cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tornado
Climatoloxía
A incidencia dos tornados depende altamente da hora do día, debido á radiación solar. A nivel mundial, a maioría dos tornados ocorren durante a tarde, entre as 3:00 pm e as 7:00 pm do tempo local, sendo o punto máis alto ás 5:00 pm. Con todo, os tornados destrutivos poden ocorrer a calquera hora do día. O tornado de Gainesville de 1936, un dos tornados máis devastadores da historia, ocorreu ás 8:30 am tempo local.
Asociación co clima
Existen zonas, como por exemplo o mar Mediterráneo ou o Golfo de México, onde un aumento da temperatura da auga do mar fai que aumente á súa vez o volume de humidade na atmosfera, feito que pode provocar un crecemento na aparición de tornados, sobre todo durante a tempada fría.
Algunhas evidencias suxiren que o fenómeno de Oscilación do Sur (ENSO, polas súas siglas en inglés) atópase lixeiramente relacionado con cambios na actividade dos tornados; isto varía segundo a tempada e a rexión así como dependendo de se o fenómeno ENSO corresponde ao de El Niño ou La Niña.
Os cambios climáticos poden afectar aos tornados a través de teleconexións como sucede cando cambia unha corrente en chorro e outros patróns climáticos de importancia. Aínda que é posible que o quecemento global poida afectar a actividade dos tornados, tal efecto aínda non pode ser identificable debido a súa complexidade, á natureza das tormentas e a cuestións relacionadas coa calidade das bases de datos. Ademais, calquera efecto variaría segundo a rexión.
Predición
miniatura|Mapas [[probabilidade|probabilísticos do Storm Prediction Center durante a vaga de tornados do 6 ao 8 de abril de 2006. O primeiro mapa indica o risco de tempo severo en xeral (incluíndo sarabia forte, ventos perigosos e tornados), mentres que o segundo mapa especificamente mostra a porcentaxe de probabilidade de que un tornado se forme a non máis de 40 km de calquera punto dentro da área encerrada. A área raiada no mapa inferior indica un risco do 10% ou máis de que un tornado F2 ou máis forte se forme a 40 km de calquera punto da área sinalada.]] O prognóstico do tempo é levado a cabo rexionalmente por moitas axencias nacionais e internacionais. Na maior parte, elas tamén se encargan da predición das condicións que propician o desenvolvemento dos tornados.
En Australia, numerosas advertencias de tormentas son proporcionadas polo Bureau of Meteorology («Axencia de Meteoroloxía») de devandita nación. O país atópase en proceso de actualizarse para usar sistemas de radares de impulsos Doppler, habendo alcanzado a súa primeira meta de instalar seis radares novos en xullo de 2006.
Doutra banda, no Reino Unido a TORRO (Tornado and Storm Research Organisation, ou Organización para a Investigación de Tornados e Tormentas) leva a cabo prediccións experimentais. A Met Office prové prognósticos oficiais para este país, mentres que no resto de Europa o proxecto ESTOFEX (European Storm Forecast Experiment, ou Experimento Europeo de Predicción de Tormentas) proporciona prognósticos do tempo achega da probabilidade de que haxa mal tempo, e o ESSL (European Severe Storms Laboratory, ou Laboratorio Europeo de Tormentas Severas) conserva unha base de datos dos eventos.
Do mesmo xeito, nos Estados Unidos as predicións climáticas xeneralizadas son realizadas polo Storm Prediction Center (Centro de Predicción de Tormentas), con sede en Norman, Oklahoma. Neste centro realízanse prediccións probabilísticas e categóricas para os próximos tres días en relación ao clima severo, incluíndo tornados. Tamén hai un prognóstico máis xeral que abarca o período do cuarto ao oitavo día. Xusto antes do momento en que se espera que se presente unha ameaza climática severa, como un tornado, o SPC envía varias alertas referentes ao fenómeno, en colaboración coas oficinas locais do Servizo Meteorolóxico Nacional dese país.
Á súa vez, no Xapón a predicción e o estudo dos tornados están a cargo da Axencia Meteorolóxica do Xapón, mentres que no Canadá as alertas e os prognósticos climáticos, incluíndo os dos tornados, son proporcionados por sete oficinas rexionais do Servizo Meteorolóxico do Canadá, unha subdivisión de Environment Canada.
Detección
Rigorosos intentos para poder advertir dos tornados comezaron nos Estados Unidos a mediados do século XX. Antes dos anos 1950, o único método para detectar un tornado era que alguén o vise. Xeralmente, a noticia dun tornado non chegaría a unha estación climática local ata logo da tormenta. No entanto, coa chegada do radar meteorolóxico, as zonas próximas ás estacións climáticas terían avisos con tempo do mal clima. Os primeiros avisos públicos de tornados apareceron en 1950 e as primeiras alertas de tornados, en 1952. En 1953 confirmouse que os ecos en cadea atópanse asociados cos tornados. Ao recoñecer estes patróns, os meteorólogos, estando a varios quilómetros de distancia, puideron detectar tormentas que probablemente producirían tornados.
Radar
Hoxe en día, a maioría dos países desenvolvidos contan cunha rede de radares meteorolóxicos, sendo aínda este o principal método de detección de posibles tornados. Nos Estados Unidos e algúns outros países utilízanse estacións con radares de impulsos Doppler. Estes aparellos miden a velocidade e dirección radial (se se están achegando ou afastando do radar) dos ventos dunha tormenta, e así poden detectar evidencias de rotación en tormentas que están a máis de 150 km de distancia. Cando as tormentas están lonxe dun radar, só as partes altas da tormenta son observadas e as importantes áreas baixas non son rexistradas. A resolución dos datos tamén decrece en razón da distancia entre a tormenta e o radar. Algunhas condicións meteorolóxicas que levan á tornadoxénese non son detectables de inmediato a través de radar e en ocasións o desenvolvemento de tornados pode ocorrer máis rapidamente do que un radar pode completar un escaneo e enviar a información. Ademais, a maioría das rexións poboadas da Terra agora son visibles desde o Satélite Xeoestacionario Operacional Ambiental (GOES, polas súas siglas en inglés), o cal axuda no prognóstico de tormentas tornádicas. miniatura|center|700px|Unha secuencia de radar de [[Doppler on Wheels dun eco en cadea e un mesociclón asociado no condado de Goshen, Wyoming o 5 de xuño de 2009. Os mesociclóns fortes aparecen como áreas adxacentes de amarelo e azul (noutros radares, vermello brillante e verde brillante), e xeralmente indican a existencia dun tornado ou a súa inminente aparición.]]
Localización de tormentas
A mediados da década de 1970, o Servizo Meteorolóxico Nacional dos Estados Unidos (NWS) incrementou os seus esforzos para adestrar individuos que avistasen tormentas e identificasen as súas características principais, como forte sarabia, ventos devastadores e tornados, así como o dano que causan. O programa foi chamado Skywarn, e os que participaron nel foron asistentes de sheriff locais, policías estatais, bombeiros, condutores de ambulancias, operadores de radio, traballadores de protección civil, cazadores de tormentas e cidadáns comúns. Cando se espera mal clima, as estacións climáticas locais solicitan que estes localizadores de tormentas fagan as procuras necesarias e avisen de calquera tornado inmediatamente, para que a oficina poida enviar un aviso oportuno á poboación.
Polo xeral os localizadores son adestrados polo NWS en representación das súas respectivas organizacións, e avisanlles a elas. As organizacións activan sistemas públicos de alarma como sirenas, o Emergency Alert System, e dirixen o seu aviso o NWS. Hai máis de 230.000 localizadores climáticos adestrados a través do Skywarn nos Estados Unidos. miniatura|Radar NEXRAD no Centro de Operacións de Radares WSR-88D No Canadá, unha rede similar de localizadores voluntarios do clima, chamada Canwarn, axuda a localizar o mal clima, contando con máis de 1000 voluntarios. En Europa, varias nacións atópanse organizando redes de localizadores baixo o auspicio de Skywarn Europe, e a Tornado and Storm Research Organisation (TORRO) mantivo unha rede de localizadores no Reino Unido desde 1974.
Evidencia visual
miniatura|Unha [[nube parede en rotación cunha evidente corrente descendente do flanco traseiro no seu extremo esquerdo.]] Os localizadores de tormentas son adestrados para discernir se unha tormenta vista a certa distancia é ou non unha supercela. Xeralmente miran a súa parte traseira, a principal rexión de correntes ascendentes e fluxo de entrada. Debaixo da corrente ascendente hai unha base sen choiva, e no seguinte paso da tornadoxénese fórmase unha nube parede en rotación. A gran maioría dos tornados intensos ocorren cunha nube parede detrás dunha supercela.
A evidencia de que se trata dunha supercela provén da forma e a estrutura da tormenta, e outras características dos cumulonimbus como poden ser unha vigorosa columna de correntes ascendentes, unha cima emerxente sobre a base da nube que persiste longo tempo, unha base firme e unha aparencia de sacacorchos. Baixo a tormenta e máis preto de onde a maioría dos tornados se atopan, evidencias dunha supercela e da posibilidade dun tornado inclúen bandas de entrada (particularmente curvas), a forza do fluxo de entrada, a temperatura e humidade do aire que entra, como é a proporción do aire que entra e sae da tormenta, e que tan lonxe están o núcleo de precipitación do flanco dianteiro e a nube parede un do outro. O tornadoxénese é máis probable na interfase da corrente ascendente e da corrente descendente do flanco traseiro, e require un balance entre a fluxo de entrada e o de saída.
As nubes parede que rotan sobre se mesmas e que xeran tornados, xeralmente preceden a estes entre cinco e trinta minutos. As nubes parede en rotación son a manifestación visual dun mesociclón. A menos que se dea a un nivel baixo, o tornadoxénese é altamente improbable a menos que ocorra unha corrente descendente do flanco traseiro, que xeralmente é evidenciada visiblemente pola evaporación dunha nube adxacente á esquina dunha nube parede. Un tornado xeralmente ocorre cando pasa isto ou pouco tempo despois; primeiro, unha nube embude baixa á superficie e en case todos os casos, para cando vai a metade de camiño, un remuiño superficial xa se desenvolveu, o que significa que un tornado está no chan antes de que a condensación conecte a circulación da superficie coa tormenta. Os tornados tamén poden ocorrer sen nubes parede, baixo liñas de flanqueo. Os localizadores observan todas as partes dunha tormenta, así como a base da nube e a superficie.
Récords
miniatura|esquerda|Mapa coas rutas dos tornados na Súper Vaga de 1974.
miniatura|Tornado da Súper Vaga en Cincinnati O tornado máis extremo do que se ten rexistro foi o coñecido como tornado dos tres estados (Tri-State Tornado), que atravesou partes dos estados de Missouri, Illinois e Indiana o 18 de marzo de 1925. Posiblemente seria clasificado como un tornado F5, aínda que os tornados non eran clasificados nesa época. Mantén os récords por percorrer a maior distancia (352 km), a maior duración (unhas 3,5 horas) e a maior velocidade de desprazamento cara á fronte para un tornado de importancia (117 km/h) en todo o mundo. Ademais, é o tornado máis mortífero na historia dos Estados Unidos (695 mortos). Tamén foi no seu momento o segundo tornado máis custoso da historia, pero xa foi superado por moitos outros sen normalizar. Cando os costos son normalizados segundo a riqueza e a inflación, segue sendo hoxe en día o terceiro tornado máis custoso. O tornado máis mortífero a nivel mundial foi o tornado de Daulatpur-Saturia en Bangladesh o 26 de abril de 1989, que matou aproximadamente a 1.300 persoas. Bangladesh tivo polo menos 19 tornados na súa historia que mataron a máis de 100 persoas, o que representa polo menos a metade do total no resto do mundo.
A maioría dos récords establecidos para vagas de tornados corresponden ao chamado Super Outbreak (Súper Vaga), que afectou unha gran parte do centro dos Estados Unidos e unha pequena zona do sur de Ontario no Canadá entre o 3 e o 4 de abril de 1974. Non só presentou esta vaga a cantidade de 148 tornados en 18 horas, senón que tamén varios deles eran violentos; sete eran de intensidade F5 e vinte e tres eran F4. Esta vaga chegou a ter dezaseis tornados na superficie ao mesmo tempo no seu punto máis forte. Máis de 300 persoas, posiblemente ata 330, morreron por mor dos tornados desta vaga.
Aínda que é case imposible medir directamente a velocidade do vento do tornado máis violento (os anemómetros convencionais serían destruídos polos fortes ventos), algúns tornados foron escaneados por unidades móbiles de radares Doppler, que poden proporcionar un estimado certeiro da velocidade dos ventos dun tornado. A maior velocidade medida nun tornado, que é igualmente a maior velocidade dun vento xamais medida no planeta, é de 484 ± 32 km/h no tornado F5 de Moore, Oklahoma. Aínda que a medición foi tomada a uns 30 m sobre a superficie, demostra o poder que teñen os tornados máis fortes.
Fóra dos Estados Unidos tamén se deron importantes vagas de tornados. Outras zonas moi activas en materia de tempo severo rexistraron eventos significativos de tornados, como no norte de Europa e o centro e sur de Suramérica. Unha das vagas de tornados máis importantes a nivel mundial é o "Tráxico Martes 13", denominado así polos meteorólogos e afeccionados da Arxentina, á vaga de tornados máis importante da que se teña rexistro fóra dos Estados Unidos; durante a noite do 13 de abril de 1993 foron rexistrados na provincia de Buenos Aires, Arxentina, ao redor de trescentos tornados con intensidades entre F0 e F3. Outra vaga de tornados significativa foi a chamada "Vaga de tornados da URSS" de 1984, na que se rexistrou un tornado de categoría F5 en Ivanovo, Rusia (nese entón parte da Unión Soviética).
As tormentas que producen tornados poden presentar intensas correntes ascendentes, ás veces excedendo os 240 km/h. Os desfeitos que levanta un tornado poden chegar ata a tormenta principal e ser arrastrados unha gran distancia. Un tornado que afectou a Great Bend, Kansas en novembro de 1915 foi un caso extremo, onde unha «choiva de desfeitos» ocorreu a 130 km do pobo, un saco de fariña foi achado a 177 km e un cheque cancelado do Banco de Great Bend foi atopado nun campo a aforas de Palmyra, Nebrasca 491 km ao nordeste. As trombas mariñas e tornados foron utilizados como unha posible explicación para ocasións en que choveron peixes e outros animais.
Seguridade
Malia que os tornados poden atacar en calquera instante, existen precaucións e medidas preventivas que a xente pode adoptar para aumentar as súas posibilidades de sobrevivir a un tornado. Autoridades como o Storm Prediction Center aconsellan contar cun plan contra tornados. Tras ser emitida unha alerta de tornado, débese buscar refuxio nun soto ou nunha habitación localizada na parte máis interna dunha casa resistente xa que isto aumenta en gran medida as posibilidades de sobrevivir. En áreas propensas a tornados, moitos edificios contan con refuxios especiais para tormentas. Estas habitacións subterráneas axudaron a salvar miles de vidas.
Algúns países contan con axencias meteorolóxicas que proporcionan predicións de tornados e incrementan o nivel de alerta para un posible tornado (da mesma forma que o fan os avisos e alertas de tornados nos Estados Unidos e o Canadá). As estacións climatolóxicas de radio tamén proporcionan alarmas cando se libera unha advertencia por clima severo para a súa área local, aínda que este tipo de estacións de radio atópanse xeralmente só nos Estados Unidos.
A menos que o tornado estea a gran distancia e sexa visible, os meteorólogos aconsellan aos condutores que estacionen os seus vehículos fora do camiño (para non bloquear ao tráfico de urxencia), e buscar un refuxio seguro. Se non hai un nas proximidades, colocarse no profundo dunha gabia é a seguinte mellor opción.
Mitos e ideas equivocadas
miniatura|[[Tornado de Salt Lake City o 11 de agosto de 1999. Este tornado desmentiu varios mitos, incluíndo a idea de que estes fenómenos non poden presentarse en áreas como Utah.]] Un dos mitos máis persistentes asociados con tornados consiste en que abrir as fiestras reducirá o dano causado polo tornado. Aínda que existe un marcado descenso na presión atmosférica no interior dun tornado forte, é improbable que a diminución da presión sexa a suficiente para causar que o inmueble estoupe. Algunhas investigacións mostran que abrir as fiestras pode en realidade incrementar a severidade dos danos do tornado. Sen importar a validez desta teoría da explosión, é mellor investir o tempo buscando refuxio e non abrindo fiestras. Un tornado violento, de calquera forma, pode destruír unha casa sen importar se as súas fiestras están abertas ou pechadas.
Outra crenza común é que os pasos elevados nunha autoestrada son un refuxio adecuado para protexerse dos tornados. Pola contra, un paso elevado é un lugar perigoso para refuxiarse. Na vaga de tornados de Oklahoma de 1999 do 3 de maio de 1999, tres pasos elevados de autoestrada foron golpeados por tornados, e en cada unha desas tres localizacións houbo unha morte, xunto con moitos feridos de gravidade. Crese que a área debaixo dos pasos elevados causa un efecto de túnel de vento, onde se incrementa a velocidade do vento do tornado e dos desfeitos que carrexa e que pasan por aí. En comparación, durante a mesma vaga de tornados, máis de 2.000 fogares foron completamente destruídos, con outros 7.000 danados, e aínda así soamente unhas poucas ducias de persoas morreron nos seus fogares.
Unha vella crenza é que a esquina dun soto que estea máis cerca do suroeste proporciona a maior protección durante un tornado. O lugar máis seguro, en realidade, é o extremo ou esquina dunha habitación subterránea oposto á dirección en que se move o tornado (xeralmente a esquina noroeste), ou unha habitación que non sexa subterránea pero que estea o máis internamente posible no seu inmoble. Refuxiarse debaixo dunha mesa resistente, nun soto ou debaixo dunha escaleira incrementa, aínda máis, as posibilidades de sobrevivir.
Finalmente, hai áreas onde a xente cre estar protexida dos tornados, xa sexa por un río, outeiro ou montaña de gran tamaño, ou ata por forzas sobrenaturais. Sóubose de tornados que cruzaron grandes ríos, escalado montañas e afectado a vales. Como regra xeral, non hai área que estea "a salvo" dos tornados, aínda que hai áreas que son máis susceptibles que outras, aínda que é a excepción en lugares rodeados de montañas.
Estudios Gallegos
Estudios Gallegos foi unha revista editada en Madrid entre 1915 e 1916.
Tornado
Investigación
miniatura|esquerda|Unha unidade [[Doppler On Wheels observando un tornado preto de Attica, Kansas.]] miniatura|Danos provocados polo [[tornado de Madrid de 1886, un tornado de intensidade F3]] A meteoroloxía é unha ciencia relativamente nova e aínda máis o estudo dos tornados. Aínda que foron estudados desde o século XIX e con maior énfase desde mediados do século XX, aínda hai aspectos deles que son un misterio. Os científicos teñen unha idea bastante precisa do desenvolvemento de tormentas e mesociclóns e das condicións meteorolóxicas que conducen á súa formación; no entanto, o paso de supercelda (ou outros procesos formativos) a tornadoxénese e a diferenciación de mesociclóns tornádicos e non tornádicos son aspectos que aínda non se comprenden completamente e son o enfoque de gran parte das investigacións.
Estudios Gallegos
Historia e características
Subtitulada Revista quincenal de Lenguaje, Finanza, Turismo publicada por Aurelio Ribalta, apareceu o 15 de febreiro de 1915. A revista tiña na portada un debuxo de Castelao e entre os seus colaboradores figuraron Eugenio López Aydillo, Luís Porteiro Garea e Rodrigo Sanz. Publicaba en galego as seccións "Poetas de onte" e "Poetas de hoxe", os relatos breves de Xan d'Outeiro e nas páxinas costumistas de Penecho Fontenla.
Tornado
Investigación
Predecir con fiabilidade a intensidade dun tornado e a súa lonxevidade continúa sendo un problema, así como os detalles concernentes ás características dun tornado durante o seu ciclo de vida e tornadolise. Outros temas de investigación de transcendencia son os tornados asociados con mesovórtices dentro de estruturas de tormenta lineares e dentro de ciclóns tropicais.
Estudios Gallegos
Historia e características
Publicou o entremés "Los gallegos" do século XVII, achegado por Salvador Cabeza de León, e o texto en prosa "A campana fala", do escritor catalán Miquel Ventura i Balanyà. A sección titulada "Finanzas" contiñas traballos de socioeconomía (tributos, caciquismo, minería, millo...), na que aparecía con frecuencia o tema dos ferrocarrís galegos. O último número coñecido é o 22, que corresponde ao 22 de decembro de 1916.
Tornado
Investigación
Os científicos aínda descoñecen os mecanismos exactos a través dos cales se forman a maioría dos tornados, e ocasionalmente algúns aínda aparecen sen unha alerta de tornado previa. As análises das observacións a partir de instrumentos tanto estacionarios como móbiles, superficiais e aéreos, e remotos e in situ, xeran novas ideas e perfeccionan as nocións existentes. A utilización de modelos matemáticos tamén proporcionan maior entendemento xa que as novas observacións e descubrimentos son integrados ao noso entendemento físico e despois postos a proba a través de simulacións de computadora que validan as novas nocións ao mesmo tempo que producen descubrimentos teóricos completamente novos, moitos dos cales serían doutra forma case indeducibles. Igualmente, o desenvolvemento de novas formas de observación e a instalación de redes de observación espaciais e temporais máis finas axudaron a ter un maior entendemento e mellores prediccións.
Programas de investigación, incluíndo proxectos de estudo como o proxecto VOTEX, o despregue do TOTO, o Doppler On Wheels (DOW) e ducias de programas máis, esperan contestar moitas das interrogantes que aínda invaden aos meteorólogos. Universidades, axencias gobernamentais como o National Severe Storms Laboratory, meteorólogos do sector privado e o Centro Nacional de Investigación Atmosférica son algunhas das organizacións en investigación activa, mesmas que contan con varias fontes provedoras de fondos, tanto privadas como públicas, destacando neste sentido a National Science Foundation.
Nudez
Nudez é o estado de carencia de roupas ou vestidos, o cal implica a exposición da pel e das partes íntimas. No mundo da arte é un xénero artístico que representa figuras humanas despoxadas de vestimenta, cuxa orixe se remonta aos inicios da arte prehistórica. Acadou o seu apoxeo durante a Antigüidade clásica e o Renacemento. A nudez en certas culturas occidentais pode considerarse erótica e noutras ser un estado normal ao que non se asigna ningunha sensación ou emoción particular.
Geographia
miniatura|250px|Mapa de [[Península Ibérica na Geographia de Claudio Tolomeo.]] A Geographia é unha obra de Claudio Tolomeo, xeógrafo grego do século II, que consta de tres partes, divididas en oito libros.
A primeira parte, o primeiro libro, é introdutoria, establecendo a súa metodoloxía para realizar traballos cartográficos e proxeccións. Na segunda parte, do segundo ao sétimo libro, cataloga aproximadamente 5.000 lugares do ecúmene. Mentres que as latitudes son bastante exactas, Tolomeo comete erros na lonxitude xa que utiliza unhas dimensións do globo terrestre inferiores ás reais, baseándose nas estimacións de Posidonio e Mariño de Tiro en vez das do seu mestre Eratóstenes, máis próximas á realidade. Na última parte, que se corresponde co último libro, achega 27 mapas do mundo coñecido.
OAR A Coruña
O OAR Ciudad, OAR A Coruña, ou sinxelamente OAR Coruña é un club de balonmán galego da cidade da Coruña fundado en 1952 que xoga na 1ª División Estatal do balonmán español.
Historia
Fundado en 1952, na Coruña, concretamente na Cidade Vella, naceu no seo da Agrupación Acción Católica.
O domicilio e o local social atopábanse na rúa Amargura da Cidade Vella da capital herculina, local que máis tarde fpo ocupado pola parroquia. O club, co paso dos anos foi deixando de utilizalo, realizando só reunións esporádicas da directiva.
Durante os primeiros anos, o balonmán non era o único deporte que se practicaba na entidade, tamén tiñan cabida o fútbol e o baloncesto.
Respecto ao balonmán, era un deporte distinto ao actual, xogábase baixo o formato do chamado Balonmán 11. Os partidos celebrábanse no recheo da Mariña, zona onde se encontra situado hoxe en día o Hotel Atlántico.
Durante anos, o OAR participou nas competicións provinciais, acadando a 1ª División Nacional contra o ano 1976.
Benito Arias Montano
Benito Arias Montano, nado en Fregenal de la Sierra en 1527, e finado en Sevilla o 6 de xullo de 1598, foi un relixioso e humanista español, eminente políglota, teólogo, bibliólogo e poeta en latín.
Influído pola reforma protestante e a conseguinte contrarreforma e cunha boa relación coa monarquía hispánica, participa no Concilio de Trento e vive o ambiente cultural dende Roma e Flandres, onde comeza correspondencia e amizade cos principais humanistas da época. Humanista cristián, o seu pensamento harmoniza razón e fe, plásmase na produción intelectual, e baseáse nos seus coñecementos do mundo greco-latino e no dominio das linguas clásicas e bíblicas.
É coñecido sobre todo por ser o editor científico da Biblia Políglota de Antuerpen, onde supervisa a súa edición, traduce algunhas partes e é o autor do apparatus crítico. Tamén é coñecido por ser o primeiro bibliotecario da Biblioteca Real do mosteiro do Escorial, onde dirixe a súa instalación, programa as adquisicións e efectua a ordenación do fondo bibliográfico. O seu traballo intelectual céntrase nos comentarios bíblicos e na doutrina cristiá, utilizando a poesía como un complemento da súa obra científica.
Querela arxentina contra os crimes do franquismo
miniatura| A causa, aberta pola xuíza María Romilda Servini de Cubría, recibiu o apoio de [[Amnistía Internacional, a Cámara de Deputados da Arxentina e os parlamentos dalgunhas comunidades autónomas españolas, mais non do de España.]] A querela arxentina contra os crimes do franquismo é unha denuncia interposta ante un xulgado penal da Arxentina polos delitos de xenocidio e crimes de lesa humanidade cometidos en España pola ditadura franquista entre o 17 de xullo de 1936 e o 15 de xuño de 1977. A causa foi aberta pola xuíza María Romilda Servini de Cubría, acolléndose ao principio de xurisdición universal; comezou con dúas denuncias o 14 de abril de 2010 e en xaneiro de 2013 aumentara a 150.
A querela recibiu o apoio de Amnistía Internacional, que na investigación Casos tancats, ferides obertes Os casos pechados, feridas abertas (2012) denuncia que en España non se realizou ningunha investigación xudicial exhaustiva para coñecer a verdade sobre as circunstancias que rodean os abusos cometidos durante a ditadura franquista. En apoio á querela creouse tamén a rede cidadá Coordinadora estatal de apoio á querela arxentina contra os delitos do franquismo (CEAQUA, polas súas iniciais en castelán), que reúne a numerosas organizacións e concellos. Tamén recibiu o apoio dos parlamentos do País Vasco, Cataluña e Andalucía e da Cámara dos Deputados da Arxentina. O relator especial da ONU sobre a promoción da verdade, xustiza, reparación e garantías de non repetición solicitou a "colaboración da xustiza española cos procedementos xudiciais no exterior e tomar medidas contra o debilitamento do exercicio da xurisdición universal por parte dos xulgados españois ". Segundo o goberno español, os crimes xulgados "xa prescribiran en España" e ademais colidían coa Lei de amnistía española de 1977. Segundo a xuíza, trátase de "crimes de lesa humanidade e, polo tanto, este delito non prescribe".
A Lei de amnistía de 1977
A Lei 46/1977, de 15 de outubro, de Amnistía, foi promulgada en España o 15 de outubro de 1977 ; entrou en vigor desde a súa publicación no BOE o 17 de outubro dese ano.
En xaneiro de 2009, o Comité de Dereitos Humanos amoestou a España polo "mantemento efectivo da Lei de amnistía" de 1977 e lembrou que "os crimes contra a humanidade son imprescritíbeis" e as amnistías "relacionadas con graves violacións dos dereitos humanos son incompatíbeis co pacto ". O goberno español respondeu cuestionando a competencia do Comité nesta materia e lembrando que a Lei de Amnistía foi unha demanda de toda a oposición ao franquismo que contribuíu á transición cara á democracia.
Laura Nyro
Laura Nigro, nada no Bronx (Nova York) o 18 de outubro de 1947 e finada en Danbury (Connecticut) o 8 de abril de 1997, foi unha cantautora e pianista estadounidense coñecida como Laura Nyro, de grande importancia e influencia na historia do rock feminino.
Traxectoria
Nyro naceu no Bronx, filla de Louis Nigro, pianista e trompetista de jazz e Gilda (Mirsky) Nigro, contable. Laura tivo un irmán máis novo, Jan Nigro, que chegou a ser un coñecido músico para nenos. De nena, Nyro aprendeu ela soa a tocar o piano, lía poesía e escoitaba os discos da súa nai de Leontyne Price, Nina Simone, Judy Garland, Billie Holiday, e compositores clásicos como Debussy e Ravel. Compuxo as súas primeiras cancións con oito anos. Consideraba que a escola dominical en New York Society for Ethical Culture foi a que proporcionou a base para a súa educación. Tamén asistiu á High School of Music & Art de Manhattan.
Querela arxentina contra os crimes do franquismo
Cronoloxía
miniatura| Sede do [[Ministerio de Asuntos Exteriores e de Cooperación de España|Ministerio de Asuntos Exteriores e Cooperación, en Madrid, que expresou o seu "malestar" pola querela e provocou que se cancelasen as testemuñas previstas]] miniatura| [[Audiencia Nacional de España|A Audiencia Nacional oponse a extraditar os imputados sobre os que pesaban ordes de detención internacional, por exemplo pola Interpol ]] O 14 de abril de 2010, dous parentes de vítimas españolas interpuxeron a querela á xustiza arxentina amparándose na lexislación internacional sobre dereitos humanos e a constitución e leis arxentinas. Os avogados son Carlos Slepoy e Ana Messuti en Madrid, e David Baigún, Máximo Castex, Ricardo Huñis, Beinusz Szmukler, Carlos Zamorano e Héctor Trajtemberg na Arxentina.
Laura Nyro
Traxectoria
Nyro estaba moi achegada á súa tía o ao seu tío, os artistas Theresa Bernstein e William Meyerowitz, que a axudaron na súa educación e no principio da súa carreira. .
Querela arxentina contra os crimes do franquismo
Cronoloxía
O 21 de xuño de 2012 constitúese a Rede AQUA, que máis tarde se converterá en CeAQUA. Créase tamén a Plataforma vasca para a querela contra os crimes do franquismo, e aos poucos crearanse outras plataformas en todo o Estado Español.
O 28 de novembro de 2012 entréganse 5.000 testemuñas ao Xulgado núm. 1 de Buenos Aires.
O 21 de marzo de 2013 realízanse as primeiras imputacións e dítanse ordes de detención internacionais contra Rodolfo Martín Villa, José Utrera Molina, Fernando Suárez González, Rafael Gómez Chaparro Aguado, Jesús Cejas Mohedano, Juan Antonio González Pacheco, José Ignacio Giralte González, Celso Galván Abascal e Jesús Muñecas Aguilar.
Laura Nyro
Traxectoria
A finais de 1971, Nyro estaba casada co carpinteiro David Bianchini. Sentíase incómoda cos intentos de convertela nunha celebridade e anunciou a súa retirada do mundo da música aos vinte e catro anos. Contra 1976, o seu matrimonio acabara e estreou un álbum con material novo, Smile. Embarcouse entón nunha xira de catro meses cunha banda, que se gravou no álbum Season of Lights (1977).
No entanto, o seu camiño artístico pasou de longo do gran público, coa recusa de Nyro de escribir música comercial ("a vida real está alén dun pensamento do tipo 4/4") e de aparecer na televisión, ben como co seu compromiso en causas como o feminismo, o pacifismo, os dereitos dos pobos indíxenas e dos animais, o que afastou a crítica e o público que desexaban un entretemento sinxelo.
Entre os puntos altos da fase tardía da súa carreira, está a canción "Broken Rainbow", que escribiu para o filme homónimo, sobre o masacre dos navajo polo goberno dos Estados Unidos. O filme de 1985, produzcdo por Maria Florio e Victoria Mudd, gañou o Óscar ao mellor documental.
A finais de 1996, Nyro, igual que a súa nai, foi diagnosticada con cancro de ovario. Faleceu por esa doenza o 8 de abril de 1997, con 49 anos, a mesma idade á que morreu a súa nai. As súas cinzas foron esparexidas baixo un arce da súa casa de Danbury.
O 14 de abril de 2012, Laura Nyro foi incluída no Rock and Roll Hall of Fame, onde foi presentada por Bette Midler. O seu fillo, Gil Bianchini, recibiu o nomeamento.
Querela arxentina contra os crimes do franquismo
Cronoloxía
O 25 e 26 de abril de 2013 canceláronse os testemuños por videoconferencia previstos. Volvéronse a cancelar de novo o 2, 3, 8, 9, 15 e 16 de maio, nos últimos casos debido a un comunicado do Ministerio de Asuntos Exteriores e de Cooperación español ao embaixador arxentino Carlos Bettini, expresando o seu malestar polos acontecementos. En maio, máis de 40 parlamentarios e senadores españois asinan un documento para apoiar a querela.
O 18 de setembro de 2013, a xuíza María Servini de Cubría dita unha orde de detención mediante a Interpol contra Juan Antonio González Pacheco, José Ignacio Giralte González, Celso Galván Abascal e Jesús Muñecas Aguilar, acusados de torturas. Amnistía Internacional achega o seu apoio á querela. Desde setembro de 2013, Arxentina habilita os seus consulados para presentar denuncias que se incorporasen á querela.
En novembro de 2013, trece querelantes prestan declaración na Arxentina durante unha semana.
O 5 de decembro de 2013 o xuíz da Audiencia Nacional Pablo Ruz cita a declarar dous imputados na querela arxentina. O 31 de xaneiro de 2014 a fiscalía da Audiencia Nacional oponse a extraditar a Arxentina o exinspector Juan Antonio González Pacheco. O 2 de febreiro o relator da ONU criticou esta decisión.
O 15 de abril de 2014, a sección terceira da Audiencia Nacional nega a extradición de Jesús Muñecas Aguilar. O 30 de abril, a segunda sección rexeita a extradición de Antonio González Pacheco.
Entre o 18 e o 30 de maio de 2014, a xuíza María Servini de Cubría e o fiscal Ramiro González viaxan a España cos seus secretarios xudiciais e toman varias declaracións.
O 31 de outubro de 2014 a xuíza solicítalle á Interpol o arresto preventivo de Martín Villa, Utrera Molina e outros 18 imputados para extraditalos. O 19 de novembro, Utrera Molina ameazou, a través da Fundación Nacional Francisco Franco, as vítimas da ditadura con posíbeis denuncias por manchar a súa "honra".
En setembro de 2020 foi citado a declarar Martín Villa.
Os crimes investigados
miniatura|Mural en memoria do masacre do 3 de marzo en Vitoria O Xulgado Criminal e Correccional Federal Núm. 1, composto pola xuíza Servini de Cubría, investiga "a posíbel comisión de actos atroces de xenocidio e/ou lesa humanidade durante a Guerra Civil e o franquismo".
Os crimes investigados inclúen casos de tortura e encarceramento, desaparicións, asasinatos, traballos forzados, nenos roubados e penas de morte. A incorporación de casos do último franquismo, como o de Salvador Puig i Antich ou o masacre do 3 de marzo de Vitoria, deu un impulso definitivo á denuncia.
Ordes de detención internacionais
O 19 de setembro de 2013 a xustiza arxentina exixiu a detención de catro policías españois por torturas durante o réxime franquista: Jesús Muñecas Aguilar, Celso Galván Abascal, José Ignacio Giralte González e Juan Antonio González Pacheco. esquerda|miniatura| [[Rodolfo Martín Villa é un dos imputados dos que se solicitou a detención internacional e a extradición a Arxentina]] O 12 de novembro de 2014 a Interpol pediu a detención de 20 acusados por crimes cometidos durante a ditadura franquista, entre os que se atopan Rodolfo Martín Villa, Antonio Carro Martínez, Licinio de la Fuente de la Fuente, José María Sánchez-Ventura Pascual, Alfonso Osorio, José Utrera Molina e Fernando Suárez González. Inmediatamente, o ministro de xustiza español, Rafael Catalá, avanzou que a Audiencia Nacional denegaría a extradición a Anxentina dos vinte acusados. O 13 de marzo de 2015, o Consello de Ministros negou oficialmente a extradición dos exministros Utrera Molina e Martín Villa, despois de dilatar o proceso pedindo máis información á Arxentina.
Pablo de Greiff, relator especial da ONU sobre a promoción da verdade, xustiza, reparación e garantías de non repetición, lembrou no seu informe do 22 de xullo de 2014 "a obriga internacional do estado (español) de extraditar ou xulgar e que só se poderá denegar a extradición dos acusados de a xustiza española iniciar as investigación e xulgar os responsábeis ".
Reaccións
En maio de 2012, a sección española de Amnistía Internacional presentou un informe no que analizaba a resposta que se lle dera desde a xustiza española aos crimes cometidos durante a Guerra Civil e o franquismo e denunciando que non se realizara unha exhaustiva investigación xudicial para coñecer os abusos cometidos durante o período comprendido entre 1936 e 1975. Parte do informe céntrase na querela presentada por vítimas e organizacións de España e Arxentina a este último país, amparándose no principio de xurisdición universal. En concreto, o informe conclúe que, a pesar da resposta da fiscalía xeral do estado español e do goberno á xuíza María Romilda Servini de Cubría encargada da querela arxentina, segundo a cal "en España se abriran procesos xudiciais sobre os feitos dos que se inhibira a Audiencia Nacional ", o feito é que despois desta inhibición a "gran maioría" dos casos se arquivaran. Segundo Amnistía Internacional, «España está incumprindo as súas obrigas internacionais en canto ao dereito á xustiza das vítimas e ao seu deber de investigar os crimes de dereito internacional cometidos durante a Guerra Civil e o franquismo» e conclúe que a situación das vítimas é de "total desamparo xudicial"  e que a "cooperación xudicial penal (...) prevista polo dereito internacional" e levada adiante neste caso pola Arxentina debe continuar miniatura| Segundo o ministro español de Xustiza, [[Rafael Catalá Polo|Rafael Catalá, a Audiencia Nacional denegará a extradición a Arxentina dos vinte acusados ]] En xullo de 2014, o relator especial da ONU sobre a promoción da verdade, da xustiza, da reparación e das garantías de non repetición, Pablo de Greiff, presentou un informe no que analizaba "as medidas adoptadas polas autoridades españolas sobre (...) verdade, xustiza, reparación e garantías de non repetición, en relación coas graves violacións dos dereitos humanos e do dereito internacional humanitario cometidos durante a guerra civil e a ditadura franquista ".
O relator, Pablo de Greiff, reiterou a "incompatibilidade dos efectos da lei de amnistía coas obrigacións internacionais adquiridas por España", que tamén contraiu antes de adoptar a lei de amnistía, e que "o dereito internacional estabelece que, en relación cos casos de desaparición forzada, o período de prescrición debe comezar a contarse desde o momento en que cesa a desaparición forzada, é dicir, desde que a persoa parece con vida ou se atopa o seu corpo ».  O goberno español considera que os crimes xulgados "xa prescribiron en España" e que tamén coliden coa Lei de amnistía española de 1977. Non obstante, as Nacións Unidas insistiron en que "o estado español está obrigado a extraditar os responsábeis de graves violacións dos dereitos humanos" e que "non pode escudarse nos principios de prescrición e extinción da responsabilidade penal". Ademais, os expertos da ONU recalcaron que os argumentos do Consello de Ministros non teñen ningunha base e contradín "normas e estándares internacionais de dereitos humanos".
Proxección
O documental El silencio de otros (2018) trata sobre esta querela.
En Galiza
En 2019 incorporáronse á Querela en Galiza as familias de Alexandre Bóveda, Amancio Caamaño e Ramiro Paz, ás que se engadiron as familias de Celestino Carbia e Bernardo Mato.
Recibiu o apoio da Deputación Provincial de Pontevedra.
Laura Nyro
Vida persoal
Nyro era bisexual, aínda que só o sabían os seus amigos máis íntimos. Tivo unha relación co cantante Jackson Browne entre 1970 e 1971 e casou co veterano de Vietnam David Bianchini en outubro de 1971.
En 1978 tivo un fillo, Gil Bianchini (músico tamén coñecido como Gil-T), dunha breve relación con Harindra Singh, e deulle o apelido do seu ex-marido. A principios de 1980, Nyro comezou a vivir coa pintora Maria Desiderio (1954–1999), relación que durou dezasete anos, o resto da súa vida.
Estilo
Nyro é unha das representantes do estilo denominado Brill Building, un edificio de Nova York onde estaban as oficinas de representación dun gran número de compositores de éxitos discográficos, caracterizados por unha fusión do pop co jazz, o gospel e o rhythm and blues.
Entre os músicos que influenciou están Joni Mitchell, Tori Amos, Suzanne Vega, Elvis Costello e Elton John. As súas músicas da fase máis tardía foron recuperadas por artistas como Judy Kuhn e Audra McDonald.
Christian Dior, S. A.
miniatura|Logo de Dior miniatura Christian Dior, S.A. (máis coñecida como Dior) é un minorista de roupa francés, baixo control do grupo LVMH. A compañía foi fundada polo deseñador de moda Christian Dior.
Christian Dior, S.A. en si controla o 42% dos activos de LVMH, que leva outras marcas de roupa como Kenzo, Givenchy e Louis Vuitton.
A unidade operativa da compañía, Christian Dior Couture, deseña e elabora parte da máis codiciada alta costura do mundo, así como moda prêt-à-porter, roupa de cabaleiro e accesorios. Christian Dior funciona a través de cerca de 160 boutiques de todo o mundo con plans de seguir abrindo máis. A súa sede atópase en París, rue François 1er.
No 1996, John Galliano foi nomeado deseñador xefe de Christian Dior polo propietario da compañía, o grupo de luxo LVMH. Galliano foi primeiro suspendido e logo despedido en marzo de 2011 debido a un incidente que tivo lugar nun café parisiense no que o deseñador, ebrio, insultou a unha parella de xudeus, facendo afirmacións como "Amo a Hitler" ou "A xente como vostedes debería estar morta (...) todos deberían ter sido gaseados".
No 1998 adquiriu Gerbe Paris, un fabricante francés de calcetería arruinado. É unha das maiores partes do imperio de negocios de Bernard Arnault, unha das persoas máis ricas do mundo.
Películas
A roupa de Dior foi utilizada en moitas películas. En Stage Fright, de Alfred Hitchcock, o vestiario do personaxe interpretado por Marlene Dietrich é da casa francesa. Tamén no 1963, Marisol luciu un deseño da firma Dior3 no filme Marisol rumbo a Río (cantando "Guajiras" na cuberta dun barco rumbo a Brasil). O deseño orixinal do traxe de Marisol, estilo flamenco, en realidade era branco. Posteriormente coséronlle un mantel vermello a cadros (de estampado de Vichy) para simular o mandil flamenco.
Florín das Antillas Neerlandesas
O florín das Antillas Neerlandesas ou florín antillano neerlandés (en neerlandés: Antilliaanse gulden ou simplemente gulden) é a moeda de Curaçao e Sint Maarten. Está subdividido en 100 cent ou centen (singular: cent).
Anteriormente foi a moeda das Antillas Neerlandesas, un territorio de ultramar do Reino dos Países Baixos.
Historia
No século XVIII, o florín neerlandés circulaba nas Antillas Neerlandesas. Isto cambiou en 1794 cando se emitiron moedas específicas para as posesións neerlandesas nas Indias Occidentais. Daquela, o gulden estaba dividido en 20 stuiver.
Entre 1799 e 1828, o reaal de Curaçao circulou nas illas, a razón de 1 reaal = 6 stuiver ou 3⅓ reaal = 1 florín. O florín neerlandés reintroduciuse en 1828, agora subdividido en 100 centen. Cando a moeda comenzou a emitirse de novo de maneira específica para as Antillas Neerlandesas, denominouse curaçao, cos primeiros billetes e moedas, con denominación en moeda neerlandesa, introducidos en 1892 e 1900, respectivamente. O nome "Antillas Neerlandesas" (Nederlandse Antillen) foi introducido en 1952.
En 1940, despois da ocupación alemá dos Países Baixos, a ligazón coa moeda neerlandesa rompeuse, e o florín foi establecido con respecto ao dólar estadounidense a 1,88585 floríns = 1 dólar. A taxa foi axustada a 1,79 floríns = 1 dólar en 1971.
Moedas
En 1794 emitíronse moedas de prata para o seu uso nas Indias Occidentais Neerlandesas con valores de 2 stuiver, ¼, 1 e 3 floríns. Despois da reintrodución do florín neerlandés en 1828, algunhas moedas de 1 florín rebaixáronse a cuartos de florín e se estamparon cun "C", en 1838.
En 1900 e 1901 introducíronse as moedas de 1/10 e ¼ de florín de prata, que circularon xunto coas moedas neerlandesas. Despois da desvinculación da moeda antillana neerlandesa da dos Países Baixos, introduciuse a moeda de 1 cent de bronce en 1942, seguida por outra de 5 centen de cuproníquel en 1943. As moedas de 2½ centen de bronce e de 1 e 2½ floríns de prata introducíronse en 1944.
En 1952 apareceu nas moedas o nome "Nederlandse Antillen". En 1970 o níquel substituíu a prata, aínda que a moeda de 2½ florís non se reintroduciu até 1978. As moedas de 1 e 2½ centen de aluminio introducíronse en 1979. En 1989 seguiron as de 5 centen de aluminio, as de 10, 25 e 50 centen de aceiro con aliaxe de níquel e as de 1 e 2½ floríns, seguidas polas de 5 floríns en 1998.
Billetes
En 1892, o Curaçaosche Bank introduciu billetes con denominacións de 25 e 50 centen, 1 e 2½ florines. Esta foi a única emisión de denominacións en centen. Os billetes de 5, 10, 25, 50, 100, 250 e 500 floríns seguiron a esta emisión en 1900. Os de 1 e 2½ floríns foron suprimidos en 1920, pero reintroducidos polo goberno en 1942 como muntbiljet.
Desde 1954 o nome "Nederlandse Antillen" aparece no reverso dos billetes do Curaçaosche Bank e, desde 1955, os muntbiljet (só o billete de 2½ floríns) emitíronse tamén con este nome. En 1962, o nome do banco cambiouse polo de Bank van de Nederlandse Antillen (Banco das Antillas Neerlandesas). En 1970 fíxose unha emisión derradeira de muntbiljet posta en circulación con denominacións de 1 e 2½ florines. O billete de 500 gulden deixou de emitirse en 1962.
José Manuel Cores Tourís
José Manuel Cores Tourís, nado en Oubiña (Cambados) o 1 de novembro de 1958, é un político galego do PPdG.