cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Altiplano andino
O altiplano recibe precipitacións tropicais e neve durante o verán austral, entre xaneiro e febreiro; este fenómeno climático é chamado «inverno boliviano». Tanto a aridez como a altura limitan e determinan a vida: a flora e a fauna, fortes e especializadas, sobreviven ás condicións extremas por riba dos 3600 m. Existe unha gran diversidade biolóxica con mostras representativas que están protexidas nos parques e nos monumentos nacionais. Así, vasto e colorido, salpicado por lagos, pantanos, salinas e géyseres; coroado por volcáns de máis de 6000 metros.
Toponimia
O vocábulo collao deriva do antigo aimará qullaw, formado polos morfemas qulla e -wi, é dicir, "lugar dos kollas". Este nome está rexistrado nas crónicas máis antigas da conquista en referencia á rexión ao sueste do Cuzco onde habitaban contemporaneamente aos incas diversos reinos aimarás, entre eles os kollas.
Empréganse tamén as expresións "altiplano" ou "puna", xeralmente, acompañadas por un xentilicio do país ou rexión de que se trata: o altiplano arxentino, altiplano boliviano, altiplano chileno e altiplano peruano.
Xeoloxía
O Altiplano é unha conca sedimentaria intramontañosa con sedimentos que foron maioritariamente depositados en condicións de endorreísmo e levantados polos mesmos movementos tectónicos que deron orixe á cordilleira andina dende hai uns 15-25 millóns de anos. Os mecanismos tectónicos responsables destes movementos son aínda pouco entendidos e existe unha variedade de modelos que tentan relacionar a subdución oceánica baixo os Andes coa historia do levantamento dos sedimentos do Altiplano.
Teixeira de Abaixo, Penarrubia, Baralla
Teixeira de Abaixo é un lugar da parroquia de Penarrubia no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares.
Altiplano andino
Morfoloxía
A partir do lago Titicaca, a cordilleira dos Andes vaise alargando progresivamente cara ao sur, deixando entre as cadeas montañosas máis altas unha altiplanicie moi extensa, que recibe o nome de Altiplano ou Puna. Este segundo nome tamén designa as serras situadas nos Andes nunha altura determinada e, polo tanto, con certas condicións ambientais.
Hidroloxía
Cara ao sur da meseta do Collao destacan varias concas endorreicas de lagoas ou salinas menores nados de mananciais. Ambas as concas separáronse hai 10000 anos, durante o último período glacial.
De norte a sur, nótase na meseta do Collao un gradual proceso de desertización, debido en gran medida á progresiva diminución das precipitacións pluviométricas, de norte a sur, o que produce ao mesmo tempo un incremento da salinidade e mineralización das concas. A zona do salar de Uyuni e do salar de Coipasa, reciben augas salobres dos seus afluentes (río Grande de Lípez e Pucamayu, cara ao Uyuni, e os ríos Lauca e Lacajahuira cara ao salar de Coipasa). Así mesmo o lago Poopó e o lago Uru Uru teñen augas altamente mineralizadas que aceleran o proceso de converterse en salares.
Do mesmo xeito, o río Desaguadero recibe a achega das augas mineralizadas do río Maure, polo que a achega do lago Titicaca cara ao sur da conca vólvese fundamental para a subsistencia da agricultura na rexión sur da meseta. miniatura|270x270px|[[Juliaca é a segunda cidade de maior tamaño no Altiplano con máis de 300 000 habitantes.]] En xeral os ríos da meseta do Collao destacan por ser meándricos nas súas concas medias e inferior, debido á carencia de pendente e ao arrastre continuo de sedimentación. Esta sedimentación foi a causante de que en 1962 o río Desaguadero desbordase o seu caudal, alagando unha pampa que logo se converteu no lago Uru Uru.
Ao sur do salar de Uyuni existen unha serie de lagoas.
Clima
A presenza do lago Titicaca e da conca do Amazonas determinan unha variación na humidade e a temperatura da zona, sendo máis húmida no norte e no oeste que no sur e no leste.
No altiplano, debido aos máis de 3600 m de altura, hai baixa presión atmosférica e, polo tanto, menos concentración de osíxeno. O seu clima é de puna, moi frío, seco e ten grandes amplitudes térmicas diarias. Isto significa que a maioría das noites (mesmo no verán) pode xear e que ao mediodía pode ir calor. A variación de temperatura pode chegar ser de 30 °C no mesmo día, -5 °C pola noite e 25 °C ao mediodía.
O chan que non é homoxéneo é outro factor de grande importancia. Ten moitas zonas espidas, mais a pesar das condicións críticas, xeadas, seca ou altura, nesta rexión medran plantas e hai lugares con bastante vexetación. Como en calquera ecosistema, existe pois unha relación importante entre vexetación, clima e chan, xa que a vexetación protexe o chan da erosión. É alí onde se atopan as vicuñas.
Relevo
A rexión dos Andes centrais ten altas cordilleiras desprovistas de vexetación. Nesta rexión o relevo montañoso é impoñente, atopándose algunhas das máximas elevacións de América. As montañas, case sen vexetación, teñen nos seus cumios neves permanentes. Hai pasos a grande altura que permiten o tránsito a Chile. Amplos vales separan os cordóns dos Andes da precordilleira. É alí onde se localiza a poboación.
Poboación e historia
miniatura|270x270px|Fornelo semisubterráneo e ao fondo o templo de Kalasasaya, no complexo arqueolóxico de [[Tiahuanaco.]] O altiplano estivo habitado dende a antigüidade. Os vestixios de cultura, como a cerámica ou o traballo en pedra, datan de arredor do 5000 a.C. Os poboadores do Altiplano asentáronse arredor dos lagos e lograron o desenvolvemento agrícola, lítico, metalúrxico e pecuario; así mesmo, e a pesar de ser unha zona difícil para a agricultura, domesticou as plantas silvestres, como a pataca e melloráronas para o consumo humano.
Este desenvolvemento cultural levou ao florecemento da civilización Tiahuanaco a partir do 1500 a.C., principal expoñente da cultura do Altiplano. Durante o Imperio Inca chegou a ter 800 000 habitantes no Collasuyo.
O Altiplano atópase habitado de xeito desigual. As maiores áreas demográficas áchanse na zona circunlacustre cara ao norte. A maior cidade, El Alto (Bolivia) con 1180000 habitantes, sitúase preto da antiga cidade de Tiahuanaco. No Perú destacan Juliaca e Puno.
Ecoloxía
A flora desta rexión é esteparia e caracterízase polas plantas de follas de reducida superficie, evitando a perda excesiva de auga. Nalgunhas especies, as follas transformáronse en espiñas, posúen unha cutícula grosa, e a súa cor amarela dálles unha aparencia de plantas secas. Protexidas do vento e do frío por matas de pasto, medran algunhas plantas con flores. Tamén hai arbustos ananos de raíces fondas.
No altiplano existen moitas especies vexetais, mais hai algunhas que espertan maior interese nos poboadores locais, xa que son empregadas como combustible ou forma parte da súa dieta diaria. Entre elas están a tola, a yareta e o ichu.
Cada unha delas ten importancia pira os habitantes andinos, mais o ichu é importante porque actúa como protector dos chans, para evitar o avance das cárcavas ocasionadas polas choivas e o vento, e protexe os pastos de menor tamaño. Na agricultura emprégase para almacenar patacas, para elaborar a tunta e o chuño. En gandaría, utilízase como alimento dos camélidos. Na vivenda, é útil para amarrar as trabes do teito das casas. En artesanía, aplícase na elaboración de sogas, alfombras para o piso, para o colchón da cama, para confección de chapeus e vasoiras. Ademais das anteriores, atópanse a quinoa e o charqui.
Ramón Villar Edreira
Ramón Villar Edreira, nado en Visantoña (Santiso) o 26 de maio de 1939, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Nas primeiras eleccións democráticas encabezou unha candidatura independente á alcaldía de Santiso, a única que se presentou aos comicios, e foi elixido alcalde. Volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta nas eleccións municipais de 1983 como independente. Nas municipais de 1987 encabezou a candidatura da Coalición Progresista Galega e volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta. Nas municipais de 1991 encabezou a candidatura do Partido Popular de Galicia e volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta. Nas municipais de 1995 volveu encabezar a candidatura do PPdeG e foi elixido alcalde grazas ao apio do CIS. Nas municipais de 1999 volveu encabezar a candidatura do PPdeG e volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta. Continuou como alcalde con sucesivas maiorías absolutas ata as municipais de 2007 cando, a pesar de ser o partido máis votado, tivo que ceder a alcaldía ao candidato do CIS Ovidio Leiva Pereiro.
Wikipedia en oriya
A Wikipedia en oriya (en ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua oriya. Foi creada en xuño de 2002, acadando os 1 000 artigos en maio de 2011.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Teixeira, Vilapún, Cervantes
Teixeira é un lugar da parroquia de Vilapún no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares.
As Cruces, A Órrea, Riotorto
As Cruces é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
O Courel, A Órrea, Riotorto
O Courel é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Teixeira de Arriba, Penarrubia, Baralla
Teixeira de Arriba é un lugar da parroquia de Penarrubia no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares.
Avelino López López
Avelino López López, nado en Bran (Niñodaguia, Santiso) cara a 1907 e finado en Serantes o 24 de agosto de 1988, foi un mestre e político galego.
Traxectoria
Estudou Maxisterio na Escola Normal de Santiago de Compostela. Foi nomeado mestre interino de Melide en agosto de 1936. Trasladouse á escola de Sésamo (Culleredo) en 1943. Despois foi mestre de Eidián (Agolada) ata que foi trasladado á Ponte Arcediago en 1952. En 1952 foi nomeado alcalde de Santiso. Continuou no cargo ata as primeiras eleccións democráticas. Finou en Serantes o 24 de agosto de 1988.
Wikipedia en kotava
A Wikipedia en kotava é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en kotava. Foi creada o 29 de xullo de 2020.
Avelino López López
Vida persoal
Casou en 1935 con María Rocío Mejuto Varela, filla de Ramón Mejuto Méndez, e foi pai de Ramón, José Luis, Gonzalo, Antonio, Manuel e Miguel López Mejuto.
Recoñecementos
Unha rúa de Bran leva o seu nome.
Wikipedia en kotava
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Historia
Logo de pasar tres anos en fase de desenvolvemento en Wikimedia Incubator, o proxecto da Wikipedia en kotava, que daquela contaba con 7 800 artigos, foi oficialmente aceptado o 29 de xullo de 2020.
Folgueirúa, A Órrea, Riotorto
Folgueirúa é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Lockheed Martin
Lockheed Martin Corporation é unha corporación estadounidense aeroespacial, de armas, defensa, seguridade da información e tecnoloxía con intereses en todo o mundo. Formouse pola fusión de Lockheed Corporation con Martin Marietta en marzo de 1995. A súa sede atópase en North Bethesda, Maryland, na área de Washington, D.C. Lockheed Martin tiña ao redor de 115 000 empregados en todo o mundo, incluídos uns 60 000 enxeñeiros e científicos en xaneiro de 2022.
Lockheed Martin é unha das compañías máis grandes na industria aeroespacial, de apoio militar, seguridade, e tecnoloxía. Foi o contratista de defensa máis grande do mundo por ingresos no ano fiscal 2014. En 2013 o 78% dos ingresos de Lockheed Martin foron por vendas militares; encabezou a lista de contratistas do goberno federal estadounidense e recibiu preto do 10% dos fondos pagados polo Pentágono. En 2009 os contratos do goberno dos Estados Unidos representaron 38 400 millóns de dólares (85%), os contratos de gobernos estranxeiros 5 800 millóns (13%), e outros contratos 900 millóns (2%).
A metade das vendas anuais da corporación son para o Departamento de Defensa dos Estados Unidos. Lockheed Martin tamén é contratista do Departamento de Enerxía estadounidense e da NASA.
Lockheed Martin opera en catro segmentos de negocio: aeronáutica, mísiles e control de fogo, sistemas rotativos e de misión, e espazo. A compañía recibiu o Trofeo Collier seis veces, incluído en 2001 por ser parte do desenvolvemento do LiftFan Propulsion System do X-35/F-35B  e recentemente en 2018 polo Automatic Ground Collision Avoidance System (Auto-GCAS). Lockheed Martin atópase no presente desenvolvendo o F-35 Lightning II e lidera a cadea de subministración internacional, lidera o equipo para o desenvolvemento e implementación de solucións tecnolóxicas para o novo Space Fence da USAF (o substituto do AFSSS), e é o principal contratista no desenvolvemento do módulo de mando Orion. A compañía tamén ten inversións en sistemas de saúde, sistemas de enerxía renovable, distribución de enerxía intelixente, e fusión nuclear compacta.
Astérix e o grifón
Astérix e o grifón (en Astérix et le Griffon) é o trixésimo noveno volume da serie de banda deseñada Astérix, sendo o quinto libro en ser escrito por Jean-Yves Ferri e ilustrado por Didier Conrad. O libro foi publicado internacionalmente en 17 linguas o 21 de outubro de 2021, cunha tirada inicial de máis de 5 millóns de copias. É o primeiro libro de Astérix en ser lanzado dende a morte do co-creador da serie Albert Uderzo.
Foi traducido ó galego por Xavier Senín, Isabel Soto e Alejandro Tobar e publicado por Edicións Xerais o 21 de outubro de 2021.
Forza Aérea Colombiana
É a única forza aérea a nivel mundial que ten acreditados os seus procesos cos estándares ISO 9001 e NTCGP 1000. A ISO 9001 corresponde ao sistema de xestión da calidade coa norma internacional. O segundo certificado, o NTCGP 1000, corresponde á norma técnica de calidade da xestión pública, como froito da Lei 872 de 2003, que esixe a todas as entidades públicas poñer en funcionamento o sistema de xestión de calidade antes de decembro de 2008.
A FAC ten a distinción de terse empregado en misións de observación e combates aéreos dende a guerra colombo-peruana de 1932. A Forza Aérea Colombiana tamén serviu con distinción durante a segunda guerra mundial nas illas de San Andrés. No marco do conflito armado interno, ningún goberno electo foi destituído pola forza, pois a FAC contribuíu a sufocar múltiples rebelións de orixe terrorista, militar e política.
Viladeite, Vilapún, Cervantes
Viladeite é un lugar da parroquia de Vilapún no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares.
Rionaval, Vilapún, Cervantes
Rionaval é un lugar da parroquia de Vilapún no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares.
Amphiarius rugispinis
Amphiarius rugispinis é unha especie de peixe actinopterixio da orde dos siluriformes, familia dos aríidos e subfamilia dos ariinos, unha das dúas integradas no xénero Amphiarius.
Descrición
A especie foi descrita en 1840 polo zoólogo francés, especializado en ictioloxía, Achille Valenciennes, baixo o nome de Arius rugispinis.
Características
Pode acadar unha lonxitude máxima de 47,0 cm, aínda que comunmente mide 30,0 cm.
Bioloxía
É un peixe costeiro, que se encontra principalmente en augas turbias dos estuarios e ao redor das desembocaduras dos ríos. A reprodución parece ser entre setembro e novembro. O diámetro do ovo é de 14 a 15 mm; as femias desovan uns 30-35. Os machos gardan e incuban os ovos na boca, até a súa eclosión.
Relación cos humanos
É obxecto de pesca pola súa carne. Comercialízase fresco e salgado e, para a exportación, conxelado.
Porto das Rozas, A Órrea, Riotorto
Porto das Rozas é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Vilarguite, Vilapún, Cervantes
Vilarguite é un lugar da parroquia de Vilapún no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares.
Weka
O weka, tamén coñecido popularmente como galiña maorí (Gallirallus australis) é unha especie de ave non voadora da familia dos rálidos. É endémica de Nova Zelandia. É o único membro existente do xénero Gallirallus. Recoñécense catro subespecies pero só dúas (norte/sur) están apoiadas por evidencia xenética.
Son robustos paxaros pardos, do tamaño dun polo. Como omnívoros, aliméntanse principalmente de invertebrados e froitos. Adoitan poñer ovos entre agosto e xaneiro; ambos os sexos axudan a incubar.
Symphytum officinale
Symphytum officinale é unha especie de planta perenne pertencente ao xénero Symphytum da familia Boraginaceae. É orixinaria de Europa e é coñecida noutros lugares, incluíndo América do Norte, como unha especie introducida e, ás veces unha mala herba. miniatura|Ilustración. miniatura|Detalle. miniatura|Ilustración.
Descrición
A planta é resistente e pode crecer até unha altura de 1 m. Flores péndulas e rosadas, follas grandes e brillantes.
Usos
As raíces de Symphytum officinale utilizáronse na medicina tradicional austríaca internamente (como té ou tintura) ou externamente (como ungüento, compresas, ou a dixestión alcohólica) para o tratamento de trastornos do sistema locomotor e o tracto gastrointestinal. As follas e talos tamén se utilizaron para o tratamento dos mesmos trastornos, e tamén para o tratamento de reumatismo e gota.
A Symphytum officinale utilizouse na medicina popular como unha cataplasma para o tratamento de queimaduras e feridas. Con todo, o consumo interno, como en forma de tisana, non é recomendable, xa que foi moi debatido sobre se pode causar dano grave ao fígado.
Contén alantoína que ten un efecto cicatrizante, reepitelizante; os mucílagos actúan como demulcente (hidratante, antiinflamatorio); os taninos son adstrinxentes (antidiarreico, hemostático local).
Indicado para o tratamento da gastritis, úlceras gastroduodenais, diarreas e síndrome do intestino irritable. En uso tópico: escoceduras, eczemas secos, prurito, gretas dos seos, ictiosis, psoriasis, distrofia da mucosa vulvovaxinal, parodontopatías, tendinite, bursite, inflamacións osteoarticulares, contusións, hematomas. Tradicionalmente empregouse para acelerar a consolidación de fracturas.
Taxonomía
Symphytum officinale foi descrita por Carl von Linné e publicada en Species Plantarum 1: 136. 1753.
Praducelo, A Órrea, Riotorto
Praducelo é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Symphytum officinale
Taxonomía
Symphytum: nome xenérico que provén do grego sympho ou symphein = "medrar xuntos", e phyton = "planta", o nome symphyton foi utilizado por Dioscórides para esta planta que tiña fama de curar feridas.
officinale: epíteto latino que significa "planta medicinal de venda en herbarios".
A Barqueira, Castelo, Cervo
A Barqueira é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Vilapún, Vilapún, Cervantes
Vilapún é un lugar da parroquia de Vilapún no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares.
A Órrea, A Órrea, Riotorto
A Órrea é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
A Cabanela, Castelo, Cervo
A Cabanela é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
A Rebordela, A Órrea, Riotorto
A Rebordela é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
O Val, A Órrea, Riotorto
O Val é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Belén, Castelo, Cervo
Belén é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
O Amido, Castelo, Cervo
O Amido é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
O Carballo, Castelo, Cervo
O Carballo é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Casal do Faído, Castelo, Cervo
Casal do Faído é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Lodás, A Órrea, Riotorto
Lodás é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
A Carrancova, Castelo, Cervo
A Carrancova é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Symphytum tuberosum
A Symphytum tuberosum é unha planta da familia das boraginaceae. miniatura|No seu hábitat. miniatura|Detalle das flores.
Descrición
Planta vivaz, de 25 a 50 (60) cm, provista de rizomas tuberosos máis ou menos deformes. Talos pouco ramificados e pelosos. Follas lanceolado-oblongas, grandes (até 12 cm), estreitadas en pecíolo nada ou moi pouco decurrente; as superiores sentadas; as medias superan en tamaño ás inferiores. Flores tubulares de cor amarela pálida, con escamas na garganta. Lóbulos do cáliz cunha lonxitude 3 veces maior que o tubo. Ovario con tubérculos, estilo saínte e estames ocultos. Froito granuloso e brillante. Florece na primavera.
Hábitat
Bosques caducifolios.
Taxonomía
Symphytum tuberosum foi descrita por Carl von Linné e publicada en Species Plantarum 1: 136. 1753.
Symphytum: nome xenérico que deriva do grego sympho ou symphein = "medrar xuntos", e phyton = "planta", o nome symphytum foi utilizado por Dioscórides para esta planta que tiña fama de curar as feridas.
Valquente, A Órrea, Riotorto
Valquente é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
O Castro, Castelo, Cervo
O Castro é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
O Regocorto, A Órrea, Riotorto
O Regocorto é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Quinto Marcio Trémulo
Quinto Marcio Trémulo (en latín, Quintus Marcius Tremulus) foi un maxistrado romano de orixe plebea. Formaba parte da rama plebea da gens Marcia.
Traxectoria
Foi dúas veces cónsul co patricio Publio Cornelio Arvina. A primeira no 306 a.C. e a segunda no 288 a.C. No primeiro período dirixiu a guerra contra os hérnicos e os anagnios ós que venceu con facilidade, e logo acudiu en apoio do seu colega fronte os samnitas. Estes, ao velo chegar, atacárono de súpeto para evitar que se unise a Arvina, pero este soubo chegar a tempo no seu apoio e os dous xenerais romanos lograron unha gran vitoria. Arvina quedou vixiando o Samno e Trémulo volveu a Roma, onde celebrou o seu triunfo sobre os hérnicos, e se lle ergueu unha estatua no foro, fronte ao templo de Cástor.
No 288 a. C., Trémulo foi elixido cónsul por segunda vez, unha vez máis con Publio Cornelio Arvina como colega. Descoñecen os feitos do seu mandato porque deste período non se conserva datos da obra de Tito Livio, a principal fonte da historia romana primitiva. Porén, é probable que durante este ano houbese moito malestar popular, xa que, no ano seguinte, se produciu un conflito cos plebeos.
É posible que fose o pai de Quinto Marcio Filipo.
Hollywood (miniserie)
Hollywood é unha miniserie de televisión estadounidense protagonizado por David Corenswet, Darren Criss, Laura Harrier, Joe Mantello, Dylan McDermott, Jake Picking, Jeremy Pope, Holland Taylor, Samara Weaving, Jim Parsons e Patti LuPone. Creada por Ryan Murphy e Ian Brennan, estreouse en Netflix o 1 de maio de 2020.
A miniserie conta a historia dun grupo de actores e directores aspirantes durante a Cinema clásico de Hollywood logo da segunda guerra mundial que queren converter os seus soños en realidade. A serie recibiu valoracións mixtas por parte da crítica, que louvou as interpretacións e os valores de produción, mais criticaron o ton, o guión e as licenzas artísticas. A miniserie recibiu 11 nomeamentos na 72ª edición dos Premios Primetime Emmy, incluíndo candidaturas para Pope, Taylor, McDermott e Parsons.
Chris-Ebou Ndow
Chris-Ebou Ndow, nado o 10 de decembro de 1993 en Bodø, é un xogador profesional de baloncesto noruegués. Cunha altura de 1,98 m xoga na posición de ala para o Heroes Den Bosch neerlandés.
A Eirexa, A Órrea, Riotorto
A Eirexa é un lugar da parroquia da Órrea, no concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Teresa Inglés
Teresa García Inglés, nada en Barcelona en 1949 e finada en Granollers en 2009, foi unha escritora e pintora catalá, coñecida como Teresa Inglés e co pseudónimo Cordelia.
Traxectoria
Teresa Inglés ingresou no Institut do Teatre de Barcelona, onde dirixiu a obra de ciencia ficción Sodomáquina (1968), do escritor Carlo Frabetti. Con este autor iniciou unha relación artística e literaria e converteuse na coautora de gran parte da súa obra nos anos 70.
Outra obra do mesmo autor, Erobótica, preparouse para a súa escenificación na HispaCon de 1970, o segundo congreso da súa historia. Sería protagonizada por Frabbetti no papel de paria e Teresa Inglés como Nefelia, con todo, o evento non se chegou a celebrar por non conseguir a autorización administrativa.
Teresa Inglés xunto ás súas compañeiras de LAMAR, adestradas na defensa persoal, formaron un comando de mulleres co que realizaron diversas accións en Barcelona, que impactaron na cidadanía da época.
O Covelo, Castelo, Cervo
O Covelo é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Teresa Inglés
Traxectoria
En 1970 publicou a obra dramática Complemento: Un home, escrita con Luís Vigil, en Nueva Dimensión. Dous anos despois foi reeditada como relato en Antología Española de ciencia ficción 2, de Raúl Torres.
Escribiu o relato O xardín de alabastro en 1977 e foi seleccionado para unha antoloxía intenacional, Twenty Houses of the Zodiac, realizada para a XXXVII Worldcon (New English Library, 1979; edición de Maxim Jakubowski).
Ademais da escritura, cultivou a música, a danza, a pintura e o cómic co pseudónimo Ramonetta. Na revista Nuevo Fotogramas traballou como crítica teatral.
Viviu no campo, a partir de finais dos anos 70, despois de sufrir unha crise persoal. Nos últimos anos da súa vida dedicouse á pintura.
Premios e recoñecementos
1977: Premio Nueva Dimensión, polo seu relato El jardín de alabastro.
As Donas, Castelo, Cervo
As Donas é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
O Curral Grande, Castelo, Cervo
O Curral Grande é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Lusotropicalismo
dereita|miniatura| Lisboa na década de 1570 tiña moita poboación de orixe africana. Uns eran escravos ou tratantes de escravos, outros eran libres e mesmo heroes. Había estatuas de santos pretos nas igrexas da cidade, bailes mestizos europeo-africanos e cociña de fusión. Lusotropicalismo é un termo utilizado por primeira vez polo sociólogo brasileiro Gilberto Freyre  para describir o suposto carácter distintivo do imperialismo portugués no exterior, propoñendo que os portugueses eran mellores colonizadores que outras nacións europeas.
Freyre teorizou que debido ao clima máis cálido de Portugal e ao estar habitado por celtas, romanos, suevos, godos, mouros e outros pobos na época premoderna, os portugueses eran máis humanos, amigábeis e adaptábeis a outros climas e culturas. El viu as culturas de base portuguesa como culturas de expansión ecuménica. Freyre era favorábel ás independencias dos distintos países da comunidade lusófona sempre que non caísen baixo a órbita doutros imperialismos (soviética, norteamericana, belga, surafricana,…)
A principios do século XX, Portugal era a potencia colonial europea con presenza territorial máis antiga no exterior; nalgúns casos os seus territorios foran continuamente asentados e gobernados polos portugueses durante cinco séculos. O lusotropicalismo celebrou elementos tanto reais como mitolóxicos da democracia racial e da misión civilizadora no Imperio portugués, abarcando unha actitude de mestizaxe cara ás colonias ou territorios de ultramar. A ideoloxía é mellor exemplificada na obra de Freyre.
Críticas e resposta de Freyre
O lusotropicalismo ten sido chamado de "espectro malévolo" que volve para perseguir a Portugal e indirectamente ao mundo lusófono, e que enmascara as desigualdades por cuestións de orixe no Portugal posimperial, tamén enmarcado en correntes máis amplas que tentan ignorar as operacións do racismo e a súa confluencia co capital e o patriarcado.
A vida de Freyre, despois de publicar Casa-Grande e Senzala, converteuse nunha eterna fonte de explicación. Repetiu varias veces que non creou o mito dunha democracia racial e que o feito de que os seus libros recoñecesen a intensa mestura entre "razas" no Brasil non significaba falta de prexuízos ou discriminacións. Apuntou que moitas persoas afirmaron que os Estados Unidos foron unha "democracia exemplar" mentres que a escravitude e a segregación racial estiveron presentes na maior parte da historia dos Estados Unidos:
A visión de Salazar
miniatura|212x212px| Marcelino da Mata, 1969. Converteuse no oficial militar portugués máis condecorado da historia do exército portugués. dereita|miniatura|205x205px| [[Eusébio|Eusébio da Silva Ferreira, futbolista portugués nado no Mozambique portugués, considerado un dos mellores futbolistas de todos os tempos.]] Para apoiar as súas políticas coloniais, o ditador portugués António de Oliveira Salazar adoptou a noción de lusotropicalismo de Freyre ao afirmar que, dado que Portugal era unha nación multicultural, multirracial e pluricontinental desde o século XV, perder os seus territorios de ultramar en África e Asia desmembraría o país e acabaría coa independencia portuguesa. En termos xeopolíticos, perder estes territorios diminuiría a autosuficiencia do Estado portugués.
Salazar resistiuse fortemente ás ideas de Freyre durante as décadas de 1930 e 1940, en parte porque Freyre afirmaba que os portugueses eran máis propensos que outras nacións europeas á mestizaxe. Adoptou o lusotropicalismo só despois de patrocinar a Freyre nunha visita a Portugal e algúns dos seus territorios de ultramar en 1951 e 1952. A obra de Freyre Aventura e Rotina foi o resultado desa viaxe.
De feito, a estrela deportiva máis destacada de Portugal, Eusébio, e o militar máis condecorado das Forzas Armadas Portuguesas, Marcelino da Mata, baixo o réxime do Estado Novo deseñado e dirixido por António de Oliveira Salazar, eran ambos cidadáns nados e criados nos territorios africanos de Portugal.
Grupo intergobernamental sobre o cambio climático
O Grupo intergobernamental sobre o cambio climático (GICC), ou en inglés Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), é un equipo técnico e científico que investiga as causas e os efectos do cambio climático en todo o mundo. Trátase dun organismo internacional que depende das Nacións Unidas. Ten a sede na cidade de Xenebra, en Suíza.
Foi creado no ano 1988 pola Organización Meteorolóxica Mundial (OMM) e o Programa das Nacións Unidas para o medio ambiente (PNUMA) co fin de estudar e recoller a investigación sobre a evolución do cambio climático. Publica informes científicos que axudan as organizacións non gobernamentais e gobernos a definir as políticas medioambientais e a decidir que medidas tomar. Conta con máis de dous milleiros de científicos de 195 países. O GICC creou distintas subdivisións ou grupos de traballo que publican candanseus informes:
O GICC é un organismo multinacional encargado de levar a cabo as negociacións relativas ao cambio climático mundial, así como de dirixir o debate científico sobre o quecemento global, as emisións de dióxido de carbono, o efecto invernadoiro e outros elementos e causas do cambio climático. Entre as súas liñas de acción destacan os distintos escenarios de cambio climático global, os mesmos que se expoñen no marco do Protocolo de Quioto.
O economista surcoreano Hoesung Lee é o presidente desde outubro de 2015.
Foi galardoado en 2007 co Premio Nobel da Paz, compartido con Al Gore, «polos seus esfozos na obtención e difusión de informacións sobre os cambios climáticos provocados polos seres humanos e por poñer as bases para tomar as medidas necesarias para loitar contra estes».
Publicacións
Os informes de avaliación do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático constan de varios volumes e proporcionan todo tipo de información científica, técnica e socioeconómica sobre as causas e efectos do cambio climático e as posibles medidas de resposta.
O Primeiro informe de avaliación do GICC publicouse no ano 1990. Nel confírmanse os elementos científicos que suscitan a preocupación sobre o cambio climático. Ao mesmo nivel, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas decidiu preparar unha Convención marco sobre o cambio climático (CMCC), que entrou en vigor en marzo de 1994.
O Segundo informe de avaliación, de 1995, púxose ao dispor da Segunda Conferencia das partes na Convención marco sobre o cambio climático. Proporcionou material para as negociacións do Protocolo de Quioto derivado desta convención. Consta de tres informes dos tres grupos de traballo e dunha síntese de información científica e técnica útil para a interpretación dos obxectivos da CMCC.
O Terceiro informe de avaliación, de 2001, consta tamén de cadanseu informe dos tres grupos de traballo e unha síntese en que se tratan diversas cuestións científicas e técnicas que poden usaarse para establecer políticas de cambio.
O Cuarto informe de avaliación. En novembro de 2003 o grupo aprobou en grandes liñas as achegas dos grupos de traballo ao Cuarto informe. Este informe completouse no ano 2007 e sinalou unha tendencia crecente nos eventos extremos observados nos últimos 50 anos. Considera probábel que as altas temperaturas, vagas de calor e fortes precipitacións continuarán a ser máis frecuentes no futuro, polo que nuns anos poderíase poñer en perigo o equilibrio climático da humanidade.
En abril de 2008 os membros do 28º encontro do IPCC decidiron elaborar un Quinto informe de avaliación. En xullo de 2009 organizouse unha reunión exploratoria para determinar o alcance e o esquema deste informe. En outubro de 2009, na 31ª reunión do IPCC aprobáronse as grandes liñas resultantes para as contribucións dos tres grupos de traballlo do Quinto informe de avaliación. En setembro de 2013 o Grupo de traballo I publicou o Resumo para responsables políticos do seu informe relativo ás bases físicas do cambio climático. En xaneiro de 2014 publicouse o informe completo. O Grupo de traballo II publicou un informe sobre impactos, adaptación e vulnerabilidade o 31 de marzo de 2014.
En abril de 2014 o Grupo de traballo III publicou o informe sobre mitigación do cambio climático. O Quinto informe de avaliación completouse cunha síntese que saíu en outubro de 2014.
O primeiro volume do Sexto informe de avaliación saíu en agosto de 2021.
Terminator Genisys
Terminator Genisys é un filme estadounidense de 2015 de acción e ciencia ficción, dirixido por Alan Taylor, e escrito por Laeta Kalogridis e Patrick Lussier. O filme é o quinto da franquía Terminator, e retoma a historia básica do filme orixinal orientándoo cara a outra dirección. Está protagonizado por Arnold Schwarzenegger, quen retoma o papel de Terminator (logo da súa ausencia en Terminator Salvation de 2009), xunto con Jason Clarke, Emilia Clarke, Jai Courtney, J. K. Simmons, Dayo Okeniyi, Matt Smith, Courtney B. Vance e Lee Byung-hun. Conta a historia de Kyle Reese, un soldado dunha guerra postapocalíptica contra Skynet, que é enviado dende o ano 2029 até 1984 para evitar a morte de Sarah Connor. Cando Kyle chega ao pasado, descobre que a liña temporal foi alteraa e que Sarah foi criada por un Terminator reprogramado.
Lourido, Castelo, Cervo
Lourido é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Santiago Solari
Santiago Hernán Solari Poggio, nado en Rosario o 7 de outubro de 1976, é un exfutbolista e adestrador arxentino.
Como futbolista, desenvolvíase na posición de mediocentro. Debutou como profesional en River Plate en 1996, dando o salto ao fútbol europeo en 1999, ao fichar polo Atlético de Madrid. En 2000 é traspasado ao Real Madrid, no que permaneceu cinco tempadas (2000-2005), nas que logrou dúas Ligas, dúas Supercopas de España, unha Liga de Campións, unha Supercopa de Europa e unha Copa Intercontinental. Foi internacional absoluto coa selección arxentina durante seis anos (1999-2004), marcando un total dun gol e once internacionalidades.
Traxectoria
Nacido o 7 de outubro de 1976 en Rosario, Provincia de Santa Fe e membro dunha familia de deportistas, o seu pai Eduardo Solari e o seu tío Jorge Raúl Solari foron soados xogadores dos anos 1960 e 1970 na Arxentina. Os seus irmáns Esteban e David Solari e o seu primo Augusto Solari, aínda que con menos fortuna, tamén fixeron carreira no mundo do balompé. A súa irmá é a actriz e modelo Liz Solari.
Santiago, alcumado "O Indiecito" polo seu tío Jorge "O Indio" Solari, viviu os seus primeiros anos de vida en Colombia xunto con Esteban, mentres que David e Liz naceron no país cafetero cando o seu pai Eduardo era adestrador do Junior de Barranquilla.
Categorías inferiores
Xurdido das divisións inferiores de Newell's Old Boys. En 1987 chegou a Newell's Old Boys cando tiña 10 anos, onde permaneceu até 1993. En 1994, estivo uns meses formando parte do equipo do “Richard Stockton College” de Nova Jersey. Despois da súa experiencia estadounidense retornou a mediados de 1994 á súa cidade natal para formar parte de Newell's Old Boys, onde se mantivo até 1995, en que fichou por unha tempada polo tamén equipo rosarino Club Renato Cesarini.
River Plate
Solari chegou a River Plate con 20 anos de idade, a un equipo que tiña a Enzo Francescoli como a súa máxima figura. Debutou na Primeira División o 12 de maio de 1996, anotando o seu primeiro gol fronte a Ferro, dúas datas despois do seu debut. Nos últimos partidos de River no Torneo Apertura de 1996, Solari termina gañándose a titularidade e o equipo termina proclamándose campión do torneo.
Ao seguinte ano, con todo, xogou poucos partidos como titular, entrando aos partidos (reiteradamente) dende o banco. Por segunda e terceira vez consecutiva, o equipo proclamouse campión do torneo, ademais conseguiu tamén a Supercopa Suramericana 1997.
Para o ano 1998 xa se fixera coa titularidade definitiva e destacou por ser un xogador con excelente capacidade técnica. Anotou o seu último gol coa camisola de River no clásico fronte a Racing o 27 de novembro de 1998. Co River Plate xogou un total de 100 partidos anotando 17 goles.
Atlético de Madrid
En xaneiro de 1999 firma co Atlético de Madrid, coincidindo co mercado de fichaxes invernal en Europa. Xogou o seu primeiro partido de Liga o 7 de febreiro, nunha derrota por 1-2 ante a Ou.D. Salamanca. Na súa segunda tempada, a 1999-2000, na que disputa 34 partidos e anota seis goles, o equipo conclúe a campaña no posto 19, descendendo de categoría. Nas súas dúas tempadas como branquivermello, disputou un total de 54 partidos nos que marcou sete goles.
Real Madrid
Tras o descenso do club colchoneiro a Segunda División, Solari é contratado polo seu rival da capital, o Real Madrid, club no que militaba o seu primo, Fernando Redondo. En toda a súa etapa como madridista, que coincidiu co «Madrid dos Galácticos», foi un dos xogadores habituais nas aliñacións ou entrando desde o banco. No seu segundo ano, a tempada do centenario do club 2001-02, foi titular na final de Liga de Campións disputada en Glasgow, na que Solari iniciou por banda esquerda, xunto con Roberto Carlos, a xogada do gol de volea de Zidane que puxo o definitivo 2-1 no marcador, lográndose a «Novena» Copa de Europa para o club.
Ao longo das súas cinco tempadas no club merengue, disputou 167 partidos e anotou 16 goles, logrando dúas Ligas, dúas Supercopas de España, unha Liga de Campións, unha Supercopa de Europa e unha Copa Intercontinental.
Inter de Milán
Solari asinou un contrato de tres anos co Inter de Milán no verán de 2005 por 6 millóns de euros, sendo pouco utilizado durante a súa estadía de tres anos (un máximo 21 partidos na súa segunda tempada) pero gañando tres títulos consecutivos de Serie A, o título de 2006 debido ao escándalo de Calciopoli. Unha Copa Italia e dúas Supercopas de Italia engadíronse á súa palmarés durante o seu paso polo club.
Retorno a Suramérica
O 30 de xuño de 2008, o contrato de Solari cos nerazzurri espirou e, pouco despois, uniuse como axente libre a San Lorenzo de almagro grazas ao empresario arxentino Marcelo Tinelli. O 9 de xullo do ano seguinte, continuou o seu ciclo de trotamundos, asinando co Atlante de México, novamente como xogador libre.
A principios de setembro de 2010, Solari, de 34 anos, asinou co club uruguaio Peñarol por un ano, unha vez máis en liberdade de acción. Retirouse do fútbol profesional só un par de meses despois.
Gwenno Saunders
Gwenno Mererid Saunders, nada en Cardiff o 23 de maio de 1981, é unha cantante e artista galesa, coñecida artisticamente como Gwenno. Actúa como artista en solitario, e sacou o seu primeiro álbum Y Dydd Olaf con Heavenly Recordings en 2015, e o seu segundo álbum en lingua córnica titulado Le Kov, en 2018. Tamén foi cantante no grupo indie pop The Pipettes.
Santiago Solari
Categorías inferiores
Trala súa retirada como futbolista, iniciou a súa carreira como adestrador en España, na categoría inferiores do Real Madrid. Debutou na tempada 2013-14, dirixindo ao segundo equipo cadete e finalizando a tempada como campión. A tempada 2014-15, adestrou ao primeiro equipo de cadetes e volveu conseguir o campionato tres xornadas antes da súa conclusión. Na tempada 2015-16, dirixiu ao segundo equipo xuvenil, alzándose de novo co título.
Gwenno Saunders
Traxectoria
Saunders naceu en Cardiff. É a filla do poeta e lingüista córnico Tim Saunders e Lyn Mererid, quen é activista e membro do coro Côr Cochion Caerdydd e traballa como tradutora. Segundo ía medrando, o seu pai faloulle en córnico e a súa nai en galés.
Dende os cinco anos asistiu á Academia de Danza Irlandesa Seán Éireann-McMahon e foi membro do elenco da produción de Michael Flatley Lord of the Dance e Feet of Flames cando tiña 17 anos, interpretando o papel principal desta última na produción de Las Vegas Strip. En 2001, tivo un papel na serie en lingua galesa Pobol y Cwm de S4C, despois do cal conseguiría o seu programa Ydy Gwenno'n Gallu...?. É falante fluída en galés e córnico.
Santiago Solari
Categorías inferiores
Na tempada 2016-17, Solari fíxose cargo do primeiro filial do club, o Real Madrid Castela da Segunda División B. Na súa segunda tempada á fronte do filial, o 29 de outubro de 2018, o club anunciou que se faría cargo provisionalmente do primeiro persoal do club, trala destitución de Julen Lopetegui, aínda que acabou asinando até 2021.
Gwenno Saunders
Traxectoria
O 18 de abril de 2019 presentou "Songs from the Edgelands", un programa sobre cancións en linguas minoritarias para BBC Radio 4.
Influencia cultural
En outubro de 2018, Kesva an Taves Kernewek declarou que o álbum de Saunders Le Kov contribuíu a un aumento do 15 % no número de persoas que realizaron exames de lingua córnica durante 2018.
Vida persoal
Saunders casou co produtor Rhys Edwards, e ten un fillo. En 2019, foi nomeada Bardo de Gorsedh Kernow polos seus "servizos á lingua córnica a través da música e os medios de comunicación".
Saunders apoia o independentismo galés. Ela dixo: "E se hai outras formas de coexistir? E se podemos organizarnos doutro xeito? Hai unha anarquía innata na arte e un potencial absoluto para utilizala para o ben mentres imaxinamos futuros mellores. Queremos continuar unha conversa sobre unha autodeterminación inclusiva botando man do noso pasado, abrazando aos nosos veciños de todo o Reino Unido e do mundo cos brazos abertos, ao mesmo tempo que nos aseguramos de cantar coa mellor canción posible".
Motín, Castelo, Cervo
Motín é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Santiago Solari
Primeiro Equipo
Debutou á fronte do primeiro equipo o 31 de outubro de 2018, gañando por 4-0 ao Melilla, na ida de dezaseisavos de Copa do Rei. Tres días despois debuta no campionato ligueiro ante o Real Valladolid, gañando por 2-0. A súa primeira derrota foi como visitante por 3-0 ante o Eibar, o 24 de novembro. O 22 de decembro gañou o Mundial de clubs, alzándose co seu primeiro título como adestrador. Con todo, o 11 de marzo de 2019, foi cesado como adestrador do Real Madrid, tras sete días nos que o equipo se xogaba, no seu estadio, o devir no tres grandes competicións da tempada: Copa, Liga e Liga de Campións. O equipo quedou apeado o 27 de febreiro, na volta de semifinais de Copa ante o Barcelona, non facendo valer o 1-1 cultivado na ida. Caeu tres días despois no «Clásico» da xornada 26 de Liga, quedando a 12 puntos do liderado; e finalmente, o 5 de marzo, foi eliminado contra todo prognóstico na volta de oitavos de Liga de Campións ante o Ajax de Ámsterdam, por un global de 3-5. Sucedeulle no cargo Zinedine Zidane, que volveu ao club branco nove meses despois, iniciando a súa segunda etapa no banco.
En clubs
Actualizado de acordo ao último partido xogado o 28 de novembro de 2010.
A Estibada, Castelo, Cervo
A Estibada é un lugar da parroquia de Castelo no concello lucense de Cervo na comarca da Mariña Occidental.
Stefania Turkewich
Traxectoria
Stefania naceu en Lviv, Austria-Hungría. O seu avó (Lev Turkevich), e o seu pai (Ivan Turkevich) eran sacerdotes. A súa nai Sofia Kormoshiv (Кормошів) era pianista e estudou con Karol Mikuli e Vilém Kurz, e tamén acompañou á soprano Solomiya Krushelnytska. Toda a familia era musical e todos tocaban un instrumento. Stefania tocaba o piano, a arpa e o harmonio. Máis tarde, a compositora lembrou a súa infancia e o seu amor pola música:
Estudos
miniatura|dereita|265px|Fila do medio (de esquerda a dereita): a súa irmá [[Irena Turkevycz-Martynec|Irena, o seu irmán Lev (con raqueta), e Stefania, arredor de 1915.]] Stefania comezou os seus estudos musicais con Vasyl Barvinsky. Dende 1914 até 1916, estudou piano en Viena con Vilém Kurz. Despois da primeira guerra mundial, estudou con Adolf Chybiński na Universidade de Lviv, e tamén asistiu ás súas clases de solfexo no Conservatorio de Lviv. En 1919, escribiu a súa primeira obra musical, a Liturxia (Літургію), que foi interpretada varias veces na Catedral de San Xurxo de Lviv.
En 1921, estudou con Guido Adler na Universidade de Viena e con Joseph Marx na Universidade de Música e Arte Dramática de Viena, da que se licenciou en 1923 cun Diploma de Mestra. En 1925, casou con Robert Lisovskyi e viaxou con el a Berlín, onde viviu dende 1927 até 1930 e estudou con Arnold Schoenberg e Franz Schreker. Durante este período, en 1927, naceu a súa filla Zoya (Зоя).