cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cartago
Topografía
As moitas anforas con marcas púnicas posteriormente atopadas sobre os antigos asentamentos costeiros mediterráneos testemuñan o comercio cartaxinés de aceite de oliva e viño feitos localmente. . A produción agrícola de Cartago era altamente apreciada polos antigos, e rivalizou coa de Roma, xa que eran competidores, por exemplo, nas súas colleitas de olivas. Baixo o dominio romano, con todo, a produción de gran (trigo e cebada) para exportación aumentou drasticamente en "África", con todo, estes máis tarde caeron coa subida das exportacións de grans do Exipto romano. Posteriormente, os oliveiros e os viñedos foron restablecidos en torno a Cartago. Visitantes das varias rexións que rodearon a cidade escribiron admirando os exuberantes xardíns verdes, hortas, campos, canles de irrigación, sebes (como límites), así como as moitas prósperas cidades agrícolas situadas en toda a paisaxe rural.
A paisaxe urbana de Cartago é coñecida en parte polos autores antigos, aumentado por escavacións e enquisas realizados por arqueólogos. O "primeiro núcleo urbano" que data do século -VII, na área de aproximadamente 10 hectáreas, aparentemente estaba situada en terras baixas ao longo da costa (ao norte dos portos posteriores). Como se confirmou nas escavacións arqueolóxicas, Cartago foi unha "creación ex nihilo", construída sobre unha terra "virxe" e situada no que era entón o final dunha península. Aquí entre os "muros de ladrillo de barro e os pisos de barro batidos" (recentemente descubertos) tamén se atoparon extensos cemiterios, nas que apareceron restos como máscaras de barro. "Grazas a esta arqueoloxía sepulcral sabemos máis sobre o Cartago arcaico que sobre calquera outra cidade contemporánea do Mediterráneo occidental". Xa no século -VIII, establecéronse operacións de tinguido, evidentes a partir de cunchas esmagadas de murex (de onde se derivou a 'púrpura fenicia'). Non obstante, só se pode conxeturar unha "escasa imaxe" da vida cultural dos primeiros pioneiros da cidade, e non moito sobre vivendas, monumentos ou defensas. O poeta romano Virxilio (70–19 a.C.) imaxinou a Cartago no inicio, cando o seu lendario personaxe Eneas chegou alí:
thumb|upright=1.8|left|Cidade-estado amurallada de Cartago, antes da súa ardente caída no 146 a.C. "Eneas atopou, onde últimamente quedaran cabanas,
edificios marabillosos, pasarelas, camiños empedrados,
e ruído de carros. Alí os Tirios
estaban traballando duro: cursos de colocación de muros,
arrastre de pedras para construír a cidadela,
outros escolleron os sitios de construción e araron un suco limítrofe. Se estaban promulgando leis,
Aquí os homes dragaban portos, establecéron as profundas bases dun teatro,
e montaron enormes columnas ... "."
Os dous portos internos [chamados en púnico 'cothon'] estaban localizados no sueste; un comercial e outro militar. As súas funcións reais non se coñecen de todo, probablemente para a construción, o equipamento ou a reparación de buques, quizais tamén para cargar e descargar mercancías. Existían grandes fondeadieros ao norte e ao sur da cidade. Ao norte e oeste dos cothon atopáronse varias áreas industriais, por exemplo, metalurxia e cerámica (por exemplo, para fabricar ánforas), que poderían servir tanto á cidade como aos buques ancorados ao sur da cidade.
Sobre a zona Byrsa, a cidadela cara ao norte,        considerando a súa importancia noso coñecemento é escaso. As súas prominentes alturas foron o escenario dun combate feroz durante a destrución da cidade en 146 a.C. O Byrsa foi o sitio do Templo de Eshmun (o deus sanador), na parte superior dunha escaleira de sesenta pasos. Probablemente un templo de Tanit (a deusa raíña da cidade) estaba situado na costa de "Byrsa menor", cara ao leste, baixando cara ao mar. Tamén estaban en Byrsa as casas máis luxosas.
Ao sur da cidadela, preto do cothon (os portos interiores) atopábase o tophet, un cemiterio especial e moi antigo, que cando comezou estaba fóra dos límites da cidade. Aquí atopábase o "Salammbô", o "Santuario de Tanit", non un templo senón un recinto para colocar estelas de pedra. Estas eran na súa maioría curtas e rectas, talladas para fins funerarios. A presenza aquí de esqueletos infantís pode indicar sacrificios infantís, como se afirma na Biblia, aínda que hai dúbidas considerables entre os arqueólogos sobre esta interpretación e moitos o consideran simplemente un cemiterio dedicado aos bebés.
Entre a zona mariñeira "cothon" adicada ao o transporte marítimo e as alturas de Byrsa situábase a ágora [Grego: "mercado"], o mercado central da cidade-estado para os negocios e o comercio. A ágora tamén era unha zona de prazas e prazas públicas, onde a xente podía reunirse oficialmente ou reunirse para facer festas. Foi o sitio de santuarios relixiosos, e a localización de calquera que fosen os principais edificios municipais de Cartago. Aquí latexaba o corazón da vida cívica. Neste distrito de Cartago, probablemente, residian os gobernantes e o consello de anciáns, se reunia o tribunal dos 104 e impartíase xustiza en xuízos ao aire libre.
Os primeiros barrios residenciais desenvolvéronse arredor de Byrsa desde o sur ao nordés. As casas normalmente estaban encaladas en branco na rúa, pero dentro os patios estaban a ceo aberto. Neses barrios a construción en varios pisos converteuse en algo común, algunhas ata de seis pisos de altura segundo un antigo autor grego. Varios planos de arquitectura de vivendas saíron á luz en recentes escavacións, así como o deseño xeral de varios bloques urbanos. Colocáron escaleiras de pedra nas rúas, e planificouse o drenaxe, por exemplo, en forma de baleirado en lixiviación no solo areoso. Ao longo da vertente sur de Byrsa situáronse non só boas casas antigas, senón tamén moitos dos primeiros enterramentos, xustapostos en pequenas áreas, intercaladas coa vida cotiá.
Os talleres dos artesánss situáronse na cidade ao norte e oeste dos portos. A localización de tres talleres metalúrxicos (deducido a partir da escoura de ferro e outros vestixios desta actividade) atopáronse adxacentes aos portos navais e comerciais e outros dous subindo ao outeiro cara á cidadela de Byrsa. Identificáronse fornos de cerámica, entre a agora e os portos, e máis ao norte. As pezas de louza a miúdo usaban modelos gregos. Unha tenda de fuller para preparar tecidos de la (para reducir e engrosar) estivo claramente situada máis ao oeste e ao sur, polo bordo da cidade. Cartago tamén produciu obxectos de raro refinamento. Durante os séculos IV e III, as esculturas dos sarcófagos convertéronse en obras de arte. "O grabado en bronce e a escultura en pedra alcanzaron o seu cénit."
Historia
A cidade desenvolveuse a partir dunha colonia Fenicia ata ser a capital do Imperio Púnico que dominou o Mediterráneo durante o primeiro milenio a. de C. A lendaria raíña Dido é considerada como a fundadora da cidade, aínda que a súa historicidade foi cuestionada. Segundo as contas de Timeo de Taormina, comprou a unha tribo local a cantidade de terra que podería ser cuberta pola pel dun boi. Cortando a pel en tiras, estableceu a súa reclamación e fundou un imperio que se convertería, a través das Guerras Púnicas, na única ameaza existencial para o Imperio Romano ata a chegada dos Vándalos varios séculos despois.
A antiga cidade foi destruída pola República Romana na III Guerra Púnica no 146 a. de C. e posteriormente volveuse a desenvolver como Cartago romana, que se converteu na cidade máis grande do Imperio Romano na provincia de África. A cidade romana foi novamente ocupada pola conquista musulmá do Magreb no 698. O lugar permaneceu deshabitado, a potencia rexional cambiou á Medina de Tunes no período medieval, ata o inicio do século XX, cando comezou a desenvolverse como un suburbio costeiro de Tunes, incorporado como municipio de Cartago en 1919.
As escavacións realizadas polos arqueólogos franceses na década de 1920 atraeron unha atención extraordinaria debido ás probas que presentaron de sacrificios de nenos. Aínda existe un gran desacordo entre os estudiosos sobre a práctica do sacrificio de nenos na antiga Cartago, Pescudas recentes indican que si se practicaba o sacrificio de nenos. O Museo Paleocristián de Cartago exhibiu as escavacións baixo os auspicios da UNESCO desde 1975 ata 1984.
A Rioxa
A Rioxa (en castelán: La Rioja) é unha comunidade autónoma do norte de España, uniprovincial e sen costa, atravesada polo río Ebro. Limita co País Vasco e Navarra ao norte, con Aragón ao leste e con Castela e León ao sur.
O topónimo procede do río Oja (na zona norte da comunidade), que nomea unha extensa comarca que ocupa boa parte da marxe dereita do Val do Ebro ao sopé do Sistema Ibérico. A Rioxa administrativa e comarcal non coinciden exactamente, xa que esta estrema co País Vasco, e non abrangue a parte montañosa da comunidade.
A súa poboación é de 317 501 habitantes, e a capital é Logroño, cidade duns 150 000 habitantes. Outras poboacións importantes son Calahorra, Arnedo, Haro e Alfaro.
A Rioxa é coñecida internacionalmente pola fama dos seus viños, cunha denominación de orixe estendida tamén polo sur de Áraba. Así mesmo é importante o Mosteiro de San Millán de la Cogolla, onde se atoparon os escritos máis antigos que se conservan tanto en lingua castelá como en lingua vasca.
Historia
Ata a chegada dos romanos no século II aC estivo ocupada por tres tribos: os beróns, que se atopaban no Val do Ebro, os pelendóns nas zonas de serra e os vascóns nalgunhas zonas da Rioxa Baixa. A rexión foi invadida por musulmáns a principios do século VIII.
250px|miniatura|esquerda|Mosteiro de Santa María La Real, en [[Nájera.]] Foi reconquistada polo Reino de Pamplona, a partir do cal xurdiu o pequeno Reino de Viguera (A Rioxa) ao ceder Ramiro II de León este territorio ao seu fillo Ramiro, despois volveu pertencer outra vez ao Reino de Navarra.
Sancho Garcés cambio a capital do Reino de Pamplona a Nájera, na actual Rioxa, creando o chamado reino de Nájera-Pamplona que foi, debido á súa grande extensión, o primeiro imperio hispánico.
O territorio da Rioxa estivo en disputa entre os reinos de Navarra e Castela desde o século X. Os reis Afonso VIII de Castela e Sancho VI de Navarra, tras asinar unha tregua en agosto de 1176, admitiron ao rei de Inglaterra como árbitro, emitindo este o Laudo arbitral do Rei Henrique II de Inglaterra en marzo de 1177, no que Navarra perdía case todo o que actualmente é A Rioxa, cedéndollo a Castela.
A pesar desta separación, a veciñanza con Navarra propiciou o manter unha continua conexión sociocultural.
O 30 de novembro de 1833 creábase a nova provincia de Logroño, cuxos territorios pertencían ata a data ás provincias de Soria e Burgos, formándose 9 partidos xudiciais: Alfaro, Arnedo, Calahorra, Cervera de río Alhama, Haro, Logroño, Nájera, Santo Domingo de la Calzada e Torrecilla en Cameros.
Conformouse en comunidade autónoma uniprovincial tras a transición á democracia debido á súa diferenciación económica e xeográfica respecto ao resto de Castela a Vella, así como por un rexeitamento a ser finalmente integrada noutra rexión, fose Castela e León ou ata o País Vasco ou Vasco-navarro, como algúns defendían. O Estatuto de Autonomía asinouse o 9 de xuño de 1982, pasando a celebrarse a partir dese ano nesa data o Día da Rioxa.
Xeografía
250px|miniatura|O monte San Lorenzo, punto máis alto da comunidade. Cando o río Ebro atravesa o angosto paso entre as rocas das Cunchas de Haro, preséntase na Rioxa, por onde corre durante 120 km, antes de proseguir o seu camiño cara ao Mediterráneo. Nas Cunchas de Haro a altitude do río é de 445 m e cando sae da comunidade, na Reserva Natural dos Sotos do Ebro en Alfaro, é de 260 m. O río corre, polo tanto, moi rápido pola Rioxa.
Ao sur do río, entre 60 e 40 km de distancia, esténdese paralela a cordilleira Ibérica, con altitudes que oscilan entre os 1 000 e 2 000 msnm. Da cordilleira despréndese cara ao norte, entrando profundamente na Rioxa, a serra da Demanda, tendo no Monte San Lorenzo cos seus 2 271 m a máxima altitude rioxana.
Da cordilleira baixan rápidos sete ríos cara ao Ebro, é por iso que á Rioxa é chamada "A dos sete vales". Chámanse, de leste para oeste, Alhama, Cidacos, Leza, Iregua, Najerilla, Oja e Tirón, aínda que as cabeceiras do Alhama e Cidacos son sorianas e as do Najerilla-Neila e Tirón son burgalesas. En ocasións engádese o Linares (afluente do Alhama), agrupando o Tirón co seu afluente o Oja.
Organización territorial
300px|miniatura|Comarcas da Rioxa.
A Comunidade da Rioxa carece dunha comarcalización que teña relevancia administrativa. Tradicionalmente usouse a consistente nos nove partidos xudiciais que existían na antigüidade, correspondentes a Haro, Santo Domingo de la Calzada, Nájera, Logroño, Torrecilla en Cameros, Calahorra, Arnedo, Alfaro e Cervera del Río Alhama.
De forma máis xeral, A Rioxa pódese dividir en tres rexións, sendo estas a Alta, Media e Baixa, segundo o leito do río Ebro, contando cada unha delas con zona de val na súa zona norte, de clima mediterráneo e zona de serra na zona sur, de clima continental.
Demografía
A Rioxa conta, segundo datos do INE de 2010, cunha poboación de 322 415 habitantes, 161 884 homes e 160 531 mulleres, o que supón 713 máis que no ano 2009, cunha densidade de poboación de 63,76 habitantes por km². É a Comunidade autónoma con menor poboación de España. A súa capital, Logroño, con 152 650 habitantes, é a cidade máis poboada.
Segundo os mesmos datos, dos 174 municipios da comunidade, en 150 hai censados máis homes que mulleres, en 2 os mesmos e en 22 máis mulleres que homes. Destes últimos as diferenzas son pequenas, salvo na capital onde se atopan 4 868 mulleres máis que homes.
Economía
miniatura|dereita|150px|Barricas de bodegas de Haro. O PIB a prezos de mercado, experimentou un incremento, desde a incorporación de España na Unión Europea (UE), tanto para o conxunto nacional como para A Rioxa en particular. A Comunidade presentaba un PIB a prezos de mercado de 1997 que ascendía a 360 713 millóns de pesetas, fronte aos 245 964 que presentaba no ano 1986. A explicación do incremento radica no forte crecemento do PIB no período 1986-1991, no que se produciu unha variación do 5,6%, variación maior que a alcanzada no mesmo período para España, cuxa oscilación chegou a 4,6 puntos porcentuais. A Rioxa, polo tanto, confirma neste período un esforzo produtivo superior ao do conxunto nacional, comportamento que se seguiu mantendo ata a actualidade.
Transporte
A Rioxa atópase comunicada por vía aérea grazas ao Aeroporto de Logroño-Agoncillo.
Mediante ferrocarril, poden levar a cabo traxectos cara a Madrid, Zaragoza, Barcelona, Valladolid, Vitoria, dado que a liña Castejón-Miranda atravesa a rexión de leste para oeste. A principal estación da comunidade é a estación de Logroño.
En cuestión de estradas, A Rioxa ten comunicacións coas rexións veciñas, fundamentalmente mediante a autoestrada AP-68. Recentemente estanse construíndo autovías, como a autovía do Camiño, que conecta Pamplona con Logroño desde 2006, e nun futuro chegará a Burgos.
Cultura
miniatura|Universidade da Rioxa.
Universidade da Rioxa
Inaugurada no curso 1992-1993, a Universidade da Rioxa é o único centro de educación superior da comunidade autónoma. A súa sede encóntrase en Logroño. Foi inaugurada no ano 1992 a partir dos diversos colexios universitarios e escolas que na súa maior parte atopábanse adscritos á Universidade de Zaragoza. Actualmente imparte 26 titulacións oficiais, así como un variado programa de másters, cursos de verán e cursos de lingua e cultura española para estranxeiros. As súas aulas albergan aproximadamente a uns 7 500 estudantes, 1 500 deles, virtuais.
miniatura|Rotas do camiño de Santiago por Europa
Camiño de Santiago
O Camiño de Santiago tivo grande importancia ao longo dos anos nestes territorios, existindo dúas rutas que transcorren por eles. O "Camiño francés", o máis popular, que partindo de Roncesvalles pasa por Pamplona, Estella, Los Arcos e xa dentro da Rioxa, por Logroño e Nájera para chegar a Santo Domingo de la Calzada onde confluirá co outro camiño denominado "do Interior" ou "Vasco-Francés", que vén de Francia pasando por Irún, Andoain, Beasain, Zalduendo de Álava, Vitoria, La Puebla de Arganzón, entrando na Rioxa polas Conchas de Haro cara Briñas, Haro, Zarratón, Cidamón, San Torcuato, Bañares e finalmente Santo Domingo de la Calzada (probablemente o lugar máis coñecido do Camiño na rexión), desde onde continuará até Belorado e a Santiago de Compostela, finalizando o seu traxecto rioxano en Grañón.
Moitos dos municipios polos que transcorre o Camiño contan con albergues, para que os peregrinos poidan facer noite.
Patrimonio Mundial da Rioxa
miniatura|esquerda|San Millán de Suso. O 4 de decembro de 1997 os mosteiros de San Millán de Yuso e Suso foron declarados Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Ambos localízanse na localidade de San Millán de la Cogolla, e son famosos porque alí se encontraron as Glosas Emilianenses.
O Mosteiro de Suso (de "arriba"), o máis antigo, iniciou a súa construción a finais do século VI, para albergar a tumba de San Millán, discípulo de San Felices de Bilibio, mentres que o Mosteiro de Yuso (de "abaixo") ten as súas orixes no século X, contando con reconstrucións posteriores nos séculos XVI, XVII e XVIII. Conta cunha importante biblioteca de cantorais do século XVII, así como outras coleccións.
Neste mosteiro educouse Gonzalo de Berceo, poeta en lingua castelá.
Gastronomía
Os pratos típicos máis coñecidos son as patacas á rioxana ou patacas con chourizo, que consta de patacas cocidas con chourizo e as chuletillas de cordeiro ao sarmiento, prato que habitualmente se elabora en adegas e ao aire libre, asando sobre unha grella as chuletas sobre as brasas dos sarmientos das vides. Pero ademais conta con infinidade de pratos autóctonos que poden degustarse en calquera dos restaurantes que se poden atopar na rexión. A cociña tradicional rioxana está formada polo xeral por pratos consistentes, destacando os cocidos e os guisos, e teñen como base os produtos da horta da Ribeira do Ebro, combinados con produtos da matanza. Son dignos de mención os caparrones de Anguiano, as pochas con paspallás, o bacallau á rioxana, os embuchados, e a troita á rioxana. Tamén cabe mencionar o chourizo típico da rexión e o Queixo Camerano.
miniatura|Patacas á rioxana. Da horta hai que destacar a borraxe, alcachofa, cardo, os feixóns, os espárragos e o champiñón, base todos eles de infinidade de receitas tradicionais como a minestra, que se poden gozar sobre todo na Rioxa Baixa, e máis concretamente en Calahorra, onde anualmente se celebran as cada vez máis populares Xornadas da Verdura no mes de abril, onde se organiza un gran mercado da verdura, e os bares e restaurantes da cidade ofrecen petiscos e pratos típicos elaborados con devanditos produtos.
Son famosas as excursións gastronómicas pola capital, Logroño, en especial pola rúa Laurel ou Senda de los elefantes, rúa San Juan, nas que se poden degustar petiscos e tapas variados, nunha contorna distendida e coloquial, regado con viño da Rioxa.
Doces típicos da Rioxa son, entre outros, os Ahorcaditos de Santo Domingo de la Calzada, os Fardelejos de Arnedo, os Mazapanes de Soto de Soto en Cameros, ou os rusos de Alfaro.
Deporte
Anualmente, o último sábado de abril realízase unha marcha nocturna a pé duns 63 km entre Logroño e o Mosteiro de Valvanera, coñecida como a Valvanerada, contando cunha gran participación.
1121
Mortes
Historia ano a ano
1120'erne
A Eirexe, Felmil, Begonte
A Eirexe é un lugar da parroquia de Felmil no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 45 habitantes (25 homes e 20 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Quark
Na física de partículas, os quarks son fermións de spin 1/2 que forman xunto ós leptóns a materia visible.
Tipos
Hai seis tipos ou "sabores " distintos de quarks que os físicos nomearon do seguinte xeito: "up" (arriba), "down" (abaixo), "charm" (encantado), "strange" (estraño), "top" (cume) e "bottom" (fondo), ademais dos correspondentes antiquarks.
É un tipo de partícula elemental, que compoñen outras partículas subatómicas, coma o protón e o neutrón, e que non existen de maneira illada.
Os quarks non se atopan ceibes na natureza senón formando hadróns, estes divídense en dous tipos:
Amais dunha carga eléctrica fraccionaria de -1/3 ou +2/3, os quarks teñen outra carga de cor, que non ten nada que ver coa cor real destas partículas, e que mantén unidos aos quarks a través da forza forte, ademais de se-la responsable da formación destes hadróns. Esta interacción está descrita pola cromodinámica cuántica (QCD). Hai tres tipos de carga de cor: vermella, azul e verde. Os antiquarks presentan ademais cargas opostas, antivermella, antiazul e antiverde. Os quarks permanecen unidos entre si grazas ao intercambio de partículas virtuais mediadoras da interacción fuerte: os gluóns.
Xunto aos leptóns, os quarks forman case toda a materia que temos ao noso redor, en concreto os dous primeiros quarks, xa que son os que forman os protóns e os neutróns que á súa vez forman os núcleos atómicos.
O termo quark, que en realidade non ten significado ningún, é obra de Murray Gell-Mann, traballando entón no Instituto Tecnolóxico de California, sacado dunha novela de James Joyce, Finegan's wake, máis concretamente do verso Three Quarks for Mr. Mark.
Propiedades dos Quarks
! Xeración || Isospin Débil || Sabor || Nome || Símbolo || Carga / e || Masa / MeV.c-2 || b || − 1/3|| 4100 - 4400
Ligazóns externas
Particle Data Group (en inglés) La Aventura de las Partículas (en castelán)
Iugoslavia nos Xogos Olímpicos
Iugoslavia participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1920. Anteriormente, varios atletas de Croacia, Eslovenia e da provincia de Voivodina competiron para Austria ou Hungría cando aqueles países formaban parte do Imperio Austrohúngaro.
Taifa de Dénia
250px|miniatura|Situación da Taifa de Dénia A Taifa de Dénia foi unha taifa andalusí con capital na cidade levantina de Dénia que abranguía unha pequena parte do sueste peninsular e as Illas Baleares. Apareceu no ano 1010, tras a fragmentación do Califato de Córdoba a finais do século X e comezos do século XI.
Os dous reis aue tivo pertencían á dinastía Amirí: Muyahid al-Muwaffaq (1010 -1045) e Ali Iqbal al-Dawla (1045-1076).
No ano 1076 foi conquistada por Al-Muqtadir, pasando a formar parte da Taifa de Zaragoza. Os territorios insulares pasaron a formar, a partir dese momento, a Taifa de Mallorca.
Teo Abad
Manuel Abad Abad, coñecido artisticamente como Teo Abad, nado na Coruña o 15 de setembro de 1953, é un director, realizador e fotógrafo galego de cine e televisión.
Traxectoria
Nos anos 70 formou parte dos grupos pioneiros do cine galego contemporáneo a través do equipo “Imaxe” en formatos Super 8 e 16 mm. Máis tarde participou na fundación da produtora audiovisual galega Espello Video Cine e, como fotógrafo, en grupos experimentais como "A Carón". Foi correspondente gráfico da primeira revista xornalística en galego, Teima, e seleccionado para o primeiro Anuario Fotográfico Español, editado pola mítica revista Nueva Lente.
Na década dos noventa formou parte da nova xeración de videocreadores, sendo seleccionada polo Museo de Arte Reina Sofía para a primeira antoloxía de videocreación en España, "La imagen sublime" (1987), e despois (1993) para os seus "Españoles visionarios". Ten obra permanente no Centro Galego de Arte Contemporánea ("Prólogo").
Foi socio fundador tamén das compañías audiovisuais "Triax", "Zenit" (con Gestmusic Endemol) e "Formatting", ademais de creador de formatos para varias produtoras como "Comunicasom" (Lisboa), Video Voice, CTV, Pequeno hotel, Faro TV, Artiket, Pórtico de Pórtico de Comunicaciones... Tamén formou parte da primeira promoción que puxo en marcha a Televisión de Galicia, onde foi Xefe de Realización.
Salvaterra de Miño
Salvaterra de Miño é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Condado. Segundo o IGE en 2014 tiña 10.048 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
Xeografía
O concello, de 62,5 km², está situado ao sur da provincia de Pontevedra, na confluencia dos vales do río Tea e o Miño. Limita ao norte con Mondariz e Ponteareas, ao sur con Monção (na beira portuguesa do Miño), ao leste coas Neves (a través dos montes da Paradanta) e ao oeste con Salceda de Caselas e a parroquia tudense de Caldelas de Tui.
Historia
O 24 de maio de 991 o rei Vermudo II doou á Arquidiocese de Santiago de Compostela o señorío e val de Salvaterra, herdado do seu pai Ordoño III. A fundación da vila de Salvaterra foi promovida en 1218 polo rei Afonso IX. O obxectivo era facilitar a viláns e pecheiros os medios de burlar os excesos dos señores feudais. Tralas guerras entre Tareixa de Portugal e Urraca de Castela a comezos do século XIII, Salvaterra pertenceu a Portugal. En 1643 foi ocupada por tropas castelás no marco da Guerra de restauración portuguesa. O nome de Salvaterra aparece no século XIV, cando se substituíu o topónimo da vila de Lazoiro.
Segundo relata Vasco da Ponte, logo da Gran Guerra Irmandiña, cando Pedro Madruga pasou a Portugal fuxindo do arcebispo de Compostela e do conde de Monterrei, asaltou a gornición de Salvaterra.
En 1568 o señor de Salvaterra, Diego Sarmiento, acudiu con 500 homes á defensa de Pontevedra contra as incursións do pirata Francis Drake, que xa desembarcara en Vigo.
Pazo de Dona Urraca
O castelo de Salvaterra ou castelo de Dona Urraca é unha fortaleza medieval ao pé do río Miño. As súas orixes remóntanse aos séculos X e XI. Ocupa unha superficie de 9 700 m² conformados polo recinto amurallado coas súas garitas, a Casa do Conde, o Pazo de Dona Urraca e a Capela da Virxe da Oliva. Do século XII consérvanse as chamadas Covas de Dona Urraca, coa súa escaleira de caracol.
O castelo de Salvaterra e a súa contorna histórica foron declarados en 1949 Bens de Interese Cultural.
Economía
Salvaterra ten características de cidade satélite de Vigo, da cal dependen economicamente a meirande parte dos seus habitantes. Preto do núcleo principal da vila atópase un pequeno polígono industrial. A partir do ano 2001 comezou a proxectarse o a Plataforma Loxística Salvaterra-As Neves (PLISAN), proxectada no leste do concello co obxectivo de aliviar a falta de solo industrial na Área Metropolitana de Vigo. Despois vinte anos de litixios e construción promovida polo Consorcio da Zona Franca de Vigo, a Xunta de Galiza, e o Porto de Vigo, espérase que se efectúe a construción de numerosas naves industriais de distintas firmas nos vindeiros anos.
Alén disto, destacan tamén a produción de viño, a extracción de áridos no río Mendo, o turismo e a pesca da lamprea.
Lugares de Salvaterra de Miño
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Salvaterra de Miño vexa: Lugares de Salvaterra de Miño.
Folgueira, Felmil, Begonte
Folgueira é un lugar da parroquia de Felmil no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 14 habitantes (6 homes e 8 mulleres).
Xapón nos Xogos Olímpicos
O Xapón participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1912 e competiu en case cada edición dende entón. A nación non estivo convidada nos Xogos de 1948 despois da segunda guerra mundial e tampouco participou nos Xogos de 1980 de Moscova como parte do boicot liderado polos Estados Unidos.
O Xapón gañou as súas primeiras medallas en 1920, e as súas primeiras medallas de ouro en 1928. Os deportistas xaponeses gañaron un total de 497 medallas nos Xogos Olímpicos de Verán, conseguindo a maioría das medallas de ouro na disciplina de judo. O Xapón tamén gañou 58 medallas nos Xogos Olímpicos de Inverno.
O Comité Olímpico Xaponés foi creado en 1911 e foi oficialmente recoñecido en 1912.
José María Bastero
José María Bastero de Eleizalde, nado en Bermeo o 8 de xaneiro de 1942, é un doutor enxeñeiro vasco, reitor da Universidade de Navarra entre 1996 e 2005.
Traxectoria
É neto do estudoso Luis de Eleizalde. Estudou Enxeñaría naval na Universidade Politécnica de Madrid, doutorándose na mesma universidade en 1973 e titulándose tamén en Enxeñaría industrial en 1980.
En 1975 foi nomeado catedrático da Universidade de Bilbao, onde permaneceu até 1978 cando foi nomeado director da Escola de Enxeñeiros da Universidade de Navarra. Permaneceu neste cargo até 1993, compaxinándoo co de director do Centro de Estudios e Investigaciones Técnicas de Guipúscoa a partir de 1982.
En 1992 foi nomeado vicerreitor, e en 1996 reitor da Universidade de Navarra, cargo no que permaneceu até 2005.
1123
Mortes
Historia ano a ano
1120'erne
Ascidia (xénero)
Ascidia é un xénero de tunicados da familia Ascidiidae e da clase Ascidiacea. Ás veces dáselle o nome de ascidias a todos os ascidiáceos.
Especies seleccionadas
miniatura|upright|Diagrama da sección dunha Ascidia: (a) sifón branquial; (b) sifón atrial; (c) túnica (d) manto; (e) farinxe (saco branquial); (f) esófago; (g) estómago; (h) orificio anal; (i) lámina dorsal; a liña punteada indica o endostilo.
Bólas de lume de Stonehaven
O festival das bólas de lume de Stonehaven é unha antiga celebración que ten lugar na noite de fin de ano nesta viliña do nordeste de Escocia.
Características básicas
As celebracións de Hogmanay, a festa de fin de ano escocesa, adquiren unhas características peculiares en Stonehaven, unha pequena vila costeira situada 25 kms. ao sur de Aberdeen. O festival das bólas de lume consiste no paseo, durante os primeiros minutos do ano novo, dunhas pesadas bólas de tramo e arame, enchoupadas de combustíbel, que os performantes fan virar por riba da súa cabeza. Logo de percorrer varias veces a rúa principal de Stonehaven diríxense ao porto, onde as guindan, aínda acesas, ao mar.
Participan nesta marcha 60 persoas, entre homes e mulleres, todos residentes en Stonehaven. As súas idades varían dende a vintena ata ben entrados os setenta. Visten tanto formal, con kilt e chaqueta tradicional, como informal, con roupas descoidadas que poidan verse afectadas polo lume sen gran dano.
As bólas de lume son unhas estruturas semellantes ao martelo do atletismo, é dicir, un peso nun extremo, un arame longo (1.5 metros) e no outro extremo unha argola de forma triangular, cunha parte máis resistente para asir mellor o trebello. Este sistema dálle unha gran mobilidade, e ao igual ca no atletismo, permite que os paseadores das bólas as fagan virar ao seu redor sen facer pausas, pero tamén a custa dun grande exercicio físico. Os pesos dos extremos consisten nunhas mallas de arame, de formas e tamaños diversos (entre un balón de fútbol e unha roda dun coche), cheas no seu interior de trapos, madeiras, piñas, carbón, parafina, cartóns e outros materiais de restroballo. Estas bólas ou paquetes enchóupanse en gasolina e préndeselles lume antes de comezar o paseo. Pesan entre 3 e 7 kgs.
O acendido prodúcese no cruzamento entre a rúa principal (High Street) e o porto, e a continuación os participantes despréganse polos primeiros metros da rúa, deixando unha distancia prudencial cos seguintes e cos anteriores. Coas bólas acesas e no chan agardan uns segundos, ata que se produce o cambio de ano, que é cantado polos espectadores. Nese intre os paseadores e as bólas comezan a moverse cara ao interior de Stonehaven, subindo a High Street durante uns 150 metros. Ao chegar ao remate dan volta e viran así dúas, tres ou incluso máis veces, todo o que lles dá a forza, ata que rematan de novo no porto. Nese punto descenden ata unha pequena praíña interior e dende alí arrebolan os trebellos, aínda acesos, ao mar, canto máis lonxe mellor. Este proceso dura uns 20 minutos, aínda que se lembra que no pasado podía estenderse durante dúas horas.
Congrégase unha boa cantidade de público, ao redor dos 10.000 ou 15.000 espectadores, todo ao longo da High Street, para ver este festival.
Historia
As primeiras noticias deste festival de bólas de lume remóntanse ao século XIX, pero crese que é moito anterior. Durante os primeiros anos do século XX viviu unha época de esplendor, pero na posguerra entrou en decadencia. Só a existencia de premios ás mellores bólas de lume fixo que a poboación recuperase o interese nos últimos anos do século pasado.
En Escocia, o día de fin de ano ou Hogmanay destínase a limpar as casas en profundidade, así como os faiados, os pendellos e os garaxes, guindando con roupa, madeiras e outros restos ao lume. É frecuente que nas distintas celebracións desta festa por toda Escocia se queimen bonecos ou se fagan laradas, como no noso Entroido ou na nosa noite de San Xoán. É pois un ritual de purificación, que Stonehaven acaba por ter esta forma de paseo.
Con todo, hai quen sinala que en tempos antigos un cometa debeu aparecer sobre os ceos de Stonehaven, coincidindo cunha época de especial fartura. Así pois, o ritual das bólas de lume sería un chamamento á fertilidade dos agros e das costas.
Ademais
Nese día, en Stonehaven faise unha pequena festa ao aire libre, que se estende dende o serán do 31 ata a madrugada do día 1. Durante ese tempo funcionan atraccións de feira, hai un palco onde actúan grupos locais e os bares e pubs abren ata tarde. Na casa do concello tamén se celebra unha tradicional ceilidh, para a que é necesario mercar entradas varios días antes.
O propio festival das bólas é precedido por dous conxuntos, un de gaiteiros tradicionais, vestidos totalmente de negro, e un de tambores e bombos modernos.
Fulla
miniatura|Unha representación de Fulla axeonllada a carón da súa dama, [[Frigg, (1865) de Ludwig Pietsch.]] Na mitoloxía nórdica, Fulla ou Volla é unha divindade feminina. Fulla é testemuñada na Edda poética, compilada no século XIII dende distintas fontes tradicionais; na Edda prosaica, escrita por Snorri Sturluson, e na poesía escáldica. Era unha das tres criadas de Frigg, xunto con Gna e Hlin. O seu nome provén do termo fullr que significa completo.
Granda, Felmil, Begonte
Granda é un lugar da parroquia de Felmil no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
...And You Will Know Us by the Trail of Dead (álbum)
...And You Will Know Us by the Trail of Dead é o primeiro álbum de estudio da banda estadounidense de rock alternativo ...And You Will Know Us by the Trail of Dead, publicado o 20 de xaneiro de 1998 a través do selo Trance Syndicate.
Irmandade Fusquenlla
miniatura|300px|Castelo de [[Moeche, vista actual.]] A Irmandade Fusquenlla foi unha irmandade formada en 1431 nas terras de Nuno Freire de Andrade, alcumado "O Mao", por mor da extrema dureza con que trataba os seus vasalos. Así a revolta nace entre Pontedeume e Betanzos, pero acaba por estenderse a outras comarcas dos bispados de Lugo, Mondoñedo e Santiago. Á fronte da revolta estaba Roi Xordo, un fidalgo da Coruña ou Ferrol.
Contexto
Ao longo do século XV a fraqueza do poder dos reis en Castela supón en Galicia o cumio do poder para os señores feudais, que actúan coma reis nos seus propios dominios. É un tempo de fortes enfrontamentos entre señores, no que os bandos non están claros e mudan constantemente en función das circunstancias. Convén salientar que o alto clero non se diferenciaba da nobreza laica nestas lides.
No punto oposto aos señores encontramos os burgueses das cidades e vilas, que para protexer os seus dereitos forman irmandades. En xeral o obxectivo común dos "cidadáns" vén sendo o mesmo ao longo de toda a Idade Media: obter o reguengo, a protección do rei que limite os excesos dos señores feudais.
Son, polo tanto, os séculos XIV e XV dunha gran conflitividade social. Sucédense diversos enfrontamentos protagonizados polos veciños das cidades de Compostela (a irmandade de Roi Sánchez fundada en 1418 rebélase no 1421 contra o bispo), Ourense (en 1419 unha revolta acaba coa morte do bispo), Lugo e Tui contra o señorío episcopal.
Crónica
No ano 1431 nas terras de Nuno Freire de Andrade, "o Mao", e con motivo da visita do infante Henrique de Aragón a Galicia, o Andrade impón unha nova taxa. O reacción dos seus vasalos ante este novo exceso é inmediata: os viláns, capitaneados por Roi Xordo, derruban algunhas casas fortes, viñas e hortas aos Andrade, estendendo despois as súas accións a comarcas enteiras. Así, tras pórlle lume e derrocar parte do castelo de Betanzos, os irmandiños tentan atacar Compostela, onde fuxira Nuno Freire coa familia. Alí as tropas do arcebispo fanlles fronte e deben retirarse. Sabedores do regreso dos Andrade ao castelo de Moeche, os irmandiños marchan cara el para pórlle sitio, pero son derrotados na batalla do Eume.
Legado
En principio a revolta irmandiña de 1431, é outro dos varios enfrontamentos entre as “clases medias” e os grandes señores que se dan na etapa de crise baixomedieval. Mais a dimensión que acada a revolta mereceu o título de primeira guerra irmandiña, aínda sen chegar á xeneralización da guerra que se produciu no 1467.
A pesar desta mobilización, os señores mantiveron os seus abusos directos e a súa protección dos grupos armados que actuaban desde as fortalezas con toda impunidade, polo que as revoltas de fondo antiseñorial repetíronse ao longo do século :
Todo este descontento cristalizará finalmente na creación dun movemento unificado en todo o Reino, a Gran Guerra Irmandiña (1467-1469).
Sonia Ferrer
Sonia Ferrer González, nada en Barcelona o 26 de setembro de 1977, é unha actriz, modelo e presentadora española.
Traxectoria
Cursou os seus primeiros estudos no C.P. La Caixa, no barrio barcelonés da Verneda, en Sant Martí.
Deuse a coñecer nunha mini serie de 13 capítulos que rodou para TVE Catalunya, Happy House. Ademais presentou para Vía Dixital na Canle Cosmopolitan, o programa Café Cosmopolitan e entre 2000 e 2008 copresenta xunto a Pepa Bueno primeiro e María José Molina máis tarde o programa Gente de TVE-1.
En maio de 2006, TVE escolleuna como representante do ente público para dar o resultado das votacións españolas no Festival da Canción de Eurovisión.
En abril de 2007 faise cargo, ademais, da presentación do concurso Lluvia de estrellas, tamén en Televisión Española. En 2011 co-presenta, xunto a Melchor Miralles, o programa de debate político Con voz y voto en Telemadrid.
Sonia Ferrer estivo seis anos na prestixiosa academia de ballet de París Rosella Hightower e fala inglés e francés, ademais do catalán e do castelán. Realizou estudos de Técnico en Empresas Turísticas e de Locución, Redacción e Presentación en Radio e Televisión. Presentou varias galas de TVE e rodou para o cinema a película Lisístrata e a telenovela Luna negra para TVE, na que interpretaba a unha moza de 30 anos e nai solteira.
Sonia Ferrer tamén foi modelo.
Desde xullo e ata setembro de 2013 co-presentou en Telecinco o programa Campamento de verano, xunto a Joaquín Prat.
Desde o 4 de febreiro de 2015 colabora no programa Amigas y conocidas de Televisión Española.
Vida persoal
Sonia casou en agosto de 2007 co cirurxián italiano Marco Vricella e ten unha filla, Laura, nacida en Madrid en 2010. En outubro de 2006, foi portada e realizou unha ampla reportaxe fotográfica para a revista Interviú. O 9 de abril de 2013 faise pública a separación entre Sonia e Marco.
En xuño de 2013 confírmase que a presentadora mantén unha relación sentimental co xinete Álvaro Muñoz Escassi que foi confirmada tras o seu paso por ¡Mira quién salta! onde se coñeceron ambos. En xaneiro de 2015 poñen punto final á súa relación.
Abdoulaye Wade
Abdoulaye Wade, nado o 29 de maio de 1926 en Kébémer, foi o terceiro presidente do Senegal, no cargo dende 2000 até o 2012. É tamén o líder do Partido Democrático Senegalés, unha formación liberal que é membro da Internacional Liberal.
Biografía e carreira política
Wade, que é doutor en Dereito e en Economía, foi o eterno rival dos socialdemócratas senegaleses, pois encabezou durante décadas a oposición ao Partido Socialista do Senegal.
Nas eleccións presidenciais do 25 de febreiro de 2007, que foron precedidas de grandes tensións e de peculiares movementos políticos entre os candidatos da oposición (e particular, os de Idrissa Seck), Wade recibou un apoio maioritario na primeira volta cifrado nun 55,86%, o que fixo innecesaria unha segunda. O segundo candidato, o tamén liberal Seck, non chegou ao 15% (14,93%), e por detrás quedou o candidato dos socialdemócratas, Ousmane Tanor Dieng, cun 13,57%.
Pero a maior das crises políticas do Senegal ata o momento produciuse nas eleccións lexislativas do 3 de xuño de 2007, cando os principais partidos da oposición, entre os que se contaba o Partido Socialista, boicotou os comicios. As razóns foron as dúbidas sobre o proceso electoral das presidenciais e o resultado, que a coalición que respaldaba a Wade se fixo con 131 de 150 deputados, mentres que o resto foi para partidos minoritarios que non superaron en ningún caso os tres representantes. A participación foi unicamente do 34,7%. Wade, logo da vitoria, nomeou como novo primeiro ministro a Cheikh Hadjibou Soumaré.
Foi condecorado en 2005 co premio Félix Houphouët-Boigny, que concede a UNESCO.
Inmunoglobulina D
miniatura|dereita|200px|Algúns anticorpos forman polímeros formados por varios antíxenos asociados, pero a IgD é monomérica. A inmunoglobulina D (IgD) é un isotipo de anticorpo que supón aproximadamente o 1% das proteínas da membrana plasmática dos linfocitos B maduros, onde normalmente se coexpresa con outro anticorpo propio da superficie celular, a IgM. A IgD tamén se produce en forma soluble segregada que se pode encontrar no plasma sanguíneo en moi pequenas cantidades. A IgD secretada prodúcese como un anticorpo monomérico formado por dúas cadeas pesadas da clase delta (δ), e dúas cadeas lixeiras de Ig.
Funcións
Nas células B, a función das IgD é sinalar as células B para ser activadas. Durante a diferenciación das células B, a IgM é o isotipo que se expresa exclusivamente nas células B inmaturas. A IgD empeza a expresarse cando a célula B sae da medula ósea para poboar os tecidos linfoides periféricos. Cando unha célula B chega ao seu estado maduro, coexpresa a IgM e a IgD. Non se comprende ben se a IgM e a IgD son funcionalmente diferentes nas células B. Os ratos knockout Cδ (ratos que foron alterados xeneticamente par que non produzan IgD) non presentan grandes defectos intrínsecos nas células B. A IgD pode ter algún papel nas reaccións alérxicas.
Recentemente, descubriuse que a IgD se une a basófilos e mastocitos e activa estas células para que produzan factores antimicrobianos que participan na inmunodefensa na mucosa respiratoria en humanos. Tamén estimula aos basófilos para liberar factores homeostáticos para as células B. Isto concorda con fenómenos observados en ratos knockout Cδ, como a redución do número de células B periféricas, niveis de IgE sérica reducidos e resposta de IgG1 primaria defectuosa.
Método de coexpresión
No locus da cadea pesada humano, en dirección 3' do casete xénico V-D-J hai unha serie de xenes C (constantes), que lle confiren ás inmunoglobulinas o seu isotipo. O xene Cμ [IgM] está en dirección 3' e é o máis próximo do casete V-D-J, e o seguinte é o xene Cδ.
Fórmase un transcrito primario de ARNm que contén a transcrición do casete V-D-J, e os xenes Cμ e Cδ, con intróns entre eles.
Pode ocorrer un splicing alternativo, que fai que se seleccione ou ben o Cμ ou o Cδ e orixina o ARNm funcional, que pode ser o ARNm μ ou o ARNm δ, respectivamente. Pénsase que o splicing alternativo é posible debido a que existen dous sitios de poliadenilación, un situado entre o Cμ e o Cδ, e o outro en dirección 3' do Cδ (a poliadenilación neste último sitio pode facer que o Cμ sexa eliminado xunto co intrón durante o splicing). O mecanismo exacto de como se elixe o sitio de poliadenilación non está claro.
O ARNm funcional resultante terá as rexións V-D-J e C contiguas, e a súa tradución xerará ou unha cadea μ ou unha cadea δ pesada. As cadeas pesadas asócianse con cadeas lixeiras κ ou λ para formar a IgM ou IgD final completa.
Canle de San Lourenzo
miniatura|dereita|250px|Esclusas da canle de Eisenhower. Na súa acepción máis ampla, a Canle de San Lourenzo (en inglés: Saint Lawrence Seaway, en francés: voie maritime du Saint-Laurent) é un curso de auga profundo, de 3.700 km de lonxitude, un sistema de canles que permite aos buques procedentes do Océano Atlántico alcanzar a cabeza dos Grandes Lagos de América do Norte ata o lago Superior. Pero segundo a lei, esténdese só desde Montreal ao lago Erie, incluíndo a canle Welland que permite salvar as cataratas do Niágara.
Características
A primeira parte da vía marítima é unha cadea de canles ao longo do río San Lourenzo que comprende sete esclusas (cinco canadenses, dúas americanas). A vía comeza no porto de Montreal, onde a canle do South Shore (esclusas Saint-Lambert e Sainte-Catherine) permite salvar os rápidos de Lachine. Ao oeste da illa de Montreal e do lago San Luís, a canle e as dúas esclusas de Beauharnois permiten ir máis aló da central hidroeléctrica de Beauharnois.
A vía marítima deixa Quebec polo lago Saint-François e a Primeira nación do Consello dos mohawk de Akwesasne para pasar entre a provincia de Ontario e o estado de Nova York ata o lago Ontario. A canle Wiley-Dondero (esclusas Snell e Eisenhower) permite ir máis aló da central hidroeléctrica Moses-Saunders. A esclusa curta de Iroquois tamén permite ir máis aló da presa Iroquois que controla o nivel do lago Ontario.
A vía marítima abriuse á navegación o 25 de abril de 1959 (apertura oficial o 26 de xuño de 1959 pola raíña Isabel II do Reino Unido e o presidente norteamericano Dwight D. Eisenhower). A canle está baixo unha administración conxunta canadense e americana.
A construción da vía marítima supuxo a introdución involuntaria de especies non indíxenas animais e vexetais nos ecosistemas acuáticos de San Lourenzo e dos Grandes Lagos, como o mexillón cebra e a lamprea de mar.
Carlos XI de Suecia
miniatura|310px|Carlos XI de Suecia durante a [[batalla de Lund (1676). Óleo atribuído a David Klöcker Ehrenstrahl (1682).]]