cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Simetría
Simetría nas artes plásticas
O tímpano occidental da igrexa románica de San Pedro de Trasalba exhibe gran riqueza simétrica: a simetría axial de todo o conxunto e dalgunhas das súas partes, as simetrías radiais de orde 4 na figura central, de orde 5 nos círculos pequenos dos laterais, e parcial de orde 6 nos tres semicírculos que rodean á figura central. Amais temos unha simetría espacial especular nos dous canzorros enfrontados na base do tímpano.
As escaleiras do púlpito gótico da catedral de San Estebo de Viena amosan unha simetría helicoidal na que se van alternando os trísceles coas rodas con forma esvástica. Ao mesmo tempo, estas dúas formas teñen simetría radial de orde 3 e 4 respectivamente.
miniatura|300px|dereita|Tapiz persa
Unha longa tradición do uso da simetria en patróns de tapicería encóntrase espallada por varias culturas. Os indios Navajo de América usaban diagonais acentuadas e motivos rectangulares. Moitos tapices orientais teñen intricados centros reflexos e contornas que trasladan patróns. Non sorprende que moitos tapices fagan uso da simetría cuadrilateral, onde un motivo é simultaneamente reflectido polos eixos vertical e horizontal. miniatura|esquerda|150px|[[Campo dos milagres de Pisa]] miniatura|dereita|150px|Escaleira tripla de [[Convento de San Domingos de Bonaval|Bonaval]] miniatura|dereita|150px|Composición na cidade D[[a Haia baseada nunha obra de M. C. Escher]]
No campo dos milagres de Pisa, encontramos simetrías nos tres edificios que alí se achan: o Baptisterio, a Torre inclinada e o Duomo. No Baptisterio pódense distinguir seis niveis horizontais, cada un deles con simetría de revolución de distinta orde. Pola contra, as arcadas dos seis andares da torre inclinada teñen a mesma orde na súa simetría de revolución. O Duomo amosa simetría translacional nas súas columnas e frisos ao tempo que a cúpula está rodeada por unha columnata con simetría de translación.
A escaleira tripla helicoidal do convento de San Domingos de Bonaval en Compostela é un exemplo único de simetría helicoidal con translación paralela ao eixo de simetría.
O artista holandés do século XX M. C. Escher utilizou con profusión as simetrías de todo tipo, en especial os grupos de simetría plana e as teselacións. A comunidade matemática internacional é unha gran divulgadora da súa obra polos conceptos matemáticos, non só simetrías, que subxacen nela.
A Ponte do Milenio de Ourense é un bo exemplo de arquitectura vangardista con dous planos de simetría perpendiculares.
miniatura|centre|600px|[[Ponte do Milenio de Ourense.]]
Simetría na música e artes escénicas
miniatura|300px|Simetría na canción Ogre Battle do grupo inglés [[Queen.]] Na música, a simetria debe ser considerada na formación de escalas e acordes. Das escalas ou acordes simétricos, como a escala tonal completa, o acorde aumentado, ou diminuído, e o acorde de sétima, dise que están desprovistos de dirección ou sentido de movemento en relación a un centro sonoro, sendo ambiguos en relación á dominante ou Centro Tonal, tendo unha menor funcionalidade diatónica específica.
A simetría pode manifestarse na estrutura formal dunha peza musical. Por exemplo, en Béla Bartók, a organización formal das distintas seccións dunha obra musical respecta unha simetría en arco (ABCBA), o que tamén acontece con autores como Steve Reich, ou James Tenney – aínda que ese recurso á simetría se repita, desde Bach ata ao jazz.
O compositor portugués Fernando Corrêa de Oliveira foi responsábel da creación dun modo de escritura musical: a harmonía simétrica e, máis tarde, o contrapunto simétrico. A harmonía simétrica consiste en concibir o acorde a partir dun centro, definindo, en sentidos opostos, notas que fan en relación a ese centro intervalos iguais. Aplicando o mesmo principio á melodía, estaremos a utilizar o contrapunto simétrico.
Simetría na linguaxe
Hai palabras ou frases nas que a orde das letras non varía se se len desde o final ao comezo, chámanse palíndromos. Exemplos de palíndromos son: na man, a breve verba, e acaso rosa cae, só nós etc.
O libro A torre da derrotA do escritor galego Gonzalo Navaza, cuxo título xa é un palíndromo, é un poemario en versos palíndromos.
Simetría na ética
Certos comportamentos e actitudes levan implícito unha noción de simetría. Exemplos son:
Simetría na historia, relixión e cultura
En toda empresa humana na que un efecto visual impresionante forma parte do obxectivo desexado, as simetrías xogan un papel importante. O poder innato da simetría pódese achar nas nosas reaccións ante sucesos ou obxectos naturais con gran simetría, como as precisas formas dos cristais naturais ou as fermosas cunchas en espiral. Con frecuencia, a nosa primeira reacción ante estas formas é preguntarnos se foron feitos por seres humanos, rapidamente seguida pola sorpresa ao decatarnos que as simetrías que chamaron a nosa atención son de formación natural. En ambas reaccións tendemos a apreciar as simetrías tanto pola súa beleza como pola información que nos proporcionan do mundo que nos rodea.
Tiqqun
A revista Tiqqun foi o traballo dun colectivo francés de autores de filosofía e activistas homónimo. Publicaron dous volumes, o primeiro no ano do seu nacemento en 1999 e o último durante a súa disolución en Venecia no ano 2001. A revista enmárcase dentro do contexto da filososía radical de
Orixe e uso do nome
O nome da revista provén da grande importancia que os redactores outorgaron ao concepto filosófico de Tiqqun. Trátase da transcrición afrancesada do termo de orixe hebraica Tikun olam, un concepto derivado do xudaísmo adoito empregado na tradición cabalística e mesiánica, que significa asemade 'reparación, restitución e redención', e que cubre na meirande parte, entre outras cousas, a concepción xudía da xustiza social.
Alén destes dous elementos, tamén se usa o termo, especialmente na expresión «os Tiqqun», para designar o comité de redacción ou un grupo máis vasto.
Autoría
A autoría de cada artigo de Tiqqun non é atribuída a xeito individual. Mais na contraportada do primeiro número incluíase unha mención grupal ao consello de redacción, formando parte del aparecían os nomes dos activistas: Julien Boudart, Joël Gayraud, Fulvia Carnevale, Julien Coupat, Junius Frey, Stephan Hottner e Rémy Ricordeau. O grupo tamén usa en diversos ensaios o alcume grupal do "Comité Invisíbel".
Filosofía
O proxecto de Tiqqun asenta esencialmente sobre catro fontes: o pensamento Heideggerdiano, recollendo o seu conxunto de pensamentos en metafísica; reflexións sobre a Cábala xudea; a filosofía e movemento político do nihilismo; así como a análise do traballo do antropólogo Ernesto de Martino dentro dunha arenga cara a necesidade de despolitizarse para politizarse. Neste desplazamento, argumentan: os sentidos preexistentes, sedimentados, retorceranse para imporse ao intentar, non tanto, responder ás novas preguntas como iluminalas baixo a luz doutras referencias.
Tiqqun chama “Bloom” a ese punto de partida doutra politización posíbel. O Bloom é unha certa debilidade existencial, característica da nosa condición contemporánea. É a figura que designa a nosa situación de impotencia e indiferenza ante o mundo.
De Martino reproduce unha cita do psicólogo Pierre Janet (1859-1947) sobre os síntomas da psicastenia que Tiqqun enumera para o Bloom: "nesta enfermidade obsérvase unha caída da 'tensión mental', é dicir da capacidade de síntese e de concentración, coa conseguinte perda da 'función do real'. Xorde entón un estado de angustia, unha sensación de incompletitude, de extrañeza da persoa e do mundo circundante.”
Controversia e atención dos medios
A notoriedade do grupo de activistas Tiqqun estourou coa publicación do ensaio filosófico L'Insurrection qui vient (A insurrección que vén), precedente ao arresto de Julien Coupat e outros oito activistas trala sabotaxe á liña férrea de alta velocidade francesa TGV en novembro de 2008, con alegacións que enmarcaron o ataque dentro do movemento antinuclear. A policía e os medios franceses falaron de emerxencia e da necesidade de eliminar o movemento por completo por constituír unha ameaza seria. Nos EUA a controversia acadou o debate académico, onde anarquistas e pensadores de esquerda debatiron se a filosofía recollida nese ensaio, que partía de conceptos publicados por Foucault, fora ou non malinterpretada ou esaxerada polos autores.
Shin Chan: A bomba das cachas ritmombantes
Shin Chan: A bomba das cachas ritmombantes (クレヨンしんちゃん 嵐を呼ぶ 歌うケツだけ爆弾!) é un filme xaponés de 2007 dirixido por Yūji Mutō. É o décimo quinto filme baseado no manga e no anime Shin Chan.
Estreouse en galego o 6 de xaneiro de 2021 a través da TVG. Foi traducido ao galego por Manuel Arca Castro.
Qahderijan
Qahderijan (en persa: قهدريجان‎, tamén romanizado como Qahderījān; tamén coñecido como Kedargūn, Qadrijān; e Qadrjā) é un concello e cidade do Distrito Central no Condado de Falavarjan, na Provincia de Esfahan, en Irán. No censo de 2006, a poboación era de 30,002 habitantes, en 7,725 familias.
Campións do Aberto de Australia (individual mulleres)
Relación de campioas na categoría de Individual feminina do Open de Australia de Tenis.
Memories
"Memories" é unha canción da banda de rock alternativo estadounidense Weezer, editada o 10 de agosto do 2010 como primeiro sinxelo do seu álbum Hurley.
Festival de Eurovisión 1983
O XXVIII Festival de Eurovisión celebrouse o 23 de abril de 1983 en Múnic, Alemaña Occidental. A súa presentadora foi Marlene Charell, e a vitoria foi para a representante luxemburguesa, a francesa Corinne Hermès co tema "Si a vie est cadeau".
A presentadora do concurso deste ano, que presentou aos artistas en tres idiomas (alemán, francés e inglés), estaba moi nerviosa e cometeu 13 erros na votación. Tamén confundiu os nomes dos artistas e a súa condución desagradou a estes. Debido á presentación trilingüe, o concurso durou máis de 3 horas por primeira vez na historia. O Festival deste ano non filmou postais para presentar aos artistas, xa que non estaban listas a tempo.
Nesta edición do festival utilizáronse por primeira vez micrófonos sen cables, e foi a primeira vez que os espectadores en vivo de Eurovisión superaron as 10.000 persoas.
Ryhor Kachanovič
Ryhor Kachanovič (en Рыгор Кахановіч; en Григорій Коханович, tr."Hryhorii Kokhanovych"; en Grzegorz Kochanowicz), nado antes de 1750 en Belarús e finado en 1814, foi un eclesiástico grecocatólico belaruso, metropolita de Kíiv, Galicia e toda a Rus dende 1809 até o seu pasamento.
Traxectoria
Naceu no Gran Ducado de Lituania (hoxe Belarús) antes de 1750. Estudou Teoloxía en Vilnius e foi ordenado sacerdote. Segundo un informe de Jazafat Bulhak a Propaganda Fide, Lisoŭski lle nomeou bispo auxiliar de Polack e bispo titular de Orša o 20 de agosto de 1978.
En 1807 foi nomeado bispo de Lutsk-Ostroh, recibindo a consagración episcopal o 11 de abril de mans do metropolita Iraklij Lisoŭski. En 1809 foi nomeado bispo de Vilnius, eparquía creada no mesmo ano, e o 3 de outubro de 1809 metropolita de Kíiv, Galicia e toda a Rus. O 5 de xaneiro de 1810 emitiu unha epikeia en San Petersburgo e enviouna a Roma, na que declaraba que como lle era imposíbel obter a confirmación da Santa Sé, comezaba a súa xurisdición como metropolita sen ela, aínda que nela declaraba a súa adhesión á Igrexa.
O 13 de xaneiro de 1811 consagrou tres bispos en Vilnius: Jan Krassowski como arcebispo de Polack, Adriian Holovnia como bispo auxiliar de Vilnius, e Leon Ludwik Jaworowski como bispo auxiliar de Brest; para a consagración do primeiro contou coa asistencia de dous bispos latinos, o bispo de Minsk Jakub Ignacy Dederko e o bispo auxiliar de Mahilioŭ Cyprian Odyniec. Kachanovič finou en 1814 sen ter recibido resposta, por mor das guerras napoleónicas.
Leppävirta
Leppävirta é un municipio de Finlandia situado na rexión de Savonia do Norte. En 2018 a súa poboación era de 9 660 habitantes. A superficie do termo municipal é de 1 519,64 km2, dos cales 383,64 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 8,50 hab./km².
Limita cos concellos de Kuopio, Suonenjoki, Tuusniemi, Varkaus, Heinävesi, Joroinen e Pieksämäki, estes tres último na rexión veciña de Savonia do Sur.
O concello é unilingüe en finés.
A Quintá, Cenlle, Cenlle
A Quintá é un lugar da parroquia de Cenlle, no concello ourensán de Cenlle. Segundo o IGE a súa poboación en 2011 era de 13 persoas (7 mulleres e 6 homes), o que supón unha diminución respecto do ano 1999 cando tiña 15 habitantes.
O lugar está situado a escasos metros do núcleo poblacional de Cenlle e a medio camiño entre este e Roucos. Trátase dun pequeno grupo de 5 a 10 casas que domina un conxunto de terras moi fértiles.
Historia
Xa no ano de 1479 os veciños e o reitor de Santa María proceden a denunciar os abusos por parte do Conde de Ribadavia, segundo consta nun documento depositado no Arquivo da S.I. Catedral de Ourense, do que se extrae o seguinte texto:
Cascallal
O topónimo galego Cascallal pode referirse a:
A Cascalleira
O topónimo galego A Cascalleira pode referirse a:
Clínica
En medicina, o termo clínica pode referirse a:
Bambán Club
Bambán Club foi un programa de entretemento da Televisión de Galicia que se emitiu en 1991.
Desenvolvemento
O programa ambiéntase no marco dun club nocturno da década de 1930 con público en directo, estaba dirixido por Fidel Fernán e Francisco Novo, con guión de Xurxo Souto e Pilar Comesana e presentado por María Xosé Rodríguez, consistía en actuacións musicais, humor e entrevistas a famosos e xentes do común.
Circuíto de Fair Park
O circuíto de Fair Park é un extenso complexo de ocio que esta preto de Dallas, Estados Unidos.
O 8 de xullo de 1984 disputouse no circuíto o GP dos Estados Unidos de Fórmula 1, sendo esta edición a única vez que se celebrou a F1 neste circuíto. Esta carreira creouse como contrapunto do Gran Premio do oeste dos Estados Unidos que se corría no circuíto de Long Beach.
Abra longicallus
Abra longicallus  é unha especie de bivalvo descrita por Arcangelo Scacchi en 1835. Abra longicallus forma parte do xénero Abra e da familia Semelidae.
Subespecies
A especie divídese nas seguintes subespecies:
Juan Orol
Juan Rogelio García García, coñecido como Juan Orol, nado en Santiso (Lalín) o 30 de xullo de 1893 e finado en Cidade de México o 26 de maio de 1988, foi un actor e director cinematográfico galego-mexicano. Foi coñecido como o "rei do cinema negro mexicano" o cine de gángsters, e un dos principais promotores do chamado cine de rumberas.
Traxectoria
Emigrou a Venezuela, Estados Unidos, Cuba e México. En Cuba foi piloto de coches de carreiras, xogador de béisbol e boxeador. Con vinte anos volveu a México, onde se fixo toureiro e se deu a coñecer co nome de Esparterito. Alterou esta profesión coa de policía secreto ata 1928, cando se dedicou ao cine.
Comezou a traballar como director artístico nunha empresa radiofónica e colaborou como actor secundario nalgunhas películas. Fundou a produtora Aspa Films e desenvolveu unha dilatada carreira cinematográfica entre México e Cuba como actor, produtor e director. A súa última aparición no cine foi como actor na comedia Ni modo... así somos, realizada en 1980.
O Outeiro, Lema, Carballo
O Outeiro é un lugar da parroquia de Lema no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 8 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 2 homes e 6 mulleres.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Río Danubio
260px|miniatura|Río Danubio ao seu paso por [[Budapest]] O Danubio é o segundo río máis longo de Europa (o Volga é o primeiro). Atravesa Europa de oeste a leste.
O seu nome é en búlgaro (transliterado) Dunav, alemán Donau, húngaro Duna, romanés Dunăre, croata Dunav, eslovaco Dunaj, e en ucraíno Dunay.
Xeografía
miniatura|dereita|O Danubio, en [[Budapest.]] O Danubio é unha importante vía comercial. Flúe a través de varios países (Austria, Bulgaria, Croacia, Alemaña, Hungría, Moldavia, Eslovaquia, Romanía, Ucraína, Serbia e Montenegro) tendo afluentes en sete deles.
A súa cunca hidrográfica estendese por 817.000 km². O seu fluxo medio é de 7.000 m³/s.
O Danubio ten a súa fonte na Selva Negra, a 60 km a noroeste do Lago Constanza (alemán Bodensee), na Alemaña, a partir de dous pequenos afluentes chamados Brigach e Breg, que se xuntan en Donaueschinge (Alemaña) e son chamados Danubio de alí en diante. Atravesa deseguido o norte de Austria (pasando por Viena), o sur da Eslovaquia, pasando por Bratislava, atravesa a Hungría do norte ao sur pasando por Budapest, a Croacia a leste, o norte da Serbia, pasando por Belgrado, marca a fronteira entre a Serbia e a Romanía, e tamén entra a Romanía e Bulgaria, antes de desaugar no mar Negro na Romanía, formando un gran delta que chega á fronteira da Ucraína.
O delta do Danubio é unha rexión natural protexida na Romanía, principalmente na Selva Letea, de aspecto tropical. Está clasificado como Patrimonio da Humanidade pola Unesco desde 1991. Romanía inquiétase polas repercusións no medio ambiente da construción do canal de Bystroe pola Ucraína.
Pequena Tobago
Pequena Tobago ou Illa das Aves do Paraíso (en inglés: Little Tobago ou Bird of Paradise Island) é unha pequena illa fronte á costa nororiental de Tobago, e parte da república de Trinidad e Tobago. A illa é de aproximadamente 1 quilómetro cadrado de superficie e está situada en latitude norte 11 ° 18 ' e 60 ° 31' lonxitude oeste, aproximadamente a 2,4 km de Speyside. O punto máis alto na illa está de aproximadamente a 37 m sobre o nivel do mar.
A illa posúe bosques secos, Trátase dun importante criadeiro de aves mariñas, Pequena Tobago é tamén un bo sitio para ver o proceso por medio do cal as aves reprodúcense nas pequenas illas veciñas.
Historia
En 1909 Sir William Ingram introduciu a gran ave do paraíso (Paradisaea apoda) na illa, nun intento de salvar a especie da caza excesiva para o comercio das plumas na súa nativa Nova Guinea. Preto de 45 aves novas foron introducidas na illa. Logo da morte de Ingram en 1924 os seus herdeiros cederon a illa ao Goberno de Trinidad e Tobago como santuario de vida silvestre. As aves sobreviviron na illa ata polo menos 1958, cando foron filmados por un equipo de National Geographic. Non hai rexistros fiables logo de 1963, cando o ciclón Flora golpeou a illa e a poboación presúmese que se extinguiu.
Lindsay Davenport
Lindsay Ann Davenport Leach, nada en Laguna Beach o 8 de xuño de 1976, é unha tenista retirada estadounidense. Foi a número un do mundo en oito ocasións diferentes, por un total de 98 semanas. Davenport é unha das cinco mulleres que foron número un ao final do ano polo menos catro veces (1998, 2001, 2004 e 2005) dende 1975; as outras son Chris Evert, Steffi Graf, Martina Navratilova e Serena Williams. Tamén logrou o número un en dobres.
Destacada polos seus poderosos e consistentes groundstrokes, Davenport gañou un total de 55 títulos individuais do WTA Tour, incluíndos tres títulos de Grand Slam, a medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de 1996 e o WTA Championships. Tamén gañou 38 títulos de dobres da WTA Tour, entre eles tres títulos de Grand Slam e tres campionatos da WTA.
Obtivo uns ingresos durante a súa carriera de 22 166 338 dólares, a oitava maior da historia entre as tenistas femininas, e a maior da súa época ata que foi superada por Serena Williams en xaneiro de 2009.
Davenport foi adestrada durante a maior parte da súa carreira por Robert Van't Hof. En 2005, TENNIS Magazine nomeouna como a 29.ª mellor xogadora (home ou muller) dos anteriores corenta anos. Davenport foi incluída no International Tennis Hall of Fame en 2014.
Apasa
Apasa foi unha cidade do oeste de Anatolia, a derradeira capital do reino de Arzawa, na época de Uhha-Ziti, un vasalo do imperio hitita de Mursilis II, destruída por este tras unha guerra difícil en -1322.
Apasa e Éfeso
miniatura|esquerda|Na parte superior dereita deste plano pódese ver a localización de Ayasoluk, onde é posíbel que estivese Apasa. A cidade identifícase comunmente con Éfeso en razón dunha grande proximidade fonética entre os dous topónimos que podería explicarse por unha relación etimolóxica: Ἔφεσος (/'Ephesos/) sería a forma helenizada de Apasa. O outeiro de Ayasoluk ten en efecto proporcionado algúns vestixios — especialmente unha tumba — e material cerámico datábeis no século -XIV que confirman a existencia dun establecemento anterior á cidade grega arcaica. O feito de que a inscrición de Karabel, redactada por un rei de Mira-Kuwaliya, un dos reinos sucesores de Arzawa no século -XIII, se atope na bisbarra de Éfeso, indica que é probábel que Arzawa se estendese ata o mar Exeo, e que incluíse polo tanto os territorios adxacentes a Éfeso.
Peanuts
miniatura|dereita|Logo da serie. miniatura|dereita|[[Snoopy e Woodstock.]] Peanuts é unha historieta de banda deseñada diaria e dominical estadounidense escrita e ilustrada por Charles M. Schulz que se publicou dende o 2 de outubro de 1950 até o 13 de febreiro de 2000. Peanuts é unha das historietas de banda deseñada máis populares e influentes da historia, con 17 897 tiras publicadas en total, o que o converte na "historia máis longa xamais contada por un único ser humano". No momento da morte de Schulz no ano 2000, Peanuts imprimíase en 2 600 xornais, con arredor de 355 millóns de lectores en 75 países, e foi traducido a 21 linguas. Peanuts axudou a asentar a tira de catro cadros como o stándar nos Estados Unidos, e xunto coa mercadotecnia valéronlle a Schulz máis de mil millóns de dólares.
Automóbil deportivo
miniatura|[[Porsche 911]] Un automóbil deportivo é un automóbil pequeno, xeralmente para dous pasaxeiros, deseñado para circular a altas velocidades. Ao contrario que un automóbil de carreiras, un automóbil deportivo está pensado para ser conducido na vía pública. Adoita ter mellor aceleración, velocidade máxima, adherencia ao asfalto, e maior sistema de freada que outros automóbiles, o cal lógrase mediante motores, freos, suspensión, caixa de cambios, pneumáticos, chasis e carrozaría especiais. As carrozarías asociadas a un deportivo son cupé e cabriolé.
Tipos de deportivos
250px|miniatura|dereita|BMW Z3 Existen distintos tipos de automóbiles deportivos, que se distinguen segundo as súas características:
miniatura|right|250px|[[Koenigsegg CCXR, un superdeportivo.]]
Outros automóbiles poden ter características deportivas, pero sen que se utilice propiamente o termo "automóbiles deportivos" para describilos. Neste caso, adoitan ser versións modificadas de automóbiles non deportivos. As versións deportivas derivadas de automóbiles dos segmentos A, B ou C con carrozaría hatchback adóitanse denominar deportivos pequenos ou tamén desígnanse como compactos deportivos. Á súa vez, un derivado dun sedán denomínase sedán deportivo.
Historia da Unión Soviética
A historia da URSS comezou en decembro de 1922 ao establecerse a Unión das Repúblicas Rusas, Ucraínas, Belarusas e Transcausianas (Xeorxia, Acerbaixán e Armenia) xa cos bolxeviques dirixindo os soviets (asembleas) de cada nación e sendo os vencedores na guerra civil rusa posterior á Revolución de Outubro.
Primeiros anos
Apenas consolidado o poder revolucionario, o II Congreso dos Soviets elixiu un Goberno de comisarios do pobo, presidido por Lenin. O problema da paz coa Alemaña provocou un primeiro enfrontamento de Lenin coa «oposición de esquerdas», que, confiada na extensión da Revolución por Europa, agardaba a transformación das hostilidades coa Alemaña nunha guerra revolucionaria. Prevaleceu a posición de Lenin de paz inmediata, e o 3 de marzo de 1918 Trotski asinou o Tratado de Brest-Litovsk. Rusia perdía Finlandia e parte dos seus territorios occidentais. A estabilización da fronte exterior permitiu a Trotski, ó mando do Exército Vermello, a desorganización dos intentos contrarrevolucionarios das rexións periféricas, fomentados polas potencias estranxeiras.
Trala derrota de Alemaña, invadiu os territorios cedidos con anterioridade e denunciou o Tratado de Brest-Litovsk, pero os países aliados reaccionaron cun incremento da axuda contrarrevolucionaria, e tropas checas, turcas e británicas colaboraron cos rusos brancos e os cosacos nos propósitos da restauración monárquica.
En 1920 o Goberno de Moscova recoñeceu a independencia de Estonia, Lituania, Letonia e Finlandia, e debeu ceder Belarús e Ucraína a Polonia. Ante a imposibilidade dunha derrota bélica do réxime soviético, os países capitalistas decidiron establecer un «cerco sanitario» que paralizara a propagación revolucionaria. A situación da guerra civil e o desmantelamento da industria provocaron as medidas económicas do «comunismo de guerra» (nacionalización das empresas e do comercio interior e exterior), xerando unha caída estrepitosa da produción agrícola. Para recupera-la economía, Lenin tentou corrixi-los desaxustes e palia-lo descontento campesiño mediante a NEP (Nova Política Económica, marzo de 1921), que permitía transitoriamente o mantemento de formas económicas de certo tipo capitalista.
Despois do IV Congreso dos Soviets en 1918, no que o Partido Socialdemócrata (bolxevique) adoptou a denominación de Partido Comunista da Unión Soviética (PCUS), os socialrevolucionarios e menxeviques foron expulsados das organizacións oficiais e construíuse un ríxido centralismo na organización do Partido e na administración do país. Simultaneamente, unha completa autonomía lingüística e cultural foi acordada nas rexións diferenciadas.
A industrialización do Estado
En 1928, ante o evidente estancamento da NEP, Stalin estableceu o Gosplan (Comisión de Planificación Xeral do Estado), un órgano estatal responsable de dirixi-la economía socialista cara á industrialización acelerada. En abril de 1929, o Gosplan lanzou dous proxectos conxuntos que comezaron o proceso de industrialización do Estado. Baseándose en planos previos de Trotski, o Gosplan fixo o primeiro Plan Quinquenal ou Piatiletka (1928-32), o cal introduciu unha rigorosa planificación que deu preferencia á industria pesada sobor dos bens de consumo. O Estado nacionalizou a meirande parte das empresas, poñendo en marcha un extenso programa para lograr unha rápida industrialización, mentres que na agricultura se fixo obrigatoria a colectivización das terras.
O país pasou de ser unha sociedade agraria a unha industrializada nun tempo relativamente curto, mais iso mesmo foi o que a comportou penurias económicas. A colectivización foi altamente rexeitada polos kulaks mentres o Estado se apropiaba das colleitas, particularmente en Ucraína onde aconteceu o xenocidio denominado Holodomor, co obxectivo de evitar que os campesiños as retivesen ilegalmente. Este conflito ecónomico derivou nunha represión estatal sistemática na cal se estima que morreron varios millóns de kulaks, tanto en enfrontamentos armados como en campos de concentración. Pese á forte oposición, para 1936 cerca do 90% da agricultura estaba colectivizada, o que levou a unha caída catastrófica na produtividade gandeira, que non recuperou o nivel da NEP ata 1940.
Injoux-Génissiat
Injoux-Génissiat é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Historia da Unión Soviética
A industrialización do Estado
Pra consegui-las metas propostas, someteuse ós obreros a xornadas de 16 a 18 horas diarias (baixo ameaza de procesamento por traizón) en condicións pésimas. Crese que preto de 127 mil persoas morreron entre 1928 e 1932. A produción de ferro colado, preciso para o desenvolvemento da infraestrutura industrial, ascendeu de 3,3 a 10 millóns de toneladas anuais. O carbón subiu exitosamente de 35,4 a 75 millóns de toneladas, e a produción do ferro aumentou de 5,7 a 19 millóns de toneladas. Baseado amplamente nestas cifras, O Plan Quinquenal cumprírase nun 93,7%, namentres que as partes dedicadas á industria pesada foron cumpridas nun 108%. Stalin declarou que o plan fora un éxito para o Comité Central (decembro de 1932).
A emulación socialista que acompañou ós logros económicos non estivo exenta dun «culto á personalidade» de Stalin —os seus excesos serían denunciados tempo despois— e dunha brutal violencia cara toda oposición aos planos do Réxime. A oposición no interior do Partido considerouse relacionada coas clases hostís ó socialismo. Acusados de supostos contactos con emigrados trotskistas e espías estranxeiros, importantes figuras do Partidos (Zinoviev, Kamenev, Bujarin, Rykov, Yagoda) foron xulgados nos chamados Procesos de Moscova (1936, 1938 e 1939) e executados.
A partir de aquí, a URSS conseguiu un desenvolvemento industrial e económico xusto a tempo para a segunda guerra mundial.
O Exército Vermello e a pre-guerra
A aceleración do rearmamento, motivada pola crecente agresividade do réxime de Hitler, condicionou a programación dun segundo Plan Quinquenal (1933-37). Simultaneamente, a prevención dun acordo entre a Alemaña nazi e as potencias occidentais fronte á URSS obrigou a Stalin a unha política conciliadora cara as democracias burguesas (manifestada na súa actitude durante a guerra civil española e na creación das Frontes Populares) e cara a Alemaña (Pacto xermano-soviético de non agresión do 23 de agosto de 1939).
A guerra contra Polonia e Finlandia, complementado co fusilamento ou exilio de moita da xerarquía do Exército Vermello nas purgas políticas (como o caso do mariscal Tujachevski), deixaron a defensa nacional en moi mal estado. Hitler deuse de conta; así a todo, nin el nin Stalin desexaban un enfrontamento inmediato.
Hitler prefiriu fundi-la Fronte Occidental antes de atacar á Unión Soviética para evitar unha guerra en dúas frontes simultáneas. Stalin, pola súa parte, tiña que pór a punto ó Exército mediante a leva forzosa e o incremento de material bélico, o que requiría un período de tempo relativamente longo.
Ademais, Stalin pensou que unha alianza coa Alemaña nazi lle daría liberdade pra retomar antigas terras rusas (Estonia, Letonia, Lituania, Finlandia e Moldavia).
A Grande Guerra Patria
Ao producirse a invasión do exército alemán sen previo aviso en xuño de 1941 o estado fomentou unha exaltación do patriotismo ruso, levando a guerra cara as portas das principais cidades soviéticas, (Leningrado, Stalingrado e Moscova).
O Exército Vermello, apoiado pola poboación civil, conseguiu dete-lo avance alemán. Coa vitoria sobre a ocupación alemá en Stalingrado (1943), a moral do exército soviético aumentou aínda máis; pouco despois, Minsk e Kursk tamén foron liberadas. Trala ofensiva soviética, conseguiron a expulsión e derrota das forzas alemás e a captura de Berlín (abril de 1945).
A nova relación cos Gobernos aliados —que na Conferencia de Teherán (novembro de 1943) e na Potsdam (xullo de 1945) concederon unha «zona de influencia política» á URSS— aconsellou a Stalin a disolución do Komintern (maio de 1943). O carácter socialista dos réximes que se foron establecendo ao remata-la guerra en Europa Oriental acabou co illamento político-xeográfico da URSS.
A nova inquietude das potencias occidentais espúxose na doutrina Truman do 12 de abril de 1947, que indicaba a necesidade de frea-la «expansión soviética», iniciando a chamada «guerra fría»
A guerra fría
miniatura|300px|dereita|Nikita Khrushchev (dereita) acuñou a doutrina da «coexistencia pacífica» co bloque occidental. Nesta foto, estase a entrevistar co presidente estadounidense [[John F. Kennedy.]] Stalin reaccionou instituíndo en outubro do mesmo ano o Kominform. A rachadura de relacions con Iugoslavia (1948) viuse equilibrada polo triunfo da Revolución chinesa (1949), que estendeu ó Oriente asiático a influencia soviética.
Trala morte de Stalin (5 de marzo de 1953), unha reorganización inmediata do Partido e do Goberno permitiu a reprobación dos abusos autoritarios e a eliminación dos persoeiros máis comprometidos co «culto á personalidade». Beria foi fusilado. Entrementres anunciouse no Soviet Supremo un aumento na produción de bens de consumo e baixou a tensión internacional co armisticio da guerra de Corea (xullo de 1953).
Os países baixo influencia soviética asinaron en 1955 o Pacto de Varsovia, tamén chamado Tratado de Amizade, Colaboración e Asistencia Mutua. A Unión Soviética tamén contribuíu á reconstrución europea, neutralizando o Plan Marshall dos Estados Unidos coa creación do Comecon.
Gueorgui Malenkov, o sucesor de Stalin, foi relevado das súas funcións en febreiro dese mesmo ano. Nikita Khrushchev como primeiro secretario do Partido e Bulganin como xefe do Goberno impuxeron unha nova vía á política soviética. O 2 de xuño anunciouse unha declaración de amizade recíproca entre Iugoslavia e a URSS e uns meses máis tarde disolveuse o Kominform.
A lectura do informe segredo de Jrushchov ante o XX Congreso do PCUS (25 de febreiro de 1956) sobre os erros e crimes de Stalin deu carácter público ás medidas de «desestalinización». A explosión da bomba de hidróxeno concedeu máis poder de persuasión á URSS, que durante a crise do Canal de Suez de novembro de 1956 puido invalida-las manobras colonialistas dos gobernos de Gran Bretaña e Francia. Así a todo, os progresos da «desestalinización» non se realizaron sen graves desaxustes, e os sucesos de Polonia de outubro de 1956 e de Hungría de novembro do mesmo ano provocaron a intervención do Exército Vermello, que rematou con 25-50.000 rebeldes húngaros e 7.000 soviéticos mortos. En 1957 iniciouse unha espectacular serie de experimentos espaciais, co lanzamento dun primeiro satélite artificial.
En marzo de 1958 Jrushchov, despois de acantoar ó «grupo antipartido» (Viacheslav Molotov, Malenkov, Kaganovich), converteuse en xefe de Goberno. As súas principais reformas económicas afectaron á agricultura, pero a roturación das terras virxes do Casaquistán e a descentralización agrícola non responderon ás expectativas. Durante os XXI e XXII Congresos do PCUS (1959 e 1961 renováronse as críticas contra Stalin e a rehabilitación das vítimas do stalinismo, liberando a millóns de prisioneiros políticos (a poboación do Gulag baixou de 13 millóns en 1953 a 5 millóns en 1956-57). En 1961 produciuse outro grande avance na «carreira espacial», cando o cosmonauta Iuri Gagarin se converteu no primeiro ser humano en ser enviado ó espazo.
Doutra volta, a política de «coexistencia pacífica» permitía a redución dos gastos militares e situar nun primeiro plano a competición económica cos países capitalistas. A actitude crítica dos réximes chinés e albanés cara as posicións internacionais da URSS forón en aumento despois da retirada dos proxectís balísticos establecidos en Cuba (outubro de 1962) e do Tratado de Moscova (xullo de 1963).
Brezhnev e o estancamento
miniatura|esquerda|Leonid Brezhnev
A substitución de Jrushchov por un triunvirato formado por Leonid Brezhnev, primeiro secretario do Partido, Kosygin, xefe de Goberno e Podgornyj, presidente do Presídium do Soviet Supremo, en substitución de Mikoyan (decembro de 1965), non impediu a acentuación do conflito ideolóxico coa China.
No XXIII Congreso do PCUS (marzo-abril de 1966), que rexistrou a ausencia das representacións da China e Albania, Brezhnev recoñeceu o fracaso parcial do Plan Septenal 1959-65 e para o oitavo Plan Quinquenal (1966-70) adoptáronse as medidas propostas por Liberman, orientadas a transformar as unidades de produción en verdadeiras empresas sometidas e impulsadas polas leis do mercado e os prezos.
As tensións orixinadas polo desenvolvemento dos acontecementos de Checoslovaquia chegaron á invasión deste país por parte das tropas do Pacto de Varsovia (agosto de 1968); a ocupación militar foi legalizada por un trato entre a URSS e Checoslovaquia (maio de 1970). A ratificación do Tratado de Amizade romanés-soviético (novembro de 1970) evitou que as discrepancias entre ambos Estados chegaran ó conflito; por outra parte, a entrevista Brezhnev-Tito (setembro de 1971) saldou parcialmente o capítulo de desaveniencias con Iugoslavia.
O aumento da influencia soviética en Iberoamérica conduciu ó establecemento de relacións co Perú (febreiro de 1969), Bolivia (decembro de 1969) e Venezuela (febreiro de 1970), á sinatura dun tratado comercial co Perú (febreiro de 1970) e á concesión dun crédito a Uruguai (marzo de 1969).
A firma do Pacto xermano-soviético de non agresión de agosto de 1970 contribuíu a consolidar o statu quo europeo. O antagonismo soviético-chinés pasou das disputas ideolóxicas aos conflitos armados fronteirizos (marzo de 1969), que non se resolveron, e de xeito parcial, ata o acordo comercial de novembro de 1970.
No interior, aos desaxustes provocados pola nova orientación económica e á esclerose do aparato burocrático dirixente veu a unirse a oposición de núcleos intelectuais. Os límites do «liberalismo» postestalinista, evidenciados polo arresto dos escritores Daniel e Siniavski (1965), volveron a manifestarse coa expulsión do Premio Nobel de Literatura 1970 Aleksandr Isaevich Solzhenitsyn, da Unión de Escritores Soviéticos (novembro de 1969). Nos anos posteriores, unha vez encamiñada a crise interna do campo socialista tralas substitucións de Gomulka por Gierek en Polonia, e de Walter Ulbricht por Honecker na República Democrática Alemá, a política soviética caracterizouse por unha ofensiva diplomática, apoiada na Ostpolitik de Willy Brandt na República Federal Alemá, cuxo principal obxectivo era a futura convocatoria dunha Conferencia Europea de Seguridade. No Medio Oriente continuou a penetración soviética nos países árabes: acordo militar e político de 15 anos de duración con Exipto (maio de 1971), acordos comerciais con Siria (febreiro de 1972), Libia (marzo de 1972) e Iraq (abril de 1972). Só a retirada do embaixador do Sudán na URSS (agosto de 1971), e principalmente a expulsión dos conselleiros militares soviéticos en Exipto (xullo de 1972) puxeron en perigo a influencia da Unión Soviética nesta zona.
A URSS apoiou ó Vietcong e a Vietnam do Norte, pero continuou a súa política de coexistencia e entendemento con Estados Unidos (conferencias sobre o desarme; visita de Richard Nixon a Moscova en 1972; acordo de colaboración espacial, en agosto de 1972; visitas de Brezhnev aos Estados Unidos en xuño de 1973 e de Nixon a Moscova en xullo de 1974, coa sinatura dun novo acordo de cooperación económica e outro sobre prohibición de ensaios nucleares subterráneos) e cos outros países occidentais. Por outro lado, a visita de Tito a Moscova (xuño de 1972) consolidou a reconciliación entre os dous países e o seu acordo acerca dos problemas de Vietnam e do Medio Oriente e da Conferencia sobre a Paz e a Seguridade en Europa, promovida pola URSS. No interior, o período anterior a 1970 caracterizouse pola relativa amplitude dos conflitos formulados polos intelectuais soviéticos disidentes con resonancia internacional nalgúns casos, como ocorreu, por exemplo, con Sakharov e Solzhenitsyn. Tamén se agravou o problema da minoría dos xudeus desexosa de emigrar a Israel, sobre o cal se chegou a un acordo URSS-Estados Unidos en novembro de 1974, e agudizáronse algúns conflitos relixiosos, coma o presentado pola poboación católica en Lituania (maio de 1972), os nacionalistas (reorganización do Partido e os órganos de Goberno en Ucraína en xuño de 1972). En febreiro de 1976 celebrouse o XXV Congreso do PCUS, que confirmou e reforzou a hexemonía de Brezhnev; esta afianzouse inda máis ao cesar Podgornyi como presidente do Presídium do Sóviet Supremo (maio de 1977) e asumir este cargo Brezhnev.
En outubro de 1977 foi promulgada e entrou en vigor unha nova Constitución, na cal se daba por realizada e superada a etapa da «ditadura do proletariado» na URSS e reafirmouse o papel dirixente máximo do PCUS na sociedade soviética. En outubro de 1980 Kosygin dimitiu e Tijonov converteuse no novo primeiro ministro da URSS. A intervención soviética en Afganistán (decembro de 1979) provocou o desenvolvemento dunha nova etapa de tensión na Guerra Fría entre as dúas superpotencias, que se agudizou coa instalación de novas bases de mísiles en Europa. No interior, a URSS aumentou a represión contra os disidentes e afrontou unha grave crise económica durante 1980.
Os conservadores: Andropov e Chernenko
Á morte de Brezhnev (novembro de 1982), Yuri Andropov, xefe da policía secreta soviética (KGB) de 1967 a 1982, foi nomeado secretario xeral do PCUS (novembro de 1982), e designado xefe de Estado en xuño de 1983. Andropov propúxose introducir cambios radicais na economía antes de que, a finais de 1985, comezara un novo Plan Quinquenal. Para isto tiña que modificar a composición das estruturas de poder, o cal conseguiu parcialmente, sobre todo coa inclusión no Politburó de dirixentes de menos de 50 anos. Non obstante, nin a grave crise padecida polo país nin a ofensiva contra o burocratismo e a corrupción lograron cambiar algo no funcionamento dun sistema cada vez máis dependente da economía militar.
No internacional, o breve período de goberno de Andropov caracterizouse polo fracaso da estratexia disposta para impedir a instalación dos primeiros «euromísiles» en Europa Occidental (novembro de 1983), o que provocou a inmediata retirada soviética das negociacións de Xinebra sobre os euromísiles.
Á morte de Andropov (9 de febreiro de 1984) sucedeulle Konstantin Chernenko, continuador da política de Brezhnev, de quen foi o seu «delfín». Durante o seu goberno, que tamén foi breve, operouse unha volta ó burocratismo paralizante e recruou o antisemitismo e a represión contra os intelectuais disidentes.
No exterior, o Kremlin opúxose á participación soviética nos Xogos Olímpicos dos Ánxeles 1984, á visita de Honecker á República Federal Alemá, a negociar con Washington e a toda posibilidade de compromiso no conflito de Afganistán. Esta política de illamento experimentou un xiro trala visita do ministro de Relacións Exteriores soviético, Andrei Gromyko, a Estados Unidos, onde se entrevistou co presidente Ronald Reagan (setembro de 1984), e a do viceprimeiro ministro, Ivan Aryipov, a China (decembro de 1984). O anuncio do presidente Reagan, trala súa reelección en novembro de 1984, de desenvolver o novo programa militar denominado Iniciativa de Defensa Estratéxica (SDI), coñecido como a guerra das galaxias, determinou á URSS a volver á mesa de negociacións en Xinebra sobre o control de armamentos (12 de marzo de 1985).
Xa enfermo antes de suceder a Andropov, Chernenko morreu o 11 de marzo de 1985.
Mikhail Gorbachev: As tentativas de reforma e o colapso da URSS
miniatura|300px|O presidente Reagan e o secretario xeral do PCUS Gorbachov no primeiro cumio de Xenebra (1985) O seu sucesor foi Mikhail Gorbachev, o membro máis novo (52 anos) do Politburó. En política interior Gorbachov acometeu unha serie de reformas, definidas en catro elementos clave: glasnost (apertura, transparencia), democratizatsiya (democratización), uskorenie (desenvolvemento económico) e perestroika (reestruturación). Un dos primeiros froitos da nova política foi a fin do desterro de Andrei Sakharov (decembro de 1986), seguido dunha amnistía que liberou a tódolos presos de conciencia (febreiro de 1987) e a rehabilitación das vítimas das purgas de Stalin (N. Bujarin, entre outros).
No terreo internacional Gorbachov iniciou conversacións sobre o desarme co presidente estadounidense Reagan (novembro de 1985), que culminaron coa sinatura dun acordo para elimina-los mísiles nucleares de alcance intermedio estacionados en Europa (decembro de 1987). A XIX Conferencia do PCUS (xullo de 1988) aprobou un programa de reformas políticas que se plasmou en varias enmiendas á Constitución (decembro de 1988) e na elección, por vez primeira, con candidaturas múltiples, dun Congreso dos Deputados do Pobo, máximo órgano soberano (26 de marzo de 1989). Os resultados electorais puxeron de manifesto a radicalización popular e a irreversible perda de autoridade do PCUS.
A violencia interétnica fíxose endémica en Armenia e Acerbaixán, por mor da disputa sobre a rexión de Nagomo-Karabah, e recruou en Xeorxia a causa da intervención do Exército en contra dos manifestantes en Tiflis (abril de 1989). A axitación nacionalista deu lugar a unha crise de Estado cando Lituania proclamou a súa independencia (11 de marzo de 1990), decisión suspendida en xuño ante o bloqueo económico decretado por Moscova.
Trala caída do Muro de Berlín e a caída dos réximes comunistas na Europa Oriental, Gorbachov tentou unha nova ofensiva reformista. O Congreso dos Deputados do Pobo votou outra reforma constitucional que aboliu o monopolio político do PCUS, instaurou un sistema presidencialista e elixiu ao mesmo Gorbachov para o novo cargo de presidente da URSS (15 de marzo de 1990). As eleccións republicanas e locais (febreiro-maio) constituíron un éxito para os radicais; Boris Eltsin foi elixido presidente Federación Rusa.
O XXVIII Congreso do PCUS (xullo de 1990), que de novo nomeu a Gorbachov como secretario xeral, non puido impedir que Eltsin e outros dirixentes radicais abandonasen o Partido. Para facer fronte á crise nacional, Gorbachov propuxo un novo Tratado da Unión, que foi aprobado polo Congreso dos Deputados do Pobo e ratificado en referéndum (17 de marzo de 1991) en nove das quince Repúblicas, namentres as tres Repúblicas bálticas, Armenia, Xeorxia e Moldavia organizaban consultas electorais nos seus territorios respectivos pra reafirma-la súa vontade de independencia. O tratado soviético-estadounidense pra reduci-las armas nucleares estratéxicas (Start), asinado en Moscova con motivo da visita do presidente George H. W. Bush (31 de xullo de 1991), agravou as tensións no aparato do PCUS e no complexo militar-industrial.