entre as obras que tratan de asuntos económicos, sociais e éticos destacan Sesame and Lilies (1865), Ethics of the Dust (1866) e Crown of Wild Olive (1866).
Na historia da conservación destaca polo seu respecto ao monumento arquitectónico, defendendo a mínima intervención e ensalzando o valor da ruína. A súa práctica oponse ás reintegracións estilísticas do seu contemporáneo Viollet-le-Duc.
Obra
O espectro de temas abarcado por Ruskin foi moi amplo. Escribiu máis de 250 obras que empezaron na historia e crítica da arte, pero que terminaron en materias tan variadas como a ciencia, xeoloxía, crítica literaria, ornitoloxía, os efectos da polución sobre o medio ambiente ou a mitoloxía. Despois da súa morte, as súas obras foron recollidas nunha extensa colección, levada a cabo polos seus amigos Edward Cook e Alexander Wedderburn en 1912. Só un índice así de extenso é capaz de reflectir a amplitude e interconexión de todos os seus pensamentos.
Kaskas
Os kaskas ou confederación dos kaska serían unha confederación tribal establecida na zona norte oriental de Anatolia, nas ribeiras do mar Negro, sobre a primeira metade do segundo milenio antes da nosa era.
Sobre a metade do milenio estendéronse para o centro de Anatolia, dominada polos hititas e baixo o rei Hantilis I (sobre a metade do século –XVI) ocuparon Nerik e outros lugares; a fronteira quedou delimitada no río Kumeshmakha (clásico Scylax, moderno Cekerek) deixando aos hititas separados do mar Negro.
Sobre o -1400, mentres o rei hitita Tudhaliyas II combatía á confederación de Asuwa, na costa occidental, os kaskas invadiron territorio hitita, e o rei tivo que facer unha expedición contra eles. miniatura|300px|Localización dos principais sitios arqueolóxicos da Anatolia hitita O seu sucesor Arnuwandas I tivo que loitar tamén cos kaskas. Estas tribos, nun período expansivo, apoderáronse de moitos territorios hititas que someteron a saqueo: Nerik, Hursama (Huršama), Kastama (Kaštama), Serisa (Šeriša), Himuwa, Taggasta (Taggašti), Kammama, Zalpuwa, Kapiruha, Hurna, Dankusna (Dankušna), Tapasawa (Tapašawa), Tarukka, Ilaluha, Zihhana, Sipidduwa (Šipidduwa), Washaya (Wašhaia) e Patalliya. Os hititas non puideron recuperar estas zonas.
Tudhaliyas III enviou repetidamente ao seu fillo Suppiluliumas (despois rei) contra os kaska. Nos "Feitos de Suppiluliumas" menciónanse diversos combates: nove tribos serían atacadas e derrotadas e deixaron as súas armas e o príncipe fortificou as cidades abandonadas e repoboounas. O seu pai estaba enfermo en Samuha (doente ou ferido escríbese igual nas fontes hititas), pero, xa recuperado, baixou para facer campaña a Masa e Kammala, rexións dominadas polos kaska, situadas ao noroeste de Hattusa e desde onde se atacara a rexión de Hulanna; levouse ao seu fillo con el; primeiro venceron a Masa, pero mentres combatían vitoriosamente en Kammala, os kaska atacaron as cidades que o príncipe acababa de fortificar e repoboar e destruíronas outra vez. Dúas cidades, Kathariya e Gazzapa son mencionadas como cidades que axudaron aos kaskas, seguramente como pagamento por non seren destruídas ou saqueadas. Tudhaliyas e o seu fillo devolveron e destruíron as dúas cidades e perseguiron aos kaskas; iniciaron unha marcha para o leste que os levou ata Hayasa, onde combateron co seu rei Karanni ou Lanni. Máis tarde Suppiluliumas marchou contra o xefe dos kaskas, Piyapili. Tudhaliyas III estaba doente ou ferido outra vez e non participou na campaña. Describe os males causados polos kaska que "o seu pai derrotou" e explica que os kaska que invadiran Hatti estaban formados por doce tribos. Canto Tudhaliyas se puxo bo, baixou da Terra Alta Hitita e librou batalla cos kaskas en Zithara.
Mursilis II combateunos continuamente, e as súas primeiras campañas son coñecidas polos seus anais: a súa primeira campaña ao cabo dun ano de chegar ao trono foi contra os kaskas que estaban atacando a cidade hitita de Turmitta; o rei destruíu as dúas principais cidades kaskas da zona: Halila e Dudduska. Reforzos kaska chegaron doutras rexións, pero serían derrotados. Cando volvía a Hattusa, os kaskas de Ishupitta, na Terra Alta, negáronse a aportaren os continxentes aos que estaban obrigados (para loitar contra outros kaskas) e o rei atacou a cidade e obrigounos, queimando unha das súas cidades; pouco despois de saír da zona, Ishupitta volvía a estar revoltada.
Ao segundo ano o rei puido volver a facer campaña contra os kaskas ao norte, na Terra Alta Hitita, dirixíndose á rexión de Tipiya, que non enviara os continxentes esixidos polo gran rei; a principal cidade da rexión era Kathaidwa, que foi destruída e fixéronse moitos prisioneiros cos que retornou á capital, e, no camiño, volveu a combater a Ishupitta, onde outra vez obtivo a vitoria, pero os líderes da revolta, Pazzanna e Nunnuta, antigos vasalos dos hititas, puideron fuxir, e dirixíronse a Palhwisa (Palhwišša), onde tiveron que recrutar continxentes locais que non serían inimigo para o exército regular hitita, que os derrotou, e o rei puido destruír a cidade pola lume e saqueouna; o exército dos kaskas fuxiu; entón o rei dirixiuse a Istahara, onde acampou e desde onde enviou gran á capital; os xefes rebeldes dirixíronse á cidade de Kammamma, e o rei pediu a súa entrega ou, en caso contrario, había destruír a cidade; a cidade colleu aos dous rebeldes e matounos e despois someteuse a Mursilis. Iso pacificou o país kaska e o rei pasou o inverno en Ankuwa.
Ao quinto ano Mursilis volveu ao norte contra os kaska á rexión da montaña Asharpaya; os kaskas dominaban os camiños que levaban á rexión de Pala e seguramente tamén de Tummanna. O rei foi a estas rexións e expulsou os kaskas que controlaban os camiños e perseguiunos para o leste ata a terra de Samuha, ata a cidade de Ziulila. Desde alí atacou Arawanna, os habitantes da cal atacaran a terra de Kasiya. Vitorioso retornou á capital.
Ao sexto ano foi contra os kaskas da montaña Tarikarimu na terra de Zihhariya, e asolou o país. Esta campaña foi probablemente curta.
Ao sétimo ano, no país Kaska un xefe chamado Pihhuniya da terra de Tipiya, unificou as tribos kaskas e proclamouse rei. Pihhuniya iniciou os ataques cos que logrou o dominio da Terra Alta Hitita e da cidade de Istitina, que "foi pasto para os rabaños kaska". Mursilis esixiu ao rei a evacuación dos territorios ocupados, pero non foi escoitado e Mursilis marchou á Terra Alta Hitita e atacou ao rei kaska, expulsándoo de alí e recuperando os territorios conquistados; os kaska retiráronse seguindo unha política de terra queimada: cidades e campos quedaban desolados, pero Mursilis pacientemente reconstruíunas; o rei chegou a Tipiya, cidade dos kaska, que queimou. Pihhuniya foise posternar aos pés do rei e foi levado a Hattusa. Foi o único rei coñecido dos kaska.
Mursilis saíu de Tipiya e restaurou Istitina como centro para a reconstrución das fortalezas da zona.
Ao seu noveno ano de reinado, Mursilis decatouse que o facía uns anos conquistador e agora gobernador de Pala, Hutu-Piyanza, ía entrar en guerra contra a cidade de Wasumana e habíao que axudar; Mursilis envioulle a Nuwamza seu xefe de viños, e os dous conxuntamente puideron conquistar e destruír Wasumana e, mentres, foi reclamado a Kizzuwatna polo "hepat" (sacerdote) de Kummani ou Kummanni para celebrar un festival relixioso e deixou as operacións do norte a Nuwanza e foise ao sur.
O ano seguinte subiu desde a fronteira de Mitanni ata o norte, onde atacou de noite e por sorpresa a cidade de Yahresa que incendiou; desde alí pasou á rexión de Piggainaresa (Piggainarešša), onde atacou aos kaskas e asolou a zona e, desde alí, retornou a Hattusa e pasou o inverno na cidade de Hakpis ao norte.
Os últimos anos de reinado fixo unhas dez campañas contra os kaska especialmente a Pala e Tummanna, das que non se coñecen os detalles.
Baixo Muwatallis II os kaska entraran nunha nova fase expansiva. Ao rei coñécenselle expedicións contra os kaskas en Sadduppa e Dankuwa; algunha expedición contra os kaska foi dirixida polo seu irmán Hattusilis, ao que o seu irmán nomeou gobernador de Pitteyarika, non lonxe de Samuha, pero non lle deu as forzas militares que Hattusilis reclamaba. Aínda así Hattusilis atacou aos kaskas e derrotounos de maneira importante nas inmediacións de Hahha, onde deixou unha estela conmemorativa, devolvendo aos hititas as súas terras anteriores; os xefes kaska serían enviados prisioneiros ao seu irmán Muwatallis. Esta vitoria decidiu a Muwatallis a nomealo xefe da garda real (o terceiro cargo do Imperio despois do rei e o herdeiro) e tamén o fixo gran sacerdote do deus das tormentas de Nerik (que era adorado en Hakpis, porque Nerik ficaba despoboada en zona kaska), e nomeouno de feito gobernador da Terra Alta Hitita con Samuha, Pitteyarika, Hakpis, Istahara, Tarahna, Hattina e Hanhana como principais cidades, todas ao bordo dos territorios kaska. Despois duns inicios en que o rei hitita non lle deu medios, recibiu por fin as forzas necesarias e venceu repetidamente ao kaska.
Neste momento nas terras kaskas tiña a hexemonía Pishuru. Ishupitta e Daistipassa, na Terra Alta Hitita, eran aliadas de Pishuru e apoderáronse das terras de Landa, Marista e algunhas cidades fortificadas dos hititas; os hititas non os puideron conter e os kaskas continuaron avanzando ao sur cruzando o río Marasanda ou Maraššanda e chegando ata a terra de Kanis (Kanesh). As cidades de Kurustama, Gazzuira e outra cuxo nome non se dá lido (pero que comeza por Ha...) uníronse aos kaska e atacaron as cidades hititas das inmediacións. Durmitta tamén quedou baixo control kaska e atacou a comarca de Tuhuppiya. Os kaskas non atoparon ningún obstáculo na terra de Ippasanama (Ippaššanama), e puideron seguir ata atacar a terra de Suwatara. Só dúas cidades, unha delas Istahara (a outra non se pode ler) escaparon aos ataques kaska.
Nestas circunstancias, Muwatallis decidiu crear un reino vasalo ao norte para o seu irmán Hattusilis (futuro Hattusilis III), coa encarga de conter aos kaska. A corte real fíxose cargo de fortificar Anziliya e Tapikka, que pertencían ao novo reino, pero o gran rei rexeitou facer campaña en Durmitta e Kurustama, porque xa era responsabilidade de Hattusilis, e retornou a Tarhuntasa deixando ao seu irmán so cos seus propios recursos. As terras do novo reino estaban case todas nas mans do kaska e o mesmo Hattusilis chámaas "Terras baleiras" (o reino formábano Ishupitta, Marista, Hisashapa, Katapa, Hanhana, Darahna, Hattena, Durmitta, Pala, Tummanna, Gasiya, Sappa, o río Hulanna, Hakpis e Istahara, as dúas últimas en "servidume", probabelmente administradas, pero non parte do reino). A capital foi Hakpis. A autonomía do rei era ampla, como corresponde a un territorio de fronteira en parte por conquistar. O novo rei, cunha eficaz combinación de forza militar e de diplomacia logrou en dez anos restablecer a orde e repoboar moitas rexións.
O punto chave da campaña foi a vitoria militar sobre Pishuru, que conquistara ata Taggasta por un lado e ata Talmaliya pola outra, conquistara Karahna e Marista e reunira un exército con 800 carros de combate e numerosa infantería; Pishuru foi derrotado decisivamente en Wistawanda, cando o exército kaska se desbandou á morte do seu xefe. Muwatallis só enviou 120 carros e non enviou infantería. A reconquista das cidades hititas xa foi sinxela. Hattusilis erixiu unha estela en Wistawanda. Aínda despois Hattusilis puido enviar forzas ao seu irmán para a batalla con Exipto que se librou en Qadesh, en Siria. Un dos seus éxitos principais foi a reconquista de Nerik, polo -1270, que era un centro de culto relixioso moi importante para os hititas e fora ocupado polos kaska sobre o -1400. Cando Mursilis III intentou arrebatar ao seu tío o reino de Hakpis, Hattusilis sublevouse, derrotou ao seu sobriño e proclamouse rei. Durante a guerra civil boa parte dos kaska apoiaron a Hattusilis III.
Noite dos lapis
Coñécese como a noite dos lapis a unha serie de secuestros de dez estudantes de Secundaria, ocorridos durante a noite do 16 de setembro de 1976 e días posteriores na cidade de La Plata, Arxentina. Este suceso é un dos máis representativos dentro do que se coñece como "a represión" imposta pola ditadura arxentina englobada no plan do Proceso de Reorganización Nacional, xa que as desaparicións se realizaron sobre estudantes, na súa maioría menores de idade.
O caso tomou notoriedade pública en 1985 logo do testemuño de Pablo Díaz, un dos superviventes, no Xuízo ás Xuntas. El mesmo participou da creación do guión que levou a historia en 1987 ao cine.
Tan só tres dos estudantes secuestrados sobreviviron ás posteriores torturas e traslados impostos pola ditadura. Aínda que algúns grupos de militares retirados negaron os feitos como válidos, o estado arxentino —na súa totalidade— recoñeceu o ocorrido.
Causas
As vítimas eran na súa maioría militantes ou ex-militantes da Unión Estudantil Secundaria (UES) de La Plata. Esta agrupación, xunto a outras, reclamara en 1975 ante o ministerio de Obras Públicas o outorgamento do boleto estudantil secundario, nese momento inexistente.