cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Éfeso
Historia
Os cimerios invadiron a Asia Menor no reinado do rei de Lidia Ardis. Subiron polo val do Caistros e chegaron a Éfeso, pero nada se sabe dos danos que lle causaron. Nestes ataques foi destruída Magnesia. Despois diso Éfeso caeu baixo dominio de Lidia e despois de Persia a finais do século VI a.C..
O -499 cando os atenienses e os eretrios xunto cos xónicos marcharon a Sardes, desembarcaron en Éfeso e deixaron os barcos en Coressos. Xente da cidade guiounos polo val do Caistros e ata os montes Tmolos. Sardes foi incendiada e retiráronse pero serían perseguidos ata Éfeso e derrotáronos nun combate naval fronte a Mileto. Os atenienses retiráronse a Micale e foron de noite a Éfeso cando se estaba celebrando a festa da Tesmoforia e os cidadáns, descoñecendo o que pasara, atacáronos pensando que eran ladróns, e matáronlles uns cantos. Por este feitos sábese que Éfeso non tiña barcos de guerra e polo tanto suponse que non participaba na revolta de Xonia a pesar de que en xeral debía de simpatizar con ela. Xerxes I incendiou algúns templos pero ao de Éfeso non lle pasou nada.
Ayu-mi-x III Non-Stop Mega Mix Version
Ayu-mi-x III Non-Stop Mega Mix Version é un álbum de remesturas que foi lanzado ó mercado o 28 de febreiro do ano 2001 por Ayumi Hamasaki baixo o selo avex trax producido por Max Matsuura.
Éfeso
Historia
Tucídides considerábaa unha especie de cidade sagrada.
Case ao cabo da guerra do Peloponeso, o comandante ateniense Trasilo, que facía unha expedición de saqueo, desembarcou en Éfeso; o sátrapa persa Tisafernes fixo un chamamento a todo o país e puido evitar o saqueo da cidade derrotando aos atenienses.
Lisandro, a fronte da frota espartana, entrou en Éfeso o -407 co obxecto de entrevistarse con Ciro o Novo en Sardes. Mentres esperaba, o ateniense Antíoco, que estaba en Notion como comandante de Alcibíades, enfrontouse con el, pero o espartano obtivo a vitoria.
Despois de Egospotamos os efesios dedicaron unha estatua a Lisandro (e outros espartanos menos coñecidos) no templo de Ártemis. Pero despois da vitoria de Conón en Cnidos serían substituídas por estatuas de Conón e Timoteo.
Permaneceu en mans dos persas ata o tempo de Alexandre o grande, ao que acolleu como liberador.
Lisímaco construíu as murallas preto da cidade nunha nova localización máis favorábel e como os cidadáns non querían cambiar as súas localizacións para o lugar das murallas, inundou a cidade pechando as saídas da auga un día de moita chuvia, e así a vella cidade foi arrasada. Lisímaco rebautizou Arsínoe á nova cidade, polo nome da súa muller, pero este novo nome non durou. A historia explícaa Estéfano de Bizancio pero Estrabón simplemente di que a cidade desapareceu un día dunha grande tormenta que fixo medrar o río. Estéfano Bizantino baséase nun poema de Dures de Elea, do que só se sabe que viviu no século IV a.C.. A construción da nova cidade e destrución da vella foi no -322. Á nova cidade serían levados tamén cidadáns de Colofón e Lebedos.
Despois de Lisímaco (que reinou ata o -281) a cidade non tardou en caer baixo protección de Pérgamo. Un conflito enfrontou ao rei Atalo con Roma con motivo da asignación ao templo de Ártemis dos lagos chamados Selinúsia, na desembocadura do Caystrus (antes Caistros). Os publicanos romanos considerábanos suxeito do imposto e o rei insistía en que eran polo templo. Como os publicanos colleron as súas rendas, enviaron ao xeógrafo Artemidoro de Éfeso como delegado a Roma e serían recoñecidos como pertencentes ao templo e a Artemidoro erixíronlle unha estatua de ouro no templo.
Antíoco durante a súa guerra cos romanos pasou o inverno en Éfeso. A frota seléucida enfrontouse á romana e de Pérgamo en Corico (Corycus) e o almirante seléucida Polixénides foi derrotado e retirouse, e despois da batalla de Magnesia do Sipilo foi ocupada polos romanos. Lucio Cornelio Escipión distribuíu as súas tropas para pasar o inverno un terzo en Magnesia, outro en Trales e outro en Éfeso. Despois da guerra os romanos deron a cidade a Atalo de Pérgamo, así como outras cidades e comarcas.
O -133 Atalo morreu, e deixou os seus dominios a Roma, pero Aristónico, fillo do rei Eumenes II de Pérgamo e dunha muller de Éfeso, rebelouse e quixo ocupar o reino. Éfeso fíxolle fronte e derrotouno na batalla naval de Cyme. Creouse a provincia de Asia da que Éfeso foi a capital e residencia da gobernador, e tamén foi encabezamento dun convento xurídico. O distrito comprendía "Cesarientes et Augustas Cilbiani inferiores et superioras, Mysomacedones, Mastaurenses, Briullitae, Hypaepeni, Dioshieritae" (Plinio).
Pronto os efesios vanse rebelar e mataron ao xeneral póntico Zenobio, o mesmo que deportara á xente de Quíos. Sila, despois de derrotar a Mitrídates, castigou a Éfeso, á que impuxo unha dura contribución.
Éfeso despois diso xa non tivo real autonomía. Era un porto dos romanos. Cicerón estivo nela o -51 cando foi á súa provincia de Cilicia. Despois de Farsalia, Metelo Escipión, que estaba en Éfeso, quixo arrebatar o diñeiro do templo, pero foi chamado por Pompeio para que se unise a el no Epiro.
Despois da derrota de Bruto e Casio en Filipos, Marco Antonio visitou Éfeso e fixo sacrificios á deusa e perdoou aos partidarios dos derrotados que se refuxiaran no templo (todos menos dous) e esixiu aos efesios o tributo de 10 anos nun só ano (Éfeso dera en dous anos os tributos de 10 anos a Bruto e Casio). Os efesios pediron perdón e explicaron que foran obrigados a dar os tributos e xa non lles quedaba nada e entón Antonio aceptou as taxas de 9 anos a pagar en dous anos.
En Éfeso, nun santuario do templo de Diana, Marco Antonio capturou aos irmáns de Cleopatra e fíxoos matar segundo Dión Casio, pero Apiano di que foi Arsínoe, a irmá de Cleopatra, e que o feito pasou no templo de Artemisia Leucofrina en Mileto, e que Arsínoe fora alí recibida como raíña polo gran sacerdote local Megabizos.
Antes de Accium a frota de Marco Antonio e Cleopatra estaba en Éfeso, onde chegou coa raíña. Despois da batalla (-31) Éfeso, por suxestión de Octavio Augusto, dedicou estatuas a Xulio César.
A cidade baixo o Imperio
Tiberio quixo eliminar o dereito de asilo do templo, ao que os efesios se opuxeron dicindo que fora aceptado por persas, macedonios e romanos ata entón; o asilo utilizábase normalmente por delincuentes. O porto arranxouse en tempo de Nerón, por obra da gobernador de Asia, Barea Soranus.
O -262 a cidade e o templo serían asolados polos godos. O templo quedou destruído e xa non se reconstruíu. Desde entón perdeu importancia.
Os últimos séculos
A cidade sufriu ataques musulmáns nos séculos VII, VIII e IX. No século XI serían os turcos selxúcidas. Acabou desaparecendo no século XIII ou coa chegada de Tamerlán (1400). Tamerlán acampou alí e menciónaa como Ayazlic.
As ruínas de Éfeso
miniatura|dereita|Odeón de Éfeso miniatura|Nice As ruínas de Éfeso son das importantes do mundo. É preciso mencionar entre as cousas que se conservan parcialmente:
O culto de Ártemis
miniatura|dereita|Plano da antiga Éfeso Os xónicos xa atoparon establecido o culto a Ártemis cando chegaron ao país (ou a unha deidade con moitos peitos á que deron este nome). En tempo de Creso xa existía o templo. O heraion era máis grande que o de Samos, construído por Teodoro e Rocos. O arquitecto de Éfeso é mencionado por Estrabón co nome de Cersifrón e despois foi ampliado por outro. A estatua da deusa era de ouro. Nas inmediacións do templo estaba a rúa chamada Selinos. Xenofonte estaba en Éfeso cando se uniu a Axesilao na súa marcha de Asia a Beocia e fixo alí ofrendas dos dez mil. O culto foi levado polos foceos a Masalia e esta ás súas factorías. O templo foi destruído (incendiado) por Herostrato, segundo se di, a noite que naceu Alexandre o grande, co único propósito de ser famoso, pero foi reconstruído por un arquitecto cuxo nome era probablemente sería Dinócrates (esta pasaxe de Estrabón é de difícil lectura). Alexandre cando entrou na cidade, ofreceuse a pagar todos os gastos de reconstrución, pero a cidade non o aceptou e limitouse a poñerlle o nome do conquistador ao templo. A reconstrución durou 220 anos a pesar de que a xente de Éfeso colaborou ao máximo. Foi construído nun terreo pantanoso para protexelo dos terremotos e durou ata a incursión dos godos do 262.
Tecido resistente
Tecido resistente é un documental dirixido por Marina Chiavegatto no ano 2018 que conta a influencia do traballo das mulleres na fábrica La Arzuana en toda a comarca de Betanzos.
Aeroporto de París-Orly
O aeroporto de París-Orly (IATA: ORY, ICAO: LFPO) é un aeroporto internacional francés situado parcialmente en Orly e parcialmente en Villeneuve-le-Roi, a 13 km ao sur de París. Serve como centro de conexións secundario para voos domésticos e internacionais de Air France, e como base principal de Transavia France. Dende o aeroporto opéranse voos cara destinos en Europa, Oriente Medio, África, o Caribe, Norteamérica e o Sueste asiático.
Antes da construción do Charles de Gaulle, Orly era o principal aeroporto de París. Incluso co cambio da meirande parte do tráfico internacional ao Charles de Gaulle, Orly segue a ser o aeroporto francés máis concorrido para tráfico doméstico e o segundo en tráfico en xeral, con 31 237 865 pasaxeiros en 2016.
Peñarrubia
250px|thumb|Bolera de los Moros. Peñarrubia é un concello de Cantabria, en España, pertencente á comarca de Saja-Nansa. Tiña en 2015 unha poboación de 351 habitantes.
Limita ao norte con Peñamellera Baja (Asturias), ao oeste con Tresviso, ao sur con Cillorigo de Liébana e ao leste con Lamasón. Neste concello atópase o desfiladeiro da Hermida, porta de entrada ao val de Liébana. Ademais podemos atopar o balneario da Hermida, alimentado polas augas do río Deva.
Está formado polas localidades de Caldas, Cicera, La Hermida, Linares, Navedo, Piñeres, Roza e Urdón. A capital municipal é Linares.
Gran Premio dos Países Baixos de 1980
O Gran Premio dos Países Baixos de 1980 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 31 de agosto de 1980 no circuíto de Zandvoort. Foi a undécima carreira da tempada de Fórmula Un de. Foi o 29º Gran Premio dos Países Baixos. A carreira levouse a cabo sobre 72 voltas ao circuíto de 4´252 quilómetros para unha distancia total de carreira de 306 quilómetros.
Resumo da carreira
A carreira foi gañada polo piloto brasileiro, Nelson Piquet pilotando un Brabham BT49. A vitoria foi a segunda de Piquet nun Gran Premio de Fórmula Un que lograra a súa primeira vitoria a principios dese mesmo ano no Gran Premio do oeste dos Estados Unidos de 1980. A vitoria confirmou a Piquet como a principal ameaza para Alan Jones para acadar á coroa do campionato do mundo. Piquet gañou por doce segundos sobre o francés René Arnoux que pilotaba un Renault RE20. A menos de medio segundo detrás, terceiro, foi outro piloto francés Jacques Laffite (Ligier JS11 / 15).
O circuíto fora modificado por segunda vez en dous anos coa chicane da recta de atrás endurecida significativamente. Había varias combinacións novas. Alfa Romeo participou cun segundo coche, logo da morte de Patrick Depailler un mes antes, para o veterano italiano Vittorio Brambilla. Geoff Lees correu no segundo Ensign N180 e Jochen Mass regresou logo dunha lesión nun Arrows A3. O retorno de Mass resultou ser prematuro e tivo que retirarse. O piloto de probas de Tyrrell Racing Mike Thackwell colleu o coche na cualificación, pero fracasou no seu intento de ser o piloto máis novo en participar nunha carreira de Fórmula Un.
Jones foi undécimo tres voltas por detrás, o seu campionato corría agora un perigo real con Piquet a dous puntos. Reutemann batallaba pola terceira praza cun punto máis que Laffite e tres sobre Arnoux. Williams tiña a man o trofeo de construtores, lideraba sobre Ligier por 25 puntos e Brabham por 35 o compañeiro de Piquet practicamente non proporcionou ningún punto para o campionato de construtores.
Lingua abua
O abua é unha lingua do grupo atlántico das linguas níxer-congo falada en Nixeria.
Distribución xeográfica
Fálase nas áreas locais de Degema e Ahoada, en Rivers State, hai unha pequena pero moi próspera comunidade inmigrada en Estados Unidos.
Dialectos
O abua distingue catro dialectos: Ogbo, Emughan, Otabha e Okpeden
Escrita
A produción escrita en abua é escasa, a maior parte son traducións de obras de tipo relixioso e materiais publicados por lingüistas. Os primeiros materiais son de 1971, Aselemi adibel adinya itugha onu Abuan e Opuru adiri ogbia obra de Ian Gardner e Idumesaro respectivamente. Gardner, un pastor protestante, tamén traduciu en 1978 o Novo Testamento co título de Oobi Oghaaph Ilo Ajizos en 1980 e publicou un dicionario abau-inglés. En 2019 apareceu a tradución de toda a Biblia, obra dun equipo dirixido por Gardner so o título de Adinya Ligbia.
Historia
Por volta do século XIII o pobo abua emigrou dende as súas aldeas, situadas no actual Camerún, xunto aos efik e aos ibibios, ao territorio que ocupa actualmente.
Lagartóns, A Estrada
Santo Estevo de Lagartóns é unha parroquia que se localiza no concello da Estrada. Segundo o IGE en 2009 tiña 325 habitantes (174 mulleres e 151 homes), distribuídos en 14 entidades, o que supón unha diminución respecto de 1986 cando tiña 365 habitantes. En 1842 tiña unha poboación de feito de 176 persoas.
Festas
Festa do Labrego. Celébrase no lugar do Viso e consiste unha feira con produtos de artesanía, xogos para os nenos e unha exhibición cabalar. Empezou a celebrarse o 16 de maio de 1916 cando os labregos da época se enfrontaron ao caciquismo local e conseguiron a liberdade de mandar nas súas propias terras. Na súa honra levantouse na parroquia un monumento ao “labrego”.
Neil Patrick Harris
Traxectoria
Comezou a facerse coñecido por protagonizar un médico adolescente na serie Doogie Howser, M.D. (1989-1993), interpretou o coronel Carl Jenkins no filme Starship Troopers (1997), participou no filme The Next Best Thing, o ano 2002 realizou en Broadway a obra Proof e ao ano seguinte Cabaret, fixo unha parodia del mesmo no filme Harold & Kumar Go to White Castle (2004), Barney Stinson en How I Met Your Mother que interpreta desde 2005, o papel de Joss Whedon na serie musical para internet Dr. Horrible's Sing-Along Blog. Tamén presentou os 63º Premios Tony o 7 de xuño de 2009, e os 61º Premios Emmy o 20 de setembro de 2009. Tamén fixo unha aparición sorpresa nos 82º Premios Oscar, realizando o número musical de apertura. Segundo a revista Time está entre as 100 persoas máis influentes de 2010.
O Casal, Vide, As Neves
O Casal é un lugar da parroquia de Vide, no concello pontevedrés das Neves. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do ano 2008 ten 26 habitantes (12 homes e 14 mulleres).
Financial Times
O Financial Times (FT) é un xornal diario internacional impreso en gran formato e publicado dixitalmente que se centra en asuntos económicos e de negocios. Con sede en Londres, Inglaterra, pertence ao holding xaponés Nikkei, cun núcleo de oficinas editoriais no Reino Unido, os Estados Unidos e a Europa continental. En xullo de 2015, Pearson vendeu a publicación a Nikkei por 844 millóns de libras esterlinas (1320 millóns de dólares) despois de ser o seu propietario dende 1957. Na primavera de 2019, informou de que tiña un millón de subscritores de pago, tres cuartos deles dixitais. O xornal céntrase especialmente no xornalismo económico e na análise económica, recibindo tanto críticas como eloxios. Patrocina un premio anual para libros e publica un número sobre a "Persoa do Ano".
A liña editorial do Financial Times céntrase no liberalismo económico, en particular no libre comercio e nos mercados libres. Dende a súa fundación apoiou a democracia liberal, favorecendo as políticas do liberalismo clásico e dos gobernos internacionais. A súa redacción é independente da súa dirección. Dada a súa historia como comentarista económico, o FT publica varios índices financeiros, principalmente o FTSE All-Share Index. A súa típica profundidade na cobertura ligou o xornal dende finais do século XX cun público educado de colo branco. O cuartel xeral de Financial Times está en Bracken House en 10 Cannon Street, preto do centro financeiro da cidade, onde mantén a súa editorial, centro corporativo e oficina editorial principal.
Xiros idiomáticos galegos
Os xiros idiomáticos son expresións propias dunha lingua cun significado unitario que non pode deducirse do significado das palabras que os forman e que carece de tradución literal noutra lingua. Tamén podemos denominalos locucións ou mesmo frases feitas, as cales na actualidade son interferidas continuamente pola lingua castelá, sobre todo nas xeracións máis novas, nas cidades e mesmo nos medios de comunicación.
A seguinte lista contén unha serie de xiros idiomáticos e ditos propios da lingua galega.
Eirín
O topónimo galego Eirín pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Bakili Muluzi
Elson Bakili Muluzi (nado o 17 de marzo de 1943) foi o presidente de Malaui entre o 1994 e o 2004. Foi po primeiro presidente elixido democraticamente no país.
A Chan de Vide, Vide, As Neves
A Chan de Vide é un lugar da parroquia de Vide, no concello pontevedrés das Neves. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do ano 2008 ten 68 habitantes (32 homes e 36 mulleres).
Premio Luísa Villalta de proxectos culturais pola igualdade
O Premio Luísa Villalta para proxectos culturais pola igualdade é un premio que promove a Deputación da Coruña. Ademais de fomentar a plena igualdade de xénero, recoñece a figura de Luísa Villalta.
Lingua abujmaria
O abujmaria é unha dialecto do maria falado na India pola tribo Abujh Maria.
Distribución xeográfica e falantes
A principal zona onde se fala o dialecto coñécese como bloque Abujh Maria, na rexión de Narayanpur, no distrito de Bastar, en Madhya Pradesh. Está formada por 200 aldeas e ten unha poboación, coa rexión de Bijapur do mesmo distrito, de 17.000 habitantes. No distrito de Gadchiroli, Maharashtra hai outros 31.000 falantes. En total 50.000 falantes, pero outras fontes afirman que poderían ser 100.000.
Espiñeiros, Meavía, Forcarei
Espiñeiros é un lugar da parroquia de Meavía, no concello pontevedrés de Forcarei. Segundo o IGE do 2008 tiña 37 habitantes deles 19 homes e 18 eran mulleres, o que supón que se mantivo a poboación desde 2007.
Donkey Kong Land 2
Donkey Kong Land 2 é un xogo da Game Boy estreado en 1996. É a secuela do xogo de 1995 Donkey Kong Land. O xogo tivo unha continuación en Donkey Kong Land III, lanzado en 1997. Este xogo foi producido por Rareware e publicado por Nintendo, e foi mellorado para Super Game Boy con diferentes tons de cor, así como un bordo de bananas nas pantallas de televisión. Donkey Kong Land 2 recibiu unha valoración de 79% en GameRankings.
Descrición
Donkey Kong Land 2 foi en moitos sentidos un remake do éxito de SNES Donkey Kong Country 2: Diddy's Kong Quest. Os protagonistas son Diddy Kong e Dixie Kong, que deben rescatar a Donkey Kong do Kaptain K. Rool e da súa tripulación Kremling.
Sinopse
Donkey Kong Land 2 ten o mesmo argumento que Donkey Kong Country 2: Diddy's Kong Quest. O manual contén unha versión simplificada da versión da SNES. K. Rool secuestrou a Donkey Kong que está preso na "Crocodile Isle", e tanto Diddy coma Dixie deben salvalo.
Angola
Angola, oficialmente República de Angola (en portugués: República de Angola; en quicongo, kimbundu, umbundu e chócue: Repubilika ya Ngola), é un país da costa occidental de África, limitado ao norte e ao leste pola República Democrática do Congo, ao leste por Zambia, ao sur por Namibia e ao oeste polo Océano Atlántico. Angola inclúe tamén o turbulento enclave de Cabinda, ao norte, que está constituído como unha das súas 18 provincias. A súa capital é Luanda.
Colonia portuguesa ata 1975, ten recursos naturais considerábeis, entre os que destacan o petróleo e os diamantes. O seu sistema de goberno é a democracia, cun réxime presidencialista e eleccións multipartidistas.
Etimoloxía
O nome Angola é unha derivación portuguesa do termo bantú N'gola, título dos reis do reino de Ndongo existente na época en que os portugueses se estabeleceron en Luanda, no século XVI.
Lamas, A Estrada
San Breixo de Lamas é unha parroquia que se localiza no concello da Estrada. Segundo o IGE en 2011 tiña 140 habitantes (76 mulleres e 64 homes), distribuídos en 9 entidades, o que supón unha diminución respecto de 1986 cando tiña 177 habitantes. En 1842 tiña unha poboación de feito de 174 persoas.
Angola
Primeiros habitantes
miniatura|esquerda|Mapa do antigo [[reino de Ndongo.]] miniatura|esquerda|Encontro de [[portugueses coa familia real do reino do Congo.]] Os habitantes orixinais de Angola foron cazadores-recolectores khoisans, dispersos e pouco numerosos. A expansión dos pobos bantús, chegando do Norte a partir do segundo milenio, forzou aos khoisan (cando non eran absorbidos) a recuar cara ao sur, onde grupos residuais existen ata hoxe, en Angola (ver mapa étnico), en Namibia e en Botsuana.
Lamas, A Estrada
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Ortigueira - Mera
Ortigueira-Mera é un espazo natural declarado zona especial de conservación (ZEC) protexido desde 2001 que abrangue 3.868 ha dos concellos de Cariño, Cerdido, Ortigueira, As Pontes de García Rodríguez e As Somozas, ó carón da ría de Ortigueira e de Ladrido. Os seus lugares de referencia son Santa Marta de Ortigueira, Cariño e Moeche.
É unha zona especial de protección de aves, gran número de aves acuáticas invernan na zona, en especial o mazarico curlí. miniatura|150px|Extensión do lugar de importancia comunitaria Ortigueira - Mera
Angola
Primeiros habitantes
En 1482, chegou á foz do río Congo unha frota portuguesa, comandada polo navegante Diogo Cão que, de inmediato, estabeleceu relacións co Reino do Congo. Este foi o primeiro contacto dos europeos con habitantes do territorio hoxe abranguido por Angola, contacto este que viría a ser determinante para o futuro deste territorio e das súas poboacións.
Período colonial
miniatura|Ilustración da raíña [[Dona Ana de Sousa|Nzinga en negociacións de paz co gobernador portugués en Luanda en 1657.]] miniatura|Vista da cidade de Luanda en 1883.
A partir do fin do século XV, Portugal seguiu na rexión unha dobre estratexia. Por un lado, marcou continuamente presenza no Reino do Congo, por intermedio de (sempre poucos, mais influentes) padres cultos (portugueses e italianos) que promoveron unha lenta cristianización e introduciron elementos da cultura europea. Por outro, estabeleceu en 1575 unha factoría en Luanda, nun punto de fácil acceso ao mar e próximo aos reinos do Congo e de Ndongo. Gradualmente tomaron o control, a través dunha serie de tratados e guerras, dunha franxa que se estendeu de Luanda en dirección ao Reino do Ndongo. Este territorio, dunha dimensión aínda bastante limitada, pasou máis tarde a ser designado como Angola. Por intermedio dos Reinos do Congo, do Ndongo e da Matamba, Luanda desenvolveu un tráfico de escravos con destino a Portugal, ao Brasil e á América Central que pasou a constituír a súa base económica. Este proceso ten que ser visto contra o pano de fondo dun sistemático trafego de escravos a partir de Luanda
Os holandeses ocuparon Angola entre 1641 e 1648, procurando estabelecer alianzas cos estados africanos da rexión. En 1648, Portugal retomou Luanda e iniciou un proceso de conquista militar dos estados do Congo e Ndongo que terminou coa vitoria dos portugueses en 1671, redundando nun control sobre aqueles reinos.
Non obstante, Portugal comezara a estender a súa presenza no litoral en dirección ao Sur. En 1657 estabeleceu unha poboación preto da actual cidade de Porto Amboim, trasladada en 1617 para a actual Benguela que se tornou nunha segunda factoría, independente da de Luanda. Benguela asumiu aos poucos o control sobre un pequeno territorio a norte e leste, e iniciou á súa vez un tráfico de escravos, coa axuda de intermediarios africanos radicados no Planalto Central da Angola de hoxe.
Desde o inicio da súa presenza en Luanda e Benguela, houbo incursións ocasionais dos portugueses máis ala dos pequenos territorios baixo o seu control, pero os esforzos serios de penetración no interior só comezaron nas primeiras décadas do século XIX, desacelerando a mediados daquel século, mais recomezando con máis vigor nas súas últimas décadas. Estas incursións eran en parte militares, visando o establecemento dun dominio duradeiro sobre determinadas rexións, e tiveron xeralmente que vencer, polas armas, unha resistencia maior ou menor das respectivas poboacións. Noutros casos tratouse, no entanto, só de crear postos avanzados destinados a facilitar a extensión de redes comerciais. Formas particulares de penetración económica foron desenvolvidas no Sur, a partir de Moçâmedes (hoxe Namibe). Finalmente, implantáronse as primeiras misións católicas nos perímetros controlados por Luanda e Benguela. miniatura|esquerda|Soldados portugueses embarcando para Angola durante a [[primeira guerra mundial.]]
No momento en que se realizou en 1884/85 a Conferencia de Berlín, destinada a resolver a distribución de África entre as potencias coloniais, Portugal pode por tanto facer valer unha presenza secular en dous puntos do litoral, e unha presenza máis recente (administrativa/militar, comercial, misioneira) nunha serie de puntos do interior, mais estaba moi lonxe dunha "ocupación efectiva" do territorio hoxe abranguido por Angola.
Perante a ameaza das outras potencias coloniais, de se apropiaren de partes do territorio reclamado por Portugal, este país iniciou finalmente, tras a Conferencia de Berlín, un esforzo que visaba a ocupación de todo o territorio da actual Angola. pero como consecuencia dos seus recursos limitados, os progresos neste sentido foron, no entanto, lentos: aínda en 1906, só do 5% a 6% dos territorios podían, con algunha razón, ser considerados "efectivamente ocupados".
Só despois da chegada da República en Portugal, en 1910, a expansión do Estado colonial avanzou de forma máis consecuente. A mediados dos anos 1920 alcanzou un dominio integral do territorio, aínda que houbese aínda en 1941 un breve gromo de "resistencia primaria", por parte da etnia Vakuval. Aínda que lento, este esforzo de ocupación non deixou, porén, de provocar novas dinámicas sociais, económicas e políticas.
Descolonización
Tras unha longa guerra coas forzas coloniais de Portugal, en 1975 Angola acadou a independencia. Entón comezou unha guerra civil entre o MPLA (Movemento Popular de Libertação de Angola), o UNITA (União Nacional para a Independência Total de Angola) e o FNLA (Frente Nacional de Libertação de Angola). O FNLA abandonou a loita, deixando que o marxista MPLA e o UNITA (respaldado por occidente) loitasen polo poder. No 1991, ambas faccións acordaron converter Angola nun estado democrático, politicamente pluralista e non racial, pero despois de que o presidente José Eduardo dos Santos do MPLA gañase as eleccións supervisadas pola ONU, o UNITA denunciou que houbera fraude e comezou novamente a loita.
En 1994 firmouse a paz. Instaurouse un goberno de unidade nacional no 1997. O presidente José Eduardo dos Santos suspendeu o funcionamento das institucións democráticas debido a un novo conflito iniciado no 1998.
O 22 de febreiro do 2002, Jonas Savimbi, líder do UNITA foi asasinado dun disparo e acordouse un alto o fogo. O UNITA abandonou o seu brazo armado e asumiu o seu papel como maior partido na oposición. O MPLA seguiu conseguindo amplas maiorías nas eleccións de 2008, 2012 e 2017. Angola enfróntase a unha grande catástrofe humanitaria debido á guerra, á abundancia de campos de minas, e ás accións dalgunhas guerrillas que loitan pola independencia do enclave setentrional de Cabinda. No aspecto económico o país experimentou un forte crecemento pero con grandes dificultades que o obrigaron a solicitar o apoio do FMI, sen conseguir a eliminación dunhas grandes desigualdades económicas e sociais.
Organización político-administrativa
Angola está dividida en 18 provincias: 200px|miniatura|Provincias de Angola
As provincias están divididas en municipios que, á súa vez, subdivídense en comunas.
Economía
O país tornouse un membro da OPEP o 2006, e a súa produción diaria de petróleo atinxe os 1,65 millóns de barrís. . A clasificación do país nos índices internacionais de desenvolvemento humano é 148ª posición no mundo en IDH, co 54,8% da poboación en situación de pobreza extrema
Exceptuando os sectores de petróleo diamantes, os demais foron moi prexudicados polos 26 anos de guerra civil. Desde o 2005, o goberno ten utilizado créditos de axuda da República Popular da China, o Brasil, Portugal, Alemaña, España e toda a UE na reconstrución da súa infraestrutura.
Demografía
Os habitantes de Angola son, na súa maioría, negros (90 %), que viven ao lado dun 10 % de brancos e mestizos.
miniatura|Mapa etno-lingüístico de Angola
A maior parte da poboación negra é de orixe bantú, destacando os ambundos, os bakongos e os chócue-lundas; porén o grupo máis importante é o dos ovimbundus.
No suroeste existen diversas tribos de boximanes e hotentotes (non bantús).
Á parte da poboación autóctona, ao longo do período colonial constituíuse en Angola unha poboación portuguesa que, en 1975 contaba con entre 320 000 e 350 000 persoas. Entre as varias fontes sobre este número, a que máis crédito merece é a de Gerald Bender & Stanley Yoder, e José Manuel Zenha Rela. Destes, unha parte estaba establecida no país a título permanente, moitas veces na segunda ou mesmo na terceira xeración; a outra parte viñera na fase do "colonialismo tardío" dos anos 1960-70, xeralmente a título temporal. Na súa gran maioría saíron de Angola na época da independencia, pero, porén, algúns deste grupo, por riba de todo outros portugueses, afluíron ao país nas dúas últimas décadas, na busca de empregos ou de posibilidades empresariais. O número de portugueses que viven actualmente en Angola estímase en aproximadamente nunhas de 200 000 persoas (rexistros consulares), en 2012, pero é probabelmente superior. Como ao mesmo tempo houbo unha forte inmigración de latinoamericanos, especialmente brasileiros e cubanos, a poboación "caucasiana" volveu a constituír un grupo seguramente non inferior ás 300 000 persoas.
A densidade demográfica é globalmente baixa, con cerca de 15 habitantes por quilómetro cadrado, pero extremadamente desigual: ás áreas urbanas, en constante expansión, contrapóñense grandes extensións pouco habitadas, particularmente nas provincias situadas ao leste e ao sur do país.
Os principais centros urbanos, ademais da capital, Luanda, son Huambo (antiga Nova Lisboa), Lobito, Benguela, e Lubango (antiga Sá da Bandeira).
Banda de música de Cira
A Banda de música de Cira foi unha agrupación musical con sede na parroquia de Cira, no concello pontevedrés de Silleda.
Historia
Fundada no ano 1850, foi dirixida, entre outros, por O Carballeda, fundador da mesma; Andrés Mosteiro Otero, Pepe Fiúza ou Bernardo del Río, que permaneceu dez anos no cargo e que despois se encargaría da Banda de Santa Cruz de Ribadulla. Debido a conflitos internos, a banda desapareceu no ano 1971. Eran frecuentes as actuacións desta banda con outras como Arca do Pino, Lantaño, A Estrada, Merza...
En 1984, púxose en marcha unha iniciativa para refundar a banda, contando con Amadeo Valero na batuta. A este proxecto uníronse moitas persoas de Ponte Ledesma, a onde acabaron por trasladarse os ensaios e se crearía alí unha nova agrupación: a Unión Musical Ponteledesma.
Novosibirsk
Novosibirsk (en Новосибирск) é unha cidade rusa, capital administrativa do óblast de Novosibirsk.
Poboación
É a terceira cidade máis poboada do país despois de Moscova e San Petersburgo, con 1.547.910 habitantes segundo o censo de 2014. A aglomeración urbana xa conta aproximadamente cuns 1.900.000 habitantes.
Orixe histórica
Foi fundada no 1893. O emperador Alexandre III de Rusia comezou a construción do ferrocarril Transiberiano. Considerouse que o ferrocarril cruzaría o río Obi preto da antiga cidade de Kolyvan, pero finalmente decidiuse que se construíse unha ponte na cidade de Krivoschokovo. Serían necesarios moitos homes para construír esta ponte, e iso deu paso ao crecemento do asentamento de Novonikoláyevsk, como antes se chamaba a cidade de Novosibirsk, polo que se converteu nos anos seguintes nunha das cidades máis grandes da parte asiática de Rusia.
Grazas ao intercambio e florecemento de novos negocios, a vila converteuse nunha gran cidade; Novonikolayevsk recibiu oficialmente o status de cidade en decembro de 1903.
Situación e superficie
A cidade conta cunha superficie duns 506,67 km² e divídese en 10 distritos administrativos.
Transportes
A cidade conta co Aeroporto Internacional de Novosibirsk e un sistema do metro inaugurado no 1986, de dúas liñas. O emperador Alexandre III creou unha vía férrea que une a rexión de Siberia co resto do país; iso deu comezo á construción do ferrocarril Transiberiano.
A distancia desde Novosibirsk até Moscova é duns 3.191 quilómetros.
Estado de Níxer
356px|miniatura|Situación de Níxer dentro de Nixeria. Níxer é o maior estado da Nixeria, no occidente da República, creado o 3 de febreiro de 1976. A súa capital é a cidade de Minna. No 2005 tiña unha poboación estimada de 4 082 558 habitantes, nunha área de 76 363 km². Outras cidades relevantes son Bida, Kontagora, e Suleja. Formouse en 1976 cando daquelas o estado do Norte-Occidental se dividiu neste estado de Níxer e no estado de Sokoto.
O nome do estado débese ao río Níxer. Dous dos maiores saltos hidroeléctricos da Nixeria, a presa de Kainji e a de Shiroro, atópanse nesta zona; como tamén o Parque Nacional de Kainji, o maior parque nacional da Nixeria, onde se acha o Lago Kainji.
Como a maioría dos estados nixerianos, está gobernado por un gobernador e unha asemblea. Baixo a administración de Mu'azu Babangida Aliyu, o 13 de xaneiro de 2007, o estado adoptou a xaria.
Áreas de goberno local
Pode subdividirse en 25 áreas de goberno local.
Urbano Rattazzi
miniatura|Urbano Rattazzi.
Urbano Rattazzi, nado en Alessandria o 29 de xuño de 1808 e finado en Frosinone o 5 de xuño de 1873, foi un estadista italiano. Membro do Partido Liberal, ocupou diversos cargos na primeira andaina da Italia unida.
Traxectoria
Foi presidente da Cámara, Ministro do Interior en dúas ocasións, Ministro de Asuntos Exteriores, Ministro de Xustiza e Primeiro Ministro tamén en dúas ocasións.
Opúxose á cesión a Francia de Niza e o departamento de Savoia. Enfrontouse ao poder da Igrexa Católica o que lle ocasionou problemas coas forzas clericais. Defendeu a unidade de Italia fronte aos Estados Pontificios. Chegou a entendementos políticos con Cavour e reprimiu a Garibaldi, o que provocou unha corrente popular contraria á súa persoa.
Samoxiciano
O samoxiciano (žemaitiu kalba en samoxiciano, žemaitiu ruoda en lituano) é un dialecto da lingua lituana falado en Samoxicia (Žemaitėjė en samoxiciano, Žemaitija en lituano), Lituania. Ás veces é considerado coma unha lingua á parte debido á pouca intelixibilidade entre o lituano estándar e o samoxiciano. De feito ten moitas diferenzas tanto fonolóxicas, morfolóxicas, sintácticas coma de vocabulario.
Xoán Fisher
San Xoán Fisher (en inglés John Fisher) mártir, nado en Beverley (Yorkshire) o 19 de outubro de 1469 e finado en Londres o 22 de xuño de 1535, foi un cardeal e bispo da Igrexa Católica en Inglaterra.
Samoxiciano
Diferenzas lingüísticas entre o samoxiciano e o lituano estándar
O samoxiciano difire do lituano estándar en fonoloxía, léxico, sintaxe e morfoloxía.
Xoán Fisher
Primeiros anos
John Fisher naceu en Beverley, Yorkshire, en 1469, o maior dos catro fillos de Agnes e Robert Fisher, un modesto comerciante de Beverley. O seu pai morreu cando Fisher tiña 8 anos, e a súa nai casou en segundas nupcias con William White, con quen tivo cinco fillos máis. A súa educación comezou con moita probabilidades na escola xunto á igrexa da súa vila, e anos despois asistiu á Beverley Grammar School, unha antiga escola en funcionamento dende o ano 700.
Samoxiciano
Diferenzas lingüísticas entre o samoxiciano e o lituano estándar
As diferenzas fonéticas co lituano estándar son variadas, pois cada subdialecto samoxiciano (occidental, setentrional e meridional) ten diferentes variacións.
Xoán Fisher
Primeiros anos
Fisher estudou na Universidade de Cambridge dende 1484, onde entrou en contacto con William Melton, un teólogo de mente pastoral aberto ás correntes reformadoras nos estudos. Fisher obtivo o título de Bachelor of Arts en 1487 e en 1491 o título de Master of Arts. Tamén en 1491 Fisher recibiu a dispensa papal para poder entrar ao presbiterado malia atoparse por debaixo da idade canónica. Fisher foi ordenado sacerdote católico o 17 de decembro de 1491. Foi nomeado Vigairo de Northallerton, Yorkshire. En 1494 renunciou para converterse en proctor da universidade e tres anos despois comezou a ser capelán e confesor de Margaret Beaufort, Condesa de Richmond e Derby, nai do rei Henrique VII de Inglaterra. O 5 de xullo de 1501 obtivo o doutoramento en Sagrada Teoloxía e dez días máis tarde foi elixido Vice-Chanceler da Universidade de Cambridge. Seguindo os consellos de Fisher, a condesa Margarida fundou o St John's College e o Christ's College en Cambridge. Entre 1505 e 1508 foi tamén presidente do Queens' College. A finais de xullo de 1516 estivo en Cambridge para a inauguración do St John's College e a consagración da súa capela.
Bispo de Rochester
Por unha bula papal do 14 de outubro de 1504, Fisher foi nomeado diocese católica de Rochester, Inglaterra pola iniciativa persoal do rei Henrique VII de Inglaterra. Rochester era entón a diocese máis pobre de Inglaterra e polo xeral vista como un primeiro paso nunha carreira eclesiástica. Porén, Fisher permaneceu alí por decisión propia durante os restantes 31 anos da súa vida. Ao mesmo tempo mantivo un grande interese pola Universidade de Cambridge, e en 1504 foi elixido chanceler de dita universidade. Foi reelixido por dez anos e posteriormente nomeado chanceler vitalicio. Tamén adquiriu unha grande reputación como predicador, e en 1509, coa morte do rei e de Lady Margaret, Fisher foi elixido para predicar nos dous funerais. Fisher tamén induciu a Erasmo de Rotterdam a visitar Cambridge. Este atribuíu á protección de Fisher ("Epistulae" 6:2) que o estudo do grego se mantivo en Cambridge sen as dificultades que tivo en Oxford.
Samoxiciano
Diferenzas lingüísticas entre o samoxiciano e o lituano estándar
Estándar lituano -> Samoxiciano
Xoán Fisher
Defensa de Catarina de Aragón
Cando Henrique VIII tentou divorciarse da Raíña Catarina de Aragón, Fisher converteuse no principal apoio dela e no seu conselleiro de maior confianza. Como tal, presentouse en representación dela ante o tribunal, onde sorprendeu á audiencia polo directo do seu discurso, declarando que estaba disposto a morrer, como San Xoán Bautista, na defensa da indisolubilidade do matrimonio. Ao saber isto Henrique VIII, encolerizou e respondeu ao tribunal cun longo texto en latín en resposta ao discurso do bispo. Consérvase aínda a copia de Fisher deste texto, con anotacións que amosan pouco temor á ira do rei.
Cardeal e execución
En maio de 1535, o papa Paulo III creou cardeal a Fisher, co título de cardeal presbítero de San Vitale, aparentemente coa esperanza de inducir ao rei a mellorar o trato a Fisher, mais o efecto foi o contrario ao desexado: Henrique VIII prohibiu que levaran o capelo do cardeal a Inglaterra, declarando que, no seu lugar, mandaría a cabeza de Fisher a Roma. En xuño publicouse unha comisión especial para o xulgamento do Cardeal e o xoves 17 de xuño foi procesado no Palacio de Westminster ante un tribunal de dezasete persoas, entre as que estaban Thomas Cromwell, o pai de Ana Bolena e outros. Foi acusado de traizón por negar que o rei fora a autoridade suprema da Igrexa de Inglaterra. Como fora privado do seu cargo de Bispo de Rochester, foi tratado como un plebeo e xulgado por un xurado. O único testemuño foi o de Richard Rich. Fisher foi encontrado culpable e condenado a ser aforcado, eviscerado e despezado en Tyburn.
Samoxiciano
Himno Samoxiciano (Himns Žemaitėjee)
Žemaitiu žemė vėin kalnā ė kluonē
Xoán Fisher
Na Igrexa Católica
Fisher foi beatificado polo papa León XIII xunto con Tomé Moro e outros 52 mártires ingleses o 29 de decembro de 1886, e en dita beatificación foi posto como o primeiro deles. Anos despois, o 19 de maio de 1935, foi canonizado xunto con Tomé Mouro polo papa Pío XI. A súa festividade, conxunta, é o 22 de xuño, aniversario da execución de Fisher. No calendario xeral romano a súa festividade constitúe unha Memoria opcional, agás en Inglaterra (onde é Festa) e en Gales (Memoria obrigatoria).
Samoxiciano
Himno Samoxiciano (Himns Žemaitėjee)
Žemaitiu žemė žemaitielėms vėinėms
Xoán Fisher
Na Igrexa de Inglaterra
En 1980, malia ter sido executado por orde do rei Henrique VIII durante a reforma inglesa que creou a Igrexa de Inglaterra, Fisher foi, xunto con Tomé Mouro, engadido ao calendario de santos da Igrexa de Inglaterra, onde a súa conmemoración celébrase o 6 de xullo, aniversario da execución de More, co nome de "Thomas More, Scholar, e John Fisher, Bispo de Rochester, Mártires da Reforma, 1535".
Reliquia
O bastón de John Fisher está en posesión da familia Eyston de East Hendred, en Oxfordshire (antigamente Berkshire).
Samoxiciano
Himno Samoxiciano (Himns Žemaitėjee)
Vakarus skalaun Baltėjė gražiuoji
Rītus - Aukštaitėjė, sesė brongi
Omžem šiuo padangie gīven lietovis
Omžem žemaitielis lėks kāp bovis
Žemaitiu žemie ažuolā žaliou
Žemaitiu žemė - milžinkapē kluot
Žemaitiu dėrvuo ėr granis pasies
Žemaitiu būds īr diel to kėits
Nier pasaulī tuokiuos galībes
Katra negerbtum žemaitiu vienībes
A Chan, Vide, As Neves
A Chan é un lugar da parroquia de Vide, no concello pontevedrés das Neves. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do ano 2008 ten 11 habitantes (6 homes e 5 mulleres).
Jämsä
Jämsä é unha cidade de Finlandia situado na rexión de Finlandia Central. En 2018 a súa poboación era de 20 789 habitantes. A superficie do termo municipal é de 1 823,90 km2, dos cales 252,53 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 13,23 hab./km².
Limita cos concellos de Jyväskylä, Keuruu, Kuhmoinen, Luhanka, Petäjävesi. Juupajoki, Mänttä-Vilppula e Orivesi, estes tres últimos na rexión veciña de Pirkanmaa
O concello é unilingüe en finés.
Historia da ciencia ficción
miniatura|222px|[[Xulio Verne. Vigo]] A expresión ciencia ficción (science fiction) utilizouna por vez primeira en 1851 un escritor inglés chamado William Wilson no seu libro A Little Earnest Book upon a Great Old Subject, pero o termo non se xeneralizou coa súa acepción actual ata que o editor Hugo Gernsback o incorporou en 1926 á portada da revista estadounidense Amazing Stories (logo de facer un intento previo co termo scientifiction, que non chegou a callar). Ata esa data as narracións que hoxe día non dubidamos en cualificar de ficción científica recibían diversos nomes: viaxes fantásticas, relatos de mundos perdidos, utopías, novelas científicas etc. Ata onde hai que retroceder no tempo para atopar a primeira historia a que lle acaia a definición de ficción científica é unha cuestión aberta, na que existe pouco consenso entre eruditos e afeccionados.
Antigüidade e Idade Media
Diversos historiadores procuraron unha historia antiga para o xénero, pero a opinión maioritaria é que as obras propostas constitúen, no mellor dos casos, exemplos temperás de protoficción científica.
L. Sprague DeCamp e outros citan a Historia verdadeira de Luciano, na que imaxina unha viaxe á Lúa nun barco arrastrado por unha providencial treboada e onde, entre outras marabillas, ve aos selenitas, que non teñen ano, fia-los metais e o vidro para facer traxes, beber zume de aire ou quitarse e poñerse os ollos, e asiste á guerra entre o emperador selenita e o solar. Pero segundo Kingsley Amis Historia verdadeira "apenas é ficción científica, xa que acumula deliberadamente extravagancia sobre extravagancia para lograr un efecto cómico." Outras obras gregas con elementos de ficción científica son As nubes e Os paxaros de Aristófanes e as descricións da Atlántida de Platón.
Tamén se propuxeron como precedentes da ficción científica outras obras da literatura fantástica: desde o Beowulf e o Cantar dos Nibelungos ata a Divina Comedia de Dante e a Tempestade de Shakespeare, con distinto grao de éxito. A Tempestade contén o prototipo de historia con científico tolo, e foi adaptada como película da ficción científica co título de Planeta prohibido.
Protoficción científica (s. XVI-XVIII)
A literatura que se asemella á ficción científica ou ciencia ficción moderna realmente non comezou ata o século XVI. Os descubrimentos nas ciencias e o amencer da Ilustración inspiraron a literatura influída por estes avances.
Un dos casos máis temperáns é o mundo perfecto imaxinado por Thomas More na novela Utopía (1515). O nome que dá More ao seu país ideal sería tomado prestado por moitos escritores posteriores de ficción científica, e o leitmotiv da Utopía é común no xénero. É notable que tanto More coma Francis Bacon, pensadores prominentes da Ilustración, escribisen traballos de protoficción científica.
As viaxes imaxinarias á lúa aparecen no século XVII, primeiro na obra O soño de Johannes Kepler (Somnium, 1634), e posteriormente na Historia cómica dos estados e imperios da lúa de Cyrano de Bergerac ( 1656 ). A viaxe espacial tamén figura no Micromégas de Voltaire ( 1752 ).
Outros traballos temperáns significativos son o mundo alternativo atopado no ártico por unha moza da nobreza na novela A descrición dun mundo novo, chamado o Arder-Mundo de Margaret Cavendish (1666), a narración da vida no futuro en l'An 2440 de Louis-Sébastien Mercier, e as descricións de culturas estranxeiras en As viaxes de Gulliver de Jonathan Swift (1726 ) e en As viaxes subterráneas de Niels Klim de Ludvig Holberg.