cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua kʼicheʼ
miniatura|Falante de lingua kʼicheʼ. A lingua kʼicheʼ ou quiché é unha lingua que forma parte do grupo quicheano de linguas, que forman parte da familia lingüística das linguas maias. É falada maioritariamente polos membros do pobo kʼicheʼ, orixinaria de Guatemala, aínda que tamén ten presenza no sueste de México a causa da migración de refuxiados a este país durante o período da Guerra Civil Guatemalteca nos anos oitenta do século XX. Ten arredor dun millón de falantes en Guatemala, e uns 524 falantes en México (2002), sendo a lingua maia coa comunidade lingüística máis extensa e a segunda lingua de Guatemala, despois do español. Moitos falantes do kʼicheʼ son bilingües da súa lingua nativa e do español, aínda que este fenómeno é menos frecuente nos ámbitos rurais illados.
Existe unha substancial variación dialectal da lingua kʼicheʼ, a algúns dos seus dialectos son considerados ás veces como linguas separadas. A maior parte dos falantes empregan a variedade coñecida como kʼicheʼ central, que tamén é a máis empregada nos medios de comunicación e o ámbito educativo. Outros dialectos son o kʼicheʼ centro-occidental, kʼicheʼ de San Andrés, kʼicheʼ de Joyabaj, kʼicheʼ oriental, kʼicheʼ de Nahualá e kʼicheʼ de Cunén.
Aínda que non é unha lingua oficial nin en Guatemala nin en México, e os niveis de alfabetización como primeira lingua son baixos, a importancia do kʼicheʼ tende a crecer tanto nas escolas como na radio no territorio guatemalteco. É recoñecida como lingua nacional en Guatemala a raíz da "Lei de Idiomas Nacionais" aprobada polo Congreso de Guatemala no 2003. En México, como resultado das reformas da Constitución deste país, e das leis regramentarias derivadas, o kʼicheʼ ten o recoñecemento de lingua nacional, coa mesma validez no territorio mexicano que o español e outras sesenta e catro linguas indíxenas.
A obra máis coñecida escrita en kʼicheʼ clásico é o Pop Wuj, máis comunmente coñecido como Popol Vuh.
Ortografía
Ao longo da historia, varios sistemas ortográficos empregáronse para transliterar a lingua kʼicheʼ. A ortografía clásica do Padre Francisco Ximénez, que transcribiu o Popol Vuh, está baseada na ortografía española da época. En tempos recentes foi substituída pola ortografía estandarizada da Academia de Linguas Maias de Guatemala (ALMG). O etnohistoriador e maiísta Dennis Tedlock emprega o seu propio sistema de transliteración, diferente en todos os sentidos das ortografías establecidas.
Sintaxe e morfoloxía
O kʼicheʼ emprega unha orde Suxeito Verbo Obxecto, en oposición a moitos idiomas maiances nos que o verbo é o elemento inicial dunha oración. A variación deste esquema é pouco común, mais algúns falantes actuais empregan o sistema Verbo Suxeito Obxecto.
Germán Vargas Lleras
Traxectoria
Graduado da Universidade do Rosario. Foi Senador da República de Colombia, cargo que ocupou por elección popular dende 1994 até 2008, chegando a obter a votación máis alta do país nas eleccións lexislativas de 2006. Foi ademais presidente do Senado da República, xefe do Partido Cambio Radical, candidato á Presidencia da República en 2010, Ministro do Interior e de Xustiza e Ministro de Vivenda, Cidade e Territorio, cargo do cal se retirou o 22 de maio de 2013.
En xaneiro de 2014, o presidente Juan Manuel Santos escolleu a Vargas Lleras como o seu candidato vicepresidencial para as eleccións presidenciais de 2014, nas cales a súa fórmula resultou gañadora. Ocupou o cargo de Vicepresidente de Colombia dende o 7 de agosto do 2014 até o 21 de marzo de 2017, cando o Senado aceptou a súa renuncia. Vargas Lleras renunciou á Vicepresidencia para ser elixible ás Eleccións Presidenciais de 2018.
Bitsch
O topónimo Bitsch pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Los Bunkers
Los Bunkers é un grupo chileno de rock alternativo, folk rock e indie rock.
Elizabeth Blackburn
Elizabeth Helen Blackburn, nada en Hobart (Tasmania) o 26 de novembro de 1948, é unha bioquímica australiana, descubridora da telomerase, un encima que forma os telómeros durante a duplicación do ADN.
Traxectoria
É filla dun matrimonio de médicos. Estudou Bioquímica na Universidade de Melbourne e doutorouse en Bioloxía Molecular en 1975 pola Universidade de Cambridge. Alí coñeceu a John Sedat, tamén biólogo molecular, con quen casaría.
En 2009 recibiu xunto con Jack Szostak e Carol Greider o premio Nobel de Medicina.
Zafiro
O zafiro é unha pedra preciosa, que é unha variedade do mineral corindón, un óxido de aluminio (α-Al2O3). É tipicamente de cor azul, pero hai zafiros naturais amarelos, púrpuras, laranxas e verdes e de dúas ou máis cores. A única cor que os zafiros nunca teñen é a vermella, xa que o corindón vermello se denomina rubí. O corindón rosa pode ser clasificado como zafiro ou rubí dependendo da localidade. Esta variedade de cores que pode mostrar débese á presenza de cantidades traza de elementos como o ferro, titanio, cromo, cobre ou magnesio.
Normalmente, os zafiros naturais tállanse e púlense para formar xemas para xoiaría. Tamén se poden crear sinteticamente en laboratorios para usos industriais ou decorativos en grandes bolas cristalinas (boules, lingotes monocristalinos). Debido á súa gran dureza, que chega a 9 na escala de Mohs (é o terceiro mineral máis duro despois do diamante, que ten dureza 10, e a moissanita con 9,5), os zafiros tamén se utilizan en aplicacións non ornamentais, como compoñentes na óptica infravermella; en fiestras de alta duración; cristais de reloxos de pulso e outros aparellos; e en obleas semicondutoras para electrónica moi finas, que se usan como substratos illantes para propósitos especiais na electrónica do estado sólido (especialmente en circuítos integrados e LEDs baseados no uso de nitruro de galio, GaN).
O zafiro é a pedra correspondente aos nacidos no mes de setembro e a xema dos 45ºs aniversarios. O xubileu de zafiro ocorre pasados 65 anos.
Zafiros naturais
miniatura|esquerda|Un zafiro amarelo basto sen tallar atopado na Mina de zafiros Spokane preto de Helena, Montana
O zafiro é unha das variedades xema do corindón, a outra é o rubí (un corindón de tons vermellos). Aínda que o azul é a cor máis habitual dos zafiros, tamén poden ter outras cores, incluso a gris e a negra, e poden ser transparentes. As variedades rosas denomínanse padparadscha (ver máis abaixo).
Encontráronse depósitos significativos de zafiros en Australia oriental, Tailandia, Sri Lanka, China (Shandong), Madagascar, África Oriental e en Norteamérica nunhas poucas localidades, principalmente en Montana. Os zafiros e os rubís encóntranse xeralmente nos mesmos xacementos xeolóxicos.
Todas as minas de zafiros poducen unha gama de calidades e a orixe non é unha garantía de calidade. Os zafiros máis aprezados son os de Caxemira, aínda que en Birmania, Sri Lanka e Madagascar tamén se producen grandes cantidaes de xemas de alta calidade.
O prezo dos zafiros naturais varía dependendo da súa cor, claridade, tamaño, talla e calidade global. Para as xemas de excepcional calidade, xeralmente a determinación independente da orixe feita por un laboratorio respectado como o GIA, AGL ou Gubelin engádelles valor.
Zafiro azul
miniatura|upright|Zafiro azul con forma de bágoa
A cor das xemas pode describirse en termos de ton, saturación e luminosidade (claridade). O ton enténdese comunmente como a "cor" da xema. A saturación refírese á viveza ou brillo do ton, e a tonalidade é o grao en que a cor é escura ou clara. O zafiro azul pode ter varias mesturas dos seus tons primario (azul) ou secundario, varios niveis de luminosidade (matices de sombra) e varios niveis de saturación (viveza).
Os zafiros azuis son avaliados baseándose na pureza do ton primario. Os tons secundarios máis comúns son o púrpura, violeta e verde que se encontran nos zafiros azuis. O violeta e púrpura poden contribuír á beleza global da cor, mentres que o verde considérase algo moi negativo. Os zafiros azuis con ata un 15% de violeta ou púrpura considéranse xeralmente de gran calidade. O gris é o modificador normal da saturación ou máscara que se encontra en zafiros azuis. O gris reduce a saturación ou brillo do ton, e, por tanto, ten un efecto claramente negativo.
A cor de zafiros azuis de calidade pode describirse como dun violeta medianamente escuro vivo a un azul purpúreo no que o ton azul primario é de polo menos o 85% e o secundario de non máis do 15%, sen a menor mestura de ton secundario verde ou máscara gris.
O zafiro Logan de 423 quilates conservado no Museo Nacional de Historia Natural de Washington, D.C. é unha das maiores xemas de calidade faceteadas de zafiro azul que existen. miniatura|esquerda|Zafiro azul escuro, probablemente de orixe australiana, que mostra a súa superficie brillante típica das xemas de corindón faceteadas.
Zafiros doutras cores
Os zafiros de cores distintas á azul denomínanse "fancy" ou "parti colored".
Radio Salnés
Radio Líder Salnés é unha emisora de radio localizada en Cambados,que comezou a emitir o 19 de marzo de 1995 no 107.9 FM.
Zafiro
Zafiros doutras cores
Os zafiros "fancy" son con frecuencia amarelos, laranxas, verdes, marróns píurpuras e violetas.
Radio Salnés
Características
Aínda que a licenza corresponde ao concello de Cambados, este cedeu a súa xestión a outras empresas nos últimos anos. Primeiro foi a Gesradio, logo a Salnés Siradella e a partir de 2005 a Cadena Noroeste de Medios de Comunicación, que adoitou recentemente o nome comercial de Radio Líder e mantén un acordo de emisión con Punto Radio.
Zafiro
Zafiros doutras cores
Os zafiros "parti colored" son os que teñen máis dunha cor nunha soa xema. Australia é a principal fonte deste tipo de zafiros, pero non se usan moito en xoiería, polo que son pouco coñecidos. Ademais non poden crearse sinteticamente polo que só se poden atopar na natureza.
Os zafiros incoloros utilízanse ás veces en xoiería como substitutos dos diamantes.
Radio Salnés
Características
A denominación actual da emisora e Radio Líder Salnés e as desconexións locais poden escoitarse entre as 12.00 e as 14.00 horas. Os seus contidos céntranse tanto na comarca do Salnés como no Barbanza.
Zafiro
Padparadscha
Padparadscha é un delicado corindón de ton rosa-laranxa a laranxa-rosa de luminosidade clara a media, que se atopou orixinalmente en Sri Lanka, pero tamén o hai en depósitos de Vietnam e partes de África Oriental. Os zafiros padparadscha son raros; o máis raro de todos é a variedade totalmente natural, sen ningún signo de tratamento artificial.
O seu nome deriva do sánscrito padma ranga (padma = loto; ranga = cor), por teren unha cor similar á da flor do loto (Nelumbo nucifera).
Os zafiros padparadscha naturais a miúdo alcanzan prezos máis altos que moitos dos mellores zafiros azuis. Recentemente, apareceron no mercado máis zafiros desta cor como resultado dun novo método de tratamento artificial chamado difusión reticular.
Zafiro estrela
miniatura|esquerda|upright|Zafiro estrela
Un zafiro estrela é un tipo de zafiro que mostra un fenómeno luminoso parecido a unha estrela coñecido como asterismo; as xemas vermellas denomínanse "rubís estrela". Os zafiros estrela conteñen inclusións con forma de agullas que se cruzan, que seguen a estrutura cristalina subxacente, o que causa que teñan a aparencia dun padrón de "estrela" de seis raios cando se ven iluminados cunha soa fonte de luz desde a parte superior. A inclusión adoita ser do mineral rútilo, un mineral composto principalmente de dióxido de titanio. As pedras tállanse en cabochón, normalmente co centro da estrela preto da parte superior da cúpula. Ocasionalmente, poden verse estrelas de doce raios debidas a que hai dous conxuntos diferentes de inclusións na mesma pedra, como unha combinación de agullas finas de rútilo e pequenas plaquiñas de hematite; o primeiro ten como resultado unha estrela branca e o segundo orixina unha estrela de cor dourada. Durante a cristaliación, os dous tipos de inclusións quedan orientadas preferencialmente en diferentes direccións dentro do cristal, formando así estrelas de seis raios que están superpostas formando unha estrela de doce raios. Poden tamén formarse estrelas de doce raios deformadas como resultado de maclado. As inclusións poden producir tamén un efecto de "ollo de gato" se a dirección 'cara arriba' da cúpula do cabochón está orientada en perpendicular ao eixe c do cristal en vez de en paralelo a el. Se a cúpula está orientda entre estas dúas direccións, pode verse unha estrela 'descentrada', fóra do punto máis alto da cúpula.
Zafiros que cambian de cor
Certos cambios de cor sintéticos teñen un cambio de cor similar ao da xema natural alexandrita, polo que esas pedras son comercializadas como "alexandrium" ou "alexandrita sintética". Porén, o último termo é un erro, porque os zafiros que cambian de cor sintéticos non son, tecnicamente falando, alexandritas sintéticas senón simuladores da alexandrita. En realidade, a verdadeira alexandrita é unha variedade de crisoberilo, non un zafiro.
Fonte da cor
Os rubís son corindóns que conteñen impurezas de cromo que absorben a luz verde amarelada e dan lugar a unha cor vermella rubí máis intensa canto máior é o contido de cromo. Os zafiros púrpura conteñen cantidades traza de vanadio e poden ser máis ou menos escuros. O corindón que contén ~0,01% de titanio é incoloro. Se hai cantidades traza de ferro, a pedra ten unha cor de verde a amarela moi clara. Porén, se están presentes á vez impurezas de titaniio e de ferro, e teñen os estados de valencia correctos, o resultado é unha cor azul intensa.
A diferenza da absorción localizada ("intraatómica") da luz, que causa cor polas impurezas de cromo e vanadio, a cor azul dos zafiros procede da transferencia de carga intervalencia, que é a transferencia dun electrón dun ión de metal de transición a outro por medio de banda de condución ou banda de valencia. O ferro pode estar na forma Fe2+ ou Fe3+, mentres que o titanio xeralmente aparece como Ti4+. Se os ións Fe2+ e Ti4+ son substituídos por Al3+, créanse áreas localizadas con desequilibrio de cargas. Unha transferencia dun electrón desde o Fe2+ e Ti4+ pode causar un cambio no estado de valencia de ambos. Debido ao cambio de valencia hai un cambio específico na enerxía do electrón e absórbese enerxía electromagnética. A lonxitude de onda de luz da enerxía absobida corresponde á luz amarela. Cando se subtrae esta luz da luz branca incidente, orixínase a cor complementaria azul. Ás veces cando o espazado atómico é diferente en distintas direccións orixínse un dicroísmo verde-azulado.
A transferencia de carga intervalencia é un proceso que produce unha forte cor con porcentaxes de impurezas baixos. Mentres que sempre debe haber polo menos un 1% de cromo no corindón para que se poida ver a cor rubí vermella intensa, o azul dos zafiros pode apreciarse tan só coa presenza dun 0,01% de titanio e ferro.
Tratamentos
Os zafiros poden tratarse con diversos métodos para potenciar a súa claridade e cor. É unha práctica común quentar os zafiros naturais para mellorar ou potenciar a súa cor. Quéntanse en fornos ata temperaturas entre 500 e 1 800 °C durante varias horas, ou quéntanse nun forno con atmosfera deficiente en nitróxeno durante sete días ou máis. Ao quentar a pedra esta faise máis azul, pero perde algunhas das inclusións de rútilo. Cando se usan altas temperaturas, as pedras perden todas as inclusións (o que se chama a "seda"), o que se aprecia moi ben aumentando a imaxe. As inclusións en pedras naturais poden verse doadamente cunha lupa de xoieiro. Hai probas de que os zafiros e outras pedras preciosas xa eran quentadas polo menos nos tempos do Imperio Romano. As pedras naturais non quentadas son algo raro e a miúdo véndense acompañadas dun certificado dun laboratorio xemolóxico independente que garante que "non hai evidencias de tratamento con calor".
miniatura|[[Zafiro Yogo]] Os zafiros Yogo ás veces non necesitan someterse a un tratamento con calor porque a cúa cor azul flor de millo é uniforme e intensa, carecen xeralmente de inclusións e teñen unha alta claridade uniforme. Ata que Intergem Limited empezou a comercializar os Yogo na década de 1980 como os únicos zafiros do mundo que estaban garantidos como non tratados, o tratamento con calor normalmente non se revelaba; en 1982 o tratamento con calor convertérase xa nun asunto importante en xemoloxía. Nese momento, o 95% de todos os zafiros do mundo eran quentados para potenciar a súa cor natural. O comercio iniciado por Intergem de Yogos garantidos como non tratados enfrontouna con gran parte da industria das xemas.
Utilízanse tratamentos de difusión para engadir impurezas aos zafiros e así potenciar a súa cor. Normalmente difúndese berilio nos zafiros a temperatura moi alta, xusto por debaixo do punto de fusión do zafiro. Inicialmente (arredor do ano 2000) creáronse zafiros laranxa, aínda que agora o proceso está máis avanzado e adoitan tratarse con berilo zafiros de moitas cores. A capa coloreada pode ser eliminada cando se descascan as pedras ou son repulidas ou refaceteadas, dependendo da profundidade á que se atope a capa de impurezas. Os zafiros padparadschas tratadas poden ser moi difíciles de detectar, e os laboratorios xemolóxicos (por exemplo, Gubelin, SSEF, AGTA) certifican moitas pedras.
En xemoloxía denomínanse os tratamentos como "de quentamento só" (nunha atmosfera oxidante ou redutora pero sen impurezas) ou de "difusión" (engádense impurezas de berilo, titanio, ferro, cromo ou níquel), pero en ambos os métodos están implicados procesos de difusión.
Minería
esquerda|miniatura|Zafiros de Madagascar Os zafiros extráense de depósitos aluviais ou de depósitos de traballos subterráneos primarios. As localidades onde hai minería comercial de zafiros e rubís encóntranse principalmente en Afganistán, Australia, Myanmar, Camboxa, China, Colombia, India, Kenya, Laos, Madagascar, Malawi, Nepal, Nixeria, Paquistán, Sri Lanka, Taxiquistán, Tanzania, Tailandia, Estados Unidos e Vietnam. Os zafiros de diferentes localidades xeográficas poden ter distintas aparencias ou concentracións de impurezas químicas, e adoitan conter diferentes tipos de inclusións microscópicas. Debido a isto, os zafiros poden dividirse en tres grandes categorías: metamórfico clásico, metamórfico non clásico (ou magmático), e magmático clásico.
Os zafiros de certas localidades ou de certas categorías poden ser máis atractivos comercialmente que os doutras, particularmente os zafiros metamórficos clásicos de Caxemira, Myanmar ou Sri Lanka que non foron sometidos a tratamento con calor.
En Norteamérica, extraéronse zafiros de depósitos de Montana, situados ao longo do río Missouri preto de Helena, Montana, Dry Cottonwood Creek preto de Deer Lodge, Montana e Rock Creek preto de Philipsburg, Montana. Atopáronse zafiros Yogo de calidade en Yogo Gulch ao oeste de Lewistown, Montana. Atopáronse tamén algúns zafiros de grao de xema e rubís na área de Franklin, Carolina do Norte.
Os depósitos de zafiros de Caxemira aínda son ben coñecidos na industria das xemas, malia que o pico da súa produción tivo lugar principalmente nun relativamente curto período de tempo de finais do século XIX e inicios do XX. Ter orixe en Caxemira aumenta significativamente o valor dun zafiro, e a maior parte do corindón orixinario de Caxemira pode ser doadamente identificado pola súa característica aparencia sedosa e ton excepcional. Actualmente, o prezo récord por quilate mundial nunha poxa de zafiros conseguiuno un zafiro de Caxemira nun anel, que se vendeu por aproximadamente 242 000 dólares por quilatte (máis de 6,74 millóns de dólares en total, incluíndo a prima do comprador) en outubro de 2015.
Zafiros sintéticos
miniatura|Zafiro sintético
En 1902 o químico francés Auguste Verneuil desenvolveu o proceso para a produción de cristis de zafiro sintético. No proceso de Verneuil engádese po fino de alúmina a unha chama de oxihidróxeno, e esta diríxexese cara abaixo contra un manto calefactor. A alúmina da chama deposítase lentamente, creando unha bola cristalina (boule, lingote monocristalino) con forma de bágoa de material de zafiro. Pode engadirse un dopante químico para crear versións artificiais do rubí e todas as outras cores naturais do zafiro, e ademais, outras cores nunca vistas nas mostras xeolóxicas naturais. O material de zafiro artificial é idéntico ao zafiro natural, excepto en que pode fabricarse sen os defectos que se encontran nas pedras naturais. A desvantaxe do proceso de Verneuil é que os cristais que crecen teñen altas tensións internas.
Moitos métodos de fabricar zafiros de hoxe en día son variantes do proceso de Czochralski, que foi inventado en 1916 polo químico polaco Jan Czochralski. Neste proceso, unha diminuta semente de cristal de zafiro mergúllase nun crisol feito do metal precioso iridio ou molibdeno, que contén alúmina moída, e despois vaise retirando paseniñamente cara arriba a unha velocidade de 1 a 100 mm por hora. A alúmina cristaliza no extremo, creando longas "bolas" (boules, lingotes) cristalinas con forma de cenoria de gran tamaño, que chegan ata os 200 kg de masa.
O zafiro sintético tamén se produce industrialmente a partir de óxido de aluminio aglomerado fundido (por exemplo por prensado isostático en quente) nunha atmosfera inerte, rendendo un produto policristalino transparente pero lixeiramente poroso.
En 2003 a produción mundial de zafiros sintéticos foi de 250 toneladas (1,25 × 109 quilates), principalmente realizada nos Estados Unidos e Rusia. A dispoñibilidade de zafiro sintético barato desbloqueou moitos usos industriais que precisaban este escaso material.
O primeiro láser fabricouse cunha barra de rubí sintético. O láser de zafiro-titanio ten unha relativamente rara capacidade de poder ser sintonizado a varias lonxitudes de onda na rexión do vermello e do infravermello próximo do espectro electromagnético. Pode tamén ser doadamente sometido a bloqueo de modo (mode-locking). Nestes láseres un cristal de zafiro producido sinteticamente con impurezas de cromo e titanio irrádiase cunha luz intensa procedente dunha lámpada especial ou outro láser, para crear unha emisión estimulada.
Aplicacións comúns
Xunto co dióxido de circonio e o oxinitruro de aluminio, o zafiro sintético utilízase para fabricar fiestras resistentes á rotura en vehículos blindados e en varios traxes militares de armadura corporal, xunto con materiais compostos.
Un tipo de lámpada de arco de xenon (orixinalmente chamada "Cermax"), que agora se denomina xenericamente "lámpada de xenon de corpo cerámico", usa fiestras de cristal de zafiro de saída que toleran altas cargas térmicas, e así maiores potencias de saída cando se compara coas lámpadas convencionais de xenon con fiestras de sílice pura.
Cristal de zafiro
O zafiro sintético ou cristal de zafiro, ou cristal azul (xa que os zafiros son azuis) é á vez moi transparente a lonxitudes de onda da luz entre 150 nm (UV) e 5500 nm (IR) (o espectro visible esténdese entre os 380 nm e os 750 nm ), e extraordinariamente resistente ao raiado.
As propiedades máis útiles das fiestras de zafiro son: Algunhas fiestras de cristal de zafiro están feitas a partir de "bolas"" (boules, lingotes) cristalinas de zafiro puro que se fixeron crecer cunha orientación cristalina específica, normalmente ao longo do eixe óptico, que é o eixe c, para que teñan unha birrefrinxencia mínima.
Pensouse inicialmente en utilizar fiestras de zafiro nas pantallas de teléfonos móbiles de Apple iPhone 5s, iPhone 6 e iPad mini 3 pero estes produtos foron finalmente comercializados con pantallas de cristal Gorilla (Gorilla Glass 3). Dous dos modelos de reloxo de Apple (Apple Watch) levan pantallas feitas de cristal de zafiro.
Radio Salnés
Características
O programa, que presentan os xornalistas e locutores Suso Blanco e Susana Figueiras, mantén seccións habituais que rotan durante a semana, centradas en temas variados como Informática (As Ondas dos SILs, emitido os luns), Saúde (En lista de espera, con Manuel Martín), Discapacidade (Todos Contan), Psicolopsía (Mundo Interior) ou Hostalaría e Turismo (espazo auspiciado polo CIFP Carlos Oroza), entre outros.
Zafiro
Cristal de zafiro
As fiestras de zafiro utilízanse en cámaras de alta presión e de baleiro para espectroscopía, así como nos cristais de varios reloxos de pulso, e en fiestras de escáneres de código de barras de certas tendas de alimentación pola súa excepcional resistencia e dureza, que resiste o raiado.
Utilízase nas fiestras finais dalgúns tubos láseres de alta voltaxe pola súa transparencia de ampla banda e condutividade térmica, que permite utilizar densidades de alta voltaxe no espectro infravermello ou ultravioleta sen que se degraden pola calor.
miniatura|Lámpada de arco de xenon Cermax con fiestra de saída de zafiro sintético
Uso como substrato de circuítos semicondutores
As obleas delgadas de zafiro foron o primeiro uso exitoso dun substrato illante sobre o cal depositar silicio para facer circuítos integrados chamados de silicio sobre zafiro ou "SOS" (silicon on sapphire); agora poden tamén usarse outros substratos para o tipo de circuítos coñecidos máis xeralmente como de silicio sobre illante. Ademais das súas excelentes propiedades illantes eléctricas, o zafiro ten unha alta condutividade térmica. Os chips CMOS (do inglés, complementary metal-oxide-semiconductor) sobre zafiro son especialmente útiles para aplicacións de radiofrecuencia de alta voltaxe, como as usadas nos teléfonos móbiles, radios policiais e sistemas de comunicacións por satélite. O "SOS" tamén permite a integración monolítica tanto de circuitería dixital coma analóxica sobre un microchip, e a construción de circuítos de voltaxe extremadamente baixa.
Nun proceso, unha vez que se fixeron crecer "bolas"" (lingotes) cristalinas de zafiro, estas son perforadas no centro formando barras cilíndricas, das que despois se cortan obleas. As obleas dun só cristal de zafiro son tamén utilizadas na industria dos semicondutores como substratos para o crecemento de dispositivos baseados no nitruro de galio (GaN). O uso do zafiro diminúe significativamente o custo, porque o seu prezo é aproximadamente a sétima parte que o do xermanio. O nitruro de galio no zafiro utilízase normalmente en díodos emisores de luz (LEDs) azul.
Uso en endopróteses
O zafiro monocristalino é bastante biocompatible e ten un excepcionalmente baixo desgaste do par zafiro-metal, o que levou á introdución (concretamente en Ucraína) dos zafiros monocristalinos nas endopróteses da articulación da cadeira.
Zafiros notables
Velaquí unha lista dalgúns dos zafiros máis notables:
Radio Estrada
Radio Estrada é unha emisora de radio pública do concello da Estrada, comezou a emitir o 1 de marzo de 1995 no 107.7 FM. Transmite as 24 horas do día e cando non emite programación propia conecta con Radio Nacional de España.
Astro Nusantara
Astro Nusantara foi unha plataforma de televisión por satélite de pago en Indonesia operada por PT Direct Vision que emitiu entre o 28 de febreiro de 2006 e o 19 de outubro de 2008.
Historia e características
A plataforma era unha operación conxunta da Astro All Asia Networks de Malaisia e First Media de Indonesia, filial de Lippo Group. O servizo consistía en 48 canles, incluídos 5 producidos localmente, que se lanzaron baixo a cobertura da plataforma Astro malaia. A finais de 2007 tiña 145.000 subscritores. A mediados de 2008 produciuse unha disputa entre Astro All Asia Networks e Lippo Group, que levou a que o primeiro retirase o apoio cando a licenza para usar o nome de Astro caducou, o que levou ao cesamento das operacións de Astro Nusantara definitivamente.
Licenza MIT
A licenza MIT (ou licenza X11 ou MIT X) é unha licenza de software libre permisiva Esta licenza creárona avogados no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (MIT) fundamentándose na licenza BSD e facéndoa máis sinxela. . Como o MIT liberou diversas licenzas a Free Software Foundation refírese a esta licenza chamándoa Licenza X11. Dálle ese nome porque é a licenza do xestor gráfico X Window System. Pola contra a Open Source Iniciative non concorda con iso e chámalle Licenza MIT.
Xa que é unha licenza permisiva, ten poucas limitacións sobre do reuso do software e permite que sexa unha ampla compatible con outras licenzas. A licenza sempre inclúe unha declaración sobre do copyright e unha advertencia que indica que o software se distribúe "como está" e que os propietarios non se fan responsables das reclamacións polos erros do emprego dese software. A licenza permite reempregar o código mais mantendo os dereitos de copyright e as notas da licenza. Permite traballos derivados ou modificacións baixo diferentes termos e mesmo sen distribuír o código fonte. Con iso, a licenza MIT permite a reutilización dentro de software privativo, xa que permite as adaptacións a fins comerciais.
A licenza MIT tamén é compatible con moitas licenzas de copyleft, como a GNU General Public License (GPL). Grazas a iso o software con licenza MIT pódese integrar en software GPL, inda que non do outro xeito.
En 2018 a licenza MIT foi a máis popular para proxectos de código aberto, xa que dos 2 millóns de proxectos estudados foi a licenza empregada polo 32%. Algúns exemplos de software que emprega está licenza é o X Window System ou as linguaxes de programación Ruby on Rails e Node.js.
Termos da licenza e variantes
A MIT ten varias variantes que se empregan, e de feito a Free Software Foundation se refire á licenza como ambigua por iso. Unha versión común é a denominada "Licenza expat" (expat de "expatriado") e a outra é a "Licenza X11" (ou "Licenza do consorcio MIT/X"). A Licenza X11 é a versión que emprega o xestor de xanelas X11 e que mantén o "consorcio MIT X". A Open Source Initiative publica a versión da "Licenza MIT" tal e como é a "licenza expat".
Juan Manuel Fangio
Juan Manuel Fangio Déramo, nado en Balcarce (Arxentina) o 24 de xuño de 1911 e finado en Buenos Aires o 17 de xullo de 1995, foi un piloto arxentino de Fórmula 1. Dominou a primeira década da Fórmula 1, gañando cinco veces o Campionato Mundial de Pilotos, con catro equipos diferentes; Alfa Romeo, Ferrari, Mercedes e Maserati, unha fazaña que non foi repetida. Membro do Salón da Fama da Fórmula 1, é considerado por moitos como un dos mellores pilotos de F1 de todos os tempos.
Era alcumado El Chueco ("o patizambo", tamén traducido como "pernas arqueadas") ou El Maestro ("O Mestre"),
Licenza MIT
Termos da licenza e variantes
A forma máis habitual da licenza é a publicada pola OSI, a "Licenza expat". Esta di:
Juan Manuel Fangio
Traxectoria
Era fillo de Loreto Fangio e Herminia D´Eramo, abandonou os seus estudos para axercer a mecánica automobilística. En 1938, debutou nas carreiras de Turismo de Estrada, competindo nun Ford V8. En 1940, competiu con Chevrolet, gañando o Campionato Grand Prix International e participou nas carreiras de Turismos de estada da Arxentina converténdose no seu campión, título que defendeu con éxito un ano despois. Fangio competiu entón en Europa entre 1947 e 1949 onde alcanzou máis éxito.
Licenza MIT
Termos da licenza e variantes
A expat non é idéntica á do código fonte do xestor de xanelas X, que a editou o consorcio que o mantén X11 e que é unha versión intermedia con algunha modificación. . A Licenza X11 di:
Juan Manuel Fangio
Traxectoria
Ademais, gañou os premios: Medalla de Vermeil (1984) outorgada polo Municipio de París; o premio Aguia de Buenos Aires (1989) outorgado pola Orde de Cabaleiros de San Martín de Tours; tamén foi designado Mellor Automobilista de todos os tempos pola International Racing Press Association en 1982 no Río de Xaneiro, Brasil. Para rematar, foi condecorado coa orde aos servizos distinguidos, ao mérito civil no grao de comendador outorgada polo Xefe do Estado Maior Xeral do Exército Arxentino en 1993.
Foi nomeado Profesor Honoris Causa da Universidade Católica de Santiago do Estero en 1992; Presidente Honorario vitalicio de Mercedes-Benz Arxentina S.A; Presidente da Fundación Renault Arxentina S.A; Presidente Honorario do Museo do Automobilismo Juan Manuel Fangio; e Membro Honorario da Federación Internacional do Automóbil.
Quizais Juan Manuel Fangio sexa máis valorado polos seus adversarios que polos seus seguidores, xa que moitos deles, como Stirling Moss, referíronse a el como o mellor volante de todos os tempos, non só pola súa face deportiva, senón pola súa cabaleirosidade na pista e nos boxes. É que Fangio daba tamén unha grande importancia ao traballo en equipo, cos seus mecánicos, el mesmo un coñecedor nato da alta mecánica daqueles bólidos, traballaba de igual a igual co seu equipo, e sempre dixo que sen os mecánicos pouco se logrou. A súa sinxeleza e ao mesmo tempo a súa fría determinación na competencia, facía que na súa persoa convivise un cabaleiro e ao mesmo tempo un amorne invencible e a toda proba na carreira. Moss adoitaba referirse a el como "..unha furia fría, glacial.."
Licenza MIT
Termos da licenza e variantes
Outro caso de variante da licenza é a que emprega ncurses, unha libraría para xestor de interfaces gráficas.
Juan Manuel Fangio
Traxectoria
Os seus restos mortais descansan no cemiterio da súa cidade natal, Balcarce, na provincia de Buenos Aires.
Participación en Grandes Premios non oficiais
En realidade, Fangio competiu nun total de 67 Grand Prix, se conta os considerados hoxe "non oficiais", por non dar puntos para o campionato de Fórmula 1 moderno. A realidade indica que a primeira carreira de Fórmula 1 na que participou foi o 18 de xullo de 1948 no circuíto de Reims, Francia, a bordo dun pequeno Simca Gordini. O regulamento era de Fórmula 1 (creado no ano 1947) e a carreira considerábase como oficial nese entón (tratábase do Gran Premio de Francia). Con todo, como o campionato de pilotos foi creado posteriormente, hoxe considérase unha competición non oficial.
A partir de 1950, o calendario de Fórmula 1 contemplaba máis de 15 carreiras que por regulamento técnico eran de Fórmula 1 Oficial, aínda que só 7 delas daban puntos para o campionato de pilotos, sen por iso converter as carreiras restantes en menos importantes.
Licenza MIT
Comparación con outras licenzas
A licenza BSD orixinal inclúe unha cláusula que prega que cando haxa promoción do software se lle dea crédito aos autores. Esta cláusula de promoción, e que desaconsellou a UC de Berkeley, incluíuse noutras versións da MIT, como a que emprega a XFree86.
Juan Manuel Fangio
Participación en Grandes Premios non oficiais
Segundo o criterio actual, hoxe considéranse carreiras oficiais de Fórmula 1 as probas disputadas en Indianápolis entre 1950 e 1957 polo feito de que outorgaban puntos para o campionato de pilotos, aínda que pouco tiñan que ver co regulamento técnico da Fórmula un daquel entón.
Licenza MIT
Comparación con outras licenzas
A "Licenza da Universidade Illinois/Licenza de código aberto NCSA" combina texto da licenza MIT e de licenzas BSD. A introdución da licenza e a advertencia recolléronse da licenza MIT.
Juan Manuel Fangio
Visión xeral
miniatura|dereita|Fangio no [[Gran Premio de Alemaña de 1954 en Nürburgring]] miniatura|esquerda|Fangio perseguido por [[Alberto Ascari durante o Gran Premio de Italia de 1954.]] miniatura|dereita|Fangio no [[Gran Premio da Arxentina de 1957 en Buenos Aires]] miniatura|dereita|Fangio pilotando un [[Maserati 250F.]]
Licenza MIT
Comparación con outras licenzas
A "Licenza ISC" contén similitudes coa MIT e as licenzas simplificadas da BSD. A súa maior diferenza é que se omite algunha sentenza que a Convención de Berna considerou como innecesaria.
Juan Manuel Fangio
Visión xeral
Fangio, a diferenza dos pilotos posteriores de Fórmula Un, comezou a súa carreira nunha idade madura e foi o piloto máis vello en moitas das súas carreiras. Durante a súa andaina, os pilotos corrían sen apenas ningún equipo de protección e en circuítos sen medidas de seguridade, aínda que os coches de F1 na década de 1950 eran moito máis lentos, menos esixentes fisicamente para pilotar e menos avanzados que os coches de F1 de décadas máis tarde. Fangio non tivo ningún remordimiento en deixar un equipo, incluso logo dun ano exitoso ou ata durante a tempada, se pensaba que tería unha mellor oportunidade cun coche mellor. Como era común, varios dos seus resultados de carreira foron compartidos cos seus compañeiros de equipo despois de que asumia o control do seu coche durante a carreira cando a seu propio coche tiña problemas técnicos. Os seus rivais incluíron a Alberto Ascari, Giuseppe Farina e Stirling Moss. Ao longo da súa carreira, Fangio foi apoiado polo financiamiento do goberno arxentino de Juan Perón.
Licenza MIT
Acollida
Segundo webs de posicionamento e o uso en Github en 2018 a licenza MIT foi a máis empregada das licenzas libres, por diante da GPLv2.
Juan Manuel Fangio
Éxitos no campionato mundial
miniatura|Fangio logo de gañar o [[Gran Premio de Alemaña de 1957 en Nürburgring.]]
Carol Greider
Carolyn "Carol" Widney Greider, nada en San Diego o 15 de abril de 1961, é unha bioquímica estadounidense, descubridora da telomerase, un encima que forma os telómeros durante a duplicación do ADN.
Juan Manuel Fangio
Éxitos no campionato mundial
A primeira participación de Fangio na competición de Grand Prix foi no Grand Prix de l'ACF en Reims, onde comezou 11º na grella co seu Simca Gordini pero retirouse. De regreso a Suramérica, durante unha carreira de longa distancia, saíuse da estrada no Perú e caeu pola ladeira dunha montaña. O seu co-piloto, Daniel Urrutia foi lanzado do coche, e cando Fangio atopouno, estaba morrendo. Logo da morte de Urrutia, pensou en abandonar o deporte. Pero resolveu continuar e volveu a Europa ao ano seguinte, e correu en San Remo, pero logo de actualizar un Maserati 4CLT/48 patrocinado polo Automóbil Club da Arxentina dominou o evento, Gañando ambas manga para lograr a vitoria global por case un minuto sobre Prince Bira. Fangio participou noutras seis carreiras de Grand Prix en 1949, gañando catro delas contra rivales de alto nivel.
No primeiro campionato do mundo de pilotos na tempada de, Fangio asinou polo equipo Alfa Romeo á beira de Farina e Luigi Fagioli. Coa maquinaria de competición posterior á segunda guerra mundial aínda escasa, os Alfettas de preguerra demostraron ser dominantes. Fangio gañou cada unha das tres carreiras que terminou, pero as tres vitorias de Farina e unha cuarta posición permitíronlle lograr o título. Nas carreiras fóra de campionato dos anos 50 Fangio logrou outras catro vitorias e dous segundos postos de oito comezos. Fangio gañou outras tres carreiras de campionato para Alfa en en Suíza, Francia e España. Fangio gañou o título na última carreira, seis puntos por diante de Ascari.
De novo de volta en Europa, para disputar a tempada completa de, Fangio reincorporouse a Maserati, e contra o Ferraris dominantes liderados por Ascari logrou unha afortunada vitoria en Monza. Fangio clasificouse segundo con Bonetto sétimo, e Fangio marcou a volta rápida no seu camiño á vitoria 1,4 segundos sobre Nino Farina, mentres que Bonetto retirouse sen combustible. Xunto con esa vitoria, Fangio conseguiu tres segundos lugares para terminar segundo no Campionato, e tamén chegou terceiro por primeira vez na Targa Florio. Terminou 1953 gañando a perigosa e difícil Carreira Panamericana en México de 3.200 km conducindo un Lancia D24. Fangio foi capaz de gañar este rally de 5 días que comezou na fronteira entre México e Guatemala e terminou na fronteira de México-Estados Unidos nun tempo récord, ao redor de 18 horas e media de tempo de condución total.
Na tempada de Fangio correu para Maserati ata que Mercedes-Benz entrou na competición a mediados de tempada. Gañando oito de doce carreiras (seis de oito no campionato) nese ano, seguiu competindo con Mercedes, pilotando o W196 Monoposto, na tempada nun equipo que incluíu Stirling Moss. Para, Fangio someteuse a un agotador programa de adestramento, nun esforzo para manter os seus altos niveis de aptitude que era comparable aos seus rivais máis novos. Gañou unha carreira particularmente brutal no Gran Premio da República Arxentina. Esta carreira levouse a cabo durante unha extenuante vaga de calor, e cunha temperatura de pista de máis de 57 °C, poucos pilotos foron capaces de completar a carreira. Ao final da segunda tempada exitosa (ensombrecida pola traxedia de Le Mans de 1955) na que morreron máis de 80 espectadores, un accidente que sucedeu xusto diante de el e case o mata) Mercedes retirouse das carreiras e despois de catro intentos, Fangio nunca volveu a correr en Le Mans.
Logo dunha serie de campionatos consecutivos retirouse da Fórmula Un en, logo do Grand Prix de l'ACF. Tal era o respecto a Fangio, que durante esa última carreira, o líder da carreira Hawthorn dobrara a Fangio e mentres Hawthorn estaba a piques de cruzar a liña, freou e permitiu pasar a Fangio para que puidese completar a distancia de 50 voltas na súa última carreira. Cruzaría a liña máis de dous minutos detrás de Hawthorn. Ao saír do Maserati logo da carreira, díxolle ao seu mecánico simplemente, "Se acabou." Gañou 24 Grandes Premios do Campionato Mundial de 52 entradas, unha porcentaxe gañadora do 46.15%, o mellor na historia do deporte (Alberto Ascari, que está en segundo lugar, ten unha porcentaxe do 40.63%).
Secuestro
En febreiro de 1958, Fangio achábase na Habana para competir no Gran Premio de Cuba. Fidel Castro, que por entón comandaba a guerrilla Movemento do 26 de xullo en Sierra Maestra, considerou que o secuestro do automobilista sería un bo golpe publicitario e un xeito de ridiculizar ao goberno de Fulgencio Batista.
Cando Fangio achábase no hall do Hotel Lincoln onde se hospedaba, un mozo do comando guerrilleiro achegóuselle cun revólver e díxolle: «Desculpe, Juan, pero vaime ter que acompañar». Subirono a un automóbil no que se achaban outros dous homes e permaneceron transitando a cidade durante unha hora. Finalmente foi trasladado a un departamento onde membros do movemento de Castro manifestáronlle que o motivo do secuestro era difundir os ideais e loita do mesmo. A misión estivo a cargo de Arnol Rodríguez e Faustino Pérez, logo ministros do goberno revolucionario. Existía a posibilidade de que o réxime de Batista decidise matar ao piloto e culpar ao movemento encabezado por Castro. Para evitar iso, Fangio propúxolles comunicarse co embaixador arxentino Raúl Guevara Lynch, primo de Ernesto «Che» Guevara.
Ante a ausencia de Fangio, o francés Maurice Trintignant o substituíu na carreira. Con todo a competencia foi breve debido a un accidente na quinta volta que lle causou a morte a seis espectadores e xerou 40 feridos. Máis tarde, Fangio diría ironicamente que «eu podería estar nese choque, así que os meus secuestradores salváronme a vida». Logo da súa liberación tras 26 horas de secuestro, o automobilista declarou á prensa pública que me trataron dun modo excelente... En verdade, tiven as mesmas comodidades que se estivese entre amigos... Se o feito polos rebeldes foi por unha boa causa, entón, como arxentino, eu acéptoo como tal». Malia iso, disputou a Copa Dos Mundos en Monza cun vehículo Dean Van Lines.
Un ano e medio despois, logo da asunción de Fidel Castro, foi designado «Invitado de honor» de Cuba. En 1981, cando regresou á Habana en calidade de presidente honorario de Mercedes-Benz na Arxentina, foi recibido no aeroporto polo ministro de Relacións Exteriores, Arnol Rodríguez, e foi invitado a unha reunión con Fidel Castro. Fangio nunca demostrou ter un mal recordo da súa experiencia en 1958: «Non falamos case nada do secuestro. Eu creo que foi algo especial, feito por xente que tiña os seus ideais e quería dalos a coñecer de calquera xeito». O director Alberto Lecchi tratou o secuestro na súa película Operación Fangio (1999), con Darío Grandinetti no rol do automobilista.
Vida privada
miniatura|dereita|Andrea Berruet felicita a Fangio logo da súa vitoria no [[Gran Premio de Alemaña de 1957.]] A principios da década de 1950, Fangio viuse envolto nun accidente de estrada cando se viu obrigado a desviarse para evitar un camión que se aproximaba. O coche, un Lancia Aurelia GT cortou un poste, deu dúa voltas de campá e lanzou a Fangio fóra, o que lle rompeu os cóbados. Un pasaxeiro declarou que no incidente foi a primeira vez que viu a Fangio tan aterrorizado desde a Guerra de Corea.
Fangio nunca estivo casado, pero estivo involucrado nunha relación romántica con Andrea Berruet con quen rompeu en 1960. Tiveron un fillo chamado Oscar Cacho Espinosa que foi recoñecido como o fillo non recoñecido de Fangio en 2000. En xullo de 2015, unha sentenza dun tribunal arxentino ordenou a exhumación do corpo de Fangio despois das declaracións de Espinosa afirmando ser o fillo non recoñecido do expiloto de carreiras. En decembro de 2015, a Corte confirmou que Espinosa era de feito o fillo de Fangio. En febreiro de 2016, confirmouse que Rubén Vázquez é o fillo de Fangio.
O seu sobriño, Juan Manuel Fangio II, é tamén un exitoso piloto de carreiras.
Resultados completos na Fórmula 1
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida. * Unidade compartida.
† Coche aerodinámico, carrozaría ancha.
Marcas na Fórmula 1
Fangio ten as seguintes marcas na Fórmula 1:
Carol Greider
Traxectoria
Recibiu xunto con Elizabeth Blackburn e Jack Szostak en 2009 o Premio Nobel de Medicina.
Licenza MIT
Acollida
Entre os proxectos máis destacados que a empregan están Ruby on Rails e Node.js, jQuery ou Lua.
Elias Howe
Elias Howe, nado en Spencer (Massachusetts) o 9 de xullo de 1819 e finado en Nova York o 3 de outubro de 1867, foi un inventor estadounidense.
Traxectoria
Foi soterrado no camposanto de Gravesend, en Nova York.
Músico, música
Un músico ou unha música é unha persoa que compón ou executa pezas musicais. Cando a persoa compón pezas fálase dun compositor, mentres que quen as executan poden ser instrumentistas (como guitarristas, violinistas, violonchelistas e pianistas, por exemplo), cantantes, directores de orquestra etc.
Tamén son músicos quen realizan arranxos musicais e orquestracións. Na música popular son frecuentes os cantautores, que son aqueles que crean e interpretan cancións.
Los Ángeles, Chile
miniatura|Los Ángeles.
Los Ángeles é unha comuna, un municipio e unha cidade chilena, capital da provincia de Biobío, na rexión de Biobío, no centro sur do país, a uns 510 quilómetros da capital Santiago de Chile.
A cidade foi fundada no 1739 co mesmo nome. Considérase como unha das cidades con maior crecemento no país durante as últimas décadas. Segundo os resultados preliminares do censo 2012 a comuna tiña uns 187.000 habitantes, converténdose nunha das comunas con máis poboación ao sur da capital nacional, despois de cidades como Concepción, Temuco, Rancagua, Puerto Montt, Talca e Chillán. Ten unha área de 1.748 km² cunha densidade de poboación de 106,9 hab./km². Sitúase a 139 metros sobre o nivel do mar. O seu xentilicio en castelán é angelino/a.
Rogelio Salmona
200px|miniatura|Biblioteca Virgilio Barco. Rogelio Salmona, nado en París no ano 1927 e finado en Bogotá o 3 de outubro de 2007, foi un arquitecto colombiano. .