cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Actiniarios
Anatomía
De simetría radial, o seu corpo é cílindrico, presentando no extremo basal un disco plano que funciona como pé, o disco pedio e, no extremo apical, o disco oral, que ten no centro un orificio que funciona como boca (e, pese ao nome, tamñén como ano) rodeado de tentáculos que levan cnidocitos, células urticantes que segregan neurotoxinas paralizantes en resposta ao contacto, e que usan tanto para escorrentar os inimigos como para capturar e inxerir as presas das que se alimentan, introducíndoas na cavidade gastrovascular (que funcionba como o aparello dixestivo dos animais superiores), xa que o seu réxime alimenticio é basicamente carnívoro.
Historia natural
Utilizan os tentáculos urticantes para capturar pequenos animais que nadan polas inmediacións. Viven en zonas costeiras normalmente expostas ás mareas, pero son especialistas en sobrevivir fóra da auga. Repregan os seus tentáculos e enchen as súas cavidades de auga, o que impide que se sequen cando quedan expostas ao aire.
As anemones esticodactilíneas conteñen algas simbióticas e aliméntanse tanto dos produtos das algas como das presas que capturan cos seus tentáculos. Establecen tamén relacións simbióticas con certos peixes e crustáceos.
Reprodúcense por bipartición, por xemación ou por reprodución sexual, método que en moitas especies acaba coa incubación dos exemplares novos na cavidade gastrovascular central e a súa posterior expulsión.
Mutualismo con peixes
Varias especies de peixes viven entre os tentáculos das anemones tenen a propiedade de inhibir a liberación das toxinas das células urticantes. As diferentes especies de peixes asociados con anemones varían, desde os que "alimentan" á súa anemone até os que sinxelamente utilízana como despensa.
O coñecido peixe pallaso (Amphiphrion ocellaris) ten máis tendencia a roubar a comida do seu hospedeiro que a proporcionarlla.
As anemones no acuario
As anemones son moito máis fáciles de manter que os corais, aínda que moitas das anemones máis populares comparten con moitos corais a posesión de algas simbióticas e requiren estar moi ben iluminados para prosperar.
Existen moitas especies de pequenas anemones que se manteñen en acuario soamente pola súa beleza, e moitas delas poden reproducirse no acuario. Non todas as anemones son benvidas no acuario. O xénero Cerianthus de anemones tubiformes inclúe moitos membros atractivos, con belas cores pastel e longos tentáculos, pero son letais e chegan a matar as criaturas máis pequenas, até a crustáceos que normalmente poderían escapar ilesos dunha anemone. Aínda peor é a anemone lume (Actinodendron) que parece unha árbore pequena con moitas ramas, as cales poden causar dolorosas feridas ao propio acuarófilo e aos seus compañeiros de tanque.
Vilarón, A Capela, A Capela
Vilarón é un lugar da parroquia da Capela, no concello da Capela, na comarca do Eume. No ano 2010 tiña 10 habitantes segundo datos do INE, deles 5 eran homes e 5 eran mulleres.
El Combate (Carballedo)
El Combate foi un periódico bisemanal que se publicou en Carballedo en 1936.
Historia e características
Semanario órgano de Izquierda Republicana. Apareceu o 1 de abril de 1936. Entre os seus colaboradores figuraron membros de Izquierda Republicana de Chantada.
Game of Thrones (tempada 7)
A sétima tempada da serie de televisión de drama e fantasía Game of Thrones estreouse en HBO o 16 de xullo de 2017 e concluíu seis semanas despois, o 27 de agosto de 2017. Ó contrario que as tempadas anteriores da serie que constaban de dez episodios, a sétima tempada só consta de sete. Ó igual que tempada anterior, componse de contido orixinal que non aparece na obra de George R. R. Martin A Song of Ice and Fire, e tamén adapta material que Martin revelou ós creadores da serie sobre as futuras novelas da serie. A serie foi adaptada para televisión por David Benioff e D. B. Weiss.
HBO confirmou a sétima tempada o 21 de abril de 2016, tres días despois da estrea da sexta tempada, e comezou a rodarse o 31 de agosto de 2016. Esta tempada foi rodada principalmente en Irlanda do Norte, España e Islandia.
Game of Thrones contén un gran número de actores, incluíndo a Peter Dinklage, Nikolaj Coster-Waldau, Lena Headey, Emilia Clarke e Kit Harington. A tempada introduce varios actores no elenco, como Jim Broadbent e Tom Hopper.
Personaxes
miniatura|120px|[[Peter Dinklage (Tyrion Lannister).]] miniatura|120px|[[Nikolaj Coster-Waldau (Jaime Lannister).]] miniatura|120px|[[Lena Headey (Cersei Lannister).]] miniatura|120px|[[Emilia Clarke (Daenerys Targaryen).]] miniatura|120px|[[Kit Harington (Jon Snow).]]
Monte Calvario
dereita|miniatura|315x315px|Lugar tradicional do Gólgota, no interior da Igrexa do Santo Sepulcro. O Calvario, tamén coñecido como o Gólgota, foi un sitio que se atopaba preto do exterior das murallas de Xerusalén. Neste lugar Xesús foi crucificado. Gólgota ou Gólgotha provén do grego Γολγοθᾶ; posteriormente escrito como Γολγοθᾶς. A palabra xorde da tradución ao grego no Novo Testamento dun termo arameo que se cre que puidese ser Gûlgaltâ. A Biblia traduce o termo como "Lugar de [a] Caveira", frase que figura en grego como Κρανίου Τόπος (Kraníou Tópos), e en latín como Calvariæ Locus, de onde deriva a palabra galega Calvario.
Game of Thrones (tempada 7)
Elenco convidado
Os actores secundarios recollidos aquí son os que aparecen na tempada 6. Amósanse listados pola rexión na que apareceron primeiro.
Goat Simulator
Goat Simulator é un videoxogo de simulación en terceira persoa desenvolvido por Coffee Stain Studios. Foi estreado para Microsoft Windows por Steam o 1 de abril de 2014. As versións para Mac OS X e Linux están a ser desenvolvidas.
O modo de xogo é comparable ó dos xogos de skate, pero o xogador controla unha cabra cuxo único obxectivo é facer a maior das desfeitas nun mapa de mundo aberto. Concibido inicialmente coma un prototipo de broma, os vídeos en YouTube da versión provocaron grande expectación, polo que o estudio decidiu lanzar o xogo ó público.
Òmnium Cultural
Òmnium Cultural é unha entidade sen ánimo de lucro fundada en 1961 que traballa pola promoción da lingua e a cultura catalá, a educación, a cohesión social e a defensa dos dereitos nacionais de Cataluña. O seu presidente é Jordi Cuixart.
En 2017 tiña máis de 90.000 socios distribuídos en 40 sedes territoriais e en xuño de 2018 anunciaba que o número aproximábase aos 120.000. A través da Federació Llull, Òmnium coordina as súas accións no marco dos Países Cataláns canda Acció Cultural del País Valencià e Obra Cultural Balear.
Carlos Vázquez Quintián
Carlos Vázquez Quintián, nado en Vilarmaior en 1969, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Foi o condutor do minibus municipal de Vilarmaior dende 1992 e estreito colaborador do alcalde José Benito Souto Lourido. Nas eleccións municipais de 2003 subsistiu a José Benito Souto como cabeza de lista da candidatura do PPdeG de Vilarmaior, obtivo a maioría absoluta e foi elixido alcalde. Continuou no cargo ao obter maioría absoluta nas sucesivas eleccións. Nas eleccións municipais de 2019 acadou de novo a alcaldía ó sela única candidatura que se presentou no municipio, polo que logrou os 9 concelleiros da corporación.
Kristjan Jaak Peterson
Kristjan Jaak Peterson (* 14 de marzo de 1801, Riga - 4 de agosto de 1822, Riga) foi un poeta estoniano, considerado o fundador da poesía estoniana moderna.
A súa carreira literaria veuse truncada pola tuberculose, que o matou á idade de 21 anos. O seu aniversario de nacemento, o 14 de marzo, celébrase en Estonia como o Día da Lingua Materna.
Taumarqueotas
Os taumarqueotas ou Thaumarchaeota (en grego "arqueas marabillosas") son un novo filo recentemente proposto de Archaea, que comprende só catro especies: Nitrosopumilus maritimus, Cenarchaeum symbiosum, Nitrososphaera viennensis, e Nitrososphaera gargensis (e hai varias especies máis propostas para ser incluídas no grupo). Todos os organismos deste grupo descubertos ata agora son oxidadores de amoníaco quimiolitoautótrofos e crese que poden desempeñar un importante papel nos ciclos bioxeoquímicos como o ciclo do nitróxeno e o do carbono.
O filum foi proposto en 2008 baseándose en datos filoxenéticos, como as secuencias dos xenes dos ARN ribosómicos destes organismos, e a presenza dunha forma de topoisomerase de tipo I que se pensaba que só existía en eucariotas. Esta asignación foi confirmada por posteriores análises publicadas en 2010 que examinaron os xenomas das arqueas oxidadoras de amoníaco Nitrosopumilus maritimus e Nitrososphaera gargensis, que concluíron que estas especies formaban unha liñaxe distinta, que incluía tamén a Cenarchaeum symbiosum, que foi o primeiro membro dos que hoxe son Thaumarchaeota que foi descrito.
O Cenarchaeum symbiosum (orde Cenarchaeales) atopouse vivindo en simbiose cunha esponxa mariña. Esta especie pensábase que estaba emparentada con especies de Crenarchaeota non termofílicas que habitan en diversos ambientes terrestres e mariños. Agora inclúese en Thaumarchaeota. Esta especie crece ben a 10 °C.
En 2005, publicáronse as evidencias do cultivo de Nitrosopumilus maritimus, que é un organismo que oxida o amoníaco illado dun tanque dun acuario mariño, que crece a 28 °C. Pensouse inicialmente que era un Crenarchaeota "de baixa temperatura".
Territorio
Denomínase territorio (da palabra "terra") é unha área definida (incluíndo terras e augas) considerada posesión dunha persoa, organización, institución, Estado ou país subdividido.
Tamén se denomina territorio á zona controlada ou dominada por certos animais.
Andrea Corr
Andrea Jane Corr, nada o 17 de maio de 1974 en Dundalk, no condado de Louth, é unha cantante, compositora e actriz irlandesa. É principalmente coñecida por ter sido a cantante principal do grupo The Corrs, que formaba xunto cos seus irmáns Caroline Corr, Sharon Corr e Jim Corr.
Vilasuso, A Capela, A Capela
Vilasuso é un lugar da parroquia da Capela, no concello da Capela, na comarca do Eume. No ano 2010 tiña 24 habitantes segundo datos do INE, deles 13 eran homes e 11 eran mulleres.
Andrea Corr
No 2005 foi galardoada co título de membro da Orde do Imperio Británico polas súas contribucións no eido da música e pola súa implicación en actividades filantrópicas. Dende a pausa tomada polo grupo no 2006, continúa a súa carreira en solitario.
Álbums recompilatorios
250px|miniatura|dereita|The Corrs no [[2005.]]
Álbums ao vivo
miniatura|dereita|280px|Andrea durante o Isle of Wight Festival de [[2011.]]
MR-111
MR-111 é a designación dun tipo de motor foguete monopropelente utilizado por varios satélites estadounidenses.
Características
Os motores MR-111 son fabricados e comercializados por Aerojet Rocketdyne para diferentes tipos de satélite. Úsanse para control de actitude e utilizan como único propelente hidracina. Usáronse en satélites como Intelsat 5, ERBS, ACTS, Radarsat e Mars Observer.
La Lucha (Lalín)
La Lucha foi un periódico editado en Lalín entre 1916 e 1918.
Historia e características
Subtitulado Órgano del Partido Maurista de Lalín, apareceu o 18 de setembro de 1916. Estaba dirixido por Bernardo Madriñán González, e o seu administrador era Wenceslao Garra. Editábase os días 3 e 18 de cada mes. Defensor da política maurista. Publicou un poema de Ramón Cabanillas. Cesou a súa publicación en 1918.
Estremadura, Portugal
miniatura|150px|Provincia da Estremadura en 1936.
Ao longo da historia, os límites da Estremadura foron alterados moitas veces. No século XIX, cando deixou de ter significado administrativo, os seus límites correspondían, en xeral, aos posteriores distritos de Lisboa, Leiria, Santarém e Setúbal.
Nova Provincia da Estremadura (1936)
Na reforma administrativa de 1936 foi novamente creada unha Provincia da Estremadura. Esta nova provincia, porén, englobaba soamente unha fracción do territorio da antiga comarca homónima. Parte do territorio da antiga Estremadura ficou incorporado nas novas provincias do Ribatejo e Beira Litoral. Por outro lado, a nova Estremadura incluíu parte do que posteriormente sería o Distrito de Setúbal que tradicionalmente pertencía á antiga provincia do Alentexo.
Facía fronteira ao nordeste coa Beira Litoral, ao leste co Ribatexo e o Alto Alentexo, ao sur co Baixo Alentexo e o océano Atlántico e ao oeste tamén co Atlántico.
Estaba constituída por 29 concellos, integrando a case totalidade do posterior Distrito de Lisboa e partes dos distritos de Leiria e Setúbal. Tiña a súa capital na cidade de Lisboa.
As provincias de 1936 non tiveron practicamente ningunha atribución, e desapareceron do vocabulario administrativo (aínda que non do vocabulario dos seus habitantes) coa entrada en vigor da Constitución de 1976.
Se a provincia seguise existindo na actualidade, contaría probabelmente con 31 municipios, posto que se crearon dous novos concelhos, na área do distrito de Lisboa:
Estaría tamén repartida nas rexións de Lisboa, Centro e Alentexo. Ao Alentexo pertencería o municipio da Azambuja, integrado na subrexión da Lezíria do Texo; á rexión de Lisboa pertencía a totalidade da subrexión da Península de Setúbal e, case totalmente, a Grande Lisboa (o concello de Vila Franca de Xira encontrábase no Ribatexo); á rexión Centro pertencía a totalidade da subrexión do Oeste, e tamén dous municipios do Piñal Litoral (Marinha Grande e Porto de Mós).
Chromobacterium violaceum
Bioquímica
C. violaceum fermenta a glicosa, trehalosa, N-acetilglicosamina e gluconato pero non L-arabinosa, D-galactosa, nin D-maltosa. Os illados bacterianos en moitos casos poden presentar unha alta resistencia a unha ampla variedade de antibióticos.
Importancia médica
C. violaceum raramente infecta a humanos, mais cando o fai causa lesións na pel, sepse, e abscesos no fígado, que poden ser mortais. Na literatura só se informou de 150 casos. Debe terse coidado ao identificala, porque Burkholderia pseudomallei é ás veces identificada erradamente como C. violaceum por moitos métodos comúns de identificación. Porén, as dúas especies poden distinguirse doadamente en cultivo porque B. pseudomallei produce colonias grandes enrugadas, mentres que C. violaceum produce un distintitvo pigmento violeta.
C. violaceum produce de forma natural varios antibióticos:
Foi descrita como causante de infeccións en xibóns.
Tratamento
A infección causada por C. violaceum é rara, polo que non hai ensaios clínicos que avaliasen os distintos tratamentos. Entre os antibióticos que foron utilizados con éxito contra ela están a pefloxacina, ciprofloxacina, amicacina, e co-trimoxazol. Outros antibióticos que parecen ser efectivos in vitro son o cloranfenicol e a tetraciclina. Por razóns teóricas, as infeccións non deberían responder ás penicilinas, cefalosporinas, ou aztreonam, aínda que os carbapenems como meropenem ou imipenem posiblemente funcionan.
Xenoma
O xenoma completo desta especie foi secuenciado e os resultados foron publicados en 2003. A cepa tipo C. violaceum ATCC 12472 ten 4 751 080 pares de bases cun contido G+C do 64,83% e ten 4.431 ORFs.
Knut Nærum
Knut Nærum, nado o 3 de marzo de 1961, é un actor, cómico, autor de banda deseñada e presentador de televisión noruegués. É coñecido por ser un dos participantes permanentes no programa de televisión Nytt på nytt e por aparecer no filme Trolljegeren. Vive na cidade de Oslo.
Nærum escribiu numerosos libros, incluíndo Å (2000), Norsk litteraturhistorie, fritt etter hukommelsen (2001), Døde menn går på ski (2002), Krig! (2003), En himmel full av stjerner (2004), Madonna-gåten (2005, xunto con Elisabeth Botterli e Peder Udnæs), Monster (2007) e De dødes båt (2008). Tamén é o creador da tira cómica Bloid.
É membro do partido político de esquerdas Rødt (Traducido como "vermello"), e quedou como candidato menor da desaparecida Alianza Electoral Vermella.
Offa de Essex
Offa foi rei de Essex, tras a morte do seu pai Sighere, o 709, pero abdicou pouco despois para ir a Roma como un peregrino.
Traxectoria
Na Historia ecclesiastica gentis Anglorum, Beda describe dicindo que era: "Un home novo, na mellor idade e de gran beleza, que tivo o apoio da súa nación enteira para ser rei. Pero el, movido pola súa devoción, deixou a súa esposa, a súa terra, os seus fillos e o seu país para atoparse con Deus e o evanxeo, que el quería recibir totalmente na vida e tamén na vida eterna tras a morte. Cando visitou lugares sagrados en Roma, fíxose tonsurar e adoptou a vida monástica, co fin de acadar a longamente desexada visión dos benditos apóstolos no ceo ". Nesta viaxe foi acompañado por Coenred de Mercia que tamén renunciou ao título de rei, pero a diferenza de Offa, Coenred levaba anos no cargo. No  Liber Pontificalis, un libro que conta a historia dos acontecementos durante os diferentes papados, describe a chegada destes dous reis saxóns, e que morreron alí.
José Benito Souto Lourido
José Benito Souto Lourido, nado en 1929 e finado o 13 de agosto de 2008, foi un político galego do PPdeG e alcalde de Vilarmaior.
Traxectoria
Foi alcalde de Vilarmaior dende 1983 ata 2003, primeiro por AP e despois polo PPdeG gañando sempre as eleccións municipais por maioría absoluta. En 2003 foi substituído como cabeza de lista polo seu colaborador Carlos Vázquez Quintián pero continuou como concelleiro do PPdeG en Vilarmaior.
Lusaca
Lusaca, en inglés Lusaka, é a capital do país africano de Zambia, cunha poboación que superaba os 2 000 000 habitantes en 2005. Está situada ao sur do país, nun planalto de 1.300 metros de altitude.
Lusaca foi fundada en 1905 por colonos europeos da cando a construción da vía férrea. En 1935 substituíu a cidade de Livingstone en tanto que capital do que entón se denominaba Rodesia do Norte, colonia da Gran Bretaña. En 1964, ano da independencia de Zambia, pasou a ser a capital do novo estado.
Historia
Lusaca foi fundada en 1905 por colonos europeos, sobre a localización dunha aldea de indíxenas. Grazas á vantaxe da súa localización central, converteuse, en 1935, na capital de Rodesia do Norte, en lugar de Livingstone. Logo da federación das dúas Rodesias, a do Norte e a do Sur, en 1953, foi núcleo dun movemento de desobediencia civil que levaría á creación do estado independente de Zambia. En 1964, pasou automaticamente a ser a capital do estado xa indepedente de Zambia. Recentemente, Lusaca estase a converter nun centro popular para a maioría do zambianos e dos turistas. A súa situación central xunto coa extensión rápida das súas infraestruturas, permitiu o desenvolvemento en forma de creación de emprego, multiplicación das vivendas etc. En consecuencia, cóidase que con reformas económicas axeitadas e eficaces, Lusaca, así como Zambia, poderíanse desenvolver considerabelmente. Lusaca posúe unha forte concentración de poboación estranxeira, que traballan tanto nas industrias da cidade como nas diversas legacións diplomáticas.
Estrutura urbanística
A principal arteria viaria da cidade é a Cairo Road (Estrada do Cairo), en torno á cal se aliñan os mercados de New City Market e Kamwala Market, centros comerciais, e o Zintu Community Museum. A área administrativa áchase sita na parte leste da cidade, preto da zona de Cathedral Hill e Ridgeway. Arredor da urbe despréganse numerosos suburbios, como Elizabetha Villa, Fairview, Kabulonga, Kabwata (no que se sitúa o Kabwata Cultural Centre), Madras, Manda Hill (sede de importantes estruturas comerciais), Northmead (con sona pola súa vida nocturna), Olympia Park, Rhodes Park, Roma, Thorn Park e Woodlands.
Lugares de interese
Entre os lugares de interese cultural e turístico de Lusaca pódense sinalar os numerosos museos (os principais son o Lusaca National Museum, o Political Museum e o Zintu Community Museum), a Estatua da Liberdade, a sede do parlamento de Zambia (Zambian National Assembly), a fabrica de cerámicas Moore, a catedral da Santa Cruz (Holy Cross Cathedral) e os Xardíns botánicos do Munda Wanga Environmental Park.
A cidade é relativamente rica en estruturas recreativas, que inclúen, entre outras, un teatro (Lusaca Playhouse), un cinema, un club de golf, un centro deportivo (Lusaca Central Sports Club) e un zoo.
Epaminondas
Epaminondas (en grego: Ἐπαμεινώνδας), nado c. -418 e finado en -362, foi un xeneral e político grego do século -IV que transformou a cidade-estado de Tebas para convertela na nova potencia hexemónica de Grecia, en substitución de Esparta.
Epaminondas redibuxou o mapa político de Grecia, fragmentou antigas alianzas, creou novas e supervisou a construción de cidades enteiras. Tamén tivo grande influencia militar, inventando e poñendo en funcionamento diversas e moi importantes tácticas de batalla. Antes do seu mandato, Tebas atopábase nunha situación de dominio espartano. Epaminondas logrou mellorar a capacidade militar de Tebas para situala nunha posición preeminente dentro da política de Grecia, creando o que se coñecería como a hexemonía tebana. No proceso acabou coa supremacía militar espartana na Batalla de Leuctra e liberou aos ilotas de Mesenia, un grupo de gregos do Peloponeso que foran reducidos á servidume baixo o dominio de Esparta durante uns 200 anos.
O orador romano Cicerón chamouno o primeiro home de Grecia, aínda que Epaminondas caeu nunha relativa escuridade nos tempos modernos. Os cambios que Epaminondas levou á orde política grego non lle sobreviviron moito tempo, dado que o ciclo de hexemonías e alianzas aínda non se estabilizou. Tan só 27 anos despois da súa morte, Tebas foi destruída por Filipo II de Macedonia, batalla na que tamén participou o seu fillo Alexandre Magno. Por todo iso, Epaminondas non é lembrado tanto como un idealista e liberador (como o vían no seu tempo), senón por unha década de campañas (desde -371 até -362) que deron forma e forza aos grandes poderes de Grecia e que pavimentou o camiño para a posterior conquista macedonia.
Fontes históricas
Aínda que Epaminondas foi unha figura moi significativa do seu tempo, hai comparativamente moi pouca información sobre a súa vida ao alcance dos historiadores modernos, e non existe ningún historiador clásico que nos mostre unha imaxe completa do personaxe. Algunhas das biografías máis completas son traballos de Cornelio Nepote, Pausanias, Plutarco, Diodoro Sículo e Xenofonte, aínda que non todas elas chegaron até os nosos días.
En particular, unha das principais biografías perdidas é a realizada por Plutarco sobre Epaminondas nas súas Vidas paralelas. Epaminondas era unha das aproximadamente 50 figuras históricas analizadas por Plutarco na súa obra, e na que o comparaba co político romano Publio Cornelio Escipión o Africano. Con todo, estas dúas biografías non perduraron até os nosos días. Plutarco escribiu uns 600 anos despois da vida de Temístocles, polo que se trata dunha fonte moi secundaria, pero o seu valor radica en que a miúdo menciona os nomes das súas fontes, o cal dá certo grao de verificabilidade ás súas afirmacións.
De todas as biografías que perduraron, a máis completa que existe á nosa disposición é a de Cornelio Nepote, do século -I, que se converte por tanto na principal fonte sobre a vida de Epaminondas. Con todo, a biografía de Cornelio Nepote é curta, aínda que se poden atopar algúns datos máis na Descrición de Grecia de Pausanias. No que respecta á obra de Plutarco, e a pesar de terse perdido a súa biografía, pódense atopar algúns dos detalles sobre a súa vida e traballos nas biografías sobre Pelópidas e Axesilao II.
O período da historia de Grecia que transcorre a partir do ano -411 foi relatado principalmente polo historiador Xenofonte, que vía a súa obra como unha continuación da Historia da Guerra do Peloponeso de Tucídides. Con todo, Xenofonte, que idolatraba a Esparta e ao seu rei Axesilao II, evita mencionar a Epaminondas sempre que lle é posíbel e nin sequera fai mención da súa presenza na Batalla de Leuctra. Por último, o papel de Epaminondas nos conflitos do século -IV tamén é descrita por Diodoro Sículo na súa obra Biblioteca histórica, pero Diodoro escribiu no século -I, e tamén é unha fonte moi secundaria, aínda que útil para corroborar os detalles que aparecen noutras fontes.
Mocidade, educación e vida persoal
miniatura|250x250px|Epaminondas salvando a vida de Pelópidas. Segundo Cornelio Nepote o pai de Epaminondas, Polimnis, era un descendente empobrecido dunha nobre familia tebana. Con todo, iso non impediu que Epaminondas recibise unha educación excelente: os seus profesores de música estaban dentro dos mellores da súa disciplina, do mesmo xeito que os seus instrutores de danza. Máis notábel aínda foi o seu profesor de filosofía, Lisis de Tarento, que foi un dos últimos grandes filósofos pitagóricos. Lisis fora a vivir con Polimnis na época do seu exilio, o cal permitiu a Epaminondas traballar moito con el, polo que terminou destacando nos seus excelentes estudos filosóficos. Con todo, Epaminondas non era só un académico. Tamén resaltou polas súas calidades físicas e durante a súa mocidade dedicou moito tempo á preparación física cara ao combate.
Epaminondas comezou pronto o seu servizo como soldado, pouco despois da adolescencia. Plutarco relata un incidente acaecido nunha batalla en Mantinea. Aínda que non se explicita claramente, probabelmente se trate do ataque de Esparta sobre Mantinea no ano -385 descrito por Xenofonte, posto que Plutarco afirma que Epaminondas formaba parte da forza tebana que axudaba aos espartanos, o cal encaixa na descrición. O que é seguro é que Epaminondas non era o suficientemente maior como para servir na batalla de Mantinea do ano -418.
Sexa como for, o feito é que nesa batalla tivo lugar un dos eventos máis importantes da mocidade de Epaminondas, posto que nesa batalla salvou a vida do seu futuro colega Pelópidas pondo en grave risco a súa propia. Plutarco di que este incidente puido cimentar a súa amizade, e Pelópidas converteríase no compañeiro político de Epaminondas durante os seguintes vinte anos. A través de toda a súa carreira, Epaminondas seguiría sendo destacado pola súa capacidade táctica e o seu manexo do combate corpo a corpo.
Epaminondas non casou nunca, o cal lle supuxo moitas críticas por parte dos seus contemporáneos, que pensaban que un personaxe como el estaba obrigado a prover ao seu Estado co beneficio de fillos que fosen tan grandes como o foi o seu pai. En resposta Epaminondas dixo que a súa vitoria en Leuctra era unha filla destinada a vivir por sempre. Sábese, con todo, que tivo diversas relacións amorosas con mozos gregos, un costume que era habitual na antiga Grecia, e que o era moi particularmente en Tebas. Plutarco recolle que os lexisladores tebanos instituíron a práctica para «temperar as formas e o carácter dos mozos». Unha anécdota contada por Cornelio Nepote indica que Epaminondas intimara cun mozo chamado Micito. Plutarco tamén menciona a dous dos seus amantes: Asópico, que loitou con el na Batalla de Leuctra, na que se distinguiu enormemente; e Capisdoro, que morreu con Epaminondas en Mantinea e foi enterrado ao seu lado.
Epaminondas viviu toda a súa vida nunha situación próxima á pobreza, debido ao seu rexeitamento do enriquecemento persoal a través do seu poder político. Cornelio Nepote deixa constancia da súa incorruptibilidade, describindo como rexeitou a un embaixador persa que chegou a el cun suborno. Seguindo o costume dos pitagóricos, era dadivoso cos seus amigos e recomendáballes que fixesen o mesmo cos demais. Todos estes aspectos do seu carácter contribuíron de forma moi importante ao renome que adquiriu tras a súa morte.
Comezos da súa carreira
Epaminondas viviu unha época particularmente turbulenta na historia tebana. Despois da Guerra do Peloponeso, en -404, Esparta embarcouse nunha política unilateral e individualista moi agresiva contra o resto de poles gregas, e rapidamente foi alienando a moitos dos seus antigos aliados. Tebas, mentres tanto, incrementara moito o seu poder durante a guerra, e buscaba gañar o control sobre outras cidades de Beocia (a rexión da antiga Grecia ao noroeste da Ática). Esta política, así como algunhas outras disputas máis, levaron a Tebas a un conflito con Esparta (o seu antigo aliado) na Guerra de Corinto. Nesa guerra, que se prolongou durante oito anos e acabou sen decantarse definitivamente por ningún dos dous bandos, producíronse algunhas derrotas tebanas moi sanguentas en enfrontamentos contra Esparta. Para cando acabou a guerra Tebas viuse forzada a esquecer as súas ambicións expansionistas e volver á súa antiga alianza con Esparta.
En -382, con todo, o comandante espartano Fébidas cometeu un erro estratéxico que fixo que Tebas se volvese en contra de Esparta definitivamente, e que pavimentou o camiño para a chegada ao poder de Epaminondas. Atravesando Beocia para unha campaña, Fébidas aproveitouse dunha revolta civil en Tebas para asegurar a entrada á cidade ás súas tropas. Unha vez dentro, asediou Cadmea (a acrópole tebana), e forzou ao partido antiespartano a fuxir da cidade. Epaminondas, aínda que estaba asociado a esa facción, puido quedar na cidade porque se pensaba que non era máis que un filósofo empobrecido e completamente inofensivo. Os espartanos instalaron un goberno monicreque en Tebas e impuxeron unha gornición espartana en Cadmea para asegurarse o comportamento ao seu favor dos tebanos.
Golpe de estado en Tebas
Nos anos posteriores á toma de control de Esparta, os tebanos exiliados polo novo goberno reagrupáronse en Atenas e preparáronse, co apoio encuberto dos atenienses, a reconquistaren a súa cidade. Comunicáronse con Epaminondas, que comezou a preparar aos mozos da cidade para un intento de asaltar o poder. En -379, un pequeno grupo de exiliados liderados por Pelópidas infiltráronse na cidade e asasinaron aos líderes do goberno proespartano. Epaminondas e Górxidas dirixiron a un grupo de mozos que entraron nas armerías, colleron armas, e rodearon aos espartanos en Cadmea asistidos por unha forza de hoplitas atenienses.
Orio Arraunketa Elkartea
300px|miniatura|Traiñeira de Orio na [[bandeira de San Pedro.]] miniatura|300px|Traiñeira de Orio (amarela) xunto á de Laredo (vermella) na [[bandeira de Plentzia.]] O Orio Arraunketa Elkartea é un club de remo vasco da localidade guipuscoana de Orio. A pesar de proceder dunha localidade de aproximadamente 5000 habitantes, trátase dun dos clubs de traiñeiras máis laureados do Cantábrico. Tanto a traiñeira como os remeiros compiten vestidos de cor amarela e a súa traiñeira chámase Mirotza. A súa traiñeira compite na Liga San Miguel.
Epaminondas
Golpe de estado en Tebas
Na asemblea tebana celebrada ao día seguinte Epaminondas e Górxidas trouxeron a Pelópidas e aos seus homes fronte á audiencia e exhortaron aos tebanos a loitar pola súa liberdade. A asemblea respondeu aclamando a Pelópidas e aos seus homes como liberadores e, temendo polas súas vidas, a gornición espartana rendeuse e foi evacuada. Aos tebanos do partido proespartano tamén se lles permitiu renderse, pero foron posteriormente executados polos insurxentes.
Orio Arraunketa Elkartea
Historia
A primeira referencia oficial escrita da participación dunha traeñeira de Orio remóntase ao ano 1879, na primeira edición das Regatas da Concha de San Sebastián, daquela a organización do equipo recaía na Confraría de Pescadores ou nas comisións do concello. Foi no ano 1901, cando conseguiu o seu primeiro triunfo. No período que vai dende 1879 ata 1932 os remeiros oriotarras competiron co nome da localidade, ORIO. Dende 1933 ata 1964 co de Emen Gatoxtik ORIO. É en xuño de 1965, cando se crea o Club de Remo, denominado Club de Remo Olímpico de Orio, para desenvolver as actividades de remo olímpico e banco fixo. En 1986 inscribiuse no Rexistro de Asociacións Deportivas de Euskadi co nome en éuscaro Arraunketa Elkartea (abreviado C.R.O. ou Orio A.E.)
Sen desmerecer o gran palmarés nas modalidades inferiores, traineiriña e batel, centrámonos na traiñeira, modalidade raíña e máis importante do banco fixo.
Epaminondas
Despois do golpe de estado
En pouco tempo os tebanos lograron reconstruír a súa antiga confederación de Beocia nunha nova forma democrática. As cidades de Beocia uníronse como unha federación cun consello executivo formado por sete xenerais ou beotarcas, elixidos do sete distritos de Beocia. A fusión política tivo tanto éxito que máis adiante os nomes tebano e beocio usáronse indistintamente como mostra da unión dos habitantes da rexión.
Buscando acabar coa unión deste novo estado, os espartanos invadiron tres veces a rexión de Beocia durante os seguintes anos. Aínda que ao principio se fuxía do enfrontamento directo, os beocios aos poucos foron gañando suficiente confianza como para saíren ao campo aberto e foron capaces de loitar cos espartanos directamente. A pesar de que Esparta permanecía sendo o poder terrestre dominante en Grecia, os habitantes de Beocia demostraran que eles tamén eran unha ameaza militar e un poder político a ter en conta. Ao mesmo tempo, Pelópidas, defensor dunha política antiespartana, deuse situado como un dos principais líderes políticos de Tebas.
Orio Arraunketa Elkartea
Palmarés
miniatura|[[Bandeira da Concha 2016.]]
Epaminondas
Despois do golpe de estado
É difícil determinar con exactitude cal sería o papel de Epaminondas nos acontecementos acaecidos até o ano -371. Certamente, Epaminondas serviu nos exércitos tebanos na súa defensa de Beocia nesa década, e para o -371 converteuse xa nun dos beotarcas. Parece probábel que, vista a súa forte amizade e a súa colaboración a partir dese ano, que Epaminondas e Pelópidas tamén colaborasen de forma estreita no período anterior, entre -378 e -371.
Conferencia de paz do ano -371.
Non existe fonte ningunha que nos indique en que momento foi elixido Epaminondas como beotarca por primeira vez, pero no ano -371 ocupaba o posto e, o ano seguinte, estaba á cabeza dunha conferencia de paz que tivo lugar en Esparta.
Os anos posteriores ao golpe de estado de Tebas foran testemuñas das loitas entre Esparta e Tebas, sendo Atenas tamén arrastrada ao conflito. Fíxose un intento de lograr un acordo de Paz Común en -375, pero volveuse ás hostilidades entre Atenas e Esparta en -373 (como moi tarde). No ano -371 Atenas e Esparta volvían estar preocupadas pola guerra, polo que tivo lugar unha nova conferencia de paz.
Nela, Epaminondas presentouse como beotarca, e dirixiu á delegación de Beocia na conferencia de paz. Chegouse a un acordo de paz, e presumibelmente os tebanos asinarían o tratado no seu propio nome. Con todo, ao día seguinte, Epaminondas provocou unha importante ruptura con Esparta cando insistiu en asinar non só en nome dos tebanos, senón no de todos os beocios. Axesilao II negouse a permitilo, insistindo en que as cidades de Beocia deberían ser independentes, pero Epaminondas contraargumentou que se iso fose así, entón as cidades de Laconia deberían selo tamén. Ante esta situación, Axesilao expulsou aos tebanos da conferencia e do tratado, polo que a delegación volveu a Tebas e ambos os bandos preparáronse para a guerra.
Leuctra
miniatura|352x352px|Na parte superior descríbese a orde de batalla hoplita habitual, mentres que na parte inferior aparece a estratexia de Epaminondas en Leuctra. A á esquerda, máis forte, avanza, mentres que a débil á dereita retrocede. Os bloques vermellos mostran a localización das tropas de elite en cada falanxe. Inmediatamente despois do fracaso da conferencia de paz, enviáronse ordes desde Esparta ao rei espartano Cleómbroto I, que se atopaba á cabeza do exército desprazado ao distrito de Fócida, ordenándolle marchar directamente a Beocia. Desviouse cara ao norte para evitar os pasos montañosos onde os beocios preparábanse para emboscalo, e entrou no territorio de Beocia desde unha dirección inesperada desde a que pronto tomou unha fortaleza e capturou entre 10 e 12 trirremes. Desde aí marchou cara a Tebas e acampou en Leuctra, no territorio de Tespias e até aí acudiu o exército beocio para atoparse con eles. O exército espartano estaba composto duns 10.000 hoplitas, dos cales 700 eran guerreiros de elite coñecidos como espartíatas. Os beocios enfrontábanse a eles cun número inferior, de só uns 6.000, aínda que acompañados dunha cabalaría superior á dos peloponesios.
Epaminondas recibiu o mando do exército beocio, quedando os outros seis beotarcas como conselleiros. Pelópidas, mentres tanto, quedou como capitán ao mando do Batallón Sacro de Tebas, o grupo de soldados de elite do exército tebano. Antes da batalla houbo unha longa discusión entre os beotarcas sobre a conveniencia ou non de loitar. Epaminondas, defensor dunha política agresiva, desexaba loitar, e foi capaz de conseguir que se adoptase esa decisión co apoio de Pelópidas. Durante o transcurso da batalla, Epamindondas poría en práctica tácticas militares non vistas até entón na historia bélica grega.
Ao preparar ás súas tropas para a batalla, Epaminondas utilizou unha estratexia que non se viu nunca nas tácticas de guerra gregas. A formación de falanxe utilizada polos exércitos gregos tiña tendencia a trasladarse cara á dereita durante a batalla, porque "o medo fai que cada home faga o posíbel para escudar o seu lado descuberto co escudo do home situado á súa dereita". En consecuencia, tradicionalmente as falanxes aliñábanse para a batalla coas tropas de elite situadas na dereita, o "flanco de honra", coa finalidade de contrarrestar esta tendencia. Por tanto, na falanxe espartana Cleómbroto situara os seus espartíatas na dereita, mentres que os aliados con menos experiencia estaban á esquerda. Epaminondas, que necesitaba dalgún modo poder superar a vantaxe numérica dos espartanos, desenvolveu e puxo en funcionamento dúas innovacións tácticas.
En primeiro lugar, colocouse xunto coas súas tropas de elite tebanas, o Batallón Sacro de Tebas, no flanco esquerdo, de forma que quedasen enfrontadas a Cleómbroto e os espartanos. En segundo lugar, vendo que non podía alongar as súas tropas para igualar a lonxitude da fronte espartana sen que quedasen sen suficiente profundidade, abandonou calquera intento de igualar as frontes. No seu lugar fixo á súa falanxe moito máis profunda no lado esquerdo, facéndoa dunhas cincuenta filas en lugar das habituais oito ou doce. Cando comezase a batalla, o flanco fortalecido podería avanzar ao ataque ao dobre de velocidade, mentres que o flanco máis débil tiña ordes de se retirar e de tratar de atrasar o combate. A táctica da falanxe profunda xa foi utilizada anteriormente por outro xeneral tebano chamado Pagondas, que utilizou unha falanxe de 25 homes de profundidade na Batalla de Delio. Doutra banda, a idea dunha liña de ataque descompensada ou "orde oblicua", así como a reversión da orde de colocación das tropas foi unha innovación de Epaminondas. Por tanto, Epaminondas foi o xeneral que inventou a táctica militar de rexeitar un dos dous flancos.
A batalla comezou cun enfrontamento entre as cabalarías, enfrontamento do que os tebanos saíron vitoriosos sobre a inferior cabalaría espartana, que foi rexeitada e enviada contra a súa propia falanxe, o que provocou que a formación se vise desordenada. Vendo niso unha vantaxe, os beocios lanzáronse a un enfrontamento xeral, no que o fortalecido flanco esquerdo tebano avanzou con velocidade redobrada contra o flanco dereito espartano, mentres que o flanco dereito retrocedía. Tras unha intensa loita, o flanco espartano comezou a fraquear fronte á gran masa de tebanos que tiña en fronte, e Cleómbroto morreu na batalla. Aínda que os espartanos se mantiveron firmes suficiente tempo como para recuperar o corpo do seu rei, as súas liñas acabaron rompéndose polo pulo do asalto tebano. Os aliados dos peloponesios, situados na á esquerda, tamén romperon filas e comezaron a fuxir ao veren aos espartanos en retirada.
Morreron un milleiro de soldados do Peloponeso, fronte a unhas 300 baixas de Beocia. Ademais, e o máis importante, morreron no campo de batalla 400 dos 700 espartíatas que participaron na batalla, o cal supuxo unha perda catastrófica que levou a unha seria ameaza para a capacidade militar futura de Esparta. Cando, tras a batalla, os espartanos solicitaron poder recoller aos mortos xunto co resto de aliados peloponesios, Epaminondas sospeitou que os espartanos poderían tentar encubrir a escala das súas perdas. Por iso, permitiu aos peloponesios recoller aos seus mortos primeiro, de forma que os que quedasen habían sersería presumibelmente espartiatas, salientando a escala da vitoria tebana.
A vitoria tebana en Leuctra socavou os cimentos da hexemonía espartana en Grecia. Dado que o número de espartiatas foi sempre relativamente pequeno, Esparta necesitara aos seus aliados para poder formar exércitos o suficientemente grandes. Con todo, a derrota de Leuctra supuxo que os aliados do Peloponeso estivesen menos inclinados a acceder ás esixencias espartanas. Ademais, debido á perda de homes en Leuctra e noutras batallas, os espartanos non estaban nunha posición o suficientemente forte como para reafirmar o seu dominio sobre os seus antigos aliados.
A década dos anos -360.
Inmediatamente despois da batalla de Leuctra, os tebanos consideraron a posibilidade de aproveitar a súa vitoria desencadeando a súa vinganza sobre Esparta, e mesmo convidaron a Atenas a unírselles niso. Con todo, os seus aliados de Tesalia, dirixidos por Xasón de Feres, disuadíronnos de destruír o que quedaba do exército espartano. No seu lugar, Epaminondas ocupouse de consolidar a confederación de Beocia, exhortando á pole de Orcómeno, que até entón estivera aliñada con Esparta, a que se unisen á liga.
Primeira Invasión do Peloponeso
miniatura|250x250px|Antiga Grecia. Cando, xusto despois da batalla de Leuctra, os tebanos enviaron a un emisario a Atenas para informar do resultado da batalla, o mensaxeiro foi recibido cun silencio sepulcral. Os atenienses decidiron entón aproveitar a grave situación espartana, mantendo unha conferencia en Atenas na que se reproduciron as condicións de paz propostas en -371, que foron ratificadas por todas as cidades (excepto Elis). Para entón, o tratado declaraba explicitamente que todas as cidades do Peloponeso, antes baixo o dominio de Esparta, eran independentes. Aproveitándose disto, Mantinea decidiu unificar os asentamentos que a compuñan nunha soa cidade para logo fortificala, decisión que enfadou enormemente ao rei Axesilao. Ademais, Texea, apoiada por Mantinea, instigou á formación dunha alianza en Arcadia, a chamada Liga Arcadia. Todo iso levou a que os espartanos declarasen a guerra a Mantinea, onde a maioría das cidades de Arcadia se uniron para se oporen aos espartanos (formando a confederación que os espartanos tentaban previr), solicitando así mesmo a axuda de Tebas. O exército teba no chegou a finais de -370, dirixido por Epaminondas e Pelópidas, sendo ambos beotarcas nese momento.
A medida que viaxaban cara a Arcadia, os tebanos fóronse unindo a distintos continxentes armados procedentes de moitos dos antigos aliados de Esparta, que lles permitiron incrementar as súas forzas até entre 50 e 70.000 homes.
Epaminondas forzou o paso a través das fortificacións no istmo de Corinto e marchou ao sur cara a Esparta, enfrontándose a continxentes espartanos e dos seus aliados ao longo do camiño. Unha vez en Arcadia expulsou ao exército espartano que ameazaba Mantinea, e logo supervisou a fundación da nova cidade de Megalópole e a formación dunha Liga Arcadia modelada a imaxe da liga Beocia, como novo centro de poder oposto a Esparta. Logo, co apoio de Pelópidas e dos habitantes de Arcadia, logrou persuadir ao resto de beotarcas para invadir a propia Laconia. Máis ao sur cruzou o río Eurotas, fronteira de Esparta, que ningún exército hostil chegara a atravesar antes na historia. Os espartanos, que non desexaban enfrontarse en batalla campal a un exército de tan masivas dimensións, refuxiáronse tras os muros da súa cidade e limitáronse a defendela, aínda que os tebanos tampouco tentaron capturala e dedicáronse, xunto cos seus aliados, ao saqueo da rexión de Laconia. Saquearon a rexión até chegar ao porto de Xitión, onde liberaron a algúns periecos dos seus vínculos con Esparta. Epaminondas retornou durante un breve espazo de tempo a Arcadia e logo volveu marchar cara ao sur, esta vez a Mesenia, territorio que fora conquistado por Esparta había xa uns 200 anos. Aí reconstruíu a antiga cidade de Mesene sobre o monte Ítome con fortificacións que rivalizaban coas máis fortes de Grecia e liberou aos hilotas. Despois enviou unha chamada a todos os exiliados mesenios esparexidos por toda Grecia para que volvesen e reconstruísen o seu país.
A perda de Mesenia foi particularmente daniña para os espartanos, dado que o seu territorio comprendía un terzo do total de Esparta, e contiña á metade da súa poboación de hilotas. Nese sentido, é necesario ter en conta que era o traballo servil dos hilotas o que permitía aos espartanos vivir como soldados profesionais e sen dedicarse a outros labores.
Esta campaña de Epaminondas foi descrita como un exemplo da "gran estratexia da aproximación indirecta", que ía encamiñada a danar as raíces económicas da supremacía militar espartana. En poucos meses, Epaminondas creara dous novos estados inimigos de Esparta, atacara os cimentos da súa economía e devastara o seu prestixio. Unha vez cumprido todo isto, dirixiu ao seu exército vitorioso de volta a casa.
Xuízo
Na súa volta a casa, Epaminondas non se atopou cunha benvida propia dun heroe, senón cun xuízo preparado polos seus inimigos políticos. O cargo do que se lle acusaba era de reter o seu posto á fronte do exército máis tempo do que se permitía constitucionalmente, o cal era indiscutiblemente certo: Epaminondas convencera ao resto de beotarcas para permanecer no campo de batalla varios meses máis despois de que o seu cargo expirase, aínda que o fixo para poder cumprir todo o que se propuxo no Peloponeso. Na súa defensa, Epaminondas unicamente solicitou que, se ía ser executado, a inscrición na que aparecese o veredicto dixese:O xurado rompeu a rir, retiráronse os cargos, e Epaminondas foi reelixido beotarca ao ano seguinte.
Segunda invasión do Peloponeso (-369).
En -369 Argos, Elea e Arcadia volveron solicitar o apoio tebano para continuar coa súa guerra contra Esparta. Epaminondas, nun momento de gran prestixio político, volveu dirixir unha forza de invasión dirixida cara ao Peloponeso. Ao chegar ao Istmo de Corinto, os tebanos atopárono fortemente defendido polos espartanos e os atenienses, que á súa vez contaban coa axuda de Corinto, Megara e Pelene. Epaminondas decidiu atacar o punto máis débil, defendido polos lacedemonios, nun ataque no que logrou atravesar as posicións espartanas e unirse aos seus aliados peloponesios. Con iso, os tebanos lograron unha fácil vitoria que lles permitiu atravesar o Istmo, nunha acción que Diodoro define como "un logro non inferior en intelixencia ás súas grandes fazañas".