cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dragon Fall
Notas
En 1999 a editorial A4 publicou na Arxentina varios tomos de Dragon Fall, con diálogos adaptados ás súas expresións e modismos locais.
Cacatúidos
Os cacatúidos (Cacatuidae) son unha familia de aves que comprende as 21 especies de cacatúas, a cal é a única familia da superfamilia Cacatuoidea. Xunto cos Psittacoidea (os verdadeiros papagaios) e os Strigopoidea (os grandes papagaios de Nova Zelandia), constitúen a orde Psittaciformes. A familia ten unha distribución principalmente australasiática, que vai desde as Filipinas e a parte leste de Indonesia da rexión de Wallacea a Nova Guinea, as illas Salomón e Australia.
As cacatúas son recoñecibles polas súas aparatosas cristas de plumas e os seus peteiros curvados. A súa plumaxe xeralmente é menos colorida que a doutros papagaios, xa que é principalmente branca, gris ou negra e a miúdo con plumas coloreadas na crista, cara e cola. Como media son máis grandes que outros papagaios; porén, o Nymphicus hollandicus, que é a especie de menor tamaño, é unha ave pequena. A posición filoxenética do N. hollandicus aínda non está resolta, pero é unha das primeiras pólas que se esgallaron da árbore da liñaxe dos cacatúas. As restantes especies forman dous grandes clados. As cinco grandes cacatúas de cor negra do xénero Calyptorhynchus forman unha das pólas. A segunda e máis grande das pólas está formada polo xénero Cacatua, que comprende 11 especies de cacatúas de plumaxe branca e catro xéneros monotípicos que se separaron temperanmente.
As cacatúas prefiren comer sementes, tubérculos, cormos, froitos, flores e insectos. Aliméntanse a miúdo en grandes bandadas, especialmente cando se alimentan no chan. As cacatúas son monogamas e aniñan en ocos das árbores. Algunhas especies de cacatúas foron moi prexudicadas pola perda do seu hábitat, especialmente pola escaseza de ocos nas árbores axeitados para a aniñación unha vez que son cortadas as árbores maduras; porén, algunhas especies adaptáronse ben aos cambios humanos e son consideradas pragas para a agricultura.
As cacatúas son aves populares como mascotas, pero son esixentes en canto ás súas necesidades. O Nymphicus hollandicus é a especie de cacatúa máis doada de manter e, con diferenza, é a que se ten con máis frecuencia en catividade. As cacatúas brancas téñenese en catividade menos frecuentemente que as negras. O comercio ilegal de cacatúas silvestres capturadas contribúe ao declive dalgunhas especies de cacatúas na natureza.
Etimoloxía
A palabra cacatúa pode proceder do nome indonesio para este animal, que era "kakak tua" (que segundo unha hipótese significa 'irmán máis vello') ou tamén pode derivar do son da chamada que emite o animal.
Taxonomía
As cacatúas foron definidas como subfamilia Cacatuinae por primeira vez dentro da familia Psittacidae polo naturalista inglés George Robert Gray en 1840, e Cacatua foi o seu primeiro xénero e xénero tipo. Este grupo foi considerado alternativamente como familia ou como subfamilia por diferentes autroridades. O ornitólogo americano James Lee Peters na súa Check-list of Birds of the World de 1937, xunto con Sibley e Monroe en 1990 mantivérona como subfamilia, mentres que o experto en papagaios Joseph Forshaw a clasificou como unha familia en 1973. Os estudos moleculares posteriores indicaron que os primeiros que se separaron dos papagaios antepasados orixinais foron os papagaios de Nova Zelandia da superfamilia Strigopoidea, e despois separáronse as cacatúas, que forman un grupo ben definido ou clado, que se esgallou dos restantes papagaios, que despois radiaron a través do hemisferio sur e diversificáronse dando moitas especies de papagaios da superfamilia Psittacoidea.
As relacións entre varios xéneros de cacatúas están en gran medida sen resolver,    e a situación de Nymphicus hollandicus na base das cacatúas segue sendo insegura. O N. hollandicus é situado alternativamente como basal a todas as especies de cacatúas, como un taxon irmán das especies de cacatúas negras do xénero Calyptorhynchus   ou como un taxon irmán dun clado que consta dos xéneros de cacatúas brancas e rosas e do Probosciger aterrimus. O resto das especies están dentro de dous clados principais, un que constan das especies negras do xénero Calyptorhynchus mentres que o outro contén as especies restantes. Segundo a maioría das autoridades, o segundo clado inclúe os Probosciger negros, os Eolophus grises e avermellados, os Callocephalon e os rosados Lophochroa,   aínda que Probosciger é ás veces situado como basal a todas as outras especies. As restantes especies son principalmente brancas ou lixeiramente rosadas e todas pertencen ao xénero Cacatua. O xénero Eolophus, Lophochroa e Cacatua son hipomelánicas. O xénero Cacatua é subdividido nos subxéneros Licmetis e Cacatua. As cinco especies de cacatúas do xénero Calyptorhynchus son cacatúas negras, e divídense en dous subxéneros: Calyptorhynchus e Zanda. O anterior grupo ten dicromatismo sexual, coas femias teñen predominantemente plumaxe barrado. Ambos tamén se distinguen polas diferenzas nas chamadas de petición de alimento das crías.
O rexistro fósil das cacatúas está aínda máis limitado que o dos papagaios en xeral, e só se coñece un verdadeiro fósil de cacatúa antigo: unha especie de Cacatua, máis probablemente subxénero Licmetis, encontrado en depósitos de Riversleigh, Australia do Mioceno temperán (de hai de 16 a 23 millóns de anos). Aínda que fragmentarios, os restos son similares aos de Cacatua pastinator e Eolophus. En Melanesia, atopáronse en Nova Caledonia e a illa de Nova Irlanda os ósos dun subfósil de especie de Cacatua, que aparentemente non sobreviviu aos primeiros asentamentos humanos. A relevancia destes fósiles na evolución e filoxenia das cacatúas é bastante limitada, aínda que o fósil de Riversleigh permite datar provisionalmente a diverxencia das subfamilias.
Xéneros e especies
dereita|miniatura|O [[Probosciger aterrimus ten un forte peteiro e meixelas vermellas. Mide de 55 a 60 cm de longo e pesa de 910 a 1200 g, e é a cacatúa máis grande. ]] miniatura|O [[Calyptorhynchus latirostris no Taronga Zoo, Sydney, Australia]] miniatura|[[Lophochroa leadbeateri voando no Taronga Zoo, Australia]] Hai unhas 44 aves diferentes dentro da familia das cacatúa incluíndo as subespecies. A actual subdivisión desta familia é a seguinte:
Subfamilia Nymphicinae Subfamilia Calyptorhynchinae: cacatúas negras
Subfamilia Cacatuinae
Morfoloxía
dereita|miniatura|Unha [[Cacatua galerita en catividade despregando a súa crista.]]
As cacatúas son xeralmene papagaios medianos a grandes e corpulentos, que miden de 30 a 60 cm de lonxitude e de 300 a 1200 g de peso; porén, unha especie, o Nymphicus hollandicus, é considerablemente menor e máis delgada que as demais, xa que mide só 32 cm de longo (incluíndo as súas longas plumas da cola) e pesa de 80 a 100 g de peso. A crista móbil da cabeza, que está presente en todas as cacatúas, é espectacular en moitas especies; elévana cando as aves toman terra despois de voar ou cando están excitadas. As cacatúas comparten moitas características con outros papagaios, incluíndo o peteiro curvado e a cigodactilia dos pés, nos que as dúas dedas medias están orientadas cara adiante e as dúas dedas externas cara atrás. Diferéncianse na presenza dunha crista eréctil e a falta de textura Dyck na composición das plumas, o que causa as cores azuis e verdes brillantes dos verdadeiros papagaios.
Igual que outros papagaios, as cacatúas teñen patas curtas, garras fortes, uns andares de pato e a miúdo usan o seu forte peteiro como unha terceira pata cando trepan polas ramas. Teñen xeralmente largas e longas ás que usan para un voo rápido, chegando a velocidades de ata 70 km/h no caso dos Eolophus. As especies do xénero Calyptorhynchus e as máis grandes cacatúas brancas, como Cacatua galerita e Lophochroa leadbeateri, teñen ás máis curtas e arredondadas e un voo máis pausado. miniatura|esquerda|Unha parella de [[Callocephalon fimbriatum en Australia (o macho ten plumas vermellas na cabeza). As cacatúas crean lazos de parella de longa duración.]]
As cacatúas teñen un peteiro grande, que manteñen afiado raspándo unha mandíbula contra a outra cando descansan. O peteiro é complementado por unha gran lingua muscular que lles axuda a manipular sementes dentro do peteiro para quitarlles a casca antes de tragalas. Durante este proceso, a mandíbula inferior aplica presión, a lingua mantén as sementes no seu lugar e a mandíbula superior actúa como unha bigornia. A rexión do ollo no cranio está reforzada para soportar os músculos que moven as mandíbulas lateralmente. Os peteiros dos machos son xeralmente lixeiramente máis grandes que os das femias, pero esta diferenzaa en tamaño está bastante marcada no caso do Probosciger aterrimus.
A plumaxe das cacatúas é de cores menos rechamantes que a dos papagaios, e xeralmente é predominantemente negra, gris ou branca. Moitas especies teñen áreas pequenas doutra cor na plumaxe, xeralmente amarelas, rosas e vermellas, normalmene na crista e na cola. A Eolophus roseicapilla e a Lophochroa leadbeateri teñen cores máis rechamantes en tons rosas. Varias especies teñen unha área espida moi colorida arredor do ollo e face chamada anel perioftálmico; a gran mancha vermella de pel espida da Probosciger aterrimus é a máis extensa e cobre parte da cara, mentres que está máis restrinxida noutras especies de cacatúas brancas, especialmente nas Cacatua do subxénero Licmetis e na Cacatua ophthalmica. A plumaxe de machos e femias é similar na maioría das especies. A plumaxe da femia de Nymphicus hollandicus é de cores máis apagadas que a do macho, pero o dimorfismo sexual máis acusado dáse no Callocephalon fimbriatum e nas dúas especies de cacatúas negras do subxénero Calyptorhynchus, concretamente a Calyptorhynchus banksii e a Calyptorhynchus lathami. A cor do iris difire en poucas especies; é rosa ou vermella na femia do Eolophus roseicapilla, do Lophochroa leadbeateri e de cor marrón avermellada en femias dalgunhas especies de cacatúas brancas. Todos os machos teñen iris marróns escuros. upright|dereita|miniatura|Pé esquerdo da [[Cacatua alba agarrándose a unha barra e mostrando as garras, con pel escamosa e cigodactilia (as dúas dedas medias orientadas cara adiante e as dúas externas cara atrás).]] As cacatúas manteñen en bo estado a plumaxe acicalándose frecuentemente ao longo de todo o día. Quitan a sucidade e aceitan e realiñan as barbas das plumas ao darlles mordedelas co peteiro. Tamén acicalan as plumas doutros individuos en partes do corpo difíciles de alcanzar. As cacatúas producen un aceite para o acicalamento nunha glándula uropixial e aplícano limpando a plumaxe contra as súas cabezas ou contra plumas xa aceitadas. Producen pulviplumas ("plumas de po") en plumas especializadas na rexión lumbar e o po que xeran distribúeno durante o acicalamento por toda a plumaxe.
A muda das plumas é moi lenta e complexa. As cacatúas negras parece que substitúen as súas plumas de voo (rémixes e rectrices) unha por unha, e a súa muda tarda dous anos en completarse. Este proceso é moito máis curto noutras especies, como nas Eolophus roseicapilla e nas Cacatua tenuirostris, que tardan uns seis meses en substituír todas as plumas de voo.
Vocalizacións
As vocalizacións ou sons emitidos polas cacatúas son altas e ásperas. Teñen diversas funcións, como o recoñecemento entre os individuos, alertar aos demais da presenza de depredadores, indicar o estado de ánimo indivudual, manter a cohesión da bandada e como advertencia cando defenden os niños. O uso das chamadas, algunhas específicas, varía coa especie. A Calyptorhynchus latirostris emite 15 chamadas diferentes, mentres que outras, como a Lophochroa leadbeateri, emiten poucas. Algunhas, como a Callocephalon fimbriatum, son comparativamente máis silenciosas pero emiten chamadas como gruñidos máis suaves cando se alimentan. Ademais das vocalizacións, as Probosciger aterrimus comunícanse a grandes distancias ao golpear unha póla seca cun pau. As especies de cacatúas fan tamén un asubío característico cando se senten ameazadas.
Distribución e hábitat
miniatura|A [[Cacatua goffiniana está restrinxida ás illas Tanimbar en Indonesia; uns poucos exemplares escaparon e formaron unha pequena poboación silvestre en Singapur.]]
As cacatúas teñen unha área de distribución moito máis restrinxida que os papagaios verdadeiros, que comprende de forma natural só Australasia, Indonesia e as Filipinas. Das 21 especies hai 11 que viven só en Australia, sete especies nas illas Filipinas, Indonesia, Papúa Nova Guinea e as illas Salomón. Curiosamente, ningunha especie de cacatúa vive en Borneo malia a súa presenza nas illas próximas de Palawan e Sulawesi) ou en moitas illas do Pacífico, e atopáronse restos fósiles delas en Nova Caledonia. En Nova Guinea e Australia viven tres especies.
Algunhas especies teñen distribucións moi amplas; por exemplo, o Eolophus roseicapilla, vive na maior parte de Australia, mentres que outras especies teñen distribucións moi reducidas, estando confinadas a pequenas zonas continentais, como a Calyptorhynchus baudinii de Australia Occidental ou son endémicas dun pequeno arquipélago, como a Cacatua goffiniana, das illas Tanimbar de Indonesia. Algunhas cacatúas foron introducidas accidentalmente en áreas que están fóra do seu territorio natural, como Nova Zelandia, Singapur e illas Palau, mentres que dúas especies australianas foron introducidas en partes dese continente onde non eran nativas.
Deseño gráfico
miniatura|250x250px|Mentres que os lapis e rotuladores aínda se utilizan para bosquexar as ideas iniciais, hoxe en día as etapas de maquetación e documentación adoitan realizarse con computadoras. O deseño gráfico é unha profesión cuxa actividade consiste en proxectar comunicacións visuais destinadas a transmitir mensaxes específicas a grupos sociais, con obxectivos determinados. Esta actividade axuda a optimizar as comunicacións gráficas. Tamén se coñece co nome de deseño en comunicación visual, deseño de comunicación visual ou deseño visual.
Cacatúidos
Distribución e hábitat
As cacatúas ocupan unha ampla variedade de hábitats desde bosques de rexións subalpinas a mangleirais. Porén, ningunha especie se encontra en todos os tipos de hábitats. As especies máis estendidas, como Eolophus roseicapilla e Nymphicus hollandicus, son epecialistas de terreos abertos que se alimentan de herbas e sementes. Son xeralmente voadores rápidos moi móbiles e nómades. As bandadas móvense a través de grandes áreas do interior de Australia, localizando e alimentándose de sementes e outras fontes de alimentación. A seca pode forzar as bandadas de áreas máis áridas a moverse máis preto das zonas agrícolas. Outras especies de cacatúas, como a Calyptorhynchus lathami, habitan en bosques, selvas, zonas arbustivas e mesmo en bosques alpinos. A Cacatua haematuropygia habita en mangleirais e a súa ausencia do norte de Luzón pode relacionarse coa falta alí de mangleirais. As cacatúas que viven en bosques son xeralmente sedentarias, xa que as fontes de comida son máis estables e predicibles. Varias especies adaptáronse ben aos hábitats modificados polos humanos e encóntranse en zonas agrícolas e mesmo en grandes cidades.
Deseño gráfico
Por mor do crecemento masivo no intercambio de información, a demanda de deseñadores gráficos é maior que nunca, particularmente a causa do desenvolvemento de novas tecnoloxías e da necesidade de prestar atención ós factores humanos que escapan á competencia dos enxeñeiros que as desenvolven.
Algunhas clasificacións difundidas do deseño gráfico son: deseño gráfico publicitario, deseño editorial, deseño de identidade corporativa, deseño web, deseño de envase, deseño tipográfico, cartelaría, señalética, entre outros.
Cacatúidos
Comportamento
As cacatúas son diúrnas e precisan da luz do día para buscar o seu alimento. Non son aves madrugadoras, xa que esperan a que o sol quente os sitios onde pousan antes de empezar a buscar alimento. Todas as especies son xeralmente moi sociais e pousan, buscan alimento e viaxan en bandadas coloridas e ruidosas. Estas varían en tamaño dependendo da dispoñibilidade de alimento; en tempos de abundancia, as bandadas son pequenas, de cen ou menos individuos, mentres que en tempos de seca ou outras condicións adversas, poden aumentar ata constar de mil ou ás veces decenas de miles de individuos; un informe de Kimberley rexistrou unha bandada de 32.000 individuos de Cacatua sanguinea. As especies que habitan en campo aberto forman bandadas maiores que as de áreas forestais.
Deseño gráfico
Historia do deseño gráfico
A definición da profesión do deseñador gráfico é máis ben recente, no que se refire á súa preparación, a súa actividade e os seus obxectivos. Aínda que non existe consenso acerca da data exacta na que naceu o deseño gráfico, algúns o datan durante o período de entre guerras. Outros entenden que comeza a identificarse como tal para finais do século XIX.
Cacatúidos
Comportamento
Algunhas especies requiren sitios para pousarse que estean situados preto de lugares onde poidan beber; outras especies viaxan grandes distancias entre os seus sitios de repouso e os de alimentación. As cacatúas teñen varios métodos característicos de bañarse; poden pendurarse cabeza abaixo ou voar baixo a chuvia ou axitarse e bater as ás entre as follas húmidas das copas das árbores. As cacatúas teñen unha preferencia ou maior habilidade ao usar a pata esquerda ou a dereita, similar ao que nos humanos é ser destro ou zurdo. A maioría das especies son zurdas, xa que entre o 87 e o 100% dos individuos usan o seu pé esquerdo para comer, pero unhas poucas especies son predominantemente destras.
Deseño gráfico
Historia do deseño gráfico
Pode argumentarse que comunicacións gráficas con propósitos específicos teñen a súa orixe nas pinturas rupestres do Paleolítico e no nacemento da linguaxe escrita no terceiro milenio a. C. Pero as diferenzas de métodos de traballo, ciencias auxiliares e formación requirida son tales que non é posible identificar con claridade ó deseñador gráfico actual co home da prehistoria, co xilógrafo do século XV ou co litógrafo de 1890.
A diversidade de opinións responde a que algúns consideran como produto do deseño gráfico calquera manifestación gráfica e outros soamente aquelas que xorden como resultado da aplicación dun modelo de produción industrial; é dicir, aquelas manifestacións visuais que foron "proxectadas" contemplando necesidades de diversos tipos: produtivas, simbólicas, ergonómicas ou contextuais.
Cacatúidos
Dieta e alimentación
As cacatúas son versátiles á hora de alimentarse e consomen diversos alimentos principalmente vexetais. As sementes forman unha gran parte da dieta de todas as especies; abren as sementes cos seus grandes e poderosos peteiros. As Eolophus roseicapilla, as Cacatúa do subxénero Lictmetis e algunhas das cacatúas negras aliméntanse principalmente no chan; outras aliméntanse maiormente nas árbores. As especies que se alimentan no chan tenden a buscar comida en bandadas, as cales forman grupos compactos e pelexadores onde as sementes están concentradas, e son máis dispersos onde a comida está distribuída máis escasamente; tamén pefiren áreas abertas onde a visibilidade é boa. A Cacatua pastinator e a Cacatua tenuirostris teñen bicos alongados para escavar na procura de tubérculos e raíces e a Lophochroa leadbeateri camiña en círculo arredor da planta Emex australis para desenterrar e extraer as partes subterráneas.
Moitas especies buscan o seu alimento nas copas das árbores, aproveitando a serotinia (o almacenamento de grandes cantidades de sementes en conos ou cápsulas que fan as plantas dos xéneros Eucalyptus, Banksia e Hakea), unha característica natural da paisaxe australiana en rexións secas. Estes corpos frutíferos leñosos son inaccesibles a moitas especies e son colleitados sobre todo por papagaios, cacatúas e roedores nas rexións máis tropicais. Os conos máis grandes poden abrilos as cacatúas cos seus grandes peteiros pero son demasiado fortes para que as abran outros animais. Moitas noces e froitos encóntrase nos extremos de pequenas ramas que non poden soportar o peso das cacatúas, as cales solucionan este problema dobrando a rama cara a elas e termándoa cun pé.
Aínda que algunhas cacatúas son xeralistas e comen unha ampla variedade de alimentos, outras son especialistas. A Calyptorhynchus lathami especialízase nos conos das árbores do xénero Allocasuarina, preferindo unha especie concreta, a A. verticillata. Agarran os conos cos pés e desfanos co seu poderoso bico para sacar as sementes coa lingua. Algunhas especies capturan moitos insectos, especialmente cando están en época reprodutora; de feito a maioría da dieta da Calyptorhynchus funereus consta de insectos. Usan o gran peteiro para extraer larvas da madeira podre. A cantidade de tempo que teñen que empregar en buscar alimento varía coa estación. Durante os tempos de abundancia poden dedicarlle á alimentación só unhas poucas horas ao día, pola mañá ou ao serán, despois pasan o resto do día pousados ou arranxando as plumas, pero durante o inverno poden pasar a maioría do día alimentándose. As aves teñen maiores necesidades nutricionais durante a estación reprodutora, polo que tamén pasan máis tempo alimentándose nesa época. As cacatúas teñen grandes boches no tubo dixestivo, o que lles permite almacenar e dixerir o alimento un certo tempo despois de ir descansar a unha árbore. Durante os tempos difíciles, poden ser máis versátiles na súa dieta, e viaxan moito para atopar comida, alimentándose de vexetación verde e nalgunhas especies usando os seus grandes bicos para desenterrar cormos.
Reprodución
miniatura|Poliños de [[Cacatúa alba criados á man para súa venda como mascotas.]]
As cacatúas son monógamas, xa que os lazos de parella poden durar moitos anos. Moitas destas aves emparéllanse nas bandadas antes de chegaren á maduresz sexual e atrasan o apareamento polo menos durante un ano. As femias aparéanse por primeira vez entre os tres e os sete anos de idade e os machos a miúdo a máis idade. A madurez sexual atrásese para que as aves poidan desenvolver as habilidades para criar fillos, o cal supón un tempo prolongado comparado co empregado por outras aves; as crías dalgunhas especies permanecen cos seus parentes ata un ano. As cacatúas poden tamén ter fidelidade polo sitio, volvendo aos mesmos sitios de nidación en anos sucesivos. O cortexo é en xeral simple, especialmente para as parellas estables, e só as cacatúas negras realizan un cortexo de alimentación. Nas parellas estables o macho e a femia acicálanse un a outro, mais todas as formas de cortexo cesan unha vez que comezan a facer a incubación, posiblemente debido á forza do lazo de parella.
Como a maioría dos papagaios, as cacatúas aniñan en cavidades nas árbores, que non poden escavar elas mesmas. Estes ocos das árbores formáronse pola putrefacción ou destrución da madeira causada por roturas de ramas, fungos ou insectos como térmites ou mesmo aves como os petos, alí onde as súas áreas de distribución se solapan. En moitos lugares estes ocos son escasos e unha causa de competición, tanto con outros membros da especies coma con outras especies de cacatúas ou outros tipos de animais. En xeral, as cacatúas elixen ocos só un pouco maiores que os seus corpos, polo que especies de diferentes tamaños aniñan en ocos dos tamaños correspondentes a cada unha delas. Se teñen a oportunidade, as cacatúas prefiren aniñar a uns 7 ou 8 metros de altura desde o chan e preto da auga e o alimento.
Os ocos para a nidación está forrados con pauciños, cachiños de madeira e ramas con follas. Os ovos de cacatúa son ovais e inicialmente brancos, xa que a súa localización fai que a camuflaxe sexa necesaria. Porén, vanse decolorando conforme avanza a incubación. O seu tamaño vai de 55 x 37 mm nas Probosciger aterrimus e Calyptorhynchus banksii, a 26 x 19 mm na Nymphicus hollandicus. O tamaño da posta varía dentro da familia; a Probosciger aterrimus e algunhas outras cacatúas grandes poñen un só ovo e as especies menores poñen ente 2 e 8 ovos. A dispoñibilidade de comida xoga un papel no tamaño que vai ter a posta. Algunhas especies poden facer unha segunda posta se a primeira fracasa. Arredor do 20% dos ovos que poñen son infértiles. A incubación das cacatúas e as responsabilidades na crianza pode asumilas a femia soa no caso das cacatúas negras ou ben seren compartidas por ambos os sexos como ocorre nas outras especies. No caso das cacatúas negras, a femia é aprovisionada polo macho varias veces ao día. As crías de todas as especies nacen cubertas de penuxe amarelado, agás a Probosciger aterrimus, cuxas crías nacen espidas. O tempo de incubación das cacatúas depende do tamaño das especies, e as Nymphicus hollandicus menores teñen un período de arredor de 20 días e a gran Calyptorhynchus latirostris incuba durante 29 días.
Intelixencia
Un equipo de científicos das universidades de Oxford, e Viena e o instituto Max Planck realizou probas a tres exemplares de Cacatua goffini non adestradas e atopou que podían resolver complexos crebacabezas mecánicos.
Predadores e ameazas
O falcón peregrino e a aguia Hieraaetus morphnoides son depredadores dos Eolophus roseicapilla, e as aguias Aquila audax cazan cacatúas da especie Cacatua galerita. Os ovos e crías de cacatúa son vulnerables a moitos perigos. Varias especies de varanos son quen de trepar ás árbores e entrar nos ocos das árbores. Outros predadores que comen cacatúas son a avelaiona da especie Strix seloputo en illa Rasa en Filipinas; a pitón Morelia amethistina, a ave Cracticus quoyi e roedores como Uromys caudimaculatus en Cabo York; e o marsupial falanxérido Trichosurus vulpecula na illa Kangaroo. Ademais, as cacatúas Eolophus roseicapilla e Cacatua sanguinea compiten polo espazo para aniñar coa cacatúa Calyptorhynchus lathami na illa Kangaroo e ás veces matan as crías desta última especie. As tormentas fortes poden tamén asolagar os ocos de nidación afogando as crías, e as térmites ou a actividade de larvas perforadoras de trades poden facer que se colapsen internamente os niños.
Igual que outros papagaios, as cacatúas poden padecer a enfermidade psittacina de plumas e peteiros. Esta infección viral causa unha perda de plumas e malformacións dos peteiros e reduce a inmunidade da ave. É especialmente frecuente na Cacatua galerita, Cacatua sanguinea e Eolophus roseicapilla, aínda que se dá en polo menos 14 especies de cacatúas. Malia que é probable que teña un impacto significativo en poboacións grandes e saudables na natureza, esta enfermidade pode poñer en perigo a pequenas poboacións estresadas.
Detectouse nunha Cacatua alba e nunha Cacatua galerita unha infección polo protozoo Haemoproteus e noutras C. galerita atopouse o parasito Plasmodium da malaria en análises de mostras fecais feitas no xardín ornitolóxico de Almuñécar, Granada, España. Igual que os papagaios do Amazonas e as araras, as cacatúas desenvolven con frecuencia papilomas cloacais. A relación causal coa malignidade do tumor descoñécese, aínda que se illou un papilloma virus dun papagaio Psittacus erithacus que tiña esa condición.
Relacións cos humanos
upright|miniatura|dereita|Unha [[Cacatua galerita visitando un balcón en Sydney con sementes para aves.]] As actividades humanas tiveron efectos positivos sobre algunhas especies de cacatúas e negativos sobre outras. Moitas especies que viven en campo aberto beneficiáronse moito dos cambios antropoxénicos na paisaxe, cun grande incremento de fontes seguras de sementes para alimentarse, a dispoñibilidade de auga e terse adaptado ben a unha dieta que inclúe alimentos de procedencia exótica. Este efecto beneficioso parece estar restrinxido ás especies australianas, xa que as cacatúas que viven en campo aberto fóra de Australia non se fixeron máis abundantes. As especies que viven nos bosques son as que máis sofren pola destrución de hábitats; parecen ter dietas máis especializadas e non foron quen de incorporar á súa dieta alimentos exóticos. Unha notable excepción é a Calyptorhynchus funereus do leste de Australia.
Praga
Varias especies de cacatúas poden ser unha grave praga agrícola. Ás veces son controladas cazándoas a tiros, con veleno ou capturándoas e despois gaseándoas. Os métodos non letais de mitigación dos danos usados inclúen asustalas, manipular o hábitat e proveelas de verteduras de alimento de reclamo ou sacrificar algunha colleita para distraelas da colleita principal. Poden ser tamén unha molestia en zonas urbanas debido á destrución de propiedades. Na natureza manteñen os seus peteiros en bo estado mordendo a madeira pero nos arrabaldes das cidades adoitan morder os mobles situados no exterior, as portas e os marcos das fiestras; as madeiras brandas decorativas como as de Thuja plicata son facilmente destruídas por elas. Poden tamén morder cableados externos e elementos fixados no exterior como quentadores solares de auga, antenas de televisión e antenas de satélite. Fóra de Australia, a Cacatua goffiniana é unha praga na illa Yamdena, onde fai incursións nos campos de millo. esquerda|miniatura|Cacatua galerita estragando a fachada dun centro comercial feita de [[polistireno.]] En 1995 o goberno do estado australiano de Victoria publicou un informe sobre os problemas causados polas Cacatua tenuirostris, Cacatua galerita e Eolophus roseicapilla, tres especies que, xunto coas Cacatua sanguinea, teñen poboacións grandes e crecentes, que se beneficiaron dos cambios antropoxénicos na paisaxe. Despois destes descubrimentos e da publicación do informe, estas tres especies foron declaradas "sen protección" baixo certas condicións e permítese eliminalas alí onde causen graves danos a árbores, viñedos, hortas, reservas recreativas e colleitas agrícolas. Os danos que figuran no informe inclúen non son só os danos a cultivos de cereais, froitas e hortas e outras colleitas de horta senón tamén ás casas e equipos de comunicación. A Cacatua sanguinea está considerada como praga en Australia Occidental, onde é unha especie introducida. Estas aves danan cultivos de sorgo, millo, xirasol, garavanzos e outros. Tamén defolian árbores ornamentais en parques e xardíns, escavan para procurar raíces comestibles e cormos en campos deportivos e pistas de carreiras, e morden cables eléctricos e equipamentos das casas. En Australia do Sur, onde as bandadas poden estar formadas por varios miles de aves e a especie está legalmente considerada "sen protección", son acusadas de defoliar Eucalyptus camaldulensis e outras árbores nativas e ornamentais que usan como lugar para pousarse, danan as lonas dos almacéns de gran, os cables e sistemas de iluminación dos edificios, comen o gran de campos acabados de sementar e xeran un molesto ruído.
Tamén se informou de que varias especies raras e subespecies causan problemas. A Calyptorhynchus latirostris, un endemismo ameazado de Australia Occidental, foi considerada unha praga en plantacións de piñeiros, onde as aves morden os brotes dos piñeiros que empezan a crecer, o que ten como resultado que se formen troncos dobrados e cun reducido valor da madeira. Tamén causan danos a cultivos de froitos e noces, e aprenderon a aproveitarse dos cultivos de canola. A Calyptorhynchus baudinii, tamén endémica de Australia Occidental, pode ser unha praga en hortos de pereiras e maceiras, nos que destrúen a froita ao extraeren as sementes. A Cacatua pastinator pastinator foi tmén declarada praga para a agricultura en Australia Occidental, a pesar de ser especie "vulnerable" a escala nacional e estar listada na lexislación do estado como "rara ou probablemente en camiño de extinguirse".
Status e conservación
miniatura|dereita|A [[Cacatua haematuropygia é unha especie en perigo crítico endémica de Filipinas. ]] dereita|miniatura|A [[Cacatua ophthalmica é unha especie vulnerable endémica de Nova Bretaña. ]] Segundo a IUCN e BirdLife International, sete especies de cacatíuas considéranse "vulnerables" ou cun status peor e unha considérase "case ameazada". Destas, dúas especies (a Cacatua haematuropygia e a Cacatua sulphurea), considéranse que están en perigo crítico.
As principais ameazas para as cacatúas son a perda de hábitats e o comercio de especies silvestres. Todas as cacatúas dependen das árbores para aniñar e son vulnerables á súa perda; ademais, moitas especies teñen un hábitat con necesidades especilizadas ou viven en pequenas illas e teñen áreas de distribución naturalmente pequenas, o que as fai vulnerables á perda deses hábitats. As cacatúas son mascotas populares e a súa captura e comercio ameazou algunhas especies; entre 1983 e 1990, rexistrouse a exportación de 66.654 exemplares de Cacatua moluccensis desde Indonesia, unha cifra que non inclúe as aves capturadas para o comercio dentro dese país ou as que foron exportadas ilegalmente. A captura de moitas especies foi posteriormente prohibida, pero o comercio continúa de xeito ilegal. As aves métense en caixas ou tubos de bambú e son transportadas en barcos desde Indonesia e Filipinas. As especies raras ou comúns non só son sacadas de contrabando de Indonesia, senón tamén de Australia; as aves son sedadas, cubertas con medias de nailon e empaquetadas en tubos de PVC, que se colocan despois en equipaxes non acompañados en voos internacionais. A mortalidade dos animais é significativa (30%), e os ovos, que se agochan máis facilmente no corpo dos contrabandistas durante os voos, cada vez se contrabandean máis. Este tráfico crese que está organizado por bandas, que tamén traen especies doutras partes do mundo a Australia, como as araras.
Todas as especies de cacatúas excepto o Nymphicus hollandicus) están protexidas pola Convención sobre o Tráfico Internacional de Especies en Perigo da Fauna e Flora Silvestres (CITES), que restrinxe a exportación de papagaios capturados na natureza só con propósitos con licenza especial. Cinco especies de cacatúa (incluíndo todas as subespecies), como son: Cacatua goffiniana, Cacatua haematuropygia, Cacatua moluccensis, Cacatua sulphurea e Probosciger aterrimus, están protexidas na lista CITES Apéndice I. Coa excepción da Nymphicus hollandicus, todas as especies restantes de cacatúas están protexidas na lista CITES Apéndice II.
Mascotas
miniatura|esquerda|Unha cacatúa mascota de ás recortadas. A [[Cacatua moluccensis ou cacatúa das Molucas, é a especie de cacatúas brancas de maior tamaño, de 52 cm de longo e un peso de 775–935 g. As cacatúas poden ser mascotas ruidosas e esixentes.]]
As cacatúas téñense como mascotas polo seu aspecto, intelixencia e simpática personalidade, pero poden ser mascotas problemáticas ou papagaios de compañía. Xeralmente, non son moi habilidosas imitando a linguaxe humana, aínda que a Cacatua sanguinea é unha gran faladora. Como animais sociais que son, as cactúas silvestres poden aprender a linguaxe humana de aves que escaparon da catividade e se integraron nas súas bandadas. Para o seu coidado é bo ter experiencia con papagaios mascotas. As necesiddes sociais das cacatúas son difíciles de satisfacer en catividade, e poden sufrir se as teñen soas en gaiolas durante longos períodos de tempo.
A Nymphicus hollandicus é con diferenza a especie de cacatúa que se ten con máis frecuencia en catividade. As cacatúas brancas son mascotas máis frecuentes que as negras. As cacatúas negras rara vez se ven en zoos de Europa debido ás restricións de exportación sobre os animais silvestres australianos, pero ás veces cédense en préstmo aves incautadas polos gobernos.
As cacatúas a miúdo son agarimosas cos seus donos e ás veces con outras persoas pero poden demandar moita atención. Ademais, a súa intensa curiosidade fai que conveña darlles un conxunto de obxectos aos cales poidan golpear, morder, desfacer ou esnaquizar. Os papagaios en catividade poden aburrirse, o que pode dar lugar a patróns de comportamento estereotipados, como arrincarse plumas. Isto último ten probablemente causas máis psicolóxicas que físicas. Outros inconvenientes de importancia son as súas dolorosas trabadas, e os seus agudos chíos. A Cacatua moluccensis e a Cacatua alba son especialmente desagradables. Todas as cacatúas teñen un fino po aplicado sobre as súas plums, que pode inducir alerxias en certas persoas. En xeral, as especies máis pequenas de cacatúas como a Cacatua goffiniana e as máis silenciosas Eolophus roseicapilla son moito máis fáciles de ter como mascotas. A Nymphicus hollandicus é unha das cacatúas máis populares e fáciles de ter como mascota, e existen na súa avicultura moitas mutacións de coloración.
As cacatúas adoitan ter fortes respostas aos sons musicais e hai numerosos vídeos que mostran as aves danzando cancións populares. Unha investigación realizada en 2008 coa Cacatua galerita eleonora chamada Snowball indicou que este determinado exemplar podía sincronizar os movementos do seu corpo coa música.
Arturo Grandal Vaqueiro
Arturo Grandal Vaqueiro, nado en Salvaterra de Miño o 23 de marzo de 1944, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
ATS de profesión, foi alcalde do concello de Salvaterra de Miño dende as primeiras eleccións democráticas, primeiro con UCD, logo como independente (1983-1987), co PSdeG-PSOE (1987-1995), e finalmente co PPdeG (1995-2019). Foi deputado provincial.
Miso
Para o artigo sobre a aldea, véxase Miso, Lens, Ames dereita|300px|miniatura|Miso
O miso (en xaponés 味噌, みそ, "fonte do sabor") é unha pasta aromatizante fermentada e moi saborosa, feita con sementes de soia e/ou cereais e sal mariño. Considerouse durante séculos como un alimento curativo na China e o Xapón, e hoxe as investigacións modernas revelan que non se trabucan.
Contén enzimas vivas que axudan á dixestión e subministran un equilibrio nutritivo de carbohidratos naturais, aceites esenciais, vitaminas, minerais e proteínas. Como boa fonte de proteínas e vitamina B, tamén axuda a limpar o corpo das radiacións e da nicotina. O miso sen pasteurizar pode reconstruír a flora intestinal estragada por dietas de alto contido en carnes, azucre, produtos químicos ou antibióticos.
Na elaboración dun miso de primeira calidade, a soia orgánica é inoculada cun cultivo e incubase durante setenta e dúas horas.
O Casal, Seira, Rois
O Casal é un lugar da parroquia de Seira no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) conta con 65 habitantes (27 homes e 28 mulleres).
Mauricio de Nassau
Mauricio de Nassau, nado o 14 de novembro de 1567 en Dillemburg, Alemaña, e finado o 23 de abril de 1625 na cidade surholandesa da Haia, Príncipe de Orange, foi estatúder das Provincias Unidas dos Países Baixos (coa excepción da provincia de Frisia) desde 1585 ata a súa morte.
Mauricio de Nassau organizou a rebelión holandesa contra a España e contribuíu militarmente ao seu éxito, o que lle deu sona de grande estratego militar. Maurice dedicouse a recuperar e revisar as doutrinas clásicas do escritor romano do século IV Vegecio sobre os usos militares na antigüidade, e foi pioneiro en novas formas de armamento e de adestramento.
Como curiosidade, do antropónimo Mauricio de Nassau tomouse o topónimo da illa Mauricio, que foi colonizada polos holandeses a partir de 1638.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Mauricio de Nassau na súa [[adolescencia]] Mauricio foi o fillo do príncipe Guillerme I de Orange-Nassau (1533-1584) e de Ana da Saxonia (1544-1577), filla do príncipe elector Mauricio de Saxonia (1521-1553).
Mauricio estudaba en Leiden cando o seu pai foi asasinado en 1584, na súa residencia do Prinsenhof, en Delft. Inmediatamente foi elixido presidente do Consello de Estado da Unión e, logo de dous anos, con apenas 20 anos de idade, foi designado estatúder das provincias de Holanda e Zelandia. En 1589 e 1590 acadou o mesmo título para as provincias de Güeldres, Utrecht e Overijssel. Os méritos para estes nomeamentos acadounos nas brillantes campañas de 1590, 1591 e 1592 contra as tropas españolas, e finalmente en 1596, coa  alianza defensiva e ofensiva con Francia e Inglaterra, coñecida como alianza da Haia.
Adolfo
Adolfo é un nome propio galego de home, deriva do nome xermánico Athawulf composto de atha (nobre) e wulf (lobo). O nome admite as variedades de Ataúlfo e Adulfo, así como o hipocorístico Fito. A forma feminina é Adolfina. Foi unha vez moi popular no mundo xermánico pero o recordo de Adolf Hitler fixo que poucos nenos das novas xeracións leven o nome. En Galicia levaban o nome en 2010 un total de 2100 residentes como Adolfo e 8 como Ataúlfo
John Rawls
John Rawls, nado o 21 de febreiro de 1921 en Baltimore (Maryland) e finado o 24 de novembro de 2002 en Lexington (Kentucky) foi un filósofo estadounidense, mestre de filosofía política na Universidade Harvard e autor de A Theory of Justice (1971), Political Liberalism, Justice as Fairness: A Restatement, e The Law of Peoples. É amplamente considerado un dos filósofos políticos de fala inglesa máis importantes do século XX, e, en xeral, considerado como o máis influente defensor do liberalismo desde John Stuart Mill.
Pseudociencia
miniatura|250px|A acupuntura é considerada unha pseudociencia. Chámase pseudociencia ou falsa ciencia aquela actividade que os seus practicantes denominan científica, chegando a utilizar a linguaxe científica mais sen usar a súa metodoloxía e que compendia un conxunto de coñecementos, metodoloxías, prácticas ou crenzas non científicas, pero que reclaman devandito carácter. Este concepto é utilizado polos enfoques epistemolóxicos preocupados polo contexto de xustificación da ciencia e máis especificamente polo criterio de demarcación da mesma e que especialmente atenden o caso das ciencias exactas e naturais.
Algunhas das características que permiten recoñecer ás pseudociencias como tales son:
Algúns críticos da pseudociencia consideran algunhas ou todas as formas de pseudociencia como pasatempos inofensivos. Outros, como Richard Dawkins, Carl Sagan e Mario Bunge, consideran que todas as formas de pseudociencia son daniñas, causen ou non danos inmediatos aos seus seguidores. Estes críticos xeralmente consideran que a defensa da pseudociencia pode suceder por varias razóns, que van desde a simple candidez sobre a natureza da ciencia e o método científico, ata un engano deliberado por beneficios económicos ou políticos.
Mauricio de Nassau
Traxectoria
No entanto, ao non ser o maior dos herdeiros do seu pai, o título de Príncipe de Orange non lle correspondeu inicialmente a el, senón ao seu irmán máis vello Filipe Guillerme de Orange. Mauricio tivo que esperar á morte deste, en febreiro de 1618, para acceder ao título de Príncipe de Orange.
Pseudociencia
O problema da demarcación das ciencias
Fixéronse varios intentos para aplicar rigor filosófico á demarcación da ciencia con resultados diversos. Estes inclúen o criterio de falsabilidade de Karl Popper e a aproximación histórica de Imre Lakatos, que o menciona na súa Methodology of scientific research programmes (Metodoloxía dos programas de investigación científica).
Fábula
miniatura|220px|[[Esopo. Ilustración en Crónicas de Núremberg.]] A fábula é unha composición literaria breve, de ficción, na que os personaxes son animais ou cousas que case sempre presentan características humanas como o falar. Estas historias conclúen cun ensino ou sentenza de carácter instrutivo, que adoita figurar ao final do texto. A fábula é pois unha narración inventada de feitos marabillosos que teñen unha conclusión moral.
O carácter didáctico das fábulas xa o utilizaron na antigüidade os gregos e os romanos. Entre os autores gregos que máis destacan atópase Esopo. Fedro, escritor en lingua latina, seguiu a tradición faulística iniciada por Esopo. Na época medieval, destacan os contos didácticos relixiosos, e na idade moderna a literatura da Ilustración, tamén con fins educativos. A idade contemporánea deu grandes fabulistas, como George Orwell e a súa A revolta dos animais.
Historia
A fábula ten as súas raíces na antigüidade e atópase en todas as culturas. Ela era parte da tradición oral moito antes da invención da escritura. Ela aínda está activo nos países onde a cultura oral mantense vivo e preto da natureza, como é o caso de África ou nas sociedades rurais. miniatura|[[Clásicos en Galego 2. Fedro: Fábulas.]] A fábula xa era cultivada en Mesopotamia, dous mil anos antes de nosa era. Unhas táboas de arxila que proveñen de bibliotecas escolares da época contan brevemente historias de raposos astutos, cans desgraciados e elefantes presuntuosos. Moitos destes textos mostran unha grande afinidade cos proverbios pola súa construción antitética, pero non posúen unha moral explícita.
Na antigüidade grega, a primeira fábula, coñecida como a fábula do ruiseñor, contouna Hesíodo a comezos do século VII a.C. en Traballos e días, e xa posúe a intención de facer reflexionar sobre a xustiza. Aínda que en Homero non hai fábulas, as súas comparacións con animais xa posúen in nuce o xerme do xénero. En época clásica Sócrates entretivo os seus últimos días pondo en verso as fábulas de Esopo. Demetrio de Falero publicou a primeira colección de fábulas historicamente testemuñada, que se perdeu, pero que deu lugar a innumerables versións. Unha delas, fusión de varios manuscritos, data probablemente do século I logo de Cristo, e é a chamada Augustana. É a esta colección á que nos referimos cando falamos das chamadas Fábulas de Esopo. Era este un escravo semilendario da Asia Menor de cuxas circunstancias biográficas pouco se pode sacar en limpo, salvo que foi vendido como escravo en Samos ao filósofo Xanto, quen lle prometeu repetidas veces a liberdade e obtívoa ao fin grazas a unha intervención popular. Nicóstrato fixo unha colección de fábulas con intención educativa no século II, e tamén outros sofistas. De Grecia a fábula pasou a Roma; Horacio escribiu en Sátiras, II, 6, unha memorable, a do rato do campo e o rato de cidade; Fedro, seguindo ese precedente, transformou o xénero en prosa nun xénero poético en verso. No século IV o poeta romano Flavio Aviano escribiu unhas corenta, na súa maior parte adaptacións das de Fedro, pero outras non testemuñadas por ningunha tradición e quizais elaboradas por el mesmo; as fábulas de Aviano circularon moito na Idade Media, porque a diferenza das de Fedro non son nunca licenciosas e a súa métrica, na que abunda o hexámetro leonino, facilita o recordo.
Na Idade Media a fábula continúa transmitíndose baixo nomes de autores ou de coleccións que parecen pseudónimos: Romulus, Syntipas, pseudo-Dositeo, o Isopete... Esta temática expándese considerablemente mediante o Roman de Renart, colección de narracións compostas por clérigos anónimos no século XII. Nas historias do Ysengrinus, obra latina do poeta flamengo Nivard de Gand, a loita do raposo contra o lobo serve de pretexto para unha vigorosa sátira social da sociedade feudal e as súas inxustizas. A fábula transfórmase aquí nunha comedia animal. No século XII, a poetisa María de Francia publica unha colección de 63 fábulas.
Por outra banda, circularon por Europa numerosas coleccións doutras fábulas pertencentes a unha tradición autónoma distinta de orixe india (Hitopadesa, Pancatantra), difundidas a través de traducións árabes ou xudáicas españolas ou sicilianas. Moitas delas foron a pasar a exemplarios ou libros de exemplos para sermóns. O máis famoso e difundido foi sen dúbida a Disciplina clericalis do xudeu converso español Pedro Afonso, entre outros moitos.