cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Varanus giganteus
Veleno
O biólogo da Universidade de Washington Kenneth V. Kardong e os toxicólogos Scott A. Weinstein e Tamara L. Smith argumentaron que a idea de que podían ter glándulas de veleno "... tivo o efecto de subestimar os papeis variados e complexos exercidos polas secrecións orais na bioloxía dos réptiles, produciu unha consideración moi escasa das secrecións orais e tivo como resultado unha mala interpretación da evolución reptiliana". Segundo eles "... as secrecións orais reptilianas contribúen a moitas funcións biolóxicas distintas da de acabar rapidamente coa presa". Concluíron que "chamarlle a todos os deste caldo velenosos implica un posible perigo global que non existe, confunde na avaliación dos riscos médicos e confunde a estimación biolóxica dos sistemas bioquímicos dos squamata".
Distribución e hábitat
Os V. giganteus viven en áreas desérticas moi áridas de Australia Occidental, sur de Australia, Territorio do Norte e Queensland. O seu hábitat consiste en afloramentos rochosos e gargantas, cun solo duro e comprimido e pedras soltas.
Comportamento e ecoloxía
Xeralmente evita o contacto humano e a miúdo retírase antes de ser visto. Como pode escavar, pode facer unha toqueira para refuxiarse en só uns poucos minutos. Coas súas longas garras pode gabear facilmente ás árbores. A miúdo ponse de pé sobre as patas traseiras e cola para ter unha mellor visión do terreo que o rodea. Este comportamento, coñecido como "facer o trípode", é bastante común nos lagartos monitor. Os V. giganteus son rápidos corredores e poden correr usando as catro patas ou só as patas de atrás.
Como é típico da maioría dos lagartos monitor, os V. giganteus quedan paralizados (deitándose planos no chan e permanecendo moi quedos ata que pasou o perigo) ou corren se son detectados. Se o molestan, este poderoso carnívoro ponse de pé e usa o seu arsenal de garras, dentes e latigazos do rabo para defenderse. Pode inflar a gorxa e asubiar como exhibición defensiva ou agesiva, e pode golpear os seus opoñentes co seu rabo muscular. Tamén pode arremeter coa boca aberta, como un ataque de farol ou como un verdadeiro ataque. A mordedela dun V. giganteus pode facer moito dano, non só polos dentes, senón tamén polas súas secrecións orais.
Alimentación
miniatura|V. giganteus momificado que morreu tratando de comer un [[equidna.]] Son superdepredadores que non teñen predadores naturais no seu hábitat. Son carnívoros moi activos que se alimentan principalmente de réptiles, pequenos mamíferos e menos comunmente de aves como os pombos Geopelia cuneata. Cazan presas vivas, mais tamén poden comer carniza. Entre as súas presas reptilianas inclúe principalmente lagartos (como escíncidos e agámidos) e máis raramente serpes, pero esta especie tamén é un notable exemplo de predación intragremial, xa que come un número pouco frecuente doutras especies de lagartos monitores como Varanus acanthurus, Varanus tristis, Varanus gouldii e mesmo Varanus panoptes. Tamén comen os membros máis pequenos da súa propia especie; polo que un exemplar de 2 m pode comer a outro de 1,5 m. Outros lagartos que son as súas presas son os Pogona vitticeps e Gowidon longirostris. Os individuos das costas e illas adoitan comer un gran número de ovos e crías de tartarugas mariñas, e observouse que se agochan tras vehículos para emboscar gaivotas. Entre as súas presas mamíferas están os morcegos, canguros novos e outros pequenos marsupiais e roedores. Nalgunhas ocasións víronse buscando comida en augas pouco profundas. Poden matar canguros e desmembrar os que son demasiado grandes para ser tragados enteiros usando as súas poderosas extremidades anteriores e garras. Aínda que os adultos se alimentan predominantemente de vertebrados, os V. gigangeus novos comen principalmente artrópdos, especialmente saltóns e cempés.
Normalmente traga as presas enteiras, pero se a comida é moi grande, arrinca cachos para tragalos.
Reprodución
Pode poñer os ovos en montículos de térmites ou no solo.
Concello de Kävlinge
Kävlinge é un concello sueco (kommun) do condado de Escania. A súa capital é Kävlinge, que tamén é a área urbana máis grande do municipio. En xuño do ano 2022 o concello tiña unha poboación de 32 453 habitantes.
Conferencia de Bandung
miniatura|400x400px|Países participantes A Conferencia de Bandung foi unha reunión de Estados asiáticos e africanos, a maioría dos cales acababan de acceder á independencia. Foi organizada polos líderes independentistas Gamal Abdel Nasser (presidente de Exipto), Jawaharlal Nehru (da India) e Sukarno (de Indonesia), ademais dos líderes de Paquistán, Myanmar e Sri Lanka. Os cinco países asiáticos convidaron outros vinte e cinco a participar na conferencia.
Celebrouse entre o 18 e o 24 de abril de 1955 en Bandung, Indonesia, co obxectivo de favorecer a cooperación económica e cultural afroasiática. Eran contrarios ao colonialismo e o neocolonialismo das antigas metrópoles e aos EUA, así como á súa inclusión na área de influencia exclusiva da URSS.
Principios acordados
Acordáronse unha serie de principios que debían guiar as relacións internacionais dos integrantes do Movemento de Países Non Aliñados, fundado no seu espírito nesta conferencia:
Concello de Kävlinge
O concello limita ao norte cos municipios de Landskrona e Svalöv, ao leste co de Eslöv, ao sueste co de Lund e ao sur co municipio de Lomma.
Conferencia de Bandung
Organización
O comunicado final recolleu as conclusións sobre a cooperación económica e cultural, os dereitos do home, a autodeterminación, os problemas dos pobos dependentes, a promoción da paz e a cooperación mundiais baixo os principios da coexistencia pacífica, así como a condena da discriminación racial e da radioactividade. O Movemento de Países Non Aliñados integrou tamén a Cuba revolucionaria e a Iugoslavia socialista, que pretendían manter unha posición de independencia respecto da URSS.
Aniversario
Para celebrar o 50º aniversario da Conferencia, os xefes de Estado e de Goberno de países asiáticos e africanos reuníronse nun Encontro Asia-África entre o 20 e o 24 de abril de 2005 en Bandung e Iacarta. Algunhas das sesións tiveron lugar no Gedung Merdeka (Edificio da Independencia), sede da conferencia orixinal. Esta reunión concluíu co estabelecemento dunha Nova Alianza Estratéxica Afro-Asiática.
Países participantes
Entre os países participantes atopábanse:
Espírito do pobo
dereita|miniatura|O [[camiñante sobre o mar de néboa, de Caspar David Friedrich, foi considerada unha das obras máis representativas do Romanticismo. Fíxose unha interpretación política e nacionalista dela. En efecto, durante as Guerras Napoleónicas logrouse certa unificación dos Estados alemáns, perdida despois do Congreso de Viena. Friedrich expresaría a espera dunha Alemaña libre e mellor. O camiñante podería ser un caído nas guerras de liberación (1813-1815). Viste a típica levita alemá, prohibida en 1818, a xeito de símbolo político]] dereita|miniatura|Johann Gottfried Herder dereita|miniatura|[[Johann Gottlieb Fichte]] O Espírito do pobo (en alemán, Volksgeist) é un concepto propio do nacionalismo romántico. Consiste en atribuírlle a cada nación uns trazos comúns e inmutábeis ao longo da historia.
Orixe e expansión do concepto
Algúns pensadores ilustrados, como Voltaire ou Rousseau, compartían a idea de que as distintas nacións teñen distintas personalidades. Na obra L'esprit des lois ("O espírito das leis"), Montesquieu afirma no capítulo 4 do libro XIX que «o espírito dunha nación» (resultante de factores coma o clima, a relixión ou os costumes), orixina un tipo específico e distintivo de dereito para cada nación, contrario ao dereito natural universal.
A orixe do concepto de Volksgeist nace co prerromanticismo alemán, en especial nas obras de Johann Gottlieb Fichte e sobre todo de Johann Gottfried Herder. Fronte o cosmopolitismo ilustrado, Herder defende a existencia de nacións independentes e diferenciadas. A cada unha correspóndenlle uns trazos constitutivos inmutábeis de índole cultural, racial ou psicolóxico, entre outros. Estes trazos son, por tanto, ahistóricos, anteriores e superiores ás persoas que forman a nación nun momento determinado.
A idea do Volksgeist de Herder foi posteriormente adoptada polo Romanticismo primitivo e reaccionario, en especial polos irmáns Friedrich e August Wilhelm von Schlegel. Estes adaptaron o Volksgeist ao estudo das linguas, a literatura e a arte. Como resultado, negaron a existencia de normas artísticas e literarias universais, como defendía o Neoclasicismo. Por contra, déronlle importancia aos xéneros e elementos en que, segundo o seu punto de vista, se observaba con maior claridade o espírito propio de cada nación. A eles débeselles, por exemplo, a revalorización da épica medieval e do teatro de William Shakespeare ou de Pedro Calderón de la Barca, rexeitados durante o século anterior por non seguiren as normas aristotélicas.
Pola súa parte, Fichte describíao así:
Johann W. von Goethe, membro do movemento literario e musical Sturm und Drang ("tormenta e pulo"), opúxose ao racionalismo da Ilustración e proclamou a liberdade do sentimento, ao tempo que asumiu a tradición alemá. Goethe tratou de buscar unha síntese entre o xermanismo e o humanismo. Ernst Moritz Arndt, poeta nacionalista alemán, sinalou como misión da mocidade alemá a procura da unidade nacional. Entendía a nación como comunidade cultural (que combinaba ideas do Clasicismo e a Ilustración), comunidade de destino (baixo a influencia do Romanticismo) e comunidade política, é dicir, un conxunto de homes libres ao redor dun Estado (inspirado no modelo francés).
Teresa Calo
Teresa Calo Fontán, nada en Donostia o 24 de abril de 1955, é unha actriz, guionista e dramaturga vasca.
Concello de Köping
Köping é un concello sueco (kommun) do condado de Västmanland. A súa capital é a cidade de Köping. En xuño do ano 2022 o concello tiña unha poboación de 26 150 habitantes.
Teresa Calo
Traxectoria
É filla de emigrantes galegos. Estudou filoloxía inglesa. Inda que traballou no cinema e na televisión, mormente é unha muller de teatro, arte na que se iniciou en 1975. Columnista e profesora de interpretación, é autora de varios textos teatrais e fundadora do TAE (Taller de Artes Escénicas de Donostia).
Concello de Köping
O concello limita ao norte co municipio de Skinnskatteberg, ao nordés co de Surahammar, ao leste co de Hallstahammar, ao sur cos de Kungsör e Arboga, e ao oeste co de Lindesberg, este último no condado de Örebro.
Teresa Calo
Traxectoria
No teatro traballou como actriz nas representacións: Agur Eire Agur, Mephisto, Mentiras, Flaminio, Dartagnan, Todas culpables, Nacidos culpables, El amigo de John Wayne, La mano del emigrante e Nasdrovia Chéjov.
Cicindélidos
Os cicindélidos (Cicindelidae) son unha familia de escaravellos, coñecidos polos seus agresivos hábitos predadores e gran velocidade ao correr, que antes eran tratados como unha subfamilia de carábidos co nome Cicindelinae. A especie máis rápida coñecida deste grupo é Rivacindela hudsoni, que pode correr a unha velocidade de 9 km/h ou aproximadamente 125 lonxitudes corporais por segundo. En 2005, coñecíanse unhas 2600 especies e subspecies, coa maior diversidade na rexión Oriental (Indomalaia), seguido pola rexión Neotropical. Aínda que historicamene foron tratados como sufamilia dos Carabidae, varios estudos feitos desde 2020 indicaron que deberían ser tratados como unha familia, que é un grupo irmán dos Carabidae dentro de Adephaga.
Descrición
Adoitan ter grandes ollos protuberantes, patas longas e delgadas e grandes mandíbulas curvadas. Todos son predadores, tanto os adultos coma as larvas. O xénero Cicindela ten unha distribución cosmopolita. Outros xéneros ben coecidos son Tetracha, Omus, Amblycheila e Manticora. Aínda que membros do xénero Cicindela adoitan ser diúrnos e poden saír ao exterior nos días máis calorosos, Tetracha, Omus, Amblycheila e Manticora son todos nocturnos. Tanto Cicindela coma Tetracha son con frecuencia de rechamantes cores, mentres que os outros xéneros mencionados son normalmente de cor uniformemente negra. Os do xénero Manticora son os de maior tamaño da subfamilia e viven principalmente nas rexións secas do sur de África.
As larvas viven en buratos cilíndricos de ata 1 metro de profundidade. Teñen cabezas grandes, son xibosas e usan as xibas para voltearse para atrás co propósito de capturar insectos presa que vagan polo chan. Os veloces adultos corren tralas súas presas e son extremadamente rápidos en voo, os seus tempos de reacción son da mesma orde que os das moscas domésticas comúns. Algúns destes escaravellos son arbóreos nos trópicos, mais a maioría corren pola superficie do chan. Viven nas beiras de mares e lagos, en dunas areosas, arredor de lagos secos e en bancos de arxila ou camiños de bosques, gustando especialmente das superficies areosas.
Son considerados boas especies indicadoras e foron usados en estudos ecolóxicos sobre biodiversidade. Varias especies de avespas parasitas non aladas do xénero Methocha (familia Thynnidae), poñen os seus ovos sobre as larvas de varias Cicindela spp., como Cicindela dorsalis.
Adaptacións
Realizan unha forma pouco común de persecución na cal alternativamente aceleran moi rápido cara á presa e despois paran e reoriéntanse visualmente. Isto pode deberse a que mentres corren, o seu rápido movemento fai que o seu sistema visual non procese axeitadamente as imaxes. Para evitaren obstáculos mentres corren manteñen as antenas ríxidas e dirixidas cara adiante para percibir mecanicamente a súa contorna.
Rexistro fósil
O fósil máis antigo deste grupo de escaravellos atopado é Cretotetracha grandis, da formación Yixian de Mongolia Interior, China, que data de inicios do Cretáceo, hai 125 millóns de anos. A maioría dos fósiles atopados estaban en lutitas grises ou amarelas. Características que identifican Cretotetracha como un Cicindelinae son as súas longas mandíbulas con forma de lúa crecente, dentes simples dispostos ao longo da superficie interna da mandíbula, antenas que se unen á cabeza entre a base das mandíbulas e os ollos. A mandíbula esquerda é de aproximadamente 3,3 mm e a dereita duns 4,2 mm de longo. Teñen unha forma corporal longa de aproximadamente 8,1 mm na que os ollos e a cabeza combinados son máis anchos que o tórax, e patas longas corredoras. Fósiles do Mesozoico xa coñecidos previamente deste grupo de escaravellos describíronse na formación Crato, de hai uns 113 millóns de anos e o fósil Oxycheilopsis cretacicus da formación Santana, de hai 112 millóns de anos, ambos no Brasil.
Taxonomía
O grupo foi tratado ou como unha familia (Cicindelidae) ou como subfamilia (Cicindelinae) dentro de Carabidae, pero desde 2020 hai evidencias crecentes de que é mellor tratala como unha familia separada, irmá de Carabidae. Moitos xéneros son o resultado da división do gran xénero Cicindela en varios menores, e moitos foron descritos polo entomólgo alemán Walther Horn.
Vix
Vix é un municipio francés, situado no departamento de Côte-d'Or e na rexión de Borgoña-Franco Condado. No ano 2007 tiña 108 habitantes.
Historia
Na aldea foi encontrado o tesouro do chamado túmulo da Dama de Vix, tipo de carro, a tumba dunha princesa celta que apareceu ao escavar a necrópole dun oppidum da cultura de Hallstatt situado en Vix. Forma parte dun importante conxunto prehistórico dos períodos celtas da cultura de Hallstatt e de La Téne, que inclúe un importante asentamento fortificado e varios túmulos. Chegou intacta até os nosos días, e entre o enxoval funerario destaca unha enorme crátera de bronce de orixe grega, que confirma a existencia de relacións económicas entre o Mediterráneo e Europa central xa no século VI a.C. A crátera é parte do brasón do municipio.
A cámara funeraria, de9 m2, permaneceu esquecida durante 2.500 anos, posibelmente porque o progreso da vila desapareceu coa princesa. Un profesor de filosofía da veciña localidade de Châtillon-sur-Seine, René Joffroy, atopou o túmulo en 1953.
Vix asumiu un modelo de organización sociopolítica de tipo preurbano, unha rede de vilas principescas, cunha notable estratificación social no seu interior, máis complexa que a simple aristocracia dos guerreiros.
Poboación
En 2007 a poboación de facto de Vix era de 108 persoas. Había 43 familias, das cales 12 eran unipersoais (8 homes vivían sós e 4 mulleres soas), 12 parellas sen fillos, 15 parellas con fillos e 4 familias monoparentais con fillos.
Casas
No ano 2007 había 51 vivendas, 45 eran a vivenda principal da familia, 5 eran segundas residencias e 1 estaba desocupada. 50 eran vivendas e 1 un apartamento. Das 45 vivendas principais, 42 estaban ocupadas polos seus propietarios, 2 estaban alugadas e ocupadas por inquilinos e 1 en réxime de alugueiro gratuíto; 7 tiñan tres cámaras, 9 tiñan catro e 30 tiñan cinco ou máis. 38 vivendas tiñan polo menos unha praza de aparcadoiro. 17 vivendas tiñan un coche e 27 tiñan dous ou máis.
No ano 2007 a poboación en idade de traballar era de 70 persoas, 53 estaban activas e 17 inactivas. Das 53 persoas activas, 49 estaban ocupadas (24 homes e 25 mulleres) e 4 no paro (2 homes e 2 mulleres). Das 17 persoas inactivas, 7 estaban xubiladas, 6 estudiaban e 4 estaban "outros inactivos". No ano 2000 había 5 explotacións agrarias en Vix. Dos 3 establecementos que existían no ano 2007, 2 eran de construtoras e 1 de comercio e reparación de automóbiles. O único servizo privado dispoñible en 2009 era un pintor.
Gómez Núñez de Pombeiro
Gómez Núñez de Pombeiro ou Gomes Nunes, floruit 1071-1141, foi conde de Tui, líder político e militar galego-portugués. O seu poder radicaba no val do Miño, principalmente polo lado norte, limitado polo Atlántico polo oeste, correspondéndose aproximadamente coa diocese de Tui. Alí, segundo unha fonte contemporánea, tiña "un sitio forte, un valado de castelos e multitude de cabaleiros e infantería". "potens situ et munimine castellorum et multitudine equitum atque peditum"Nas guerras civís do reinado de Urraca, favoreceu o seu fillo, o futuro Afonso VII, e figura entre os xefes galegos da causa deste último, con Diego Xelmírez e Pedro Fróilaz de Traba. A principios da década de 1120, despois da paz entre Urraca e Afonso, foi aliado de Tareixa, condesa de Portugal, e do seu amante, Fernando Pérez. Inicialmente apoiou a Afonso contra o fillo de Tareixa, Afonso Henriques, pero o seu último acto público foi apoiar o incipiente Reino de Portugal de Afonso. Morreu no exilio.
Traxectoria
miniatura|dereita|[[Castelo de Sobroso, unha das liñas de defensa da fronteira galego-portuguesa en poder de Gómez. Esta foi tomada por Urraca durante a súa expedición punitiva contra Gómez en 1116, pero ela mesma acabou por ser derrotada.]]
Guerras civís durante o reinado de Urraca
Os historiadores portugueses adoitan considerar a Gómez irmán de Afonso Núñez, que era o fillo maior de Nuño Velázquez e Fronilda Sánchez. Nunha carta do mosteiro de Sahagún datada en 1104 Afonso é nomeado xunto aos seus irmáns Menendo, Elvira e Sancho, sen mencionar ningún Gómez. Noutras fontes o irmán de Gómez chámase Fernando. Nun documento de 1127 este Fernando nomea ao seu pai Nuño Menéndez, probablemente curmán de Nuño Velázquez. Segundo un historiador portugués, a nai de Gómez era Sancha Viegas, filla de Egas Gómez, pero non consta como a esposa de Nuño Velázquez nin de Nuño Menéndez, cuxa esposa, que aparece co seu marido nuns estatutos uns días antes da súa morte en 1071, era Goncinha. Nuño Menéndez rebelouse contra García II de Galicia en 1071 e foi derrotado e asasinado.
Gómez casou con Elvira Pérez, filla de Pedro Fróilaz de Traba e do Maior Rodríguez de Bárcena, como moi tarde polo ano 1117. Os seus fillos foron Fernando e María, que casou con Fernando Yáñez. Esta alianza matrimonial introduciu a Fernando no círculo máis alto da política íbero-cristiana.
O primeiro rexistro de Gómez data de marzo de 1110, cando ostentaba a fortaleza de San Cristovo en nome de Henrique, conde de Portugal. Aínda o mantiña ao ano seguinte (1111). En abril de 1112 ocupou o cargo de mordomo, o máis alto na corte, e permaneceu na corte portuguesa mesmo despois da morte de Henrique, ata 1114. En novembro de 1115 ocupaba o grao de conde (comes), o título máis alto do reino, e estaba de volta en Galicia onde fixo un xuramento para defender os dereitos de Diego Xelmírez en virtude dun recente tratado coa raíña. En 1116 Urraca lanzou un ataque contra as terras galegas de Gómez, pero foi rexeitada coa axuda de Pedro Fróilaz e Tareixa, quen asediaron o castelo de Sobroso. "qui fauebat regi puero et rebellabat reginae"En 1117 Gómez axudou na represión da revolta dos cidadáns de Santiago de Compostela. En 1118 serviu a Afonso, aínda en oposición á súa nai, como alcalde de Talavera de la Reina. Ese ano foi co exército que forzou a Afonso o Batallador a saír de Castela e, posteriormente, declarou a Afonso VII rex Hispaniae en Toledo. En 1121 uniuse de novo aos demais defensores de Diego Xelmírez en Compostela para reafirmar o pacto de 1115. esquerda|miniatura|260x260px|Tui, a base montañosa, centro de poder de Gómez Núñez, custodiada, no seu tempo, por unha cadea de castelos.
Eufemo (homónimos)
Co nome de Eufemo desígnase a dous personaxes da mitoloxía grega:
Gómez Núñez de Pombeiro
Servizo a Afonso VII
Cando o tío de Gómez, un tal conde Fernando morreu algo antes de 1126, a metade do mosteiro de San Salvador de Budiño (Botinio), que pertencera á súa familia desde a súa fundación en data descoñecida, foi herdado por Gómez de acordo cunha sentenza xudicial. En 1126, pouco despois da súa sucesión e das mostras de lealdade de Gómez, Afonso VII doou a súa metade do mosteiro a Gómez e ao seu irmán Fernando. O 26 de xullo os irmáns, sendo Gómez dono das tres cuartas partes, doaron todo o mosteiro, con todas as igrexas e terras que posuía, á abadía beneditina de Cluny, unha longa aliada da monarquía leonesa. Aínda que se perde a carta pola que Afonso restituíu a metade do mosteiro aos irmáns Núñez, o rei confirmou a doazón mediante un privilexio real en agosto de 1142, a petición de Pedro o Venerable, o abade cluniacense que entón visitaba o reino. Esta carta sobrevivente recolle que os novos límites do mosteiro fixéronse por orde real por insistencia de Gómez en 1126."per eosdem terminos quibus rogatu comitis Gomes, quando illud possidebat, cautaui"Entre febreiro de 1129 e marzo de 1131 a Gómez foille encomendada a tenencia de Toroño en Galicia. A Chronica Adefonsi imperatoris di que se uniu a Rodrigo Pérez de Traba na revolta contra Afonso en 1136, en apoio dos portugueses e navarros que conseguiron invadir León e Castela simultaneamente desde ámbolos lados.
Última rebelión e exilio
miniatura|240x240px|Representación do [[século XII de Cluny e os seus monxes. Gómez converteuse nun membro despois de apoiar o intento de invasión portuguesa de 1141. Forxara vínculos co mosteiro cunha gran doazón en 1126.]] En 1138 Gómez ostentaba o goberno de Tui, chámase comes Tudensis (Conde de Tui) en documentos contemporáneos de Afonso VII, aínda que o seu condado era só xurisdicional. Non está claro canto tempo durou. Un documento de 1151 relata un intento de establecer un mosteiro beneditino en Barrantes, na comarca de Tui, e como os patróns laicos da nova fundación foron apoiados polo señor da comarca (dominus terrae), Gómez daquela. Tamén en 1138 Gómez fixo unha doazón a Celanova, influente casa beneditina galega, e a súa riqueza e poder daquela quedan indicados pola presenza de tres clérigos na súa corte, actuando como capeláns e secretarios.
Gómez fora un leal partidario, aínda que só un cortesán ocasional, de Afonso VII desde 1126, pero nalgún momento entre 1138 e 1140 cambiou a súa fidelidade a Afonso Henriques, fillo de Henrique de Borgoña. En 1141 Gómez apoiou a invasión portuguesa de Galicia e viuse obrigado ao exilio, refuxiándose en Cluny. O seu exilio recóllese tanto na case contemporánea Chronica Adefonsi imperatoris como no Livro de linhagens do Deão do século XIV, o seu co-conspirador, Rodrigo Pérez, foi indultado. Parece evidente a parcialidade do monacato beneditino, aínda que en 1128 Gómez fixera unha doazón aos cabaleiros templarios, cuxo goberno e organización se baseaban nas dos cistercienses. A continuación o relato orixinal da crónica:
Hockey Club Coruña Feminino
Traxectoria
O club naceu o 22 de maio de 2023, tralo colapso e desaparición do Hockey Club Liceo da Coruña Feminino. A pesar de vivir os mellores momentos deportivos da súa historia, cun quinto posto na OK Liga Feminina e acadando os cuartos de final da Liga Europea, os problemas económicos do club provocaron que o 17 de maio de 2023 o HC Liceo comunicase a supresión da súa sección feminina. No mesmo comunicado, o club anunciou que a súa praza na máxima categoría se cedería a unha nova entidade que se faría cargo da xestión deportiva e económica do equipo. O 22 de maio deuse a coñecer a creación do Hockey Club Coruña Feminino, entidade desvencellada totalmente do Liceo, aínda que mantendo a parte das xogadoras e do corpo técnico, e que pasará a ocupar a praza deste na máxima categoría.
Escaravello peloteiro
Os escaravellos peloteiros ou, en senso lato, escaravellos coprófagos ou dos excrementos, son un grupo variado de escaravellos que se alimentan de feces (coprofaxia). Non son un taxon, senón un grupo parafilético que comprende varios taxons dentro da superfamilia Scarabaeoidea. Algunhas especies poden enterrar unha cantidade de excrementos cun peso 250 veces maior que a súa masa corporal nunha noite.
Reciben ese nome porque a maioría dos escaravellos coprófagos enrolan os excrementos facendo bólas ou pelotas, que transportan rodando (estes son os rodadores) e úsanos como fonte de alimento nas súas cámaras de cría, que comerán as larvas; pero non todos o fan, polo que escaravello coprófago é un termo máis amplo que escaravello peloteiro. Outros coprófagos son tuneladores, que enterran os excrementos onde queira que os encontren (sen transportalos). Un terceiro grupo de escaravellos coprófagos son os moradores, xa que nin forman as pelotas nin enterran os excrementos, senón que viven no propio excremento. A miúdo séntense atraídos polas feces recollidas polos mouchos americanos Athene cunicularia, que viven en túneles de cans das pradeiras e tapízanos con excrementos de mamíferos. Hai escaravellos coprófogos de varias cores e tamaños e algunhas características funcionais como a masa corporal (ou biomasa) e a lonxitude das patas poden ter moita variabilidade.
Taxonomía
Os escaravellos coprófagos non forman un só grupo taxonómico; a coprofaxia encóntrase en varias familias de escaravellos, polo que ese comportamento non se pode pensar que evolucionou só unha vez.
Ecoloxía e comportamento
miniatura|Escaravellos peloteiros facendo unha bóla de excrementos no [[Parque Nacional de Elefantes de Addo, Suráfrica]]
Estes escaravellos viven en moitos hábitats, incluíndo desertos, pradeiras e sabanas, zonas agrícolas e bosques nativos ou plantados. Están moi influídos polo contexto ambiental, e non lles gusta o tempo con frío extremo ou moi seco. Encóntranse en todos os continentes menos na Antártida. Comen os excrementos de herbívoros e omnívoros e prefiren os producidos por estes últimos. Moitos deles tamén comen cogomelos, follas en descomposición e froitas. Unha especie, que vive en América Central, Deltochilum valgum, é un carnívoro que come milpés. Outra especie de México, Canthon virens, depreda as raíñas das formigas cortadoras de follas Outros só comen excrementos.
A maioría dos escaravellos coprófagos buscan os excrementos usando o seu sentido do olfacto. Algunhas especies pequenas simplemente se adhiren aos provedores de excrementos esperando ata que estes solten as feces. Despois de obteren as feces, fan rodar unha porción formando unha bóla seguindo unha liña recta, sen lles importaren os obstáculos. Ás veces, os escaravellos peloteiros tratan de roubar a bóla de excrementos que formou outro escaravello, de modo que deben moverse rapidamente lonxe da morea de excrementos para impedir que llela rouben. Poden facer rodar bólas de ata 10 veces o seu peso corporal. Os machos deOnthophagus taurus poden arrastrar pesos 1141 veces maiores que o seu peso corporal, o que equivale a que unha persoa arrastrase seis autobuses de dous pisos cheos de xente.
Unha especie africana (Scarabaeus zambesianus) pode viaxar utilizando os padróns de polarización do luar, e é o primeiro animal que se sabe que pode facer iso. Algúns poden viaxar en noites sen lúa cando só están visibles as estrelas e grupos de estrelas brillantes da Vía Láctea, e son os únicos insectos que se poden orientar polas estrelas. Os ollos dos escaravellos peloteiros son os típicos ollos compostos de superposición de moitos escarabeidos. A serie de imaxes mostra unha secuencia de escaravellos facendo rodar unha bóla de excrementos.
Beneficios e usos
miniatura|Sinal de precaución mostrando a importancia dos escaravellos peloteiros en [[Suráfrica.]] Os escaravellos peloteiros desempeñan un importante papel na agricultura e bosques tropicais. Ao enterraren e comeren excrementos, melloran a reciclaxe de nutrientes e a estrutura do solo. Tamén melloran as condicións do solo e o crecemento de plantas en minas de carbón rehabilitadas en Suráfrica. Son tamén importantes para a dispersión das sementes que se encontran nos excrementos dos animais, influíndo no enterramento das sementes e o éxito no crecemento de plántulas en bosques tropicais. Poden protexer o gando, como o gando vacún, ao eliminar a bosta que, se se deixase nos campos, podería proporcionar un hábitat para pragas como as moscas. Por tanto, moitos países introduciron estas criaturas como un beneficio para a cría de gando. O Instituto Americano de Ciencias Biolóxicas informa que os escaravellos peloteiros aforran á industria do gando vacún dos Estados Unidos uns 380 millóns anualmente ao enterraren as bostas que as vacas deixan na superficie.
En Australia a CSIRO comisionou o Proxecto dos Escaravellos Peloteiros Australiano (1965–1985) que, dirixido por George Bornemissza, tratou de introducir no país especies de escaravellos peloteiros procedentes de Suráfrica e Europa. Houbo éxito na introdución de 23 especies, principalmente Digitonthophagus gazella e Euoniticellus intermedius, o que tivo como resultado unha mellora da calidade e fertilidade dos pasteiros do gando australiano, xunto cunha redución da poboación da pestilente mosca Musca vetustissima nun 90%. En 1995 informouse que os escaravellos peloteiros se estaban probando no barrio da praia de Sidney de Curl Curl para tratar o problema dos excrementos de cans.
O escaravello peloteiro africano Digitonthophagus gazella introduciuse en varias localizacións en América do Norte e do Sur e foi ampliando a súa área de distribución a outras rexións por dispersión natural e transporte accidental, e agora está probablemente naturalizado na maioría dos países entre México e a Arxentina. As especies exóticas poderían ser útiles para controlar doenzas do gando en áreas comerciais e poderían desprazar a especies nativas en paisaxes modificadas; porén, os datos non son concluíntes sobre os seus efectos sobre as especies nativas en ambientes naturais e cómpre facer unha maior monitorización.
Como moitos outros insectos, os escaravellos peloteiros (secos) chamados alí qiāngláng (蜣蜋), utilízanse na medicina tradicional chinesa. Está rexistrado na "Sección insectos" (蟲部) do Compendio de Materia Médica, onde se recomenda para a cura de 10 doenzas.
En Isan, Noroeste de Tailandia a xente local come moitos tipos de insectos, incluíndo escaravellos peloteiros. Nunha canción local relátase que a substitución dos búfalos acuáticos por máquinas fixo diminuír a poboación de escaravello peloteiros na rexión, ao non dispoñeren de bosta para alimentarse.
O escaravello peloteiro mediterráneo Bubas bison utilizouse en conxunción con forraxe biochar para reducir emisións de óxido nitroso e dióxido de carbono, que son ambos os dous gases de efecto invernadoiro. O biochar está feito de carbón e cinzas e crese que axuda á dixestión dos ruminantes e reduce a produción de metano. Os escaravellos mesturan a bosta enriquecida con biochar co solo sen o uso de máquinas.
Na cultura
Algúns escaravellos peloteiros úsanse como alimento no sueste asiático e varias especies foron usadas e seguen usándose terapeuticamente en pocións de medicinas populares tradicionais para tratar varias doenzas e trastornos.
No Antigo Exipto
miniatura|Unha estatua de escarabeo no complexo de templos de [[Karnak]]
Varias especies de escaravello, principalmente o Scarabaeus sacer (que se adoita denominar o escaravello sagrado ou escarabeo), gozaban dun status sagrado entre os antigos exipcios. A escritura xeroglífica exipcia usaba a imaxe do escaravello para representar unha fonética triliteral que os exiptólogos transliteran como xpr ou ḫpr e traducen por "empezar a existir", "chegar a ser" ou "transformarse". O termo derivado xprw ou ḫpr(w) é diversamente traducido como "forma", "transformación", "suceso", "modo de ser" ou "o que empezou a existir", dependendo do contexto. Pode ter un significado existencial, de ficción ou ontolóxico.
Os antigos exipcios crían que Khepri renovaba o sol cada día antes de facelo rodar sobre o horizonte, despois transportábao ao outro mundo despois do solpor, pero para renovalo de novo ao día seguinte. Algunhas tumbas reais do Imperio Novo mostraban unha imaxe tripla do rei sol, co escaravello como símbolo do sol da mañá. O teito astronómico da tumba de Ramsés VI representa o "morte" nocturna e o "renacemento" do sol sendo tragados pola deusa do ceo Nut, e volvendo a saír do seu útero como Khepri.
Nas escavacións en xacementos arqueolóxicos do Antigo Exipto descubríronse imaxes do escarabeo en ósos, marfil, pedra, faiencia exipcia (cerámica vidrada) e metais preciosos, que datan da sesta dinastía e ata o período de dominio romano. Xeralmente son pequenas, cunha perforación para poder colgalos nun colar e na base aparece unha breve inscrición ou cartucho. Algúns foron utilizados como selos. Os faraóns ás veces encargaban a fabricación de imaxes máis grandes con inscricións longas, como os escarabeos conmemorativos da raíña Tiye. Hai esculturas masivas de escarabeos no templo de Luxor, no Serapeum de Alexandría (ver Serapis) e noutras partes de Exipto.
miniatura|esquerda|Un escarabeo representado nas paredes da [[KV6|tumba KV6 no Val os Reis]]
O escarabeo tiña un importante significado no culto funerario do antigo Exipto. Os escarabeos xeralmente, pero non sempre, tallábanse en pedra verde e situábanse no peito dos defuntos. Quizais o exemplo máis famoso de tales "escarabeos do corazón" é o de cor verde amarelada do peitoral atopado entre as provisións gardadas na tumba de Tutankhamon. Foi gravado nunha gran peza de vidro do deserto libio. O propósito do "escarabeo do corazón" era asegurar que o corazón non daría testemuña contra o finado ao comparecer este a xuízo na outra vida. Outras posibilidades suxírenas os "feitizos de transformación" dos textos de cadaleito, os cales afirman que a alma do defunto pode transformarse (xpr) nun ser humano, un deus ou un paxaro e reaparecer no mundo dos vivos.
Un erudito comentou sobre outras características do escarabeo conectadas co tema da morte e o renacemento: "Pode que non pasase inadvertido que a pupa, cuxas ás e patas están encerradas nesa etapa de desenvolvemento, é moi parecida a unha momia. Mesmo se sinalou que a bóla de excremento que leva os ovos créase nunha cámara baixo terra á que se chega por un pozo vertical e un corredor horizontal que lembran curiosamente as tumbas tipo mastaba do Imperio Vello.""
En contraste cos contextos funerarios, algúns dos pobos veciños do Antigo Exipto adoptaron o motivo do escarabeo para os seus selos de varios tipos. Os mellor coñecidos son os selos LMLK xudeus (8 dos 21 deseños contiñan escaravellos), que se usaban exclusivamente para marcar impresións en xerras cerámicas de almacenamento durante o reinado de Ezequías.
Na literatura
Na fábula de Esopo "a aguia e o escaravello", a aguia mata unha lebre que pedía refuxio cun escaravello. O escaravello entón toma vinganza destruíndo por dúas veces os ovos da aguia. A aguia, desesperada, voa ata o Olimpo e coloca os seus ovos no colo sobre as pernas de Zeus, suplicando ao deus que os protexa. Cando o escaravello descobre o que fixo a aguia, énchese de excremento, vai directo ata Zeus e voa directo conta a súa face. Zeus abraiado pola vista desa desagradable criatura, érguese dun salto de tal modo que os ovos caen ao chan e rompen. Ao coñecer a orixe da inimizade entre eses animais, Zeus intenta mediar e, cando os seus esforzos de mediación fracasan, cambia a estación de reprodución da aguia ao momento en que os escaravellos están enterrados baixo terra.
Aristófanes aludiu á fábula de Esopo varias veces nas súas obras. En Paz, o heroe sobe ao Olimpo para liberar á deusa Paz da súa prisión. A montura na que foi montado era un enorme escaravello peloteiro que fora alimentado con tanto excremento que crecera ata un tamaño monstruoso.
A obra de Hans Christian Andersen "O escaravello peloteiro" conta a historia dun escaravello peloteiro que vive nas cortes dos cabalos do rei nun reino imaxinario. Cando pide uns zapatos dourados como os que ten o cabalo do rei denéganllos, e marcha voando e ten unha serie de aventuras, que son a miúdo provocados polo seu sentimento de superioridade sobre outros animais. Finalmente torna ás cortes dos cabalos tendo decidido (contra toda lóxica) que é por el que o cabalo do rei usa zapatos dourados.
No libro de Franz Kafka A metamorfose, ao personaxe de Gregor Samsa, que se transforma en insecto, unha muller da limpeza chámalle "vello escaravello peloteiro" (alter Mistkäfer).
Superaxente Cody Banks
Superaxente Cody Banks (en Agent Cody Banks) é un filme estadounidense de 2003 dirixido por Harald Zwart. Conta a historia dun adolescente de 15 anos, intepretado por Frankie Muniz, quen ten que rematar as tarefas, evitar estar aterrado e salvar o mundo como un axente encuberto da CIA. Hilary Duff, Angie Harmon, Keith David, Cynthia Stevenson, Daniel Roebuck, Darrell Hammond, Ian McShane e Arnold Vosloo completan o elenco. O filme foi rodado na Columbia Británica e estreouse nos Estados Unidos o 14 de marzo de 2003.
Estreouse en galego o 16 de marzo de 2011 na TVG.
Guido Capello
Guido Capello, nado en Monsummano Terme, Pistoia, o 4 de febreiro de 1923 e finado en Lecco o 25 de outubro de 2001, foi un futbolista e adestrador italiano.
Traxectoria
Tras colgar as botas, comezou a adestrar aos equipos xuvenís do Lecco, cos que en 1963 gañou o Campionato De Martino de Serie B. Na tempada 1967/68 pasou a adestrar o Maceratese, na Serie C, e posteriormente tivo un breve paso polo banco do Ascoli.
Adestrou logo o Entella, antes de ser contratado pola Atalanta para a súa canteira, onde foi o primeiro adestrador en aliñar como líbero a Gaetano Scirea, futbolista que pasaría a ser un dos mellores da historia nesa posición. Na tempada 1973/74 estivo á fronte do Asti na Serie C, antes de ser chamado por Paolo Mazza para dirixir os equipos xuvenís do SPAL, collendo ademais as rendas do primeiro equipo na Serie B en dúas ocasións.
Posteriormente pasou polo Lecco, o Alessandria e o Biellese, antes de pechar a súa carreira na canteira do Ascoli.
Tormaleo, Ibias
Tormaleo  é unha parroquia do concello de Ibias, no Principado de Asturias. Segundo o INE, en 2020 tiña 305 habitantes, 172 homes e 133 mulleres.
Entidades de poboación
A parroquia de Tormaleo ten as seguintes entidades de poboación:
Pierre Bataillon
dereita|miniatura|350x350px|Pierre Bataillon nunha vidreira da igrexa de San Miguel en Lapaha (Tonga) Pierre Bataillon, máis coñecido como ʻEnosi en Tonga, nado en Saint-Cyr-les-Vignes o 6 de xaneiro de 1810 e finado en Wallis o 10 de abril de 1877, foi un misioneiro e bispo católico francés, o primeiro bispo católico da Polinesia como vigairo apostólico da Oceanía central.
Traxectoria
Ordenouse sacerdote o 19 de decembro de 1835 e entrou na Sociedade de María en 1836 e xa nese ano na compañía de Pierre Chanel e mais de Jean-Baptiste François Pompallier marchou cara ao Pacífico para principiar o seu labor misioneiro nun navío que partiu de Le Havre en decembro e que, vía primeiro Valparaíso e logo Tahití e Tonga, chegou a Wallis o 1 de novembro de 1837 onde se instalou Bataillon, con outro misioneiro, coa encarga de levar o cristianismo á poboación local mentres a Chanel correspondeulle Futuna como a súa misión. Pierre Bataillon foi quen de converter os principais xefes da illa e para 1840 toda Wallis era católica. Pola contra, en Futuna, Chanel provocou a ira de habitantes locais que lle deron morte e deveu así o primeiro mártir católico de Oceanía. Mentres en Wallis, Pierre Bataillon logrou co apoio dos reis tradicionais exercer un poder teocrático que se reforzou coa súa consagración como bispo titular de Eno e titular da vasta vigairía apostólica de Oceanía central polo seu bispo coadxuntor Guillaume Douarre, que xa fora consagrado en Roma. Bataille enviou misioneiros ás Fidxi, Tonga e Samoa e mesmo logrou a conversión ao catolicismo do pequeno atol de Rotuma.
O 8 de decembro de 1847 nun terreo en Lano doado polos xefes de Wallis estableceu unha especie de seminario para formar catequistas e sacerdotes, aínda que con escasos froitos nestes primeiros anos, logo estableceu outro establecemento semellante en Futuna e vogou de illa en illa. En xuño de 1851 visitou Futuna e en agosto e setembro estivo nas Fidxi, Tonga e Rotuma para aportar a Samoa o 29 de novembro e alí decidiu aveciñarse en Apia e principiou a construción dunha igrexa en pedra que quedou concluída en 1857; durante eses anos viaxou con asiduidade a Sydney na procura de material.
En xaneiro de 1852 tras un ciclón devastar as Tokelau enviou o navío Kate para acorrer á súa poboación co transporte de dezaseis mil cocos e provisións de auga. Os seus habitantes, ata entón hostís aos brancos, convertéronse progresivamente e 490 decidiron embarcar para Wallis.
En 1857 foi a Europa para procurar novas normas para a misión e logrou o envío de novos misioneiros. En 1863 consagrouse a Louis André Elloy, misioneiro en Samoa dende 1856, como bispo de Tipasa e coadxuntor de Bataillon pero non se levaban entre eles e entraron nun conflito que durou nove anos ata 1872, que implicou o establecemento de Bataille en Wallis en agosto de 1871 e lastrou o desenvolvemento da actividade misioneira na rexión. Non obstante, en 1874 Bataille reconstruíu o antigo edificio de Lano e estableceu o primeiro seminario católico homologable de Oceanía en Wallis do que ían saír os primeiros sacerdotes en 1886, tres de Wallis e un de Futuna, anos despois da morte de Bataille.
Mário Cesariny
Mário Cesariny de Vasconcelos, nado en Lisboa o 9 de agosto de 1923 e finado na mesma cidade o 26 de novembro de 2006, foi poeta e pintor, considerado o principal representante do surrealismo portugués. É de destacar tamén o seu traballo de antoloxista, compilador e historiador (polémico) das actividades surrealistas en Portugal.
Traxectoria
alt=|miniatura|Homenaxe a Mário Cesariny en Lisboa Mário Cesariny de Vasconcelos naceu, casualmente, na Vila Edith, en Benfica, máis precisamente, na Estrada da Damaia, desa freguesía, onde os pais estaban a pasar as vacacións.
Foi o último fillo (con tres irmás máis vellas) de Viriato de Vasconcelos, natural de Tondela, e da súa muller María de las Mercedes Cesariny (de ascendencia paterna corsa e materna española), natural de París. O pai, cunha personalidade dominadora e pragmática, era empresario ourives, con tenda e taller na rúa da Palma, na freguesía de Santa Xusta, en plena baixa lisboeta.
Despois da escola primaria, o pai mandou o mozo Mário frecuentar o Liceu Gil Vicente, tras o que, ao fin dun ano, coa intención de dar continuidade ao negocio da familia, o mudou para un curso de cicelado na Escola de Artes Decorativas António Arroio. Na António Arroio Cesariny coñecería Artur do Cruzeiro Seixas e Fernando José Francisco.
Completado o curso de cicelado, como non lle agradase o traballo de ourives, frecuentou un curso de habilitación á Escola de Belas-Artes de Lisboa, que non chegou a estudar. Tamén estudou música, gratuitamente, co compositor Fernando Lopes Graza. Cesariny era un talentoso pianista, mais o pai, enfurecido, prohibiulle continuar eses estudos.
Desde o final da adolescencia, Cesariny e os amigos frecuentan varias conversas nos cafés de Lisboa e descobren o neorrealismo e despois o surrealismo. En 1947 Cesariny viaxa até París onde, grazas a unha bolsa, frecuenta a Académie de la Grande Chaumière.
É por esa altura, encontrándose en París, que Cesariny visita André Breton. Ao abandonar París, o mesmo ano de 1947, e influenciado por Breton, impulsa a creación do Grupo Surrealista de Lisboa, tendo ao seu lado figuras como António Pedro, José Augusto França, Cândido Costa Pito, Vespeira, João Moniz Pereira e Alexandre O´Neill.
O grupo, que se reunía na Pastelaria Mexicana, xurdiu como forma de protesta libertaria contra o movemento do neorrealismo, dominado polo Partido Comunista Portugués, ao mesmo tempo que tampouco se aliñaba co réxime salazarista.
Máis tarde, funda o antigrupo (disidente) Os Surrealistas, sendo seguido por António Maria Lisboa, Risques Pereira, Artur do Cruceiro Seixas, Pedro Oom, Fernando José Francisco e Mário-Henrique Leiría.
Tamén a finais da década de 1940, Viriato, seu pai, abandona a familia para se fixar no Brasil cunha amante. Isto fai que Mário se aproxime máis da súa nai e da súa irmá Henriette.
Na década de 1950, Cesariny dedícase á pintura, mais tamén, e sobre todo, á poesía, que escribe nos cafés. Ten colaboracións na revista Pirâmide (1959-1960). O seu editor é Luiz Pacheco, con quen máis tarde (os anos 1970) se incompatibilizaría por completo. É tamén durante ese período que comeza a ser incomodado e a ser vixiado pola Policía Xudiciaria, por "sospeita de vagabundagem", grazas a humillantes presentacións e interrogatorios regulares, debido á súa homosexualidade, que vivencia diariamente, de modo franco e destemido. Só a partir do 25 de Abril de 1974 deixará de ser perseguido e atormentado pola policía.
Cesariny vivía con dificultades financeiras, axudado pola familia. A pesar da excelencia da súa escrita, esta non o sustentaba financeiramente e Cesariny, a partir de mediados dos anos 1960, acabaría por se dedicar por enteiro á pintura, como modo de subsistencia.
A partir da década de 1980, a obra poética de Cesariny é reeditada polo editor Manuel Hermínio Monteiro e redescoberta por unha nova xeración de lectores.