cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua bretoa
Historia
Os títulos da banda deseñada Astérix teñen sido traducidos ó bretón, e curiosamente a vila gala onde Astérix vive está na península de Armórica, hoxe en día Bretaña. Existen tamén traducións doutros títulos de banda deseñada, como Tintín, Spirou, Titeuf etc. Tamén existe versión en bretón dalgúns filmes (Lancelot du Lac, Shakespeare in Love, Marion du Faouet, Sezneg) e series de televisións (Columbo, Perry Mason).
Algúns escritores e lingüistas que publicaron en bretón acadaron sona internacional, como por exemplo Yann-Ber Kalloc'h, Roparz Hemon, Anjela Duval, Pêr-Jakez Helias e Youenn Gwernig.
O primeiro dicionario en bretón, o Catholicon, foi tamén o primeiro dicionario de francés. Foi editado por Jehan Lagadec en 1464, e trátase dunha obra trilingüe con entradas en bretón, francés e latín. Hoxe existen dicionarios bilingües entre bretón e inglés, neerlandés, alemán, castelán e galés. Tamén existe un dicionario monolingüe, o Geriadur Brezhoneg an Here, que define as palabras bretoas en bretón. A primeira edición, de 1995, contiña arredor de 10.000 verbas, e a segunda edición (2001) acadou as 20.000 palabras.
Distribución xeográfica e dialectos
miniatura|340px|Falantes de bretón en 2004. 250px|miniatura|esquerda|Dialectos do bretón. O bretón fálase principalmente na parte occidental da Bretaña, malia que hai pequenos grupos de falantes na parte oriental, onde tamén se fala galó. O bretón divídese en catro dialectos, coñecidos en bretón como: Este último non debe ser confundido coa lingua propia de Cornualla (kernewek). Tamén existiu un quinto dialecto, hoxe desaparecido, chamado guérandais, falado até comezos do século XX nas rexións de Guérande e Batz-sur-Mer. As fronteiras entre estes dialectos, por outra banda, non están claras, e a división pódese facer entre o dialecto vannetés e o resto, que forman un continuo dialectal.
Vogais
As vogais en bretón poden ser curtas ou longas. Todas as vogais sen acento son curtas, e as acentuadas poden ser curtas ou longas. Todas as vogais poden tamén ser nasalizadas, que sinálase engadindo un [n] logo da vogal. Os ditongos son.
Estatuto oficial
290px|miniatura|dereita|Sinais bilingües en bretóns e francés (en Kemper/Quimper) 290px|miniatura|dereita|Sinal bilingüe nunha escola con clases en bretón e francés en Roazhon/Rennes
Estatuto
O bretón non é unha lingua oficial de Francia, a pesar das demandas de recoñecemento oficial por parte dos autonomistas e doutros sectores da poboación. Estes reclaman que o bretón teña un lugar na escola, nos medios de comunicación e noutros aspectos da vida pública.
Constitución francesa
En xullo de 2008, a Constitución de Francia foi emendada coa adición do artigo 75-1, que di:
Rexión
Así e todo, as autoridades rexionais e departamentais empregan o bretón en certa medida, por exemplo na sinalización. Pódese ver certa sinalización bilingüe, como nos nomes das rúas e nalgunhas estacións do metro de Rennes. Segundo a lexislación francesa (lei Toubon) é ilegal incluso que os rótulos comerciais estean unicamente en bretón, deben ser bilingües ou só en francés. Dado que normalmente precísase máis espazo para sinalizar nas dúas linguas, sinalízase normalmente só en francés.
O Ofis ar Brezhoneg, a axencia da lingua bretoa, foi creada en 1999 polo goberno da rexión da Bretaña para promover o uso do bretón. Lanzaron a campaña Ya d'ar brezhoneg, asinada por empresas, organizacións e concellos para promover o uso do bretón, por exemplo instalando sinalización bilingüe e engadindo a opción bretoa nas súas páxinas web.
Olinguito
O olinguito, que significa en castelán "pequeno olingo", (Bassaricyon neblina) é un mamífero da orde dos carnívoros e familia dos prociónidos, pertencente ao xénero Bassaricyon. O seu descubrimento foi anunciado o 15 de agosto de 2013.
É a primeira especie de carnívoro atopada en América en 35 anos.
Descrición
O olinguito é distinto do olingo e do kinkajou (kinkajous semellan olingos, pero non teñen relación entre si ). O seu peso medio é de 900 gramos, o que supón que é a especie máis pequena de prociónidos. O animal é un omnívoro fruxívoro que se alimenta de froitas (como os figos), insectos e néctar, o que fai que as súas feces teñan aspecto de pequenos arandos. Pénsase que ten costumes solitarios e nocturnos. Tamén semellan ser estritamente arborícolas. Teñen un só par de mamas, e probablemente ten unha única cría cada vez.
Distribución e hábitat
Exemplares desta especie foron identificados na selva neboenta dende o centro de Colombia ó oeste de Ecuador, e foron confirmados como especies en liberdade. Esta especie non está considerada polo momento como en risco, pero crese que arredor do 40% do hábitat orixinal deste animal xa foi deforestado.
Descubrimento
O seu descubrimento foi anunciado o 15 de agosto de 2013 por Kristofer Helgen, un comisario dos mamíferos no National Museum of Natural History, Roland Kays, experto en olingos do Museo de Ciencias Naturais de Carolina do Norte, e os seus colaboradores. Helgen descubriu exemplares da especie no almacén do Mueso Field de Chicago e usou test de ADN para confirmar a nova especie.
O descubrimento supón a primeira identificación dunha nova especie mamífera carnívora en América en 35 anos. A especie non foi identificada antes, malia ser visto regularmente e mesmo aparecer publicamente, xa que fora confundido cos seus curmáns taxonómicos, os olingos.
Abdelkader Bensalah
Orixe e xuventude
Abdelkader Bensalah naceu o 24 de novembro de 1941 en Fellaoucene, preto de Tlemcen.
Ingresou no Exército de Liberación Nacional (ALN) aos 18 anos.
Carreira profesional
Xornalista de profesión, foi diretor do Centro alxeriano de información e cultura en Beirut, entre 1970 e 1974, e despois director xeral do diario en lingua árabe Ech Chaab entre 1974 e 1977.
Traxectoria política
Foi membro do Agrupación Nacional pola Democracia(RND), da que foi secretario xeral dende a súa fundación, en 1997 a 1998 e de 2013 a 2015.
Verbum - Casa das palabras
O Verbum - Casa das Palabras é un museo interactivo da cidade de Vigo, dedicado aos ámbitos relacionados coa comunicación humana, deseñado coma un espazo cultural, lúdico e divulgativo no que os visitantes poidan participar dun modo activo nos elementos expositivos. Un espazo de entretemento que permite experimentar e coñecer a través de xogos todo o relacionado coa comunicación: as linguaxes, os idiomas, as palabras, as letras, os sons, os signos, os símbolos, a vista, o oído, a lectura, a escritura, a literatura, a tecnoloxía etc.
Abdelkader Bensalah
Traxectoria política
Entre 1994 e 1997, presidiu o Consello Nacional de Transición, que era entón a única cámara parlamentaria do país. Ata 2002 foi presidente da Asemblea Nacional do Pobo, a cámara baixa do Parlamento alxeriano.
Verbum - Casa das palabras
O museo
Verbum é un vocábulo latino que significa palabra, porque a palabra é a orixe do contido do proxecto e o latín é a lingua que deu orixe ás linguas románicas, entre as cales está a lingua galega. Tomando a palabra como unidade mínima de significación, os contidos de Verbum desenvólvense en catro disciplinas xerais: linguas, ciencias, literatura e tecnoloxía.
Abdelkader Bensalah
Traxectoria política
Dende xullo de 2002, ocupou o cargo de Presidente do Consello da Nación, a cámara alta do Parlamento. O 30 de novembro de 2004, foi elixido presidente da Unión Parlamentaria Africana.
Verbum - Casa das palabras
O museo
O museo está situado a carón da praia de Samil, fronte á ría de Vigo, nunha das principais zonas de ocio da cidade olívica, que dispón dun longo paseo marítimo que bordea a praia, ademais de zonas verdes, instalacións deportivas, parques infantís, establecementos de hostalería e aparcadoiros. A superficie total construída é de máis de 5.000 m², localizados nunha parcela de máis de 13.000 m².
Abdelkader Bensalah
Traxectoria política
Moi achegado ao presidente Abdelaziz Bouteflika, realizou nos anos 2010 algunhas tarefas que este, enfermo, xa non podía realizar, como a recepción de líderes estranxeiros. Apoiou a candidatura de Bouteflika a un quinto mandato nas eleccións presidenciais de 2019. Despois da dimisión deste último, o 2 de abril de 2019, como consecuencia de grandes manifestacións contra a súa permanencia no poder, Abdelkader Bensalah asumiu a presidencia interina do país para un período de 90 días como indica a Constitución de Alxeria. Como presidente interino, tiña poderes reducidos e non se podía presentar ás eleccións presidenciais anticipadas.
Verbum - Casa das palabras
O museo
O edificio foi deseñado polo arquitecto galego César Portela, e está estruturado en catro andares (souto, baixo, andar superior e cuberta) unificadas por unha caixa de luz que as atravesa e as relaciona, e na que se estruturan as comunicacións verticais (escaleiras e elevadores).
O proxecto en síntese é un conxunto de caixas, que como ocorre coas caixas chinesas, se conteñen unhas ás outras e se mezclan entre si, xerando espazos e situacións interrelacionadas. O conxunto parece sosterse no baleiro, en tanto que cada caixa se deseña convenientemente: rásgase, agrétase, manipúlase, para permitir a entrada da luz, que ao seu paso vai creando ámbitos claros ou escuros, recintos bañados por luces cambiantes a medida que transcorre o día, polos que transitan os visitantes á vez que descobren o rico, o complexo, o insólito, que pode chegar a ser o mundo da palabra.
Á expresividade do espazo e das formas súmanse a expresividade da escultura e a pintura. No xardín da entrada principal encóntrase a escultura en bronce de Sergio Portela O susurro. Á entrada do auditorio está A censura, unha talla de Manuel Coia: un personaxe cortándolle a lingua a outro como mostra da censura da liberdade de expresión. Por último, presidindo o grande espazo central, un fresco de José María Báez titulado As palabras.
Contido do museo
O deseño expositivo de Verbum organízase en 29 cubos de madeira interactivos -correspondentes ás letras do alfabeto- nos que se desenvolven diferentes temáticas das que trata o museo, sempre arredor da comunicación humana. Pódense diferenciar as catro grandes áreas antes mencionadas, que serven para marcar os itinerarios dos diferentes percorridos a realizar.
Servizos adicionais
O salón de actos, con capacidade para duascentas persoas sentadas, está dotado de megafonía, canón de vídeo, pantalla de proxección e equipos de tradución simultánea. No mesmo realízanse todo tipo de actividades complementarias, tanto propias de Verbum como externas.
No vestíbulo hai un punto de información dixital no que se poden consultar páxinas web con información.
El orfanato
El orfanato é un filme de cine español do ano 2007. Trátase da ópera prima do director Juan Antonio Bayona e foi producido por Guillermo del Toro e Telecinco e protagonizado por Belén Rueda.
Tema
Cando Laura e a súa familia se trasladan a vivir a un antigo orfanato, o seu fillo adoptivo Simón coñece un amigo invisible.
Argumento
Laura (Belén Rueda) é unha muller adulta que adquire o inmoble que antes fora o orfanato onde viviu, ata a súa adopción, durante a súa nenez con outros cinco nenos, acompañada do seu marido (Fernando Cayo) e o seu fillo adoptivo, coa intención de abrir unha residencia para nenos discapacitados. O seu fillo adoptivo, Simón (Roger Príncep), comeza a se comportar dun modo moi estraño, ao se atopar este cuns novos amigos imaxinarios. Este feito fará que Laura comece a se decatar de todo o que aconteceu na casa tras a súa marcha...
Escafirrinquinos
A dos escafirrinquinos (Scaphirhynchinae) é a máis pequena das dúas subfamilias en que se divide a familia dos acipenséridos, xa que comprende dous xéneros cun total de tan só seis especies.
Características
Un dos xéneros é propio de Norteamérica, e o outro de Asia Central, e comprenden tres especies cada un. Estes peixes teñen un rostrum prolongado, tubular, e carecen de espiráculo.
Probabelmente non sexan un grupo monofilético, xa que inclúen formas ananas próximas aos acipenserinos (Grande e Bemis, 1991).
As especies asiáticas son relativamente pequenas, de tan só de 27 a 70 cm de lonxitude, en comparación con enormes tamaños dos verdadeiros esturións. Son endémicas dos ríos Amu Daria e Sir Daria, que desembocan no mar de Aral, e as tres especies están consideradas en perigo de extinción.
Brucella abortus
Brucella abortus é unha especie de proteobacteria gramnegativa bacilar patóxena da familia Brucellaceae, que é un dos axentes causantes da brucelose, xunto con outras brucelas. É unha bacteria formadora de esporas, non móbil e aerobia.
Brucella abortus entra nos fagocitos e pode reproducirse dentro deles, polo que invade as defensas animais e humanas, o cal causa unha doenza crónica no hóspede. O fígado e o bazo son as áreas afectadas do corpo. Os granxeiros e veterinarios son as persoas que están en máis alto risco de contaxiarse da doenza. Os porcos, cabras, ovellas e gando vacún son algúns dos reservorios para esta doenza. B. abortus causa o aborto e a infertilidade no gando adulto e é unha zoonose, que está presente en todo o mundo. Tamén afecta os bisontes. Os humanos infectanse xeralmente ao beber leite non pasteurizado procedente de animais infectados.
Historicamente a bacteria chamouse Bacillus abortus ou bacilo de Bang, pero en 1920 foi pasada ao xénero Brucella.
Arrecifes Minerva
miniatura|300px miniatura|Vista desde satélite dos arrecifes Minerva Os arrecifes Minerva (en tongano Teleki) son dous arrecifes de coral do reino de Tonga, situados a 435 km ao suroeste de Tongatapu e ao sueste das illas Lau de Fidxi.
Xeografía
Os arrecifes son dous aneis de coral separadas por 32 km: Minerva Norte e Minerva Sur (en tongalés Teleki Tokelau e Teleki Tonga) situados no camiño entre Tonga ou Fidxi, e Nova Zelandia. Son os restos de atois mergullados que só son visibles coa marea baixa, alcanzando unha altura duns 90 cm, cuns fondos de area duns 20 metros de profundidade e con cabezas de coral que chegan preto da superficie.
O arrecife Minerva Norte tamén é circular con 5,5 km de diámetro e un estreito paso de entrada á lagoa. Áchanse unhas torres de ferro e un faro fóra de servizo construídos pola mariña estadounidense durante a segunda guerra mundial. As súas coordenadas son.
O uso case universal do GPS na navegación fixo moito menor o risco que representaban. Ao contrario, hoxe en día é moi habitual que os veleiros que navegan entre as illas do trópico e Nova Zelandia en Minerva, e esperen o mellor momento meteorolóxico para afrontaren a travesía. Alí atopan bos fondeadoiros, sobre area e algunha cabeza de coral dispersa, nuns 13 a 20 metros de auga. Ademais de pesca e mariscos, e no devandito arrecife, sobre o que se pode camiñar antes ou logo da preamar. O mergullo é confortable, sobre todo en Minerva Norte, onde a pequena onda que se pode producir na marea alta, apenas se nota. O mal tempo, aínda que escaso durante o inverno, pode facer do fondeadoiro unha trampa moi perigosa. Ao non haber "terra", as augas non están contaminadas con partículas en suspensión, e a claridade das augas é das maiores do mundo. Con mar en calma pódense ver perfectamente as pedras a máis de 20 metros de profundidade, desde fóra da auga, o que fai que o mergullo sexa espectacular.
Historia
Os arrecifes Minerva son moi perigosos para a navegación, teñen unha longa lista de naufraxios, empezando talvez polo baleeiro australiano Minerva que encallou en 1829, no arrecife Sur, dándolles nome. Entón eran denominados Nicholson's Shoals e foi o inglés Denham, do HMS Herald, quen os explorou en 1854 e bautizoulles en recordo do famoso naufraxio do Minerva.
Foi famoso o naufraxio do Tuaikaepau, un barco de tongano que encallou o 7 de xullo de 1962, cando navegaba cara a Nova Zelandia. A tripulación e os pasaxeiros salváronse e refuxiáronse nos restos dun cargueiro xaponés que naufragara previamente. Permaneceron alí tres meses, en circunstancias horribles, e varios foron morrendo. Ata que á desesperada, o capitán T´vita Fifita e algúns outros construíron un bote cos restos de madeira que quedaban do seu antigo barco, e conseguiron chegar a Fidxi nunha semana. Desde alí organizaron o rescate do resto.
No outono austral de 2005 perdéronse dous veleiros en Minerva, un ao perder o agarre da áncora nun forte temporal, e o outro cando navegaba nas proximidades. Os tripulantes foron rescatados.
República de Minerva (1971-1972 e 1982)
A República de Minerva foi un intento de crear un micro-estado artificialmente, establecendo a soberanía sobre os arrecifes. O promotor foi o millonario de Las Vegas Michael Oliver. En 1971 enviou barcos cargados de area desde Australia para elevar o nivel dos arrecifes sobre o mar, creando unha illa artificial que permitiu a construción dunha torre onde se izou a nova bandeira.
En xaneiro de 1972, a nova República de Minerva enviou a súa declaración de independencia aos estados veciños. Ata crearon a súa propia moeda, o dólar de Minerva, e acuñouse unha edición especial en prata e ouro. En febreiro de 1972, Morris C. Davis foi escollido presidente provisional da república.
No xuño de 1972, o rei Taufa'ahau Tupou IV de Tonga declarou que estendía a súa xurisdición sobre Minerva e enviou unha expedición para reclamar o territorio. Arriouse a bandeira da República de Minerva e anexionouse o territorio ao reino de Tonga co nome de Teleki. A acción de Tonga foi recoñecida polos países do Fórum do Pacífico Sur no mesmo 1972, e o presidente provisional Davis foi despedido polo fundador Michael Oliver.
En 1982 o expresidente Morris C. Davis ocupou de novo os arrecifes, con axuda dun grupo paramilitar estadounidense, pero foron forzados a abandonalos polas tropas do exército de Tonga, logo de tres semanas de resistencia.
Anecdoticamente, diferentes grupos reclamaron a soberanía de Minerva, entre eles un autoproclamado príncipe de Minerva. centro|Vista do arrecife
Raoul Walsh
Raoul Walsh, nado en Nova York o 11 de marzo de 1887 e finado en Simi Valley (California) o 31 de decembro de 1980, foi un director de cinema estadounidense. Ao longo da súa traxectoria, dirixiu máis dun centenar de filmes dos xéneros máis diversos, aínda que destacou sobre todo como director de películas de aventuras.
Col du Tourmalet
miniatura|dereita|200px|O Tourmalet O Col du Tourmalet, Monte Tourmalet ou simplemente Tourmalet é un paso montañoso atopado no centro dos Pireneos franceses 42°55′ N 0°09′ E. Ten unha altitude de 2.114 metros sobre o nivel do mar.
O Tourmalet é un dos portos de montaña mais famosos na proba ciclista do Tour de Francia, tanto é así, que o Tourmalet é o porto de montaña que máis veces foi ascendido na historia da carreira. A primeira vez que se subiu nesta carreira foi no 1910, ano no que os Pireneos foron incluídos nesta carreira.
O porto de montaña permanece pechado durante a temporada invernal, tempo no que forma parte do dominio esquiable da estación de esquí de La Mongie, na parte leste do Col du Tourmalet.
Características
Altitude: 2115 metros.
Pendente: 17,2 km ao 7,2% despois de Sainte-Marie-de-Campan, e 19 km ao 7,7 % de media despois de Luz-Saint-Saveur.
Insurrección de Praga
A Insurrección de Praga foi un intento da resistencia checa de liberar á cidade de Praga da ocupación xermana na segunda guerra mundial. Os eventos empezaron o 5 de maio de 1945, nos últimos momentos da guerra en Europa. O levantamento prolongouse até 8 de maio de 1945, e terminou nun cesamento do fogo o día antes da chegada do Exército Vermello e un día despois do Día da Vitoria en Europa.
Xosé Fuentes Alende
Xosé Fuentes Alende é un articulista e escritor galego.
Manuel Portas
Manuel Portas Fernández, nado en Barcelona o 4 de xaneiro e 1960, é un escritor, profesor e sociolingüista galego.
Xosé Fuentes Alende
Traxectoria
Foi secretario técnico do Museo Provincial de Pontevedra.
Foi galardoado no 2017 co I Premio de Investigación en Humanidades e Ciencias Sociais Olimpio Arca por un traballo sobre os exvotos.
Manuel Portas
Traxectoria
En 2010 publicou a súa primeira novela, Denso recendo a salgado. miniatura|Entrevista en [[Nós Televisión]]
Georgius Agricola
Georgius Agricola ou Georg Pawer (Glauchau, 24 de marzo de 1494? Chemnitz, 21 de novembro de 1555) é considerado o pai da xeoloxía moderna.
Os seus estudos sistemáticos, da terra e das súas rochas, minerais e fósiles, contribuíron enormemente para a minería, metalurxia, mineraloxía, xeoloxía estrutural e paleontoloxía. Nacido na Saxonia, Agricola estudou na Universidade de Leipzig.
Traxectoria
En 1522 comezou a estudar medicina, primeiro en Leipzig e despois en Boloña e Padua en Italia onde se graduou en 1526. Nunca foi gran amante da medicina, dedicando os seus estudos á xeoloxía e á mineraloxía. Comezou a exercer a medicina en Joachimsthal en 1527, que era un importante centro mineiro de prata. O seu traballo integra a observación e a documentación de toda a tecnoloxía mineira da época.
En 1531 deixou a Bohemia (hoxe Jachymov, na República Checa) e retornou a Saxonia para asumir o cargo de médico en Chemnitz, onde permaneceu até a súa morte. En Chemnitz exerceu varias funcións públicas, entre elas a de burgomestre (prefecto). É nesa cidade que el enviou ao prelo unha longa serie de traballos, iniciada xa na súa estada en St. Joachimsthal. Da lista de publicacións constan desde un libelo político contra os turcos (que venceran Viena en 1529) até títulos de metroloxía, filosofía, mineraloxía, xeoloxía de mina e económica, minería, zooloxía, medicina e historia. Dúas obras publicadas nese período levaron a Agrícola a ser considerado o Pai da Mineraloxía: De ortu et causis subterraneorum libri V (Xénese dos materiais no interior da Terra, en cinco libros) e De Natura Fossilium ("Os fósiles naturais"), libro que trata dos fósiles, na época considerados como restos mortais de monstros pre-diluvianos. Ambos os libros son de 1546. De Re Metallica ("Da natureza dos metais"), considerado un clásico da mineraloxía, foi publicado un ano despois da súa morte. Na composición desa obra, a gran tarefa de Agrícola consistiu, alén de compilar observacións propias, en tratar e organizar un vasto conxunto de coñecementos e prácticas en franco desenvolvemento, para as cales sequera había terminoloxía latina apropiada. Acabou creando diversos neoloxismos en latín, que tentaban traducir expresións alemás dos mineiros da Erzgebige. [1]
= Notas =
Metatarso
miniatura|dereita|[[Ósos do pé, vista lateral.]] miniatura|dereita|Vista dorsal do pé co metatarso en amarelo. miniatura|dereita|O metatarso está situado entre o tarso e as falanxes das dedas. O metatarso é o conxunto de ósos situados na parte central do pé entre as dedas e o tarso, que se compón de cinco ósos metatarsianos (ossa metatarsalia), que se numeran desde a cara medial (interna) do pé, de modo que o primeiro é o que se continúa coas falanxes da deda gorda.
Os metatarsianos son uns ósos longos formados por un corpo prismático triangular con tres caras, a superior e dúas laterais, e dous extremos, anterior e posterior, este último con cinco caras, das cales tres son articulares (excepto o 1º e o 5º, que só teñen dúas). Entre eles están situados os músculos interóseos. Nos metatarsianos insírense diversos ligamentos e tendóns musculares.
O primeiro metatarsiano é máis curto e robusto ca os demais. O segundo é o máis longo. Cada metatarsiano posúe unha base proximal, un corpo e unha cabeza distal. A base de cada metatarsiano é o extremo proximal de maior tamaño, que, segundo os casos, se articulan coas cuñas e o cuboide. As cabezas articúlanse coas falanxes do pé proximais. Os metatarsianos mostran unha lixeira torsión do seu eixe.
Articúlanse polo extremo posterior uns con outros e con ósos do tarso: o 1º coa 1ª cuña; o 2º coa 2ª cuña; o 3º coa 3ª cuña, e o 4º e 5º co cuboide. Polo extremo anterior articúlanse coas falanxes das dedas.
Primeiro metatarsiano
É voluminoso e máis curto ca os demais. A súa base presenta unha superficie articular semilunar, cóncava e de eixe maior vertical, e dúas eminencias, unha medial e outra lateral. A eminencia medial chámase tubérculo medial, sitúase na beira posterior medial deste óso. A eminencia lateral denomínase tuberosidade do primeiro metatarsiano (con insercións tendinosas para o músculo tibial anterior e parte do peroneo longo), é máis saínte ca a anterior. O primeiro metatarsiano ten ósos sesamoides. Nel insírense os ligamentos que o unen á cuña e ao segundo metatarsiano.
Segundo metatarsiano
Presenta unha cara articular pegada á superficie articular. Prolóngase por atrás entre as tres cuñas. Presenta catro superficies articulares na base.
Terceiro metatarsiano
É máis curto ca o segundo. Na base só se articula coa 3ª cuña e os dous metatarsianos veciños.
Up in the Air
"Up in the Air" é un sinxelo da banda estadounidense de rock progresivo 30 Seconds to Mars, editado o 19 de marzo do 2013. Está sacado do seu álbum Love, Lust, Faith and Dreams e foi producido por Jared Leto, con coprodución de Steve Lillywhite.
Metatarso
Quinto metatarsiano
É o máis externo (lateral). Articúlase pola base co cuboide e o 4º metatarsiano. Ten unha tuberosidade que se proxecta cara a atrás e onde se insire o músculo peroneo curto.
Lesións
As fracturas de metatarso son frecuentes nos deportes, especialmente no fútbol. As fracturas de tensión son frecuentes na preparación e práctica deportiva e nas marchas militares. O 2º e 3º metatarsianos están fixados cando se camiña, polo que son lugares comúns de lesións. O 5º metatarsiano pode fracturarse se o pé é sobresupinado durante a locomoción.
Xogadores de fútbol con lesións de metatarsianos foron David Beckham (por unha entrada de Aldo Dusher daquela no Deportivo da Coruña), Wayne Rooney, Steven Gerrard, Roy Keane, Xabi Alonso e Michael Owen, entre outros. Algúns destes casos foron atribuídos ao novo deseño máis lixeiro das botas de fútbol, que dá menor protección, polo que se están a probar novos deseños.
Majo no takkyūbin
Majo no takkyūbin (魔女の宅急便) é un filme xaponés de 1989 de animación e fantasía escrito, producido e dirixido por Hayao Miyazaki como unha adaptación da novela homónima de Eiko Kadono. Foi animado por Studio Ghibli para Tokuma Shoten, Yamato Transport e Nippon Television Network e foi distribuído por Toei Company. O filme conta a historia dunha rapaza bruxa, Kiki, quen se muda a unha nova cidade e usa a súa habilidade para voar para gañarse a vida. Nesta obra Miyazaki mostra o comezo do camiño á idade adulta do personaxe, coa responsabilidade que iso comporta.
Majo no takkyūbin estreouse no Xapón o 29 de xullo de 1989, e gañou o Gran Premio de Anime Animage. Foi o primeiro filme en estrearse na distribución a menores de 15 anos coa colaboración de The Walt Disney Company e Studio Ghibli;
Castelo da Frouxeira
O castelo da Frouxeira ou Frouseira foi unha fortificación situada na parroquia de Santa Cilla do Valadouro (concello de Foz), no pico da Frouxeira, a case cincocentos metros sobre o nivel do mar. As súas ruínas están declaradas Ben de Interese Cultural.
Historia
A fortaleza da Frouxeira pertenceu á mitra mindoniense e probablemente foi un dos bens que Pardo de Cela recibiu como dote de voda ao casar con Isabel de Castro, sobriña do bispo Henrique de Castro, e filla do conde de Lemos. Na Frouxeira, desde principios do 1481 e ata case a súa morte, en decembro do 1483, Pero Pardo defendeuse bravamente contra as tropas dos Reis Católicos, capitaneadas por Luis de Mudarra e comandadas por Fernando de Acuña, quen dixo ao ano e medio de estar en Galiza que harto tenía que hacer porque tenía cercado a Pedro Pardo en Peña Frouseira. Sábese ademais, por testemuño de Luis de Mudarra, que morreu moita xente no cerco. A verdade é que A Frouxeira, pola súa situación xeográfica, é practicamente inexpugnable e de aí que as tropas castelás non fosen capaces de conquistala e derrotar a Pardo de Cela, polo que os dirixentes urdiron a trama da traizón e, unha vez traizoada, non deixasen pedra sobre pedra; soamente quedan aqueles restos que nin o tempo nunca será capaz de borrar. Por un romance sábese o nome do traidor, Roi Cofano do Valedouro:
Estes dous feitos, a defensa e a traizón, aniñaron e mancaron no corazón do pobo e deron pé a que poetas, bardos e rapsodos os fosen cantando e recitando por feiras e mercados. Sábese tamén que nada máis ser degolado o Mariscal, escribiuse un "cantar", ou chamado tamén "pranto" da Frouxeira, no que xa se mitifica a punta rochosa debido a esa loita rexa que fixeron nela O Mariscal e os seus criados:
Onde a Frouxeira pasa a ser "admirada, estrela clara e señora do gran tesouro" por todos. E a seguir, o cantar recolle a traizón:
Isto é, xa entón se deron conta os poetas que a pesar de ser destruída e derribada "jamais se veo vencida"; a Frouxeira dende entón pasou a ser un símbolo.
800px|miniatura|centro|Panorámica dende o castelo da Frouxeira.
Ademais dos romances Lamento da Frouseira (ou Pranto) dos Séculos Escuros, o asedio do castelo tamén forma parte da trama d'O Mariscal de Ramón Cabanillas e Antón Villar Ponte.
Codesás, Quins, Melón
Codesás é un lugar da parroquia de Quins no concello ourensán de Melón na comarca do Ribeiro. Tiña 59 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 26 eran homes e 33 mulleres.
Liga Gallega
Liga Gallega foi o nome de dúas organizacións rexionalistas de finais do século XIX:
Castelo do Castro de Ouro
O castelo do Castro de Ouro é unha fortaleza de orixe medieval situada na parroquia do Castro de Ouro, no concello de Alfoz e debe a súa fama á súa relación co mariscal Pardo de Cela.
Historia
Edificado sobre un antigo e importante castro romano, pertenceu ao longo da Idade Media á Mitra mindoniense, despois de preitearen os veciños de Alfoz pola súa propiedade, e de ser precisa e decisiva a intervención dos Reis.
Cando a finais do século XV degolan a Pardo de Cela, era mariscal o seu dono por mor, probablemente, de formar parte do dote da súa voda. Cando en decembro do 1483 Pero Pardo de Cela foi axustizado, volve ao poder da Mitra mindoniense, a cal, rexida polo bispo Diego de Soto, entre os anos 1546 e 1549, fai reformas. O Padre Flórez expresa que:
Actividades
miniatura|240px|Vista lateral da torre, e ruínas ao fondo. No verán do ano 2006 celebráronse no castelo de Castro de Ouro unhas xornadas sobre Pardo de Cela.
O Castro de Ouro, a casa de Fonsa Yáñez, e a Frouseira son lugares mitificados -tal e como di o profesor da Universidade de Santiago Carlos Barros- pola historiografía galeguista que simboliza en Pardo de Cela unha inexistente Galicia tardomedieval independentista.
A Ponte, Veiga, A Pobra do Brollón
A Ponte é un lugar pertencente á parroquia de San Xián de Veiga no concello lucense da Pobra do Brollón. Contaba segundo o IGE, con 3 habitantes en 2007, 1 home e 2 mulleres.
Está situado na beira do río Cabe, moi preto da desembocadura do río Picarrexo. Nel parte do Cabe un rego que da auga aos prados das zonas lindeiras.
Brócoli romanesco
O romanesco é a inflorescencia comestible da ''Brassica oleracea var. botrytis, unha variedade da especie Brassica oleracea'' á que pertencen tamén a coliflor, o brócoli, a col, o repolo ou a col de Bruxelas. É unha variedade verde de coliflor, da familia das brasicáceas, de forma singular. Como todas as especies desta familia, é rico en nutrientes, vitamina C, fibra soluble, potasio, fósforo, ácido fólico e carotenoides. Consómese cocido ou ao vapor normalmente, inda que tamén se pode utilizar como verdura crúa, en ensalada.
É orixinario de Italia, máis precisamente de Roma. En 1834 o poeta italiano que escribía en romanesco Giuseppe Gioacchino Belli menciona esta verdura nun poema e de aí vén o seu nome. Hai rexistros da súa utilización desde o século XVI, mais só nas últimas décadas veu sendo dispoñible e coñecido noutros países.
A súa forma xeométrica é moi decorativa, e a súa disposición espiralada é moi citada como exemplo de forma fractal na natureza, e ilustra as leis da filotaxia.A cantidade de inflorescencias do que se compón o brócoli romanesco é un número Fibonacci.
Irene Pin
Irene Pin, nada en 1995 en Lugo, é unha directora, realizadora, poeta, música e investigadora galega.
Traxectoria
Estudou Comunicación Audiovisual na Universidade de Santiago de Compostela e especializouse en estudos da literatura e da cultura. Os seus traballos audiovisuais enmárcanse no ámbito do cinema experimental, da videocreación e do documental, enfocados desde unha perspectiva ecofeminista. Como poeta ten colaborado na revista Grial e como música é a baixista do grupo Poesía Canalla.
Tan Yunxian
Tan Yunxian, nada en 1461 e finada en 1554, foi unha médica durante a Dinastía Ming en China.
Traxectoria
A avoa de Tan era a filla dun médico. Unha  razón de que o avó de Tan casara coa súa avoa foi para aprender medicina. Dous dos fillos dos seus avós foron capaces de pasar os exames jinshi, e convertéronse en oficiais. Un destes fillos foi o pai de Tan. Debido ó cariño que os seus avós tiñan por ela, pasáronlle os seus coñecementos médicos. Tan Yunxian casou máis tarde, criou catro nenos, e practicou a medicina en mulleres. Tan tivo unha vida máis longa que a maioría, morrendo á idade de 93.
A práctica médica de Tan concentrouse no tratamento das mulleres. Inicialmente empezou tratando ós seus propios nenos, coa orientación da súa avoa para confirmar os seus diagnósticos. Os rexistros do libro de Tan mostran os casos de trinta e un dos pacientes que tratou. As mulleres coas que traballaba normalmente tiñan enfermidades crónicas, máis que enfermidades temporais. Na época da China Ming, moitas das mulleres tiñan “enfermidades de mulleres,” como irregularidades menstruais, abortos repetidos, infertilidade e fatiga posparto. Outros pacientes tiveron enfermidades que calquera sexo podía contraer, como tose, insomnio, erupcións, inflamacións, diarrea ou náuseas.
Tan, como outros doutores literatos, a miúdo prescribía medicinas feitas con herbas ós seus pacientes. Tan tamén practicou a moxibustión. Isto era a combustión de moxa, ou artemisa seca, en puntos específicos do corpo, que era similar á acupuntura. Este proceso estimulaba a circulación do qi. Xa que o médico para aplicar a moxa tiña que tocar fisicamente ó paciente, os doutores masculinos eran incapaces de aplicar este tratamento en mulleres. Tan tratou a moitas mulleres traballadoras no seu traballo. Varias notas mostran as conclusións de Tan de como estas mulleres a miúdo tiñan demasiado traballo,  provocándolles varios síntomas.
A pesar de que Tan Yunxian era capaz de practicar xinecoloxía, pediatría e obstetricia, a súa experiencia noutros campos era limitada. Tan só foi capaz de practicar a medicina no país entre os seus amigos ou coñecidos. Aínda despois de rematar o libro de Ditos dunha Médica, non foi capaz de publicalo. De feito, tivo que pedirlle ó seu fillo que lle imprimira algunhas partes para ela.
Ligeia Mare
Características
Ten un diámetro do redor de 500 km e cunha superficie de ~100.000 km2, extensión superior a do Lago Superior (que conta con 82.000 km2). O seu nome provén de Ligeia, unha serea da mitoloxía grega. esquerda|miniatura|200px|Comparación entre o tamaño de Ligeia e o [[Lago Superior da Terra.]]
Ligeia Mare é o principal destino para amenizar da misión chamada TiME, a cal podería tentar navegar neste lago.
400px|miniatura|Imaxe dos lagos do polo norte de Titán. Podemos ver ó completo e cara a esquina inferior dereita o Ligeia Mare, á súa esquerda e atravesado por unha parte do mapa en branco, podemos ve-lo [[Kraken Mare coa súa grande illa do norte, a Mayda Insula, máis o norte (case sobre o polo) podemos ver parte do Punga Mare.]]
Adam Levine
Adam Noah Levine, nado nos Ánxeles (California) o 18 de marzo de 1979, é un cantante, compositor e actor estadounidense. É coñecido por ser a voz principal, e tamén guitarrista, de Maroon 5.
Traxectoria
Levine asistiu á escola "French Woods Festival of the Performing Arts" (Hancock, Nova York) onde coñeceu a Jesse Carmichael, Mickey Madden e Ryan Dusick cos que formou o grupo Kara's Flowers.
Coñecéndose no Colexio Brentwood en "Los Angeles", a banda lanzou o seu primeiro disco titulado The Fourth World en 1997. Ese mesmo ano a banda apareceu nun episodio de Beverly Hills, 90210. O disco tivo pouco éxito, e o seu único single, "Soap Disco", fracasou comercialmente. Decepcionados cos resultados do seu primeiro disco, os membros da banda separaron os seus camiños.
Sinan Erdem Spor Salonu
O Sinan Erdem Spor Salonu, antes coñecido como Ataköy Dome, é un pavillón deportivo cuberto situado na beira europea de Istambul, Turquía. Era a cancha onde xogaban os seus partidos como locais os clubs de baloncesto profesionais Efes Pilsen S.K. e Fenerbahçe Ülker. Ten capacidade para 16.000 espectadores.
Características
Inaugurado o 23 de abril de 2010, o pavillón ten capcidade para 22.500 espectadores en concertos e para 16.000 espectadores en cadeiras en partidos de baloncesto, o que o converten no pavillón cuberto máis grande do país e o terceiro de Europa (aínda que en capacidade para partidos de baloncesto non o é). O pavillón recibe o nome de Sinam Erdem (1927-2003), que foi presidente do Comité Olímpico de Turquía de 1989 até a súa morte en 2003.
Anatole Litvak
Mikhail Anatol Litvak, coñecido como Anatole Litvak (Анатоль Литвак), nado en Kíiv (hoxe en Ucraína) o 21 de maio de 1902 e finado en Neuilly-sur-Seine (Altos do Sena) o 15 de decembro de 1974 foi un cineasta de orixe ucraína que dirixiu, produciu e escribiu filmes en diferentes países.
Traxectoria
Litvak naceu nunha familia de orixe xudía e creceu no Imperio Ruso. Cando era adolescente traballou no teatro en San Petersburgo e estudou interpretación na escola dramática estatal. Nos estudos Nordkino dirixiu nove filmes mudos. Marchou a Berlín en 1925 por razóns políticas e ideolóxicas. En Alemaña dirixiu algúns filmes na década de 1930 antes do ascenso dos nazis.
Docetismo
O docetismo era unha doutrina herética aparecida a finais do século I no seo da Igrexa católica. Afirmaba que Xesucristo tivera unha imaxe aparente e polo tanto non corpórea ou real. A xustificación era que a materia é algo intrinsecamente malo, polo que Xesucristo só podía ter un corpo aparente. Esta doutrina polo tanto é contraria á Encarnación e á Resurrección de Cristo. Deu lugar a grandes polémicas no cristianismo primitivo e foi combatida xa dende entón por figuras sobranceiras como Ignacio de Antioquía. Os gnósticos eran docetas.
Anatole Litvak
Traxectoria
O filme Mayerling foi o que lle deu sona internacional. O seu éxito fixo que recibise chamadas de Hollywood, incluído un contrato de catro anos coa Warner Bros. Ao aceptar o contrato converteuse nun dos principais directores de finais dos anos trinta. En 1940 dirixiu City for Conquest con James Cagney e Elia Kazan como actor secundario nun dos seus poucos papeis.
Docetismo
Parte da herexía dos cátaros era docética. Esta herexía rematou coa Cruzada Albinxense.
O Corán afirma que a crucifixión de Xesús de Nazaret só foi un espellismo. Para o islam un profeta tan excelso non podía morrer na cruz.
Anatole Litvak
Traxectoria
Litvak, nacionalizado estadounidense, alistouse no exército ao comezo da segunda guerra mundial. Uniuse ao director Frank Capra para realizar a serie de filmes Why We Fight. Prelude to War gañou o Oscar ao mellor documental en 1942. Grazas aos seus coñecementos de ruso, alemán e francés, supervisou a filmación do desembarco de Normandía.
Ao final da guerra volveu ao cinema, dirixindo filmes como The Snake Pit (1948), Decision Before Dawn (1951) e Anastasia.
Faleceu en 1974 en Neuilly-sur-Seine.
Bruce Beresford
Bruce Beresford, nado en Sidney o 16 de agosto de 1940 é un director de cinema australiano
Traxectoria
Beresford estudou na Universidade de Sydney, onde se graduou en 1964. Marchou entón a Inglaterra para buscar traballo no cinema. Ao non lograr un emprego contestou un anuncio que procuraba montador en Nixeria, onde traballou dous anos, en Enugu. Volveu entón a Inglaterra, producindo curtametraxes a directores noveis.
En 2012 dirixiu a ópera de Erich Wolfgang Korngold Die tote Stadt.
Do or Die
"Do or Die" é un sinxelo da banda estadounidense de rock progresivo 30 Seconds to Mars, editado o 1 de xullo do 2013. Está sacado do seu álbum Love, Lust, Faith and Dreams e foi producido por Jared Leto.
Alain de Changy
Alain Carpentier de Changy nado en Bruxelas o 5 de febreiro de 1922 e finado en Etterbeek o 5 de agosto de 1994 foi un piloto de carreiras belga. A súa única participación nun Gran Premio do Campionato do Mundo de Fórmula 1 foi no Gran Premio de Mónaco de 1959 cun Cooper correndo para a Ecurie Nationale Belge, pero non cualificou. Tivo máis éxito nas carreiras de coches de deportivos.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Covelo, Quins, Melón
Covelo é un lugar da parroquia de Quins no concello ourensán de Melón na comarca do Ribeiro. Segundo o INE e o IGE en 2012 tiña 125 habitantes (70 homes e 55 mulleres).
Imanol Uribe
Imanol Uribe, nado en San Salvador (O Salvador) o 28 de febreiro de 1950, é un director e produtor de cinema vasco de cine.
Traxectoria
O tema predominante das súas películas está dedicado á situación social-política do País Vasco. Isto reflíctese en películas como El proceso de Burgos, La fuga de Segovia, La muerte de Mikel ou Días Contados. Tamén tocou outras temas: o racismo en Bwana, o mundo da bruxas en La luna negra ou o histórico en El rey Pasmado. Á parte de director tamén exerceu de produtor como en Secretos del corazón.
Na súa longa carreira, recibiu numerosos premios. Entre outros a Cuncha de Ouro á Mellor Película no Festival de Cine de Donostia por Días Contados, oito premios Goya por Días Contados e outros sete premios Goya por El rey pasmado (baseada na novela de Gonzalo Torrente Ballester, Crónica del rey pasmado), con Gabino Diego etc.
Compartiu a súa vida coa actriz María Barranco e teñen unha filla en común.
Vasoiriña
miniatura|250px|Vasoiriñas de carbón.
As vasoiriñas son ás pezas que nunha máquina eléctrica conectan un circuíto fixo con outro móbil.
A configuración normal está formada por unha serie de aneis (dous en corrente monofásica e tres en trifásica) aos que se conecta cadansúa vasoiriña. Nas máquinas de corrente continua, en lugar de aneis existe un colector. Hoxe tamén son moi comúns os motores sen vasoiriñas.
Historia
miniatura|dereita|Comutador con vasoiriña
O primeiro elemento que se utilizou para levar corrente eléctrica dunha masa xiratoria a unha masa estacionaria foi, precisamente, unha vasoiriña ou brocha. O inventor, tomando un cable cunha serie de filamentos metálicos, agrupounos cun anel metálico, como unha brocha de barbear, e conectouno a unha forma de anel rozante. De aí que o seu nome orixinal en inglés fose brush. Esta solución resultou ser relativamente práctica para máquinas pequenas e lentas, pero na medida que as potencias dos xeradores se foron facendo máis importantes, a brocha de pelos metálicos fíxose insuficiente porque era moi fráxil.
Pasouse entón á vasoiriña sólida, primeiro de metal e, hoxe, de carbón.
Folk metal
O folk metal é un xénero de fusión do heavy metal e a música folk tradicional xurdido en Europa nos anos 1990. A música deste xénero caracterízase pola mestura de diversos estilos de heavy metal coa música folk, sendo habitual o uso de instrumentos folclóricos xunto aos tradicionais do heavy metal, en ocasións incluíndo estilos de canto tradicionais. Algúns grupos tamén empregan teclados para simular o son dos instrumentos tradicionais. As letras das cancións neste xénero adoitan tratar sobre temas como a fantasía, mitoloxía,  paganismo, historia  e natureza.
Considérase aos grupos Skyclad, Moonspell e Amorphis como os pioneiros deste xénero. A mediados dos anos 1990 outros grupos comezaron a xurdir en diversas zonas de Europa, como por exemplo os irlandeses Cruachan e os alemáns Subway to Sally, cada un deles encabezando as variacións de estilo que serían denominadas celtic metal e medieval metal respectivamente. Malia as contribucións destes primeiros grupos, non foi ata comezos dos anos 2000 que o xénero acadou unha gran popularidade, particularmente en Finlandia con grupos como Finntroll, Ensiferum, Korpiklaani, Turisas e Moonsorrow.
Indución electromagnética
A indución electromagnética é o fenómeno que orixina a produción dunha forza electromotriz (f.e.m. ou voltaxe) nun medio ou corpo exposto a un campo magnético variábel, ou ben nun medio móbil respecto dun campo magnético estático. É así que, cando devandito corpo é un condutor fechado (circuíto), prodúcese unha corrente inducida. Este fenómeno foi descuberto por Michael Faraday quen o expresou indicando que a magnitude da voltaxe inducida é proporcional á variación do fluxo magnético (Lei de Faraday).
Descubrimento
Michael Faraday é xeralmente acreditado co descubrimento da indución electromagnética en 1831 aínda que poida que se lle teña antecipado o traballo de  Francesco Zantedeschi en 1829. Entre 1830 e 1832  Joseph Henry fixo un descubrimento similar, pero non o publicou até máis tarde.
Faraday atopou que a forza electromotriz (EMF) producida un circuíto fechado é proporcional á velocidade de variación do fluxo magnético a través de calquera superficie que inclúa ese circuíto. Isto significa que nun circuíto fluirá unha corrente inducida se o fluxo que atravesa unha superficie apoiada no circuíto varia, sexa por variación do campo ou por movemento do circuíto
Por outra banda, Heinrich Lenz comprobou que a corrente debida á f.e.m. inducida oponse ao cambio de fluxo magnético, de forma tal que a corrente tende a manter o fluxo. Isto é válido tanto para o caso en que a intensidade do fluxo varíe, ou que o corpo condutor se mova respecto del.
onde: \mathcal{E} = Forza electromotriz en volts
\Phi = Fluxo magnético en weber
t = Tempo en segundos e o signo - é debido á Lei de Lenz.
A indución electromagnética é o principio fundamental sobre o cal operan transformadores, xeradores, motores eléctricos, a vitrocerámica de indución e a maioría das demais máquinas eléctricas.
De forma máis xeral, as ecuacións que describen o fenómeno son:
Expresa que a forza electromotriz nun condutor é igual á variación do fluxo en función do tempo.
A variación do campo eléctrico é igual á variación da densidade de fluxo magnético