cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sergei Koroliov
Morte e recoñecemento
miniatura|Sergei Koroliov nun selo de [[República Socialista Soviética de Casaquistán]] O 30 de decembro de 1960 Koroliov sufriu un primeiro ataque cardíaco. Durante a convalecencia tamén se lle descubriron trastornos renais que padecía desde a súa detención nos campos de traballo. Advertíuselle que se seguía traballando a ese ritmo non viviría moito tempo. Porén, Koroliov razoou que se a URSS perdesen a carreira espacial, Khrushchev talvez cortase o financiamento dos seus programas. Esa idea levouno a traballar con maior intensidade.
Contra 1962 os problemas de saúde de Koroliov comezaron a acumularse e sufriu numerosas enfermidades. Tivo un ataque de hemorraxia intestinal que o levou ao hospital. En 1964 diagnosticóuselle unha arritmia cardíaca. En febreiro pasou dez días no hospital tras un problema cardíaco e pouco despois sufriu unha inflamación na vesícula biliar. Tamén quedou xordo, quizais debido ao ruído das probas de motores de foguetes.
As circunstancias reais da súa morte son incertas. En decembro de 1965 supostamente diagnosticáronlle un pólipo sangrante no intestino groso. Ingresou no hospital o 5 de xaneiro de 1966 para unha operación de rutina, máis finou nove días despois, ao parecer por unha operación errada. O goberno indicou que morreu dun gran tumor canceroso no abdome. Pero Glushko revelou máis tarde que realmente morreu por un erro nunha operación de hemorroides, agravada polo débil estado do seu corazón. Segundo algunhas fontes, Boris Petrovski, cirurxián e ministro de Sanidade soviético, decidiu operalo malia non ser experto nas súas doenzas. Durante a intervención descubriu tumores no intestino, pero continuou sen axuda, equipos axeitados ou suplementos sanguíneos. A operación de cinco horas de duración causou a morte de Koroliov.
Baixo a política iniciada por Stalin e continuada polos seus sucesores, a identidade de Koroliov non foi revelada até a súa morte. O motivo foi a súa protección dos axentes estranxeiros dos EUA. Como resultado, o pobo soviético non tivo coñecemento do seu traballo até a data da súa morte. O seu obituario, publicado no Pravda o 16 de xaneiro, mostraba unha fotografía de Koroliov con todas as súas medallas. Foi enterrado con honras estatais na Necrópole do Muro do Kremlin.
Koroliov foi comparado con Wernher von Braun como o principal arquitecto da carreira espacial. A diferenza de von Braun, Koroliov tivo que competir continuamente con rivais como Vladímir Chelomei, quen tiña os seus propios plans para os voos á Lúa. Tamén traballou con tecnoloxía menos avanzada que a dos Estados Unidos. O seu sucesor no programa espacial soviético, Vassili Mishin, era un enxeñeiro altamente competente que serviu como delegado e man dereita de Koroliov. Despois da súa morte, Mishin foi o Deseñador Xefe e herdou o que resultou ser un programa marrado, o N-1. En 1972 foi despedido e substituído polo seu rival Valentin Glushko tras fallaren os catro lanzamentos da N-1. Nese momento os EUA chegaran á Lúa e o programa foi cancelado por Leonid Brezhnev.
Black Panther (filme)
Black Panther é un filme estadounidense de 2018 de superheroes baseado no personaxe homónimo de Marvel Comics. Foi producido por Marvel Studios e distribuído por Walt Disney Studios Motion Pictures. É o filme número 18 do Universo cinematográfico de Marvel. O filme foi dirixido por Ryan Coogler, quen coescribiu o guión xunto con Joe Robert Cole. Está protagonizado por protagoniza Chadwick Boseman no papel de T'Challa/Pantera Negra, xunto con Michael B. Jordan, Lupita Nyong'o, Danai Gurira, Martin Freeman, Daniel Kaluuya, Letitia Wright, Winston Duke, Angela Bassett, Forest Whitaker e Andy Serkis.
Sergei Koroliov
Recoñecementos
Na antiga Unión Soviética hai unha rúa co seu nome na maioría das cidades. A antiga cidade de Kaliningrado, preto de Moscova, foi renomeada como Koroliov.
En 1969 e 1986 o servizo postal da URSS emitiu un selo de 10 cópecs na súa honra.
Amais, levan o seu nome dous cráteres no lado escuro da Lúa e en Marte, así como o asteroide 1855 Koroliov.
Museo
En Zhitómir (actual Ucraína), a súa cidade natal, fundouse en 1970 o Museo de Cosmonáutica "Serguei Pavlovich Koroliov", centrado no seu labor.
Aparición nos medios
A primeira aparición de Koroliov no cine soviético foi na película de 1972 Taming of the Fire, interpretado por Kiril Lavrov.
Koroliov apareceu brevemente en imaxes de arquivo durante unha reunión co presidente Dwight D. Eisenhower na película de 1983 The Right Stuff.
En 2005 a BBC fixo o docudrama Space Race, centrado no traballo de Koroliov sobre foguetes e o programa espacial, así como en Wernher von Braun.
Notas
<references responsive="1" group="">
Universidade do Norte de Illinois
miniatura|250px|Altgeld Hall e Still Hall na College Ave.
A Universidade do Norte de Illinois (en inglés Northern Illinois University, NIU) é unha universidade pública situada en DeKalb, Illinois, Estados Unidos.
Foi fundada o 22 de maio de 1895 polo gobernador de Illinois John P. Altgeld como un campus satélite do que hoxe é a Universidade Estatal de Illinois. O campus de DeKalb chamouse orixinariamente Northern Illinois State Normal School.
Hoxe en día a Universidade do Norte de Illinois é unha universidade pública independente e creceu máis que a súa escola matriz, con máis de 25 000 estudantes matriculados. A NIU é membro da National Association of State Universities and Land-Grant Colleges, e é a segunda universidade máis grande do estado, despois da Universidade de Illinois en Urbana-Champaign. O campus principal da NIU está situado aproximadamente a 104 km ao oeste de Chicago. A universidade ten campus satélites en Hoffman Estates, Naperville, Rockford e Oregón.
Durante as tres últimas décadas, a NIU esperimentou unha grande expansión, destacando a apertura da súa Facultade de Dereito en 1979. Hoxe, a universidade imparte sete titulacións universitarias que ofrecen conxuntamente 54 pregraos e 74 programas de posgrao, así como 12 programas de doutoramento.
O Castro, Fión, O Saviñao
O Castro é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Lingua coahuilteco
O coahuilteco foi unha lingua da familia pakawana que foi falada no sur de Texas (Estados Unidos) e no nordeste de Coahuila (México). É unha lingua morta dende o século XVIII. Era falada polos coahuiltecos, un pobo indíxena nómade que habitaba a rexión, que en México correspondía aproximadamente á metade do territorio actual de Coahuila e gran parte do norte de Nuevo León e Tamaulipas.
Esta lingua parece ter sido a lingua franca dos coahuiltecos que vivían preto das misións católicas estabelecidas en San Antonio no século XVIII. É case seguro que se falaron moitas máis linguas, mais numerosos grupos coahuiltecos desapareceron entre os sécuos XVI e XIX e as súas linguas non foron rexistradas. Os alazapas de Nuevo León foron un dos últimos pobos coahuiltecos que se recoñecía como tal aínda no século XIX.
Clasificación
O coahuilteco foi agrupado nunha familia coahuilteca homónima por John Wesley Powell en 1891, máis tarde ampliado por membros propostos adicionais por Edward Sapir. Máis tarde, Ives Goddard tratou todas estas conexións con desconfianza, deixando ao coahuilteco como lingua illada. Manaster Ramer (1996) argumenta que a agrupación coahuilteca orixinal máis estreita de Powell é solido, renomeándoa a pakawana para distinguila da proposta posterior máis ampla. Esta proposta foi impugnada por Campbell, que considera que as súas correspondencias sonoras non están apoiadas e considera que algunhas das semellanzas observadas entre as palabras poden deberse ao préstamo.
Castro dos Mouros
O nome castro dos Mouros pode refererirse a:
O Camiño Grande, Fión, O Saviñao
O Camiño Grande é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
O Castro, Mourelos, O Saviñao
O Castro é un lugar da parroquia de Mourelos no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Rublo belaruso
O rublo belaruso (en belaruso: беларускі рубель rubieĺ) é a moeda de curso legal na República de Belarús. O seu código ISO 4217 é BYN e adoita utilizarse como abreviatura Br.
O rublo belaruso divídese en 100 kópecks (капейка kapiejka).
Primeiro rublo (1992-2000)
miniatura|[[Papel moeda|Billete dun rublo belaruso de 1992 (primeiro rublo). ]] Logo da independencia de Belarús e como resultado da ruptura da cadea de subministración nas antigas empresas soviéticas, o novo Estado precisaba liquidez para acceder aos bens e servizos no mercado. A división belarusa do Banco Estatal da URSS non tiña a capacidade nin a licenza para imprimir billetes soviéticos, polo que o Goberno decidiu a introdución da súa propia moeda nacional para aliviar a carencia de efectivo circulante.
Inicialmente suxeriuse como unidade a denominación da antiga moeda alemá Thaler (en belaruso: талер), dividida en 100 groschen (грош), mais a maioría comunista no Soviet Supremo de Belarús rexeitou a proposta e aferrouse á denominación de rublo, que era habitual na república desde os tempos da Unión Soviética e do Imperio ruso. No medieval Gran Ducado de Lituania, do que Belarús era unha parte importante, a palabra rublo tamén se utilizara para designar unha moeda en circulación.
Desde o colapso da URSS e ata maio de 1992, o rublo soviético circulou en Belarús xunto cos billetes do rublo belaruso. Tamén circularon os novos billetes da recente Federación Rusa, pero foron substituídos polos billetes en rublos rusos emitidos polo Banco Nacional da República de Belarús en maio de 1992. A este primeiro rublo belaruso asignóuselle o código ISO BYB e substituíu o rublo soviético a razón de 1 BYB = 10 rublos soviéticos. O tempo de adaptación durou arredor dous anos ata que se conseguiu establecer exclusivamente o rublo belaruso.
Segundo rublo (2000-2016)
miniatura|[[Moeda conmemorativa dun rublo belaruso de 2009 (segundo rublo). ]] En 2000 introduciuse un novo rublo, con código ISO BYR, en substitución do antigo rublo, cunha relación de 1 BYR = 1.000 BYB. Soamente se emitiu papel moeda para a súa circulación, xa que as únicas moedas cuñadas foron conmemorativas, producidas exclusivamente para o coleccionismo.
Desde o comezo da súa presidencia, Alexander Lukashenka suxeriu a idea de crear unha integración coa Federación Rusa e seguir os seus pasos. Desde o principio tamén xurdiu a idea de crear unha moeda única para a Unión de Rusia e Belarús; de feito, o artigo 13 do Tratado para a creación da Unión Estatal de Rusia e Belarús, de 1999, prevé unha unidade monetaria común. As discusións sobre a unión monetaria continúan logo de terse chegado ás metas fixadas por ambos os países en 2005.
Moedas
Nin durante o primeiro rublo nin durante o segundo se emitiron moedas destinadas á circulación. Ata esa data, Belarús era un dos poucos países do mundo carente de moeda metálica en circulación. Foi a partir de 2016, coa entrada do terceiro rublo, cando o país emitiu a súa primeira serie de moedas circulantes. As moedas estaban xa fabricadas en 2009 (e amosaban esa data), mais a crise financeira impediu que se puxesen en circulación naquel momento, o que provocou unha demora de sete anos vinculada á necesidade de reducir a inflación.
As moedas de 1, 2 e 5 kópeks cuñáronse en aceiro bañado en cobre, en tanto que as de 10, 20 e 50 kópeks tiñan un núcleo de aceiro cun baño de latón. Pola súa banda, a moeda dun rublo tiña unha composición de aceiro niquelado e a moeda de 2 rublos era bimetálica, cun aro de aceiro e latón, e un centro de aceiro niquelado).
Todas as moedas amosan o emblema nacional de Belarús, a inscrición БЕЛАРУСЬ (Belarús) e o ano de cuñaxe nos seus anversos. Os reversos amosan o valor facial da moeda adobiado con diferente adornos.
Esta serie de moedas foi cuñada na Casa da Moeda de Lituania e na Casa da Moeda de Kremnica, en Eslovaquia.
Emisións conmemorativas
Belarús é un importante produtor de moedas para o comercio numismático, especialmente de pezas de ouro e prata non circulantes destinadas ao investimento. A primeira emisión belarusa deste tipo de moedas produciuse o 27 de decembro de 1996, baixo o sistema do primeiro rublo.
Terceiro rublo
miniatura|Billete de 5 rublos belarusos, datado en [[2009, aínda que posto en circulación en 2016 (terceiro rublo). ]] En 2016 introducíronse novos billetes por valor de 5, 10, 20, 50, 100, 200 e 500 rublos, correspondentes ao sistema do terceiro rublo (BYN) ou "novo rublo".
O 4 de novembro de 2015, o Banco Nacional da República de Belarús anunciou que os billetes que estiveran en uso ata aquel momento serían substituídos polos novos, que xa estaban fabricados desde 2009, esperando a solución dos problemas inflacionarios para a súa posta en circulación.
Estes billetes están impresos pola compañía De La Rue, un fabricante de billetes e artigos de papel de seguridade con sede no Reino Unido, e os seus motivos e tamaños lembran os billetes do sistema do euro.
Tipos de cambio
O 2 de xaneiro de 2009, o Banco Nacional da República de Belarús reduciu o tipo de cambio do rublo belaruso un 50 %, e o 24 de maio de 2011 un 56%.
O 20 de outubro de 2011 o tipo de cambio do rublo belaruso caeu un 42 % (de 5,712 a 8,680 unidades por dólar), cando se mantivo totalmente flotante logo das demandas de Rusia e do Fondo Monetario Internacional.
En xaneiro de 2015, o Banco Nacional da República de Belarús desvalorizou a súa moeda un 23 % fronte ao dólar dos EEUU, malia os esforzos para evitar que a crise do rublo ruso se estendera a través das fronteiras entre ambos os países. Ata o 1 de febreiro, un dólar valía 15,40 rublos belarusos; o día seguinte caeu a 15,45 rublos, consonte os datos da web do banco central belaruso.
Haumea loxoides
Haumea loxoides é unha especie de molusco bivalvo da orde dos ostreidos, suborde dos pectininos, superfamilia dos pectinoideos e familia dos pectínidos, unha das tres que integran o xénero Haumea, da que é a súa especie tipo.
Descrición
A especie foi descrita en 1882 por G. B. Sowerby III, baixo o nome de Pecten loxoides.
Sinónimos
Ademais de polo nome actalmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Distribución
A especie é endémica das costas das illas Hawai.
O Castro, Rebordaos, O Saviñao
O Castro é un lugar da parroquia de Rebordaos no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
O Castro, Vilaesteva, O Saviñao
O Castro é un lugar da parroquia de Vilaesteva no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Fión, Fión, O Saviñao
Fión é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Patrimonio da Humanidade en Suíza
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade en Suíza, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Suíza ratificou a convención o 17 de setembro de 1975, facendo que os seus sitios naturais e culturais poidan ser incluídos na lista.
En 2021, había trece bens en Suíza inscritos na Lista do Patrimonio Mundial, nove dos cales son sitios culturais e catro son sitios naturais. Os tres primeiros sitios engadíronse á lista en 1983: A Cidade Vella de Berna, Abadía beneditina de San Galo e Abadía de San Xoán en Müstair. A adición máis recente foron os dous bosques engadidos ao sitio bosques de Faiais primarios dos Cárpatos e outras rexións de Europa en 2021. Cinco sitios son compartidos con outros países. O Ferrocarril Rético e o Monte San Giorgio son compartidos con Italia, Sitios palafíticos prehistóricos dos Alpes con cinco países,a Obra arquitectónica de Le Corbusier con seis países e o Bosques de faias antigas e primixenias con 17 países. Hai un sitio na lista de tentativa.
Lista de candidatos
Ademais dos sitios inscritos na lista do Patrimonio Mundial, os estados membros poden manter unha lista de sitios provisionais que poden considerar para ser nomeados. As candidaturas para a lista do Patrimonio Mundial só se aceptan se o sitio xa se incluíu previamente na lista provisional. En 2021, Suíza tiña un sitio na súa lista provisional.
O Castro, Sobreda, O Saviñao
O Castro é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Fontela, Fión, O Saviñao
Fontela é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
William Greenwell
William Greenwell, nado en Lanchester o 23 de marzo de 1820 e finado en Durham o 27 de xaneiro de 1918, foi un sacerdote anglicano, arqueólogo e numismático inglés.
Primeiros anos e formación
William Greenwell naceu o 23 de marzo de 1820 na propiedade coñecida como Greenwell Ford próxima a Lanchester, no condado de Durham, Inglaterra. Era o fillo máis vello de William Thomas Greenwell (1777-1856) e de Dorothy Smales, e tiña tres irmáns (Francis, Alan e Henry Nicholas) e unha irmá, Dorothy (1821-1882) que publicou obra poética baixo o nome de Dora Greenwell.
A súa primeira educación correu a cargo do reverendo George Newby e logo acudiu á Durham School, onde coincidiu como compañeiro con Henry Baker Tristram, que chegou a ser crego, coma el, e un célebre ornitólogo.
En outubro de 1836 ingresou no University College, da Universidade de Durham, na que acadou a súa graduación como Bachelor of Arts en xuño de 1839. Ademais comezou a formarse como barrister no Middle Temple, en Londres, mais por mor da súa mala saúde abandonou e regresou ao University College en 1841, onde completou a licenciatura en Teoloxía en 1842 e, un ano despois, recibiu o título de Master of Arts. No University College, Durham exerceu tamén como ecónomo entre 1844 e 1847.
Carreira relixiosa
Desde 1854 ata a súa morte ocupou o posto de cóengo da catedral de Durham, polo que a partir dese momento pasou a ser coñecido como "Cóengo Greenwell". En 1855 foi nomeado capelán e censor do colexio Bishop Cosin's Hall, da Universidade de Durham, onde permaneceu ata 1863, cando accedeu ao posto de bibliotecario da catedral de Durham, e alí continuou o labor de catalogación dos fondos iniciada por Joseph Stevenson.
Arqueólogo e numismático
miniatura| Fragmento da muralla do forte romano de Longovicium. Greenwell Ford, a propiedade familiar, abranguía no seu interior o antigo forte romano de Longovicium e sendo uns nenos, el e o seu irmán Francis adoitaban remover a terra que cubría o campamento, o que lles espertou o interese pola arqueoloxía.
Greenwell foi membro fundador do Club de Campo de Naturalistas de Tyneside en 1846, e ese mesmo ano realizou unha viaxe por Alemaña e Italia. En agosto de 1852 presentou un relatorio no Instituto Arqueolóxico Alemán. Na década de 1860 foi cando fixo as súas primeiras escavacións arqueolóxicas; entre elas, en marzo de 1864, catorce túmulos en Dane Graves, un depósito da cultura de Arras da Idade de Ferro británica. En 1868 Greenwell escavou 76 soterramentos no cemiterio anglo de Uncleby. Xa no bienio 1897-1898, iniciou unha escavación a grande escala de 53 túmulos no sitio arqueolóxico de Danes Graves, xunto ao arqueólogo John Robert Mortimer. Greenwell tamén acadou sona no ambiente arqueolóxico con outros traballos, como o levado a cabo no complexo mineiro neolítico de Grimes Graves, ou os seus tratados sobre a cuñaxe de moedas de electro da ceca de Cízico e a catalogación dos achados da Idade de Bronce tardía da cova de Heathery Burn.
Parte da amplísima colección de antigüidades que Greenwell foi conformando ao longo da súa traxectoria, moitas das cales datan do Neolítico e da Idade de Bronce británica, pasou a formar parte dos fondos do Museo Británico, grazas ao altruísmo do banqueiro estadounidense J. P. Morgan, que as adquiriu con este propósito por 10.000 libras esterlinas. En 1895, Greenwel vendeulle a súa colección de utensilios de sílex a W. Allan Sturge, e a súa colección de moedas da Antiga Grecia foi adquirida por un descoñecido señor Warren, de Boston, Massachusetts, quen posteriormente lla doou ao Museo de Belas Artes de Boston. Co diñeiro logrado mediante a venda das súas coleccións, William Greenwell puido recomprar unha antiga casa rural da súa familia, Greenwell Ford, que foi herdada por un sobriño logo do seu falecemento.
Á parte da súa carreira relixiosa e académica, Greenwell foi elixido xuíz de paz en 1870 e concelleiro en Durham en 1904.
Publicacións
Esta é unha escolma dos traballos monográficos dos publicados por William Greenwell ao longo da súa traxectoria:
miniatura| Páxina da obra de William Greenwell [[iarchive:britishbarrowsre00gree/page/n5/mode/2up|British barrows: a record of the examination of sepulchral mounds in various parts of England (1877).]]
Musca (xénero)
Musca é un xénero de dípteros braquíceros da familia Muscidae que inclúa a mosca doméstica, así como Musca autumnalis, entre outras.
Buque hospital
miniatura|270px|O [[Esperanza del Mar (2001)|Esperanza del Mar.]]
Un buque hospital, ou barco hospital, é un barco deseñado para servir principalmente como instalación de tratamento médico ou hospital, sendo operado na maioría dos casos por persoal militar.
Un barco hospital é un barco construído, ou adaptado, que está equipado para rescatar a náufragos, tratar aos enfermos e curar aos feridos.
A súa función é servir como centro de atención médica e ofrecer ao doente os mesmos coidados que un hospital en terra firme. A maioría dos buques hospital son barcos operados poas mariñas militares dos diferentes estados do mundo.
Durante a primeira e a segunda guerra mundial, algúns transatlánticos foron adaptados para usarse como barcos hospitais. O RMS Aquitania e o HMHS Britannic foron algúns deles. Os barcos hospitais modernos locen grandes cruces vermellas para gozar da protección das Convencións de Xenebra baixo a lexislación bélica.
Réxime xurídico
miniatura|270px|O [[Juan de la Cosa (barco)|Juan de la Cosa atracado no Porto de Vigo.]]
Os barcos hospitais están amparados baixo a X Conferencia da Haia de 1907. O artigo cuarto desta Convención esbozou as restricións existentes para os buques hospital en tempos de guerra:
De violarse calquera das restricións, o buque será catalogado como unidade combatente inimiga e afundida. Porén, abrir fogo contra un buque hospital que cumpra coas regulacións poderá ser xulgado como un crime de guerra.
Absurd Planet
Absurd Planet é unha serie de televisión documental estadounidense sobre a natureza producida por Condé Nast Entertainment e Love Productions USA e distribuída por Netflix. A serie recolle unha escolma dos animais considerados máis "absurdos" do planeta segundo o seu comportamento ou aspecto.
Estrea
Absurd Planet lanzouse o 22 de abril de 2020 a través de Netflix.
Centén
O centén foi unha moeda española de ouro de gran tamaño, con valor de 100 escudos de ouro, emitida inicialmente en 1609, baixo o reinado de Filipe III, e cuñada novamente durante os reinados de Filipe IV e de Carlos II.
Caracterización
Esta moeda foi cuñada exclusivamente na Real Casa da Moeda de Segovia, a única no seu momento con capacidade para cuñar pezas deste tamaño, as meirandes da historia numismática española, grazas ás súas prensas de rolete. Tiña un peso de arredor dos 340 gramos e un diámetro de entre 75 e 76 milímetros.
No seu anverso presenta o nome do monarca e o escudo do Reino de España, así como a indicación do seu valor facial e un acueduto como marca de ceca relativa ao obradoiro segoviano. Baixo a marca de ceca amósase tamén unha inicial a modo de marca do ensaiador: "AR" (Andrés de Pedrera", "P" (Pedro Enríquez) ou "R" (Rafael Salván de Aulina).
No reverso, o centro está ocupado pola cruz de Xerusalén, rodeada pola lenda HISPANIARUM REX e a data.
Os centéns non estaban destinados á súa circulación estándar. A súa cuñaxe, en tiraxes moi limitadas, precisaba unha licenza expresa do rei, xa que non se atopaba entre as moedas previstas na lexislación monetaria, consonte a Pragmática da Nova Estampa de 1566. Tratábase de moedas de prestixio e ostentación, concibidas para seren utilizadas como obsequios a persoeiros relevantes e como agasallos diplomáticos.
Dada a escasísima cantidade de moedas emitidas, os centéns son unhas moedas moi apreciadas no coleccionismo, cuns prezos moi elevados, as poucas veces que aparecen nunha poxa numismática. En outubro de 2009, a casa barcelonesa Áureo & Calicó sacou a poxa un exemplar correspondente á primeira emisión, de 1609, que foi adxudicado en 800.000 euros.
Lamaquebrada, Fión, O Saviñao
Lamaquebrada é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Lamalonga, Fión, O Saviñao
Lamalonga é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Búfalo anano de Mindoro
No pasado podía encontrarse tamén na illa de Luzón, pero a caza e destrución do seu hábitat minguou a súa poboación a unhas poucas cabezas en certas chairas herbáceas de Mindoro. A especie, polo tanto, corre un grave perigo de extinción. Na actualidade é unha especie protexida e considérase un símbolo das illas Filipinas. Mesmo figurou nas moedas dun peso que se acuñaron entre 1980 e os primeiros anos 1990.
Haumea rehderi
Haumea rehderi é unha especie de molusco bivalvo da orde dos ostreidos, suborde dos pectininos, superfamilia dos pectinoideos e familia dos pectínidos, unha das tres que integran o xénero Haumea.
Descrición
A especie foi descrita en 1960 por Grau baixo o nome de Chlamys (Argopecten) rehderi.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Distribución
A especie vive nas costas de Indonesia, illas Salomón e Vanuatu.
Banteng
O banteng (Bos javanicus) é unha especie de bovino salvaxe orixinaria dos montes do sueste asiático. Polo seu aspecto lembra bastante ao gaur, pero diferénciase deste en que é máis baixo e pequeno, cunha chepa máis pronunciada.
A pelame é castaña escura nos machos, podendo chegar a case negro nalgúns exemplares, mentres que as femias (de menor tamaño e cornos máis pequenos) teñen unha pelame parda clara ou arroibada. Como os gauros, viven en mandas e aliméntanse de herbas, follas de árbores e arbustos, así como dos rebentos dos bambús.
Na actualidade atópanse tanto en estado salvaxe como doméstico, sendo coñecido neste caso como touro de Balí (aínda que non é exclusivo desta illa). Os seus depredadores principais son os cuóns, tigres e leopardos.
A distribución do banteng esténdese por Indochina, Malaca, Sumatra, Xava e Borneo. Estímase que o número de bantengs domésticos é dun millón e medio, mentres que só deben quedar entre 5,000 e 11,000 en estado salvaxe.
O banteng como animal doméstico
Crese que o banteng foi domesticado en 3500 a. C. en Indonesia, e críase tanto para vesar a terra, como para carne e coiro.
A variedade domesticada do banteng (Bos javanicus domesticus) foi introducida como gando cárnico en lugares máis aló do sueste asiático, como Australia, Filipinas e Nova Guinea. Crese que a poboación do banteng na Península de Coburg, en Australia, conta con máis de 8,000 individuos, a pesar de que estes animais son gando asilvestrado e considerados como unha praga. miniatura|Un banteng no Santuario Huai Kha Khaeng, Tailandia.
Clonación
En 2003, xa en perigo de extinción, o vicepresidente do Medical Scientific Development de Worcester, Robert Lanza, anunciou que clonaran con éxito un banteng.
ONR-Falanga
O Campo Nacional Radical-Falanga (en polaco, Obóz Narodowo Radykalny-Falanga/ONR-Falanga) foi un movemento fascista, ultranacionalista e católico. En 1931 converteuse nun partido político e existiu até 1939. Era un movemento minoritario, xurdido da división do Campo Nacional Radical (en polonés, Obóz Narodowo Radykalny, ONR) en 1934. Opúxose ao Terceiro Reich durante a invasión alemá de Polonia de 1939.
Formación e ideoloxía
O ONR-Falanga xurdiu na primavera de 1935, tras a ruptura dos membros do Campo Nacional Radical detidos no campo de detención de Bereza Kartuska. Adoptou o nome de Obóz Narodowo-Radykalny (Campo Radical Nacional), mais axiña sería máis coñecido como a Falanga. Ese nome sería tamén o do seu xornal. O seu grupo rival obtería o seu nome da mesma forma, coñecido como Campo Nacional Radical-ABC).
A Falanga, liderada por Bolesław Piasecki, promovía un totalitarismo católico inspirado na Falange Española. Porén, críase máis abocado a un fundamentalismo católico có grupo español. De feito, a súa afirmación de que "Deus é a máis alta forma do home" lembraba o fanatismo relixioso do fascista romanés Corneliu Zelea Codreanu. O grupo é considerado un movemento fascista. Moi críticos co sistema capitalista, apoiaban a retirada dos dereitos civís dos xudeus de Polonia. Presentábanse a si mesmos como a vangarda opositora ao caudillo polonés Józef Piłsudski.
Desenvolvemento
Cunha extensa base de formación e orixe na universidade, a Falanga perseguiu o antisemitismo activo, mais tiña poucos integrantes. Desde as súas bases escolares tentou ataques contra alumnado e xente de negocios xudeus. Así mesmo, perseguiron e hostigaron activistas de esquerdas dentro das súas actividades violentas.
O grupo e os seus membros logo foron obxecto do escrutaxe do goberno polaco. De feito, ao contrario do que sucedía en movementos similares en Europa que celebraban regularmente manifestacións públicas, a ONR-Falanga celebrou só dúas reunións deste tipo, en 1934 e 1937, rapidamente disoltas pola policía.
O movemento estivo brevemente aliado co Campo de Unidade Nacional (en polonés, Obóz Zjednoczenia Narodowego, OZN). O coronel Adam Koc, impresionado pola organización da ONR-Falanga, puxo a Piasecki á fronte das mocidades do OZN. Koc encargoulle a creación dun estado unipartidista e apoiou o movemento xuvenil para lograr o obxectivo, malia que o pronunciamento perturbaría a moitos integrantes moderados a prol do goberno. Como consecuencia de dita formulación, Koc sería cesado como líder do OZN en 1938. Substituíuno o xeneral Stanisław Skwarczyński, quen rapidamente rompeu os vínculos coa ONG-Falanga.
Desaparición
Como movemento nacionalista polaco, o ONR-Falanga opúxose á ocupación de Polonia tras a invasión de 1939. Por tanto foi rapidamente subsumido polo Konfederacja Narodu, un grupo da resistencia polaca próximo á ultradereita.
Con todo, tras o estabelecemento en Polonia dun goberno afín á URSS en 1945, permitíuselle a Piasecki liderar o movemento PAX (en polonés, Stowarzyszenie PAX). A organización, supostamente ultracatólica, en realidade era unha das correntes fachada da NKVD. Promovía un novo réxime comunista nunha Polonia católica mentres os afastaba do Vaticano.
Nacionalismo tripuri
miniatura|250px|Bandeira da Fronte Nacional de Liberación de Tripura. O nacionalismo tripuri é unha ideoloxía política que defende a autodeterminación do pobo tripuri. O conflito é en esencia étnico e a comunidade tripuri, indíxena da rexión, formou a clara maioría da poboación no principado de Tippera, que se uniu á República da India en 1949 como estado de Tripura.
O problema provocou unha serie de levantamentos armados e insurxencias en Tripura. Houbo unha rebelión en 1950, e o conflito armado continuou estalando entre os anos 80 e 2000. Desde 1989, a rebelión armada foi liderada na súa maioría pola Fronte de Liberación Nacional de Tripura (NLFT) e a All Tripura Tiger Force ATTF. O bando bengalí tomou represalias formando milicias propias, como a Fronte Unida do Tigre de Liberación de Bengala (UBLTF), que destruíu varias aldeas tripuri en 2000.
O NLFT está clasificado polo Instituto Nacional para a Prevención do Terrorismo como un dos dez grupos terroristas máis activos do mundo, e foi acusado de converter á forza á xente ao cristianismo.
A actividade militante alcanzou o seu máximo en 2000 con 514 vítimas mortais relacionadas co terrorismo nese ano. A partir de 2012, o levantamento foi controlado en gran medida polas autoridades mediante accións de seguridade e rendicións negociadas.
Hilario Álvarez Méndez
Hilario Álvarez Méndez, coñecido como Bienvenido, nado en Ponferrada en 1907 e finado en Vilasinde (A Veiga de Valcarce) o 17 de marzo de 1949, foi un guerrilleiro antifranquista.
Traxectoria
Electricista. Afiliado ás Juventudes Socialistas, foi presidente comarcal en Ponferrada. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte. Estaba en Casaio dende 1941. En abril de 1942 participou no congreso de Ferradillo no que se fundou a Federación de Guerrillas de León-Galicia, onde foi designado responsable da I Agrupación con Miguel Cuellas Gómez "Artillero". A súa compañeira Alberta Viñales Martínez "Chartrade" incorporouse ao grupo en 1945. Permaneceu fóra da disciplina do Exército Guerrilleiro de Galicia. A finais de 1948 marchou á fronteira das provincias de Lugo e León cos cenetistas Abelardo Macías Fernández e Victorino Nieto Rodríguez, o comunista Oliveros Fernández Armada e Alpidia García Moral. O 17 de marzo de 1949 estaban en Vilasinde na Veiga de Valcarce, onde foi sorprendido o grupo e foi asasinado xunto con Abelardo Macías e Alpidia García; Victoriano Nieto e Oliveros Fernández lograron fuxir. A súa compañeira Alberta Viñales Martínez logrou saír de España en 1949.
Mazarelos, Fión, O Saviñao
Mazarelos é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Papel picado
miniatura|250x250px| Papel picado á venda nun mercado de [[Coyoacán, Cidade de México para o Día dos mortos.]] dereita|miniatura|250x250px| Papel picado baixando dunha igrexa mexicana.
O papel picado é unha artesanía decorativa feita cortando deseños elaborados en follas de papel tisú ou lenzo de papel. O papel picado é considerado unha arte popular mexicana. Os deseños adoitan cortarse de até 40-50 papeis de cores apilados xuntos e usando unha guía ou modelo, un pequeno mazo e govias, creando até cincuenta pancartas á vez. O papel picado tamén se pode facer dobrando papel de seda e utilizando tesoiras pequenas e afiadas. Os temas comúns inclúen paxaros, deseños florais e esqueletos. Os papel picados adoitan mostrarse tanto para ocasións seculares como relixiosas, como a Pascua, o Nadal, o Día de Defuntos, así como durante as vodas, ' quinceañeras'  e bautizos. En México, os papeis picados adoitan incorporarse aos altares (ofrendas) durante o Día de Defuntos e colgáranse polas rúas durante as vacacións. Nas rúas de México, os papeis picados adoitan colarse para crear unha pancarta que se pode colgar en rúas ou exhibirse na casa.
Orixes
esquerda|miniatura|Interior do pazo municipal de Atlixco, Puebla, con papel picado celebrando o Día da Independencia. Nos primeiros tempos de México, os aztecas cicelaron figuras espirituais na casca de árbores, especialmente de moreira e figueira, para facer un papel áspero chamado amate. Este costume evolucionou máis tarde cara á forma de arte que agora se coñece como papel picado. Preto de mediados do século XIX, os mexicanos atoparon por primeira vez o papel de seda nas tendas das 'haciendas ' e adaptárono para picar. Hoxe en día, os artesáns adoitan colocar de 40 a 50 capas de papel de seda e perforar nelas deseños complicados usando un fierrito, un tipo de cicel.
O Pousadoiro, Fión, O Saviñao
O Pousadoiro é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Haumea minuta
Haumea loxoides é unha especie de molusco bivalvo da orde dos ostreidos, suborde dos pectininos, superfamilia dos pectinoideos e familia dos pectínidos, unha das tres que integran o xénero Haumea, da que é a súa especie tipo.
Descrición
A especie foi descrita en 1758 por Linneo na páxina 696 do volume I da 10ª edición do seu Systema Naturae, baixo o nome de Ostrea minuta. (Ver a páxina 696).
Sinónimos
Ademais de polo nome actalmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Rendal, Fión, O Saviñao
Rendal é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Vasas FC
O Vasas Futball Club, é un club de fútbol húngaro con sede en Budapest, que milita na Primeira División de Hungría. Gañou seis veces a liga húngara e catro veces a Copa de Hungría, e ocupa o quinto lugar na clasificación histórica do fútbol húngaro.
Historia
Foi fundado por traballadores da industria do metal en Budapest o 16 de marzo de 1911, co nome de Vas- és Fémmunkások Sport Clubja. Comezou militando nas categorías inferiores, pero conseguiu ascender tres divisións en cinco anos, debutando na Primeira División na tempada 1916/17, en plena Primeira guerra mundial, acadando un sexto posto na súa estrea. O equipo continuou con bos resultados nos seguintes anos, destacando dous terceiros postos consecutivos nas tempadas 1924/25 e 1925/26. O ataque do equipo estaba liderado por József Takács II, máximo goleador da liga na 1925/26. En 1929 o Vasas descendeu por primeira vez na súa historia. Conseguiu ascender de novo ao ano seguinte e goleou por 5-2 ao Ferencváros no primeiro partido, pero volveu descender ao remate da campaña 1931/32, e tardou máis dunha década en regresar á máxima categoría.
Durante a década de 1940, estreitouse a relación do club co Partido Comunista de Hungría. Segundo a filosofía do partido, era posible conquistar ás masas a través do deporte e o seu plan incluía un apoio especial a un club de traballadores. A elección recaeu no Vasas, que trala Segunda guerra mundial recibiu axuda económica e novas instalacións. János Kádár converteuse no presidente do club, que conseguiu o seu primeiro subcampionato de liga na tempada 1945/46, por detrás só do Újpest.
Despois dunha década estando case sempre entre os primeiros clasificados, o Vasas gañou o seu primeiro título de liga en 1957, superando por un punto ao MTK. Szilágyi foi o máximo goleador do torneo con 17 dianas. O título de liga outorgoulle o dereito de participar na seguinte edición da Copa de Europa. Despois de eliminar na rolda previa ao CDNA Sofia, enfrontouse na primeira rolda ao Young Boys suízo, ao que eliminou por un axustado resultado global de 3-2. Nos cuartos de final xogou contra o Ajax de Ámsterdam, sacando un empate 2-2 na ida nos Países Baixos. No partido de volta no Népstadion o Vasas goleou ao equipo neerlandés por 4-0, clasificándose para unhas históricas semifinais. Nestas, o seu rival foi o Real Madrid, no que xogaban futbolistas como Kopa, Didi, Santamaria, Di Stefano e Puskás xogaban nese momento no Real Madrid. O equipo español goleou por 4-0 ao húngaro na ida no Santiago Bernabéu, cun triplete de Di Stéfano, e aínda que o Vasas conseguiu a vitoria en Budapest, o 2-0 foi insuficiente para igualar a eliminatoria.
Foi o inicio da considerada como a época dourada do Vasas, que gañou nos seguintes anos catro títulos de liga máis (1960, 1961, 1965 e 1966), tendo como adestradores a Rudolf Illovszky e Lajos Baróti. En 1966, o equipo gañou o campionato de xeito invicto e János Farkas coroouse como máximo goleador con 25 goles. O bo facer do Vasas continuou na década de 1970. En 1973 gañou a súa segunda Copa de Hungría diante do Honvéd (4-3), e en 1977 o seu sexto e derradeiro título de liga, de novo con Rudolf Illovsky no banco. En 1981 e 1986 gañou dous novos títulos de Copa.
A comezos do século XXI o club atravesou un período de declive que o levou ao seu primeiro descenso en 70 anos. Ademais, os problemas económicos paralizaron a actividade do club durante medio ano. En 2003, János Jámbor e un novo equipo técnico liderado por László Markovits, devolveron o club á vida. Despois de comprarlle a praza ao Kecskemét TE, o Vasas competiu na Segunda División na tempada 2003/04, proclamándose campión e regresando á máxima categoría.
Mantívose na elite do fútbol húngaro ata 2012, cando descendeu para volver ascender tres campañas despois. Sufriu un novo descenso ao remate da tempada 2017/18, volvendo á máxima categoría catro anos despois, ao se proclamar campión da segunda división na 2021/22.
Victoria Club de Fútbol
dereita|miniatura|Victoria CF 2022-23. O Victoria Club de Fútbol é un club de fútbol galego, fundado na Coruña en 1943. Compite no Grupo Norte (subgrupo B) da Preferente Galicia.
Xoga cun equipamento de raias brancas e negras, motivo polo que os seus xogadores son alcumados "as cebras". O club é coñecido pola súa canteira, a maior de Galicia con preto de 30 equipos, da que teñen saído futbolistas como Amancio Amaro, Manín, Jaime Blanco, Moncho Parada, Lucas Pérez, Raúl Carnero ou Juan Carlos Real. Conta tamén con conxuntos femininos, militando o primeiro equipo na Primeira Nacional, terceira categoría do fútbol feminino en España.
Historia
Foi fundado en febreiro de 1943 no barrio coruñés de Santa Lucía, sendo Luis Ríos o seu primeiro presidente. Realizou a súa presentación o 2 de abril de 1944, dirixido por Hilario Marrero, nun partido amigable contra o Centro Deportivo de Santa Lucía, gañando por 2-0. En 1955 o club trasladou a súa sede á Falperra. Ríos presidiu a entidade durante 35 anos, o que o converteu no seu momento no presidente dun club de fútbol de España con máis tempo no cargo. En 1978 subsituíuno o ex xogador do club, José María Panizo. miniatura|[[Amancio Amaro, xogador do club na década de 1950.]] Militou durante case medio século na liga de modestos da Coruña, alternando entre a primeira e a segunda división. Na tempada 1970/71 o capitán do equipo, Kubala, levantou por primeira e única vez na historia do club o trofeo da Primeira División, despois de perder pola mínima no partido decisivo contra o Español nun ateigado campo da Granxa, resultado que lle bastaba para gañar o título por diferenza de goles. O Victoria formou naquel encontro con Goloso, Juan, Quique, Tito, Suso (Cameselle I), Cameselle II, Lete, Pacuchín, Carreras, Kubala e Toñito. Adestraba o equipo Juan Miguel Solé, trala marcha de Luis Precedo, mentres que o dianteiro Enrique Carreras foi o máximo goleador do campionato. Dous meses despois o equipo proclamouse tamén campión galego de modestos, ao derrotar na final do Torneo de Campións ao Xuventude de Cambados por 2-0.
Na tempada 1992/93 pasou a competir na Terceira Autonómica de Galicia, na que militou tres tempadas antes de lograr o ascenso a Segunda. Despois de 13 tempadas nesa categoría, na 2008/09 ascendeu a Primeira Autonómica, e 11 anos despois conseguiu un novo ascenso, á Preferente Galicia, con Diego Armando García no banco. No seu debut na categoría, o equipo rematou terceiro do seu subgrupo, a só dous puntos dos postos de promoción de ascenso que ocuparon Sofán e Montañeros.
Ese terceiro posto na liga deulle acceso á fase de clasificación para a Copa do Rei 2021/22. Disputou primeiro unha previa territorial con equipos galegos dos outros subgrupos da Preferente, quedando encadrado nun grupo co Dubra e o Santaballés. Empatou co Dubra 2-2 e goleou 4-0 ao Santaballés, facéndose así co primeiro posto do grupo e pasando á eliminatoria final contra o Xuventude de Cambados. No partido, disputado no Estadio García Hermanos de Betanzos, comezou gañando o equipo cambadense, pero Edu puxo o empate e finalmente o Victoria logrou vencer na quenda de penaltis. Deste xeito accedeu á fase previa interterritorial, na que quedou emparellado co Hernani en busca dun posto na fase final da Copa do Rei. O histórico encontro, disputado o 17 de novembro de 2021 no Campo Rodrigo García Vizoso, rematou con vitoria coruñesa despois de que Iago Pérez marcase o único gol do partido e de que o gardameta Jano detivese un penalti nos minutos finais.
O sorteo deparou un enfrontamento contra o Villarreal, vixente campión da Europa League e participante na Liga de Campións. O partido disputouse no estadio de Riazor, fronte a uns 5.000 espectadores, e o Villarreal saltou ao terreo de xogo con varios xogadores internacionais ou que o foran no pasado, como Mario Gaspar, Paco Alcácer, Mandi, Estupiñán, Chukwueze, Alberto Moreno ou Gerard Moreno. O Victoria aguantou durante un cuarto de hora os ataques amarelos grazas ás paradas de Jano, pero acabou por recibir oito goles.
O Romeo, Fión, O Saviñao
O Romeo é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
San Mamede, Fión, O Saviñao
San Mamede é un lugar da parroquia de Fión no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Joaquín Xaudaró
Traxectoria
Naceu en Vigan cando aínda era unha posesión española aínda que a súa familia era aragonesa de orixe.
A infancia
Até os once anos viviu na cidade colonial de Vigan. Alí tivo contacto cotiá con virtuosos técnicos da Ukiyo-e (estampa xaponesa), como Kono Barei e Imao Keinen. A súa familia trasladouse a Barcelona en 1883, tendo el once anos, e foi educado en París e Londres. esquerda|miniatura|Fotografado cara a 1905
Colaboracións
Colaborou con publicacións de Prensa Española, como Blanco y Negro e ABC. Durante a súa primeira época debuxou para Madrid Cómico, Barcelona Cómica, La Saeta, The Monigoty, Gedeón e outras, utilizando de cando en vez o pseudónimo «O'Raduax» ("Xaudaró" escrito ao revés).
As súas viñetas diarias para ABC déronlle fama, contendo cada unha un pequeno can particular que pronto se coñeceu como "perrito de Xaudaró". El, que non tiña cans nin gostaba deles, inspirouse nun cachorro que tiña visto en Luanco, Asturias pero incorporouno ás súas viñetas e banda deseñada para introducir estados de ánimo, e cando non aparecía era moi solicitado polo público. O canciño converteuse tamén en reclamo publicitario e mesmo en xoguete, adaptado polo seu compañeiro Julio Gros, que mesmo gañou un premio de honor nunha exposición canina.
Como ilustrador de libros, traballou tomos de Les conteurs joyeux (publicado en París) e Los viajes morrocotudos de Juan Pérez Zúñiga. Publicou con varios dos mejores editores franceses (Flammarion, Ollendorf, Mericaut ou Garnier), e en famosas revistas galas (Le Rire entre 1907 e 1914, L'Assiette au Beurre, ou Péle-Mêle). Fixo a primeira banda deseñada humorística dunha comunidade nun edificio en sección, continuada despois en episodios de The Spirit de Will Eisner ou en 13, Rúe del Percebe de Ibáñez.