cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Expansión do fondo oceánico
Teorías anteriores (por exemplo, a de Alfred Wegener) sobre deríva continental supuñan que os continentes eran transportados a través do mar. A idea de que o propio fondo mariño móvese (e arrastra aos continentes con el) mentres se expande desde un eixo central foi proposta por Harry Hess da Universidade de Princeton na década de 1960. A teoría acéptase amplamente na actualidade, e crese que o fenómeno é causado por correntes de convección na parte débil e plástica da capa superior do manto (denominada astenosfera na definición clásica). As maiores probas da mencionada teoría son as fosas oceánicas, as dorsais oceánicas, o magma saínte cara á superficie, o novo fondo mariño.
Expansión incipiente
A expansión do fondo mariño sempre comeza como un rift nunha placa continental, similar ao val do Rift existente na actualidade en África Oriental, entre o mar Vermello e os Grandes Lagos Africanos. O proceso comeza cun quecemento na base da placa continental que a converte nun material máis plástico e menos denso. Xa que os obxectos menos densos "flotan" sobre os máis densos, como prevé a isostasia, a área que se quenta abúltase, transformándose nunha ampla bóveda ("domo" ou cúpula). A medida que se alza, prodúcense fracturas que gradualmente se converten en rifts. O sistema de rifts típico consiste en tres brazos diverxentes, separados cada un por 120º de circunferencia. Estas grandes áreas denomínanse "encrucillada tripla" (triple junction, en inglés) e poden acharse en varios lugares do mundo na actualidade, sendo facilmente identificables nos mapas; por exemplo: mar Vermello-golfo de Adén-val do Rift, ou val do Níxer-costas africanas do Golfo de Guinea onde se abriu o Atlántico, separándose América do Sur.
Etimoloxía
A etimoloxía é o estudo científico sobre a orixe da estrutura léxica dunha lingua, tanto das palabras como da súa fraseoloxía. A etimoloxía dunha palabra en concreto é dita orixe, chamada neste caso étimo.
Etimoloxía de etimoloxía
En xeral, considerase etimoloxía o estudo da historia das palabras: de onde proceden, cando entraron na lingua e como mudou a súa forma e o seu significado.
O grego Píndaro servíase, no século V a.C. de etimoloxías inventadas para alardear diante dos seus amos. Plutarco empregaba etimoloxías pouco seguras baseándose en estrañas similitudes de sons. Isidoro de Sevilla, nas súas Etymologiae, fai un rastrexo enciclopédico das "primeiras cousas" que foi usado acriticamente en Europa ata o século XV. O Etymologicum genuinum, unhas das varias obras bizantinas de parecidas características, é unha enciclopedia gramatical editada en Constantinopla no século IX. A Legenda Aurea do século XIV comeza cada vita dos santos cun excursus en forma de etimoloxía.
A etimoloxía das palabras galegas
A etimoloxía permite ter unha clara idea das orixes do galego, unha lingua romance, románica ou neolatina. Derivada do latín vulgar que foi imposto polos romanos a partir do ano 206 a. de C. O latín é unha lingua indoeuropea e sintética, que expresa as súas relacións gramaticais por medio de morfemas ou desinencias que se combinan coa raíz, ao contrario do galego que expresa estas mesmas relacións por medio de artigos e preposicións. Hai concesións doutras linguas ao galego.
A ciencia etimolóxica
O estudo da etimoloxía permite comprender o significado das palabras, ampliar o vocabulario e mellorar a ortografía. Usando textos antigos, o estudo da etimoloxía procura saber cando e como unha palabra foi incorporada ou evolucionou cara á linguaxe actual, e que transformacións experimentou. A valoración da súa importancia variou dependendo das tendencias do momento. A súa época dourada viviuse durante o século XIX cando se emprenderon os máis grandes proxectos de estudo etimolóxico, tales como o Oxford English Dictionary, o dicionario etimolóxico máis completo da lingua inglesa.
A etimoloxía peninsular debe moito á obra do filólogo catalán Joan Coromines, do século XX.
Gaspar Sanz
Gaspar Sanz, nome artístico de Francisco Bartolomé Sanz y Celma, nado en Calanda (Teruel) o 4 de abril de 1640 e finado probablemente en Madrid en 1710, foi un crego católico e un guitarrista español.
Biografía
Estudou Música, Teoloxía e Filosofía na Universidade de Salamanca, da que parece que chegou ser catedrático de Música. Máis tarde viaxou até Italia, onde proseguiu os seus estudos de órgano na Capela Real de Nápoles e, logo, en Roma, onde perfeccionou os seus estudos de guitarra con Lelio Colista.
Tornou para España moi influído da súa estada en Italia, e pasou a ser instrutor de guitarra de Xoán II de Austria, a quen lle dedicou o libro "Instrución de música sobre a guitarra española".
Obra
A súa obra destaca polo grande número de edicións que acadou, de feito que non só influíu no panorama español da guitarra barroca senón que se estendeu ao longo de todo o século XVIII, época na que tratados e edicións o toman por modelo.
O seu tratado para guitarra é un manual completo de interpretación, con todo tipo de consellos técnicos e mosicais, acompañado de composicións do mesmo Sanz, que suman entre os tres volumes que forman o libro 90.
Da obra de Sanz fixéronse no XVII dúas edicións: a primeira en 1675 e a seguinte en 1697, aínda que os tres volumes que conforman a obra completa son de 1675. Posiblemente máis adiante se realizaron novas edicións, xa que Sanz gustaba de facer varias no mesmo ano, porque a obra se fixo moi popular. Polo prólogo da edición de 1675 sabemos que a obra se conserva completa, porque nel indica que a súa obra consta de tres libros. Tanto o libro segundo como, sobre todo, o terceiro, conteñen composicións de maior dificultade que o primeiro.
Wild Mood Swings
Wild Mood Swings é o décimo álbum de estudio da banda inglesa The Cure, editado o 6 de maio de 1996. O álbum non foi moi ben recibido polos seareiros da banda, vendendo sobre 1 millón de copias en todo o mundo (o anterior disco, Wish, vendera ao redor de 4 millóns).
Listaxe de cancións
Todos os temas por Bamonte, Cooper, Gallup, O'Donnell e Smith, agás onde se indique.
Sidney Poitier
Traxectoria
Comezou a facerse coñecer nos seus traballos como protagonista en varios filmes onde desafiaba conscientemente os estereotipos raciais e daba unha nova credibilidade ós actores negros.
En 1963, Poitier acadou o premio Oscar ó mellor actor polo seu papel no filme Lilies of the Field, sendo ademais o primeiro afroamericano en facelo. A importancia deste fito consolidouno como actor de renome, e en 1967 chegou a facer o papel principal de tres filmes que conseguiron o récord de recadación dese ano: To Sir, with Love, Na calor da noite e A que non sabes quen vén cear esta noite?.
No 2002, 38 anos despois de gañar, Poitier foi homenaxeado pola Academia co Óscar Honorífico en recoñecemento "das súas notábeis contribucións como artista e como ser humano".
Dende 1997 a 2007 traballou como embaixador das Bahamas no Xapón.
En 2016, a Academia Británica de Cine e Televisión outorgoulle, na 69ª edición, un BAFTA honorífico pola súa contibución á industria cinematográfica.
Director de cinema
miniatura|dereita|180px|Poitier (esquerda) con [[Harry Belafonte (centro) e Charlton Heston (dereita)durante a Marcha sobre Washington, o 28 de agosto de 1963.]]
Autobiografías
Poitier ten publicado tres libros autobiográficos:
Killing
Killing, Killings ou The Killing pode facer referencia a:
Hurricane Bar
Hurricane Bar é o segundo álbum de estudio da banda sueca Mando Diao, editado o 22 de setembro do 2004 polo selo Mute Records.
Donsión, Saavedra, Begonte
Donsión é un lugar da parroquia de Saavedra no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
Dalatias licha
Dalatias licha é unha especie de tiburón selaquimorfo da orde dos escualiformes (Squaliformes) e familia dos dalatíidos (Dalatiidae), única do xénero Dalatias.
Taxonomía
A especie foi orixinalmente descrita como Squalus licha polo naturalista francés Pierre Joseph Bonnaterre en 1788, no seu Tabeau encyclopédique et méthodique des trois regnes de la naturaleza. Despois foi colocada no seu propio xénero, Dalatias, que viña do sinónimo de Constantine Samuel Rafinesque 1810 Dalatias sparophagus para S. licha. Porén, algunhas autoridades argumentaron que D. sparophagus é un nomen dubium, e prefiriron utilizar o seguinte nome de xénero dispoñíbel, Scymnorhinus.
O nome do xénero Dalatias deriva do grego δαλός dalós, "facho". O nome específico licha vén do francés la liche, antigo nome deste tiburón.
Filoxenia e evolución
Estudos cladísticos comprobaron que os parentes máis achegados de Dalatias licha son os tiburóns d xénero Isistius, cos que comparten varias particularidades da dentición, do esqueleto e a musculatura.
Pénsase que Dalatias e Isistius diverxeron evolutivamente pouco despois dos tempos da transición entre o cretáceo e o Terciario (hai 65,5 millóns de anos), como parte dunha radiación adaptativa de escualos nas profundidades do mar en hábitats relativamente superficiais.
Os restos fósiles máis antigos (dentes) que pertencen inequivocamente ao Dalatias licha datan do eoceno medio (entre 43,0-37,0 Ma), e foron achados en Nova Zelandia.
Bioloxía
miniatura|240px|Cabeza de Dalatias licha, mostrando os grandes ollos, o fociño curto e os labios. miniatura|240px|Mandíbulas de Dalatias licha.
Distribución e hábitat
Dalatias licha distribúese case en todas as augas en temperadas e tropicais do globo, pero con poboacións moi distantes entre si, co que hai poucas probabilidades de ointercambio xenético entre elas. Non se rexistrou a súa presenza no Pacífico oriental nin no norte do océano Índico. No Atlántico norte, encóntrase no banco Georges (ao leste do estado de Massachusetts, Estados Unidos) e no norte do golfo de México, no mar do Norte, en particular ao redor das illas Británicas, no oeste e centro do Mediterráneo, en Madeira e os Azores, así como no norte do golfo da Guinea. No océano Índico encóntrase en Suráfrica e Mozambique. No Pacífico, no Xapón, Xava, Australia e Nova Zelandia e nas illas Hawai. Hai un só rexistro desta especie no Atlántico sur, fronte ás costas do Brasil.
Especie de augas profundas, é común a unha profundidade de 600 m, pero capturáronse exemplares desde a superficie até unha profundidade de 1880 m.
Nos Azores este tiburón segrégase por sexos, sendo as femias máis comúns a profundidades duns 1.650 m e os machos en torno aos 412–418 m.
Habita nas zonas exterior e superior do noiro continental, e tamén ao redor das illas oceánicas e montes submarinos. É o único membro da súa familia que adopita encontrarse cerca do fondo do mar, aínda que en ocasións capturouse a menos profundidade.
Alimentación
No seu tracto dixestivo se encontraron peixes óseos pertencentes ás families dos cauliodóntidos, estómidos, arxentínidos, paralepídidos, cloroftálmidos, mictófidos, gonostomátidos, macrúridos, gádidos, merluccíidos, apogónidos, escorpénidos e escómbridos; peixes cartilaxinosos como raias, mixíns, e outros; invertebrados como luras, polbos, anfípodos, isópodos, lagostas, gambas e vermes poliquetos.
Reprodución
É ovovivíparo aplacentario. As femeias paren de 10 a 16 crías que miden uns 30 cm de lonxitude ao naceren.
En Galicia
Rodríguez Villanueva et al. citan a especie Dalatias licha como presente, ocasionalmente, nas aguas galegas.
Bordo converxente
miniatura|250x250px|Bordo converxente (converxencia oceánica-continental). Un bordo converxente ou destrutivo é o bordo de choque entre dúas placas tectónicas. Cando no bordo converxente unha das placas da litosfera afúndese debaixo da outra consumíndose no manto fálase de subducción. Este tipo de bordos leva á formación de cordilleiras e está asociado con zonas de actividade volcánica e sísmica orixinadas pola fricción das dúas placas.
Tipos de bordos converxentes
miniatura|250x250px|Converxencia oceánica-oceánica. 1.- Cortiza oceánica; 2.- Litosfera; 3.- Astenosfera; 4.- Cortiza continental; 5.- Fosa oceánica; 6.- [[Arco de illas volcánicas.]] Segundo o tipo de placa implicado, pódense distinguir tres clases de bordos converxentes:
Converxencia oceánica-continental
Unha placa con codia oceánica choca cunha placa con codia continental a cal, ao ser máis lixeira, "flota" sobre a oceánica que se afunde (subduce) no manto. Ao alcanzar unha profundidade duns 100 km desencadéase a fusión parcial, que orixina un fluxo ascendente de magma (roca fundida) que orixina plutones e volcáns que crecen sobre o continente. Fórmanse así arcos volcánicos continentais e grandes fosas oceánicas, ambos os dous paralelos á costa. O punto de intersección das dúas placas chámase zona de subducción e alí fórmase unha fosa oceánica onde se van acumulando sedimentos nunha estrutura chamada prisma de acreción.
Este tipo de bordo converxente é o que se dá na costa pacífica de América do Sur, onde a Placa de Naza, totalmente oceánica, deriva cara ao leste e choca coa Placa Suramericana que deriva cara ao oeste; o magma ascendente formou a Cordilleira de Ándelos, con centos de volcáns activos e unha intensa actividade sísmica.
Converxencia oceánica-oceánica
Cando dúas placas con codia oceánica chocan. Unha placa subduce baixo a outra iniciándose a fusión e a actividade volcánica como na converxencia oceánica-continental. Estes arcos están situados a 100-300 km da fosa submarina que se forma no punto de subducción. Son exemplos de arquipélagos orixinados así as Aleutianas, as illas Marianas, Tonga, Xapón e as illas da Sonda, e as fosas asociadas a eles.
Converxencia continental-continental
Cando unha placa oceánica en subducción contén tamén litosfera continental, a subducción continuada acabará unindo os dous bloques continentais que, dado que ambos flotan na astenosfera, chocarán. Iso plega e deforma os sedimentos acumulados ao longo da marxe continental orixinando unha nova cordilleira composta por rocas sedimentarias e metamorfizadas.
Este tipo de fenómeno produciuse cando a India "embestíu" Asia e formou a elevación da cordilleira do Himalaia. Outros sistemas montañosos importantes, como os Pireneos, os Alpes e os Urales tamén se orixinaron durante colisións continentais.
Pedro Eans
Pedro Eans foi un bispo galego que dirixiu a diocese de Ourense entre os anos 1286 e 1308.
Armas Järnefelt
Edvard Armas Järnefelt, nado en Viipuri o 14 de agosto de 1869 e finado en Estocolmo o 23 de xuño de 1958, foi un compositor e director de orquestra finlandés. Armas Järnefelt foi un dos introdutores das óperas de Richard Wagner en Finlandia. Desenvolveu a súa carreira como compositor e director de orquestra principalmente en Suecia, adoptando a cidadanía deste país en 1910.
Traxectoria
Armas Järnefelt naceu o 14 de agosto de 1869 en Viipuri (daquela no Gran Ducado de Finlandia e actualmente denominada Vyborg en territorio ruso), fillo do xeneral August Aleksander Järnefelt e Elisabeth Järnefelt (nada Clodt von Jürgensburg). A familia de Armas Järnefelt tivo un impacto especial na historia cultural finlandesa, especialmente a figura de súa nai, pertencente a unha familia nobre do Báltico, que apoiou a numerosos artistas finlandeses, por outra banda os seus irmáns tamén estiveron ligados ao mundo cultural: seu irmán Eero foi pintor e seu irmán Arvid foi escritor, ademais de que súa irmá Aino casou co tamén compositor Jean Sibelius.
Entre 1887 e 1890 estudou no Instituto de Música de Helsinqui con Martin Wegelius e Ferruccio Busoni, sendo un dos alumnos máis destacados da institución xunto con Jean Sibelius. En 1890 trasla a Alemaña para estudar con Albert Becker en Berlín, onde permaneceu ata 1893, ano no que se trasladou a París para estudar no conservatorio con Jules Massenet durante un ano. En 1894 viaxou a Bayreuth con Sibelius, onde ambos se somerxeron na música de Wagner. Froito da influencia wagneriana nacería a súa Fantasía Sinfónica, que na súa estrea en Helsinqui en 1895 non conseguiu éxito entre os críticos e non volveu soar en Finlandia ata 2008.
De volta en Finlandia tras dirixir varias orquestras en Alemaña, Armas Järnefelt dirixiu a Viipurin Musiikinystäväin Orkesterin na súa cidade natal entre 1898 e 1903. Ao ano seguinte de deixar o seu cargo en Viipuri dirixiu representacións de ópera no Suomen Kansallisteatteri (Tratro Nacional), dirixindo por primeira vez óperas de Wagner en Finlandia como Tannhäuser (1904) ou Die Walküre (1905), involucrando con frecuencia á súa primeira muller, a soprano Maikki Pakarinen. Nese momento as producións wagnerianas de Järnefelt e Kajanus rivalizaban entre si e o entusiasmo da audiencia estaba garantido. Ao mesmo tempo que dirixía o Instituto de Música de Helsinqui entre 1906 e 1907.
En 1905 instalouse en Suecia ao ser nomeado director da ópera de Estocolmo no seu primeiro ciclo na tempada 1905-1906. Frecuentemente En 1907 comezou a súa segunda etapa como director da ópera de Estocolmo, á vez que era nomeado director da corte sueca en 1911 e primeiro director da corte en 1923, permanecendo no cargo da ópera da capital sueca ata 1932, cando foi nomeado director principal e director artístico da Suomen Kansallisooppera (Ópera Nacional de Finlandia). Järnefelt ocupou o cargo á fronte da ópera nacional finlandesa ata 1936, continuando o entusiasmo do público finlandés pola música de Wagner con varias interpretacións de óperas do compositor alemán, entre elas a estrea de Parsifal, ou as representacións de Siegfried (1934) ou Götterdämmerung (1935). Seis anos despois era nomeado director da Helsingin kaupunginorkesteri, sucedendo a Georg Schnéevoigt e converténdose no terceiro director da orquestra de Helsinqui durante unha tempada.
Obra
200px|miniatura|esquerda|Armas Järnefelt. Järnefelt compuxo varias obras poéticas para pequena orquestra, así como poemas sinfónicos, música para teatro, música de cámara, coros, cantatas, e pezas para piano. Entre as súas principais obras destacan Korsholma, Forsfärden, a cantata Isänmaan kasvot, e as populares miniaturas Berceuse e Prelude. Järnefelt foi un dos compositores de cantatas máis prolíficos na historia da música finlandesa, escribindo a última delas en 1940, despois da cal aínda escribiu algunhas pezas corais.
Järnefelt comezou a escribir cancións en 1890, mais na súa carreira hai dous nomes que o marcaron especialmente tanto como compositor como director: Wagner e Sibelius. A música de Wagner provocou un grande impacto nel nos anos que permaneceu en Berlín e influíu nas súas composicións, ata o punto que declarou:
Järnefelt coñeceu a Sibelius na súa etapa de estudante en Helsinqui, onde ambos foron compañeiros no Instituto de Música da capital finlandesa, e os lazos familiares despois de que Sibelius casara coa súa irmá Aino os achegaron máis aínda. Os dous compositores xurdiron ao mesmo tempo e cando o xenio de Sibelius comezou a ser evidente, a creatividade de Järnefelt minguou, e dende aquel momento só escribiu unhas poucas cancións solistas. Järnefelt declarou sobre a frustración que o xenio de Sibelius provocou nos seus compañeiros:
Posiblemente este feito propiciara que escribira todas as súas composicións máis ambiciosas nunha rápida sucesión na década de 1890, cando Sibelius comezou a destacar. A popularidade de Sibelius puido motivar tamén o cambio de rumbo na carreira de Järnefelt, cambiando a composición pola dirección orquestral.
Se ben é nassúas miniaturas Berceuse e Prelude onde descansa a modesta fama internacional de Armas Järnefelt, a máis importante das súas obras temperás é o poema sinfónico Korsholma (1894), cuxas escenas dramáticas de batalla mesturan elementos wagnerianos con elementos nacionais finlandeses. As súas obras orquestrais son xeralmente máis líricas, como no caso da súa Ouverture lyrique, mentres que outras obras como Heimatklang teñen unha clara influencia wagneriana e mesmo strausiana.
Música no cine
Armas Järnefelt foi pioneiro da música para o cine en Finlandia ao compoñer en 1919 a música para o filme de Mauritz Stillerin Laulu tulipunaisesta kukasta.
Os Loureiros, Erbecedo, Coristanco
Os Loureiros é un lugar da parroquia de Erbecedo, no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 26 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 10 homes e 16 mulleres.
Donsión
O topónimo galego Donsión pode referirse a:
Chiva
Chiva (en valenciano Xiva) é un concello valenciano, pertencente á comarca de Foia de Bunyol.
Demografía
Grazas á súa proximidade a Valencia e as súas numerosas urbanizacións nos últimos anos experimentou un notábel crecemento demográfico.
Economía
Esencialmente agrícola. É un importante núcleo de turismo interior que ten numerosas urbanizacións como son as de Calicanto, Sierra Perenchiza, Loma de Miralcampo, Carambolo, El Bosque, Atalaya, Pedrizas e Olimar.
Rodrigo Peres
Rodrigo Peres foi un bispo galego que dirixiu a diocese de Ourense ao longo do ano 1310.
Uki
Uki (宇城市, うきし, Uki-shi) é un concello da prefectura de Kumamoto da rexión de Kyūshū no Xapón. Está situado no centro da illa de Kyūshū e no centro-oeste da parte illa de Kyūshū da prefectura. A súa superficie é de 188,56 km² e a poboación de 62.074 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 329 h/km².
O concello de Uki limita cos concellos de Hikawa, de Yatsushiro, de Misato, de Kōsa, de Jōnan, de Uto e de Kamiamakusa.
Teresa Ubeira
María Teresa Ubeira Santoro é unha pedagoga galega que foi cofundadora do Pelouro.
Traxectoria
Filla de Manuel Ubeira Domínguez, un mestre republicano, e Carmen Santoro Rasés. Fundou en 1973 en Caldelas de Tui o Centro Neuropsicopedagóxico O Pelouro en compañía de Juan Llauder.
Recoñecementos
En 2019 foi recoñecida co premio eWoman.
Fettercairn
dereita|miniatura|240x240px|Arco real por [[John Milne (arquitecto)|John Milne.]] Fettercairn (en Fothair Chàrdain) é unha pequena vila en Aberdeenshire, Escocia, ó noroeste de Laurencekirk en Aberdeenshire.
O nome provén do gaélico escocés Fothair e o picto carden e quere dicir "ladeira dunha matogueira". O nome apareceu escrito como Fotherkern en c. 970.
Bohemia Central
Bohemia Central ou Středočeský kraj en checo é unha rexión (kraj) da República Checa. A súa capital é a cidade de Praga, tamén capital do país e situada no centro da rexión (porén a cidade non forma parte da rexión, senón que ten a súa propia).
Xeografía
A súa superficie ocupa o 14% do territorio da República Checa e está situada na parte central da rexión histórica de Bohemia. Rodea totalmente a rexión de Praga e está situada entre as rexións de Liberec (ao norte), Karlovy Vary (ao oeste), Pardubice (ao leste), Vysočina (ao sueste), Bohemia Meridional (ao sur), Plzeň (ao suroeste) e Ústí nad Labem (ao noroeste).
Demografía
O 31 de decembro do 2001, a poboación de Bohemia Central era de 1 123 931 habitantes. O distrito de Kladno é o máis poboado, con 150.000 habitantes seguido de Mladá Boleslav e Příbram con 100.000 habitantes.
A densidade de poboación da rexión vai crecendo a medida que se achega a Praga.
Distritos
A rexión de Bohemia Central está dividida en 12 distritos:
Economía
A situación xeográfica da rexión inflúe fortemente na súa economía. Benefíciase das redes de estradas e ferrocarrís que converxen cara a capital.
No entanto, a ausencia dunha capital propia (xa que a súa capital é Praga, que ten a súa propia rexión), así como a atracción que exerce Praga, que absorbe empregos e recursos, supón un freo ao desenvolvemento da rexión.
Esta rexión é para Praga unha fonte de man de obra, un territorio onde implantar industrias non-gratas na capital, unha reserva para o abastecemento de alimentos e un lugar de recreo.
Asturias, patria querida
O himno de Asturias é o himno oficial do Principado de Asturias, segundo establece a Lei 1/1984 do 27 de abril. Trátase dunha canción popular, que estaba tan arraigada entre os asturianos que foi elixida finalmente como himno.
Historia
Segundo as últimas investigacións, realizadas por Fernando de la Puente Hevia, parece ser que a súa orixe está en Cuba. Ignacio Piñeiro, músico cubano, fixo a canción para homenaxear o seu pai que era asturiano e volvera a Asturias para morrer.
Versión popular durante a Revolución de Asturias
Durante a Revolución de Asturias de 1934, os sublevados socialistas asturianos entoaban un cantar popular, cuxa letra dicía así:
La Monarquía
La Monarquía foi un periódico editado en Ferrol entre 1886 e 1896.
Historia e características
Subtitulado Diario político, apareceu en 1886. Dirixido por Faustino Salanova e Vicente Carnota Pérez. De tendencia monárquica e conservadora, estivo vinculado a Nicasio Pérez López. En 1896 estaba dirixido por José Lapique Adrio. Entre os seus colaboradores figuraban Lorenzo Gómez Quintero, Emilio Butrón, capitán de fragata que asinaba co pseudónimo de Fulano de Tal, e os oficiais do corpo xeral da Armada Ignacio Fernández Flórez e Joaquín de Arévalo Otero. Tivo unha segunda época a partir de 1897, na que foi propiedade de Ricardo Pita.
Arxentina
A República Arxentina (en Argentina) é un país situado no extremo sur de América organizado como unha república representativa e federal. Pola súa extensión, é o segundo estado de América do Sur, cuarto no continente americano e o oitavo no mundo con 2 780 400 km². Con todo a Arxentina reclama as Malvinas, as Illas Xeorxia do Sur e Sandwich do Sur e a Illa Aurora baixo soberanía británica e unha área antártica ao sur do paralelo 60° S, denominada pola Arxentina Antártida Arxentina.
O seu territorio continental americano, que abrangue gran parte do Cono Sur, limita ao norte con Bolivia e Paraguai, ao nordés co Brasil, ao oeste e sur con Chile e ao leste co Uruguai e o océano Atlántico.
Está dividido en 23 provincias e unha cidade autónoma, Buenos Aires, capital da nación e sede do goberno federal. Os seus 40 millóns de habitantes teñen uns índices de desenvolvemento humano, renda per cápita, nivel de crecemento económico e calidade de vida, que se encontran entre os máis altos de América Latina. Segundo o Banco Mundial, o seu PBI nominal é o 30º máis importante do mundo, aínda que se se considera o poder adquisitivo o seu PBI total converte ao país na 23º economía máis importante do mundo. Actualmente a Arxentina está clasificada como un país de ingresos medianos altos ou como un mercado emerxente, tamén segundo o Banco Mundial.
O 25 de maio de 1810 tivo lugar a Revolución de Maio, na que foi deposto o último vicerrei español que gobernou dende Buenos Aires, e organizouse a Primeira Xunta de goberno. O 9 de xullo de 1816 foi proclamada formalmente en Tucumán a súa independencia como país libre e soberano.
Toponimia
O nome oficial do país é «República Argentina». Por elipse do substantivo, adoita dicirse «Arxentina». O nome «Arxentina» provén do latín argentum (‘prata’) e está asociado coa lenda da Serra de la Plata, común entre os primeiros exploradores europeos da rexión, tanto españois como portugueses. Foron estes quen denominaron Río da Prata ó gran estuario descuberto pola expedición portuguesa de 1502 na que participaba Amerigo Vespucci, e ó que despois chegou Juan Díaz de Solís en 1516, chamándoo Mar Doce. miniatura|esquerda|Portada do poema La Argentina.
O nome menciónase por primeira vez no poema publicado en 1602 polo español Martín del Barco Centenera titulado La Argentina y conquista del Río de la Plata, no que describe a rexión do Río da Prata, como tamén a fundación da cidade de Buenos Aires.
O topónimo aparece ratificado ó publicarse en 1612 a obra La Argentina manuscrita, do crioulo asunceno Ruy Díaz de Guzmán, obra de historia na que, no medio dun relato épico, faise unha descrición da rexión. No final do século XVIII, a palabra era de uso común para denominar todo o relacionado co Río da Prata, a súa conca, o seu territorio e os seus poboadores, pero o vicerreinado creado en 1776, antecedente inmediato do país independizado en 1816, levou o nome de «Vicerreinado do Río da Prata».
Gérard Philipe
Gérard Philipe, nado o 4 de decembro de 1922 en Cannes e finado o 25 de novembro de 1959 en París, foi un actor francés que apareceu en 34 filmes entre os anos 1944 e 1959. Activo tanto no teatro coma no cinema, foi até a súa morte, unha das principais estrelas cinematográficas no período da posguerra. Por mor da súa morte prematura, a súa imaxe ficou nova e romántica, converténdoo nunha das iconas do cinema do seu país.
Arxentina
Toponimia
A Primeira Xunta de Goberno empregou o nome de Provincias Unidas do Río da Prata, que foi tamén empregado polos gobernos que o sucederon ata que, en 1816, o Congreso de Tucumán proclamou a independencia das Provincias Unidas de Suramérica, nome que mantivo na Constitución de 1819.
Oficialmente, empregouse por primeira vez a denominación República Arxentina na Constitución de 1826. Durante o goberno de Juan Manuel de Rosas (1835-1852) utilizáronse, entre outros, os nomes de Confederación Arxentina, República da Confederación Arxentina e Federación Arxentina.
A Constitución arxentina de 1853 sancionouse en nome do pobo da Confederación Arxentina, pero ó incorporarse o Estado de Buenos Aires, en 1860 cambiouse por Nación Arxentina e incorporouse o artigo 35:
O nome foi confirmado definitivamente en 1862 por Bartolomé Mitre, primeiro presidente do país reunificado, ó utilizar o título de presidente da Nación Arxentina.
Historia
A rexión noroeste da Arxentina formaba parte do imperio inca, chamado Tawantinsuyu, e as pampas eran dominadas por amerindios nómades. En febreiro de 1516, o navegante español Juan Díaz de Solís pilotou a súa nave ao grande esteiro do Río da Prata e reclamou a rexión arredor no nome de España.
O territorio foi colonizado por España ao longo do século XVI e XVII; derivando o nome da Arxentina das pranchas de prata (argentum en latín) que os primeiros colonos observaron en posesión dos indíxenas.
O país independizouse de España en 1816, tralo cal producíronse disputas internas entre faccións federalistas ("federais") e centralistas ("unitarios") até a proclamación da constitución de 1853 aínda hoxe vixente coas modificacións realizadas en 1994.
A historia posterior foi marcada por conflitos internos entre conservadores-militares e liberais-civís. Trala segunda guerra mundial, produciuse o triunfo do movemento popular peronista.
Até 1983 fóronse alternado no poder gobernos democráticos con xuntas militares cada vez máis sanguiñolentas, cuxa consecuencia máis directa, ademais das incontábeis perdas humanas, supuxeron a sangría económica do país. Desde entón producíronse eleccións democráticas que non permitiron consolidar o progreso democrático do país e estiveron acompañadas de problemas económicos, que provocaron unha recesión sen precedentes no final de 2001.
Provincias da Arxentina
miniatura|esquerda|200px|Provincias. A Arxentina reclama as [[Illas Malvinas, un territorio de ultramar do Reino Unido, así como un anaco da Antártida, que se asigna á súa provincia de Tierra del Fuego.]] miniatura|esquerda|200px|Salta. O territorio da república está dividido nunha Capital Federal e 23 provincias:
Algunhas das provincias máis importantes en canto á súa poboación e actividade económica son Santa Fe e Córdoba, situadas ao noroeste da Provincia de Buenos Aires.
Xeografía
dereita|miniatura|200px|Mapa da Arxentina
A súa xeografía é moi variada, encontrándose maiormente chaturas (chairas) no leste, montañas no centro e montañas no oeste. Ao sur do país atópase a Patagonia, unha extensa meseta de orixe precámbrica, constantemente sucada por fortes ventos en dirección oeste-leste. O país encóntrase atravesado de sur a norte pola Cordilleira dos Andes, que marca o límite con Chile.
O pico máis alto da Arxentina (e tamén de toda América) é o cerro Aconcagua, de 6950 m. No centro do país atópase a chaira pampeana, unha das máis fértiles do mundo: a Pampa. Cara ao nordeste atopamos unha rexión de vexetación espesa e selvática e cara ao oeste unha rexión de meseta alta chamada o Altiplano.
Clima
Máis amenos son os índices predominantes na Pampa, húmido e fresco na súa parte oriental, nas provincias de Buenos Aires e La Pampa. Os veráns, aínda que son intensos, en Mar del Plata non superan unha media superior a 21 °C. Máis seco para o lado do oeste e Mendoza, o clima da Pampa, nesa franxa, ten as súas chuvias de verán rapidamente evaporadas.
Economía
Actualmente, a Arxentina é a terceira potencia en materia económica de América Latina, superada por Brasil e México. Se ao PBI o consideramos en paridade de poder adquisitivo, segundo o Fondo Monetario Internacional), en 2007 alcanzou os 523,739 millóns de dólares, acurtándose as distancias respecto ao PBI do Brasil ou de México. O PBI per cápita medido en paridade de poder adquisitivo (paridade de poder adquisitivo) de USD no 2007 foi estimado en 13.300,, un dos máis altos da rexión.
As exportacións de bens totalizaron no 2007 os 55.780 millóns de dólares, mentres que as importacións acadaron os 42.525 millóns, creando un superávit de 13.255 millóns de dólares. As exportacións e importacións de servizos nese mesmo ano, son uns totais de 10.283 e 10.782 millóns de dólares respectivamente, xerando un déficit de 499 millóns de dólares.
miniatura|esquerda|270px|Exportacións arxentinas, [[2007. O complexo hidrocarburos-químico-petroquímico-plásticos reúne o 21,9% das exportacións totais, mentres que a cadea da soia reúne un 16%. ]]
O país mantén unha débeda externa de 123.196 millóns de dólares (dec. 2007), equivalente ao 46,74% do PBI. A cantidade da mesma débese principalmente a operacións fraudulentas realizadas durante o Proceso de Reorganización Nacional (1976-1983), período no cal a débeda medrou un 364%, e a toma masiva de préstamos externos durante os dous gobernos sucesivos de Carlos Menem, debido á política de dólar barato favorecida pola lei de convertibilidade. A relación entre o PBI e a débeda externa chegou ao seu punto crítico en xaneiro de 2002 cando representou o 190% do PBI. Dende entón unha combinación de redución da débeda, moderación na toma de novos créditos e aumento do PBI, reduciron a débeda a pouco menos da metade do PBI, que de todos os xeitos, é elevada.
A presión tributaria achábase ao finalizar 2007 no 25%. É un valor baixo comparado co Brasil (37%) e Europa (38%), mais no período 1997-2002, o valor da porcentaxe rexistrábase como o 16,7%. A estrutura impositiva descansa principalmente no Imposto de Valor Engadido (IVE), que aporta o 31% do total, aínda que a súa importancia relativa reducíase fronte á media do período 1997-02, que foi do 39%, debido a un aumento do Imposto da renda, que pasou dun 19% ao 21% do total, e sobre todo das retencións ás exportación, que pasou de supoñer do 1% ao 10%.
Segundo o INDEC, a inflación alcanzada no 2007 foi do 8,5%, a cal continuaba cunha tendencia descendente. Mais, a veracidade das medicións do INDEC está actualmente sendo cuestionada por manipulación de datos. Outros analistas económicos estiman unha inflación de entre o 16% e o 18% no 2007.
Os últimos indicadores de nivel nacional mostraron que a taxa de pobreza no semestre de outubro de 2007 a marzo de 2008 representou o 20,6% da poboación e a de indixencia o 5,9%. O desemprego no cuarto trimestre do 2007 encontrábase nun 7,5%, excluíndo os beneficiarios de plans sociais de emprego como “empregados”, que farían unha cifra do 7,8%-8,1%. O subemprego, en tanto, situouse nun 6,0%.
A Arxentina forma parte do bloque rexional coñecido como Mercosur, integrado pola Arxentina, o Brasil, Paraguai e o Uruguai, e tamén Venezuela, en proceso de volverse membro pleno do bloque. Como consecuencia do Mercosur, as relacións comerciais entre a Arxentina e o Brasil aumentaron até volverse de primeira importancia para ambos os países. En maio do 2002 comezou un proceso de desequilibro na balanza comercial entre ambos países, fortemente deficitario para a Arxentina, que foi motivo de preocupación para empresarios e funcionarios dese país. No 2006 os gobernos da Arxentina e o Brasil asinaron unha serie de acordos bilaterais, entre os que se encontra a cláusula de adaptación competitiva e os acordos referidos aos intercambios comerciais do sector dos automóbiles. O propósito de ambos acordos é reducir as asimetrías presentes no bloque.
A moeda oficial da Arxentina dende 1992 é o peso ($).
Demografía
A poboación arxentina é na súa maior parte descendente de inmigrantes galegos e italianos, en menor medida tamén teñen presenza inmigrantes doutras zonas de España, xudeus, alemáns, así como tamén doutros países europeos que chegaron en ondas a fins do século XIX e inicios do XX. Hai ademais un importante continxente de inmigrantes do Medio Oriente, que se concentran nas grandes cidades. Os mesmos conservan as súas tradicións, concentrándose as súas poboacións nas provincias do norte, nordeste e sur. O censo realizado en 2001 incluía unha pregunta relativa á pertenza a pobos indíxenas co propósito de realizar posteriormente unha enquisa complementaria para abordar en profundidade a cuestión indíxena.
Malia ser o castelán o único idioma oficial, estes grupos conservan os seus idiomas maternos.
Gall
Gall, segundo a mitoloxía galega, é un dos fillos de Brigo, o primeiro poboador de Galicia. O seu nome tería o significado de 'bravo', 'valente', cualidade dos callaici ou galaicos, habitantes da Gallaecia.
Historia
Benito Vicetto, na súa Historia de Galicia, di que «dos fillos de Brigo que máis se distinguiron en difundir a poboación nas nosas costas, Artai personifica unha raza dada á vida no mar, Hiar outra entregada á vida da costa e Gall aquela que se inclina á caza nos bosques. Era Gall o máis ardido e animoso dos homes. A súa figura elevada, fermosa e hercúlea, preséntasenos entre as néboas dos tempos primitivos como as deses heroes que se admiran nas concepcións homéricas: figuras que enchen os horizontes nos que os coloca o poeta. Lanzado por instinto e por espírito de conservación á guerra dos bosques contra as feras que se gorecían neles, Gall xamais coñecía o medo, coma se alentase a súa alma o sopro omnipotente do Altísimo. Os seus marabillosos feitos nestas loitas circundan a súa fronte coa auréola dos heroes máis privilexiados. Só ou acompañado, Gall sempre saía ileso nas batidas e coa gloria do vencedor. Deus o dotara de tanta fermosura como de destreza e forza. Chegara a infundir tal terror entre as feras que fuxían por instinto. Aos seus clamores de arremetida, se desbandaban con lixeireza os lobos e os osos, coma se na súa voz recoñecesen a superioridade que Deus lle concedera sobre todo o animado».
Arxentina
Demografía
A relixión oficial na Arxentina é a católica, aínda que a constitución consagra a liberdade de culto, existindo importantes comunidades xudía, islámica e protestante.
Adria Airways
Adria Airways d.o.o., anteriormente Inex-Adria Airways, foi a aeroliña nacional de Eslovenia. A compañía realizaba voos regulares echárter a destinos en Europa. Era membro da alianza Star Alliance dende 2004 e é socio de Lufthansa dende 1996.
Arxentina
Música
miniatura|170px|Un espectáculo de tango en Buenos Aires. O tango é un estilo musical e un baile nacido nos arrabaldes porteños con difusión internacional, ligado fortemente coa Arxentina e co Uruguai, pero sobre todo con Buenos Aires. Neste xénero musical destacaron Carlos Gardel, considerado como o Rei do Tango, e o marplatense Astor Piazzolla.
Adria Airways
Frota
No momento do cesamento de actividade a frota de Adria Airways estaba formada polos seguintes avións:
Arxentina
Cine
O cinema arxentino é, historicamente, un dos máis importantes de América Latina. As primeiras longametraxes animadas, mudas e sonoras, foron realizadas por Quirino Cristiani. En 1986, a película La historia oficial, dirixida por Luis Puenzo, conseguiu un premio Óscar para o mellor filme estranxeiro.
Ruína
miniatura|300px|dereita|Vista imaxinaria da Gran Galería do Louvre en ruínas ([[1796), de Hubert Robert.]] O termo ruína é usado para describir os restos de arquitectura humana, estruturas que algunha vez foron un todo, pero que se derruíron parcial ou completamente debido á carencia de mantemento ou aos actos deliberados de destrución. As catástrofes naturais, as guerras e a despoboamento, son as causas máis comúns que levan a unha edificación ás ruínas.
Existen ruínas famosas en todo o mundo, desde antigos lugares na China, o Val do Indo e Xudea, ata sitios de Zimbabue en África, Grecia, Exipto e Roma ao lado da conca do Mediterráneo, como tamén nos territorios incas e maias de América.
As ruínas son moi importantes para os historiadores, arqueólogos e antropólogos, trátese do que algunha vez foron fortificacións, lugares de adoración, casas, edificios ou pobos, vilas e cidades enteiras. Moitas das ruínas descubertas ou coñecidas, volvéronse Patrimonio da Humanidade por parte da Unesco en anos recentes, entidade que os identifica e conserva como áreas de valor excepcional para a humanidade.
As ruínas forman parte do repertorio de ideas e correntes de pensamento e reflexión filosófica e de estética a partir do Renacemento italiano, no cal resalta a obra de Piranesi, e posteriormente no século XVIII con Edmund Burke e William Gilpin, relacionado con categorías estéticas como o sublime e o pintoresco. Innumerables obras de arte, tanto na pintura como na arquitectura e a literatura, conteñen representacións da ruína como metáfora e alegoría, en torno ao pasado da humanidade e a condición moral da existencia humana.
Elephant
Elephant é o cuarto álbum de estudio da banda estadounidense de rock alternativo The White Stripes, editado o 1 de abril do 2003 polo selo V2 Records, sendo a súa estrea cunha gran discográfica. O álbum recibiu moi boas críticas e gañou o Grammy ao mellor álbum de música alternativa do ano 2004.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Jack White, agás onde se indique.
Carlos Lema
Carlos González de Lema Malvar, nado en San Sadurniño en 1958, é un poeta, filósofo e editor galego.
Traxectoria
Foi director de publicacións en Sotelo Blanco Edicións entre 1989 e 2001. En 2001 e 2002 colaborou con Edicións Xerais de Galicia na edición de libros de texto de Filosofía para Bacharelato. Entre 2002 e 2022 foi director de edicións na Editorial Galaxia.
Colaborou nos xornais Diario de Galicia e El Ideal Gallego, ademais de na Revista das Letras de Galicia Hoxe, onde se encargaba da crítica de literatura estranxeira. Foi o introdutor en Galicia da corrente de pensamento denominada realismo especulativo, da que son representantes pensadores como Quentin Meillassoux, Graham Harman e Tristan Garcia.
É así mesmo membro do consello de redacción da revista Grial.
Actualmente reside en Vigo. Coa escritora e profesora Beatriz Fraga creou Euseino? Editores. Forma parte, como fundador e presidente, do Padroado da Fundación Euseino?
Foi socio fundador de Anosar, primeira empresa galega dedicada exclusivamente á tradución doutras linguas para o galego en todos os ámbitos (literario, comercial, técnico etc.). miniatura|Presentando Etcetaramente de [[Xelís de Toro na Libraría Paz de Pontevedra en 2023]]
Poeta
Co seu primeiro poemario, O xeito de Freud, obtén Carlos Lema o Premio Johán Carballeira en 2007. O xurado, formado por Miro Villar, Antía Otero e Paco Souto, concedeu o premio por unanimidade e salientou a “solidez da construción e elaboración” do orixinal premiado e a “riqueza que amosa polo diálogo intercultural e intertextual co discurso contemporáneo”.
Dez anos despois publica a segunda das súas obras poéticas, a plaquette titulada Anomalía (Materialismo do verán), que está formada unicamente por catro poemas breves que supoñen un xiro na obra poética do autor, antes concibida a partir da melodía do pensamento e marcada agora por unha sintaxe con articulación máis emocional. O ritmo, punteado por silencios que amplifican a súa función significativa, pretende segundo o autor “acentuar a asociación simbólico-semántica da lectura".
En 2020 sae do prelo o poemario, titulado Álbum da cuarta dimensión, un libro que, segundo a editorial, rompe en certo sentido a liña esbozada polo autor nos seus títulos previos, O xeito de Freud e Anomalía. Neste terceiro poemario, Carlos Lema fai unha defensa da materialidade da poesía, liga a poesía aos esforzos relacionados coa eufonía ou coa súa buscada ausencia, coa orde das palabras, co ton, coa altura e coa dicción. “Mesmo no nivel mínimo da articulación fónica, a poesía é algo material”, asegura o poeta. A poesía de Lema despréndese dos elementos fortuítos e afástase da poesía da revelación ou do rexistro costumista para recoller as voces da cuarta dimensión, a da inscrición na materia.
Filósofo
A obra filosófica de Carlos Lema iníciase con Indeterminacións, un libro que recolle diversos ensaios sobre literatura e música, entre eles "Contra a novela" e "O libro perfecto", e no que se realiza a "crítica da novela como relato, crítica do libro como institución do saber, crítica da música como arte e crítica da vida como cumprimento do tempo".
A segundo achega de Carlos Lema ao eido da filosofía é a monografía ''A música das esferas. Xenealoxía da orde do mundo.'' Nesta primeira obra súa de longo alento desenvólvese unha in­vestigación arredor das metamorfoses da noción e con­cepción da orde (κόσμος, "cosmos" en grego) desde a antigüidade ata a modernidade. Baseándose nunha lectura próxima á de Hans Blumenberg, o autor ­pescuda arredor da construción dos alicerces vertebradores da Idade Moderna, realizando unha revisión do pensamento grego antigo. "Trátase, por tanto, de ver de que maneira a Idade Moderna foi traducindo as ideas do mundo antigo, desde o cristianismo ao platonismo, adaptándoas á Ilustración e á idea do saber científico como saber verdadeiro. Lévasenos, por tanto, de viaxe: desde a Grecia antiga á Revolución Francesa, desde os mitos e a descrición do mundo no Timeo, desde a teúrxia e a teoloxía dos primeiros séculos da Era Cristiá, desde Agostiño de Hipona e Descartes ao culto do Ser Supremo na Francia de Robespierre”.
Na terceira das obras de Lema como filósofo, titulada A monstruosidade moderna, reúnense nove ensaios nos que o autor parte da corrente de pensamento do realismo especulativo, introducida por el mesmo en Galicia a partir do ano 2014 mediante traducións e artigos publicados na revista Grial e na editorial Euseino? O libro inclúe un extenso ensaio inicial sobre a importancia da figura do artista na modernidade, unha teoría do suxeito e tres ensaios sobre a función da poesía como representación e a súa relación coa infancia e coa alma (psykhé, psique). Nunha parte final, dedicada á tardomodernidade, recóllense ademais dous ensaios sobre as mulleres e a súa relación coa literatura a través dos contos de fadas ("As fadas modernas. Primeiras autoras, infancia e literatura") e sobre o acceso das mulleres á cultura ("O contrafío das mulleres").