cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Máquina
miniatura|Táboa de [[Máquina simple|máquinas simples nunha enciclopedia de 1728.]] Unha máquina é un dispositivo que transforma unha forma de enerxía noutra e forma un conxunto independente de mecanismos deseñados co obxectivo de realizar unha ou máis tarefas determinadas. Unha máquina pode ser ou non automática ou intelixente, por exemplo, conter ou non elementos eléctricos, electrónicos, hidráulicos etc. Algunhas poden recibir nomes concretos segundo o seu uso ou obxecto, tales como máquina de afeitar, máquina de coser, máquina de lavar, máquina de escribir, máquina de retratar, máquina de calcular, máquina de picar carne, máquina de cortar embutidos, máquina de facer churros, máquina de segar, máquina de imprimir etc.
Etimoloxía
A palabra máquina deriva da palabra latina machina, que provén do grego (dórico μαχανά makhana, xónico μαχανά makhana μαχανά makhana "artefacto, máquina, motor", unha derivación de (μῆχος mekhos μῆχος mekhos "medio, expediente, remedio").
Un sentido máis amplo da "tea, a estrutura" atópase no latín clásico, pero non na lingua grega.
Este significado atópase a finais do francés medieval e adoptouse a partir dos franceses en inglés a mediados do século XVI.
No século XVII, o vocábulo tamén podía significar esquema ou diagrama, un significado agora expresado polo derivado maquinación. O significado moderno desenvolveuse a partir da aplicación especializada do termo aos motores empregados no teatro isabelino e para máquinas de asedio militar, tanto a finais do século XVI como a principios do XVII. O Oxford English Dictionary traza o significado moderno formal para Léxico Technicum (John Harris, 1704), que conta con:
Historia
150px|miniatura|dereita|Arquímedes pensativo Talvez o primeiro exemplo dun dispositivo feito polo home deseñado para administrar o poder é a machada de man, feita facendo achas o pedernal para formar unha cuña. Unha cuña é unha máquina simple que transforma a forza lateral e o movemento da ferramenta nunha forza de separación transversal e o movemento da peza de traballo.
Durante o Renacemento a dinámica das potencias mecánicas, como se chamaba as máquinas simples, comezou a ser estudada dende o punto de vista da cantidade de traballo útil que podían realizaren, o que levou finalmente ao concepto de traballo mecánico. En 1586 o enxeñeiro flamengo Simon Stevin derivou a vantaxe mecánica do plano inclinado, e incluíuno coas outras máquinas simples. A teoría dinámica completa de máquinas simples foi elaborado por Galileo Galilei en 1600 en Le Meccaniche ("Sobre la Mecánica"). Foi o primeiro en comprender que as máquinas simples non crean enerxía, só se limitan a transformala.
Riodarco, Penamaior, Becerreá
Riodarco é un lugar da parroquia de Penamaior no concello lugués de Becerreá na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Palco da música
dereita|miniatura|230px|Palco da música en [[Cedeira, Galiza.]] dereita|miniatura|230px|Palco da música en [[Cangas, Galiza.]] Un palco da música é unha construción xeralmente rectangular, que consta dun teito sostido por columnas e que serve como lugar de actuación para agrupacións musicais durante as festas. É tamén común que sexa en forma de quiosco coma un pavillón aberto por todos os seus lados, normalmente de planta arredondeada ou poligonal (forma panóptica), que se coloca nun xardín para a interpretación de diversas manifestacións artísticas como música ou danza.
Descrición
O quioscos son construcións abertas, simétricas con relación ao eixo central e de planta poligonal que consta dun zócolo do que o chan máis ou menos elevado forma a escena que debe de cumprir cos requisitos acústicos, mentres que proporciona o abeiro necesario para o tempo variábel. A estrutura é normalmente en madeira ou en metal, cuxas columnetas levan un teito en pavillón de escaso desnivel. Materiais lixeiros forman as armazóns artelladas e normalmente moi enfeitadas. A finais do século XX, co crecemento das bandas, e o seu equipamento, fixo que moitos quioscos quedasen pequenos, polo que se contruíron palcos rectangulares de formigón ou pedra maiores, ou incluso son comúns os portátiles en grandes concertos.
A Aguieira, Dorneda, Oleiros
A Aguieira é un lugar da parroquia de Dorneda no concello de Oleiros, na provincia da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 221 habitantes (117 homes e 104 mulleres).
Aborto
miniatura|Protesta en Holanda contra procesamentos por abortos en España (1979). Un aborto (do latín abortus) é a expulsión prematura do útero do embrión ou do feto, antes de que o feto sexa viable ou que a xestación haxa chegado entre as vinte e as vinte-e-oito semanas.
A interrupción pode ser provocada con asistencia médica ou sen ela, e en calquera circunstancia social ou legal. A verba provén do verbo latino aborto, que significa rematar, apagarse, deixar de vivir. Diferénciase do aborto espontáneo ou a perda non intencionada da xestación antes das 26 semanas. A prevención de embarazos non desexados e, polo tanto, do aborto inducido afonda tamén nunha política de información e divulgación de métodos de anticoncepción eficaces. Un problema maior, en caso de prohibición, son os abortos clandestinos que se fan en circunstancias precarias de mala hixiene e asistencia, e que son causa frecuentemente de complicacións sanitarias até o punto que segundo a Organización Mundial da Saúde son unha das principais causas de morte materna.
O abroto inducido é unha realidade social que existiu á marxe das prohibicións e condenas éticas. A través da historia, foi materia de controversia ética e social. Aínda está prohibido ou limitado en sociedades diversas e permitido noutras. En países con leis liberais, os partidarios dunha prohibición do aborto médico crearon organizacións para loitar para a protección da vida humana non nada, a miúdo co apoio da Igrexa Católica, que sanciona o aborto coa excomuñón. Nos países de tradición protestante a oposición é menos activa.
Historia
thumb|right|240px|[[Baixorrelevo en Angkor Wat, c. 1150, que representa un demo realizando un aborto a unha muller que foi enviada ao inframundo]] Ó longo da historia, o aborto provocado foi sempre unha materia controvertida polas súas implicacións éticas e morais. Estivo reiteradamente prohibido ou limitado, o que non impedía gran número de abortos ilegais que con moita frecuencia causaban tamén a morte da muller. Desde a antigüidade, os abortos realizáronse utilizando unha serie de métodos, incluíndo herbas medicinais, ferramentas afiadas, con forza ou a través doutros métodos tradicionais. O aborto inducido ten unha longa historia e remóntase a civilizacións tan variadas como a China baixo Shennong (c. 2700 a. C.), o Antigo Exipto co seu Papiro Ebers (c. 1550 a. C.), e o Imperio romano na época de Juvenal (c. 200 CE). De feito, unha das primeiras representacións artísticas coñecidas do aborto está nun baixorrelevo de Angkor Wat (c. 1150). Atopado nunha serie de frisos que representan o xuízo despois da morte na cultura hindú e budista, representa a técnica do aborto abdominal.
Algúns eruditos médicos e opositores ao aborto suxeriron que o Xuramento hipocrático prohibia aos médicos gregos antigos realizar abortos; outros eruditos non están de acordo con esta interpretación, e afirman que os textos médicos do Corpus Hipocrático conteñen descricións de técnicas abortivas xunto co Xuramento. O médico Scribonius Largus escribiu no 43 d. C. que o Xuramento hipocrático prohibe o aborto, do mesmo xeito que Sorano, aínda que aparentemente non todos os médicos adheríronse estritamente a el nese momento. Segundo a obra Xinecoloxía do século I ou II de Sorano, unha parte de médicos desterrou todos os abortivos segundo o requirido polo Xuramento hipocrático; a outra parte, á que pertencía, estaba disposta a receitar abortos, pero só polo ben da saúde da nai. Aristóteles, no seu tratado sobre política gobernamental (350 a. C.), condena o infanticidio como medio de control da poboación. Preferiu o aborto en tales casos, coa restrición "que debe practicarse nel antes de que desenvolvese sensación e vida; porque a liña entre o aborto legal e ilegal estará marcada polo feito de ter sensación e estar vivo".
No cristianismo, o Papa Sisto V (1585-1590) foi o primeiro Papa antes de 1869 en declarar que o aborto é homicidio independentemente da etapa do embarazo; e o seu pronunciamento de 1588 foi revertido tres anos máis tarde polo seu sucesor. Ao longo da maior parte da súa historia, a Igrexa católica estivo dividida sobre se cría que o aborto temperán era asasinato, e non comezou a opoñerse vigorosamente ao aborto ata o século XIX. Varios historiadores escribiron que antes do século XIX a maioría dos autores católicos non consideraban a interrupción do embarazo antes de "rápido" ou " ensoulamento" como un aborto. A partir de 1750, a excomuñón converteuse no castigo para os abortos. Nas declaracións feitas en 1992 no catecismo da Igrexa católica, o resumo codificado dos ensinos da Igrexa, opoñense ao aborto.
Nos comezos do século XX algúns países comezaron a despenalizar o aborto nos casos que se realizaba para protexer a vida da nai. En 1920 a Unión Soviética legalizou tódolos abortos, política que se mantivo ata 1936. Islandia foi o primeiro país occidental en legalizar o aborto terapéutico en 1935, tamén en 1935, a Alemaña nazi aprobou unha lei que permitía o aborto para aqueles considerados " hereditariamente enfermos", mentres que ás mulleres consideradas de orixe alemá prohibíaselles especificamente aborta, seguíronlle os países escandinavos e en 1967 fíxoo a Gran Bretaña e nos Estados Unidos en 1973 a maioría dos estados permitiron o aborto. En España, e polo tanto en Galicia, despenalizouse en 1985.
Aborto espontáneo
O aborto espontáneo ou aborto natural é aquel que non é provocado intencionalmente. É a morte non desexada e expulsión dun embrión ou feto antes das semanas 20 ou 24 do embarazo. Cando a perda é posterior, xa se fala de morte fetal. O criterio do tempo xestacional, a Organización Mundial da Saúde (OMS) engade como criterio que debe pesar menos de 500 gramos. Con todo, este criterio debe ser interpretado con prudencia, xa que ás veces un feto de menos de 500 g expulsado pode ser reanimado e sobrevivir. Se falecese posteriormente, rexístrase como morte neonatal. Distínguese o aborto precoz, cando ten lugar antes das 12 semanas de xestación, e o aborto tardío, con 12 ou máis semanas.
Os factores que poden producir aborto espontáneo son moi variados: xenéticos ou cromosómicos do mesmo feto, a exposición a toxinas ambientais, problemas hormonais da nai, e outros como o tabaquismo, a drogadicción ou o alcoholismo.
Entre os signos e síntomas atópanse o sangrado vaxinal, o lumbago, dor abdominal xordo, agudo ou  cólico ou a presenza de  coágulos que saen da vaxina. Todos eles deben ser valorados por un xinecólogo e moitas veces requiren de atención inmediata. Ante os síntomas, existen diversas probas e exames para verificar ou previr este tipo de abortos, como son o ultrasón vaxinal ou abdominal que axuda a examinar o desenvolvemento do embrión/feto, os latexados cardíacos e a cantidade do seu sangrado. En caso de aborto, é fundamental para a saúde da muller comprobar se queda algún resto fetal ou de tecido placentario no útero, no caso que queden restos fetais deben ser retirados inmediatamente. O produto expulsado debe ser analizado para determinar se a causa do aborto espontáneo é tratable e previlo no futuro.
Aborto espontáneo en animais
O aborto espontáneo ocorre en varios animais. Por exemplo, nas ovellas pode ser causada por estrés ou esforzo físico, como apiñarse a través das portas ou ser perseguido por cans. Nas vacas, o aborto pode ser causado por enfermidades contaxiosas, como a brucelose ou as Campylobacter, pero a miúdo pódese controlar mediante vacinación. Comer arume de piñeiro tamén pode inducir abortos en vacas. Sábese que varias plantas, incluíndo a ambrosía, a col mofeta, a cicuta venenosa e o tabaco de árbore, causan deformidades fetais e aborto no gando e en ovellas e cabras. Nos cabalos, un feto pode ser abortado ou reabsorbido se ten síndrome branca letal (aganglionose intestinal conxénita). Teorizase que os embrións de poldro que son homocigóticos para o xene branco dominante (WW) tamén se abortan ou reabsorben antes do nacemento. En moitas especies de quenllas e raias, os abortos inducidos polo estrés ocorren con frecuencia na captura.
A infección viral pode causar o aborto en cans. Os gatos poden experimentar aborto espontáneo por moitas razóns, incluído o desequilibrio hormonal. Realízase un aborto combinado e esterilización en gatas embarazadas, especialmente en programas de trampa-castración-retorno, para evitar que nazan gatiños non desexados. As ratas poden interromper un embarazo cando se expoñen ao cheiro dun rato non responsable do embarazo, coñecido como o efecto Bruce.
O aborto tamén pode ser inducido en animais, no contexto da gandería. Por exemplo, o aborto pode ser inducido en eguas que foron apareadas incorrectamente, ou que foron compradas por propietarios que non se deron conta de que as eguas estaban embarazadas, ou que están embarazadas de poldros xemelgos. O feticidio pode ocorrer en cabalos e cebras debido ao acoso masculino de eguas embarazadas ou á  cópula forzada, aínda que se cuestionou a frecuencia na natureza. Os machos dos monos langures grises poden atacar ás femias despois da toma do poder masculino, causándolles aborto espontáneo.
Aborto inducido
O aborto inducido ou probocado é a interrupción activa do desenvolvemento vital do embrión ou feto ata dentro das 22 primeiras semanas do embarazo. Dependendo dos países, existen diversas lexislacións sobre o aborto inducido, desde aquelas que o permiten con poucas restricións por consideralo como unha ampliación dos dereitos reprodutivos ata lexislacións que o prohiben por consideralo unha forma de homicidio. O aborto provocado foise despenalizando en moitos países, tanto do primeiro, do segundo, como do terceiro mundo, baixo diversos supostos. Considérase aborto legal cando se practica seguindo a lei que o regula e é ilegal ou clandestino cando se realiza malia que as leis do país onde se leva a cabo o prohiben ou castigan. Pode tratarse dun aborto terapéutico (ou aborto indirecto) cando se realiza desde razóns médicas, ou dun aborto electivo (interrupción voluntaria do embarazo), cando se realiza por decisión da muller embarazada. Á súa vez, segundo a técnica empregada para inducir o aborto, pódese falar de aborto médico ou aborto con medicamentos e de aborto cirúrxico.
Aborto terapéutico
O aborto terapéutico é a interrupción provocada do desenvolvemento vital do embrión ou feto (polo que se trata dun aborto inducido), pero ao que preceden razóns estritamente médicas. Entre estes motivos cabe se a saúde da nai (física ou mental) atópase directamente comprometida co devandito embarazo ou, no seu caso, se a vida da nai corre risco.
Aborto indirecto
O aborto indirecto é cando se produce a morte do feto nunha intervención médica en que se deben cumprir dúas condicións:
Non se equipara, pois, co aborto terapéutico, xa que se produce en intervencións médicas distintas do aborto en si mesmo, sendo leste unha consecuencia derivada, non querida directamente, e por tanto, implica unhas consideracións bioéticas moi diversas ao aborto inducido. Considérase aborto indirecto aínda cando o médico sabe que a súa intervención pode afectar o feto, pero de non intervir, ou de esperar a que o feto sexa viable fose do útero, tanto a nai como o feto resultarían mortos. Un claro exemplo é o da intervención nun embarazo ectópico.
Médico
Artigo principal: Aborto médico
Os abortos médicos son aqueles inducidos por produtos farmacéuticos abortivos. O aborto con medicamentos converteuse nun método alternativo de aborto coa dispoñibilidade de análogos da prostaglandina na década de 1970 e o antiproxestáxeno mifepristona (tamén coñecido como RU-486) na década de 1980.
Os réximes de aborto médico temperán máis comúns no primeiro trimestre usan mifepristona en combinación con misoprostol (ou ás veces outro análogo da prostaglandina, gemeprost) ata 10 semanas (70 días) de idade xestacional, metotrexato en combinación cun análogo da prostaglandina ata 7 semanas de xestación, ou un análogo da prostaglandina só. Os réximes de combinación de mifepristona e misoprostol funcionan máis rápido e son máis eficaces a idades xestacionais posteriores que os réximes de combinación de metotrexato e misoprostol, e os réximes de combinación son máis eficaces que o misoprostol só. Este réxime é efectivo no segundo trimestre. Os réximes de aborto médico que involucran mifepristona seguido de misoprostol na nalga entre 24 e 48 horas despois son eficaces cando se realizan antes dos 70 días de xestación.
En abortos moi temperáns, ata sete semanas de xestación, o aborto con medicamentos usando un réxime de combinación de mifepristona e misoprostol considérase máis eficaz que o aborto cirúrxico (aspiración ao baleiro), especialmente cando a práctica clínica non inclúe unha inspección detallada do tecido aspirado. Os réximes de aborto médico temperán que usan mifepristona, seguidos de 24 a 48 horas despois por misoprostol bucal ou vaxinal, son 98 % efectivos ata as 9 semanas de idade xestacional; de 9 a 10 semanas a eficacia diminúe modestamente ao 94 %. Se o aborto con medicamentos falla, débese usar o aborto cirúrxico para completar o procedemento.
Os abortos médicos temperáns representan a maioría dos abortos antes das 9 semanas de xestación en Gran Bretaña, Francia, Suíza, Estados Unidos, e os países nórdicos.
Os réximes de aborto médico que utilizan mifepristona en combinación cun análogo da  prostaglandina son os métodos máis comúns utilizados para os abortos do segundo trimestre no Canadá, e na maior parte de Europa, da China e da India, en contraste cos Estados Unidos, onde o 96 % dos abortos do segundo trimestre realízanse cirurxicamente por dilatación e evacuación.
Unha revisión sistemática de Cochrane en 2020 concluíu que proporcionar ás mulleres medicamentos para levar a casa para completar a segunda etapa do procedemento para un aborto médico cedo resulta nun aborto efectivo. Requírense máis investigacións para determinar se o aborto médico autoadministrado é tan seguro como o aborto médico administrado polo provedor, onde un profesional da saúde está presente para axudar a manexar o aborto médico. Permitir de forma segura que as mulleres se autoadministren medicamentos para o aborto ten o potencial de mellorar o acceso ao aborto. Outras lagoas de investigación que se identificaron inclúen a mellor maneira de apoiar ás mulleres que elixen levar o medicamento a casa para un aborto autoadministrado.
Cirúrxico
miniatura|Un aborto por aspiración ao baleiro ás oito semanas de idade xestacional (seis semanas despois da fecundación). 1: Saco amniótico 2: Embrión 3: Forro uterino 4: Espéculo 5: vacureta 6: Acople a unha bomba de succión Ata as 15 semanas de xestación, os métodos cirúrxicos máis comúns para realizar un aborto inducido son a succión-aspiración ou a aspiración ao baleiro.
O MVA (Aspiración manual ao baleiro en inglés), tamén coñecido como "miniaspiración" e "extracción menstrual", consiste na extracción do feto ou embrión, placenta e membranas mediante succión utilizando unha xeringa manual, mentres que o EVA (aspiración eléctrica ao baleiro en inglés) utiliza unha bomba eléctrica. Estas técnicas pódense utilizar moi cedo no embarazo. O MVA pódese usar ata a semana 14, pero nos EE. UU. adoita usarse antes e máis a miúdo. O EVA pódese usar máis tarde ou no inicio do embarazo cando non se precisa a dilatación cervical.
Dilatación e curetaxe (D&C) refírese á apertura do cérvix (dilatación) e á eliminación de tecido mediante succión ou instrumentos afiados (legrado ou raspado). D&C é un procedemento xinecolóxico estándar realizado por unha variedade de razóns, incluíndo o exame do revestimento uterino para detectar posibles neoplasias malignas, a investigación de sangrado anormal e o aborto. A Organización Mundial da Saúde recomenda o legrado agudo só cando non se dispoña de aspiración de succión.
A dilatación e evacuación (D&E), utilizada despois de 12 a 16 semanas, consiste en abrir o colo uterino e baleirar o útero usando instrumentos cirúrxicos e succión. O D&E realízase por vía vaxinal e non require unha incisión. A dilatación e extracción intactas (D&X) refírese a unha variante de D&E que ás veces se usa despois de 18 a 20 semanas cando a extracción dun feto intacto mellora a seguridade cirúrxica ou por outras razóns.
O aborto tamén se pode realizar cirurxicamente por histotomía ou  histerectomía  grávida. O aborto por histerotomía é un procedemento similar a unha  cesárea e realízase baixo anestesia xeral. Require unha incisión máis pequena que unha  cesárea e pódese usar durante etapas posteriores do embarazo. A histerectomía  grávida refírese á extirpación de todo o útero mentres aínda contén o embarazo. A histerotomía e a  histerectomía asócianse con taxas moito máis altas de morbilidade e mortalidade materna que o D&E ou o aborto por indución.
Os procedementos do primeiro trimestre xeralmente pódense realizar con anestesia local, mentres que os métodos do segundo trimestre poden requirir sedación profunda ou anestesia xeral.
Aborto por indución do parto
En lugares que carecen da habilidade médica necesaria para a dilatación e extracción, ou onde os profesionais prefíreno, un aborto pódese inducir primeiro inducindo o parto e logo inducindo a morte fetal se é necesario. Isto ás veces chámase "aborto inducido". Este procedemento pódese realizar apartir das 13 semanas de xestación ata o terceiro trimestre. Aínda que este método é moi pouco común nos Estados Unidos, máis do 80 % dos abortos inducidos durante o segundo trimestre son abortos inducidos polo método de parto en Suecia e outros países veciños.
Só disponse de datos limitados que comparen este método coa dilatación e a extracción. A diferenza de D&E, os abortos inducidos polo método de parto despois de 18 semanas poden complicarse pola ocorrencia dunha breve supervivencia fetal, que pode caracterizarse legalmente como nacemento vivo. Por esta razón, o aborto inducido polo método de parto é legalmente arriscado nos Estados Unidos.
Outros métodos
En 1978, unha muller de Colorado morreu e outra desenvolveu danos orgánicos cando tentaron interromper os seus embarazos tomando aceite de poexo. Debido a que o uso indiscriminado de herbas como abortivos pode causar efectos secundarios graves, mesmo letais, como insuficiencia orgánica múltiple, os médicos non o recomendan.
Ás veces téntase o aborto provocando un traumatismo no abdome. O grao de forza, se é severo, pode causar lesións internas graves sen que necesariamente chegue a inducir un aborto espontáneo. No sueste asiático, hai unha antiga tradición de tentar abortar a través dunha masaxe abdominal contundente. Un dos baixorrelevos que decoran o templo de Angkor Wat de Camboxa representa a un demo realizando tal aborto a unha muller que foi enviada ao inframundo.
Seguridade
miniatura|Un folleto dunha clínica de aborto probable ilegal en [[Suráfrica]] Os riscos para a saúde nun aborto dependen principalmente de se o procedemento se realiza de forma segura ou insegura. A Organización Mundial da Saúde (OMS) define os abortos inseguros como aqueles realizados por persoas non cualificadas, con equipos perigosos ou en instalacións insalubres. Os abortos legais realizados nos países desenvolvidos están entre os procedementos máis seguros da medicina. Nos Estados Unidos a partir de 2012, estimouse que o aborto era unhas 14 veces máis seguro para as mulleres que o parto. O CDC estimou en 2019 que a mortalidade relacionada co embarazo nos Estados Unidos foi de 17,2 mortes maternas por cada 100.000 nacidos vivos. mentres que a taxa de mortalidade por aborto nos EUA é de 0,7 mortes maternas por cada 100.000 procedementos. No Reino Unido, as directrices do Royal College of Obstetricians and Gynecologists establecen que "as mulleres deben ser informadas de que o aborto é xeralmente máis seguro que continuar un embarazo ata o final". En todo o mundo, de media, o aborto é máis seguro que levar un embarazo a termo. Un estudo de 2007 informou de que "o 26% de todos os embarazos no mundo son interrompidos por aborto inducido", mentres que "as mortes por procedementos [abortos] realizados de forma inadecuada constitúen o 13% da mortalidade materna a nivel mundial". En Indonesia no ano 2000 estimouse que 2 millóns de embarazos terminaron en aborto, 4,5 millóns de embarazos foron levados a termo e entre o 14 e o 16 por cento das mortes maternas foron o resultado do aborto.
Nos Estados Unidos de 2000 a 2009, o aborto tivo unha taxa de mortalidade inferior á cirurxía plástica, inferior ou similar a correr unha maratón, e aproximadamente equivalente a percorrer 760 millas nun coche de pasaxeiros. Cinco anos despois de solicitar servizos de aborto, as mulleres que deron a luz despois de que se lles negara o aborto informaron dun peor estado de saúde que as que abortaron no primeiro ou segundo trimestre. O risco de mortalidade relacionada co aborto aumenta coa idade xestacional, pero segue sendo inferior a do parto. O aborto ambulatorio é tan seguro entre os 64 e os 70 días de xestación como antes dos 63 días.
Hai poucas diferenzas en termos de seguridade e eficacia, entre o aborto médico mediante un réxime combinado de mifepristona e misoprostol e o aborto cirúrxico (aspiración ao baleiro), nos abortos no inicio do primeiro trimestre ata as 10 semanas de xestación. O aborto con medicamentos empregando só o misoprostol semellante as prostaglandinas é menos efectivo e máis doloroso que o aborto con medicamentos mediante un réxime combinado de mifepristona e misoprostol ou que o aborto cirúrxico.
A aspiración ao baleiro no primeiro trimestre é o método máis seguro de aborto cirúrxico, e pódese realizar nun centro de atención primaria nunha clínica de abortos ou nun hospital. As complicacións, que son raras, poden incluír a perforación uterina, a infección pélvica e a retención de produtos da concepción que requiren un segundo procedemento para retiralos. As infeccións representan un terzo das mortes relacionadas co aborto nos Estados Unidos. A taxa de complicacións do aborto por aspiración ao baleiro no primeiro trimestre é similar, independentemente de que o procedemento se realice nun hospital, nun centro cirúrxico ou nunha clínica. Os antibióticos preventivos (como a doxiciclina ou o metronidazol) adoitan administrarse antes dos procedementos de aborto, xa que se cre que reducen substancialmente o risco de infección uterina postoperatoria; con todo, os antibióticos non se dan habitualmente con pílulas abortivas. A taxa de fallos de procedementos non parece variar significativamente dependendo de se o aborto é realizado por un médico ou un practicante de nivel medio.
As complicacións despois do aborto no segundo trimestre son similares ás posteriores ao aborto no primeiro trimestre e dependen algo do método elixido. O risco de morte por aborto achégase aproximadamente á metade do risco de morte por parto canto máis avanzada está a muller no embarazo; dun dun millón antes das 9 semanas de xestación a case un de dez mil ás 21 semanas ou máis (medido desde o último período menstrual). Parece que ter unha evacuación uterina cirúrxica previa (xa sexa por aborto inducido ou por tratamento do aborto espontáneo) correlaciona cun pequeno aumento do risco de parto prematuro en embarazos futuros. Os estudos que apoian isto non controlaron factores non relacionados co aborto ou o aborto espontáneo e, polo tanto, non se determinaron as causas desta correlación, aínda que se suxeriron múltiples posibilidades.
Algúns supostos riscos de aborto son promovidos principalmente por grupos antiabortistas, pero carecen de apoio científico. Por exemplo, a cuestión da relación entre aborto inducido e cancro de mama investigouse amplamente. Principais organismos médicos e científicos (incluíndo a OMS, National Cancer Institute, American Cancer Society, Royal College of OBGYN e American Congress of OBGYN) concluíron que o aborto non causa cancro de mama. As declaracións de posición dos principais organismos médicos sobre o aborto e o cancro de mama inclúen:
No pasado mesmo a ilegalidade non significaba automaticamente que os abortos fosen inseguros. Referíndose aos Estados Unidos, a historiadora Linda Gordon afirma: "De feito, os abortos ilegais neste país teñen un historial de seguridade impresionante". De acordo con Rickie Solinger,
Os autores Jerome Bates e Edward Zawadzki describen o caso dun abortista ilegal no leste dos Estados Unidos a principios do século XX que estaba orgulloso de ter completado con éxito 13.844 abortos sen ningunha vítima mortal. Na década de 1870 na cidade de Nova York, a famosa abortista/matrona Madame Restell (Anna Trow Lohman) parece que perdeu moi poucas mulleres entre as súas máis de 100.000 pacientes. —unha taxa de mortalidade inferior á taxa de mortalidade por parto da época. En 1936, o destacado profesor de obstetricia e xinecoloxía Frederick J. Taussig escribiu que unha causa do aumento da mortalidade durante os anos de ilegalidade nos Estados Unidos foi que
Saúde mental
A evidencia actual non atopa relación entre a maioría dos abortos inducidos e os problemas de saúde mental distintos dos esperados para calquera embarazo non desexado. Un informe da American Psychological Association concluíu que o primeiro aborto dunha muller non é unha ameaza para a súa saúde mental cando se realiza no primeiro trimestre, xa que estas mulleres non teñen máis probabilidades de ter problemas de saúde mental que as que teñen un embarazo non desexado acavado; o resultado de saúde mental dunha muller é menos seguro no segundo caso que no do aborto. Algunhas revisións máis antigas concluíron que o aborto estaba asociado a un maior risco de problemas psicolóxicos; con todo, non utilizaron un grupo de control axeitado.
Aínda que algúns estudos mostran resultados negativos de saúde mental en mulleres que optan por abortar despois do primeiro trimestre por mor de anomalías do feto, sería necesaria unha investigación máis rigorosa para mostrar isto de forma concluínte. Algúns dos efectos psicolóxicos negativos do aborto foron referidos polos defensores do aborto como unha condición separada chamada "síndrome postaborto", pero isto non é recoñecido polos profesionais médicos ou psicolóxicos dos Estados Unidos.
Aborto inseguro
miniatura|Cartel soviético arredor de 1925, advertindo contra as matronas que practican abortos. Tradución do título: "Os abortos inducidos pola avoa ou as matronas autodidactas non só mutilan á muller, senón que adoitan levar á morte." As mulleres que buscan un aborto poden usar métodos inseguros, especialmente cando está restrinxido legalmente. Poden tentar o aborto autoinducido ou buscar a axuda dunha persoa sen a formación ou as instalacións médicas adecuadas. Isto pode levar a complicacións graves, como aborto incompleto, sepsis, hemorraxia e danos nos órganos internos.
Os abortos inseguros son unha das principais causas de lesións e mortes entre as mulleres de todo o mundo. Aínda que os datos son imprecisos, estímase que anualmente realizanse aproximadamente 20 millóns de abortos inseguros, sendo o 97% dos países en desenvolvemento. Unsafe abortions are believed to result in millions of injuries. As estimacións de mortes varían segundo a metodoloxía, e oscilaron entre 37.000 e 70.000 na última década; as mortes por aborto inseguro representan ao redor do 13% de todas as mortes maternas. A Organización Mundial da Saúde cre que a mortalidade baixou desde os anos 90. Para reducir o número de abortos inseguros, as organizacións de saúde pública defenderon en xeral por destacar a legalización do aborto, a formación do persoal médico e garantir o acceso aos servizos de saúde reprodutiva. En resposta, os opositores ao aborto sinalan que as prohibicións do aborto non afectan en absoluto á atención prenatal das mulleres que optan por levar o seu feto a termo. A Declaración de Dublín sobre Saúde Materna, asinada en 2012, sinala que “a prohibición do aborto non afecta, de ningún xeito, á dispoñibilidade de coidados óptimos para as mulleres embarazadas."
Un factor importante para determinar se os abortos se realizan con seguridade ou non é a condición legal do aborto. Os países con leis de aborto restritivas teñen taxas máis altas de aborto inseguro e taxas xerais de aborto similares en comparación con aqueles onde o aborto é legal e dispoñible. Por exemplo, a legalización do aborto en Suráfrica en 1996 tivo un impacto positivo inmediato na frecuencia das complicacións relacionadas co aborto. coas mortes relacionadas co aborto caendo en máis de 90%. Reducións similares na mortalidade materna observáronse despois de que outros países liberalizaron as súas leis de aborto, como Romanía e Nepal. Un estudo de 2011 concluíu que nos Estados Unidos, algunhas leis antiaborto a nivel estatal están correlacionadas con taxas máis baixas de aborto nese estado. A análise, con todo, non tivo en conta as viaxes a outros estados sen tales leis para obter un aborto. Ademais, a falta de acceso a métodos anticonceptivos eficaces contribúe ao aborto inseguro. Estímase que a incidencia do aborto inseguro podería reducirse ata un 75% (de 20 millóns a 5 millóns anuais) se os servizos modernos de planificación familiar e saúde materna estivesen dispoñibles a nivel mundial. As taxas de tales abortos poden ser difíciles de medir porque poden informarse de diversas formas como aborto espontáneo, "aborto inducido", "regulación menstrual", "miniaborto" e "regulación dunha menstruación atrasada/suspendida".
O corenta por cento das mulleres do mundo poden acceder a abortos terapéuticos e electivos dentro dos límites de xestación, mentres que un 35 por cento adicional ten acceso a un aborto legal se cumpren determinados criterios físicos, mentais ou socioeconómicos. Aínda que a mortalidade materna raramente resulta de abortos seguros, os abortos inseguros provocan 70.000 mortes e 5 millóns de discapacidades ao ano. As complicacións do aborto inseguro representan aproximadamente unha oitava parte das mortalidades maternas no mundo. aínda que isto varía segundo a rexión. A infertilidade secundaria causada por un aborto inseguro afecta a uns 24 millóns de mulleres. A taxa de abortos inseguros aumentou do 44% ao 49% entre 1995 e 2008. Propuxéronse educación sanitaria, acceso á planificación familiar e melloras na atención médica durante e despois do aborto para abordar este fenómeno.
Incidencia
Hai dous métodos de uso común para medir a incidencia do aborto:
En moitos lugares, onde o aborto é ilegal ou supón un forte estigma social, os informes médicos sobre abortos non son confiables. Por este motivo, as estimacións da incidencia do aborto deben realizarse sen determinar a certeza relacionada co erro estándar.
O número de abortos practicados no mundo parece manterse estable nos últimos anos, con 41,6 millóns en 2003 e 43,8 millóns en 2008. A taxa de aborto en todo o mundo foi de 28 por cada 1000 mulleres por ano, aínda que foi de 24 por cada 1000 mulleres por ano nos países desenvolvidos e de 29 por cada 1000 mulleres por ano nos países en desenvolvemento. O mesmo estudo de 2012 indicaba que en 2008, a porcentaxe estimada de abortos dos embarazos coñecidos era do 21% en todo o mundo, cun 26% nos países desenvolvidos e un 20% nos países en desenvolvemento.
De media, a incidencia do aborto é similar nos países con leis restritivas sobre o aborto e aqueles con acceso máis liberal ao aborto.. Non obstante, as leis restritivas sobre o aborto están asociadas a aumentos na porcentaxe de abortos realizados de forma insegura. A taxa de abortos inseguros nos países en desenvolvemento débese en parte á falta de acceso a anticonceptivos modernos; segundo o Instituto Guttmacher, proporcionar acceso a anticonceptivos produciría uns 14,5 millóns menos de abortos inseguros e 38.000 mortes menos por abortos inseguros ao ano en todo o mundo.
A taxa de aborto inducido legal varía moito en todo o mundo. Segundo o informe dos empregados do Instituto Guttmacher oscilou entre 7 por cada 1000 mulleres ao ano (Alemaña e Suíza) a 30 por cada 1000 mulleres ao ano (Estonia) en países con estatísticas completas en 2008. A proporción de embarazos que terminaron en aborto inducido oscilou entre un 10% (Israel, Holanda e Suíza) e un 30% (Estonia) no mesmo grupo, aínda que podería chegar ao 36% en Hungría e Romanía, cuxas estatísticas foron consideradas incompletas.
Un estudo estadounidense realizado en 2002 concluíu que aproximadamente a metade das mulleres que abortaban estaban a usar unha forma de anticonceptivo no momento de quedar embarazadas. O uso inconsistente foi informado pola metade das que usaban preservativos e tres cuartas partes das que usaban a pílula anticonceptiva; O 42% das que usaban condóns informaron fallas por esvaramento ou rotura. O Instituto Guttmacher estimou que "a maioría dos abortos nos Estados Unidos son realizados por mulleres pertencentes a minorías" porque as mulleres pertencentes a minorías "teñen taxas moito máis altas de embarazos non desexados".". En 2022, mentres que as persoas de cor comprenden o 44% da poboación de Mississippi, o 59% da poboación de Texas, o 42% da poboación de Luisiana e o 35% da poboación de Alabama, comprenden o 80%, 74%, 72. %, e o 70% das que reciben abortos.
A taxa de abortos tamén se pode expresar como o número medio de abortos que ten unha muller durante os seus anos reprodutivos; isto denomínase "taxa total de abortos".'' (TAR).
Idade xestacional e método
As taxas de aborto tamén varían segundo a etapa do embarazo e o método practicado. En 2003, os Centros para o Control e a Prevención de Enfermidades ( CDC) notificaron que se sabía que o 26% dos abortos inducidos legais notificados nos Estados Unidos practicáronse antes das 6 semanas de xestación, o 18% ás 7 semanas, 15% ás 8 semanas, 18% ás 9 ou 10 semanas, 10% ás 11 ou 12 semanas, 6% ás 13 ou 15 semanas, 4% ás 16 ou 20 semanas e 1% a máis de 21 semanas. O 91% destes clasificáronse como realizados por "legrado" (aspiración, dilatación e legrado, dilatación e evacuación), 8 % por "médico" significa (mifepristona), >1% por "instilación intrauterina" (solución salina ou prostaglandina), e 1% por "outro método" (incluíndo  histerotomía e histerectomía). Segundo os CDC, debido ás dificultades de recompilación de datos, os datos deben considerarse provisionais e algunhas mortes fetais notificadas despois das 20 semanas poden ser mortes naturais clasificadas erroneamente como abortos se a extracción do feto morto se fixera mediante o mesmo procedemento que un aborto inducido.
Rebentabois
O rebentabois (Amanita muscaria ), tamén chamado brincabois ou amanita pinta, é un cogomelo tóxico, pertencente á orde Agaricales, frecuente en Galicia e en toda Europa, e caracterizado polo seu sombreiro de cor vermella ou alaranxada salpicado de numerosas pintas brancas. Tamén se coñece como brincabois, obedecendo estes nomes comúns á suposta toxicidade sobre o gando que o poida comer: Fungo pintarraxado, atola as moscas e mais o gado.
Aborto
Idade xestacional e método
O Instituto Guttmacher estimou que houbo 2.200 procedementos de interrupcións médicas de embarazos nos EUA durante o ano 2000; isto supón <0,2% do total de abortos practicados ese ano. Do mesmo xeito, en Inglaterra e Gales en 2006, o 89 % das baixas producíronse ás 12 semanas ou menos, o 9 % entre as 13 e as 19 semanas e o 2 % ás 20 semanas ou máis. O 64% dos anunciados foron por aspiración ao baleiro, o 6% por D&E e o 30% foron médicos. Practicáronse máis abortos no segundo trimestre en países en desenvolvemento como a China, a India e Vietnam ca nos países desenvolvidos.
Persoal
miniatura|Un gráfico de barras que representa datos seleccionados dun [[meta-estudo de 1998 do AGI sobre os motivos que indicaron as mulleres para abortar.]] As razóns polas que as mulleres abortan son diversas e varían en todo o mundo. Algunhas das razóns poden incluír a incapacidade para criar un fillo, violencia doméstica, a falta de apoio, a sensación de ser demasiado nova e o desexo de completar a educación ou avanzar nunha carreira. Os motivos adicionais inclúen non poder ou querer criar un fillo concibido como resultado dunha violación ou un incesto.
Sociais
Algúns abortos son o resultado das presións sociais. Estes poderían incluír a preferencia polos nenos dun sexo ou unha raza específica, a desaprobación da maternidade solteira ou temperá, a estigmatización das persoas con discapacidade, o apoio económico insuficiente para as familias, a falta de acceso ou o rexeitamento dos métodos anticonceptivos ou os esforzos para o control da poboación (como a política dun só fillo da China). Estes factores ás veces poden resultar en aborto obrigatorio ou aborto selectivo por sexo.
Rebentabois
Coñécese en castelán como falsa oronja ou matamoscas; en catalán: reig bord, reig de fageda, reig tinyós ou reig vermell; en vasco: kuleto paltsoa ou kuleto falsoa. En Francia chámase fause oronge.
Aborto
Saúde materna e fetal
Nos EE. UU., as decisións da Corte Suprema nos casos Roe v. Wade e Doe v. Bolton: "regulaba que o interese do estado na vida do feto volvíase convincente só no punto de viabilidade, definido como o punto no que o feto pode sobrevivir independentemente da súa nai. Mesmo despois do punto de viabilidade, o Estado non pode favorecer a vida do feto sobre a vida ou a saúde da muller embarazada. Baixo o dereito á privacidade, os médicos deben ser libres de usar o seu "xuízo médico para a preservación da vida ou a saúde da nai". O mesmo día que a Corte decidiu o caso Roe, tamén decidiu o caso Doe v. Bolton, no que a Corte definiu a saúde moi amplamente: "O xuízo médico pódese exercer á luz de todos os factores -físicos, emocionais, psicolóxicos, familiares e da idade da muller- relevantes para o benestar da paciente. Todos estes factores poden estar relacionados coa saúde. Isto permítelle ao médico asistente o espazo que necesita para facer o seu mellor xuízo médico.
Rebentabois
O nome científico muscaria fai alusión á paralización que parecen sufri-los insectos que pousan sobre este cogomelo.
Aborto
Saúde materna e fetal
A opinión pública cambiou nos Estados Unidos tras o descubrimento por parte da presentadora da televisión infantil Sherri Finkbine durante o seu quinto mes de embarazo de que estivera exposta á talidomida. Finkbine o non poder conseguir un aborto legal nos Estados Unidos tivo que viaxar a Suecia. De 1962 a 1965, un brote de sarampelo alemán deixou 15.000 bebés con graves defectos de nacemento. En 1967, a Asociación Médica Estadounidense apoiou publicamente a liberalización das leis do aborto. Unha enquisa do National Opinion Research Center realizada en 1965 mostrou que o 73% apoiaba o aborto cando a vida da nai estaba en risco, o 57% cando había defectos de nacemento e o 59% para os embarazos derivados de violación ou incesto.
Rebentabois
Descrición
Ó nacer, a amanita ten a forma dunha pequena bóla branca e carnosa, que termina rompendo ó desenvolverse o sombreiro. Este é practicamente hemiesférico pero pouco a pouco vai estendéndose e tomando a clásica forma de paraugas, aplanado e co bordo lixeiramente estriado. A cor propia é vermella e vai clareando ó madurecer, ata cores laranxas ou amareladas. O veo branco que pechaba ese ovo inicial queda fragmentado sobre a superficie do sombreiro formando esas pintas brancas, que van desprendéndose co paso do tempo, sobre todo baixo chuvias importantes, que as arrastran. Estes restos de veo poden arrancarse facilmente.
O sombreiro é carnoso e húmido ou algo viscoso. Pode alcanzar un tamaño de 12–15 cm de altura e un diámetro de 8 a 20 cm.
Aborto
Debate sobre o aborto
Tanto no debate público como no privado, os argumentos presentados a favor ou en contra do acceso ao aborto céntranse na permisibilidade moral dun aborto inducido ou na xustificación das leis que permiten ou restrinxen o aborto. A Declaración sobre o aborto terapéutico da Asociación Médica Mundial sinala que "as circunstancias que poñen os intereses dunha nai en conflito cos intereses do seu fillo non nacido crean un dilema e suscitan a cuestión de se debe ou non interrumpir o embarazo deliberadamente." Os debates sobre o aborto, especialmente relativos ás leis do aborto, adoitan estar encabezados por grupos que defenden unha destas dúas posicións. Os grupos que favorecen maiores restricións legais ao aborto, incluída a prohibición total, descríbense a maioría das veces como "pro-vida", mentres que os grupos que están en contra destas restricións legais descríbense como "a favor da elección".". En xeral, a primeira posición argumenta que un feto humano é unha persoa humana cun dereito a vivir, o que fai que o aborto sexa moralmente o mesmo que un asasinato. Esta última posición argumenta que unha muller ten certos dereitos reprodutivos, especialmente o dereito a decidir se levar ou non un embarazo a termo.
Rebentabois
Descrición
miniatura|250 px|Exemplar adulto xunto a outro xuvenil Na parte inferior do sombreiro están as láminas, sempre brancas, moi mestas e co bordo interno libre ; a esporada é tamén branca. O pé ou talo, esvelto e de ata 3 cm de sección, tamén é branco, coa base engrosada e presenta un anel branco, membranoso, lobulado e colgante, ás veces coa marxe amarelenta e estriada. Cando o exemplar alcanza a madurez, o pé pode mostrar unha canle oca no seu interior. Como tódalas especies deste xénero, na base do pé atópase unha volva que, neste caso, adopta a forma dunha serie de rodas de vultos ou engrosamentos, tamén brancos, a modo de espullas.
Indigènes
Indigènes (en بلديون‎) é un filme de 2006 dirixido por Rachid Bouchareb. Está protagonizado por Sami Bouajila, Jamel Debbouze, Samy Naceri, Roschdy Zem, Mélanie Laurent e Bernard Blancan. O filme conta as contribucións dos soldados do norte de África ás forzas da Francia Libre durante a segunda guerra mundial así como a discriminación que sufriron. O lanzamento do filme contribíu a un recoñecemento parcial dos dereitos de pensión dos soldados das antigas posesións francesas por parte do goberno francés.
Os membros do elenco Jamel Debbouze, Samy Naceri, Roschdy Zem, Sami Bouajila e Bernard Blancan gañaron o Prix d'interprétation masculine no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2006 polas súas interpretacións, e o filme gañou o Premio François Chalais. Foi nomeado ó Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 79ª edición dos premios.
Rebentabois
Descrición
A carne é insípida ou lixeiramente doce, e sen olor propio, cunha suave coloración alaranxada baixo a cutícula e branca no resto. As esporas son brancas e miden 9,5-12 por 6-8 micrómetros, lisas e non amiloides.
Diferenciación
A forma, cores e, sobre todo, a presenza das pintas brancas fai que sexa fácil de recoñecer. Podería confundirse coa Amanita caesarea (comestible e moi apreciada) se chegan a desaparecer tódalas manchas brancas, da que se diferenza porque nesta última especie o pé e as láminas son de cor amarela dourada e a volva está ben desenvolvida e carnosa.
Hábitat
Adoita medrar en medios húmidos e sombrizos, baixo coníferas ou frondosas (faias, bidueiros etc.), pero non é estraño atopala en espazos máis despexados. Crece en zonas baixas ata a media montaña. É frecuente o seu crecemento en grupos.
É unha especie tipicamente outonal, que aparece xa a finais de verán.
Toxicidade
Considérase unha especie velenosa, con efectos tóxicos sobre o fígado e o intestino que poden chegar a ser graves pero raramente mortais. Produce tamén efectos alucinóxenos, razón pola que se consumiu desde antigo en diferentes partes do mundo.