cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Epicteto
Pensamento
Epicteto ensina que os prexuízos do ben e do mal son comúns a todos. É só nosas opinións e principios que poden facernos infelices, e é só a persoa ignorante que critica o outro. Todo desexo nos degrada, e nos fai escravos que nós desexamos. Non debemos esquecer o carácter transitorio de todas as vantaxes externas, mentres que no medio do noso pracer deles, pero sempre ter presente que eles non son os nosos, e que, polo tanto, non pertencen a nós. Así preparado, que nunca debe ser levado por opinións.
A entrada final do Enchiridion, ou Manual, comeza así: "En todas as ocasións que debemos ter estas máximas a man".
-389
Véxase tamén
Historia ano a ano
Mercantilismo
miniatura|300px|Cadro de [[Claude Lorrain que representa un porto de mar francés de 1638, no momento cume do mercantilismo.]]
Introdución
O mercantilismo é un conxunto de ideas económicas que considera que a prosperidade dunha nación ou estado depende do capital que poida ter, e que o volume global de comercio mundial é inalterable. O capital, que está representado polos metais preciosos que o estado ten no seu poder, increméntase sobre todo mediante unha balanza comercial positiva con outras nacións (ou, o que é o mesmo, que as exportacións sexan superiores ás importacións). O mercantilismo suxire que o goberno dirixente dunha nación debería buscar a consecución deses obxectivos mediante unha política proteccionista sobre a súa economía, favorecendo a exportación e desfavorecendo a importación, sobre todo mediante a imposición de aranceles. A política económica baseada nestas ideas ás veces recibe o nome de sistema mercantilista.
Os pensadores mercantilistas preconizan o desenvolvemento económico por medio do enriquecemento das nacións grazas ao comercio exterior, o que permite atopar saída aos excedentes da produción. O Estado adquire un papel primordial no desenvolvemento da riqueza nacional, ao adoptar políticas proteccionistas, e en particular establecendo barreiras arancelarias e medidas de apoio á exportación. miniatura|esquerda|200px|[[familia Fugger|Jakob Fugger "o rico", pintado por Durero (1519), xusto cando estaba realizando o "negocio do século": o préstamo a Carlos I de España que lle permitiu converterse en Carlos V de Alemaña, ao financiar os cuantiosos subornos da súa elección imperial. Os impostos cos que se pensaba devolver o crédito provocaron a Guerra das Comunidades de Castela. Pouco antes, as manobras teolóxico-financeiras do papado provocaron, tamén en Alemaña, a Reforma luterana. Resulta comprensible que na época entendésese á economía como algo explicable desde un punto de vista secular, non unicamente relixioso, un xogo de suma cero, en que só se gaña o que outro perde, e estreitamente vinculado ao poder político.]]
O mercantilismo como tal non é unha corrente de pensamento. Marca o final da preeminencia da ideoloxía económica do cristianismo (a crematística), inspirada en Aristóteles e Platón, que rexeitaba a acumulación de riquezas e os préstamos con xuros (vinculados ao pecado de usura). Esta nova corrente económica xorde nunha época na que os reis desexan posuír o máximo de ouro posible. As teorías mercantilistas buscan ese obxectivo e desenvolven unha problemática baseada no enriquecemento. Esta corrente baséase nun sistema de análise dos fluxos económicos moi simplificado no que, por exemplo, non se ten en conta o papel que desempeña o sistema social.
Foi a teoría predominante ao longo de toda a Idade Moderna (desde o século XVI ata o XVIII), época que aproximadamente indica o xurdimento da idea do Estado nación e a formación económico social coñecida como Antigo Réxime en Europa Occidental. No ámbito nacional, o mercantilismo levou aos primeiros casos de intervención e significativo control gobernativo sobre a economía, e foi neste período no que se foi establecendo gran parte do sistema capitalista moderno. Internacionalmente, o mercantilismo serviu indirectamente para impulsar moitas das guerras europeas do período, e serviu como causa e fundamento do imperialismo europeo, dado que as grandes potencias de Europa loitaban polo control dos mercados dispoñibles no mundo.
Como axente unificador tendente á creación dun estado nacional soberano, o mercantilismo tivo en contra dúas forzas: Unha, máis espiritual-xurídica que política-económica, foron os poderes universais: a Igrexa e o Imperio, a outra, de carácter predominantemente económico foi o particularismo local, coa dificultade que produce ás comunicacións e a pervivencia da economía natural (en determinadas zonas os ingresos do estado eran en especie e non en diñeiro); mentres que a pretensión mercantilista é que o mercado pechado sexa substituído polo mercado nacional e as mercancías como medida de valor e medio de cambio sexan substituídas polo ouro. O mercantilismo ve a intervención do estado como o medio máis eficaz para o desenvolvemento económico.
Outra tendencia do mercantilismo era robustecer cara ao exterior o poder do Estado, subordinando a actividade económica cara a ese obxectivo, e interesándose pola riqueza en canto sirva de base para ela. O liberalismo considerará á riqueza como preciosa para o individuo, e polo tanto, digna de ser alcanzada como fin en si mesma: se o particular non debe pensar máis que enriquecerse, é un feito puramente natural e involuntario que a riqueza dos cidadáns contribúa a aumentar a riqueza do estado. En cambio, para os mercantilistas, a riqueza privada é simplemente un medio, e como tal subordínase ao estado e aos seus fins de dominio.
Ao longo deste período durante o cal as hipóteses evolucionaron, aparece unha literatura complexa, que dá idea de que existe unha corrente vagamente unificada. No Século XIX, estenderase pola maioría das nacións europeas, adaptándose ás características nacionais. Entre as escolas mercantilistas distínguese: o bullionismo (ou "mercantilismo español") que propugna a acumulación de metais preciosos; o colbertismo (ou "mercantilismo francés") que pola súa banda inclinase cara á industrialización; e o comercialismo (ou "mercantilismo británico") que ve no comercio exterior a fonte da riqueza dun país.
A partir desa época, as cuestións económicas deixan de pertencer aos teólogos. A Idade Moderna marca un xiro coa progresiva autonomía da economía fronte á moral e a relixión así como fronte á política. Esta enorme ruptura realizarase por medio de conselleiros dos gobernantes e polos comerciantes. Esta nova disciplina chegará a ser unha verdadeira ciencia económica coa fisiocracia. Entre os moitos autores mercantilistas, hai que destacar a Martín de Azpilicueta (1492-1586), Tomás de Mercado (1525-1575), Jean Bodin (1530?1596), Antoine de Montchrétien (1576?1621), ou William Petty (1623?1687).
A confianza no mercantilismo comezou a decaer a finais do século XVIII, momento no que as teorías de Adam Smith e doutros economistas clásicos foron gañando favor no Imperio Británico, e en menor grao no resto de Europa (coa excepción de Alemaña, onde a Escola Histórica de Economía foi a máis importante durante todo o século XIX e comezos do XX). Adam Smith, que o critica con dureza na súa obra titulada Unha investigación sobre a natureza e as causas da riqueza das nacións (coñecida comunmente como A riqueza das nacións), cualifica o mercantilismo como unha "economía ao servizo do Príncipe".
Curiosamente, e aínda que fora unha antiga colonia británica, os Estados Unidos de América non se adheriron á economía clásica, senón ao réxime económico que foi chamado "sistema americano" (unha forma de neo-mercantilismo) a través das políticas de Alexander Hamilton, Henry Clay, Abraham Lincoln e polo que máis tarde serían as prácticas económicas do Partido Republicano, que á súa vez se reflectiron nas políticas dos historicistas alemáns e economistas como Friedrich List. Isto durou ata o xurdimento do New Deal tras a crise de 1929.
Hoxe en día a teoría do mercantilismo é rexeitada pola maioría dos economistas, aínda que algúns dos seus elementos en ocasións son vistos de forma positiva por algúns, entre os cales cabe citar a Ravi Batra, Pat Choate, Eammon Fingleton, ou Michael Lind. * Lind, Michael: "Durante o século XIX a escola predominante de economía política americana foi o sistema americano de desenvolvemento de nacionalismo económico(...) O santo patrón da escola era Alexander Majorie, cuxo Informe sobre Manufacturas (1791) fixera un chamamento ao activismo do goberno federal para apoiar un desenvolvemento das infraestruturas e unha industrialización protexida por aranceis que afastasen aos produtos manufacturados británicos (...) A escola americana, creada no século XIX por economistas como Henry Carey (asesor do presidente Lincoln), inspiraban o "sistema amricano" de Henry Clay e as políticas proteccionistas de substitución de importacións ata ben entrado o século XX."(de "Hamilton's Republic" Part III "The American School of National Economy" pg. 229-230 published 1997 by Free Press, Simon & Schuster division in the USA - ISBN 0-684-83160-0)
O mercantilismo como conxunto de ideas económicas
Case todos os economistas europeos de entre 1500 e 1750 considéranse hoxe en día como mercantilistas. Con todo, estes autores non se vían a si mesmos como partícipes dunha soa ideoloxía económica, senón que o termo foi acuñado por Victor Riquetti, Marqués de Mirabeau en 1763, e foi popularizado por Adam Smith en 1776. De feito, Adam Smith foi a primeira persoa en organizar formalmente moitas das contribucións dos mercantilistas no seu libro A Riqueza das Nacións. A palabra procede da palabra latina mercari, que ten o sentido igual ao galego mercantil, no sentido de levar a cabo un negocio, e que procede da raíz merx que significa mercancía. Foi utilizada inicialmente só polos críticos a esta teoría, tales como Mirabeau e Smith, pero pronto foi adoptada polos historiadores.
O mercantilismo é, xa que logo, unha doutrina ou política económica que aparece nun período intervencionista e describe un credo económico que prevaleceu na época de nacemento do capitalismo, antes da Revolución industrial.
As primeiras teorías mercantilistas desenvolvidas a principios do Século XVI estiveron marcadas polo bullionismo (do inglés bullion: ouro en lingotes). A ese respecto, Adam Smith escribía:
miniatura|200px|esquerda|[[Thomas Gresham, comerciante e financeiro inglés.]] Durante ese período, importantes cantidades de ouro e prata fluían desde as colonias españolas do Novo Mundo cara a Europa. Para os escritores bulionistas, como Jean Bodin ou Thomas Gresham, a riqueza e o poder do Estado mídense pola cantidade de ouro que posúen. Cada nación debe pois acrecentar as súas reservas de ouro a expensas das demais nacións para facer crecer o seu poder. A prosperidade dun Estado mídese, segundo os bulionistas, pola riqueza acumulada polo goberno, sen mencionar a Renda nacional. Este interese cara ás reservas de ouro e prata explícase en parte pola importancia desas materias primas en tempos de guerra. Os exércitos, que contaban con moitos mercenarios, eran pagados con ouro e quitando aos poucos países europeos que controlaban as minas de ouro e prata, o principal xeito de obter esas materias primas era o comercio internacional. Se un Estado exportaba máis do que importaba, a súa "balanza do comercio" (o que corresponde nos nosos días á balanza comercial) era excedentaria, o que se traducía nunha entrada neta de diñeiro.
Isto levou aos mercantilistas a propor como obxectivo económico o ter un excedente comercial. Prohibíase estritamente a exportación de ouro. Os bulionistas tamén eran partidarios de pór en marcha altas taxas de interese para animar aos investidores a investir o seu diñeiro no país.
No Século XVIII desenvolveuse unha versión máis elaborada das ideas mercantilistas, e que rexeitaba a visión simplista do bulionismo. Eses escritores, como Thomas Mun, situaban como principal obxectivo o crecemento da riqueza nacional, e aínda que seguía considerando que o ouro era a riqueza principal, admitían que existían outras fontes de riqueza, como as mercancías.
O obxectivo dunha balanza comercial excedentaria seguía perseguíndose pero desde ese momento víase interesante importar mercancías de Asia por medio de ouro para revender logo eses bens no mercado europeo con importantes beneficios.
Esta nova visión rexeitaba a partir dese momento a exportación de materias primas, que unha vez transformadas en bens finais constituían unha importante fonte de riqueza. Mentres o bulionismo favorecera a exportación en masa de la de Gran Bretaña, a nova xeración de mercantilistas apoiaba a prohibición total de exportar materias primas e propugnaba o desenvolvemento de industrias manufactureiras domésticas. Ao necesitar as industrias importantes capitais, no Século XVIII viuse unha redución das limitacións contra a usura. Como moi ben demostrou William Petty, a taxa de interese vese como unha compensación polas molestias ocasionadas ao prestador ao quedar sen liquidez. Un resultado desas teorías foi a posta en marcha das Navigation Acts a partir de 1651, que deron aos barcos ingleses a exclusiva nas relacións entre Gran Bretaña e as súas colonias, prohibindo aos holandeses o acceso a certos portos para restrinxir a expansión dos Países Baixos.
En cambio, a maior parte dos teóricos mercantilistas estaban de acordo na opresión económica dos traballadores e agricultores que debían vivir cuns ingresos próximos ao nivel de supervivencia, para maximizar a produción. Uns maiores ingresos, tempo libre suplementario ou unha mellor educación desas poboacións contribuirían a favorecer a folgazanería e prexudicarían a economía. Eses pensadores vían unha dobre vantaxe no feito de dispor de abundante man de obra: as industrias que se desenvolvían nesa época precisaban de moita man de obra e ademais iso reforzaba o potencial militar do país. Os salarios mantéñense pois a un baixo nivel para incitar a traballar. As leis de pobres (Poor Laws) en Inglaterra perseguen aos vagabundos e fan obrigatorio o traballo. O ministro Colbert fará traballar a nenos con seis anos en manufactúralas de Estado.
A reflexión sobre a pobreza e o seu papel social na Idade Moderna cobrou importancia sobre todo tras a Reforma protestante e os diferentes papeis que á predestinación e o triunfo persoal daban a teoloxía de Lutero, Calvino ou a Contrarreforma. A opinión católica tradicional asociábase ao mantemento do Antigo Réxime, sancionando o lecer dos privilexiados e considerando a condena do traballo como un castigo divino, mentres que as sociedades onde triunfou o protestantismo parecían adecuarse máis aos novos valores burgueses. A valoración tradicional dos pobres víaos como máis próximos a Deus, e as institucións de caridade non se vían como medios de erradicar a pobreza, senón de paliar os seus efectos. Porén, entre os católicos tamén se inclúe a obra de Juan Luís Vives, que trata o problema da mendicidade buscando solucións nas institucións públicas, que deben socorrer aos verdadeiros pobres e facer traballar aos que só son vagos; para iso consideraba preciso unha organización da beneficencia e unha reforma do sistema sanitario, de asilo. Seguindo as súas ideas organizouse a actuación contra a pobreza na cidade de Bruxas.
Interpretación histórica do mercantilismo
En efecto, non se pode falar dunha escola mercantilista, pois, para poder falar dunha escola deben existir unha serie de características que englobe este termo. Unha delas é a presenza dun mestre que cre un pensamento o cal sexa seguido polos membros da escola, ademais de homoxeneidade no pensamento. Así, por exemplo, podemos falar da Escola Clásica con Adam Smith como epicentro do pensamento, é dicir, como mestre, e a afinidade entre os distintos autores da mesma. Con todo, no que se refire ao pensamento chamado mercantilista non atopamos ningún dos atributos necesarios para identificalo cunha escola de pensamento.
O mercantilismo tivo diversas interpretacións ao longo do tempo. Desde Adam Smith ata a actualidade sucédense explicacións do que foron e significaron todos estes autores chamados mercantilistas. John Maynard Keynes, Gustav von Schmoller, William Cunningham e o xa mencionado Adam Smith, entre moitos outros, achegaron a súa perspectiva do mercantilismo. Sinalaremos particularmente a Eli Heckscher que, influído polos tres últimos autores mencionados, unifica as interpretacións destes para logo engadir a súa. Fala do mercantilismo desde o punto de vista da súa política proteccionista e as súas actitudes monetarias (como xa refire Smith), como unha doutrina na construción do estado (recollido de Schmoller), como un sistema de poder (propugnado por Cunningham) e engade a súa tese a estas catro: describe o mercantilismo como unha concepción social que rompeu cos moldes tanto morais como relixiosos que determinaban o comportamento dos axentes económicos.
A partir dos anos corenta disgreganse as interpretacións, desde unha perspectiva xeral, en catro direccións diferentes. Por unha banda, historiadores que falan dun período preanalítico do pensamento económico.Por outra banda, os que argumentan a anticipación da doutrina clásica en moitos aspectos (mecanismos dos prezos etc.). Un terceiro grupo de historiadores fan fincapé na política, xa non exterior e proteccionista, senón na local e nacional. Para rematar, e como achega argumentativa á afirmación da inexistencia dunha escola mercantilista, un cuarto grupo de historiadores avoga que o mercantilismo é unha invención dos investigadores, pois, non hai homoxeneidade nin coherencia na súa doutrina senón disparidade nos asuntos tratados segundo que países, e que, xa que logo, o debate que gradualmente se centra nunha visión homoxénea é errónea.
Facendo referencia a aqueles autores que cren que o mercantilismo é a anticipación á doutrina clásica, podemos destacar a Richard Cantillon. Este autor, que se percibe entre o pensamento mercantilista e clásico, perfecciona o concepto de balanza de comercio en termos de traballo. Desde esta óptica tense en conta o aumento do emprego como termo positivo nas ganancias da balanza comercial. Así, pois, Cantillon, avoga por medidas para a estabilidade dos prezos e impedir a súa subida (pola acumulación do diñeiro) e en consecuencia a pervivencia dun nivel alto de emprego.
A época mercantilista
O concepto de mercantilismo defínese a partir dos grandes descubrimentos xeográficos, consecuencia da apertura das rutas comerciais marítimas polos portugueses entre o século XV e 1500 (data do descubrimento do Brasil) e a consolidada corrente inesgotable do metal precioso (ouro e prata principalmente) levado desde os territorios novos a Europa, en particular despois do establecemento dos vicerreinos de Nova España e do Perú, polos casteláns.
Os españois do século XVII, chegaron a considerar ao mercantilismo como o sentido mesmo da riqueza mediante a teoría do enriquecemento das nacións a través da acumulación de metal precioso. O ouro e a prata constitúen o obxectivo do comerciante e polo tanto pódense considerar como o impulso ao intercambio de mercancías. O ouro e a prata por si mesmos non xeraron os acontecementos económicos da época, senón que conxuntamente con outras causas foron moldeando a economía europea deses tempos. Algunhas destas causas foron: os grandes descubrimentos xeográficos, o Renacemento, a Reforma relixiosa, a aparición do estado moderno e o réxime colonial, ou sexa a primeira globalización ou o "primeiro sistema-mundo", segundo a expresión de Fernand Braudel.
Intimamente conectado á urxencia do Estado-nación moderno e baseado na existencia do binomio "metrópole - colonias", o mercantilismo asumiu formas nacionais, das cales poden citarse, en orde cronolóxica: Portugal, España, Inglaterra, Holanda, Francia, Dinamarca e Suecia durante os séculos XVI, XVII e XVIII. Nesta época, o mercantilismo evoluciona de tal xeito que xera un estudo apropiado e tradúcese como unha actividade económica, a tal grao que se fala de políticas económicas e normas económicas. Ao mercantilismo empézaselle a coñecer con outras denominacións, as mesmas que dan sentido ao seu concepto, estas son: sistema mercantil, sistema restritivo, sistema comercial, Colbertismo en Francia e Cameralismo en Alemaña.
Derivado da expansión militar europea e do incipiente desenvolvemento manufactureiro, como complemento da produción clásica da agricultura, o mercantilismo incrementou notablemente o comercio internacional. Os mercantilistas foron os primeiros en identificar a importancia monetaria e política deste.
O mercantilismo desenvolveuse nunha época na que a economía europea estaba en transición do feudalismo ao capitalismo. As monarquías feudais medievais estaban sendo substituídas polas novas nacións estado centralizadas, en forma de monarquías absolutas ou (en Inglaterra e Holanda) parlamentarias. Os cambios tecnolóxicos na navegación e o crecemento dos núcleos urbanos tamén contribuíron decisivamente ao rápido incremento do comercio internacional. O mercantilismo enfocábase en como este comercio podía axudar mellor aos estados.
Outro cambio importante foi a introdución da contabilidade moderna e as técnicas de dobre entrada. A nova contabilidade permitía levar un claro seguimento do comercio, contribuíndo á posibilidade de fiscalizar a balanza de comercio. E por suposto, tampouco se pode ignorar o impacto que supuxo o descubrimento de América. Os novos mercados e minas descubertas impulsaron o comercio exterior ata cifras que ata entón non se podían nin concibir. Isto último levo a un grande incremento dos prezos e a un incremento na propia actividade comercial. Curiosamente, a relación entre a chegada de metais preciosos americanos e a inflación europea do século XVI (un fenómeno a unha escala ata entón descoñecida) non foi plenamente establecido ata as investigacións de Earl J. Hamilton nunha data tan tardía como 1934 (O tesouro americano e a revolución dos prezos en España, 1501-1650).
Antes do mercantilismo, os estudos económicos máis importantes que se realizaron en Europa foron as teorías da Escolástica medieval. O obxectivo destes pensadores era atopar un sistema económico que fose compatible coas doutrinas cristiás acerca da piedade e a xustiza. Enfocábanse principalmente nas cuestións microeconómicas e aos intercambios locais entre individuos. O mercantilismo, pola súa banda, estaba aliñado coas outras teorías e ideas que estaban substituíndo o punto de vista medieval.
Nesta época fóronse adoptando tamén as teorías da Realpolitik («política da realidade» en alemán) impulsadas por Nicolás Maquiavelo e a primacía do interese nacional nas relacións internacionais. A idea mercantilista de que o comercio era unha suma cero nas que as partes facían o posible para gañar ao outro nunha dura competencia, integrábase dentro das teorías filosóficas de Thomas Hobbes. Os xogos de suma cero como o dilema do prisioneiro poden ser consistentes cun punto de vista mercantilista. No mencionado dilema os xogadores son premiados por traizoar aos seus compañeiros/opoñentes, aínda que todo o mundo estaría mellor se todos cooperasen.
Ese punto de vista pesimista sobre a natureza humana tamén encaixa coa mentalidade do puritanismo na súa concepción do mundo, que inspirou parte da lexislación mercantilista máis dura, como as Actas de Navegación (Navigation Acts) introducidas polo goberno de Oliver Cromwell.
As ideas mercantilistas
O pensamento mercantilista pódese sintetizar a través das nove regras de Von Hornick:
Con todo, a política económica interna que defende o mercantilismo estaba aínda máis fragmentada que a internacional. Mentres que Adam Smith presentaba un mercantilismo que apoiaba o control estrito da economía, moitos mercantilistas non se identificaban con tales ideas. Durante os comezos de era moderna estaba á orde do día o uso das patentes reais e a imposición gobernamental de monopolios. Algúns mercantilistas apoiábanos, pero outros vían a corrupción e ineficiencia deses sistemas.
Discóbolo
O Discóbolo (do grego antigo δισκοβόλος diskobolos) é unha escultura realizada por Mirón de Eleuteras ao redor do 455 a.C., que representa a un atleta xusto no intre de guindar un disco. Mirón, un dos escultores importantes do primeiro clasicismo, moi coñecido polas súas representacións de atletas é, tamén, citado por Plinio o Vello na súa Naturalis Historia, na que aparecen listadas as obras realizadas polo escultor.
Mercantilismo
As ideas mercantilistas
Un dos elementos nos que os mercantilistas estaban de acordo era a opresión económica dos traballadores. Os asalariados e os granxeiros debían vivir nas "marxes de subsistencia". O obxectivo era maximizar a produción, sen ningún tipo de atención sobre o consumo. O feito de que as clases máis baixas tivesen máis diñeiro, tempo libre, ou educación víase como un problema que dexeneraría en poucas ganas de traballar, danando a economía do país.
Por outra banda, os estudosos non se pon de acordo no motivo polo cal o mercantilismo foi a ideoloxía ou teoría económica dominante durante dous séculos e medio. Un grupo, representado por Jacob Viner, argumenta que o mercantilismo foi simplemente un sistema moi directo e que contaba con bastante sentido común. Con todo, sustentábase sobre unha serie de falacias lóxicas que non podían ser descubertas pola xente da época, dado que non tiñan as ferramentas analíticas necesarias. Outra escola, apoiada por economistas como Robert B. Ekelund, entende que o mercantilismo non era un erro, senón o mellor sistema posible para aqueles que o desenvolveron. Esta escola argumenta que as políticas mercantilistas foron desenvolvidas e postas en práctica por comerciantes e gobernos, cuxo obxectivo era incrementar ao máximo os beneficios empresariais. Os empresarios beneficiábanse enormemente, e sen que iso lles supuxese un esforzo, pola imposición de monopolios, as prohibicións ás importacións e a pobreza dos traballadores. Os gobernos, pola súa banda, beneficiábanse do cobro dos dereitos de aduanas os pagos dos mercadores. Aínda que as ideas económicas máis tardías foron desenvolvidas a miúdo por académicos e filósofos, case todos os escritores mercantilistas eran comerciantes ou persoas con cargos no goberno.
O mercantilismo como proceso económico
Dentro da doutrina económica mercantilista emerxeron, de xeito natural, tres cuestións fundamentais que xeraba esta lucrativa actividade comercial:
Na obra The Circle of Commerce (O círculo do comercio, 1623), Edward Misselden desenvolveu un concepto de balanza comercial expresado en termos de débitos e créditos, presentando o cálculo da balanza comercial para Inglaterra desde o día de Nadal do ano 1621 ata a de 1622.
A idea mercantilista de "balanza de comercio multilateral" corresponde á actual noción de "balanza de pagamentos" e componse de cinco contas:
Discóbolo
Descrición
Mirón que, como Policleto, formárase no estilo severo, e mantén aínda algunha das súas características mentres vai evolucionando até representar formas atléticas masculinas cheas de forza. Así, nesta obra, representa o corpo no intre da súa máxima tensión mais, con todo, ese esforzo non se reflicte totalmente no rostro, que amosa só unha feble concentración. A torsión do corpo é vigorosa, pero ao mesmo tempo harmoniosa e delicada. A beleza radica na súa composición xeométrica.
Porén, xunto do deseño anatómico, tamén está interesado en representar o movemento .Todo o corpo está botado cara adiante, para producir co abaneo posterior o impulso necesario para poder lanzar o disco. E aínda que os brazos crean un amplo arco, unha composición novidosa, a estatua segue manifestando unha clara idea de frontalidade, como en períodos anteriores, non sendo até o seguinte séculos que os escultores crearán estatuas para seren vistas dende tódolos puntos de vista.
Hai quen interpreta que a figura representa ao heroe «Hyakinthos» (Xacinto), amado por Apolo, o cal matouno de xeito involuntario cun disco. Despois, co seu propio sangue crearía a flor do mesmo nome. Sobre este tema existe un cadro, pintado por Giambattista Tiepolo, no Museo Thyssen-Bornemisza de Madrid, e unha ópera de Mozart (Apollo et Hyacinthus, 1767).
Mercantilismo
Políticas mercantilistas
As ideas mercantilistas foron a ideoloxía económica dominante en toda Europa ao principio da Idade Moderna. Con todo, como conxunto de ideas non sistematizadas, a súa aplicación concreta diferiu na práctica de cada país.
En Francia
200px|miniatura|Ministro francés de finanzas e mercantilista, [[Jean-Baptiste Colbert]]
Discóbolo
Descubrimento
Como con case todas as esculturas gregas, non existe o orixinal, seguramente realizado en bronce, senón que se coñece a obra a partir das múltiples copias romanas en mármore talladas, neste caso, de época imperial. De entre estas copias que sobreviviron, a máis coñecida e valorada é a coñecida como Lancelotti, que apareceu na Vila Palombara propiedade da familia Massimo, en 1781. Actualmente atópase no Museo Nazionale Romano de Roma. Exposta no mesmo museo hai outra copia, denominada o Discóbolo Castelporziano, descuberto na localizade que lle dá o nome en 1906. Esta copia, que aparece sen cabeza e con sen pernas resulta máis realista no tratamento dos volumes e xa reflicte os avances técnicos conseguidos entre o clasicismo grego e a escultura romana imperial.
Outra copia notable foi descuberta en 1790, e procede da Vila Adriana de Tívoli. Esta escultura é propiedade do Museo Británico dende 1805, onde se atopa á vista do público e como elemento cabe dicir que a cabeza fora restaurada de xeito incorrecto e mira para diante en vez de mirar cara o disco.
Mercantilismo
En Francia
En Francia, o mercantilismo nace a principios do Século XVI, pouco tempo despois do reforzamento da monarquía. En 1539, un real decreto prohibe a importación de mercancías téxtiles de la provenientes de España e dunha parte de Flandres. O ano seguinte imponse restricións á exportación de ouro.Hermann Kellenbenz, The Rise of the European Economy, p. 29 Multiplícanse as medidas proteccionistas ao longo do século. Jean-Baptiste Colbert, ministro de finanzas durante 22 anos, foi o principal impulsor das ideas mercantilistas en Francia, o que fixo que algúns falasen de colbertismo para designar o mercantilismo francés. Con Colbert, o goberno francés implicouse moito na economía para acrecentar as exportacións. Colbert eliminou os obstáculos ao comercio ao reducir as taxas aduaneiras interiores e ao construír unha importante rede de estradas e canles. As políticas desenvolvidas por Colbert en conxunto resultaron eficaces, e permitiron que a industria e a economía francesas crecesen considerablemente durante ese período, convertendo a Francia nunha das maiores potencias europeas. Non tivo tanto éxito á hora de converter Francia nunha gran potencia comercial equiparable a Inglaterra e a Holanda.E.N. Williams, The Ancien Regime in Europe, p. 177-83.
Tamén é característico do colbertismo emprender unha decidida política de creación de Manufacturas Reais que fabricaban produtos estratéxicos ou de luxo (os Gobelinos, para tapices e cristais), en ambos os casos consumibles en primeiro lugar pola demanda da propia monarquía, á vez que producían a emulación do seu consumo tanto dentro como fose do reino. Dita emulación tamén se viu na creación de manufacturas similares noutros países europeos, entre os que destacaron as Reais Fábricas españolas de produtos de luxo (Porcelana del Buen Retiro, Real Fábrica de Cristales de La Granja, Real Fábrica de Tapices), de armas (Real Fábrica de Artillería de La Cavada), e de artigos de gran consumo que se monopolizaban polo estado como regalías: tabaco (a Real Fábrica de Tabacos de Sevilla e a de Madrid), augardente, naipes.
En Inglaterra
200px|miniatura|esquerda|[[William Petty.]] En Inglaterra, o mercantilismo alcanza o seu apoxeo durante o período chamado do Long Parliament (1640-1660). As políticas mercantilistas tamén se aplicaron durante os períodos Tudor e Estuardo, especialmente con Robert Walpole como principal partidario. O control do goberno sobre a economía doméstica era menor que no resto de Europa, debido á tradición da Common law (Dereito anglosaxón ) e o progresivo poder do parlamento.
Discóbolo
Influencia
miniatura|165px|O Discóbolo de Mirón no Xardín Botánico de [[Copenhague, Dinamarca.]] Entre os autores que realizaron versión desta obra, unha das máis curiosas e a da interpretación surrealista de Salvador Dalí, titulada El atleta cósmico, que foi empregada como a imaxe que representaba a España nos Xogos Olímpicos de México (1968). Ao non chegar o artista a un acordo co goberno de Franco sobre o pago da obra, esta foi mercada a xeito particular por Anselmo López Fuertes, subdelegado da Delegación Nacional de Educación Física, quen a finais dos anos 1970 cedeulla  en calidade de depósito ao rei  Xoán Carlos, que a empraza nun lugar destacado no seu despacho do Palacio da Zarzuela. En 2013 os herdeiros do propietario chegaron a un acordo con Patrimonio Nacional polo que percibiron 2,8 millóns de euros polo cadro.
Mercantilismo
En Inglaterra
Os monopolios controlados polo estado estendéronse, especialmente antes da primeira revolución inglesa, a pesar de que a miúdo eran cuestionados. Os autores mercantilistas ingleses estaban divididos acerca da necesidade de control da economía interior. O mercantilismo inglés adoptou sobre todo formas de control do comercio internacional. Púxose en marcha un amplo abanico de medidas destinadas a favorecer a exportación e penalizar a importación. Instauráronse taxas aduaneiras sobre as importacións e subvencións á exportación. Prohibiuse a exportación dalgunhas materias primas. As Navigation Acts (Actas de Navegación) prohibían aos comerciantes estranxeiros facer comercio interior en Inglaterra. Inglaterra aumentou o número de colonias e, unha vez estaban baixo control, instaurábanse regras para autorizar a producir só materias primas e a comerciar unicamente con Inglaterra. Isto conduciu a progresivas tensións cos habitantes desas colonias e foi unha das principais causas da Guerra de Independencia dos Estados Unidos.
Estas políticas contribuíron en gran medida a que Inglaterra se convertese na maior potencia comercial do mundo, e unha potencia económica internacional. No interior, a transformación de terras non cultivadas en terreo agrícola tivo un efecto duradeiro. Os mercantilistas pensaban que para facer crecer o poderío dunha nación, todas as terras e recursos debían utilizarse ao máximo, o que lles levou a embarcarse en grandes proxectos como a drenaxe da rexión dos fens ("pantanos" da chaira de Bedford).
En España
O mesmo Quevedo reflectiu maxistralmente a percepción de fracaso económico, como parte da máis xeral decadencia española no seu soado poema:
Discóbolo
Influencia
Tamén se emprega esta figura na moeda de 2 €, impresa por Grecia como conmemoración dos Xogos Olímpicos de Atenas en 2004.
Mercantilismo
En España
Durante a crise económica que afectou a España durante o século XVII (de feito foi a principal afectada pola xeral crise do século XVII) puxéronse en marcha moitas políticas económicas sen demasiada coherencia, incluíndo alteracións monetarias e fiscais que máis que remediar, contribuíron ao seu afondamento. O estado ruinoso de finais dese século, durante o reinado de Carlos II, no entanto presenciou unha reactivación da economía nas zonas periféricas (fóra de Andalucía). Tras a Guerra de Sucesión Española (1702-1713), supuxo un indubidable éxito económico a adopción, polos gobernos de Filipe V, dunha serie de medidas mercantilistas de inspiración colbertista importadas de Francia (ministros Jean Orry e Michael-Jean Amelot).
Noutros países
As demais nacións tamén adoptaron as teses mercantilistas en distinto grao. Os Países Baixos, que se converteron no centro financeiro de Europa grazas a súa moi desenvolvida actividade comercial, estaban pouco interesados en restrinxir o comercio e só a última hora adoptaron algunhas políticas mercantilistas.
Rusia baixo Pedro o Grande tratou de pór en marcha o mercantilismo sen demasiado éxito debido á ausencia dunha clase significativa de comerciantes ou dunha base industrial.
miniatura|250px|A [[batalla de Scheveningen, 10 de agosto de 1653 por Jan Abrahamsz Beerstraaten, cara a 1654, representa a batalla final da Primeira Guerra Anglo-Holandesa.]]
As ideas mercantilistas tamén alimentaron os períodos de conflito armado nos séculos XVII e XVIII. Ao ser a idea dominante que o stock de riqueza é algo fixo, o único modo de aumentar a riqueza dun país debía facerse en detrimento doutro. Moitas guerras, entre as que hai que contar as guerras anglo-holandesas, franco-holandesa, e franco-inglesa foron ocasionadas polas doutrinas que preconizaban o nacionalismo económico. O mercantilismo contribuíu tamén ao desenvolvemento do imperialismo, xa que todas as nacións que podían facelo trataban de apoderarse de territorios para facerse con materias primas. Ao longo deste período, o poder das nacións europeas estendeuse por todo o planeta. A expensas da economía interior, esta expansión creou monopolios, como as británicas Compañía das Indias ou a Compañía da Baía de Hudson; ou a francesa Compañía das Indias Orientais.
Estas compañías privilexiadas tiñan precedentes desde o século XIV nas cidades italianas de Pisa, Xénova, Florencia e Venecia; por non falar da Hansa, que responde a outra categoría funcional. En Inglaterra xurdirán algunhas a partir de guildas medievais preexistentes, como as distintas Company of Merchant Adventurers (séculos XV e XVI). Foi na Holanda independizada da Monarquía Católica onde apareceron as primeiras mencións o nome de compañías privilexiadas: a VOC (1602) e a WIC (1621). Outras nacións tiveron compañías privilexiadas, notablemente as nórdicas (Dinamarca, Suecia...). En España (a pesar de contar con precedentes medievais, como os Consulados do Mar aragoneses ou as institucións similares castelás) a figura é de incorporación máis tardía: no século XVIII o monopolio do porto de Cádiz (sucesor do de Sevilla), xa moi castigado polas consecuencias comerciais do Tratado de Utrecht, foi admitindo a presenza dalgunha compañía similar, como a Compañía Guipuscoana de Caracas (1728).
Críticas
Un bo número de estudosos sinalaran xa algúns erros importantes nas teorías mercantilistas bastante antes de que Adam Smith desenvolvese unha ideoloxía que puidese substituílo completamente. Houbo críticos como Dudley North, John Locke ou David Hume que atacaron os fundamentos do mercantilismo, e ao longo do século XVIII foi perdendo o favor que tivera. Os mercantilistas eran incapaces de entender nocións como a da vantaxe competitiva (aínda que esta idea só chegou a ser entendida con David Ricardo en 1817) e os beneficios do comercio. Por exemplo, Portugal era un produtor moito máis eficiente de viño que Inglaterra, mentres que en Inglaterra era relativamente máis barata a produción téxtil. Polo tanto, se Portugal especializábase en viño e Inglaterra en téxtiles, ambos os estados sairían beneficiados se comerciaban. Nas teorías económicas modernas, o comercio non se entende como unha suma cero entre competidores, posto que ambas as partes poden verse beneficiadas, polo que se trata máis dun xogo de suma positiva. Mediante a imposición das restricións á importación, ambas as nacións terminan sendo máis pobres que se non existisen trabas ao comercio. esquerda|miniatura|220px|Gran parte de A Riqueza das Nacións de [[Adam Smith é un ataque ao mercantilismo.]] David Hume, pola súa banda, apuntou a imposibilidade do grande obxectivo mercantilista de lograr unha balanza comercial positiva constante. A medida que os metais preciosos entraban nun país, a oferta incrementaríase e o valor deses bens nese estado comezaría a reducirse con respecto a outros bens de consumo. Pola contra, no estado que exportase os metais preciosos, o valor comezaría a crecer. Chegaría un momento no que non compensase exportar bens do país con altos prezos ao outro país, que agora tería niveis de prezos menores, e a balanza comercial terminaría reverténdose por si mesma. Os mercantilistas non entenderon este problema, e argumentaron durante moito tempo que un incremento na cantidade de diñeiro simplemente significaba que todo o mundo era máis rico.
Outro dos obxectivos principais á hora de criticar as teorías do mercantilismo foi a importancia que se lle daba aos metais preciosos, ata cando algúns mercantilistas comezaran a desenfatizar a importancia do ouro e a prata. Adam Smith apuntou que os metais preciosos eran exactamente igual que calquera outro ben de consumo, e que non había ningunha razón para darlle un tratamento especial. O ouro non era máis que un metal de cor amarela que era valioso simplemente porque non é abundante.
A primeira escola que rexeitou completamente o mercantilismo foi a da Fisiocracia, en Francia. Con todo, as súas teorías tamén presentaban unha serie de importantes problemas, e a substitución do mercantilismo non se produciu ata que Adam Smith publicou a súa famosa obra Unha investigación sobre a natureza e causas da riqueza das nacións en 1776. Este libro mostra as bases do que hoxe en día se coñece como a economía clásica. Smith dedica unha parte considerable do libro a rebater os argumentos dos mercantilistas, aínda que estes son a miúdo versións simplistas ou esaxeradas dos seus pensamentos.
Os académicos tamén están divididos á hora de establecer unha causa para o final do mercantilismo. Aqueles que cren que a teoría era simplemente un erro deducen que a súa substitución era inevitable desde o momento en que as ideas, moito máis exactas, de Smith foron expostas ao público. Aqueles que opinan que o mercantilismo era unha procura de formas de enriquecemento para unha parte da sociedade entenden que só terminou cando se produciron importantes cambios na sociedade, e principalmente no sistema de poderes. No Reino Unido o mercantilismo foi desaparecendo a partir de que o Parlamento acaparou o poder que o monarca tiña para establecer monopolios. Aínda que os ricos capitalistas que controlaban a Cámara dos Comúns beneficiábanse deses monopolios, o Parlamento vía difícil levalos a cabo por causa do gran custo que supuña tomar esas decisións de forma colectiva.
As regulacións mercantilistas aos poucos foron eliminándose ao longo do século XVIII no Reino Unido, e durante o século XIX o goberno británico adoptou abertamente o libre comercio e as teorías económicas de Smith do laissez faire. No continente o proceso foi algo distinto. En Francia mantivéronse as prerrogativas económicas da monarquía absoluta ata a Revolución francesa, sendo entón cando terminou o mercantilismo. En Alemaña o mercantilismo continuou sendo unha importante ideoloxía ata comezos do século XX.
Ideas mercantilistas sobreviventes
miniatura|250px|[[Alexander Hamilton preside os billetes de 10 dólares USA.]] No mundo anglosaxón pódese dicir que as críticas de Adam Smith ao mercantilismo foron aceptadas no Imperio Británico, pero foron rexeitadas nos Estados Unidos por figuras tan importantes como Alexander Hamilton, Friedrich List, Henry Clay, Henry Charles Carey e Abraham Lincoln. No século XX, a maioría dos economistas de ambos os lados do Atlántico chegaron a aceptar que nalgunhas áreas as teorías mercantilistas eran correctas. O máis importante foi o economista John Maynard Keynes, que explicitamente apoiou algunhas das súas teorías.
Adam Smith rexeitara a énfase que ata entón os mercantilistas puxeran na cantidade de diñeiro argumentando que os bens, a poboación e as institucións eran as causas reais de prosperidade. Keynes argumentou que a cantidade de diñeiro en circulación, a balanza comercial e os tipos de xuros tiñan unha grande importancia na economía. Este punto de vista foi logo a base do monetarismo, cuxos defensores actualmente rexeitan moitas das teorías económicas keynesianas, pero que se desenvolveu e é agora unha das escolas económicas modernas máis importantes. Keynes tamén fixo notar que o enfoque nos metais preciosos tamén era razoable na época na que se deu (comezos de era moderna). Nunha época anterior ao papel moeda, un incremento dos metais preciosos e das reservas do estado era a única forma de incrementar a cantidade de diñeiro en circulación.
Adam Smith, por outra banda, tamén rexeitou a énfase do mercantilismo cara á produción, argumentando que a única forma de facer crecer á economía era a través do consumo (que, á súa vez, impulsaba a produción de bens). Keynes, con todo, defendeu que a produción era tan importante como o consumo. miniatura|esquerda|180px|[[John Maynard Keynes.]] Keynes e outros economistas do período tamén retomaron a importancia que tiña a balanza de pagamentos, e visto que desde a década dos anos 30 todas as nacións controlaron as entradas e saídas de capital, a maioría dos economistas están de acordo en que unha balanza de pagamentos positiva é mellor que unha negativa para a economía dun país. Keynes tamén retomou a idea de que o intervencionismo gobernamental é unha necesidade económica.
Con todo, aínda que as teorías económicas de Keynes tiveron un grande impacto, non tiveron tanto éxito os seus esforzos de rehabilitar a palabra mercantilismo, que a día de hoxe segue tendo connotacións negativas e úsase para atacar unha serie de políticas proteccionistas. Por outra banda, as similitudes entre o keynesianismo e as ideas dos seus sucesores co mercantilismo ás veces fixeron que os seus detractores as categorizasen como neomercantilismo.
Doutra banda, algúns sistemas económicos modernos copian algunhas das políticas mercantilistas. Por exemplo, o sistema do Xapón en ocasións tamén é cualificado de neomercantilista.
Unha área na que Smith foi rebatido antes ata que Keynes foi na do uso da información. Os mercantilistas, que eran xeralmente mercadores ou funcionarios do goberno, tiñan nas súas mans unha gran cantidade de datos de primeira man sobre o comercio, e usábanos de forma considerable nas súas investigacións e escritos. William Petty, un mercantilista importante, é a miúdo considerado o primeiro economista en usar unha análise empírica para estudar a economía. Smith rexeitaba este sistema porque entendía que o razoamento dedutivo desde uns principios básicos era o método correcto para descubrir as verdades económicas. Hoxe en día, con todo, a maioría das escolas económicas aceptan que ambos os métodos son importantes (aínda que a escola austríaca supón unha notable excepción).