cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roberto Moreno
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Resultados nas carreiras americanas de Open-Wheel (rodas abertas)
(key)
Ariadna (mitoloxía)
Ariadna é unha figura da mitoloxía grega. Ten un papel relevante nos mitos do Minotauro e de Teseo e tamén no mito do deus Dioniso, con quen casou.
Ariadna era filla de Minos, rei de Creta e fillo de Zeus. A súa nai era a raíña de Minos, Pasífae, filla de Helios.
Mitos
Ariadna foi posta polo seu pai a cargo do labirinto en que estaba encerrado o Minotauro. Ariadna traizoou ao seu pai ao namorar de Teseo, un dos mozos atenienses que debía ser sacrificado ao Minotauro. Ariadna proporcionou a Teseo unha espada coa que matar ao Minotauro e un novelo para que, tirando do fío, poidese orientarse polo labirinto e atopar a saída despois de matar ao Minotauro.
Tras matalo e saír do labirinto, fuxiu entón con Teseo. Segundo as versións do mito, Ariadna foi abandonada ou cedida por Teseo a Dioniso, quen a levou á illa de Lemnos. De Dioniso, tivo a Enopión, Toante, Estáfilo e Pepareto. A coroa que Ariadna recibiu como agasallo de voda foi promovida aos ceos como a constelación Coroa Boreal.
Ariadna permaneceu con Dioniso ata que, máis tarde, Perseo, que loitaba contra Dioniso en Argos, matouna petrificándoa coa cabeza de Medusa ou cunha lanza que ía dirixida a outro guerreiro. Noutros mitos, Ariadna aforcouse despois de ser abandonada por Teseo. Con todo, Dionisio descendeu a Hades e devolvena coa súa nai Semele. Xuntos uníronse aos deuses do Olimpo. Segundo Hesíodo, foi inmortalizada por Zeus.
Na mitoloxía romana, a deusa comparable é Libera, que poetas romanos asociaban coa greco-minoica Ariadna. Ariadna foi especialmente adorada en Naxos, Delos e Chipre. Probablemente tamén a veneraran en Argos, onde a tradición indica que se encontraba a súa tumba. O certame de Homero e Hesíodo tamén menciona un banquete na honra de Ariadna no lugar onde se atopou o corpo de Hesíodo, aínda que esta mención Ariadna non é segura.
Iconografía
As primeiras representacións seguras de Ariadna na arte aparecen na era arcaica, na segunda metade do século VII a.C. Ela está representada como a esposa de Dioniso. Dende entón a parella foi considerada a miúdo como un símbolo de matrimonio feliz, como nas obras do pintor de Heidelberg, ao redor do 560 a.C. Na cerámica de figuras negras, aparecen escenas de encontros de Ariadna e Dioniso, Ariadna tamén aparece formando parte do tíaso de Dioniso pero dun xeito destacado, participando nun simposio, escenario que tamén aparece na olaría de figuras vermellas. No período clásico, a figura de Ariadna segue aparecendo moitas veces como a esposa de Dionisio en ambientes festivos ou ata onde ambos se abrazan ou se bican. Ademais están representadas escenas nas que Dioniso persegue a Ariadna, ás veces coa presenza de Eros. Tamén hai algunhas imaxes que representan o abandono que sufriu por parte de Teseo e os seus encontros posteriores con Dioniso, como na chamada Hidria de Berlín. Este episodio do abandono de Ariadna foi posteriormente o evento favorito das representacións de Ariadna nos períodos helenístico e romano. Atópase en mosaicos, relevos e pinturas nos que, xunto coa súa tía, Dioniso atopa a Ariadna durmida. Tamén hai imaxes deste período no que só aparece a figura de Ariadna acostada.
Na Idade Media as representacións de Ariadna deixaron de aparecer, as cales reapareceu no século XV, onde Donatello representa a Ariadna e Dionisio como parella ideal. Este tema foi repetido continuamente dende este momento e, no barroco, unha variante que representa a voda de Dioniso e Ariadna en presenza de Afrodita e onde ás veces Ariadna recibe a coroa foi posteriormente popularizada, transformada nunha constelación. Tamén está representado o auxe dos dous amantes do Olimpo, como nas obras de Giovanni Battista Tiepolo. Doutra banda, a escena do abandono de Ariadna por Teseo e do seu descubrimento por Dionisio ocorreu novamente a principios do século XVI, nas obras de Tiziano.
Wincenty Kluczyński
Wincenty Kluczyński, nado o 30 de setembro de 1847 en Šarkaŭščyna (hoxe en Belarús) e finado o 23 de febreiro de 1917 en Alupka (Crimea), foi un eclesiástico católico latino polaco, arcebispo de Mahilioŭ entre 1910 e 1914.
Traxectoria
Naceu o 30 de setembro de 1847 en Šarkaŭščyna, o maior dos tres fillos de Adolf Kluczyński e Franciszka Korsak. Cursou a súa educación en Daugavpils, e en 1865 entrou no seminario de Vilnius. En 1867 pasou á Academia Teolóxica Católica de San Petersburgo, onde se graduou en Teoloxía en 1871 e foi ordenado sacerdote o 30 de setembro do mesmo ano polo bispo de Samoxicia Motiejus Valančius. Posteriormente comezou a exercer de profesor no seminario de Vilnius.
Como confesor de Bronisława Stankowicz, comezou en 1889 co estabelecemento da Congregación das Irmás dos Anxos en Vilnius. O 7 de abril de 1910 foi nomeado arcebispo de Mahilioŭ, recibindo a consagración episcopal o 29 de maio de Gasparas Cirtautas, e tendo como co-consagrantes a Jan Cieplak e Stefan Denisewicz. Como arcebispo dunha diocese que abranguía case a totalidade de Rusia, sufriu o acoso das autoridades tsaristas. Dirixiu a diocese até que o papa Bieito XV aceptou a súa resignación o 22 de setembro de 1914, nomeándolle arcebispo titular de Philippopolis in Thracia. Até a súa morte permaneceu principalmente en Crimea, onde finou o 23 de febreiro de 1917. Logo do seu pasamento foi enterrado en San Petersburgo. En 1929 o seu corpo foi trasladado a Vilnius e enterrado na catedral o 17 de abril.
Veneración
O bispo de Viciebsk Władysław Blin, por petición das Irmás dos Anxos comezou o proceso de beatificación de Kluczyński, nomeando como postulador ao mariano Adam Sikorski.
Casa do Vello, Bustelo de Fisteus, Quiroga
Casa do Vello é un lugar da parroquia de Bustelo de Fisteus, no concello lucense de Quiroga na comarca de Quiroga. Tiña 7 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE, dos cales 4 eran varóns e 3 eran mulleres.
Boeing B-47 Stratojet
O Boeing B-47 Stratojet foi un bombardeiro medio, de longo alcance e seis reactores estadounidense construído para voar a altas velocidades subsónicas e a grande altura. Foi principalmente deseñado para lanar boambas nucleares sobre a Unión Soviética. Cos seus mtores instalados en góndolas baixo a súa á en frecha, o B-47 foi unha grande innovación no deseño de reactores de combate de despois da segunda guerra mundial, e foi importante no posterior desenvolvemento dos reactores comerciais.
Añora
Añora é un municipio andaluz da provincia de Córdoba. No ano 2010 tiña 1.540 habitantes. A súa extensión superficial é de 111 km² e ten unha densidade de 13,8 hab/km². As súas coordenadas xeográficas son 38º 24' N, 4º 53' O. Atópase situado a unha altitude de 624 metros e a menos de 90 quilómetros da capital de provincia, Córdoba.
Historia
Añora fundouse como unha aldea dependente de Torremilano a finais do século XIV. Obtivo o seu título de vila independente en 1553 e desde entón formou parte das Sete Vilas do Val dos Pedroches, canda Pedroche, Torremilano, Torrecampo, Pozoblanco, Alcaracejos e Villanueva de Córdoba. Desde 1660 até 1747 estas vilas formaron o Marquesado do Carpio. Até comezos do século XX non se delimitaron os seus respectivos termos municipais. En Añora naceu Marcos Rodríguez Pantoja, o neno que viviu só en plena Serra Morena no Parque Natural da Serra de Cardeña e Montoro. Nesa experiencia vital está baseada a película do director de cine cordobés Gerardo Olivares Entre lobos.
Zara (homónimos)
Zara pode referirse a:
Vesarredonda, Bustelo de Fisteus, Quiroga
Vesarredonda é un lugar da parroquia de Bustelo de Fisteus, no concello lucense de Quiroga na comarca de Quiroga. Tiña 3 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE, dos cales 0 eran varóns e 3 eran mulleres.
As doce probas de Astérix
As doce probas de Astérix (en Les Douze travaux d'Astérix) é un filme franco-belga de animación baseado na serie de banda deseñada de Astérix. René Goscinny e Albert Uderzo, os creadores da serie, escribiron a historia e dirixiron o filme eles mesmos, contando coa co-dirección de Pierre Watrin e co guionista Pierre Tchernia, un amigo de Goscinny e Uderzo. O filme foi dirixido, producido e animado no estudio de animación de Goscinny e Uderzo, Studios Idéfix.
É o único filme de Astérix (animado ou de acción) que está baseado nun guión orixinal no canto das historias de banda deseñada. Posteriormente, foi adaptado nun tomo da colección e nunha serie de doce libros para nenos lectores.
Estreouse en galego na TVG o 6 de abril de 2001. Foi editado en DVD pola TVG coa dobraxe en galego.
Sinopse
Como en todos os álbums de Astérix, na Galia, ocupada polos romanos, un pequeno poboado galo resiste de forma vitoriosa os insistentes ataques dos invasores grazas á poción máxica do druída Panorámix. Cando o enésimo ataque é doadamente rexeitado polos aldeáns, empeza a espallarse polas tropas romanas a idea de que, se cadra, eses galos non son seres humanos, senón deuses e, polo tanto, non poden ser vencidos.
Esa historia remata por chegar ao mesmo Xulio César que, escéptico, decide probar a divindade dos galos. Para iso, preséntase na aldea coa seguinte proposta: Do mesmo xeito que Hércules tivo que superar doce probas para ser aceptado no Olimpo, os galos deben superar outras 12 probas (Non as mesmas pois, en palabras do propio César "Esas xa están pasadas de moda"). De seren superadas, os galos serían considerados deuses e Roma pasaría a ser súa, mais no caso de fracasar tan so nunha, os galos sumeteríanse sen resistentencia ao Imperio.
O xefe da aldea, confiado pese ás protestas de Panorámix, acepta o reto e elixe a Astérix, por ser o máis listo, e Obélix, por ser o máis forte, para representar aos galos nestas probas. Os dous heroes, guiados polo supervisor romano Caius Pupus, terán que: Unha vez máis, o destino da aldea queda nas súas mans nun todo ou nada.
Basílica de Notre-Dame de la Garde
miniatura|Basílica de Notre-Dame de la Garde. miniatura| Vista interior da basílica. A basílica de Notre-Dame de la Garde (Notre-Dame de la Garde; en provenzal, Nostro-Damo de Gardo), chamada a miúdo a Boa Nai (Bonne Mère; en provenzal, Boueno Maire), é unha basílica menor adicada ao culto católico na cidade de Marsella, entre os distritos de Roucas Blanc e Vauban, na cima dun pico calcario de 149 msnm e elevada outros trece metros máis sobre os cimentos dunha antiga fortaleza que había na cima. Ao sur do Porto Vello, de estilo neobizantino, está coroada por unha efixie dourada da Virxe María.
O outeiro de Notre-Dame de la Garde é un «lugar natural clasificado» desde o 29 de maio e 8 de outubro de 1917 e tamén en posterior clasificación do 15 de xaneiro de 1920. miniatura|250x250px|Vista da Bonne Mère marsellesa. Foi construída polo arquitecto protestante Henri Espérandieu e é de estilo románico-bizantino; foi consagrada o 5 de xuño de 1864 e substituíu a unha capela do mesmo nome construída en 1214 e reconstruída no século XV. Está edificada sobre os alicerces dunha fortaleza que fixo Francisco I en 1536 para resistir o asedio de Carlos V. A basílica ten dúas partes: unha igrexa inferior ou cripta, escavada na roca e de estilo románico, e unha grande igrexa de estilo románico-bizantino encima, decorada con mosaicos. No cume do campanario, de planta cadrada e de 41 m de alto, rematado por unha torre de 12,5 m que fai de pedestal, atópase unha estatua monumental de 11,5 m de altura da Virxe co Neno feita en chapa de cobre dourado.
A pedra utilizada para a construción, especialmente a verde que proviña dos arredores de Florencia, demostrou ser sensible á corrosión atmosférica, polo que foi necesario emprender, desde 2001 a 2008, unha longa e coidadosa restauración que tamén se ocupou da renovación dos mosaicos danados por impactos de bala durante a Liberación en 1944, e ennegrecidos ao longo dos anos polo fume das candeas e cirios.
Verdadeiro paladín da cidade de Marsella, Notre-Dame de la Garde foi considerada a partir da Idade Media a gardiá da xente do mar e pescadores.
Un lugar estratéxico
miniatura|Antiga canteira Honoré. A conca de Marsella, que se abre cumpridamente ao mar cara ao oeste, atópase bordeada de outeiros: ao norte co Macizo de l'Étoile e Nerthe, ao leste co Macizo de Sainte-Baume e ao sur con Carpiagne e o Macizo de Marseilleveyre. Desta vasta depresión emerxe un afloramento de pedra calcaria urgoniana —da era barremiense, unha etapa do período Cretáceo- cunha altura de 162 m.s.n.m., en cuxo cume se alza a basílica de Notre-Dáme de la Garde.
Neste outeiro había unha canteira desde 1905, despois da construción da basílica, que explotou Mr. Honoré e funcionou até 1946. Estímase que durante este período extraeuse un volume de 800 000 m³. No outeiro, que se estendía de forma continua para o sur, para as zonas altas do distrito Gratte-Semelle, iniciouse a rúa du Bois-sacré por unha gran trincheira, estreita e longa, que xa tiña o outeiro como consecuencia da explotación da canteira. Este cantil artificial é obxecto dunha vixilancia importante, con visitas regulares, medición de pequenos movementos e obras preventivas para evitar deslizamentos e desprendemento de rochas.
Debido á súa localización á beira da costa e á súa elevación, o outeiro de la Garde foi nos tempos da navegación por estima, ou sexa, sen instrumentos, un punto de observación e de referencia fixo e identificable sen posibilidade de erro e foi utilizado pola navegación marítima e defensiva, polo que se supón que estivo ocupado durante moito tempo como posto de observación e torre de vixilancia. En 1302, Carlos II de Nápoles ordenou, a fin de garantir os sinais ao longo da costa mediterránea de Provenza, incluír entre eses puntos o da cima de Notre-Dame de la Garde.
O condestable de Borbón Francisco I mandou construír un forte en 1524 que, xunto ao castelo de If, representaba unha defensa marítima da que, até ese ano, carecía a cidade. Sobre ese forte defensivo alzouse a basílica e aínda se pode ver unha píntega sobre o pórtico norte que era o emblema do rei. Desta forma, o alto de la Garde tivo tres tipos de edificacións e funcións diferentes: un lugar de vixilancia, unha obra militar e un lugar de peregrinación.
Unha primeira construción
esquerda|miniatura|A [[Paixón de Cristo diante da Basílica.]] En 1214 ocorréuselle a un sacerdote de Marsella, o pai Pierre, a idea de construír no outeiro de la Garde unha capela adicada á Virxe María. Este cerro pertencía á abadía de San Vítor polo que Pierre tivo que pedir permiso ao abade para comezar os traballos. O abade concedeulle a autorización para plantar vides, cultivar un xardín e construír unha capela. Catro anos máis tarde concluíron as obras, dato que se coñece polo feito de que na súa bula do 18 de xuño de 1218, na que se enumeraban as posesións da abadía, o papa Honorio III cita «A Notre-Dame de la Garde» como unha desas posesións.
Despois da morte do pai Pierre en 1256, a entón capela de Notre-Dame de la Garde constituíuse en priorado. O prior do Santuario de la Garde era un dos catro priores monásticos de Saint-Victor. Desde a fundación da capela, as doazóns, que se coñecían grazas aos testamentos, facíanse a favor de Notre-Dáme de la Garde. Demostraban unha gran devoción popular que se desenvolveu durante os seguintes séculos. De feito, os mariñeiros que escaparan dalgún naufraxio ían facer a súa acción de grazas e deixar algunha peza votiva no altar da nosa Señora do Mar que se atopaba na basílica de Notre-Dame de la Garde; esta práctica seguiuse facendo até o final do século XVI.
Florbela Espanca
Florbela Espanca, bautizada co nome Flor Bela de Alma da Conceição nada en Vila Viçosa o 8 de decembro de 1894 e finada en Matosinhos o 8 de decembro de 1930, foi unha poetisa portuguesa.
Traxectoria
Precursora do movemento feminista en Portugal, tivo unha vida tumultuosa, inqueda, transformando os seus sufrimentos íntimos en poesía da máis alta calidade, cargada de erotización e feminidade.
Filla de Antónia da Conceição Lobo, empregada de João Maria Espanca, que non a recoñeceu como filla. Porén, coa morte de Antónia en 1908, João e a súa muller, Maria Espanca, criaron a meniña. O pai só recoñecería a paternidade moitos anos despois da morte de Florbela.
Basílica de Notre-Dame de la Garde
Visita de Francisco I
miniatura|Murallas da antiga fortaleza. esquerda|miniatura| Escudo de Francisco I. O 3 de xaneiro de 1516, a nai de Francisco I Luisa de Savoia e a súa esposa, a raíña Claudia, filla de Luís XII, foron até o sur de Francia para atoparse alí co novo rei, aureolado pola súa vitoria en Marignano. O 7 de xaneiro de 1516 subiron até a ermida de Notre-Dame de la Garde e, uns días máis tarde, o 22 de xaneiro de 1516, Francisco I uniuse a elas e tamén visitou a capela. Durante a visita, o rei deuse conta de que a cidade de Marsella non estaba ben defendida. A necesidade de fortalecer o sistema de defensa foi aínda máis evidente en 1524 despois do asedio á cidade polo condestable Carlos III de Borbón, que tiña acordos con Carlos I de España, e que case toman a cidade. Francisco I decidiu construír dous fortes: un na illa de If, que se converteu no famoso castelo de If, e outro na parte superior do outeiro de la Garde, onde estaba situada a capela. Foi un exemplo de convivencia entre un forte militar e un santuario aberto ao público. A construción do castelo de If foi moi rápida (finalizou en 1531), mentres que o forte de Notre-Dame de la Garde non se rematou até 1536, xusto a tempo para resistir a chegada das tropas de Carlos V. Para a construción da fortaleza utilizáronse pedras do cabo Couronne, nas Bocas do Ródano, e materiais recuperados da demolición de edificios situados fóra das murallas da cidade que poderían proporcionar refuxio ás tropas inimigas. Entre os monumentos destruídos e cuxos materiais serviron para a construción da fortaleza hai que incluír, en particular, o convento dos Frères Mineures, onde enterraron a san Luís de Anjou, que posteriormente foi trasladado a un lugar próximo ás rúas Saint-Louis e Belsunce. Desta fortaleza, de non moita importancia, que ten forma dun triángulo isóscele con dous lados que miden 75 metros e outro de 35 metros, permanece o esporón real aínda visible ao oeste da basílica.
Por riba dunha porta aínda se pode ver, aínda que moi danado, o escudo de Francisco I, é dicir, as armas de Francia con tres flores de lis e unha píntega debaixo. Preto desta porta, á beira dereita, hai unha pedra redonda desgastada polo tempo onde se poden ver algúns vestixios dunha escultura que representa o cordeiro, símbolo de san Xoán, cunha bandeirola.
Florbela Espanca
Traxectoria
Sufriu un aborto involuntario en 1919, ano no que publicou o Livro de Mágoas. É nesa época cando Florbela comeza a presentar síntomas máis graves de desequilibrio mental. En 1921 separouse de Alberto Moutinho, tendo que sufrir o prexuízo social que iso comportaba. No ano seguinte casou por segunda vez con António Guimarães.
Basílica de Notre-Dame de la Garde
Guerras de relixión
esquerda|miniatura|Charles de Casaulx miniatura| Vista superior de Marsella en 1572. En primeiro plano a fortaleza de Notre-Dame de la Garde. En 1585, o xefe da Liga Católica na Provenza, Hubert de Garde de Vins, quixo tomar Marsella e aliouse con Louis de La Motte Dariès, segundo cónsul de Marsella. Na noite do 9 de abril de 1585 Dariès ocupou o cume do montículo de la Garde, desde onde se podía tomar a cidade baixo o acoso de lume de canón. O asalto resultou errado e tanto Dariès como o seu cómplice, Boniface, foron executados.
Florbela Espanca
Traxectoria
O Livro de Soror Saudade é publicado en 1923. Florbela sufriu un novo aborto, e o seu marido pediu o divorcio. En 1925 casou por terceira vez, desta vez co médico Mário Pereira Lage. A morte do irmán, Apeles, nun accidente de avión, aféctaa gravemente e inspíraa para escribir As Máscaras do Destino.
Basílica de Notre-Dame de la Garde
Guerras de relixión
En 1591, Carlos Manuel, duque de Savoia, quixo apoderarse da abadía de San Vítor, edificio fortificado cerca do porto e encargoullo a Pierre Bon, barón de Méolhon, gobernador de Notre-Dame de la Garde. Na noite do 16 de novembro de  1591, o barón apoderouse da abadía que foi reconquistada rapidamente polos partidarios de Charles de Casaulx, primeiro cónsul da cidade de Marsella. En 1594, Charles de Casaulx quixo converterse en maestre da fortaleza de la Garde. Para iso enviou a dous sacerdotes, Trabuc e Cabot, para que celebrasen a misa na capela. Despois da celebración, Trabuc, que levaba unha coiraza baixo a sotana, matou o capitán da fortaleza, Charles Casaulx puido tomar posesión da fortaleza e nomeou gobernador ao seu fillo Fabio. En 1595 construíuse un muro defensivo en forma de W na parte baixa da fortaleza. É aínda visible e alí construíuse recentemente un aparcadoiro no ángulo entrante do muro.
Tralo asasinato de Charles de Casaulx o 17 de febreiro de 1596 a mans Pierre de Libertat, Fabio foi expulsado da fortaleza polos seus propios soldados.
Florbela Espanca
Florbela Espanca por outros poetas
Florbela Espanca causou grande impresión entre os seus pares e entre literatos e público do seu tempo e de tempos posteriores. Alén da influencia que os seus versos tiveron nos versos de tantos outros poetas, son coñecidas tamén algunhas homenaxes prestadas por outros eminentes poetas á persoa humana e lírica da poetisa. Manuel Dias da Fonseca, no seu "Para um poema a Florbela" de 1941, cantaba "(...)E Florbela, de negro,/ esguia como quem era,/ seus longos braços abria/ esbanjando braçados cheios/ da grande vida que tinha!". Tamén Fernando Pessoa, nun poema dactilografado e non datado, de nome "À memória de Florbela Espanca", descríbea como "alma sonhadora/ Irmã gêmea da minha!".
Basílica de Notre-Dame de la Garde
Última visita real
miniatura| Procesión despois do Corpus Christi, século XVIII. Durante a súa estancia en Marsella, o rei Luis XIII foi a cabalo, a pesar da choiva, a Notre-Dame de la Garde o 9 de novembro de 1622. Foi recibido polo gobernador da fortaleza, Antoine Boyer, señor de Bandol. Á morte deste último, o 29 de xuño de 1642, o escritor Georges de Scudéry foi nomeado gobernador. Tomou posesión do seu cargo en decembro de 1644, acompañado pola súa irmán Madeleine de Scudéry, muller de letras, que deixou nos seus escritos moitas descricións da localización, a contorna e das diferentes celebracións ou cerimonias como a seguinte:
Florbela Espanca
Obra
miniatura|Florbela nun deseño do seu irmán Apeles Espanca. Autora de poemas, artigos na prensa, traducións, epístolas e un diario, Florbela Espanca antes que nada foi poetisa. É á súa poesía, case sempre en forma de soneto, á que ela debe a fama e o recoñecemento. A temática abordada é principalmente amorosa. O que máis lle preocupa á autora é o amor e os ingredientes que romanticamente lle son inherentes: soidade, tristeza, saudade, sedución, desexo e morte. A súa obra abrangue tamén poemas de sentido patriótico, mesmo algúns en que é visible o seu patriotismo local: o soneto “No meu Alentejo” é unha glorificación da terra natal da autora.
Basílica de Notre-Dame de la Garde
Última visita real
Georges de Scudéry desdeñou residir no forte e preferiu facelo na Place de Lenche, barrio aristocrático da época. A garda da fortaleza confiouse a un modesto sarxento chamado Nicolas.
Florbela Espanca
Obra
Soamente dúas antoloxías, Livro de Mágoas (1919) e Livro de Sóror Saudade (1923), foron publicadas en vida da poetisa. Outras, Charneca em Flor (1931), Juvenília (1931) e Reliquiae (1934) saíron só tras o seu pasamento. Toda a obra poética de Florbela foi reunida por Guido Battelli nun volume chamado Sonetos Completos, publicado por vez primeira en 1934. En 1978 xa saíran 23 edicións do libro. As pezas anteriores ás primeias publicacións da poetisa foran reconstituídas por Mária Lúcia Dal Farra, que en 1994 editou o texto de Trocando Olhares.
Basílica de Notre-Dame de la Garde
Última visita real
O único evento significativo que sucedeu baixo o goberno de Scudéry foi o «caso Caze» en 1650. Durante a Sublevación da Fronda, o gobernador de Provenza, o conde de Alais, opúxose ao Parlamento de Provenza e quixo reprimir a revolta marsellesa. Tendo en conta que o forte de la Garde era unha posición desexable, subornou ao sarxento Nicolas o 1 de agosto de  1650 e instalou no forte a un dos seus partidarios, David Caze. Quería apoiar un ataque que debía ser feito con galeras procedentes de Toulon, cidade que lle foi fiel. Os cónsules de Marsella responderon á ameaza e David Caze viuse obrigado a abandonar o forte.
Florbela Espanca
Obra
A prosa de Florbela esprémese a través do conto (onde domina a figura do irmán da poetisa), dun diario, que antecede á súa morte, e en cartas varias. Algunhas pezas da súa correspondencia son de natureza familiar, outras tratan de cuestións relacionadas coa súa produción literaria, sexa nun sentido interrogativo en canto á súa qualidade, sexa sobre aspectos máis prácticos como a súa publicación. Nas diferentes manifestacións epistolares sobresaen cualidades que non sempre están presentes na restante produción en prosa - naturalidade e simplicidade. António José Saraiva e Óscar Lopes na súa História da Literatura Portuguesa describen a Florbela Espanca como sonetista de “laivos anterianos” (en referencia a Antero de Quental) e semellante a António Nobre. Admiten que foi "uma das mais notáveis personalidades líricas isoladas, pela intensidade de um emotivo erotismo feminino, sem precedentes entre nós Portugal, com tonalidades ora egoístas ora de uma sublimada abnegação que ainda lembra Sóror Mariana, ora de uma expansão de amor intenso e instável[…]".
Basílica de Notre-Dame de la Garde
No século XVIII
En 1701 os duques de Borgoña e de Berry, este último neto de Luís XIV, subiron á basílica. Vauban, que sucedeu a Clerville, o construtor do forte de San Nicolás en Marsella, estudou a posibilidade de reforzar aínda máis a defensa desta cidade. O 11 de abril de  1701 presentou un grandioso proxecto que consideraba a construción dun gran recinto que unise o forte Saint-Nicolas co de Notre-Dame de la Garde e continuaría até a chaira de Saint-Michel, na actualidade praza Jean Jaurès, para chegar ata o peirao de Arenc. Este proxecto nunca se levou a cabo.
Florbela Espanca
Obra
A obra da Florbela "precede de longe e estimula um mais recente movimento de emancipação literária da mulher, espremendo nos seus acentos mais patéticos a imensa frustração feminina das […] opressivas tradições patriarcais.” Rolando Galvão, autor dun artigo sobre Florbela Espanca publicado na páxina electrónica Vidas Lusófonas, caracteriza así a obra florbeliana:
O autor do artigo lembra tamén a correspondencia da poetisa co irmán, Apeles, e cunha amiga próxima, que apenas viu en retrato. Repara en que os excesos verbais da escritora son provocados pola súa falta de moderación á hora de espremer unha paixón. A súa exaltación do amor fraternal é considerada fóra do común. Galvão repara en que eses límites alongados na expresión do amor, da amizade e das afeccións, son na obra florbeliana unha constante.
Basílica de Notre-Dame de la Garde
No século XVIII
Durante a epidemia de peste que afectou a Marsella en 1720, o bispo Enrique de Belsunce subiu tres veces andando a Notre-Dame de la Garde: o 28 de setembro de  1720, o 8  de decembro de  1720 e o 13  de agosto de  1721, co fin de bendicir a xente da cidade.
O peche da capela
O 30 de abril de  1790 os patriotas invadiron o forte e baixo o pretexto de asistir a unha misa na capela, cruzaron a ponte levadiza, utilizando unha estratexia similar á adoptada polos partidarios da liga en 1594. O 7 de xuño de 1792, domingo, a gran procesión tradicional que se organizaba ese día foi boicoteada polos manifestantes. Durante a viaxe de regreso ao santuario, á estatua da Virxe puxéronlle unha bufanda tricolor e o Neno Xesús viña tocado co gorro frixio.
O 23 de novembro de 1793 tivéronse que abandonar os edificios relixiosos e cesou o culto. O 13 de marzo de 1794  levouse a estatua en prata da Virxe, esculpida en 1661, para fundila na Casa da Moeda de Marsella que estaba no número 22 da rúa Tapis Vert, no antigo convento dos Pais da Misericordia.
Unha prisión para príncipes
En abril de 1793, o duque de Orleans Philippe Égalité, os seus dous fillos, o duque de Montpensier e o duque de Beaujolais, a súa irmá Louise, duquesa de Borbón, e o príncipe de Conti foron encarcerados aquí unhas semanas antes do seu traslado a Fort Saint-Jean. A pesar da falta de confort de que dispuñan as antigas estancias do gobernador, os presos tiñan a vantaxe de gozar do panorama. Cada día a duquesa de Borbón, despois de asistir a misa, facía unha parada no socalco da fortaleza e a miúdo permanecía dúas horas meditando. A princesa, que pintaba moi ben, deixou un debuxo a lapis que mostra unha vista de Marsella desde esta basílica.
Un home providencial: Escaramagne
miniatura|Virxe do ramo. A última poxa de obxectos pertencentes ao santuario tivo lugar o 10 de abril de 1795. A capela converteuse en patrimonio nacional e José Escaramagne alugouna. O veterano capitán de navío, que vivía preto da praza Colonel-Edon, tiña unha profunda devoción á Virxe. Trala continuación do culto nalgunhas parroquias, escribiu en setembro de 1800 ao ministro da Guerra, Lazare Carnot, para que permitise a reapertura do santuario, pero o prefecto Charles Delacroix, consultado polo ministro da Guerra, deu unha opinión desfavorable. Non foi até o 4 de abril de 1807 cando se concedeu o permiso para abrir a capela ao culto e celebrar actos relixiosos.
Escaramagne comprou nunha poxa unha estatua da Virxe e o neno do século XVIII que proviña dun convento relixioso de Picpus, que estaba cerca do Palacio de Xustiza, demolido durante a Revolución. Ofreceu esta estatua a Notre-Dame de la Garde. O cetro que sostiña foi substituído por un ramo de flores; de aí o nome da estatua da «Virxe do ramo». Mentres se procuraba espazo para a nova estatua de prata realizada en 1837, foi confiada á Cartuxa de Montrieux, para volver ao santuario en 1979. Esta estatua da «Virxe do ramo» atópase actualmente exposta no altar da cripta.
Ampliación da capela
Durante este período de ampliación, o forte non experimentou modificacións e a capela foi cada vez máis frecuentada. Este aumento foi tal que houbo que ampliar a capela en 1833, cunha segunda nave, pasando dos 150 m2 orixinais a unha área total duns 250 m2. O bispo de Marsella, Fortuné de Mazenod, bendixo a capela en 1834.
Visitantes distinguidos
A duquesa de Berry, que escapou dun naufraxio cando regresaba de Nápoles, subiu á basílica o 14 de xuño de 1816 e depositou unha figura de prata como ofrenda votiva. Esta estatua fundiuse algúns anos máis tarde. A duquesa de Angulema, filla de Luís XVI, tamén subiu a Notre-Dame de la Garde o 15 de maio de 1823, día dun vento mistral moi forte. A pesar diso, a duquesa quixo permanecer no socalco para gozar da beleza da paisaxe.
En 1838 a Virxe de la Garde tivo outro visitante distinguido: Chateaubriand.
Nova estatua de prata
miniatura|Virxe de prata no andar superior. Grazas a unha doazón de 3000 francos feita pola duquesa de Orleans durante a súa visita a Marsella en 1823 e varias ofrendas máis, púidose modelar unha nova imaxe da Virxe que substituíu a que fora fundida durante a Revolución francesa. En 1829 consultouse o ourive Jean-Baptiste Chanuel, artista marsellés instalado na cours des Dominicaines, para ver se podería facer esta estatua a partir dun modelo creado polo escultor Jean-Pierre Cortot. Despois de cinco anos de traballo (1829-1834), o ourive marsellés rematouna mediante un proceso moi delicado de repuxado a martelo. O 2 de xullo de 1837 a estatua foi bendicida polo bispo Fortuné de Mazenod na cours Belsunce para logo levala á cima do outeiro de la Garde. Substituíu á estatua da «Virxe do ramo» que se doou á Cartuxa de Montrieux. Esta estatua volveu á cripta en 1979.
As dúas estatuas da Virxe, a do ramo e a de prata, son pois, anteriores á basílica na que están expostas, xa que a primeira pedra desta púxose en 1850.
Nova campá
O 7 de outubro a campá, que pesa 8234 kg, colocouse nun carro tirado por dezaseis cabalos e o traxecto de subida á basílica percorreu a plaine Saint-Michel, a rúa Thiers, a calzada Léon Gambetta, a rúa Tapis Vert, a cours Belsunce, a rúa Canebière, a rúa Paradis e a rúa de Pierre Puget. O convoi reforzouse máis adiante con dez cabalos, polo que o número deles ascendeu a vinte e seis. O 8 de outubro de 1845 empezou o ascenso ao outeiro e tivo que contarse coa axuda de tornos e cabrestantes. A ascensión prolongouse até o venres 10 de outubro, día de chegada á fortaleza, e colocouse no seu sitio o mércores 15 de outubro. Con todo, os primeiros tañidos non se ouviron até o 8 de decembro festa da Inmaculada Concepción. Do mesmo xeito que as estatuas das virxes existentes dentro da basílica, é anterior á construción do edificio actual cuxa primeira pedra se colocou en 1850 tal como se sinalou máis arriba.
As dimensións e características máis importantes son as seguintes: diámetro: 2,40 m; altura: 3,50 m; badalo: 300 kg; peso: 8234 kg.
Nesta ocasión o poeta Joseph Autran compuxo un poema que remata da seguinte forma:
Negociacións co exército
O responsable da capela, o padre Jean-Antoine Bernard, pediu o 22 de xuño de 1850 ao Ministerio da Guerra un permiso para construír unha capela maior. O 22 de outubro de 1850, o mesmo día que abandonou as súas funcións ministeriais, o xeneral d'Hautpoul, ministro da Guerra, estimou que a solicitude era demasiado vaga e imprecisa e outorgou un acordo de principio pero convidou á Comisión a que presentase un proxecto máis preciso. O 8 de abril de 1851 presentouse un novo proxecto para a construción dunha igrexa de dimensións máis grandes que as que tiña a zona dos edificios actuais existentes e que evitaba ter no futuro un uso militar. Co apoio do xeneral Adolphe Niel, o Comité das Fortificacións emitiu un ditame favorable na reunión do 7 de xaneiro de 1852. O ministro da Guerra concedeu o permiso para construír unha nova capela o 5 de febreiro de 1852. Había sinal verde para comezar coa procura de financiamento e os estudos técnicos do proxecto.
Proxecto
miniatura|Espérandieu-Allar, arquitecto das obras. O 1 de novembro de 1852 o bispo Eugène de Mazenod convidou aos fieis a realizar ofrendas para se facer cargo dos gastos do ambicioso proxecto. Encargáronse estudos a varios arquitectos. O directorio da capela reuniuse o 30 de decembro de  1852 en presenza do bispo Mazenod. O proxecto presentado por Leon Vaudoyer, que traballou na catedral de Marsella, era o único que presentaba un edificio de estilo románico bizantino, mentres que os demais eran de estilo gótico. Cada proxecto obtivo cinco votos, pero o voto do vigairo era predominante, polo que se adxudicou o proxecto a Vaudoyer aínda que os planos debuxounos un dos seus alumnos, Henri-Jacques Espérandieu, de só vinte e tres anos.
O 23 de xuño de 1853 Espérandieu foi designado como arquitecto e puxo en marcha o proxecto. Aínda que era protestante, non parecía que a súa relixión fose unha das principais causas das dificultades atopadas pola comisión do santuario responsable da execución da obra. Aquela decidiu, sen consultar co arquitecto e sen previo concurso de licitación, non empezar os traballos, non para garantir a competencia senón para confiarllos directamente o 9 de agosto de 1853 a Pierre Berenger, contratista e arquitecto da igrexa de San Miguel, que propuxera el mesmo un proxecto neogótico e que era unha persoa moi próxima ao bispo Mazenod. A comisión tamén decidiu imporlle a selección de artistas tales como o escultor Joseph Marius Ramus ou o pintor Karl Müller de Düsseldorf sen preocuparse de se as súas obras se adaptarían á arquitectura elixida. A elección de Karl Müller non foi aceptada, o que permitiu ao arquitecto decidirse por unha decoración de mosaicos.
Unha edificación complicada
A colocación da primeira pedra polo bispo de Marsella, Eugène de Mazenod, tivo lugar o 11 de setembro de  1853. O traballo avanzaba con lentitude e gran dificultade debido a que os alicerces debían colocarse sobre unha rocha moi dura, razón que supuxo unha gran carga económica. En 1855 decidiuse levar a cabo unha lotaría autorizada polo goberno, que recadou menos do esperado. Os recursos financeiros eran insuficientes xa que a Comisión do Santuario decidira aumentar a extensión da cripta baixo o santuario de modo que, en lugar de ocupar só a superficie baixo o coro, se estendese baixo toda a capela superior. A pesar dun préstamo concedido mediante un aval sobre as propiedades privadas do bispo, os traballos tiveron que pararse durante dous anos, desde 1859 a 1861, ano da morte do bispo Mazenod.
O novo bispo, Patrice Cruice, que chegou ao final de agosto de 1861, relanzou os traballos. A xenerosidade dos cidadáns de todas as relixións e condicións sociais —desde o emperador Napoleón III e a emperatriz Uxía de Montijo, que visitaron á Virxe de la Garde o 9 de setembro de 1860, até os máis modestos marselleses— permitiu a finalización das obras.
A consagración do santuario tivo lugar o sábado 4 de xuño de 1864 polo cardeal Villecourt, membro da Curia Romana, con asistencia de corenta e tres bispos. En 1866 colocouse o mosaico do pavimento na igrexa superior e quedou rematado o campanario cadrado; o badalo instalouse en outubro do mesmo ano.
miniatura|Basílica de Notre-Dame de la Garde.
En 1867 construíuse no campanario de planta cadrada, un pedestal cilíndrico para servir de base á monumental estatua da Virxe. O financiamento da estatua levouse a cabo co apoio económico dos cidadáns de Marsella. Os bosquexos da estatua, feitos por tres artistas parisienses, Eugène-Louis Lequesne, Aimé Millet e Charles Gumery, foron revisados por un xurado composto polo arquitecto Espérandieu; Antoine Theodore Bernex, alcalde de Marsella; Jeanron, director da Escola de Belas Artes; Bontoux, profesor da Escola de Escultura, e Luce, presidente da Corte Civil e administrador do santuario de Notre-Dame de la Garde. O proxecto foille adxudicado a Lequesne. miniatura|esquerda|Virxe de la Garde, cúpula.
Funicular
miniatura|Ascensor visto desde a rúa du Dragon. miniatura|esquerda|Mecanismo do ascensor. En 1892 construíuse un funicular, coñecido como «o ascensor», para subir até a basílica sen esforzo. A estación inferior estaba no final da rúa du Dragon e a superior tiña acceso directo a unha pasarela lixeiramente ascendente que chegaba a unha terraza situada debaixo da basílica. Desde alí só había uns poucos chanzos para chegar ao nivel da cripta, a 162 metros de altura. O traballo durou dous anos. O sistema do funicular consistía en dúas cabinas cuxo peso morto era de trece toneladas baleiras que circulaban por dúas vías paralelas equipadas con cremalleiras. O movemento producíase por un sistema chamado de «balancín de auga». Cada cabina, de dúas plantas, podía levar 50 pasaxeiros en total e dotouse a cada unha delas de tanques de auga de 12 m³. As cabinas estaban conectadas entre si mediante un cable de sustentación; o tanque da cabina descendente estaba cheo de auga e o da cabina ascendente estaba baleiro. Este lastre aseguraba o bo funcionamento do sistema. A diferenza de nivel entre as dúas estacións era de 84 m. A auga do tanque descendente, ao chegar á parte inferior despois de cada viaxe, bombeábase ao tanque da cabina situada na parte superior mediante un sinxelo sistema consistente nunha bomba accionada por vapor cunha potencia de 25 hp. A duración do traxecto era de dous minutos, pero o tempo necesario para transvasar a auga dun depósito a outro era de case dez minutos, o que obrigou a espazar as saídas, a pesar das longas colas que se formaban con frecuencia. Nun só día, o 15 de agosto de 1892, o número de pasaxeiros superou os 15 000. A chegada da era do automóbil acabou co funicular. O 11 de setembro de 1967 ás 18:30, o funicular cesou todas as actividades por mor da súa falta de beneficios. Foi demolido tras transportar 20 millóns de pasaxeiros en 75 anos.
Liberación
miniatura|esquerda|Placa conmemorativa no número 26A da rúa Jules Moulet. O 24 de agosto de 1944, o xeneral Monsabert ordenou ao xeneral Sudre que tomase o outeiro de Notre-Dáme de la Garde, cuxas rochas estaban cheas de fortíns alemáns. As ordes foron categóricas: «Nin bombardeo aéreo, nin emprego masivo de artillaría. Esta rocha lendaria ten que ser asaltada pola infantaría apoiada por carros de combate».
Arquitectura
Os diferentes elementos decorativos da basílica son a principal característica dela. Dentro da igrexa a diferenza márcaa o emprego dos diferentes mármores de cores, especialmente o vermello de Brignoles e o branco de Carrara nas columnas. Este mesmo contraste está presente nas arcadas mediante a utilización do estuco branco e verde. Doutra banda, a policromía obtida mediante o uso destas cores e os dos mosaicos dan á basílica un carácter e aspecto alegres.
O acceso ao edificio realízase a través dunha ponte de 35 m de ancho que conduce a unha ponte levadiza que aínda se segue levantando ás noites. O edificio pódese ver como unha sucesión de volumes: adro e campanario, nave con capelas laterais, transepto, cúpula, presbiterio, coro e ábsida.
Campanario
A torre, cunha altura de 41 m, de poderosa planta cadrada situada sobre o pórtico de entrada, ten dous pisos idénticos con cinco arcos que serven de xanelas a uns pequenos balcóns. O conxunto está rematado por unha espadana; cada cara ten tres grandes conxuntos de xanelas con columnas de granito vermello situadas detrás dos amortecedores de sons. O campanario alberga a campá e remata cunha plataforma rodeada por unha balaustrada de pedra coas armas da cidade no centro de cada lado e a estatua dun anxo tocando unha trompeta en cada esquina. Estas catro estatuas foron esculpidas por Lequesne. Sobre o socalco da torre elévase un campanario cilíndrico cunha altura de 12,5 m con dezaseis columnas de granito vermello sobre as que está apoiada a monumental estatua da Virxe de 11,2 m.
Encostada á fachada sur da torre hai unha escaleira octogonal que conduce ao socalco e ao interior da torre do campanario e a estatua. Este acceso está prohibido ao público. O soportal de entrada dá acceso á igrexa superior pasando por unhas portas dobres de bronce deseñadas por Henri Révoil. Cada unha está decorada con tres paneis superpostos e o central leva o monograma da Virxe, encadrado por un círculo que representa as contas do rosario. O tímpano da porta principal está decorado cun mosaico que representa a Asunción da Virxe, inspirado nunha pintura de Faivre-Duffer.
Fachadas laterais
O corredor da nave central divídese en tres partes iguais e no seu centro hai xanelas para iluminar cada capela lateral. Os alicerces e os arcos son de pedra e están dovelados con cores verde e branco alternados. Hai unha especie de respiradoiros que están colocados a nivel de chan para dar unha certa luminosidade ás capelas subterráneas da cripta. A nave central está máis elevada respecto das capelas laterais, con óculos xemelgos para iluminar os tres casquetes esféricos da nave. Estes óculos non son visibles desde o socalco.
Transepto, cúpula e ábsida
O transepto está iluminado por dúas xanelas xemelgas orientadas ao leste e ao oeste coroadas por un rosetón. Sobre o seu eixo elévase unha cúpula de 9 metros de diámetro. Esta cúpula de planta octogonal componse de trinta e dous triángulos cuxo vértice superior é moi agudo; na intersección de todos eles erixiuse unha cruz. Cada cara do octógono ten unha xanela e cada unha delas está flanqueada por dúas columnas de granito vermello e a súa parte superior é un arco de medio punto que está rematado por un frontón triangular. A ábsida é semicircular e está decorada con cinco arcadas cegas, bordeadas cada unha por dúas columnas de granito vermello. A construción posterior das dependencias da sancristía oculta parte da ábsida.
Cripta
miniatura|A cripta. No adro de entrada, situado debaixo da torre, hai dúas estatuas de mármore do bispo Mazenod e do papa Pío IX, esculpidas por Ramus. Nesta sala hai dúas escaleiras a ambos os dous lados da entrada que conducen á igrexa superior. A cripta, completamente románica, consiste nunha nave abovedada aberta rodeada por seis capelas laterais que coinciden exactamente coas da igrexa superior. O altar é de pedra de golfalina. Detrás do altar atópase a estatua da Virxe co ramo. Nun lado de cada capela colocáronse placas cos nomes dos doantes individuais que responderon á chamada do bispo Cruice. Ditos altares laterais están dedicados a santa Filomena, santo Andrés, santa Rosa, Henrique II o santo, san Luís e san Benito Labre, que inspirou a conversión de Paul Verlaine. Nas dúas capelas do fondo, a dereita e esquerda, hai dúas escaleiras que conducen á sancristía, ás galerías do coro e ao altar maior da igrexa superior; estas escaleiras non son accesibles ao público.
Igrexa superior
As dimensións internas da igrexa superior son máis ben modestas. A nave ten unha lonxitude de 32,7 m e unha anchura de 14 m. Cada capela lateral mide 3,8 m por 5,4 m. Na igrexa superior é onde triunfa a policromía con mosaicos suntuosos, columnas de mármore e alicerces alternando as cores vermella e branca. Se para o branco se impuña o mármore de Carrara, o contraste co vermello requirido representaba unha elección moi delicada. O arquitecto Espérandieu quería un vermello matizado para que harmonizase cos mosaicos, e non se conformaba co mármore branco de Carrara. O marmorista Jules Cantini descubriu nun lugar chamado «as pedras belas», na comuna de La Celle, preto de Brignoles, un xacemento de mármore vermello sarapintado de amarelo e branco que, coidadosamente puimentado, satisfixo á perfección as condicións requiridas. A parte superior é de estuco a modo de mármore reconstituído, que foi a solución adaptada.
A área cuberta polos mosaicos de teitos e paredes e da área estrutural é de aproximadamente 1200 m². Realizáronse entre 1886 e 1892 pola empresa Mora con sede en Nîmes. As teselas, chegadas de Venecia, foron fabricadas por artesáns excepcionalmente experimentados. Cada panel contén case 10 000 unidades/m², o que representou para a basílica preto de 12 millóns de pequenas teselas de un por dous centímetros cadrados. Estes mosaicos son un conxunto excepcional pola complexidade das súas decoracións feitas por arquitectos e pintores de renome e a calidade das teselas. A área cuberta polos pavimentos é de aproximadamente 380 m² con mosaicos romanos de deseño xeométrico.