cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hormona
miniatura|Tipos de hormonas segundo a súa natureza química. dereita|200px|miniatura|[[Epinefrina (adrenalina), unha hormona de tipo catecolamina.]] As hormonas (do grego ὁρμή - "ímpeto, estímulo") son substancias químicas liberadas por glándulas, órganos ou por células epiteliais ou intersticiais, que afectan ao metabolismo doutras células noutras partes do corpo. Só se precisa unha pequena cantidade de hormona para modificar o metabolismo doutra célula. Trátase basicamente dun mensaxeiro químico que leva un sinal dunha célula a outra.
As hormonas endócrinas son moléculas segregadas (liberadas) directamente no torrente sanguíneo, xeralmente en capilares. Circulando polo sangue poden chegar a partes do corpo moi afastadas de onde foron segregadas. As hormonas que se segregan e funcionan de forma parácrina, difunden polos espazos intersticiais entre as células e chegan a tecidos diana que están próximos. As hormonas hidrosolubles, como as catecolaminas e as hormonas proteicas, son transportadas polo sistema circulatorio disoltas directamente no plasma. Outras, como as esteroides e as do tiroide, son liposolubles e para a súa distribución deben unirse a unha glicoproteína transportadora do plasma sanguíneo (un exemplo é a TBG que se une á tiroxina) formando complexos proteína-ligando. Algunhas hormonas son completamente activas cando se liberan no torrente circulatorio (como a insulina ou a hormona do crecemento), mentres que outras son prohormonas que deben ser activadas en células específicas por medio dunha serie de pasos de activación que adoitan estar moi regulados.
Diversos compostos químicos exóxenos, tanto naturais coma sintéticos, teñen efectos similares aos das hormonas nos seres humanos e outros seres vivos. A súa interferencia coa síntese, secreción, transporte, unión, acción, ou eliminación de hormonas naturais no corpo poden cambiar a homeostase, reprodución, desenvolvemento, ou comportamento, do mesmo modo que o farían as hormonas producidas endoxenamente.
As hormonas como moléculas de sinalización
A función hormonal implica os seguintes aspectos:
As células produtoras de hormonas son normalmente tipos de células especializados, situadas nunha determinada glándula endócrina, como a glándula tiroide, ovarios, e testículos. As hormonas saen da célula produtora por exocitose ou por outros mecanisos de transporte de membrana. O modelo xerárquico da produción hormonal é unha simplificación do proceso de sinalización hormonal, que é moi complexo. As células que reciben o sinal dunha determinada hormona poden ser de varios tipos e estar situados en diferentes tecidos, como ocorre coa insulina, que desencadea diversos efectos fisiolóxicos sistémicos actuando en varios tecidos. Diferentes tecidos responden de diferente maneira ao sinal enviado por unha mesma hormona, o que fai que a sinalización endócrina sexa complicada e elaborada.
Interaccións con receptores
miniatura|400px|O diagrama da esquerda mostra unha hormona esteroide que (1) entra na célula e (2) únese a unha proteína receptora no núcleo, causando (3) a síntese de ARNm, que é o primeiro paso necesario para a síntese proteica. Na parte dereita móstrase a acción de hormonas lipídicas (1) uníndose a receptores, os cales (2) inician unha vía de transdución de sinais. A vía de transdución de sinais finaliza (3) coa activación de factores de transcrición no núcleo, e comeza a síntese protica. En ambos os diagramas, a é a hormona, b é a membrana plasmática, c é o citoplasma, e d é o núcleo. A maioría das hormonas inician a resposta celular ao combinárense primeiro con receptores proteicos específicos asociados á membrana ou intracelulares. Unha célula pode ter varios receptores diferentes que recoñezan a mesma hormona e activen diferentes vías de transdución de sinais, ou unha célula pode ter diferentes receptores que recoñezan distintas hormonas que activan a mesma vía bioquímica. Para moitas hormonas, entre as que están a maioría das hormonas proteicas, o receptor está asociado e integrado na membrana plasmática na superficie da célula, xa que polo seu tamaño non poden penetrar na célula. A interacción da hormona co receptor desencadea unha cascada de efectos secundarios dentro docitoplasma da célula, o que xeralmente implica a fosforilación ou desfosforilación doutras proteínas citoplasmáticas, cambios na permeabilidade de canais iónicos, ou o incremento da concentración de moléculas intracelulares que poden actuar como segundos mensaxeiros (por exemplo, o AMP cíclico). Algunhas hormonas proteicas tamén interaccionan con receptores intracelulares localizados no citoplasma ou no núcleo celular por un mecanismo intrácrino (a hormona prodúcese e actúa dentro da célula).
Outras hormonas teñen pequeno tamaño e unha natureza química liposoluble que lles permite atravesar doadamente a membrana e penetrar na célula, como as hormonas esteroides ou as hormonas tiroides, as cales teñen receptores intracelulares no citoplasma da célula diana. A combinación da hormona co complexo proteico receptor móvese despois polo citoplasma ata chegar ao núcleo, onde se une a secuencias de ADN específicas da cromatina, amplificando ou suprimindo a expresión de certos xenes, o que afecta á síntese de determinadas proteínas. Porén, non todos os receptores esteroides teñen unha localización intracelular, xa que hai algúns asociados á membrana plasmática.
Unha importante consideración, que determina o nivel ao cal se activan as vías de transdución de sinais celulares en resposta a un sinal hormonal, é a concentración efectiva de complexos hormona-receptor que se forman. As concentracións dos complexos hormona-receptor están determinados por tres factores:
Fisioloxía das hormonas
A maioría das células poden producir moléculas que actúan como moléculas de sinalización para outras células, alterando o seu crecemento, función ou metabolismo. Estas moléculas de sinalización poden ser citocinas, neurotransmisores, hormonas e outras. As hormonas clásicas producidas por células das glándulas endócrinas das que falamos ata agora neste artigo son un destes produtos celulares, que están especializadas en servir como reguladores a nivel global do organismo. Porén, poden tamén exercer os seus efectos só no tecido no cal foron orixinalmente producidas.
O grao da biosíntese e secreción hormonal é xeralmente regulado por un mecanismo de control de retroalimentación negativa homeostática. Dito mecanismo depende de factores que inflúen no metabolismo e excreción de hormonas. Así, unha alta concentración dunha hormona non pode por si soa desencadear o mecanismo de retroalimentación negativa, senón que a retroalimentación negativa debe orixinarse pola sobreprodución dun "efecto" da hormona.
A secreción de hormonas pode ser estimulada e inhibida por:
Un grupo especial de hormonas é o das hormonas trópicas que estimulan a produción hormonal en glándulas endócrinas. Por exemplo, a hormona estimulante da tiroide (TSH), producida na adenohipófise, causa o crecemento e incremento de actividade doutra glándula endócrina, a glándula tiroide, que aumenta a produción de hormonas tiroides.
Un tipo de hormonas recentemente identificado é o das "hormonas da fame", como ghrelina, orexina, e PYY 3-36, e o das "hormonas da saciedade", como colecistoquinina, leptina, nesfatina-1 e obestatina.
Para liberaren hormonas activas rapidamente na corrente sanguínea, as células que biosintetizan as hormonas poden producir e almacenar hormonas bioloxicamente inactivas en forma de pre- ou prohormonas. Estas poden ser rapidamente convertidas na súa forma hormonal activa en resposta a un estímulo determinado.
As hormonas poden segregarse en forma cíclica, contribuíndo ao establecemento de biorritmos (por exemplo, secreción de prolactina durante a lactación, secreción de esteroides sexuais durante o ciclo menstrual). O sistema endócrino pode autorregularse por medio de mecanismos de retroalimentación (feed-back), os cales poden ser de dous tipos:
Á súa vez, segundo o número de glándulas implicadas nos mecanismos de regulación, os circuítos glandulares poden clasificarse en:
Efectos das hormonas en mamíferos
As hormonas teñen os seguintes efectos no corpo:
Unha hormona pode tamén regular a produción e liberación doutras hormonas. Os sinais hormonais controlan o ambiente interno do corpo por medio da homeostase.
Tipos de hormonas
Se clasificamos as hormonas dos vertebrados pola súa natureza química, distinguimos tres tipos:
Farmacoloxía
Moitas hormonas e os seus análogos utilízanse como medicinas. As hormonas prescritas máis comunmente son os estróxenos e os proxestáxenos (como métodos de contraconcepción hormonal e como tratamento da menopausa), a tiroxina (en forma de levotiroxina, para tratar o hipotiroidismo) e diversos esteroides (para enfermidades autoinmunitarias e trastornos respiratorios). A insulina utilízase en casos de diabetes mellitus. Os preparados para uso en otolaringoloxía con frecuencia conteñen equivalentes farmacolóxicos da adrenalina, e as cremas con esteroides e vitamina D utilizanse en tratamentos dermatolóxicos.
Unha "dose farmacolóxica" ou "suprafisiolóxica" dunha hormona é un termo médico que se refire a unha cantidade de hormona moito maior da natural normal. Os efectos de doses farmacolóxicas de hormonas poden ser diferentes das respostas observadas coas doses naturais e poden ser útiles terapeuticamente, aínda que non sen efectos secundarios adversos potenciais. Un exemplo é a capacidade que teñen doses farmacolóxicas de glicocorticoides de suprimir a inflamación.
Historia
O concepto de secreción interna apareceu no século XIX, cando Claude Bernard o describiu en 1855, pero non especificou a posibilidade de que existisen moléculas mensaxeiras que transmitisen sinais desde un órgano a outro.
O termo hormona foi acuñado en 1905, a partir do verbo grego ὁρμἀω (poñer en movemento, impulsar, estimular), aínda que xa antes se descubriran dúas funcións hormonais en órganos do corpo. A primeira, fundamentalmente realizada no fígado, descuberta por Claude Bernard en 1851. A segunda foi a función da medula suprarrenal, descuberta por Alfred Vulpian en 1856. A primeira hormona que se descubriu foi a adrenalina, descrita polo xaponés Jokichi Takamine en 1901. Posteriormente o estadounidense Edward Calvin Kendall illou a tiroxina en 1914.
Eurocopa de Fútbol ConIFA 2015
A Eurocopa de Fútbol ConIFA 2015 é a primeiro edición da Eurocopa de Fútbol ConIFA, un torneo de fútbol de estados, minorías e rexións non afiliados á FIFA organizado pola ConIFA.
Torneo
Seguindo coa Eurocopa de Fútbol ConIFA 2015, o primeiro torneo foi anunciado para ter lugar do 17 ao 21 de xuño de 2015 no País Sículo nun congreso anual da organización en febreiro de 2015. Un total de oito equipos foron anunciados como competidores. miniatura|Padania primeiro campion Eurocopa de Fútbol ConIFA 2015
Mecé
Mecé (en Mezieg, e en galó: Meczaé) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Manuel Castiñeiras Porto
Manuel Castiñeiras Porto, nado en Santiago de Compostela o 7 de agosto de 1979, é un exfutbolista galego. Xogaba de defensa.
Desenvolveu gran parte da súa carreira na SD Compostela, dende as categorías inferiores, pasando polo filial e ata o primeiro equipo, co que disputou case 200 partidos en catro categorías diferentes, e do que foi capitán ata a súa retirada en 2015. Na actualidade é o director deportivo do club santiagués.
Traxectoria
Formouse nas categorías inferiores da SD Compostela. Na tempada 1997/98, cando aínda xogaba cos xuvenís do club, comezou a disputar partidos co Compostela B en Terceira División e acabou por gañar a titularidade ao final da tempada, na fase de ascenso a Segunda B. Xogou no filial compostelán ata que na tempada 2001-02 subiu ao primeiro equipo, que acababa de descender a 2ª B. Logrou ese ano o ascenso a Segunda e xogou no equipo branquiazul os dous turbulentos anos seguintes nos que o club descendeu tres categorías, dúas delas por débedas.
No verán de 2004 fichou polo Eibar, de Segunda División, no que xogaba o tamén ex do Compos, Paco Corredoira. Estivo dúas tempadas no club vasco, nas que xogou como titular case todos os partidos, pero descendendo ao final da 2005/06, momento no cal fichou polo Tenerife, adestrado por Pichi Lucas. No club canario dispuxo de poucos minutos durante a campaña, vivindo ademais un momento tráxico no partido de ida fronte á Ponferradina, cando foi substituído na segunda parte para serlle comunicado que seu pai, que estaba vendo o partido nas bancadas do Toralín, acababa de falecer dun infarto.
No verán de 2007 fichou polo Racing de Ferrol, onde se reecontrou de novo con Corredoira. Militou alí durante tres tempadas, nas que o club perdeu dúas categorías. No inicio da segunda das súas tempadas en Ferrol, Castiñeiras sufriu unha rotura do ligamento cruzado anterior do xeonllo dereito que o mantivo de baixa durante case toda a tempada.
Na tempada 2010/11 xogou co Cerceda en Terceira División, conxunto adestrado polo ex xogador do Compostela, Nacho. Tras rematar a competición en primeira posición volveu ao Compostela, que competía en Preferente baixo a dirección de Anxo Casalderrey. Disputou catro tempadas máis en Santiago, vivindo dous ascenso ata 2ª B e converténdose no capitán e emblema do equipo.
Selección galega
En 2006 representou á selección galega no empate a un fronte ao Ecuador no estadio de Riazor.
Hugonotes
miniatura|200px|O masacre de San Bartolomeu de Duvois Hugonotes foi o nome que recibiron os protestantes calvinistas no Reino de Francia dende os primeiros anos da Reforma nese país.
Historia
Un dos primeiros organizadores da reforma foi o propio Xoán Calvino quen dedicou a súa obra fundamental A Institución da Relixión Cristiá a Francisco I de Francia. Consecuentemente, os hugonotes crían na salvación por pura Graza, sen mérito por parte do redimido, na autoridade única da Biblia, rexeitaban a Tradición e ás dignidades e ordes eclesiásticas e practicaban unha moral rigorosa fronte o que consideraban unha relaxación dos costumes por parte da Igrexa Católica. O desenvolvemento destas ideas tivo lugar no Sínodo de París en 1559 e foron presentadas a Francisco II de Francia.
O avance das novas crenzas callou entre burgueses e algúns nobres e as consecuencias non tardaron en chegar. O asunto dos carteis (affaire des placards) aldraxando a eucaristía católica e que chegou á propia cámara real acabou coa protección do católico Francisco I en 1534. Este considerou a acción como un delito de lesa maxestade. As represións por parte da monarquía foron moi duras e prolongáronse no tempo con incidentes que derivaron en sanguentos episodios. Salientou a matanza do día de San Bartolomeu que se espallou por París, Tolosa, Orleáns, Ruán, Bourges.
O célebre hugonote Henrique de Navarra, pasaríase ao catolicismo para acceder a coroa como Henrique IV de Francia. Este rei conseguiría acougar os ánimos mediante o Edicto de Nantes que garantía a liberdade relixiosa. Os hugonotes dominaron cidades e importantes prazas fortes, chegando a constituír un estado protestante dentro do Reino que recibía apoio de potencias estranxeiras.
O Cardeal Richelieu, combateu o poder político dos hugonotes ripándolles, mediante importantes accións armadas, enclaves como La Rochelle 1628), pero respectou a liberdade de culto. Luís XIV de Francia, revogou o Edicto de Nantes en 1685 mediante o Edicto de Fontainebleau e extremou a represión. A monarquía absoluta os considerou un corpo estraño a extirpar provocando un masivo exilio a Europa Central, as Illas Británicas, África do sur e Norteamérica.
A marxinación non rematou ata 1787 co Edicto de Tolerancia de Luís XVI de Francia.
Lay-Saint-Christophe
Lay-Saint-Christophe é unha vila e comuna francesa situada no departamento de Meurthe e Mosela, na rexión Gran Leste.
Xeografía
Situada nos outeiros ao norte de Nancy, a vila está construída nunha ladeira orientada cafra ao sur cun río abaixo, o Amezule, afluente do Meurthe. A vila ten dúas partes contiguas: Haute-Lay na ladeira do monte, e Basse-Lay abaixo.
Cunha altitude media de 200 msnm, ocupa unha superficie de 11,59 km². A súa poboación, segundo o censo de 2018, era de 2 421 habitantes, polo que nese ano a súa densidade de poboación era de 209 hab./km².
Historia
Na antiga Lorena lay designaba un outeiro ou unha pequena montaña. De feito, a aldea está na ladeira do outeiro. (A palabra "lay", nunha linguaxe antiga, designaba estruturas situadas en alturas).
En 1965 atopáronse varios obxectos merovinxios no territorio municipal, incluíndo unha dupla vendaxe hernial que se garda hoxe no Museo de Lorena de Nancy.
A aldea galo-romana de Layum converteuse na residencia dos mordomos de palacio de Austrasia durante a época merovinxia. Santo Arnulfo, bispo de Metz e antepasado de Carlomagno, naceu no castelo de Haute-Lay ao redor do 580. Compartiu a educación do novo rei Dagoberto I con Pipino o Vello, cuxa filla casou co seu fillo: foron os avós de Carlos Martel.
Nos séculos XVIII e XIX a vila tiña uns 1 000 habitantes. Daquela explotábanse alí dúas minas de ferro, e prosperaron moitas prósperas industrias: serradoiros, curtidoiros, fábricas de baldosas, de pinceis e de negro de fume. Hoxe xa non queda ningunha.
Heinrich Rudolf Hertz
Heinrich Rudolf Hertz, nado en Hamburgo o 22 de febreiro de 1857 e finado en Bonn o 1 de xaneiro de 1894, foi un físico alemán. Na súa honra noméase hertz á unidade de frecuencia do SE.
En 1888, foi o primeiro en demostrar a existencia da radiación electromagnética construíndo un aparello para producir ondas de radio.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia xudía que se converteu ao cristianismo. O seu pai era conselleiro en Hamburgo, a súa nai a filla dun médico rico.
Mentres estudaba na Universidade de Berlín, demostrou aptitudes tanto para as ciencias como para as linguas, aprendendo árabe e sánscrito. Estudou ciencias e enxeñaría nas cidades alemás de Dresde, Múnic e Berlín. Foi estudante de Gustav Kirchhoff e Hermann von Helmholtz.
Obtivo o seu doutoramento en 1880 e continuou como pupilo de Helmholtz ata 1883, ano no que foi nomeado profesor de física teórica na universidade de Kiel. En 1885 fíxose profesor na universidade de Karlsruhe, onde descubriu as ondas electromagnéticas.
A partir do experimento de Michelson en 1881 (precursor do experimento de Michelson-Morley en 1887), que refutou a existencia do éter luminífero, Hertz reformulou as ecuacións de Maxwell para ter en conta o novo descubrimento. Probou experimentalmente que os sinais eléctricos poden viaxar a través do ar libre, como predeciran James Clerk Maxwell e Michael Faraday.
Tamén descubriu o efecto fotoeléctrico (explicado máis adiante por Albert Einstein) ao se decatar que un obxecto cargado perde a súa carga máis doadamente ao ser iluminado pola luz ultravioleta.
Morreu de septicemia con 37 anos. O seu sobriño Gustav Ludwig Hertz foi gañador do premio Nobel, e o fillo de Gustav, Carl Hellmuth Hertz, inventou a ultrasonografía médica.
1762
Outros
Historia ano a ano
Triabá, Castro de Rei
San Pedro de Triabá é unha parroquia que se localiza no concello lucense de Castro de Rei, na comarca da Terra Chá. Segundo o padrón municipal (IGE 2014) ten 562 habitantes (299 mulleres e 263 homes), distribuídos en 23 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 679 habitantes.
Domingo Costas Baamonde
Domingo Costas Baamonde, nado en Padrón e finado en Pontevedra o 9 de outubro de 1936, foi un tipógrafo e sindicalista galego.
Traxectoria
Asentado e Pontevedra como tipógrafo, foi vocal obreiro do Comité Paritario Interlocal de Artes gráficas de Pontevedra en 1930 e elixítono presidente da Asociación Tipográfica de Pontevedra en 1935. Vinculado ao PCE, foi elixido secretario da Sociedad Obrera de Cultura de Pontevedra en xuño de 1932, participou no mitin anti-imperialista organizado polos comunistas vigueses en agosto de 1931. Colaborou en ¡¡Revolución!!. Foi secretario do Congreso de Unidad Sindical celebrado en Pontevedra en novembro de 1932. Foi detido en xullo de 1933 por organizar un boicot. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e paseado o 9 de outubro.
Raquel
miniatura|Raquel e Xacob obra de [[William Dyce.]]
Raquel, (do רָחֵל; Rakhél ou Rāḥēl) de significado: ovella, como describe a Biblia, foi a dona favorita de Xacob, un dos tres patriarcas bíblicos, e nai de Xosé e Benxamín. Foi filla de Labán e a irmá máis nova de Lea, a primeira dona de Xacob. Xacob era o seu curmán, e ela era a sobriña máis nova de Rebeca.
Orixe
miniatura|[[Gustave Doré - Raquel con cántaro]] Raquel pertencía a unha familia rica, de pastores e labregos, homes e mulleres totalmente dedicados ao traballo. A riqueza da súa familia viña a través do único propósito "traballar e prosperar". Esa é unha das admiracións que Deus tiña sobre esa familia (Xénese 2.15), malia non o coñeceren aínda; eles eran politeístas: adoraban varios deuses, Raquel tamén herdou a beleza da liñaxe de Sara e Rebeca, súa tía. Algúns escribas describiron Raquel como "linda", sinónimo de máxima beleza xa vista; no texto do orixinal hebraico (בראשית-Bereshit) ela é descrita amorosamente como "bonita de forma e bonita de aparencia" (en hebraico: <span style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basic, Arial Unicode MS, Narkisim, Times New Roman"> וְרָחֵל הָֽיְתָה יְפַת־תֹּאַר וִיפַת מַרְאֶה ). Hoxe en día, Raquel na verdade quere dicir "rosa amorosa", orixinalmente dos significados hebreos. (Xen. 29:17). Como costume do seu pobo, Raquel traballaba de pastora de carneiros (Xénese 29.9), que non era un servizo insignificante, alén de compartir a tarefa doméstica coa súa irmá, Lea.
Raquel e Lea
miniatura|left|[[Dante Gabriel Rossetti - Raquel e Lea]]
Fotografía
miniatura|dereita|Persoa tomando unha foto. A fotografía é a técnica e arte de gravar imaxes fixas e duradeiras sobre unha superficie de material sensible á luz baseándose no principio da cámara escura. Na cámara escura conséguese proxectar unha imaxe captada por unha lente ou un conxunto de lentes sobre unha superficie, de tal forma que o tamaño da imaxe queda reducido e aumenta a súa nitidez. Para almacenar esta imaxe as cámaras fotográficas utilizaban ata hai algúns anos exclusivamente as películas sensibles, mentres que na actualidade empréganse tamén sensores dixitais.
A palabra fotografía procede do grego e significa "debuxar coa luz" (de photos = luz, e graphis = debuxo).
A fotografía pode ser clasificada baixo a máis ampla denominación de tratamento de imaxes e, debido a isto, fascinou tanto a científicos como a artistas dende os seus inicios. Os científicos, sobre todo, aproveitaron a súa capacidade para plasmar con precisión todo tipo de circunstancias e estudos, tales como os estudos sobre locomoción humana e animal de Eadweard Muybridge (1887). Os artistas tamén foron seducidos por estes aspectos pero trataron sempre de ir máis alá da mera representación foto-mecánica da realidade.
Desde 1991, o día 19 de agosto celébrase o Día Internacional da Fotografía. En tal día do ano 1839 se formalizou a patente do daguerrotipo, o sistema desenvolvido por Louis Daguerre nese mesmo ano e que se considera o precursor da fotografía moderna.
Historia
Considérase que a fotografía foi desenvolvida pola primeira vez en Francia na época en que os inicios da sociedade industrial comezaban a achegar innovacións técnicas no campo da óptica. Os procesos fotográficos xurdiron vinculados ao campo científico, onde as teorías positivistas esixían a comprobación empírica de cada elemento da Natureza. Porén, a burguesía axiña popularizou usos diversos da fotografía, principalmente do xénero do retrato, nun intento por emular os retratos pictóricos da nobreza. A fotografía adquiría así unha nova atribución ao converterse en ferramenta de ascenso social.
miniatura|Primeiro gravado heliográfico coñecido, obra de Niépce datada en 1825. Reproduce un gravado flamengo do XVIII e foi un precedente importante para a realización da primeira fotografía da natureza tirada cunha cámara escura un ano despois.
Lantañón, Paradela, Meis
Lantañón é un lugar da parroquia de Paradela, no concello pontevedrés de Meis, na comarca do Salnés. Segundo o IGE, en 2016 tiña 118 habitantes (59 mulleres e 59 homes), o que supón un descenso respecto ós anos 2010 e 2005, cando tiña 126 veciños en ámbolos censos.
Neste lugar está a capela de san Gregorio, na que en 1454 finou Paio Gómez de Soutomaior, anexa ao seu pazo-castelo patrucial.
Fotografía
Historia
Outra das características deste primeiro período é a multiplicidade de procedementos para o fixado da imaxe. O primeiro negativo sobre papel foi obtido por Joseph Nicéphore Niépce en 1816, e dez anos máis tarde, en 1826, o propio Niépce realizou a primeira fotografía permanente da natureza. En 1839, o invento é presentado publicamente na Academia de Ciencias e Belas Artes de Francia, como fonte empírica de documentación da realidade.
As súas múltiplas utilidades, que ían desde a ciencia até á xustiza e á etnografía levaron ó francés Lumiére a sentenciar: "desde hoxe poderemos viaxar sen nos mover". A multiplicación de procesos non se detén. Ese mesmo ano, Louis Daguerre fai pública a invención do daguerrotipo, que consistía nunha copia única realizada sobre unha emulsión en soporte metálico, polo xeral de cobre. Porén, os daguerrotipos resultaban caros, pesados, difíciles de conservar e precisaban dun tempo de exposición moi prolongado.
Fronte a este formato, o primeiro negativo -co nome de calotipo, talbotipo ou impresión sobre papel salgado- é inventado por William Henry Fox Talbot en 1835 (non foi patentado até 1841). Consistía nun negativo de papel, copiado sobre outra folla, que por contacto creaba un positivado. O papel era impregnado cunha solución ácida de nitrato de prata antes e despois da exposición. O revolucionario deste proceso consistía, primeiro, en rebaixar sensibelmente o tempo de exposición (entre 1 e 7 minutos), e segundo, en que por primeira vez era posíbel tirar múltiples positivados dun único negativo. Talbot conseguía, entón, a reprodutibilidade da fotografía.
En 1850, Blanquart Evrard comezou a empregar un composto de albumina de ovo e nitrato de prata que, estendido sobre o papel, conseguía que a emulsión do papel non reproducise imperfeccións e rugosidades, de modo que aumentaba a nitidez do produto.
En 1851 faise público un novo fito na historia da fotografía: o colodión húmido, unha especie de verniz que se aplica ás placas e sobre o que se estende a emulsión química. O nome de "colodión húmido" fai referencia á necesidade de que a placa permaneza húmida durante todo o proceso de toma e revelado das imaxes. Aumentábase así a nitidez, pero, en cambio, os fotógrafos tiñan que levar canda si un pequeno laboratorio fotográfico para revelar a placa inmediatamente após a súa toma.
Ao mesmo tempo que se experimentaban diversos sistemas para mellorar a nitidez e o tempo de exposición, algúns científicos traballaban para fixar a cor. Os primeiros experimentos de fotografía en cor non puideron fixar ben a imaxe e, ademais, eran incapaces de evitar que a cor terminase por esvaecerse. Ademais, até a década de 1870 as emulsións dispoñíbeis non eran sensíbeis ás luces verde e encarnada. Con todo, considérase que a primeira fotografía en cor permanente foi realizada polo físico escocés James Clerk Maxwell mediante a mestura das tres cores primarias (vermella, amarela e azul). Porén, a emulsión de Maxwell tiña unha sensibilidade cromática insuficiente, polo que seguiron producíndose investigacións.
The Great Gatsby (filme de 2013)
The Great Gatsby é un filme estadounidense-australiano dirixido por Baz Luhrmann que foi estreado no 2013. É unha adaptación da novela de F. Scott Fitzgerald O Gran Gatsby, e está protagonizada por Leonardo DiCaprio, Tobey Maguire, Carey Mulligan, Joel Edgerton, Amitabh Bachchan, Isla Fisher e Elizabeth Debicki.
Sinopse
Na alta sociedade norteamericana do Nova York dos anos 20, chama a atención a presenza de Jay Gatsby. É un home misterioso e moi rico, feito que provoca que tódolos ricos e poderosos da cidade acudan ás súas fastuosas festas na súa gran mansión de Long Island. Gatsby vive obsesionado coa idea de recuperar o amor que deixou escapar anos atrás. Para logralo, farase amigo do seu novo veciño, Nick Carraway.
Fotografía
Historia
En 1888, George Eastman lanzou ao mercado a cámara Kodak, que substituía as placas de cristal utilizadas até entón polo negativo de papel fotográfico, que pouco tempo despois foi á súa vez substituído polo carrete de celuloide, co que a casa Eastman-Kodak alcanzou un grande éxito comercial.
Xa en 1906, Wratten e Wainwright introducen a placa pancromática, sensíbel a todas as cores do espectro, mellorando así os produtos parcialmente sensíbeis elaborados até entón por outros investigadores como Louis Ducos du Hauron, Charles Cros, Hermann W. Vogel ou Sergei M. Prokudin-Gorskii. E só un ano despois, en 1907, os irmáns Auguste e Louis Lumière presentan a película en cor completamente funcional, o autocromo.
Desde os primeiros anos do s. XX até a década de 1930, continúanse a realizar experimentos e innovacións menores. En 1931 invéntase o flash electrónico; en 1935 aparece a primeira película diapositiva moderna en cor, a Kodakchrome, baseada en tres emulsións coloreadas, que é axiña mellorada polas tecnoloxías descubertas por Agfacolor en 1936: nesta tecnoloxía, os acopladores de cor xa están incluídos nas capas de emulsión. En 1942, Eastman-Kodak comezará a producir películas negativas en cor -as Kodakolor- das que se podían obter copias positivas en cor.
A seguinte revolución na historia da tecnoloxía fotográfica produciuse en 1947, candos os laboratorios Polaroid presentaron perante a Sociedade Óptica Estadounidense a primeira fotografía instantánea, cunha cámara que revelaba e positivaba a imaxe en 60 segundos. En 1963, introduciu aínda a fotografía instantánea en cor. A cámara Polaroid convertíase, desde a súa aparición, no aparato máis sofisticado e áxil até á década de 1990, cando aparezan as primeiras cámaras dixitais.
A tecnoloxía fotográfica dixital, asentada no inicio do s. XXI, constitúe o último paso fundamental no perfeccionamento da fotografía: as imaxes son capturadas por un sensor electrónico que dispón de multitude de unidades fotosensíbeis e que arquiva os datos nunha memoria electrónica. A democratización da fotografía, que xa estaba en claro asentamento coas cámaras Kodak, prosegue coas cámaras dixitais que hoxe ocupan o mercado e cos dispositivos de telefonía móbil que incorporan cámaras fotográficas de alta resolución.
Fotografía en Galiza
As fotografías tomadas en Galiza máis antigas que se coñecen foron feitas por Andrés Cisneros o 7 de setembro de 1858, no marco da visita da raíña Isabel II á Exposición Rexional de 1858, celebrada en Santiago de Compostela.
Fotografía como arte
miniatura|dereita|[[Augusto De Luca, (1980)]] Cando os coñecementos en óptica estiveron o suficientemente avanzados, os pintores descubriron a maneira de proxectar unha imaxe sobre unha película de papel con aceite. O que lles permitía tomar notas rapidamente coa desvantaxe dunha inversión da imaxe e un reducido tamaño.
Isto coincide coa auxe do realismo na pintura.
Máis tarde descubríronse técnicas usando clara de ovo que facían posible lograr que a imaxe por si mesma se quedase gravada no papel. Esta técnica foise perfeccionando grazas á comprensión do fenómeno químico implicado e a unha continua experimentación con materiais alternativos. Axiña foi posible ter unha caixa cun papel fotosensible oculto da luz, un canón co que enfocala, e un obturador para facer pasar a luz o tempo suficiente para que impresionara á película.
A fotografía como arte, ciencia e experiencia humana foron evolucionado en paralelo durante este tempo. En canto foi posible facer da cámara un dispositivo móbil doado de manexar apareceu a posibilidade de influír no espectador mediante a posición da cámara e o seu enfoque, o que permitían trasladar a subxectividade do fotógrafo á fotografía, amais de ir construíndo unha linguaxe artística.
Hoxe en día a fotografía é practicada en todo o mundo por millóns de persoas armadas con boas cámaras fotográficas. Para a fotografía artística son preferibles actualmente as cámaras cunha boa óptica e moitas opcións que engadan flexibilidade, fronte ás cámaras orientadas ó consumidor, onde a óptica e o obturador son dirixidos pola electrónica restando ó feito de facer unha foto gran parte da súa imprevisibilidade. A aparición das cámaras dixitais, cámaras mixtas con vídeo, e a fotografía en contornos de realidade virtual complican, arrequecendo, o futuro desta arte.
Santo Estevo de Ribas de Miño, O Saviñao
Santo Estevo de Ribas de Miño é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 49 habitantes, deles 26 eran homes e 23 eran mulleres, o que supón unha diminución de 3 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Lox (salmón)
miniatura|250px|Lox servido cun [[bagel]] Lox é salmón cortado en filetes e curado. O proceso permite que non sexa necesario afumar ou cociñar o peixe, resultando nunha textura semellante á que ten o peixe cru. A palabra inglesa deriva do yiddish lox – que é unha palabra do cognado do sueco (lax), danés/noruegués (laks), alemán (Lachs), e inglés antigo (læx). Sérvese a miúdo con bagels e crema de queixo. O lox é un dos alimentos máis importantes na cociña asquenací.
Santo Estevo de Ribas de Miño, O Saviñao
Patrimonio
A Igrexa de Santo Estevo de Ribas de Miño é de arquitectura románica, e foi declarada Ben de Interese Cultural en 1931.
A Casa da Abadía está rodeada por un muro de pedra, accedéndose por un portalón con arco de medio punto. Ten planta rectangular e unha capela exterior de pequenas dimensións.
Exil
Exil é un filme xermano-kosovar de 2020 dirixido por Visar Morina. Foi escollido como candidato de Kosovo para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Tito Pérez Pérez
Tito Pérez Pérez, nado na Coruña en 1983, é un escritor galego.
Traxectoria
De orixes lucenses, do lugar de San Martiño do Picato no concello de Guntín, Tito Pérez naceu na Coruña. Durante a súa infancia e mocidade residiu no barrio de Monte Alto e estudou no colexio Salesianos da Coruña. Titulouse en Enxeñaría Técnica Industrial en Electricidade pola Escola Universitaria Politécnica de Ferrol.
Malia o seu perfil profesional, dende a adolescencia medrou fascinado polas grandes novelas de finais do século XIX e principios do XX, en particular por obras de autores rusos como Maxim Gorki, Fiódor Dostoievski, Lev Tolstoi, Boris Pasternak ou Mikhail Sholokhov. Do mesmo xeito viuse influído polo cine clásico, principalmente polo neorrealismo italiano.
Participou en varios números da Revista Atenea do Ateneo Ferrolán.
Practicou atletismo afeccionado nos clubs Ría de Ferrol e Marineda e fútbol no Orzán S.D.
Mediastino
miniatura|200px|Mediastino
O mediastino é a zona central ampla que separa as dúas cavidades pleurais situadas lateralmente. Esténdese dende o esterno ata as vértebras e dende a apertura torácica superior ata o músculo diafragma.
Características
O mediastino contén o timo, o pericardio, corazón, traquea e as arterias e veas principais. O mediastino serve coma vía de paso a estruturas tales coma esófago, conduto torácico e diversos compoñentes do sistema nervioso cando atravesan o tórax de camiño ao abdome.
O mediastino divídese en mediastino superior e mediastino inferior, que queda dividido polo pericardio en anterior, posterior e medio. A área por diante do pericardio e por detrás do esterno, é o mediastino anterior.
Mediastino superior
O mediastino superior atópase por detrás do esterno e por diante da columna vertebral. O seu límite superior é un plano oblicuo que vai da incisura xugular cara arriba e posterior ao bordo superior da primeira vértebra torácica. O límite inferior constitúeo un eixo transversal que vai dende o ángulo esternal ata o disco intervertebral entre a cuarta e quinta vértebra torácica. Lateralmente atópanse as dúas pleuras parietais.
O mediastino superior contén:
Mediastino posterior
O mediastino posterior áchase por detrás do pericardio e ao músculo diafragma, e por diante da columna vertebral. O límite superior é un plano transversal que vai dende o ángulo esternal ata o disco intervertebral entre T4 e T5. O límite inferior é o músculo diafragma. Lateralmente áchanse as pleuras pulmonares.
O mediastino posterior contén:
Zaruna
Zaruna foi unha fortaleza hitita ao sueste do país, próxima da fronteira de Kizzuwatna, que foi destruída impunemente polo rei Idrimi de Alalakh sobre o -1460.
El Paso
El Paso pode facer referencia a:
San Vitoiro de Ribas de Miño, O Saviñao
San Vitoiro de Ribas de Miño é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. Segundo o IGE en 2021 tiña 111 habitantes (60 homes e 51 mulleres).
Socioeconomía
Xunto á gandería vacúa e de subsistencia e a agricultura, a produción de viño é unha das principais actividades en San Vitoiro, ó estar localizada na zona amparada para a produción de viño con Denominación de Orixe Ribeira Sacra, concretamente na subzona Ribeiras do Miño.
miniatura|Capela de Guadalupe
Patrimonio
Nesta parroquia, como noutras da Ribeira Sacra, hai expoñentes da románica galega.
A igrexa parroquial de San Vitoiro é de estilo románico do último cuarto do século XII, semellante ó de Santo Estevo de Ribas de Miño, que consta de nave e ábsida rectangulares, con arco triunfal de medio punto e columnas salomónicas, á que se engadiu a sancristía. Destaca principalmente pola súa fachada principal con tres arquivoltas que descansan sobre columnas de fustes lisos.
O santuario de Guadalupe, situado no monte da Capela, data do século XVIII.
Estevo III, papa
Estevo III (IV), nado en Siracusa e finado en Roma o 24 de xaneiro de 772, foi Papa do Igrexa católica do 768 ao 772.
San Vitoiro de Ribas de Miño, O Saviñao
Patrimonio
A casa grande de Pacios é unha construción civil do século XVII. A casa de Abadía é unha construción civil dos séculos XV e XVI. miniatura|Casa da Abadía
Estevo III, papa
Traxectoria
Cando o Papa Paulo I morre, desígnase como Papa un sacerdote romano chamado Filipe que renuncia ao día seguinte. Entón, o duque de Nepi provoca unha insurrección armada e proclama anticanonicamente como Papa o seu irmán, o laico que tomará o nome de Constantino II e que logo de ser derrotado é considerado pola Igrexa como Antipapa.
San Vitoiro de Ribas de Miño, O Saviñao
Patrimonio
A capela de Porto, de posible orixe románica, sitúase en Porto, na actualidade anegada polo encoro de Belesar. Consérvanse na igrexa parroquial algunhas das súas tallas, esculpidas entre os séculos XVI e XVII.
Estevo III, papa
Traxectoria
Estevo IV, que residía en Roma desde que deixou a súa cidade natal baixo o pontificado de Gregorio III, realizara varias funcións, cada vez máis importantes, polos sucesivos Santos Pais ata que, unha vez deposto a Antipapa Constantino, foi escollido Papa. Durante o seu pontificado destaca a celebración en 769 dun Concilio do Laterán no que, entre outras medidas, se estableceu que o Papa tería que ser escollido entre os cardeais, se condenou o Antipapa Constantino e se condenou a iconoclastia confirmando a práctica da devoción ás iconas.
San Vitoiro de Ribas de Miño, O Saviñao
Festas
A primeira fin de semana de setembro celébrase no campo da festa da Abadía a romaría da Virxe de Guadalupe.
Estevo III, papa
Traxectoria
Na política exterior produciuse a morte de Pipino o Breve o mesmo ano da súa elección como Papa de Roma, o cal provocou un afastamento da política dos seus antecesores, debido ao distanciamento aos reis francos e o achegamento aos longobardos, a raíz do matrimonio celebrado polo novo rei franco Carlomagno coa filla do rei longobardo Desiderio de Istria.
Michel Ney
miniatura|250px|Michel Ney, [[mariscal de Francia.]] miniatura|250px|Casa natal de Ney, en [[Saarlouis, Lorena.]] Michel Ney, Duque de Elchingen, Príncipe de Moscova, nado en Saarlouis (Lorena) o 10 de xaneiro de 1769 e finado en París o 7 de decembro de 1815, foi un militar e oficial francés que tivo unha destacada actuación ao longo das Guerras revolucionarias de Francia e durante as Guerras napoleónicas. Foi un dos 18 Mariscais de Francia nomeados por Napoleón I.
Os anos iniciais
Foi o fillo segundo de Pierre Ney, comerciante de licores e antigo veterano da Guerra dos Sete Anos. Ney, como moitos loreneses era bilingüe, pois o alemán, que era a lingua maioritaria na Lorena, convivía co francés.
Ney educouse no colexio dos agostiños, e en rematando os estudos pasou logo a traballar de escribán, e despois como inspector de minas e forxas. Como non lle seducise a vida civil, Ney alistouse, en 1787, como húsar no rexemento Colonel-Général de Metz, contra o parecer do seu pai.
Carreira nas Guerras Revolucionarias francesas
Logo do triunfo da Revolución, Ney serviu no Exército do Norte entre 1792-94, co que participou na batalla de Valmy e na batalla de Neerwinden (1793), así como noutros encontros bélicos. Ney foi transferido ao departamento de Sambre e Mosa (Sambre-et-Meuse) en xuño de 1794, sendo ferido no asedio de Maguncia. Dous anos despois foi ascendido a xeneral de brigada (agosto de 1796), pasando a mandar unidades de cabalería nas frontes alemás.
O 17 de abril de 1797, Ney conduciu unha carga de cabalería contra lanceiros austríacos que tentaban apoderarse de canóns franceses, rexeitándoos, mais sufrindo logo un contraataque austríaco; no transcurso do combate Ney foi derrubado da súa cabalgadura e feito prisioneiro. No 8 de maio seguinte, Ney foi trocado por un xeneral austríaco cativo a súa vez dos franceses.
Logo da toma de Mannheim, Ney foi ascendido a xeneral de división en marzo de 1799. A finais de 1799 Ney estivo ao mando da cabalería nos exércitos que actuaban en Suíza e o Danubio, sendo ferido nunha coxa e nun pulso en Winterthur; mais antes aínda de recuperarse combateu na batalla de Hohenlinden, so as ordes do xeneral Moreau en decembro de 1800. Desde o mes de setembro de 1802 Ney pasou a mandar tropas en Suíza, cumprindo á par labores diplomáticas. O 19 de maio de 1804 Ney recibiu o seu bastón como mariscal do Imperio, que era o título napoleónico equivalente ao anterior de mariscal de Francia.
Carreira nas Guerras napoleónicas
miniatura|250px|Ney na batalla de Kovno. Na campaña de 1805 Ney tomou o mando do VI Corpo da Grande Armée, sendo louvado polo seu comportamento na Batalla de Elchingen. En novembro de 1805 Ney invadiu o Tirol, capturando Innsbruck, que defendía o arquiduque Xoán de Austria.
Na campaña de 1806 Ney combateu en Jena, ocupando despois Erfurt. Máis tarde Ney cercou e rendeu Magdeburgo.
Na campaña de 1807 Ney foi quen de acudir con reforzos a tempo para evitar que Napoleón fose derrotado en Eylau, aínda que a batalla findou empatada. Posteriormente combatería en Güttstadt, loitando na ala dereita en Friedland.
O 6 de xuño de 1808 Ney foi nomeado duque de Elchingen.
Actuación na Guerra Peninsular
En agosto de 1808, Ney foi enviado á Península Ibérica, ao mando do VI Corpo. Logo da derrota francesa en Bailén, o mesmo Emperador decidiu entrar en España coa Grande Armée.
A súa vez, a entrada de John Moore, desde Portugal, desencadea, unha manobra do exército napoleónico desexoso de derrotar un exército británico.
Moore vese obrigado a iniciar a retirada desde Valladolid cara ao noroeste, perseguido pola Grande Armée. Xusto detrás dos británicos camiña na mesma dirección o exército español do marqués de la Romana.
Desde Astorga, atraído por outros sucesos, Napoleón deixa dúas unidades en persecución de Moore: o II Corpo a mando de Soult e o VI Corpo a cargo de Ney. Ambos os dous chegan a tempo de enfrontarse aos británicos nos arredores da Coruña: é a batalla de Elviña, na que o mesmo Moore perde a vida. Asentados os franceses en Galiza, Ney recibe ordes de controlar o norte do país e máis Asturias, para o que centra o seu campamento en Lugo. En marzo de 1809, Ney tenta someter a costa occidental galega, sen conseguir acabar coas partidas de guerrilleiros que acosan os destacamentos franceses. A finais de marzo dese ano foron recuperadas polos galegos as prazas de Vigo, Pontevedra e Tui, feitos que coutaban o enlace con Soult, entón en Portugal.
En maio, Ney tivo noticias de que o marqués de la Romana estaba en Asturias, polo que decidiu buscalo alí, porén foi unha manobra errada, pois o español retirárase para Galiza. O regreso de Soult desde Portugal até Ourense foi dificultoso. Reunidos Soult e Ney deciden unha nova estratexia. Ney parte cara a Vigo con intención de recobrar a cidade, mais na batalla de Ponte Sampaio entre os días 7 e 9 de xuño de 1809, as tropas francesas non poden cruzar o río Oitavén, véndose obrigadas a retirarse.
En 1810 Ney uniuse ao estado maior do mariscal Masséna para invadir de novo Portugal. Nesa campaña tomou Ciudad Rodrigo e Coa, e tomou parte na batalla de Buçaco, acción que foi desafortunada para as tropas francesas. Durante a retirada das topas luso-británicas para Torres Vedras, Ney foi destituído do seu mando por insubordinación.
De Rusia a Fontainebleu
miniatura|250px|Ney durante a retirada de Rusia. Ney foi posto ao mando do III Corpo da Grande Armée durante a invasión de Rusia en 1812. Na batalla de Smolensk Ney foi ferido no pescozo, combatendo posteriormente no sector central en Borodino. Durante a retirada de Moscova, Ney estivo a mando da retagarda. Despois de ser separado do exército principal, Ney manobrou para se xuntar ao mesmo, con gran satisfacción de Napoleón. Por tal acción, Ney gañou o alcume de “o máis valente dos valentes”. Ney participou na batalla do río Beresina, colaborando a manter a vital ponte Kovno, onde naceu a lenda de que Ney fora o derradeiro francés en cruzar a ponte e abandonar Rusia. No 25 de marzo de 1813 outorgóuselle a Ney o título de Príncipe de Moscova.