cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aeroporto de Rovaniemi
O aeroporto de Rovaniemi é un aeroporto finés situado a 10 quilómetros ao norte da cidade de Rovaniemi. Con 579 470 pasaxeiros en 20017 é o terceiro aeroporto máis concorrido de Finlandia. O círculo polar ártico cruza a pista xusto no seu extremo norte.
CD Xuncas
O Club Deportivo Xuncas de Lugo foi un equipo de baloncesto feminino da cidade de Lugo (Galiza). Fundado en 1984, desapareceu no verán de 1992. O club chegou a ser dúas veces subcampión da Liga Femenina de Baloncesto (1987, 1989) e tres veces subcampión da Copa da Raíña (1987, 1988, 1989).
Patrocinadores
A través dos anos, por mor de razóns de patrocinio, o Xuncas recibiu diferentes nomes:
Fernando VII
Fernando VII de España, alcumado "o desexado" e tamén "o felón", nado en San Lorenzo de El Escorial o 14 de outubro de 1784 e finado en Madrid o 29 de setembro de 1833, foi príncipe de Asturias (1788-1808) e, posteriormente, rei de España entre marzo e maio de 1808 e de novo, trala expulsión do «rei intruso» Xosé I Bonaparte e o seu retorno a España, dende maio de 1814 até a súa morte en 1833, agás nun breve intervalo de tempo en 1823, en que foi destituído polo consello de Rexencia.
Fillo e herdeiro de Carlos IV e de María Luísa de Parma, que foran depostos tralo motín de Aranjuez, tivo unha enorme popularidade nos primeiros momentos entre o pobo español, que o alcumara como "o desexado" cando fora obrigado a abdicar en Baiona, polo que pasou toda a guerra da Independencia en Valençay na calidade de preso de Napoleón I, a quen chegou a solicitar ser o seu fillo adoptivo:
O seu reinado, como sucedeu en boa parte de Europa, estivo marcado pola tensión entre o absolutismo herdado e defendido por el e as novas ideas liberais. De feito herdou un país dividido pola guerra da Independencia e o fin do seu reinado deu paso a unha guerra civil, as chamadas guerras carlistas.
En política exterior, o seu reinado caracterizouse polo inicio do proceso descolonizador en América Latina, que rematará a finais do século XIX.
Primeiros anos
miniatura|300px|[[A familia de Carlos IV, de Goya, á esquerda, con casaca azul, Fernando VII, detrás, o seu irmán e futuro rival, Carlos.]] Fernando de Borbón naceu aínda en vida do seu avó Carlos III. Foi o noveno dos catorce fillos do príncipe Carlos, futuro Carlos IV, e María Luísa de Parma. Dos seus trece irmáns, oito morreron antes de 1800, cousa bastante normal na época. Trala subida ao trono de seu pai en 1788, Fernando foi proclamado como príncipe de Asturias polas Cortes nun acto celebrado no mosteiro de San Xerome de Madrid o 23 de setembro de 1789.
Durante a etapa da súa formación destaca, pola influencia posterior no seu reinado, o cóengo Escoiquiz, principal artífice da conspiración de El Escorial, foi durante varios anos o seu preceptor, e quen lle meteu a desconfianza e un feroz odio a seus pais e a Godoy por manipulalos ao seu capricho.
En outubro de 1802 casou coa súa prima María Antonia de Nápoles, que chorou de desesperación a primeira vez que o viu, debido ao seu "horrible aspecto". Co tempo, a súa esposa colleulle cariño, pero a princesa faleceu en 1806 sen deixar descendencia.
Motín de Aranjuez
Debido ao aborrecemento que sentía por eles, dende moi pequeno Fernando xa conspirara contra os seus pais e contra Godoy. En torno do Príncipe de Asturias vaise formando un núcleo opositor formado por membros da alta nobreza que, temerosos do poder que tiña, perseguían que Godoy non chegase ao trono como se viña supoñendo, por iso en 1807 levouse a cabo a primeira conspiración. Por causa dun descoido, esta conspiración foi descuberta polo que Fernando foi xulgado no denominado Proceso de El Escorial. O príncipe, nun xesto propio do seu carácter e reinado, denunciou todos os implicados e pediu desculpas aos seus pais; máis tarde o tribunal absolveu todos os implicados.
Tras este motín, Fernando volveu á Corte, onde foi aclamado polo pobo de Madrid. Porén, as tropas francesas xa ocuparan Madrid o día anterior (23 de marzo). O destronado rei Carlos e a súa dona pasaron a estar baixo protección de Napoleón. Este invitou a Fernando a reunirse con el, ao que accedeu con esperanza de que o emperador o apoiase como rei de España. Nun principio a reunión ía ser en España, pero logo pasou a celebrarse en Baiona. Chegaron a Baiona o 30 de abril, mentres que en Madrid o pobo comezaba a loitar contra os franceses. Os fitos do 2 de maio de 1808 marcan o inicio da guerra da Independencia española.
Abdicacións de Baiona
Durante a reunión en Baiona, Carlos IV afirmou que a renuncia ao trono producida tras o "Motín de Aranjuez" era nula, polo que pedía que lle foran devoltos os seus dereitos como rei, pero logo cédeos a Napoleón a cambio de asilo político en Francia así como unha pensión de 30 millóns de reais anuais. Cando chegaron a Baiona as noticias de que Madrid se levantara en contra dos franceses, Napoleón ordenou a Fernando que recoñecese o seu pai como lexítimo, a cambio dun castelo e 4 millóns de reais de pensión anual, e aceptou. A coroa de España recaeu en Napoleón, que lla cedeu a seu irmán Xosé Bonaparte, que reinaría como Xosé I. Este complicado traspaso da coroa española coñécese como "Abdicacións de Baiona".
Estas abdicacións no son soamente un cambio político de dinastía, senón que Napoleón proclama que España encóntrase fronte a un cambio de réxime, cos beneficios dunha constitución sen necesidade dunha revolución. Napoleón convocou unha reunión de notables españois en Baiona (supuxo un fracaso para Napoleón posto que soamente acudiron á cita 75 dos 150 notables), esta reunión coñeceríase máis tarde como "La Junta española de Bayona", nas nove sesións desta xunta debateuse o proxecto de Napoleón para unha nova constitución española que se aprobou en xullo de 1808 denominada Constitución de Baiona ou Estatuto de Baiona.
Mentres, Fernando viu como Napoleón non cumpría a súa parte e internou a Fernando co seu irmán Carlos e o seu tío Antonio no castelo de Valençay. Fernando permanecería alí até o final da guerra da Independencia.
Non obstante, a condición de prisioneiro de Napoleón creou en Fernando o mito de "O desexado", vítima inocente da crueldade napoleónica. Incluso as cortes de Cádiz que aprobaran a constitución de 1812 vían que Fernando VII era o lexítimo herdeiro da coroa española.
Regreso a España
miniatura|esquerda|Fernando VII cando era Príncipe de Asturias ([[Metropolitan Museum of Art, Nova York)]] En decembro de 1813 Napoleón firmou a paz con Fernando, no denominado Tratado de Valençay, e Fernando quedou en liberdade. Fernando volvería a España en 1814, evitando ir a Madrid, onde tería que asinar a Constitución de 1812. Faino por terras de Xirona e dende alí dirixiuse a Valencia, buscando apoios para gobernar de forma absolutista.
Nada máis chegar a España atopa apoios e invitacións para gobernar como un rei tirano e absoluto: o do Xeneral Elio, que puxo o exército ao seu dispor (é o primeiro pronunciamento da historia de España) e o dunha serie de deputados que lle presentan o Manifesto dos Persas, no que os 69 deputados pedían ó rei a volta ó absolutismo. Ademais disto, lembramos que Fernando VII contaba co apoio e simpatía do pobo.
O rei decide entón restaurar o absolutismo asinando un decreto o 4 de maio de 1814 polo que se declaraba nulo o decreto das cortes e a Constitución promulgada en Cádiz en 1812.
Primeira etapa absolutista (1814-1820)
Comezou, entón, unha persecución aos máis liberais, mentres que se facía imposible a reconquista das antigas colonias americanas que facía que España perdera tamén peso en Europa. Para frear esta situación confiouse o poder a un equipo moderado de políticos (León e Pizarro e Garay), pero esta situación durou só dous anos (1816 - 1818).
miniatura|Retrato de Fernando VII pintado por [[Goya.]]
En 1816 Fernando casou por segunda vez coa súa sobriña María Isabel de Braganza con quen tivo unha filla que morreu nos poucos meses, e en 1818 morrería Isabel. Ao ano seguinte, casa por terceira vez con Josefa Amalia de Saxonia coa que tampouco tivo fillos.
Dende o ano 1814 producíranse en España intentos de golpes de estado fracasados, intentos que acabaron en sangue:
Trienio liberal (1820-1823)
O 1 de xaneiro de 1820, o tenente coronel Rafael del Riego sublévase en Cabezas de San Juan contra o réxime absolutista cunhas tropas que agardaban para ser embarcadas cara a América. O levantamento triunfou cando o exército enviado polo goberno se amotinou en Ocaña.
Co triunfo dos liberais suprímese o absolutismo, quedando Fernando VII como rei tras ser obrigado a xurar a Constitución de 1812 (9 de marzo de 1820). Famosa é a súa frase de "Marchemos todos, y yo el primero, por la senda de la Constitución".
Decrétanse medidas desamortizadoras e anticlericais como a expulsión dos xesuítas, a desamortización eclesiástica e o peche dalgúns conventos e mosteiros. Tamén se continúan as reformas iniciadas en 1810: abolición dos privilexios de clase, señoríos, vinculeiros e a Inquisición, preparouse o Código Penal...
Doutra banda, danse nesta etapa intentos absolutistas como a sublevación da Garda Real, que culminarán cando os absolutistas piden axuda á Santa Alianza, que envía os Cen Mil Fillos de San Luís (ó mando do Duque de Angulema, curmán de Fernando VII) para restaurar o absolutismo.
Ante o perigoso avance dos franceses a Corte trasladouse a Sevilla co rei, máis tarde deixárono marchar e logo os deputados fuxiron (previa represión). Despois de volver ao poder absoluto (1 de outubro de 1823), Fernando non fixo caso das promesas anteriores e comezou unha nova e violenta represión.
Comezaba así a denominada Década Ominosa que se caracteriza por unha política absolutista até o seu extremo.
Década ominosa (1823 - 1833)
O país pasa por unha crise sucesoria pola falta de fillos de Fernando VII, que pola posibilidade de que tivese unha filla promulga a Pragmática Sanción, que anulaba a Lei sálica que impedía gobernar ás mulleres.
Isto non foi aceptado polos partidarios do seu irmán Carlos María Isidro (os denominados apostólicos). E co nacemento da futura Isabel II en 1830 e a morte do seu pai en 1833, comezan as Guerras carlistas.
Morta a súa terceira dona, casa en 1829 coa súa sobriña María Cristina de Borbón e deste matrimonio nace a infanta, a futura Isabel II. Nacida Isabel, as esperanzas dos apostólicos do reinado de Carlos víanse ameazadas, pero en 1832 mentres o rei parecía estar a morrer intentaron un golpe contra o pazo real, que asegurara o reinado de Carlos. Fracasado o intento, Carlos marchou a Portugal e a insurrección carlista comezou inmediatamente.
Coa morte de Fernando, María Cristina converteuse en rexente iniciando unha etapa conciliadora, con Carlos.
Sucesión
Desde 1713 estaba en vigor a Lei sálica, que impedía reinar ás mulleres. En 1789, as Cortes aprobaron unha Pragmática Sanción que a derrogaba, pero esta non foi publicada ata 1830, cando o rei, no seu cuarto matrimonio, con María Cristina de Borbón, esperaba un sucesor. Pouco despois, naceu a princesa Isabel. Na Corte formouse entón un grupo que defendía a candidatura ao trono do irmán do rei, Carlos María Isidro de Borbón, e negaba a legalidade da Pragmática, publicada en 1830.
En 1832, coa ocasión dunha grave enfermidade do rei, cortesáns carlistas convenceron ao ministro Francisco Tadeo Calomarde para que Fernando VII firmase un Decreto derrogatorio da Pragmática, que deixaba outra vez en vigor a Lei sálica. Coa melloría do rei, o Goberno, dirixido por Francisco Cea Bermúdez, deu de novo vigor á Pragmática, co que á morte do rei, o 29 de setembro de 1833, quedaba, como herdeira, a súa primoxénita Isabel, que reinaría co nome de Isabel II. Aínda que a súa viúva, María Cristina de Borbón, exerceu como rexente de España até que Isabel chegase a maioría de idade para reinar.
HSV Hamburg
O HSV Hamburg é un equipo de balonmán da cidade de Hamburgo, Alemaña. Actualmente compite na máxima categoría do balonmán alemán, a Handball-Bundesliga.
O HSV Hamburgo non é unha sección do Hamburger Sportverein; só ten dereito de empregar o seu logo e as súas siglas para obter máis publicidade. Dende 2008 uniron os seus equipos de categorías inferiores no SG HSV Handball.
Historia
O HSV Hamburg é a antiga sección de balonmán do VfL Bad Schwartau e o HSV Lübeck, fusionados en 1999 dando lugar ao SG VfL Bad Schwartau-Lübeck. En 2002 foron realoxados en Hamburgo para medrar e acadar un maior renome. Logo da resituación sufriron problemas financeiros e case perderon a licenza para competir na Primeira Liga de Balonmán de Alemaña. Iso cambiou coa chegada de Andreas Rudolph como propietario e coa súa axuda financeira. En 2004 chegou o primeiro título da súa historia ao gañar a Supercopa de Alemaña tras derrotar o SG Flensburg-Handewitt por 24 a 25, sendo subcampión da Copa de Alemaña. En 2008 participou por primeira vez na Liga de Campións e acadou as semifinais, nas que caeu fronte ao BM Ciudad Real na eliminatoria disputada a dobre partido por 27-34 e 32-26. En 2013 o equipo logrou a súa primeira e única Liga de Campións até o momento logo de vencer o FC Barcelona por 20 a 29 no Lanxess Arena de Colonia.
Cadro de xogadores da tempada 2015-2016
200px|miniatura|dereita|O expresidente do HSV Andreas Rudolph. 200px|miniatura|dereita|O HSV celebrando un triunfo na tempada 201172012.
Arañas
As arañas (Araneae) son unha orde de artrópodos quelicerados adaptados ao medio aéreo, con oito patas e un par de quelíceros modificados en cabeiros capaces de inxectar veleno e glándulas que producen seda. . Son a maior orde de arácnidos e ocupan o sétimo lugar na diversidade total de especies entre todas as ordes de organismos. As arañas viven en todos os continentes, excepto na Antártida, e establecéronse en case todos vos nichos ecolóxicos, excepto no mar e no aire. En agosto de 2022, os taxónomos rexistraran 50.356 especies de arañas de 132 familias. Porén, existe un debate dentro dá comunidade científica sobre como se deben clasificar todos os xéneros, como o demostra o feito de que desde 1900 publicáronse máis de vinte clasificacións.
O seu abdome ten apéndices que foron modificados en filas que segregan seda de polo menos dous tipos, aínda que non todas as especies constrúen unha arañeira. As arañeiras varían moito en tamaño, forma e cantidade de fío empregado. Parece que a arañeira espiral circular pode ser unha dás formas máis primitivas, e as arañas que producen teas enmarañadas son máis abundantes e diversas que os araneidos. Os arácnidos parecidos a unha araña apareceron no período Devónico, equipado con "billas" que producen teas, pero estes animais aparentemente carecían de fio. Identificáronse verdadeiras arañas nas rochas carboníferas (hai entre 318 e 299 millóns de anos), que son moi similares os representantes dá suborde viva máis primitiva, a dos mesotelios. Os principais grupos de arañas modernas, os migalomorfos e os araneomorfos, apareceron por primeira vez no período Triásico, hai máis de 200 millóns de anos.
A especie Bagheera kiplingi foi descrita como herbívora en 2008, pero todas as outras especies coñecidas son depredadores que se alimentan principalmente de insectos e outras arañas, aínda que algunhas especies grandes tamén cazan aves e lagartos. Estímase que os 25 millóns de toneladas de arañas no mundo matan entre 400 e 800 millóns de toneladas de presas ao ano. As arañas usan unha gran variedade de estratexias para capturar as súas presas: atrapalas en arañeiras pegañentas, atalas con fíos pegañentos, imitando as súas presas para evitar a detección ou perseguilas. A maioría detecta as presas principalmente detectando vibracións, pero os cazadores activos teñen boa vista e os cazadores do xénero Portia mostran sinais de intelixencia na elección de tácticas e a capacidade de crear outras novas. O tracto dixestivo dás arañas é demasiado estreito para que pasen os sólidos, polo que licuan vos alimentos con enzimas dixestivas e trituranos coa base dos seus pedipalpos, xa que carecen de verdadeiras mandíbulas.
Os machos identifícanse mediante complexos ritos de cortexo para evitar que as femias os coman. Os machos dá maioría dás especies sobreviven a uns poucos apareamentos, limitados principalmente pola súa curta lonxevidade. As femias tecen recipientes para os ovos, cada uns dous cales poden conter centos de ovos. As femias de moitas especies coidan dás súas crías, levándoas ou compartindo comida con elas. Unha minoría de especies son sociais, construíndo arañeiras comunais que poden albergar entre unhas poucas arañas e 50.000 individuos. O comportamento social vai dende unha tolerancia precaria, como nas agresivas arañas viúvas, ata a caza cooperativa e o intercambio de alimentos. Aínda que a maioría dás arañas viven un máximo de dous anos, as tarántulas e outras arañas migalomorfas poden vivir ata 25 anos en catividade.
Aínda que o veleno dalgunhas especies é perigoso para os humanos, os científicos investigan actualmente o uso do veleno de araña na medicina e como pesticida non contaminante. A tea de araña proporciona unha combinación de lixeireza, resistencia e elasticidade que é superior aos materiais sintéticos, e vos xenes relacionados coa produción de teas de araña foron inseridos en mamíferos e plantas para probar #podar usar como fábricas de teas de araña. Como resultado dá súa gran variedade de comportamentos, as arañas convertéronse en símbolos comúns na arte e na mitoloxía, que representan varias combinacións de paciencia, crueldade e poderes creativos.
Características
As arañas teñen catro pares de apéndices ou extremidades: dous quelíceros, dous pedipalpos. Nos quelíceros habitualmente posúen glándulas velenosas e os machos de moitas especies empregan os pedipalpos, similares a patas curtas, como aparato copulador. A diferenza do resto dos arácnidos, o corpo das arañas está dividido en dúas partes unidas por un pedúnculo: a anterior, chamada cefalotórax ou, máis correctamente, prosoma, e a posterior, coñecida como abdome ou, máis correctamente, opistosoma. Carecen de antenas e teñen unha vista moi pobre, a pesar dos seus catro pares de ollos simples denominados ocelos. Tamén as hai con tres, con dous e incluso cun só par de ollos (é menos habitual a presenza de arañas con menor número de pares de ollos). A situación destes na araña, é moi adecuada para identificar á especie que estamos examinando. Teñen catro pares de patas de 7 tramos chamados artellos, ordenados no corpo cara ó exterior: coxa, trocánter, fémur , xeonllo, tibia, metatarso e tarso.
Non se coñecen especies de araña que non produzan seda, material composto de proteínas complexas, que utilizan para moi variadas funcións: cazar presas e envolvelas nela; como adhesivo doutros materiais de construción de túneles, así como outras moitas utilidades. No extremo posterior do abdome áchanse as glándulas secretoras de seda denominadas fieiras, que producen un fluído que se solidifica ó contacto co aire (o fluído é unha disolución concentrada de proteínas e a súa estrutura transfórmase xusto antes de saír converténdose nunha forma insoluble que rapidamente se deshidrata e constitúe a fibra de seda).
As arañas desenvólvense directamente, sen sufriren metamorfose.
Algunhas das especies de arañas son:
Seda
Todas as especies de araña producen seda, material composto de proteínas complexas, que empregan para funcións moi variadas: cazar presas e envolvelas nela, como adhesivo doutros materiais de construción de túneles ou como áreas de locomoción entre outras moitas. Algunhas especies de arañas crean un fío longo que lles serve de vela para ser arrastradas polo vento. O vento guíaas para cazar as súas presas ou para ir nunha dirección determinada. Este fenómeno coñécese como voo arácnido. No extremo posterior do abdome atópanse as glándulas secretoras de seda, que producen un fluío que se solidifica ao contactar co aire. O fluído é unha disolución concentrada de proteínas, cunha estrutura que se transforma xusto antes de saír, converténdose nunha forma insoluble que se deshidrata rapidamente e constitúe a fibra de seda.
Formas primitivas
Os primeiros arácnidos semellantes ás arañas son os da orde Trigonotarbida, que se atopan entre os primeiros artrópodos que poboaron a tierra firme. Ao igual que as arañas, os trigonotárbidos eran terrestres, respiraban mediante pulmóns en libro e posuían oito patas. Porén, non eran verdadeiramente arañas nin antergos elas, senón que representan unha liña evolutiva separada do resto dos arácnidos mais moi semellante ás actuais arañas.
Arañas verdadeiras
As arañas propiamente chamadas son as que posúen unha cintura estreita que une o cefalotórax e o abdome e evolucionaron hai aproximadamente 400 millóns de anos. Tiñan segmentación abdominal e órganos que secretaban seda. O fósil máis antigo achado cunha especie destas características data de hai 380 millóns de anos, do período Devoniano, e coñécese como Attercopus fimbriungus. Este espécime é o taxon irmán de todas as arañas vivas.
A maioría dos primeiros fósiles de arañas pertencen á suborde Mesothelae. Este é un grupo de arañas primitivas que posúen os órganos produtores de seda baixo a metade do opistosoma, a diferenza do resto das arañas que os teñen ao final. Seguramente eran depredadores terrestres que habitaron a mediados do Paleozoico. Os fíos destas arañas probablemente se empregasen só para protexer os ovos e forrar os niños.
A medida que a vida se foi diversificando, tamén o fixo o uso do fío das arañas. As arañas cos órganos produtores ao final do abdome, Mygalomorphae e Araneomorphae, apareceron hai máis de 250 millóns de anos, posiblemente xunto co uso das teas para a captura das presas, tanto en terra como na follaxe. O migalomorfo máis antigo, Rosamygale, foi descrito no Triásico de Francia e pertence á familia moderna Hexathelidae. O Megarachne servinei, do período Permiano-Carbonífero, creuse por algún tempo que era un migalomorfo xigante, con 34 cm de longo e 50 cm de envergadura das patas, o que a convertía polo tanto na araña máis grande que poboou a Terra, mais un estudo máis detallado revelou que se trataba dun escorpión mariño (Eurypterida).
No Xurásico, xa se desenvolveran as sofisticadas redes aéreas da familia Araneidae. Unha tea de araña conservada en ámbar en perfecto estado, de hai 110 millóns de anos, informa da existencia deste tipo de arañeiras. A información xenética adicional suxire, a través dun estudo do xene que provoca este comportamento, que xa se atopaba este tipo de teas hai 136 millóns de anos.
Taxonomía
miniatura|[[Segestria florentina, Mandaio, Oza-Cesuras]] miniatura|dereita|Araña de auga miniatura|dereita|Niño de arañas en [[Vilarromarís, Oroso|Vilarromarís]] miniatura|dereita|En [[Bastavales, Brión]] miniatura|dereita|Araña da familia [[Araneidae]] miniatura|dereita|Agelenopsis sp. miniatura|dereita|En [[Bastavales, Brión]] Sub-Orde Araneomorphae
Lier, Sarria
Santa María de Lier é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 63 habitantes (32 homes e 31 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 2003 cando tiña 53 habitantes.
Arañas
Taxonomía
Sub-OrdeMesothelae
Sub-Orde Mygalomorphae
A araña na cultura popular
A araña foi considerada de gran poder e importancia na cosmovisión andina e por iso fori representada por varias culturas da zona, como nos xeóglifos da cultura Nazca e na cerámica mochica.
Ráfide
Ráfide (do grego rhaphides, agulla), é a designación dada en bioloxía a cristais aciculares (isto é, en forma de agulla) que se forman por deposición de oxalato de calcio ou de carbonato de calcio no protoplasma de células especializadas, designadas por idioblastos, existentes nos tecidos dalgunhas plantas. A presenza dos ráfides é unha defensa contra herbívoros, xa que os cristais inflixen microlesións nas mucosas ou na pel dos animais que esmaguen ou inxiran a planta, potenciando, en conxunto cas substancias irritantes nela contidas, unha reacción en xeral acompañada por un edema.
Unha planta en cuxas follas hai numerosos idioblastos con ráfides de oxalato de calcio é a Dieffenbachia seguine, moi usada como planta ornamental de interior. O efecto irritante das súas follas é debido ás microlesións causadas polos cristais contidos nas células dispersas no seu parénquima.
Ceftazidima
Non confundir con ceftazidima/avibactam. Ceftazidima é un antibiótico beta-lactámico pertencente á terceira xeración de cefalosporinas. En España foi comercializada baixo o nome de Fortam, noutros países Fortaz.
Espectro de acción
Ceftazidima é un antibiótico de amplo espectro, que presenta actividade fronte moitas especies bacterianas, nas que se inclúen:
Grampositivos
Gramnegativos
Anaerobios
Non obstante, ceftazidima non posúe actividade significativa fronte a Enterococcus, Clostridium difficile, Listeria monocytogenes e Campylobacter.
Indicacións clínicas
En España, a axencia española de medicamentos, aprobou ceftazidima para as seguintes indicacións clínicas:
Dosificación
Unicamente existe solución inxectable (intramuscular ou intravenosa). A dose oscila entre 1 ou 2 gramos cada 8 ou 12 horas. A dose debe ser axustada en poboación pediátrica e en insuficiencia renal crónica (filtrado menor de 30).
Embarazo e lactación
Ceftazidima pertence á categoría B da FDA. Escrétase en pequenas cantidades no leite materno polo que se aconsella precaución no seu uso.
Interaccións medicamentosas
Incompatible na mesma solución con vancomicina e aminoglicósidos.
Efectos secundarios
Semellantes ao resto das cefalosporinas. Destacan as molestias gastrointestinais e a diarrea, incluíndo a colite pseudomembranosa.
Goiaba
A goiaba ou guaiaba é o froito da goiabeira, árbore da especie Psidium guajava, da familia Myrtaceae, orixinaria da América tropical. Medra sobre todo no Brasil e nas Antillas.
Etimoloxía
A palabra galega goiaba chega a través do portugués brasileiro: goiaba, e á súa vez do termo aruaque guiaba, nome co que designaban esa froita.
Características
O froito é unha baga, carnoso, de casca verde, amarelada ou roxa, coa superficie irregular, de arredor de oito centímetros de diámetro. No seu interior, hai unha polpa rosada, branca ou dourada, contendo decenas de pequenas sementes duras, mais que poden ser inxeridas sen problemas. Soamente as variedades de polpas brancas e vermellas son comercializadas. Os catro sépalos da flor están normalmente presentes nunha das extremidades da goiaba.
Existen dúas variedades: a branca, de casca averdada e interior amarelo-averdado pálido, e a vermella, de casca amarelada e interior rosado. Algunhas moscas utilizan a goiaba para depósito dos seus ovos. As larvas desas moscas son popularmente chamadas no Brasil bichos da goiaba. As goiabas consómense principalmente frescas ou en forma de doce, chamado goiabada. Compotas, xeleas e zumes tamén son comúns. Son moi ricas en vitamina C, con 180-300 miligramos de vitamina por cen gramos de froita (máis cá laranxa ou o limón).
A goiaba vermella ten niveis de vitamina C de 4 a 5 veces superiores aos da laranxa, posúe cantidades razoábeis de vitaminas A e do complexo B, alén de sales minerais, como calcio, fósforo e ferro.
Uso medicinal
En etnofarmacoloxía a raíz é usada para diarreas na infancia. A infusión, en gargarexos ou gargarismos, é usado para inflamacións da boca e da gorxa ou en lavaduras de úlceras e na leucorrea.
As follas teñen un aceite volátil rico en sesquiterpenos, entre eles o bisaboleno, alén do dietoximetano e dietoxetano que dan o aroma dos froitos. O principal compoñente do aceite das sementes é o ácido linoleico.
O extracto acuoso do "ollo" (gromo) da goiabeira ten unha intensa actividade contra Salmonela, a Serratia e Staphylococcus, grandes responsábeis das diarreas de orixe microbiana. A actividade é máis forte na variedade de polpa vermella, e máis débil nas follas adultas e na casca. A polpa é usada para tratar parasitos intestinais coma Giardia lamblia e lombrigas (Enterobius vermicularis).
Produción no Brasil
No Brasil, o maior produtor mundial de goiabas vermellas, prodúcense froitas para a industria (variedades "paluma" e "rica", entre outras) e para consumo fresco (variedades "sassaoka" e "pedro sato", entre outras), coa maior parte da produción concentrada no estado de São Paulo e na contorna do río São Francisco (Nordés), na rexión das cidades Petrolina e Juazeiro.
Independencia de Colombia
miniatura|250px|[[Batalla de Boyacá.]] A Independencia de Colombia foi o proceso histórico que permitiu a emancipación de Colombia do Imperio Español, dando fin ó período colonial. Devandito proceso librouse no medio dun conflito desenvolvido durante o primeiro cuarto do século XIX para emancipar o territorio que daquela era coñecido como Provincias Unidas de Nova Granada. Esta foi parte das guerras de independencia hispanoamericanas, unha serie de loitas xurdidas en América Latina motivadas pola invasión francesa de España en 1808, a cal foi parte das guerras napoleónicas en Europa.
Os movementos da independencia comezan cunha serie de feitos liderados por Antonio Nariño e Camilo Torres Tenorio. A primeira fase da guerra, de 1810 a 1819, caracterizouse por constantes loitas internas entre os defensores da independencia. En 1811, as provincias de Nova Granada conformáronse nun novo Estado independente, consistente nunha confederación débil daquelas provincias que se declararon independentes en 1810. En 1816, os españois gañaron de novo o control do país, co cal instala o chamado réxime do terror, aínda que durante este período varios grupos republicanos mantivéronse activos, exercendo un poder efectivo nos Llanos, principalmente na Güiana venezolana e no Casanare.
En 1819, un exército republicano comandado por Simón Bolívar cruza as montañas que separan as provincias de Casanare e Tunja e tras as batallas de Paya, Pantano de Vargas e Ponte de Boyacá ten vía libre para tomar o control de Santa Fe, cidade á que chega o 10 de agosto de 1819.
O territorio ocupado polo vicerreinado de Nova Granada converteuse nunha República Federal, logo coñecida como a Gran Colombia en honra ó navegante Cristovo Colón.
Radio Melide
Radio Melide é unha emisora de radio pública do concello de Melide, comezou a emitir en setembro de 1995 no 107.5 FM. Emite música e novas locais, un dos programas de máis éxito é "A hora amiga". Actualmente emite no 107.1 FM.
Patrimonio da Humanidade
300px|miniatura|[[Muralla de Lugo declarada Patrimonio da Humanidade desde o 30 de novembro do 2000]] O título de Patrimonio da Humanidade (ás veces Patrimonio Mundial) é concedido pola UNESCO, organización das Nacións Unidas para a Cultura, Ciencia e Educación, a sitios específicos do planeta (exemplos: bosques, cordilleiras, lagos, desertos, edificios, complexos ou cidades) que foron nomeados e confirmados para a súa inclusión na lista mantida polo Programa Patrimonio da Humanidade.
Ramón Iglesia Parga
Ramón Iglesia Parga, nado en Santiago de Compostela o 3 de xuño de 1905 e finado en Madison (Wisconsin) o 5 de maio de 1948, foi un bibliotecario, arquiveiro e historiador galego.
Traxectoria
Estudou o bacharelato no Instituto da Coruña. Licenciouse en Filosofía e Letras na Universidade Central, onde se iniciou na investigación histórica. Viaxou polo norte de Europa e foi lector de español en Goteburgo (Suecia) en 1928. Ingresou no Centro de Estudios Históricos de Madrid e en 1931 no Cuerpo Facultativo de Archiveros, Bibliotecarios y Arqueólogos, sendo destínano á Sección de Libros estranxeiros polo seu coñecemento de idiomas. En 1933 substituíu a Agustín Millares Carlo como director da Comisión de Biblioteca do Ateneo de Madrid, sendo ademais Arquiveiro-bibliotecario da Biblioteca Nacional. Pertenceu ás Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista en 1931, pero afiliouse ao Partido Comunista moito antes da Guerra Civil, na que foi comandante nas Brigadas Internacionais e axudante do xeneral Lukács.
Patrimonio da Humanidade
O programa de clasificación adícase a catalogar e preservar lugares de excepcional importancia cultural ou natural, como patrimonio común da humanidade. Os lugares da lista poden obter fondos do World Heritage Fund baixo determinadas condicións. O programa foi fundado pola Convención sobre a Protección do Patrimonio Cultural e Natural, adoptado pola Conferencia Xeral da UNESCO de 16 de novembro de 1972.
Ramón Iglesia Parga
Exilio
Trala derrota, marchou a Suecia e despois embarcou o 23 de maio de 1939 rumbo a México onde chegou o 13 de xuño ao porto de Veracruz. Foi profesor no Colexio de México (1940) e en 1942 trasladouse aos Estados Unidos. Alí foi profesor da Universidade de California e bolseiro da Fundación Guggenheim. Foi editor da Historia verdadera de la conquista de la Nueva España de Bernal Díaz del Castillo (1943). En 1944 volveu a México, pero a crise nese país fixo que retornase novamente aos Estados Unidos como profesor invitado da Universidade de Illinois (1946-1947) e despois como profesor asociado da Universidade de Wisconsin (1947-1948). Suicidouse en Madison o 5 de maio de 1948.
Vida persoal
Casou en xuño de 1928 con Raquel Lesteiro López.
Patrimonio da Humanidade
En xullo de 2018, estaban catalogados un total de 1.092 sitios (845 culturais, 209 naturais e 38 mixtas) en 167 países diferentes. Italia, con 54 sitios, ten máis que calquera país, seguido de China (53), España (47), Francia (44), Alemaña (44), India (37) e México (35).
O 16 de novembro celébrase o Día Internacional do Patrimonio Mundial, instaurado pola UNESCO en conmemoración da firma en París, o 16 de novembro de 1972, da Convención sobre o Patrimonio Mundial Cultural e Natural, que estableceu as bases para desenvolver este tipo de protección sobre os bens culturais e naturais.
Criterios de selección
A fins de 2004, había seis criterios no ámbito cultural e catro no ámbito natural. En 2005 isto modificouse para que só haxa un grupo de dez criterios. Para ser incluído na lista de Patrimonios da Humanidade un sitio debe ter un "sobresaínte valor universal" e debe satisfacer polo menos un dos seguintes criterios de selección:
Criterios naturais
Desde 1992 a interacción entre o home e o ambiente é recoñecido como paisaxe cultural.
Patrimonio da Humanidade en Galiza
Galiza conta con tres monumentos Patrimonio da Humanidade e o Camiño de Santiago:
Candidatos provisionais
Na listaxe de sitios candidatos a ser escollidos Patrimonio da Humanidade están:
Patrimonio Mundial en Perigo
A conservación do Patrimonio Mundial é un proceso continuo. Se un país non protexe os lugares inscritos, corre o risco de que eses lugares sexan retirados da Lista do Patrimonio Mundial. Os países deben informar periodicamente o Comité do Patrimonio Mundial sobre o seu estado de conservación.
Se o Comité do Patrimonio Mundial é avisado sobre posíbeis perigos para un sitio, é incluído na Lista do Patrimonio Mundial en Perigo, co fin de chamar a atención mundial sobre as condicións, naturais ou creadas polo ser humano, que ameazan as características polas cales inicialmente se incribiu o sitio na Lista do Patrimonio Mundial.
Estatísticas
upright = 2.25| dereita |miniatura| Sitios do Patrimonio Mundial da UNESCO {{nowrap | ([[ShareMap:traveler/UNESCO World Heritage Sites|mapa interactivo)]]
Rusia e os estados do Cáucaso clasifícanse como europeos, mentres que México e Caribe clasifícanse como pertencentes á zona de América Latina e Caribe, malia a súa situación en América do Norte. As zonas xeográficas da UNESCO tamén fan máis énfase nas asociacións administrativas, en vez de nas asociacións xeográficas. Por iso, Illa Gough, situada no Atlántico Sur, forma parte da rexión de Europa e América do Norte porque o goberno do Reino Unido nomeou o sitio.
A táboa seguinte inclúe unha repartición dos sitios segundo estas zonas e a súa clasificación::
Países con dez ou máis sitios
Países con quince ou máis sitios do Patrimonio Mundial, ata de xullo de 2018.
Clatrina
A clatrina é unha proteína que ten unha importancia fundamental para a formación de vesículas revestidas. A clatrina foi illada por primeira vez por Barbara Pearse en 1975. Ten forma de tríscele composto por tres cadeas pesadas de clatrina e tres lixeiras. Cando os trísceles interaccionan forman unha retícula poliédrica que rodea a vesícula como un revestimento. As proteínas de recubrimento, como a clatrina, utilízanse para construír pequenas vesículas para transportar moléculas con seguridade dentro da célula ou entre células. A endocitose e exocitose de vesículas permite que as células transfiran nutrientes, importen receptores de sinalización celular, medien unha resposta inmunitaria despois de sondear o mundo extracelular, e eliminen os residuos celulares que quedan despois da inflamación dos tecidos. En ocasións, este mecanismo tamén proporciona unha vía para o ataque de patóxenos ou toxinas.
Estrutura
esquerda|miniatura|Estrutura de recubrimento de clatrina O tríscele de clatrina está composto por tres cadeas pesadas de clatrina e tres cadeas lixeiras que interaccionan polos seus extremos C-terminais. As tres cadeas pesadas proporcionan o esqueleto estrutural da retícula de clatrina, e as tres lixeiras pénsase que regulan a formación e desemsamblaxe da retícula de clatrina. A cadea pesada de clatrina pode desglosarse en múltiples subdominios, comezando polo dominio N-terminal, seguidos dos dominios chamados nocello, perna distal, xeonllo, perna proximal e de trimerización. O dominio N-terminal consiste nunha estrutura de tipo propulsor-β de sete pas. Os outros dominios forman unha superhélice de hélices alfa curtas. Isto determinouse orixinalmente a partir da estrutura do dominio da perna proximal que identificaba e está composto dun pequeno módulo estrutural denominado motivos repetidos da cadea pesada de clatrina. As cadeas lixeiras únense principalmente á porción da perna proximal da cadea pesada e establecen algunhas interaccións preto do dominio de trimerización. Cando os trísceles se ensamblan en disolución, poden interaccionar con bastante flexibilidade para formar aneis de 6 lados, que orixinan unha retícula máis plana, ou aneis de 5 lados, que son necesarios para a formación de retículas curvadas. Cando se conectan moitos trísceles, poden formar unha estrutura similar a unha cesta.
Funcións
miniatura|esquerda|300px|Mecanismo da endocitose dependente de clatrina. Como moitas proteínas, a clatrina representa un caso perfecto de forma adaptada a unha función. Desempeña un importante papel en dar forma ás vesículas arredondadas no citoplasma para o tráfico intracelular. As vesículas recubertas de clatrina seleccionan selectivamente o cargamento que levarán na membrana plasmática, na cara trans do aparato de Golgi, e nos compartimentos endosómicos de moitas vías de tráfico de membranas. Unha vez que unha vesícula se evaxina no citoplasma, o recubrimento da vesícula desensámblase rapidamente, o que permite que a clatrina se recicle mentres a vesícula se transporta a diversos lugares da célula. Hai moléculas adaptadoras responsables da autoensamblaxe e recrutamento. Dous exemplos de proteínas adaptadoras son a AP180 e a epsina. A AP180 utilízase na formación de vesículas sinápticas. Recruta a clatrina nas membranas e tamén promove a súa polimerización. A epsina tamén recruta a clatrina nas membranas e promove a súa polimerización, pero ademais pode axudar a deformar a membrana, e así as vesículas revestidas de clatrina poden desprenderse. Na célula, un tríscele que flota no citoplasma únese a unha proteína adaptadora, unindo un dos seus pés á membrana. O tríscele únese a outros tamén unidos á membrana para formar unha retícula poliédrica, que fai que a membrana forme un avultamento. O tríscele non se une directamente á membrana, senón ás proteínas adaptadoras, que son as que recoñecen as moléculas da superficie da membrana.
A clatrina ten outra función ademais de recubrir orgánulos. Nas células que non se dividen a formación de vesículas revestidas de clatrina ocorre continuamente. A formación de vesículas recubertas de clatrina detense nas células que están a realizar a mitose. Durante a mitose, a clatrina únese ao aparato do fuso. A clatrina axuda a congregación dos cromosomas ao estabilizar as fibras do fuso mitótico. A clatrina únese directamente polo seu dominio amino terminal da súa cadea pesada. Durante a mitose a clatrina únese directamente aos microtúbulos ou a proteínas asociadas aos microtúbulos. A estabilización das fibras ciinetocóricas require a estrutura trimérica da clatrina para que se estabilicen as fibras.
A endocitose mediada por clatrina regula moitos procesos fisiolóxicos celulares como a introdución na célula de factores de crecemento e receptores, entrada de patóxenos, e a transmisión sináptica. Crese que os patóxenos que invaden as células utilizan a vía dos nutrients para conseguir acceder aos mecanismos de replicación da célula. Certas moléculas de sinalización celular abren a vía dos nutrientes. Existen dous compostos químicos chamados Pitstop 1 e Pitstop 2, que son inhibidores selectivos da clatrina, que poden interferir coa actividade patoxénica, e así protexen ás células contra a invasión. Estes dous compostos bloquean selectivamente a asociación de ligandos endocíticos co dominio terminal da clatrina.
Péptido natriurético cerebral
O péptido natriurético cerebral (BNP), tamén chamado péptido natriurético de tipo B, é un polipéptido con función hormonal de 32 aminoácidos secretado polos ventrículos do corazón en resposta a un excesivo estiramento das células musculares do corazón. O BNP recibe o nome de "cerebral" porque foi inicialmente identificado en extractos de cerebro porcino, aínda que nos humanos se produce principalmente nos ventrículos do corazón.
O BNP segrégase conxuntamente cun fragmento peptídico N-terminal de 76 aminoácidos chanmado NT-proBNP, que é bioloxicamente inactivo. O BNP únese e actriva os receptores A do péptido natriurético auricular (NPRA), e en menor medida aos receptores B do péptido natriurético auricular (NPRB), dun modo similar a como o fai o péptido natriurético auricular (ANP), pero cunha afinidade 10 veces menor. Porén, a vida media do BNP é dúas veces máis longa ca a do ANP, e a do NT-proBNP é aínda máis longa, o que fai destes péptidos unhas dianas mellores para o diagnóstico por medio de análises de sangue ca o ANP. A vida media do NT-proBNP é de 1 a 2 horas e a do BNP é de 20 minutos.
Importancia clínica
Os niveis sanguíneos de BNP e NT-proBNP utilízanse para a detección e diagnóstico da insuficiencia cardíaca conxestiva e poden ser útiles para establecer o prognóstico do curso da enfermidade; ambos os marcadores están marcadamente elevados nos pacientes con peor prognóstico. As concentracións plasmáticas de BNP e NT-proBNP están tamén elevados en pacientes con fallo ventricular esquerdo sintomático ou asintomático.
BNP > 50 pg por mililitro
O efecto da raza ou o xénero sobre o valor do BNP foi tamén moi estudado.
O BNP é eliminado ao unirse aos receptores NPR e á endopeptidadse neutra (NEP). Menos do 5% do BNP elimínase nos riles. O NTproBNP é a molécula inactiva resultante do corte da prohormona pro-BNP e só se excreta nos riles.
Cando se interpretan os niveis elevados de BNP, hai que ter presente que os valores poden estar elevados debido a outros factores distintos da insuficiencia cardíaca. En pacientes obesos vense con frecuencia niveis máis baixos. En pacientes con enfermidades renais vense niveis máis altos en ausencia de insuficiencia cardíaca.
O BNP é tamén unha das razóns polas que a xente sente a necesidade de ouriñar despois de meterse nunha piscina. O incremento da presión sobre o corpo exercida pola auga leva máis fluídos á circulación sistémica. O ventrículo esquerdo, e en menor medida a aurícula esquerda, secretan o BNP como resposta. O efecto natriurético do BNP leva a incrementar a produción de urina.
Medida e estandarización
O BNP e o NT-proBNP mídense por inmunoensaio. O BNP está estandarizado pero o NT-proBNP aínda non o está.
Programación por capas
miniatura|dereita A programación por capas é un estilo de programación na que o obxectivo primordial é a separación da lóxica de negocios da lóxica de deseño, un exemplo básico disto é separar a capa de datos da capa de presentación ao usuario.
Características
A vantaxe principal deste estilo, é que o desenvolvemento pódese levar a cabo en varios niveis e en caso dalgún cambio só atácase ao nivel requirido sen ter que revisar entre código mesturado. Un bo exemplo deste método de programación sería: Modelo de interconexión de sistemas abertos
Ademais permite distribuír o traballo de creación dunha aplicación por niveis, deste xeito, cada grupo de traballo está totalmente abstraído do resto de niveis; simplemente é necesario coñecer a API que existe entre niveis.
No deseño de sistemas informáticos actual adóitase usar as arquitecturas multinivel ou Programación por capas. En devanditas arquitecturas a cada nivel confíaselle unha misión simple, o que permite o deseño de arquitecturas escalables (que poden ampliarse con facilidade no caso de que as necesidades aumenten).
O deseño máis en voga actualmente é o deseño en tres niveis (ou en tres capas).
Capas ou niveis
1.- Capa de presentación: é a que ve o usuario (hai quen a denomina "capa de usuario"), presenta o sistema ao usuario, comunícalle a información e captura a información do usuario dando un mínimo de proceso (realiza un filtrado previo para comprobar que non hai erros de formato). Esta capa comunícase unicamente coa capa de negocio.
2.- Capa de negocio: é onde residen os programas que se executan, recíbense as peticións do usuario e envíanse as respostas tras o proceso. Denomínase capa de negocio (e ata de lóxica do negocio) pois é aquí onde se establecen todas as regras que deben cumprirse. Esta capa comunícase coa capa de presentación, para recibir as solicitudes e presentar os resultados, e coa capa de datos, para solicitar ao xestor de base de datos para almacenar ou recuperar datos del.
3.- Capa de datos: é onde residen os datos e é a encargada de acceder aos datos. Está formada por un ou máis xestores de bases de datos que realizan todo o almacenamento de datos, reciben solicitudes de almacenamento ou recuperación de información desde a capa de negocio.