cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Club Baloncesto Breogán
Novo comezo
As tempadas posteriores pódense cualificar como de rexurdimento a nivel social do club. Tras rematar a liga LEB en sexta posición na tempada 2012-13, e en cuarta posición ao ano seguinte, a tempada 2014-15 iniciábase con grandes expectativas. Ao equipo chegaron xogadores importantes como Álex Llorca ou Osvaldas Matulionis, e máis tarde habería reforzos de peso coma Gary McGhee. O equipo, que ese ano dirixiría dende o inicio o adestrador lucense Lisardo Gómez, amosouse moi competitivo durante toda a liga regular, rematando terceiro de cara aos play-off. Despois de eliminar a Palencia e Valladolid en primeira e segunda rolda respectivamente, o Breogán chegou á final polo ascenso contra o Club Ourense Baloncesto que finalmente foi o vencedor. Esta final histórica entre os dous equipos da beira do Miño, supuxo para o Ourense o ascenso de categoría (despois frustrado nos despachos), mentres que para o Breogán, que estivo a poucos minutos de acadar o seu soño no cuarto partido en Lugo, supuxo atoparse de novo coa súa afeción e a súa cidade. O cheo que rexistrou o Pazo dos Deportes durante a final fixo recordar o ambiente das grandes citas durante os mellores anos do equipo na máxima categoría. A tempada seguinte 2015-2016 tamén levantou grandes expectativas, porén o equipo non rendeu ao mesmo nivel que o ano precedente, e só puido clasificarse quinto na liga regular e caer despois en primeira rolda de play-off contra o Básquet Coruña. Con todo, a nivel extradeportivo destaca a chegada da empresa lucense Cafés Candelas como patrocinador principal do club.
50 Aniversario
miniatura|O xogador lucense [[Sergi Quintela arrinca a rede dunha canastra sobre os ombros de Salva Arco ao remate do encontro no que o Breogán acadou o ascenso á ACB en 2018.]] Tras o fracaso deportivo da temporada 2015-16 e a saída do accionarado do club da Deputación de Lugo o verán de 2016 foi moi convulso. Finalmente, Jesús Lázare faise cargo da presidencia do club, tendo como primeira misión a reconstrución dun club que non contaba con ningún xogador. Tras a despedida do banco celeste Lisardo Gómez a mediados da temporada anterior, sendo substituído polo seu axudante Quique Fraga, a primeira incorporación do club foi o adestrador Natxo Lezkano. Sen apenas tempo para facer pretemporada, o club comeza a incorporar xogadores, non ficando pechado o cadro de xogadores até o 20 de outubro coas chegadas de Jorge Romero, para suplir a baixa dun lesionado Salva Arco, e do estadounidense Matt Stainbrook. Pese a todas as dificultades, o club comeza gañando os catro primeiros partidos de competición. De feito, o equipo consegue a maior vitoria da historia da LEB ao gañar por 50-113 (63 puntos de diferenza) ao Cáceres. A tempada transcorreu con altibaixos pero co tempo o equipo acadou unha boa regularidade rematando en segundo posto a liga regular. Porén chegou aos playoffs acusando o cansazo e tras eliminar ao Palma en cuartos de final en cinco partidos caeu despois en semifinales claramente contra o Burgos por 3-0.
Á marxe do plano puramente deportivo, durante a tempada 2016-17 o Breogán festexou o 50 aniversario da súa fundación en 1966. Como parte desta efeméride rendeu homenaxe en cada un dos partidos que disputa na casa a unha persoa ou colectivo dos que foron clave durante este medio século de historia. A lista de homenaxeados foi a seguinte:
Consello de Forzas Políticas Galegas
Historia
Foi creada por iniciativa da Unión do Povo Galego e integrada ademais polo Partido Socialista Galego e o Partido Galego Social Demócrata, posteriormente uníronse o Partido Carlista de Galicia e o Movemento Comunista de Galicia, a entrada nesta última provocou a ruptura do CFPG, xa que o MCG negouse a que os seus membros saísen de Comisións Obreiras, como reacción a UPG e o PGSD deixaron o Consello en outubro de 1976, aínda que o asunto de fondo era a relación coas plataformas democráticas do estado que para a UPG e PGSD tiñan que ser puntuais e tácticas mentres os outros partidos pretendían unha conxunción estratéxica.
Club Baloncesto Breogán
Novo ascenso
A tempada seguinte 2017−18 comezou dando continuidade ao proxecto de Lezkano, que repetiu como adestrador. Seguiron no cadro de xogadores homes importantes como Arco, Stainbrook ou o lucense Sergi Quintela, e os reforzos que viñeron axudaron a conformar un bloque sólido para asaltar o ascenso á liga ACB. A tempada transcorreu con gran regularidade co equipo case sempre ocupando a primeira posición da táboa. Así chegouse a xornada 32 coa posibilidade de ascenso matemático xogando no Pazo de Lugo contra o Iraurgi Saski. Ante o seu público, o Breogán gañou o partido e acadou a súa praza na ACB logo de 12 anos. A liga rematou cun balance para o Breogán de 28 vitorias e so 6 derrotas. Ademais do ascenso, o Breogán xa se proclamara, mediada a liga, campión da Copa Princesa. A final xogouse en Lugo contra o Básquet Manresa e o resultado final foi de 90-86. O éxito deportivo puido ser referendado a nivel burocrático e federativo de forma positiva e o Breogán partiu como un dos 18 equipos participantes da Liga ACB 2018−19.
Consello de Forzas Políticas Galegas
Historia
Tiña un programa rupturista baseado nas Bases Constitucionais (abril de 1976) que recollía o dereito de autodeterminación.
Club Baloncesto Breogán
Pavillón
miniatura|Vista ´lateral do [[Pazo dos Deportes de Lugo|Pazo dos Deportes.]]
O Breogán xoga os seus encontros como local no Pazo dos Deportes, un pavillón inaugurado en 1992, con capacidade para 5.165 espectadores. Á parte do Breogán, tamén xoga no recinto o Ensino Porta XI, equipo de baloncesto feminino da cidade que compite na Liga Femenina de Baloncesto, máxima categoría do baloncesto estatal. Alén dos equipos de baloncesto, o pavillón é utilizado esporádicamente para a organización doutros eventos deportivos e culturais.
O Pazo atópase situado no barrio de Acea de Olga da cidade amurallada, no campus da Universidade de Santiago de Compostela, motivo polo cal é ás veces chamado "Pazo Universitario" ou simplemente "Universitario". Conta con pistas de squash, ximnasio e pistas polideportivas anexas. Ademais, conta cun pequeno pavillón anexo adicado ao baloncesto con dúas canchas. Nos arredores hai tamén unha piscina cuberta, pistas de atletismo e un campo de rugby. O aparcadoiro do recinto é tamén utilizado ás veces para a celebración de concertos ou outras actividades.
Nome
miniatura|220px|Estatua adicada a [[Breogán fronte á Torre de Hércules na Coruña.]]
O nome do club provén do mítico rei céltico de Galicia Breogán. Existen moitas versións sobre el, nas que é presentado coma o gran referente mitolóxico da nación galega. Con todo, en realidade foi o referente das tribos galaicas, pois o concepto de estado-nación procede do século XIX. O nome Breogán significa "Breo-genus", é dicir "fillo de Brath", sendo "Breo" o Brath gaélico. Os descendentes de Breogán foron, entre outros, Ith e Belenus. Existen unhas aras adicadas ao "deus lar Berobreo" localizadas no Monte Facho de Donón, no concello de Cangas. As aras están escritas en latín, sendo de resaltar que "deus lar" significaba na súa orixe "defunto divinizado", polo que se podería traducir como aras adicadas ao "defunto divinizado" Berobreo.
De acordo coa lenda irlandesa incorporada no século XI á compilación Lebor Gabála Érenn ("Libro das Invasións"), o rei Breogán, fundador da nación céltica galega, construíu na cidade de Brigantia (identificada coa actual Coruña) unha enorme torre dunha altura tan magnífica que os seus fillos podían ver unha beira verde distante dende o seu cumio. A ollada desa terra enganounos para navegar ao norte de Irlanda, onde Ith sería asasinado. En vinganza, os fillos de Mil, neto de Breogán, saíndo dende Brigantia chegaron a Irlanda e conquistárona. Galicia descríbese poeticamente no Himno galego coma o fogar de Breogán.
Xunto ao nome "Breogán" ao longo da historia o club recibiu numerosas denominacións por mor das empresas que patrocinan ao club, sendo o último patrocinador principal do equipo até o momento a compañía leiteira Leite Río, con sede na propia cidade de Lugo. Os nomes utilizados polo club durante diferentes períodos son os seguintes: miniatura|Logo de Café Candelas, patrocinador do club entre 2015 e 2019.
O Breogán na cultura popular
miniatura|125px|[[Federico Luppi.]] O Breogán é un símbolo da cidade de Lugo, sendo máis que un equipo dende a súa fundación, xa que é o equipo deportivo máis importante da cidade e un dos máis importantes de Galicia. Por mor diso o equipo ten gran representación dentro da cidade e mesmo en todo o país, nos que organiza actividades para promover a importancia do exercicio físico e o deporte, sobre todo cos máis novos. Tamén dispón de acordos de colaboración con numerosos equipos da cidade e mesmo da provincia para promover o baloncesto lucense, sobre todo entre os máis novos. Outra das actividades que realiza habitualmente son visitas e colaboracións con centros educativos de toda a provincia, os cales participan en diferentes actividades ofrecidas.
Con respecto ao alcance histórico do Breogán a nivel popular, cómpre destacar o filme rodado e estreado en tódolos cinemas a nivel estatal en 1985 por Mario Camus La vieja música (do castelán: A vella música). A película, protagonizada por Federico Luppi, Antonio Resines, Paco Rabal, Miguel Rellán, Agustín González e Charo López, coa colaboración de ilustres do baloncesto como Fernando Martín, Antonio Díaz-Miguel, Jim Wright, Tito Díaz ou Manel Sánchez, conta a historia dun uruguaio que chega a Lugo coa súa filla para adestrar ao Breogán, todo mesturado cunha historia de amor e secuencias de partidos de baloncesto da época de gran calidade. Como anécdota dicir que un dos motivos polos que se elixiu Lugo (a parte do Breogán) foi porque, segundo o director, quería recrear un clima "chuvioso e frío", con todo para poder recrear iso tivo que contar coa axuda dos bombeiros xa que fixo bo tempo durante toda a rodaxe.
Trofeo Julio Vila
As peñas do Breogán entregan, desde 2015 e coa excepción de 2020 pola pandemia de COVID-19, un premio ao que os seareiros do club consideran xogador máis destacado da temporada. O premio recibe o nome por Julio Vila, presidente e fundador da Peña Breogán e un dos seareiros máis coñecidos e queridos polos seguidores do club, que faleceu en 2009. Os seguintes son os xogadores galardoados co premio:
Alén dos galardoados, o 17 de outubro de 2021 outorgouse o galardón de forma honorífica, como recoñecemento a toda a súa traxectoria no club, a Salva Arco.
Presidentes
Os seguintes son todos os presidentes que dirixiron ao Breogán ao longo de toda a súa historia.
Véxase tamén
125px|dereita
Willis Haviland Carrier
Willis Haviland Carrier, nado en Angola, estado de Nova York, o 26 de novembro de 1876 e finado na cidade de Nova York o 7 de outubro de 1950, foi un enxeñeiro e inventor estadounidense.
Traxectoria
É coñecido por ser quen inventou o aire acondicionado. É considerado en certo modo responsábel do auxe económico do suroeste estadounidense, xa que a súa invención significou que a xente podía moverse nas áreas previamente consideradas inhabitábeis nos meses do verán.
Cortapezas
O topónimo galego Cortapezas pode referirse a:
Antares (foguete)
Antares foi o nome dun foguete experimental francés de catro etapas destinado a probar técnicas de reentrada atmosférica para oxivas nucleares. As primeiras tres etapas levaban á cuarta etapa, xunto co vehículo de reentrada, a uns 150 km de altura. Nese momento a cuarta etapa encendíase apuntando cara a Terra para producir unha reentrada a Mach 7. O seu último voo foi en 1961, tras seis lanzamentos exitosos.
Radiotelevisión de la Región de Murcia
A Radiotelevisión de la Región de Murcia é un organismo público, encargado da xestión da radio autonómica da Rexión de Murcia (Onda Regional) e dende a semana santa de 2006 da televisión autonómica, 7 Región de Murcia.
O director xeral é Juan Manuel Máiquez Estévez.
Roca Sales
Roca Sales é un municipio brasileiro do estado do Rio Grande do Sul. No 2004 tiña uns 9.339 habitantes, e ocupa 208,75 km². Está a 60 m de altitude, e as súas coordenadas son 29º17'03" S e 51º52'03" O.
Nesta vila naceu o compositor Gil de Roca Sales.
Inesivo
Por exemplo, en turco evlerimde significa 'dentro das miñas casas', de ev 'casa'. En finés, 'na casa' é talo·ssa, maja·s en estoniano, etxea·n en éuscaro e ház·ban en húngaro.
Linguas aglutinantes
Nas linguas aglutinantes, este caso esprémese habitualmente mediante un afixo:
Linguas flexivas
Nas linguas flexivas, o caso exprésase normalmente mediante unha preposición, ou tameń mediante flexión:
En certas linguas indoeuropeas, a utilización dunha flexión permite opor o inesivo e o ilativo, que fan uso normalmente da mesma preposición: Noutras linguas desta familia, entre elas o galego, esta oposición vén dada unicamente polo contexto ou polo cotexto (por exemplo, pola utilización un verbo de movemento ou estático).
Basílica de Santa María della Salute
miniatura|dereita|Santa Maria della Salute Santa Maria della Salute (Santa María da Saúde) é unha basílica de Venecia, que se atopa preto da Punta della Dogana (Punta da Alfándega). Edificouse por Baldassare Longhena para agradecerlle á Virxe a axuda que lles prestou ós venecianos durante unha peste que en 1630 decimou á poboación.
Cortegoso
O topónimo galego Cortegoso pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Eurocopa de Fútbol
O Campionato de Europa de fútbol da UEFA (en inglés: UEFA European Football Championship), máis coñecida como Eurocopa ou simplemente Euro, é a competición de seleccións nacionais de fútbol que organiza a UEFA. Dispútase cada catro anos dende 1960. Hai tamén unha Eurocopa de fútbol feminino que comezou en 1984 e que dende 1997 celébrase tamén cada catro anos.
A competición
Ata 1976, só catro equipos se clasificaban para o torneo final, número que aumentou a oito en 1980, a dezaseis en 1996, e aos actuais 24 equipos dende 2016. O equipo do país que alberga o campionato clasifícase automaticamente, namentres que os demais, incluído o campión, teñen que xogar unha fase previa.
Historia
Henri Delaunay comezou as súas tentativas de organizar este torneo ao redor de 1927, pero non foi ata 1958 cando se celebrou a primeira edición. Tendo en conta os grandes esforzos que puxo na disputa do mesmo, a UEFA decidiu que o primeiro campionato se disputase en Francia, e a copa aínda hoxe recibe o seu nome. En 1956 o traballo de base para a celebración do evento xa estaba en marcha. Así, dous anos despois, en 1958 comezou a primeira Eurocopa de Fútbol. O formato orixinal da competición consistía en varias rondas eliminatorias nas que as seleccións se enfrontaban en dous encontros, un na casa e o outro fóra. Esta era a norma excepto nas semifinais e final que se xogaban a partido único no país que era a sede do torneo. A primeira final foi en París onde a URSS derrotou na prórroga á escuadra de Iugoslavia. Esta primeira edición foi tamén a primeira en verse afectada por asuntos políticos, xa que nos cuartos de final España retirouse da competición, ao negarse a viaxar á Unión Soviética para xogar a súa eliminatoria.
Na Eurocopa de 1964 repetíronse os problemas políticos cando Grecia rexeitou xogar contra Albania, pois estes dous países estaban a vivir unha guerra non declarada. A fase final disputouse en España, e a selección deste país acadou a súa primeira final, onde o seu rival foi a Unión Soviética, anterior campioa. Chus Pereda anotou para os españois nos primeiros minutos pero Khusainov empatou case inmediatamente. Xa no minuto 84, o galego Marcelino superou cunha cabezada a Lev Iashin, dándolle a España o primeiro título da súa historia.
En 1968 trocou o formato da competición. Oito grupos de oito equipos xogaron uns contra os outros dúas veces, e os primeiros disputaron uns cuartos de final a dobre volta. As semifinais e a final xogáronse no país sede (Italia). Na final, a selección italiana venceu a Iugoslavia na repetición do encontro por 2-0, despois de que o primeiro partido rematara 1-1. Riva e Anastasi foron os goleadores italianos no partido de desempate. En 1972 seguiuse a emprega-lo mesmo formato, sendo Bélxica a sede do torneo. A selección de Alemaña Occidental gañou a final á URSS por 3-0. A final de 1976 disputouse en Iugoslavia. Na final, Checoslovaquia fíxose coa vitoria nos penaltis fronte á Alemaña. O lanzamento decisivo realizouno Antonín Panenka disparando suavemente polo medio da portería, un xeito de lanzamento que acabou recibindo o nome do xogador checoslavco.
No ano 1980 a UEFA trocou de novo o formato, clasificándose oito equipos para as finais. Estes dividíronse en dous grupos de catro, que se enfrontaron entre si unha soa vez. Os campións de cada grupo foron os finalistas. Alemaña enfrontouse a Bélxica na final, a quen venceu 2-1 con dous goles de Horst Hrubesch. En 1984 empregouse o mesmo sistema, mais esta vez os dous primeiros de cada un dos grupos pasaron a semifinais. Francia venceu a España por 2-0 con goles de Michel Platini e Bruno Bellone. O gardametas vasco Luis Miguel Arconada foi nomeado mellor porteiro do torneo, a pesar de que un error seu lle custou un gol a España na final.
A Eurocopa de Fútbol 1992 disputouse en Suecia nun tempo de trocos políticos no panorama europeo. Alemaña unida disputa por vez primeira unha eurocopa, e tamén o fai a Comunidade de Estados Independentes, resultado da ruptura da URSS. Iugoslavia clasificouse para as finais, pero foron excluídos pola Guerra dos Balcáns. Dinamarca xogou no seu lugar e sorprendentemente quedaron campións, vencendo á Alemaña por 2-0 na final, con goles de Gullit e Van Basten.
Bélxica e Países Baixos foron os primeiros países en comparti-la organización do evento no ano 2000. Francia alzouse coa vitoria cun gol de ouro de David Trézéguet. Na Eurocopa de Fútbol 2004 empregouse por vez primeira o gol de prata, substituíndo ao gol de ouro anterior. Desta volta Grecia venceu a Portugal na final cun solitario gol de Charisteas.
Nas edicións de 2008 en Austria-Suíza e 2012 en Ucraína-Polonia resultou vencedora a selección española, derrotando na final da primeira delas a Alemaña por 1-0; e na segunda final a Italia por 4-0, sendo esta última final a do resultado máis avultado de todas as disputadas. Con estes dous títulos, a selección española converteuse na primeira en acadar dous triunfos consecutivos, amais de permitirlle igualar á selección alemá en ser as seleccións con máis títulos (3).
Roldas Clasificatorias
Para chegar á fase final da Eurocopa unha escuadra ten que rematar coma campión ou subcampión do seu respectivo grupo de clasificación, coa excepción dos países sedes do torneo que se clasifican automaticamente. Estes encontros comezan en outono xusto despois de disputarse o Mundial.
Os grupos son elixidos pola UEFA nun sorteo con cabezas de serie, de tal xeito que as escuadras consideradas máis fortes non se enfronten entre si nesta fase. Á hora de facer a lista de equipos máis poderosos tense en conta:
O resultado final son sete grupos nos que se disputa unha liga a dobre volta, con 3 puntos por vitoria, 1 por empate e 0 por derrota. En caso de empate entre dous ou máis equipos séguese este criterio:
Fase Final
Dezaseis escuadras chegan ata a fase final, para o torneo do 2008 serán os campións e subcampións dos sete grupos de clasificación. A estes engádense os dous organizadores, Austria e Suíza. Estes dezaseis equipos son divididos en catro grupos, (A,B,C,D). Estes escólleos a UEFA mediante un sorteo preparado para que non se xunten os cabezas de serie.
Os catro grupos xogan unha liguiña onde cada escuadra se enfronta a cada rival unha soa vez. A vitoria vale 3 puntos, o empate 1 e a derrota 0. O campión e subcampión de cada grupo pasa a cuartos de final. A partir de aí xógase a eliminatoria a partido único. Se ao remate dalgún encontro hai empate, xogarase un tempo extra de trinta minutos. Se aínda persiste, disputarase unha quenda de penaltis.
Vitorias totais
Dende que a Unión Soviética inagurara o palmarés do torneo, só Alemaña e España con 3 títulos, e Francia e Italia con 2, venceron en máis dunha ocasión.
Bioxeografía
miniatura|650px|Mapa coas rexións bioxeográficas no libro de [[Alfred Russel Wallace The Geographical Distribution of Animals. Os números dentro de cada unha indican as subrexións.]] miniatura|300px|O naturalista, explorador, xeógrafo, antropólogo e biólogo galés [[Alfred Russel Wallace (1823-1913), considerado o pai da bioxeografía. ]]
A bioxeografía é unha disciplina científica que ten por obxecto o estudo da distribución actual das especies de seres vivos, e dos seus ecosistemas, na Terra, as causas que a orixinaron, así como os procesos que a modifican e que a poden facer desaparecer.
Comprende dúas partes, en atención aos dous grupos fundamentais en que normalmente se consideran divididos estes seres: a xeografía botánica ou fitoxeografía (entendendo aquí o termo botánica en sentido amplo) e a xeografía zoolóxica o zooxeografía (aplicando o mesmo criterio amplo á zooloxía).
A bioxeografía é unha ciencia interdisciplinaria aínda que, formalmente, é unha rama da xeografía (Clasificación UNESCO 250501) e, dentro desta da xeografía física, é á vez parte fundamental da bioloxía, recibindo parte dos seus fundamentos de ciencias especializadas como a botánica, a zooloxía e outras ciencias biolóxicas.
O coñecemento da variación espacial nos números e tipos de organismos é tan vital para nós hoxe en día como o foi para os nosos primeiros antecesores humanos.
Orixes
A teoría científica da bioxeografía xorde da obra de Alexander von Humboldt (1769-1859), Hewett Cottrell Watson (1804-1881), Alphonse de Candolle (1806–1893), Alfred Russel Wallace (1823–1913), Philip Lutley Sclater (1829–1913) e outros biólogos e exploradores.
Causas da particular distribución mundial dos seres vivos
A distribución dos seres vivos é o resultado da evolución biolóxica e da dispersión das estirpes, da evolución climática global e rexional e da evolución da distribución de terras e mares, debida sobre todo aos avatares da oroxénese e do desprazamento dos continentes.
A bioxeografía é tamén unha ciencia histórica, é dicir, que se ocupa do estudo de sistemas cuxa evolución seguiu unha traxectoria única, que debe estudarse en concreto, non pudendo obterse o seu coñecemento dedutivamente a partir de principios xerais. En particular, os seres vivos presentes nunha rexión non poden deducirse dos factores xeográficos, senón que deben ser examinados empiricamente. Os padróns de distribución das especies en distintas zonas xeográficas xeralmente pode explicarse por unha combinación de factores históricos, tales como: a especiación, a extinción. a deriva continental, as glaciacións, e as variacións do nível do mar, as vías fluviais etc., en combinación coas restricións xeográficas que impoñen o illamento;, e as fontes de enerxía dispoñíbeis nos ecosistemas.
A superficie da Terra non é uniforme, non se dan nela as mesmas condicións en tódalas súas partes. A primeira distinción, e fundamental, é entre o medio subacuático e o medio subaéreo ou terrestre. En ambos os casos un primeiro factor fundamental é a dispoñibilidade de enerxía primaria, a que entra nos ecosistemas grazas aos produtores primarios, que é xeralmente a luz solar. A distribución deste factor segue un gradiente latitudinal, no que a enerxía e a temperatura son máximas nas rexións ecuatoriais e diminúen en dirección ás polares. Varía tamén a estacionalidade, que se vai facendo máis marcada canto máis nos afatemos do ecuador.
En ambientes terrestres o segundo gran factor é a distribución das precipitacións ou, máis ben, do balance entre precipitacións e evapotranspiración, cunha franxa intertropical e dúas temperadas caracterizadas pola máxima humidade.
Nos océanos o segundo gran factor é a distribución de nutrientes, moi desigual, con ecosistemas máis produtivos e diversos en augas relativamente frías, pero fertilizadas por afloramentos de nutrientes desde o fondo.
O que estuda a bioxeografía
A bioxeografía non estuda só a distribución de especies e taxons de categoría superior, as súas áreas, do que se ocupa a especialidade chamada coroloxía, senón tamén se ocupa da do estudo da distribución de ecosistemas e biomas. Aínda que a realidade é sempre complexa, a ciencia debe realizar operacións de simplificación para facela accesíbel ao estudo, sobre todo, para lograr descricións útiles.
Para a bioxeografía a tarefa é definir áreas relativamente homoxéneas e distintas das circundantes, que estean caracterizadas por valores máis ou menos uniformes dos factores bióticos e abiótiocos, e por ter unha biota e uns ecosistemas igualmente homoxéneos. Estas áreas, máis ou menos idealizadas, son susceptíbeis de seren presentadas cartográficamente.
Por outra parte, o estudo xeográfico da diversidade ambiental e ecolóxica debe contemplar as diferenzas de escala; posto que a área que nun mapa continental se presenta homoxéneo, por exemplo como bosque mediterráneo, é en realidade a unha escala inferior un mosaico de situacións, con ambientes especiais como bosques galería, nas beiras dos ríos, ou terreos salinos en concas endorreicas; o diferenzas debidas un relevo marcado, como a que hai entre zonas soleadas (nas ladeiras orientadas cara o sur) e avesedos (nas opostas).
Conceptos fundamentais
Algúns conceptos fundamentais da bioxeografía son:
O factor humano
A bioxeografía ten que ter en conta, para a interpretación do seu obxecto de estudo, as accións antopoxénicas, o factor humano. A humanidade alterou significativamente, e desde os seus albores, desde o paleolítico superior, desde o final do último período glacial, os ambientes terrestres; ena actualidade, tamén os oceánicos. Xa antes da actual explosión demográfica e industrial, era imposíbel encontrar nos continentes un só recuncho que non gardara memoria da alteración humana, aínda que a conciencia deste feito é recente. Actualmente é xa moi pequena a proporción de áreas que merezan seren chamadas "naturais", e o que encontramos no seu lugar son ambientes antropizados en diverso grao.
Divisións da bioxeografía: ecolóxica e histórica
A bioxeografía dividiuse en dúas ramas, a coñecida como bioxeografía histórica e a bioxeografía ecolóxica, cada unha delas apoiada nun destes elementos.
Algúns consideran estas dúas ramas como irreconciliábeis; porén, cada unha é o complemento da outra.
Rexións bioxeográficas terrestres
miniatura|260px|As grandes rexións bioxeográficas terrestres (segundo [[Alfred Russel Wallace|Wallace)
]]
A bioxeografía divide a parte continental da Terra en oito grandes rexións bioxeográficas:
O conxunto das rexións paleártica e a neártica constitúe pra moito autores a rexión holártica.
Rexións bioxeográficas mariñas
As rexións bioxeográficas mariñas están delimitadas por zonas climáticas e por correntes oceánicas, que poden servir de fronteiras para varios tipos de seres vivos.
Impresións dunha viaxe por Galicia en 1935
Impresións dunha viaxe por Galicia en 1935 é un libro de viaxes autobiográfico de Federica Montseny, publicado en 1936 na Revista Blanca, froito da viaxe da anarquista catalá a Galiza en decembro de 1935.
Bioxeografía
Rexións bioxeográficas mariñas
Estas grandes rexións poden aínda subdividirse, e recentemente úsase o concepto de grande ecosistema mariño como a unidade de estudo e conservación das especies mariñas.
Impresións dunha viaxe por Galicia en 1935
Viaxe
Federica Montseny visitou Galiza en decembro de 1935, convidada pola Confederación Rexional Galaica para dar unha serie de mitins.
Bioxeografía
Historia da bioxeografía
Unha pregunta que podemos facer cando consideramos a historia da bioxeografía é en que medida a relixión influíu (ou continúa influíndo) nas ideas que nela se formulan. Desde un certo punto de vista, a idea dun centro de creación das especies e, a partir de aí, a súa dispersión ao resto del planeta foi o eixe das primeiras ideas sobre a distribución dos seres vivos, e aínda cando aparentemente estas ideas quedaron atrás coa aparición dos naturalistas, moitos continuaron tendo unha noción de que o eixe principal da distribución era a dispersión, e esta idea estaba influída indirectamente poas ideas relixiosas e filosóficas.
Impresións dunha viaxe por Galicia en 1935
Viaxe
A autora chegou en tren á Coruña desde Madrid a mañá do 3 de decembro de 1935. Alí recibiuna Claro José Sendón xunto con outros dous compañeiros militantes. Pola tarde deu un mitin en Betanzos xunto con Sendón e o tamén catalán Jaime Baella, e pola noite outro no Teatro Jofre de Ferrol, tamén con Sendón e Baella. Ao día seguinte visitou Ferrol e á noitiña foi a Cariño a dar outro mitin. Na vila do Ortegal pasou dous días, e despois desprazouse a Santiago de Compostela.
Bioxeografía
Século XVIII
Os primeiros descubrimentos que contribuíron ao desenvolvemento da bioxeografía como ciencia comezaron a mediados do século XVIII, cando os europeos exploraron o mundo e descubriron a biodiversidade da vida. Durante este século a maioría das visión do mundo formáronse ao redor da relixión e por moitos teólogos baseándose na Biblia. Carolus Linnaeus, na metade do século XVIII, iniciou as maneiras de clasificar os organismos a través da exploración de territorios descoñecidos. Cando se deu de conta de que as especies non eran tan perpetuas como el cría, desenvolveu a explicación da montaña para explicar a distribución da biodiversidade. Cando a Arca de Noé varou no monte Ararat e as augas descenderon, os animais dispersáronse en diferentes direccións na montaña. Isto demostraría a existencia de diferentes especies en diferentes climas, demostrando que as especies non eran constantes.
Impresións dunha viaxe por Galicia en 1935
Viaxe
Á mañá seguinte asistiu por vez primeira a unha misa, na catedral compostelá. Despois desprazouse á Coruña, onde visitou a Torre de Hércules. Pola noite deu unha charla na Fábrica de Tabacos da Coruña á que só asistiron as cigarreiras, e o día seguinte deu outra conferencia no Teatro Rosalía de Castro. Pola tarde foi falar a Carballo.
Dedo de cinc
miniatura|300px|dereita|Representación do motivo de dedo de cinc Cys2His2, que consta dunha [[hélice alfa e unha folla beta antiparalela. O ión cinc (en verde) está coordinado con dous residuos de histidina e dous de cisteína.]] miniatura|300px|dereita|Representación da proteína [[Zif268 (en azul), que contén tres dedos de cinc en complexo co ADN (en laranxa). Destacáronse os residuos de aminoácidos coordinados e os ións cinc (en verde).]]
Impresións dunha viaxe por Galicia en 1935
Viaxe
Logo de que se cancelase outro mitin en Viveiro volveu visitar A Coruña e continuou cara a Lugo, mais a charla nesta cidade foi suspendida pola caída do goberno de Joaquín Chapaprieta, igual ca outra conferencia en Vigo. Con todo, ao día seguinte falou na Praza de Abastos luguesa. De regreso na Coruña deu tres charlas no cine Doré. Finalmente asistiu en Ourense ao mitin de apertura do Pleno Rexional Galaico
Hora (homónimos)
Hora pódese referir a:
Dedo de cinc
Denomínase dedo de cinc a un pequeno motivo estrutural das proteínas, que se caracteriza por presentar unha coordinación dun ou máis ións cinc que estabilizan o pregamento. O termo foi acuñado orixinalmente para describir a aparencia de dedo dunha estrutura hipotetizada do factor de transcrición IIIA do anfibio Xenopus laevis, pero o nome dedo de cinc actualmente abrangue unha ampla variedade de estruturas proteicas.
Impresións dunha viaxe por Galicia en 1935
Narración
A autora fala das conferencias que dá, sobre o anarcosindicalismo e a Confederación Nacional do Traballo, mais tamén conta anécdotas sobre o aloxamento, os xantares ou o transporte, falando da sociedade galega do momento. Montseny fala da lingua galega, e de poetas galegos como Curros Enríquez, Rosalía de Castro ou Eduardo Pondal.
Bioxeografía
Século XIX
Non foi até a introdución das ideas vicariancistas de Alfred Russel Wallace no sécuulo XIX cando o enfoque empezou a cambiar verdadeiramente. É entón cando comeza unha nova etapa na historia da bioxeografía, acompañada polo novo paradigma da bioloxía, a teoría da evolución, aínda que algúns autores xa formulan ideas evolucionistas antes que Darwin, pero sen telas concretado ou só citándoas como exemplos illados. E sen dúbida a evolución cambiou a bioxeografía como cambiou a todas as demais ramas da bioloxía. A bioxeografía de Darwin e Wallace predominaría durante case un século, aniquilando a idea da dispersión nesta ciencia e circunscribíndoa basicamente a aspectos ecolóxicos.
Século XX
O fin da chamada bioxeografía darwinista termina coa aparición da bioxeografía contemporánea, na que se buscan os factores que anteriormente se deixaban fóra como produtos do azar; ademais, como en todas as ciencias, cambia polo desenvolvemento tecnolóxico e do pensamento, neste caso tómase en conta a teoría da tectónica de placas, disponse da tecnoloxía para a análise filoxenética e rexéitanse algunhas teorías que se consideran obsoletas.
Dedo de cinc
Desde o seu descubrimento e a dilucidación das súas estruturas, estes módulos de interacción mostraron ser ubicuos no mundo biolóxico. Ademais, os dedos de cinc fixéronse moi útiles polas súas capacidades terapéuticas e para a investigación. A modificación por enxeñaría dos dedos de cinc para que teñan unha afinidade para unha secuencia específica é unha área en activa investigación, e as nucleases dedo de cinc e os factores de transcrición dedo de cinc son dúas das máis importantes aplicacións utilizadas ata agora.
Historia
Os dedos de cinc identificáronse por primeira vez no anfibio Xenopus laevis. Un estudo da transcrición dunha determinada secuencia de ARN revelou que a forza de unión dun pequeno factor de transcrición (o factor de transcrición IIIA) se debía á presenza de estruturas parecidas a dedos con cinc coordinado. O nome "dedo de cinc" foi proposto na posterior publicación deses traballos, na cal se realizou un detallado estudo desta estrutura. Posteriores traballos indicaron a presenza de dedos de cinc en moitas proteínas.
Bioxeografía
Século XX
Isto foi, para a bioxeografía, unha revolución científica, que significou un cambio de paradigma. Os resultados son numerosos enfoques distintos, baseados en diferentes criterios de busca e análise. Entre os que destacan son, sobre todo, a panbioxeografía e a bioxeografía cladista. Esta última basea o seu método en tres piares: o método cladista, a tectónica de placas e a crítica do modelo dispersionista feita por León Croizat, sendo considerada como unha das principais escolas actuais da bioxeografía histórica. En parte polo impacto que tivo o cladismo na sistemática, a cal está intimamente relacionada coa bioxeografía, xa que incluso son áreas nas que traballan os mesmos autores.
Dedo de cinc
Dominio
Os dominios dedos de cinc (Znf, zinc finger) son motivos proteicos relativamente pequenos, que conteñen múltiples protrusións de dedos de cinc que establecen contactos en tándem coas súas moléculas diana. Algúns destes dominios únense ao cinc, pero moitos non, senón que se unen a outros metais como o ferro, ou a non metais. Por exemplo, algúns membros da familia forman pontes salinas para estabilizar os pregmentos tipo dedos de cinc. Foron identificados primeiramente como motivos proteicos de unión ao ADN no factor de transcrición TFIIIA de Xenopus laevis, pero agora recoñécese que se unen ao ADN, ARN, proteínas e lípidos. As súas propiedades de unión dependen da secuencia de aminoácidos do dominio dedo e da parte que serve de enlace entre os dedos, ou das estruturas de orde máis elevado e do número de dedos. Os dominios Znf aparecen con frecuencia agrupados, e nestas agrupacións os dedos poden ter diferentes especificidades de unión. Hai moitas superfamilias de motivos Znf, que varían en secuencia e estrutura. Presentan considerable versatilidade nos seus modos de unión, mesmo entre membros da mesma clase (por exemplo, algúns únense ao ADN, outros a proteínas), o que suxire que os motivos Znf son armazóns estables que desenvolveron na evolución funcións especializadas. Por exemplo, as proteínas que conteñen dominios Znf funcionan na transcrición de xenes, tradución de proteínas, tráfico do ARNm, organización do citoesqueleto, desenvolvemento epitelial, adhesión celular, pregamento das proteínas, remodelación da cromatina e detección do cinc, entre outras funcións. Os motivos de unión ao cinc son estruturas estables, e raramente sofren cambios conformacionais ao unírense ás súas dianas.
Bioxeografía
Aplicacións modernas da bioxeografía
miniatura|310px|Rexións bioxeográficas de Europa. A bioxeografía hoxe incorpora moitos campos diferentes incluíndo, pero non limitándose, a xeografía física, a xeoloxía, a botánica, a zooloxía e a bioloxía xeral. O enfoque principal que hoxe fai un bioxeógrafo é sobre que factores ambientais e o que inflúe o home na distribución dunha especie concreta en estudo. En canto ás aplicacións da bioxeografía como ciencia de hoxe, os avances tecnolóxicos permitiron dispoñer de imaxes vía satélite e o seu procesamento na Terra.
Dedo de cinc
Clases
Inicialmente, o termo dedo de cinc usábase só para describir os motivos de unión ao ADN que se encontraban en Xenopus laevis, pero agora denomínanse así diversas estruturas que presentan coordinación dun ión cinc. En xeral, os dedos de cinc coordinan ións cinc cunha combinación de residuos de cisteína e histidina. Orixinalmente, utilizouse o número e orde destes residuos para clasificar os diferentes tipos de dedos de cinc (por exemplo, Cys2His2, Cys4, e Cys6). Máis recentemente, está utilizándose un método máis sistemático para a clasificación das proteínas dedos de cinc. Este método clasifica as proteínas dedos de cinc en "grupos de pregamento" baseados na forma de conxunto do esqueleto proteico no dominio pregado. Os "grupos de pregamento" máis comúns de dedos de cinc son o de tipo Cys2His2 (que é o "dedo de cinc clásico"), a clave de sol (treble clef), e a fita de cinc.
A seguinte táboa mostra as distintas estruturas e as súas características fundamentais:
Bioxeografía
Aplicacións modernas da bioxeografía
Dous tipos principais de imaxes de satélite que son importantes dentro da bioxeografía moderna son o Global Production Efficiency Model (GLO-PEM) (Modelo de eficiencia de produción global) e a General Information Sensing (GIS) (Detección de Información Xeral). O GLO-PEM utiliza imaxes de satélite da "observacións de vexetación repetitivas, espacialmente contiguas e tempos específicos." Estas observacións fanse a escala mundial. Os GIS poden mostrar certos procesos na superficie da Terra, como localización de baleas ubicaciones, a temperatura superficial do mar e a batimetría. Os científicos actuais tamén utilizan os arrecifes de coral para afondar na historia da bioxeografía a través de arrecifes fósiles.
Dedo de cinc
Cys2His2
O grupo de pregamento de tipo Cys2His2 é con diferenza a clase mellor caracterizada de dedo de cinc e é moi común entre os factores de transcrición de mamíferos. Estes dominios adoptan un pregamento simple ββα e teñen a seguinte secuencia motivo de aminoácidos:
X2-Cys-X2,4-Cys-X12-His-X3,4,5-His
Esta clase de dedos de cinc pode ter diversas funcións como a unión ao ARN e mediar interaccións proteína-proteína, pero é mellor coñecida polo seu papel en proteínas que se unen ao ADN con especificidade de secuencia como Zif268 (Egr1). En tales proteínas, os dominios dedos de cinc aparecen como repeticións en tándem con dous, tres ou máis dedos formando o dominio de unión ao ADN da proteína. Estas series en tándem poden unirse ao suco maior do ADN e están tipicamente espazadas a intervalos de 3 pares de bases. A hélice α de cada dominio (a miúdo chamada a "hélice de recoñecemento") pode establecer contactos específicos de secuencia con bases do ADN; e residuos dunha soa hélice de recoñecemento poden contactar con 4 bases ou máis para orixinar un patrón de contactos solapados con dedos de cinc adxacentes.
Cotelo Gag
O grupo de pregamento cotelo gag (gag knuckle) defínese por ter dúas curtas cadeas β conectadas por un xiro (cotelo de cinc) seguidas por unha curta hélice ou bucle e lembra ao motivo clásico Cys2His2 cunha gran porción da hélice e a forquita β truncadas.
A proteína da nucleocápside retroviral (NC) do VIH e outros retrovirus similares son exemplos de proteínas que presentan este motivo. O dedo de cinc cotelo gag da proteína NC do VIH é a diana dun tipo de drogas coñecidas como inhibidores de dedos de cinc.
Clave de sol
O motivo clave de sol (treble-clef) consta dunha forquita β no extremo N-terminal e unha hélice α no extremo C-terminal, que contribúen cada un con dous ligandos para a unión dos dedos de cinc, aínda que poden estar presentes tamén un bucle e unha segunda forquita β de lonxitude e conformación variables entre a forquita β N-terminal e a hélice α C-terminal. Estes dedos están presentes en diversos grupos de proteínas que frecuentemente non comparten secuencia ou similitude funcional entre si. As proteínas mellor caracterizadas que conteñen dedos de cinc clave de sol son os receptores nucleares de hormonas.
Fita de cinc
O pregamento fita de cinc (zinc ribbon) caracterízase por ter dúas forquitas β que forman dous subsitios de unión ao cinc estruturalmente semellantes.
Zn2/Cys6
Os membros canónicos desta clase conteñen un clúster de cinc binuclear no cal se unen dous ións cinc a seis residuos de cisteína. Estes dedos de cinc poden atoparse en varios factores de transcrición como na proteína de lévedos Gal4.
Martin Cooper
Martin Cooper, nado en Chicago, Illinois, en 1928, é considerado o pai do teléfono móbil. Cooper é o fundador de ArrayComm, unha compañía que traballa na investigación de antena intelixente e a mellora da tecnoloxía sen fíos de redes. Foi o director corporativo de Investigación e Desenvolvemento de Motorola. Recibiu a súa licenciatura en enxeñaría eléctrica do Instituto Tecnolóxico de Illinois en 1950 e recibiu o seu título de mestría da mesma institución en 1957.
Dedo de cinc
Aplicacións
Poden utilizarse varias técnicas de enxeñaría de proteínas para alterar a especificidade da unión ao ADN dos dedos de cinc e poden usarse repeticións en tándem deses dedos de cinc producidos por enxeñaría para que se unan a unha secuencia de ADN desexada. Fusionando un segundo dominio proteico, como pode ser un activador transcricional ou un represor, a unha serie de dedos de cinc producidos por enxeñaría que se unan preto do promotor dun xene dado pódese alterar a transcrición dese xene. As fusións entre series ou matrices (arrays) de dedos de cinc producidos por enxeñaría e dominios proteicos que clivan ou modifican dalgún outro modo ao ADN poden usarse para afectar ás actividades de determinados loci xenómicos. As aplicacións máis comúns das matrices de dedos de cinc producidos por enxañaría inclúen os factores de transcrición dedo de cinc e as nucleases dedo de cinc, pero foron descritas outras aplicacións. As matrices de dedos de cinc típicas producidas por enxeñaría teñen entre 3 e 6 motivos de dedos de cinc e únense a sitios diana que van de 9 a 18 pares de bases de longo. As que teñen 6 motivos de dedo de cinc son particularmente interesantes porque se unen a un sitio diana que é dabondo longo como para que haxa unha alta probabilidade de que sexa único nun xenoma de mamífero.
Nucleases dedo de cinc
As matrices de dedos de cinc producidas por enxeñaría fusiónanse frecuentemente cun dominio de clivaxe do ADN (xeralmente o dominio de clivaxe FokI) para xerar nucleases dedo de cinc. Estas fusións dedo de cinc-FokI convertéronse en reactivos útiles para manipular os xenomas de moitos organismos superiores como Drosophila melanogaster, Caenorhabditis elegans, tabaco, millo, peixe cebra, e varios tipos de células de mamíferos, e ratas. Pódese tomar como diana unha rotura da dobre hélice dun locus xenómico determinado para introducir mutacións de cambio da pauta de lectura na secuencia codificante dun xene debido á tendencia ao erro da vía de reparación do ADN non homólogo. Se utilizamos tamén unha "secuencia doante" de ADN homólogo o locus xenómico pode converterse nunha secuencia definida por medio da vía de reparación dirixida á homoloxía. Estanse a realizar ensaios clínicos para avaliar as nucleases dedo de cinc que rompen o xene CCR5 nas células T CD4+ humanas como un posible tratamento para a SIDA.
Métodos de enxeñaría de dedos de cinc
A maioría das matrices de dedos de cinc producidas por enxeñaría están baseadas no dominio dedo de cinc do factor de transcrición murino Zif268, aínda que algúns grupos utilizaron as producidas baseándose no factor de transcrición SP1 humano. O Zif268 ten tres motivos dedo de cinc que en conxunto se unen a unha secuencia de 9 pares de bases con alta afinidade. En 1991 resolveuse a estrutura desta proteína unida ao ADN e isto estimulou as investigacións sobre as matrices de dedos de cinc. En 1994 e 1995, varios grupos de investigadores utilizaron a técnica do phage display para alteraren a especificidade dun só dedo de cinc de Zif268. O phage display é unha técnica de laboratorio para o estudo das interaccións entre proteína ou proteína-ADN na que se utilizan bacteriófagos para conectar as proteínas coa información xenética que as codifica, que permite examinar grandes librarías de proteínas. Actualmente úsanse dous métodos principais para xerar por enxeñaría matrices de dedos de cinc, a ensamblaxe modular e un sistema de selección bacteriano, e hai algún debate sobre cal deles é o máis axeitado para a maioría das aplicacións.