cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aladino
Fonte
Advírtase que malia considerármolo un conto árabe por mor da súa fonte, ou porque foi incluído n ' As mil e unha noites, os personaxes da historia non son nin árabes nin persianos, senón máis ben do Extremo Oriente. O conto, coma outros d ' As mil e unha noites, sitúanse na China, o que é probabelmente só unha licenza literaria para situalo nun lugar afastado, xa que polo demais a acción transcorre nun escenario totalmente islámico onde a maioría da xente é musulmá. Hai unha comunidade xudía, tratada polos demais con prexuízos, e non se menciona a budistas nin confucianistas. Todo o mundo leva neste país do Extremo Oriente nomes árabes e ao seu rei semella ser máis un gobernante árabe ca un emperador chinés real. O país da historia era un lugar afastado mítico, definitivamente oriental.
Para un narrador descoñecedor da existencia das Américas, a terra de Aladino representaría «o Extremo Oriente» mentres o país natal do mago, Marrocos, representaba «o Extremo Occidente». Magreb significa ‘poñente’ en árabe, e o nome tradicional de Marrocos nesta lingua é Al-Magreb al-Aqsà, que significa ‘o extremo poñente’. No imaxinario árabe oriental, o Magreb, tanto pola súa situación no outro extremo do mundo coñecido como por ser o lugar onde se puña o sol (e polo tanto estar relacionado coa noite e as tebras), era un territorio propicio para ser o lugar de procedencia de seres misteriosos coma os magos.
Ao comezo da historia, o esforzo do mago por facer a viaxe máis longa concebíbel no mundo do narrador, subliña a súa determinación para lograr a lámpada e polo tanto o enorme valor desta. En posteriores episodios, coa axuda dos xenios, o mesmo percorrido de ida e retorno realízase de súpeto, dando mostra dos seus extraordinarios poderes.
Na literatura e o cinema
A historia foi adaptada en filmes animados en varias ocasións, incluíndo Aladino e a súa lámpada marabillosa, unha curtametraxe de Popeye de 1939. Posibelmente a versión máis recoñecida sexa a da Disney Aladdín (1992), un filme musical con cancións compostas por Alan Menken, Howard Ashman e Tim Rice. A historia respecta moitos elementos do conto inicial aínda que o argumento difira bastante. Non está ambientada na China, senón nun contorno árabe; salienta o personaxe do xenio azul, de gran simpatía.
En 1960 Bollywood produciu Aladino e Simbad, moi vagamente baseado no orixinal, no que ambos os dous heroes se atopaban e partillaban as súas respectivas aventuras. Nesta versión, o xenio da lámpada era feminino e Aladino casaba con ela no canto da princesa (para o cal se convertía en mortal).
Unha das moitas reelaboracións da historia aparece en A Book of Wizards e A Choice of Magic, de Ruth Manning-Sanders.
É tamén o protagonista do manga Magi.
Equilibrio químico
Un equilibrio químico é a situación en que a proporción entre as cantidades de reactivos e produtos nunha reacción química se mantén constante ao longo do tempo.
Ao menos teoricamente, todas as reaccións químicas ocorren nos dous sentidos: no de reactivos transformándose en produtos e no de produtos transformándose de volta en reactivos. Con todo en certas reaccións, como a de combustión, virtualmente 100% dos reactivos son convertidos en produtos, e non se observa o contrario ocorrer (ou polo menos non en escala mensurábel); tales reaccións son chamadas irreversíbeis. Hai tamén unha serie de reaccións nas cales logo dunha certa cantidade de produto(s) formarse, estes tornan a dar orixe aos reactivos; esas reaccións posúen o nome de reversíbeis. O concepto de equilibrio químico practicamente restrínxese ás reaccións reversíbeis.
Reversibilidade de reaccións químicas
Un exemplo de reacción reversíbel é a da produción da amoníaco (NH3), a partir do gas hidróxeno (H2) e do gas nitróxeno (N2) que fai parte do Proceso de Haber :
N2(g) + 3H2(g) ⇌ 2NH3(g)
Nótese que a frecha dupla significa que a reacción ocorre nos dous sentidos, e que o subscrito (g) indica que a substancia se encontra na fase gasosa.
Nesta reacción, cando as moléculas de nitróxeno e as de hidróxeno coliden entre si hai unha certa posibilidade de ocorrer a reacción entre elas, así como cando moléculas de amonio coliden entre si hai unha certa posibilidade de elas disociárense e reorganizárense en H2 e N2.
No inicio do proceso, cando hai apenas unha mestura de hidróxeno e nitróxeno, as posibilidades das moléculas dos reactivos (H2 e N2) colidiren unhas coas outras son as máximas de toda a reacción, o que fará que a taxa (ou velocidade) con que a reacción ocorre tamén o sexa. Porén á medida que a reacción se procesa o número de moléculas de hidróxeno e de nitróxeno diminúe, reducindo desa forma as posibilidades de elas colidiren entre si e, en consecuencia, a velocidade dese sentido da reacción. Por outro lado, co avanzar da reacción, o número de moléculas de amonio vai aumentando, o que fai que medren as posibilidades de elas colidiren e de volverse a formar hidróxeno e nitróxeno, elevando así a velocidade dese sentido da reacción. Por fin chegará un momento en que tanto a velocidade dun dos sentidos canto a do outro serán idénticas, nese punto ningunha das velocidades variará máis (se foren mantidas as condicións do sistema onde a reacción se procesa) e teráse atinxido o equilibrio químico.
Un raciocinio similar, en principio, pode ser aplicado para calquera equilibrio.
Débese salientar que cando unha reacción atinxe o equilibrio ela non para. Continúase procesando, aínda que tanto a reacción directa como a inversa ocorran á mesma velocidade, e dese xeito a proporción entre os reactivos e os produtos non varía. Por outras palabras, estamos presenciando un equilibrio dinámico (e non un equilibrio estático).
Constante de equilibrio
Unha vez atinxido o equilibrio, a proporción entre os reactivos e os produtos non é necesariamente de 1:1 (lese un para un). Esa proporción é descrita por medio dunha relación matemática, mostrada a seguir:
Dada a reacción xenérica:
aA + bB ⇌ yY + zZ,
onde A, B, Y e Z representan as especies químicas envolvidas e a, b, y e z os seus respectivos coeficientes estequiométricos. A fórmula que describe a proporción no equilibrio entre as especies envolvidas é:
Os corchetes representan o valor da concentración (normalmente en mol /L) da especie que está simbolizada dentro del ([A] = concentración da especie A, e así por diante). K_c é unha grandeza chamada constante de equilibrio da reacción. Cada reacción de equilibrio posúe a súa constante, a cal sempre posúe o mesmo valor para unha mesma temperatura. Dun modo xeral, a constante de equilibrio dunha reacción calquera é calculada dividíndose a multiplicación das concentracións dos produtos (cada unha elevada ao seu respectivo coeficiente estequiométrico) pola multiplicación das concentracións dos reactivos (cada unha elevada ao seu relativo coeficiente estequiométrico).
Un exemplo diso é a formación do trióxido de xofre (SO3) a partir do gas osíxeno (O2) e do dióxido de xofre (SO2(g)) unha etapa do proceso de fabricación do ácido sulfúrico :
2SO2(g) + O2(g) ⇌ 2SO3(g)
A constante de equilibrio desta reacción é dada por:
É posíbel determinar experimentalmente o valor da constante de equilibrio para unha dada temperatura. Por exemplo, a constante desa reacción na temperatura de 1000 K é 0,0413 L/mol (é común observarse a omisión da unidade da constante, unha vez que a súa unidade pode variar de equilibrio para equilibrio). A partir dela, dada unha certa cantidade coñecida de produtos engadidos inicialmente nun sistema nesa temperatura, é posíbel calcularse por medio da fórmula da constante cal será a concentración de todas as substancias cando o equilibrio for atinxido.
Constante para a suma de reaccións
Se unha reacción química pode ser expresa pola suma de dúas ou máis reaccións (ou etapas individuais), entón a constante de equilibrio da reacción global será a multiplicación das constantes de cada unha das reaccións individuais.
Neste caso, a terceira reacción é igual á suma da primeira máis dúas veces a segunda:
E a súa constante de equilibrio pode ser expresa por:
Pode percibirse que no caso dunha reacción aparecer dúas ou máis veces na suma, esta aparecerá ese mesmo número de veces na multiplicación.
Relación entre a velocidade da reacción e a constante de equilibrio
Conforme xa foi mencionado, no equilibrio a velocidade tanto da reacción inversa canto a da dereita son iguais. Pola súa vez, a velocidade dunha reacción depende dunha outra constante chamada a constante de velocidade (simbolizada aquí por k); e é posíbel encontrar unha relación entre as constantes de velocidade das reaccións directa e indirecta, e a constante de equilibrio.
Para demostrar iso, considérese o seguinte equilibrio xenérico (supondo que as súas reaccións ocorran cada cal nunha única etapa) :
Agora vexamos as dúas reaccións que ocorren nel, xuntamente coa expresión das súas respectivas velocidades (r) :
É importante frisar que o expoente que eleva as concentracións das especies na fórmula da velocidade non necesariamente é igual ao respectivo coeficiente estequiométrico da especie na reacción; con todo, o expoente certamente será así se a reacción se procesar nunha única etapa (conforme se está considerando nesa situación).
Rearranxando a ecuación, tense:
Observemos que a expresión do membro esquerdo é idéntica á fórmula do equilibrio desa reacción. Entón podemos escribir:
Esta relación é válida para calquera equilibrio cuxas reaccións ocorran nunha única etapa, o que pode ser facilmente constatado por esa mesma dedución para outros equilibrios.
No caso de as reaccións procesárense en máis dunha etapa, basta lembrar que a reacción global nada máis é que a suma das reaccións de cada etapa. Para cada unha das etapas pódese facer esa mesma dedución, e entón sumar cada reacción (o que significa multiplicar as súas constantes). Desa forma teremos para unha reacción de múltiplas etapas:
Sendo k_1, k'_1, k_2, k'_2 e así por diante as constantes de velocidades de cada etapa.
Equilibrio heteroxéneo
Cando todas as substancias envolvidas no equilibrio se encontran no mesmo estado físico dise que temos un equilibrio homoxéneo, que é o caso de todos os equilibrios presentados aquí ata entón. Analogamente, os equilibrios onde están envolvidas máis dunha fase son chamados equilibrios heteroxéneos, como o seguinte:
Ni(s) + 4CO(g) ⇌ Ni(CO) 4(g)
Nótese que o subscrito (s) significa que a especie se encontra no estado sólido. Equilibrios heteroxéneos, como este, frecuentemente presentan ao menos un sólido puro ou un líquído puro.
Na expresión da constante de equilibrio temos as concentracións das especies envolvidas. A concentración pode ser calculada dividíndose o número de mols da substancia polo volume que ela ocupa. O número de mols representa a cantidade de materia e, por iso, é proporcional á masa; así o número de mols dividido polo volume é proporcional á masa dividida polo volume.
A densidade de algo é xustamente calculada dividíndose a súa masa polo seu volume ocupado. No caso dunha substancia pura, toda a súa masa corresponde á dunha única substancia, e así a súa "concentración" do seu número de mols dividido polo volume é proporcional á súa densidade (masa dividida polo volume).
A densidade dunha substancia dada en condicións dadas é unha propiedade intensiva, ou sexa, é a mesma independentemente de canto houber desa substancia. Desa forma pódese concluír que a concentración dun sólido ou dun líquído puro (que son virtualmente incompresíbeis) é a mesma independentemente de canto houber deles (xa un gas, que pode ser comprimido sen dificultade, ten a súa concentración variada facilmente). Por esa razón simplifícase as expresións das constantes de equilibrio omitíndose a concentración de sólidos e líquídos puros.
Premio San Martiño de normalización lingüística
miniatura|Premios San Martiño de normalización lingüística. Os Premios San Martiño de Normalización Lingüística son uns premios convocados anualmente pola Asociación Cultural O Brado da Estrada para premiar a persoas e colectivos que destacan polo seu labor de promoción do idioma galego. Os premios teñen tres categorías: A Estrada e Comarca de Tabeirós-Terra de Montes, Galicia enteira e Toda unha vida.
Equilibrio químico
Equilibrio heteroxéneo
Con iso, a expresión para a constante do último equilibrio presentado fica:
Equilibrio gasoso
,
O membro esquerdo (n_x/V) é a fórmula para o cálculo da concentración molar do gas. A constante R é sempre a mesma e a temperatura T non varía nun sistema que permanece en equilibrio químico, así o único factor que pode variar na ecuación nun equilibrio é a presión parcial P_x. Desa forma pódese dicir que a concentración do gas é proporcional á súa presión parcial.
Obsérvese que agora a constante de equilibrio está representada por K_p, en vez de K_c (cando o cálculo foi feito usándose as concentracións dos gases). Esas dúas constantes para un mesmo caso posúen valores diferentes dunha da outra, entón é importante especificar cal das dúas se está usando cando se está lidando cun equilibrio.
Adición ou eliminación de reactivos
Ao se alterar a cantidade dunha substancia, tamén se está mexendo na velocidade coa que a reacción se procesa (pois estarase mudando as posibilidades das substancias reaxiren entre si). Desa forma, a velocidade das reaccións directa e inversa deixa de ser igual: se unha substancia foi retirada dunha das reaccións, esa pasará a ser máis lenta; e, analogamente, pasará a ser máis rápida se unha substancia for engadida a ela. Así, ocorre que se algo for engadido, o equilibrio tende a reducir a cantidade desa substancia e viceversa.
Tal resposta do equilibrio pode ser sumarizada polo así chamado Principio de Le Chatelier :
Á medida que as reaccións se procesan, as súas velocidades vanse aproximando ata que se igualen e así atinxido novamente o equilibrio. A constante do equilibrio será a mesma que a de antes de se engadir ou quitar substancias.
Compresión
Un equilibrio gasoso pode ser afectado pola compresión. De acordo co principio de Le Chatelier, co aumento da presión o equilibrio tende a se deslocar no sentido de diminuír esa presión, o que significa favorecer a reacción que resulte no menor número de moléculas no estado gasoso. Nese caso, a o valor da constante de equilibrio tamén non é alterado.
Para se observar tal efecto, considérese este equilibrio:
As concentracións poden ser escritas como o seu número de mols dividido polo volume (n_x/V), entón teremos:
Se o valor de V (volume) diminuír, é preciso que o número de mols do N2O4 aumente para que o valor da constante de equilibrio permaneza o mesmo. Na reacción, ese reactivo representaba a metade do número de moléculas do produto. O mesmo raciocinio pode ser aplicado en calquera equilibrio gasoso.
Temperatura
É encontrado experimentalmente que a formación de produtos dunha reacción exotérmica (isto é, que libera enerxía) é favorecida coa diminución da temperatura, ao paso que a formación de produtos nunha reacción endotérmica (isto é, que absorbe enerxía) é favorecida co aumento da temperatura.
Nun equilibrio, se unha reacción é endotérmica a outra necesariamente é exotérmica, ou viceversa, aumentar ou diminuír a temperatura fará que a velocidade dunha das reaccións aumente e a da outra diminúa. As velocidades das reaccións igualaranse novamente despois dun tempo; porén nese caso como temos o favorecemento e o desfavorecemento da formación de certas substancias, a constante de equilibrio nesa nova temperatura non será máis a mesma da temperatura anterior.
Catalizador
A adición dun catalizador direcciona a reacción para un novo mecanismo, o cal é máis rápido do que o sen a catálise. Con todo, o catalizador non afecta o valor da constante de equilibrio; apenas fai que o equilibrio sexa atinxido nun tempo menor. O equilibrio non é deslocado coa presenza do catalizador.
Aplicacións
Dada a constante de equilibrio, é posíbel saber en cal dirección vai ocorrer con preferencia a reacción no inicio, cando mesturamos certas cantidades de substancias que estarán en equilibrio entre si.
Se o cociente de reacción for maior que a constante de equilibrio, iso significa que a cantidade de produtos é alta demais e, polo principio de Le Chatelier, a reacción vaise procesar seguramente no sentido de consumir os produtos. Analogamente, se o cociente de reacción for menor que a constante de equilibrio, a reacción vaise procesar seguramente do sentido de consumir os reactivos.
Sabéndose iso, tamén é posíbel favorecer a formación dun produto de interese eliminándoo nunha certa taxa ao longo do proceso (pois así o equilibrio será desprazado a favor da formación dese produto).
Think Tank
Think Tank é o sétimo álbum de estudio da banda inglesa de rock alternativo Blur, editado o 5 de maio do 2003 no Reino Unido a través do selo Parlophone. A revista NME colocouno no número 20 na súa lista dos 100 mellores álbums da década. Think Tank está cheo de sons máis electrónicos, pesados e atmosféricos que os seus anteriores discos, dándolle unha sonoridade moi distinta ao rock alternativo ou britpop que viñan facendo ata ese momento.
Listaxe de cancións
Todas as letras por Damon Albarn. Toda a música por Albarn, Alex James e Dave Rowntree, agás onde se indique.
Filoloxía eslava
A eslavística, do ruso Slavistica славистика, é a disciplina académica das ciencias humanas que estuda, documenta e transmite a literatura e as linguas eslavas nas manifestacións históricas e contemporáneas dos pobos eslavos. Entre os primeiros en usar o termo estivo Josef Dobrovský, lingüista bohemio.
Camulus
No antigo politeísmo celta, Camulus ou Camulos era deus que os romanos interpretaron como Marte. Foi unha deidade importante na antiga Britania e Galia, especialmente entre os remos, unha tribo gala que viviu nunha área da moderna Bélxica.
Filoloxía eslava
Nunha acepción máis ampla, ten o cometido de estudar as linguas eslavas coas súas culturas e literaturas do leste de Europa: ruso, ucraíno, serbia, búlgara, belaruso, croata, polaco entre as principais.
Camulus
Camulus aparece xunto a Marte en cinco inscricións achadas en Reims, Arlon, Rindern, Maguncia, e Bar Hill, Escocia. O nome Camulos aparece nunha inscrición votiva de Roma.
En Rindern, Alemaña, Mars Camulos aparece nunha pedra cunha coroa de carballo. Noutro lugar foi representado con cabeza de carneiro. Probas da súa popularidade pódense ver nos numerosos topónimos, sendo o máis salientable Camulodunum.
O asentamento de Camulodunum (hoxe Colchester) en Essex pode deber o seu nome ó deus, e é a posible base da cidade lendaria de Camelot.
Pep Guardiola
Como futbolista xogaba de centrocampista e desenvolveu a maior parte da súa carreira deportiva no Barcelona, co que gañou seis ligas e unha Copa de Europa entre outros títulos. Foi internacional coa selección española, coa que participou no Mundial de 1994 e na Eurocopa de 2000, ademais de gañar a medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de 1992.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Josep Guardiola Xogaba de centrocampista e o seu primeiro equipo foi o Fútbol Club Barcelona. Coa selección de fútbol de España disputou os Xogos Olímpicos de 1992, o Mundial de 1994 en Estados Unidos e a Eurocopa en 2000. Comezou adestrando ao FC Barcelona B, na súa primeira campaña no filial do club Catalán, onde lograría o ascenso de categoría. O 8 de maio de 2008 foi designado pola xunta directiva para adestrar ao Fútbol Club Barcelona para a tempada 2008/2009, en substitución de Frank Rijkaard, club co que acadou un fito histórico ao facer un sexteto coa consecución da Liga española, a Copa do Rei a Copa da Champions League, a Supercopa de España a Supercopa de Europa e o Mundial de Clubs.
Reboredo, Taboada, Silleda
Reboredo é un lugar da parroquia de Taboada no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 32 habitantes, deles 13 eran homes e 19 eran mulleres. Isto supón unha diminución no número de habitantes con respecto ao a ano 2000.
A Aspra, Tabeaio, Carral
A Aspra é un lugar da parroquia de Tabeaio no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 27 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 11 eran homes e 16 eran mulleres.
Jean-Baptiste Lamarck
miniatura|250px|Retrato de Jean-Baptiste Lamarck Jean-Baptiste-Pierre-Antoine de Monet, cabaleiro de La Marck, nado en Bazentin, Picardía, Francia, o 1 de agosto de 1744 e finado en París o 18 de decembro de 1829, foi un naturalista francés, un dos grandes nomes da época da sistematización da Historia Natural, próximo na súa influencia a Linneo, Buffon e Cuvier.
Foi un dos primeiros científicos que defendeu a idea da evolución dos seres vivos, propoñendo a primeira teoría coherente sobre a evolución da vida a partir de leis naturais baseadas na herdanza dos caracteres adquiridos.
Esta teoría foi tamén a primeira en propoñer a idea materialista e mecanicista da vida e da evolución dos seres vivos.
Esta argumentación recibe o nome de lamarckismo.
Foi igualmente un dos poucos evolucionistas en comprender a necesidade teórica da evolución dos seres vivos.
A publicación da súa principal obra, Filosofía zoolóxica, en 1809, coincidiu co nacemento de Charles Darwin, precursor dunha teoría evolucionista que superaría o lamarckismo: o darwinismo.
Lamarck cuñou o termo "bioloxía" para designar a ciencia dos seres vivos, e foi o fundador da paleontoloxía dos invertebrados.
Infancia e formación
Naceu na vila de Bazantin nunha vella familia da nobreza, na que había numerosos militares, pero con poucos recursos económicos para manter a numerosa descendencia. Era o undécimo fillo de Pierre de Monet, que o animou a entrar no seminario dos xesuítas de Amiens, coa intención de que se ordenase sacerdote, xa que naquela época a igrexa era unha boa opción para fillos de familias da aristocracia con poucos recursos, como noutras partes de Europa.
Non obstante, Lamarck sentíase atraído polo exército (outra das opcións para a nobreza empobrecida), ao que pertencían xa tres dos seus irmáns. Aínda así, segue nos xesuítas de 1755 a 1759, cando seu pai morre. Chega a oficial na batalla de Villinghausen, o 16 de xullo do mesmo ano.
Vida no exército
Pero abandona os estudos e uníndose ao exército, para iniciar a carreira militar, en 1761, a pesar da súa xuventude, co nome de Cabaleiro de Saint-Martin. Participou na Guerra dos Sete Anos, uníndose ao exército francés na campaña de Alemaña preto de Willinghausen, Alemaña, onde pouco despois da súa chegada tivo lugar a batalla que leva o nome desa cidade. Os franceses perden a batalla, e da compañía na que estaba encadrado Lamarck só sobreviviron catorce homes, entre eles os oficiais. O soldado máis vello do grupo suxeriu que Lamarck comandase a pequena tropa que quedara esquecida no medio da confusión. Lamarck acepta e ordena quedar naquel lugar até a chegada do seu exército, actitude que lle vale o ascenso a lugartenente.
A volta a París
Unha vez instalado en París xunto co seu irmán Philippe-François, decide inicialmente comezar os estudos de música, pero finalmente emprende os das ciencias naturais, mentres traballa durante un tempo como contábel para un banqueiro. Comeza a estudar medicina, pero pronto abandona estes estudos para concentrarse na súa paixón pola botánica, nunha época na que a influencia de Jean-Jacques Rousseau fixo que o estudo da botánica estivese de moda.
E 1778 bautízase a súa primeira filla, Rosalie-Joséphine, froito da súa unión con Marie-Anne-Rosalie Delaporte.
Durante estes anos inicia as súas Investigacións sobre as causas dos principais feitos físicos.
A Flora francesa. Académico das Ciencias
En 1779, cando Lamarck tiña 35 anos, a Imprimerie royale publica a súa primeira obra Flora francesa (en tres volumes). A partir da terceira edición Augustin Pyrame de Candolle achega especies de Suíza. O seu obxectivo é ordenar os vexetais segundo as súas estruturas reais e, ao mesmo tempo proporcionarlle ao público unha maneira cómoda e segura de identificar as plantas.
Para facer isto, Lamarck adopta a clasificación binaria polo xénero e especie e, sobre todo, inventa o método dicotómico que consiste en poñer o que se trata de determinar dunha planta sucesivamente ante dous termos contrarios entre os cales debe decidirse antes de pasar ao seguinte parágrafo, onde se encontran outras dúas alternativas máis restrinxidas até que ao termo da operación se encontra o nome da planta, publicando así a primeira clave de determinación. Este procedemento dirixido ao non especialista, aínda se utiliza hoxe nas obras de botánica.
Lamarck ordena os vexetais nunha serie que comporta seis graos: polipétalas, monopétalas, compostas, incompletas, unilobadas e critógamas.
Esta obra dálle unha notoriedade inmediata, converténdose nunha obra de referencia, e consegue merecer a confianza de Georges-Louis Leclerc, conde de Buffon. O patrocinio de Buffon ábrelle a Lamarck as portas da Academia das Ciencias en 1775, en principio membro adxunto.
En 1781 naceu o seu segundo fillo, André, e o mesmo ano Buffon conseguiu que Lamarck fose nomeado Botánico do Rei, e como tal acompañouno nas súas viaxes entre 1781 e 1782 onde visitaron os principais centros científicos europeos na busca de novas especies botánicas para arrequecer as coleccións do Herbario Real do Xardín do Rei.
Desde 1783 a 1786 foi membro asociado da Academia das Ciencias e dirixiu os dous primeiros volumes de Botánica da Enciclopedia Metódica. O ano 1786 nace o seu terceiro fillo, Antoine.
En 1787 César Charles de Flahaut, un parente afastado de Lamarck, sucedeu a Buffon na dirección do Xardín do Rei, e Lamarck consegue o cargo de gardián do Herbario Real (1783-1792), un emprego cun soldo non moi elevado, de maneira que se viu obrigado a dar clases para complementar os seus ingresos.
Entre 1791 e 1792 nacen os seus fillos Guillaume-Emmanuel-Auguste e Aménaïde-Cornélie, e morre a súa esposa Marie-Anne-Rosalie Delaporte, quedando Lamarck cos cinco fillos.
A Revolución Francesa
A Revolución Francesa supuxo cambios importantes na vida de Lamarck. As Academias son suprimidas, e Lamarck deixa de percibir a pensión como membro da de Ciencias. Pero participa na transformación do Xardín do Rei en Museo Nacional de Historia Natural, baixo o impulso de Lakanal. Nel créanse doce cátedras, unha das cales, a de animais inferiores, confíase a Lamarck que, en 1793, é Profesor de Historia Natural dos insectos, os vermes e os animais microscópicos, cun soldo inicial de 2.500 francos, non dubidando en reconverterse (con éxito), e á súa xa algo avanzada idade, de prestixioso botánico en profesor de zooloxía.
Lamarck ocúpase, ademais, da biblioteca do Museo. O mesmo ano volve casar, con Victoire-Charlotte Reverdy, coa cal tería dúas fillas máis: Aristide, nacida en 1794, e Eugénie, nacida en 1797. Victoire morre a finais de 1797 aos 24 anos, e ao ano seguinte Lamarck casa por terceira vez con Julie Mallet.
E 1797 créase un Instituto Nacional para substituír as anteriores Academias e Lamarck é nomeado membro da sección de Botánica, na que asistirá a todas as sesións durante os seguintes 34 anos. Durante estes anos participa na elaboración do calendario republicano, baseado nos ciclos da natureza, e comeza a dar as súas clases no Museo, clases que darían lugar á creación da súa obra capital, Filosofía zoolóxica.
Época napoleónica
Por estes anos inicia as súas publicacións no campo da meteoroloxía e da hidroxeoloxía. Publica diversos traballos, como Da influencia da Lúa na atmosfera terrestre, unha memoria que suporá o primeiro esbozo da hidroxeoloxía, que publica en 1802, e os Anuarios Meteorolóxicos (1799-1809) que chegarían a ter gran fama e que animaban a posibilidade de desenvolver unha meteoroloxía científica.
Pasou varios anos para chegar a establecer unha clasificación razoada dos animais invertebrados, que representan sobre o 80% do reino animal.
Dúas obras lle fan ser considerado como o fundador do transformismo: Filosofía zoolóxica (1809) e a introdución da Historia natural dos animais sen vértebras (1815-1822).
A propósito da recepción da Filosofía zoolóxica polo emperador Napoleón, Arago relata a seguinte anécdota:
Despois disto, Lamarck renunciaría a continuar facendo os anuarios.
A teoría da transformación das especies. Filosofía zoolóxica
No seu discurso de abertura do curso do ano 8 da república no Museo (1800), Lamarck anuncia por primeira vez o que serían as bases da súa teoría da transformación das especies transformismo. O discurso sería publicado o ano seguinte co título Sistema dos animais sen vértebras ou Táboa xeral das clases, ordes de xéneros dos animais. Nesta obra, precursora da célebre Historia Natural dos animais sen vértebras (1816-1822), aparecen xa as teses esenciais da súa doutrina transformista e que abandonara completamente as teses fixistas. É posíbel que na obra haxa influencias de Pierre-Jean-George Cabanis ou de Erasmus Darwin, o avó de Charles Darwin.
O ano 1802 presenta no Instituto Nacional as súas Investigacións sobre a organización dos corpos vivos, unha obra que prefigura a súa Filosofía zoolóxica e na que se utiliza por primeira vez o termo bioloxía e onde admite abertamente que o home provén dos simios. Tamén comeza a publicar os resultados dos numerosos estudos que fixera sobre os fósiles da contorna de París (Memorias sobre os fósiles da contorna de París, 1802-1806).
Durante esta época faise manifesta a contraposición entre Georges Cuvier e Lamarck. Lamarck xa se opuxera en 1794 a que Cuvier obtivese unha praza de naturalista no Museo e, anticipándose a Lyell, manifestara a súa oposición ás teses catastrofistas que defendía Cuvier. Pola súa parte, Cuvier critica con violencia e ridiculiza as ideas de Lamarck, especialmente as relacionadas coa formación dos seres vivos, mentres Lamarck o ataca nos discursos de abertura dos cursos do Museo.
En 1809 publica Filosofía zoolóxica, unha obra que non alcanzaría a celebridade até a saída á luz das ideas darwinistas (1859). A partir dese momento sería reimprimida e traducida a numerosas linguas. De feito, o mesmo Charles Darwin, na terceira edición do seu libro A orixe das especies, agradece a contribución científica de Lamarck, e recoñece que Lamarck foi o primeiro científico que expuxo a idea de que os seres vivos seguían leis naturais. Darwin manifestou tamén a influencia que sobre el tiveran as obras Filosofía zoolóxica e Historia Natural dos animais sen vértebras, que se publicaran entre os anos 1815 e 1822 e que recollen as concepcións de Lamarck sobre a evolución dos seres vivos.
Os derradeiros anos
En 1818 Lamarck queda subitamente cego, parece que por un desprendemento de retina. Pide que o substitúa parcialmente nas súas obrigas no Museo Pierre-André Latreille, que Lamarck nomeara naturalista auxiliar en 1798 e que o substituiría nas clases en 1821.
A pesar dos seus problemas de saúde, Lamarck continuou traballando nas súas obras con persistencia: publícanse os derradeiros volumes da Historia Natural dos animais sen vértebras. En 1820, o Sistema analítico dos coñecementos positivos do home, que constitúe o seu testamento espiritual, e onde defende que a moral humana está determinada pola ciencia e non pola tradición.
Nestes últimos anos a súa filla Rosalie coida del e axúdao no seu traballo. Cada vez ten máis problemas de mobilidade que non lle permiten asistir ás reunións do Instituto, no que os seus colegas deciden contabilizalo como presente. Lamarck morre o 18 de decembro de 1829, á idade de 85 anos, na súa vivenda do Museo. Os funerais celébranse na igrexa de St. Médard, e os seus restos depositáronse nunha fosa común do cemiterio de Montparnasse. Como se menciona máis abaixo, este feito foi para certos autores o signo da súa miseria. Para Laurent, habería que atribuílo "á falta de piedade filial" do seu fillo Auguste.
Efectivamente, durante máis dun século, a maior parte dos textos históricos mencionan a miseria dos últimos tempos da vida de Lamarck. Para Jean-Henri Humbert (1887-1967), Lamarck "desprovisto de recursos" debeu ceder o seu herbario ao botánico alemán Johannes August Christian Roeper (1801-1885). Máis preto de nós, para Jaussaud e Brygoo, "[Lamarck] morreu pobre na súa vivenda do Museo". O estudo de Michel Guédès sobre as rendas de Lamarck demostra que acumulaba diversas rendas (como profesor do Museo, as súas rendas da Academia das Ciencias, da venda das súas obras etc.) que alcanzaban a suma de 9.500 francos da época. As súas rendas non igualaban certamente as de Cuvier (xa que estas chegaban aos 41.200 francos), pero permitíanlle vivir dunha forma máis que correcta.
Bioloxía e transformismo
miniatura|dereita|230px|Estatua de Lamarck, de [[Léon Fagel, no monumento erixido en 1909 por subscrición popular no Jardin des Plantes de Paris (Xardín das plantas de París).]]
Lamarck versus Darwin
Faise frecuentemente de Lamarck un precursor desafortunado de Charles Darwin porque, aínda que expuxo unha teoría da evolución, non descubriu o mecanismo da selección natural.
Isto é unha visión retrospectiva errónea. Os proxectos e realizacións científicas de Lamarck e de Darwin son de feito profundamente diferentes, mesmo opostos.
Darwin, pola contra, busca ante todo refutar as "creacións especiais" do pastor William Paley que, na súa Teoloxía natural (1803), explicaba a creación do mundo vivo e a orixe de todas as especies por intervención divina, substituíndoas polo mecanismo cego e impersoal da selección natural.
Na súa obra A orixe das especies (1859), Darwin non propón ningunha teoría dos seres vivos, non busca máis que explicar a adaptación dos seres vivos ás súas condicións de existencia pola selección natural, mecanismo que se aplicará en seguida a toda a evolución do vivente e a partir da cal os científicos elaborarían a teoría sintética da evolución na segunda metade do século XX.
A oposición entre as concepcións de Lamarck e Darwin sitúase en realidade na tendencia ao aumento da complexidade dos seres vivos no curso da evolución.
A invención da bioloxía
Jean-Baptiste Lamarck é o fundador da bioloxía en tanto que ciencia da vida ou ciencia dos seres vivos. Está entre os que inventaron a palabra pero, sobre todo, comprende a bioloxía como unha ciencia á parte, como unha ciencia autónoma, é dicir, unha ciencia diferente non só da física e da química, senón tamén da taxonomía, da anatomía, da fisioloxía e da medicina. Para Lamarck, a bioloxía ten por obxecto estudar os caracteres comúns aos animais e aos vexetais, caracteres polos cales se distinguen dos obxectos inanimados.
Isto débese probabelmente ao "máis grave defecto do plan da Filosofía zoolóxica", a súa principal obra. Na primeira parte, Lamarck expón o seu transformismo, que non pode comprenderse sen a bioloxía xeral exposta na segunda parte. Para comprender ben o seu sistema, sería preciso comezar pola segunda parte. Pero moi frecuentemente só a primeira parte da obra foi publicada e lida.
É tamén isto o que probabelmente lle valeu á tese de Lamarck o ser asimilada ao vitalismo, mentres que, ao contrario, coa súa teoría dos seres vivos, trata de comprendelos unicamente en tanto que fenómenos físicos, sen facer intervir ningunha "forza vital", misteriosa e descoñecida. Nela, oponse ás concepcións de Xavier Bichat.
Teoría dos seres vivos
Lamarck comeza por constatar que existe un "hiato inmenso" entre os "corpos físicos" e os "corpos vivos". A partir diso, trata de determinar a especificidade dos seres vivos con relación aos obxectos inanimados que estuda a física.
Esta especificidade reside segundo el na organización da materia que constitúe os seres vivos. Pero esta "orde de cousas" non é fixa e determinada dunha vez por todas (como nunha máquina), porque o ser vivo nace, desenvólvese e morre. Esta organización é, pois, máis que unha autoorganización da materia baixo o efecto das condicións exteriores (como por exemplo na formación dun cristal de neve), é tamén autocatalítica, é dicir, que enxendra ela mesma as condicións propias para o seu desenvolvemento. Lamarck explica esta dinámica interna como o produto de que os fluídos que se solidifican constitúen os órganos que canalizan e aceleran a circulación dos fluídos e así permiten o desenvolvemento do organismo na súa integridade.
A súa teoría neste punto comprende tres elementos esenciais, tirados da bioloxía mecanicista dos séculos XVII e XVIII: as "partes continentes" (os tecidos), dos "fluídos contidos" (o sangue, a linfa etc.), e unha "cause excitatriz" que provoca o movemento dos fluídos nas partes continentes. Esta división en partes continentes e fluídos contidos (o que Claude Bernard denominará máis tarde o "medio interno" do ser vivo) significa que un ser vivo é esencialmente unha masa de materia máis ou menos flexíbel. A novidade está en que, en lugar facerse nos tubos xa no seu sitio, o movemento dos fluídos organiza en partes diferenciadas o tecido orixinalmente indiferenciado.
A organoxénse faise polo movemento dos fluídos que se mesturan ao seu paso polo seo do "tecido celular" (é dicir, o que hoxe chamamos tecido conxuntivo), comprímeno e provocan a formación de membranas. Ao final, esta organización facilita e activa o movemento dos fluídos; activación que aumenta a organización e a diferenciación das partes, e así sucesivamente (ao que se engade unha excitabilidade do tecido que, entre os animais, exacerba o movemento organizador).
Recupera nisto a embrioxénese de Descartes —a cal está radicalmente en opossición da súa idea de animal-máquina— que acrecenta os coñecementos fisiolóxicos do seu tempo. Lamarck, antes de calquera cousa expón deste xeito unha teoría física dos seres vivos a partir da cal elabora en seguida unha teoría da transformación e da evolución dos seres vivos.
Unha teoría da evolución
Esta última consiste en dúas tendencias opostas. Por unha parte a complexidade baixo o efecto da dinámica interna, que arrequece os organismos con órganos e funcións novas e, por outra, unha tendencia á diversificación dos organismos en función das circunstancias nas que se encontran, é dicir, unha forma de adaptación do ser vivo ao seu medio.
A tendencia á complexidade
Lamarck considera que os seres vivos máis simples, os "infusorios", aparecen por xeración espontánea. Estes seres son pequenas masas xelatinosas con algúns movementos de fluídos internos, provocados pola calor. A simplicidade da súa organización permítelles aparecer espontaneamente, como o produto natural das leis físicas. A partir destes seres moi simples, fórmanse seres un pouco máis complexos, beneficiándose da organización dos primeiros que se lles transmitiu polo que chamou despois August Weismann a herdanza dos caracteres adquiridos (véxase máis abaixo). A partir deles fórmanse outros aínda máis complexos, e así sucesivamente, até chegaren a formas de seres vivos tan complicados como os mamíferos e o home. E iso sen facer mención a outra cousa que ás leis da física.
Pódese comprender a tendencia á complexidade das especies, é dicir, a aparición das ordes, clases e ramificacións, como unha consecuencia do crecemento autocatalítico do movemento dos fluídos, primeiro no individuo, despois a través das xeracións sucesivas. Este movemento que é responsábel da organización do ser vivo, e do seu crecemento, sendo a causa do aumento da complexidade desta organización no curso do desenvolvemento embrionario do individuo, non fai máis que prolongar este principio a través das xeracións, á favor da herdanza dos caracteres adquiridos. A reprodución serve de enlace entre as etapas sucesivas necesarias á natureza nas súas producións a falta dunha complexificacion continua dun só ser (el mesmo ligado ao endurecemento dos tecidos no momento do desenvolvemento). O aumento da complexidade das especies reponse entón no mesmo principio que a complexidade progresiva do organismo no curso do desenvolvemento; un prolóngase no outra a través das xeracións.
Lamarck diferencia o animal do vexetal polo feito de que os tecidos do primeiro son irritábeis, mentres que os do segundo non o son. A irritabilidade é a facultade de resposta, por unha contracción, a calquera estimulación. Entre os animais, a principal consecuencia da irritabilidade dos tecidos é unha interiorización da causa excitante dos movementos de fluídos, sobre todo nos animais superiores. Estes son entón moito menos dependentes do medio exterior que os animais inferiores e que os vexetais, para todo o que concirne aos movementos de fluídos. Así a vida dos animais superiores adquire unha maior autonomía con relación ao medio, o que ten consecuencias importantes para a transformación das especies.
Se Lamarck emprega as expresións "progreso na organización" e "perfeccionamento dos organismos", non hai que equivocarse sobre o seu sentido alí proxectando a ideoloxía do progreso actual. Lamarck conténtase con constatar empiricamente esta escala de complexificación dos seres vivos, desde os "infusorios" ao home; emprega o termo "progreso" no sentido dunha progresión a través dunha serie gradual de complexidade, non como tensión cara a un fin ideal, e o termo "perfeccionamento" no sentido de adquirir facultades máis elevadas, novas funcións e órganos diferenciados, non como unha argumentación de probas extraordinarias ou dunha mellor adaptación ao medio. Cómpre evitar proxectar sobre iso un xuízo de valor inspirado pola analoxía co progreso técnico.
Para Lamarck, esta complexificación dos seres vivos non é pois atribuíbel unicamente ao azar, non é un accidente, é un produto necesario da dinámica interna dos seres vivos; só a súa forma é continxente, sendo o produto das circunstancias.
Unha interpretación errónea desta tendencia á complexificación dos seres vivos no curso da evolución consiste en amalgamar a idea mística da escala dos seres. Ora, na introdución da súa Histoire naturelle des animaux sans vertèbres, Lamarck oponse explicitamente a unha tal amálgama
A tendencia á diversificación
Lamarck dixo claramente: se a tendencia á complexificación fose a única a actuar, a progresión da composición dos animais sería regular. É unha cuestión sobre a cal se volve moitas veces; especialmente para explicar que na natureza non hai unha escala regular dos seres, senón unicamente unha gradación por "grandes masas"; no interior destas "grandes masas" os seres non respectan unha gradación lineal, pero teñen unha diversidade que é consecuencia da diversidade das circunstancias coas que topa a tendencia á complexificación. As circunstancias son pois responsábeis da diversidade das especies e, ao mesmo tempo, son perturbacións da regularidade da "orde natural", que non aparece máis que nas súas grandes liñas.
A influencia das circunstancias é máis ou menos marcada segundo as partes do ser que toca. Canto menos esencial sexa un órgano para a vida, máis facilmente poderá variar segundo as circunstancias, e máis as súas transformacións se afastarán nunha complexificación lineal. Especialmente no caso de órganos que están en relación directa coas circunstancias exteriores. Os órganos nos que o funcionamento é puramente interno, sen relación directa co medio exterior, serán menos facilmente modificados polas circunstancias. Como frecuentemente estes órganos son os máis importantes, esta constatación é útil para a clasificación das formas vivas, porque permite determinar o que nelas é esencial e o que é accidental.
Nos animais, polo menos nun animal un pouco evolucionado, as circunstancias externas non actúan directamente. As novas circunstancias crean novas necesidades; estas promoven novas accións do animal, que acaban sendo novos hábitos e modifican o seu corpo segundo o principio "a función fai ao órgano" (aínda que Lamarck non o formulase así nunca); esta modificación chega a ser hereditaria en certas condicións. As circunstancias non poden pois máis que poñer en funcionamento unha acción, pero non modificar directamente a organización corporal (como entre os vexetais); e é esta acción a que, repetida, modifica o corpo. Inversamente, a pouca ou nula utilización dun órgano, non só o debilita, senón que o fai desaparecer. Lamarck dá, pois, a prioridade ás necesidades, non aos órganos.