cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fábula
Historia
miniatura|[[Jean de La Fontaine.]] Durante o Renacemento as fábulas contaron co interese dos humanistas; Leonardo da Vinci, por exemplo, compuxo un libro de fábulas. O xénero dos emblemas, que se puxo de moda no século XVI e XVII, recorreu con frecuencia á fábula no comentario escrito e no gravado gráfico a imitación do humanista italiano Alciato, como os de Guillaume Guéroult, quen parece haberse especializado neste xénero con Le Blason des Oyseaux (1551), Les Hymnes du Temps et de ses parties (1560) e Les Figures de la Bible (1564), compostos baixo o mesmo modelo dun gravado acompañado dunha curta peza en verso. En Portugal cultiva a fábula Sá de Miranda. O xesuíta François-Joseph Desbillons, profesor, produciu cincocentas sesenta. Boisard publicou unha colección con mil e unha. Jean-Pons-Guillaume Viennet publicou en 1843 as fábulas que escribiu ao longo de toda a súa vida. Ata Napoleón, antes de ser consagrado emperador, compuxo unha xulgada bastante boa na súa época.
Con todo case todos estes autores caeron no esquecemento, salvo Jean de La Fontaine e o escritor dezaoitesco Florian (1755-1794). Este último compuxo unha colección dun centenar de fábulas de adaxio público ou privado, moitas delas inspiradas nas do tinerfeño Tomás de Iriarte (Fábulas literarias). Florian inspirou á súa vez ao inglés John Gay e ao español Félix María Samaniego. Gotthold Ephraim Lessing ilustrou o xénero en Alemaña e Ignacy Krasicki en Polonia.
No século XIX a fábula cultivouse tamén con afán no resto do mundo, aínda que non en Francia; tiveron éxito soamente as coleccións especializadas en temas concretos; en Rusia cultivaron o xénero Iván Krylov, en España Cristóbal de Beña (Fábulas políticas) e Juan Eugenio Hartzenbusch e en México José Rosas Moreno. Ambrose Bierce utilizou a fábula para a sátira política nos Estados Unidos (coas súas Fábulas fantásticas e a súa Esopo emendado), pero Beatrix Potter (1866-1943) foi máis convencional en Gran Bretaña.
En España, e xa no século XX, escribiu un Nuevo fabulario Ramón de Basterra, quen, seguindo algúns precedentes de Hartzenbusch, fai protagonistas das súas composicións a elementos deshumanizados, como máquinas, cigüeñais, émbolos, cables e guindastres, no canto de leóns, raposas, corvos ou lobos; con iso incorpora a Revolución industrial e as Vangardas a esta milenaria tradición. En 1961, o dramaturgo francés Jean Anouilh publicou unha colección de 43 fábulas que foi moi vendida e revitalizou este xénero. Jean Chollet escribiu tamén no século XX bastantes fábulas inspiradas no mundo actual.
As fábulas e os apólogos utilizáronse desde a Antigüidade grecorromana polos escravos pedagogos para ensinar conduta ética aos nenos que educaban. A moral deducida destes exemplos era a do paganismo: é imposible cambiar a condición natural das cousas, incluída a condición humana e o carácter das persoas. Co tempo, o Cristianismo substituíu esta concepción do mundo por outra que presupuña no home a posibilidade de cambiar a súa natureza, cun xuízo moral incluído. Esopo e Babrio, entre os autores de expresión grega, e Fedro e Aviano entre os romanos, foron os autores máis soados de fábulas e serviron de exemplo aos demais. Coa revitalización da Antigüidade clásica no século XVIII e o seu afán didáctico e educador comezaron a escribirse fábulas; no século XIX, a fábula foi un dos xéneros máis populares, pero empezaron a ampliarse os seus temas e realizáronse coleccións especializadas. No século XX o xénero cultivouse xa moi pouco.
A principios do século XXI, inesperadamente, a fábula padece unha revolución literaria grazas á obra do escritor napolitano Sabatino Scia, autor de máis que duascentas fábulas, que el chamou "fábulas de protesta occidental"; como o mesmo Esopo e Fedro, elixiu o xénero fábula cal xénero principal e ao mesmo tempo xénero-portavoz da mesma actividade creativa. A fábula, agora, polo traballo de renovación de Sabatino Scia, xa non é simplemente un medio para contar a vida, un instrumento para pór en escena os vicios do home, os vicios da sociedade e os problemas da natureza mesma, senón é o teatro mesmo en que os vicios maniféstanse de modo completamente espontáneo. " ¡...E sábese que nas fábulas, raleas a correo para protestar, cada cousa móvese, ri, chora, enfádase, fala, xoga. As fábulas de Sabatino Scia teñen a forma dialóxica franca e directa e os animais falan entre eles usando as astucias dos homes e sempre tratando de saír de situacións enredadas. Son animais que pensan, que actúan por conseguinte como os animais nas fábulas de Esopo. Hai unha diferenza: non pretenden facer unha moral, aceptan cunha forma de sabedoría os acontecementos e buscan a súa vida no bosque, que é o seu espazo, o máis confortable posible. Eles tamén, como os homes, deben aprender a procurarse comida e a non converterse eles mesmos en alimento para os homes. Coñecen as súas capacidades, o grao de intelixencia e tan tamén entre eles como entre os homes, os máis listos teñen o mellor.
Características
Como xénero literario posúe un carácter mixto narrativo e didáctico e estas propiedades:
A fábula clásica repousa sobre unha dobre estrutura; desde o título mesmo atópase unha oposición entre dous personaxes de posicións subxectivas atopadas. Pero estes dous personaxes atópanse sempre en desigualdade social: un en posición alta e outro en posición baixa e desfavorable. Grazas a un evento narrativo imprevisto ou survenant, o que estaba en posición alta atópase en posición inferior e viceversa. Este esquema é denominado por Christian Vandendorpe como "dobre reenvío" en Apprendre à lire des fables, Montréal, 1989 e atópase en decenas delas, sobre todo nas populares, e permite fixar a comprensión e vehicular unha moralidade clara. Como di Hegel, "A fábula é como un enigma que será sempre acompañado pola súa solución" (Estética, II) Ata se a fábula non ten xa popularidade, o esquema que a forma reencóntrase no feito diverso (Christian Vandendorpe, Da fable au fait divers) e na lenda urbana (Jean-Bruno Renard, Rumeurs et légendes urbaines, París: Coll. Que sais-je?, 3445). Estas situacións son imprescindibles nunha fábula, pois sen importar o autor, o contexto social ou político, estas son as que a identifican e marcan un límite entre ela e outros xéneros similares cos que podería confundirse pola forma alegórica que conteñen. Outro punto de partida importante para delimitar a fábula, é que esta se estrutura en feitos imposibles a diferenza dos outros xéneros alexóricos.
Xénero literario
Non debe confundirse coa parábola ou relato simbólico nin co discurso ou sermón parenético, cuxa intención é exhortar a seguir unha conduta ética e por iso recorre con frecuencia a este tipo de procedementos.
Diferéncianse dos apólogos en que estes son máis xerais e neles poden intervir ademais homes e personaxes tanto animados como inanimados. Poden estar escritas en prosa ou verso. No Index motifs, catálogo de motivos de relatos folclóricos de Antti Aarne e Stith Thompson (Aarne-Thompson), as fábulas aparecen clasificadas como contos de animais.
Malia ser un xénero literario suxeito á transmisión oral de xeración en xeración, a fábula aínda conserva estas características que a diferencian doutros xéneros narrativos máis mutables como o conto ou relato ou a novela, á cal o tempo trouxo numerosos cambios e novos subxéneros e tendencias.
Mauricio de Nassau
Traxectoria
Morreu en campaña na cidade da Haia en 1625. Os seus restos descansan na cripta real da Igrexa Nova de Delft.
Fábula
Xénero literario
Convén distinguir claramente a fábula como xénero literario, da fábula argumental ou argumento: Aristóteles falaba desta última cando escribe que a fábula é un dos seis elementos que forman a traxedia xunto cos caracteres, o canto, a elocución, o pensamento e o espectáculo. . Así pois, a fábula tráxica é o seu argumento ou o encadeamento de accións e feitos expostos que forma a narración ou, doutra forma, na linguaxe cinematográfica, a sinopse.
Pseudociencia
O problema da demarcación das ciencias
Mario Bunge, filósofo da ciencia e epistemólogo, é coñecido pola súa posición de incluír a psicanálise entre as pseudociencias. Críticas cara á inconsistencia entre teoría e experiencia, ou cara ao carácter especulativo do discurso diríxense tamén ás veces desde as ciencias naturais cara a certas ciencias sociais, como a economía ou a psicopedagoxía. O asunto Sokal, polo nome do físico que o puxo en marcha, mostrou que desde unha certa orientación da Socioloxía da Ciencia tamén se recorreu ás veces a usar inconsistentemente a linguaxe das chamadas ciencias duras, no que parece un intento irregular de lexitimación científica, sendo esta unha das liñas de conduta frecuentemente reprochadas cara ás chamadas pseudociencias.
Mauricio de Nassau
Conquistas territoriais
A partir do seu nomeamento como Príncipe de Ortange, Maurice aspirou ao poder absoluto. Neste sentido, malia a forte resistencia de Van Oldenbarnevelt e de Hugo Grotius, logrou que no Sínodo de Dordrecht (1618) se sancionasen todas as medidas encamiñadas a satisfacer as súas ambicións e, mesmo, que se condenasen a morte os seus opositores, sinaladamente a Johan van Oldenbarnevelt, en 1619.
En 1621 retomou a guerra contra España, aínda que non logrou levantar o bloqueo de Breda por Ambrosio Spinola (1624), nin tomar Antuerpen (1625), campaña en que atopou a morte.
Pseudociencia
Campos considerados como pseudociencias
Disciplinas de cando en cando presentes en institucións académicas
89ª edición dos Óscar
A 89.ª entrega dos premios Óscar tivo lugar o día 26 de febreiro de 2017 no Dolby Theatre dos Ánxeles (Estados Unidos). Durante a cerimonia, AMPAS presentou os Premios Óscar en 24 categorías. A cerimonia, televisada nos Estados Unidos pola ABC, foi producida por Michael De Luca e Jennifer Todd e dirixida por Glenn Weiss. O cómico Jimmy Kimmel foi o mestre de cerimonias por vez primeira.
Pseudociencia
Campos considerados como pseudociencias
Disciplinas con presenza nalgunhas universidades
Steve McQueen
Terrence Stephen "Steve" McQueen, nado o 24 de marzo de 1930 en Beech Grove e finado o 7 de novembro de 1980 en Ciudad Juárez, foi un actor estadounidense.
Pseudociencia
Campos considerados como pseudociencias
Disciplinas sobre as que se realizaron estudos nalgunhas universidades:
Steve McQueen
Cinema
En 1955 conseguiu o seu primeiro papel en Broadway e un ano despois actuou en papeis secundarios no cinema. En 1958 protagonizou o filme de ficción científica The Blob. Durante os anos seguintes, de 1958 a 1961, protagonizou a serie de televisión Wanted Dead or Alive, que o fixo un actor moi popular, lanzouno á fama e valeulle o recoñecemento da crítica.
89ª edición dos Óscar
Moonlight gañou tres premios, incluíndo mellor filme, e La La Land gañou máis premios que calquera outra produción, un total de seis, e estaba nomeado en 14 categorías. Nun primeiro momento comunicouse que La La Land gañara o mellor filme, mais deseguido aclarouse que Moonlight fora a auténtica gañadora. Hacksaw Ridge e Manchester by the Sea gañaron dous premios cada un. Outros gañadores cun só premio foron Arrival, Animais fantásticos e onde atopalos, Fences, The Jungle Book, O.J.: Made in America, Piper, Forušande, Sing, Escuadrón Suicida, The White Helmets e Zootopia.
Gañadores e nomeados
miniatura|dereita|150px|[[Damien Chazelle, mellor director.]] miniatura|dereita|150px|[[Casey Affleck, mellor actor.]] miniatura|dereita|150px|[[Emma Stone, mellor actriz.]] miniatura|dereita|150px|[[Mahershala Ali,mellor actor secundario.]] miniatura|dereita|150px|[[Viola Davis, mellor actriz secundaria.]] miniatura|dereita|150px|[[Kenneth Lonergan, mellor guión orixinal.]]
miniatura|dereita|150px|[[Byron Howard, mellor filme animado.]] miniatura|dereita|150px|[[Asghar Farhadi, mellor filme en lingua non inglesa.]] miniatura|dereita|150px|[[Ezra Edelman, mellor documental.]]
Steve McQueen
Cinema
Pero o filme que o converteu nunha estrela foi A grande evasión (1963). Foi candidato ao Óscar ao mellor actor por protagonizar The Sand Pebbles (1966) e repetiu o éxito con Bullitt (1968). Ese mesmo ano protagonizou outro clásico, The Thomas Crown Affair (1968).
89ª edición dos Óscar
Gañadores e nomeados
Os gañadores son os que aparecen en primeiro lugar e destacados en letra grosa.
Premios de Honra
A Academia tamén celebrou a sétima edición dos Premios Gobernadores o 12 de novembro de 2016, durante a cal foron presentados os Oscar de Honra.
Steve McQueen
Cinema
A partir de entón, McQueen foi combinando papeis de acción, como o filme de carreiras de coches Le Mans (1971), o éxito The Getaway (1972), con papeis de carácter, como en Papillon (1973), demostrando que ademais dunha estrela era un bo actor. Outros papeis salientables foron os de The Cincinnati Kid e o filme de Sam Peckinpah, Junior Bonner.
Despois de The Towering Inferno (1974) e en que McQueen compartiu cartel con actores como Paul Newman e William Holden, retirouse durante uns anos do cinema. Regresou en 1978 para actuar en An Enemy of the People, baseado na obra homónima de Henrik Ibsen.
McQueen foi un grande afeccionado ás motocicletas e aos automóbiles de carreiras. Amaba as máquinas veloces e aproveitaba cada ocasión que podía para conducir el mesmo os vehículos nas escenas dos seus filmes en que había persecucións de motocicletas ou coches. No transcurso da súa carreira como actor chegou a considerar seriamente converterse en piloto de carreiras. Foi amigo persoal do mestre de artes marciais Bruce Lee.
Despois de 1978, McQueen protagonizou dous filmes máis, un dos cales, Tom Horn, destaca pola súa excelente interpretación.
Falecemento
Steve McQueen morreu de cancro de pulmón en 1980 aos cincuenta anos en Ciudad Juárez, Chihuahua, México. Crese que a doenza puido estar relacionada coa inhalación do amianto que contiñan os traxes que usaba para limpar os cascos dos buques da mariña.
Vida persoal
McQueen casou en tres ocasións:
Patacón (moeda holandesa)
Características
O peso do patacón era substancialmente menor que o do tálero estándar, que era o padrón monetario do Sacro Imperio romano. Producíase unha cuñaxe de nove pezas e media por marco de prata no canto de nove, polo que estas pezas contiñan 24,65 gramos de prata pura na súa aliaxe.
Ademais da unidade emitíronse moedas fraccionarias con valores de medio, un cuarto, un oitavo (ou escalin) e un dezaseisavo de patagón.
Etimoloxía
miniatura|esquerda|Patacón a nome de [[Filipe IV de España|Filipe IV cuñado en Bruxelas en 1621]] Na tradición alemá, o nome albertusthaler ("tálero de Alberte") asóciase co nome do gobernador dos Países Baixos e duque de Borgoña Alberte VII de Austria, cuxo busto aparece representado nas primeiras series destas moedas.
O termo "patacón" ou "patagón", que foi o que se impuxo en case todos os países (coas súas adaptacións idiomáticas), ten a súa orixe na palabra árabe bataqa, forma apocopada da expresión abu taca, que literalmente significa "o pai da fiestra". Con esta orixe, a palabra española pataca comezou a estenderse por Europa (en provenzal: patac; en francés: pataque, en italiano: patacca), xunto co seu aumentativo patacón, como denominación da moeda española de oito reais cuñada nas colonias de América, de ampla circiulación internacional desde o século XVI, que nos seus inicios amosaba a imaxe do Vello e o Novo Mundo enmarcados entre as columnas de Hércules, que ás veces se entendían como o marco dunha fiestra. Esta moeda española foi a base de moedas de prata de gran módulo, como o tálero centroeuropeo ou o dólar estadounidense.
O patacón orixinal (albertusthaler)
miniatura|Retrato de [[Alberte VII de Austria|Alberte e Isabel de Austria nunha moeda de prata de 1618]] Os primeiros patacóns amosaben nos seus anversos as armas borgoñoas rodeadas pola lenda latina ALBERTUS ET ELISABETH D. G. ARCHIDUC. AUSTR. DUCES BURG. BRA. Z. ("Alberte e Isabel, pola graza de Deus, arquiduques de Austria, Borgoña, Brabante e Zelandia). Nos reversos, a cruz de Borgoña (derivada, nesta ocasión da de Santo André) formada por dúas polas cortadas e con abrochos, frondosas nos seus extremos, entrecruzadas nos seus centros, de onde pendura o colar da Orde do Vélaro de Ouro coa inscrición PACE ET IUSTITIA ("paz e xustiza").
Propagación e imitacións
miniatura|[[Ducado (moeda)|Ducado de prata cuñado en Frisia Occidental en 1794]] Nas Provincias Unidas cuñáronse táleros de 1659 a 1802 coas mesmas características metrolóxicas aós orixinais patacóns, aínda que a súa denominación formal era a de "ducados de prata". Nos seus anversos tiñan o escudo de armas do león de holanda e nos reversos un home de pé con armadura. A maioría destas moedas foron cuñadas en Antuerpen e en Bruxelas.
Para o comercio na Europa Oriental a partir do Báltico (fundamentalmente Polonia, Rusia e Imperio Otomán) o patacón era un importante medio de pagamento internacionalmente recoñecido no século XVIII. En Rusia  facíanse contramarcas nas moedas orixinais dos Países Baixos para garantir o seu recoñecemento oficial e circularon amplamente antes da aparición do rublo.
No entanto, nas rexións de Livonia, Curlandia e Semigalia cumpriu esperar ata 1810 para ver este tipo de táleros aparecer entre as transaccións comerciais.
Mediavila, Cecebre, Cambre
Mediavila é un lugar da parroquia de Cecebre no concello de Cambre, na provincia da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2016) ten 18 habitantes (8 homes e 10 mulleres).
Aeroporto de Åre Östersund
O aeroporto de Åre Östersund (IATA: OSD, ICAO: ESNZ), anteriormente coñecido como aeroporto Östersund–Frösön, é un aeroporto internacional sueco situado a uns 11 km ao oeste de Östersund e a 94 km ao leste de Åre. O aeroporto foi inaugurado no ano 1958. No ano 2016 pasaron polas súas instalacións un total de 495 700 pasaxeiros.
Greg Kinnear
Gregory Buck "Greg" Kinnear, nado o 17 de xuño de 1963 en Logansport, Indiana, é un actor estadounidense.
Láncara, Láncara, Láncara
Láncara é un lugar da parroquia de Láncara, no concello lugués de Láncara, na comarca de Sarria. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2008 tiña 70 habitantes (35 homes e 35 mulleres), 14 menos ca en 1999.
Adolfina
Adolfina é un nome propio galego de muller, deriva da forma masculina Adolfo. No ano 2010 levábano 256 residentes en Galicia
Atallo de teclado
miniatura|300px|right|O menú de [[Firefox cos atallos resaltados en verde e os mnemónicos resaltados en amarelo.]] O atallo de teclado, a tecla de acceso rápido, a tecla aceleradora (hotkey) ou a combinación de teclas, é unha tecla ou conxunto de teclas que efectúa unha acción definida previamente (polo programador ou polo usuario dunha aplicación informática). Estas accións poden realizarse habitualmente doutro modo: navegando polos menús, tecleando unha instrución máis extensa, ou utilizando ou rato. Ao reducir estes pasos en combinacións de teclas, o usuario pode aforrar tempo e optimizar a súa experiencia.
As teclas de acceso rápido son unha forma diferente de executar un ou máis comandos que poden ser accesibles só a través dun menú, un dispositivo apuntador, diferentes niveis dunha interface de usuario, ou vía unha consola de comandos. Os accesos rápidos normalmente axilizan operacións comúns, reducindo varias secuencias de entrada a unhas poucas pulsacións de teclas.
En ocasións, o único método para realizar unha acción é a través dunha combinación de teclas especial. Nestes casos, non se lles denomina atallos de teclado, aínda que a terminoloxía e notación sexa a mesma. Por exemplo, os portátiles, por norma xeral, inclúen teclas para axustar o brillo da pantalla.
Notación
Os atallos de teclado máis simples son aqueles compostos por unha única tecla. Nestes casos, simplemente se adoita escribir o nome da tecla, como "Pulsar F1 para obter a Axuda". O nome da tecla pode ser envolto entre corchetes, ou caracteres similares. Por exemplo: [F1] ou <F1>, para determinar a tecla. Ademais, pode resaltarse tamén con formato especial: grosa, cursiva, etcétera.
En moitos casos, cómpre pulsar varias teclas conxuntamente para conseguir un atallo de teclado. Nestes casos, a notación máis utilizada é a seguinte: escribir consecutivamente cada unha delas, unidas polo sinal máis-menos. Por exemplo: Ctrl+C ou Ctrl-C, para a combinación de teclas.
Por último, existen algúns atallos de teclado que se activan mediante a pulsación individual de varias teclas, a modo de secuencia. Por exemplo: “Alt+A, S” ou “Alt+A; S”, que se pode definir como "Primeiro pulsar Alt e A conxuntamente, e logo S". Estes atallos de teclado, por norma xeral, representan unha serie de combinacións de teclas menores, que individualmente non definen unha acción específica, pero que conxuntamente si. No exemplo anterior, a combinación de teclas provocaría abrir o menú "Ficheiro" e posteriormente pechar o saír da aplicación, na maioría das aplicacións de escritorio.
Pernileiro
O pernileiro ou alcaraván (Burhinus oedicnemus) é unha ave da orde das caradriformes que é o único membro da familia Burhinidae. As seis razas desta especie están distribuídas polo oeste de Europa, o norte de África e en Asia dende o Oriente próximo pasando polo sur de Asia central ata a India.
Descrición
É unha ave de tamaño algo maior có dunha pomba, de aspecto compacto e patas longas. A súa plumaxe é cor da area con listas escuras, máis marcadas no papo e no pescozo. A parte inferior do corpo é clara, ás veces case branca. Ten a cabeza e os ollos grandes, estes co iris amarelo. O bico é grande e amarelo coa punta negra. As patas son tamén amarelas e fortes, coa articulación do talón grosa e moi visible. Machos e femias son de aspecto semellante, e mesmo a plumaxe dos exemplares novos é moi semellante á dos adultos. Non teñen unha plumaxe diferente tampouco durante a época de cría. A forma nominativa Burhinus oedicnemus oedicnemus é a meirande e máis escura de tódalas razas da especie.
Voz
O seu canto é a característica máis importante para identifica-la súa presenza. Emíteo principalmente á noitiña ou pola noite, é pode durar ata ó mencer. As horas da súa máxima intensidade son as primeiras da mañá. É melodioso, afrautado, relativamente alto e saudoso. Cantan pousados ou en voo e poden oírse case a un quilómetro de distancia. A miúdo cantan varios machos a un tempo. Se se senten ameazados os adultos baten coas ás no chan. Un exemplo do seu canto pode escoitarse en:
Distribución e hábitat
Viven en xeral en zonas secas e pedregosas, con pouca vexetación ou vexetación baixa. En Europa aparecen en terras ermas, arneiros, costas con dunas e bosques moi raros e con area e beiras de ríos con bancos de grixo. Poden vivir tamén en zonas de prácticas militares, canteiras de áridos e zonas de obras abandonadas. Ocasionalmente aparecen en terras de cultivo.
O Cruceiro, Seira, Rois
O Cruceiro é un lugar da parroquia de Seira no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 37 habitantes (17 homes e 20 mulleres).
Pernileiro
Distribución e hábitat
Á forma tipo cría nunha faixa ampla que abrangue dende o oeste de Francia e o sur de Inglaterra dirixíndose cara o sueste ata o mar Negro e a península de Anatolia. Cara ó suroeste chegan a España, cara ó sur ata Sicilia, Creta e Chipre. En Centroeuropa foi sempre escaso e non mantén máis que algunhas poboacións relictas. Sobre o status das outras variedades non hai datos exactos. Zona de distribución:
Desprazamentos
Poden ser aves sedentarias, ou parcila ou totalmente migratorias dependendo das áreas de cría e da variedade. A raza canaria indicus e máis das poboacións da subespecie saharae son sedentarias ou fan migracións de curta distancia. Os individuos da variedade harteri voan cara ó sur no inverno e establécense preto dos oasis, e nas estepas da península Arábiga e leste de África, en especial no Sudán, Eritrea e Somalia.
Os pernileiros europeos xúntanse en grupos a partir de mediados do mes da sega e abandonan o territorio de cría xuntos. Fan unha primeira parada durnte a que remudan as plumas e, en setembro, comezan a migración definitiva. Deixan as zonas de invernada do sur a finais de xaneiro, pero non chegan a Europa central ata mediados de marzo ou abril.
Comportamento
Son aves de actividade nocturna ou crepuscular. Só durante a época de cría dos polos e en días moi escuros se observan fases longas de actividade diúrna. O inicio da súa xornada vai acompañado de chíos que son máis intensos ó amencer. Pasan o día agachados e anasados contra a terra. Só en casos en que a obtención de alimentos sexa moi doada comen polo día. En xeral pasan moitas horas case inmóbiles o que, xunto coa súa plumaxe mimética fai que sexan difíciles de localizar.
Se os molestan tenta escapar andando caladiñamente con pescozo estalicado ou correndo. Se o perigo é serio prefire tamén intentar fuxir correndo rapidamente e facendo moitos xiros antes que botar a voar. Perante inimigos voadores pode adoptar unha postura estricada, imitando un pau. Se ten que voar non volve directamente á zona do niño: póusase lonxe e vaise achegando con manobras de distracción coma amosar que está nun niño falso.
Voan en xeral preto do chan batendo as ás con forza e sen manobras de voo destacadas. A postura agresiva consiste na postura moi dereita do corpo e abrir moito as ás amosando a súa parte interior ó rival. A miúdo fungan co bico entreaberto.
Alimentación
Come case exclusivamente alimentos de orixe animal: insectos, moluscos terrestres, vermes, arañas etc. Ocasionalmente capturan lagartos e cobras pequenas, ovos e paxaros novos e mesmo algún pequeno mamífero. Busca as presas pola vista e o oído no chan perseguíndoas moitas veces cunha carreira ou voo curto. Vira pedras se sospeita que debaixo pode haber presas. Só na época de cría pode cazar de día.
Reprodución
miniatura|270px|esquerda|B. oe. indicus thumb|left| Burhinus oedicnemus insularum
Durante o cortexo e a reprodución son aves territoriais, pero toleran a presenza de aves inmaturas e se cadra de adultos sen parella no seu territorio de caza. Téñense observado casos de exemplares desemparellados que axudan a alimentar os pitos doutras parellas.
Son monógamos estacionais, aínda que nalgúns casos as parellas fórmanse xa nos cuarteis de inverno e voan xuntas cara á zona de cría. Poden comezar a reproducirse ó ano, aínda que, en xeral o fagan a partir da segunda migración de retorno. Durante o cortexo o macho localiza varios sitios para facer o niño que indica con pedriñas, pero é a femia a que escolle a localización. A danza nupcial é moi variada consistindo en diversos tipos de saltos e reverencias. Fan o niño en sitios con pouca ou ningunha vexetación, a miúdo nun lugar algo elevado e preto dun mato. Poñen dous (poucas veces tres) ovos da cor da area ou da lama que chocan os dous membros da parella. En xeral fan dúas postas. Os pais defenden enerxicamente os ovos e chegan a facer fuxir inimigos do tamaño dun armiño. A incubación dura entre 25 e 27 días. Os polos, moi indefensos nas primeiras horas, seguen axiña ós pais fora do niño. En caso de perigo apértanse contra o chan co pescozo estirado e agardan a actuación dos adultos. Nesta posición poden mesmo ser atrapados sen que se movan. Poden voar os 40 días de idade, por ben que sigan case outro tanto tempo cando ós pais.
Evolución das poboacións
A desaparición dos seus hábitats provocou a redución drástica das poboacións centroeuropeas: está extinto en Polonia e os Países Baixos e a piques de estalo en Alemaña e Chequia. En Austria quedan algunhas pequenas poboacións en Marchfeld e Steinfeld (unhas 15 ou 20 parellas reprodutoras). En Alsacia e Hungría a situación é algo mellor. As poboacións mellor conservadas están en España e Francia, cunhas 50.000 parellas en total.
Poboación en Galiza
En Corrubedo mantense unha poboación reprodutora dende fai moitos anos, o que se reflicte na existencia de nomes vernáculos coma galo das dunas ou galiña das dunas. Pero esta poboación estivo a piques de desaparecer. Nas décadas dos oitenta e noventa só se atopan datos de dúas a tres parellas reprodutoras e algo máis de vinte individuos invernantes. No ano 2005, un estudo, detectou un incremento reprodutor espectacular na especie para este lugar, así coma condutas e lugares de nidificación que pasaran desapercibidas para investigacións anteriores.
Nome común noutras linguas
200px|dereita
Aceredo (asolagado)
Aceredo foi unha aldea da parroquia de Manín, no concello de Lobios, pertencente á bisbarra da Baixa Limia, na provincia de Ourense. Desapareceu asolagada polo encoro de Lindoso (Portugal) en xaneiro de 1992 xunto a Buscalque, O Vao e a Reloeira (Entrimo). Aceredo está, desde o 2009, dentro da Reserva da Biosfera transfronteiriza galego-portuguesa Gerês-Xurés.
Trasportela
thumb|Detalle da parroquia de Manín no mapa de Domingo Fontán de 1834. thumb|Detalle da fronteira entre Galiza e Portugal. Aceredo aparece recollido co nome de Trasportela, tanto na Carta Xeométrica de Galicia de Domingo Fontán, de 1834, coma no mapa de José Castro López, de 1863, empregado para o trazado da fronteira entre Galiza e Portugal, subscrito en Badaxoz en marzo de 1863, e que pasou a historia coma o Tratado de Lisboa que entrou en vigor en 1864, e que fixa as fronteiras definitivas entre España e Portugal. Tamén aparece con ese nome nas referencias que fai Benito Fernández Alonso no seu libro El río Limia y sus contornos, en 1879. Tamén o recolle o libro de Trasos Montes e Miño, no número 44, onde fala das demarcacións da vila de Lindoso (Portugal), coas das aldeas de Trasportela e Riocaldo en Galiza.
Pola contra, no Dicionario xeográfico, estatístico e histórico de España e as súas posesións de ultramar de Pascual Madoz de 1848, tomo XI, recolle Aceredo coma unha aldea de parroquia de Manín ou Trasportela, o que nos indica que Trasportela puido ser empregada para identificar á parroquia.
Xeografía
Aceredo estaba asentada ao pé do río Límia que o cruzaba de leste a sur, delimitada polo río Caldo ao oeste, o río Mao cruzaba a aldea polo sur, ao norte lindaba con Manín e Ludeiros, ao sur con Compostela e O Vao.
Historia
Aceredo foi unha aldea labrega onde había boas producións de millo, patacas, centeo, viño e hortalizas, e tamén se chegou a sementar tabaco, así se establecera pola Dirección Xeral de Agricultura do Ministerio de Agricultura no BOE do 7 de setembro de 1940. Tamén había un importante número de vacas e de gando ovino e caprino. A súa veiga, regada por tres ríos, principalmente polo río Limia, o río Caldo e o río Mao, abranguía unha enorme extensión do val.
Aceredo tivo escola, no medio do lugar, ou escola das primeiras letras, onde asistían os cativos das aldeas da parroquia ata a apertura da escola de Compostela, na Segunda República. Esta escola mantívose ata a inauguración do grupo escolar de Lobios, no ano 1978, agora denominado CEIP do Xurés.
En decembro de 1955, a Delegación de Industria da provincia de Ourense aproba a solicitude da Sociedad General Gallega de Electricidad, S.A., emprazada en Entrimo, por un presuposto de 550.000 pesetas, a instalación da liña eléctrica trifásica de 20 KV, desde As Conchas a Aceredo, e outras aldeas e serradoiros do val do Limia.
Contou cunha liña de autobús dende xuño de 1958, aprobada pola Dirección Xeral de Ferrocarís, Tranvías e Transportes por estrada, BOE nº 145 do 18 de xuño de 1958. Dábaselle a concesión á empresa Paz y Compañía, S.L., co itinerario Bande A Madalena (Lobios), de 22,5 quilómetros, pasando por: Pazos, Lobeira, Terradas, Herdadiña, A Malleta, Aceredo, que saía dende A Illa (Entrimo), pasando por Aceredo, coa indicación de facer todos os días, sen excepción, o percorrido entre Bande e A Madalena.
Co tempo esta liña foi asumida pola empresa Anpián que saía dende A Illa (Entrimo), pasando por Aceredo, e unía estas terras coa capital ourensá.
Veciñanza
Aceredo contaba con 105 familias en xaneiro de 1992 cando foi asolagado.
A morte destas aldeas co asolagamento polo encoro de Lindoso supuxo un éxodo de 250 habitantes das aldeas de Aceredo, O Vao, Buscalque e a Reloeira. Ademais de afectar a outros 2500 habitantes de Compostela, Quintela, Rivas de Arauxo, Parroquia de Torno, Lantemil, Parroquia de Galez e Olelas.
Alcumes
A Bilara, A Fragueira, A Pinzaleira, As da Aniña O Touza, As Marianas, As Moras, As Pastoras, Lalo O Camiñeiro, María da Pepa, O Bordón, O Botica, O Camarro, O Cé Estévez, O Relampo, O Parranda O Manuel, O Pinchapasos, O Ratiño Emilio, O Rigor, O Ruzo, O Tío Carneiro, O Tío Cremente, Os do Pendiente, Os Biolas Os Gallatos, Os Carabillas, Os Chanos, Os Ciruxanos Os de Malvaz, Os Cogones, Os da Cabaniñas O Lanciñas, Os da Caridade O Maquieira, Os da Costa O Moucho, Os da Ponte Señor Perfeuto, Os da Tulla, Os das Eiras, Os de Rivelas, Os do Coronel, Os do Crego, Os do Cura Remixio, Os do Juna Manuel, Os Flores, Os María Antonia, Os Mortes Ricardo, Os Pericos, Os Pretas, Os Rechechos Os Caseiros, Os Varandas, Os Xigas, Paco da Tía Cristalina, Pepe da Guenara, Rosa do Enxido, Serafín do Boi, Tía Martiña da Aniña, Vacaboi.
Partes da aldea
A Barreira, A Costa, A Forxa, As Eiras, As Laixas, O Corgo, O Renque, O Santo, O Soutiño, Quenlla da Oliveira, Quenlla da Fonte Fría, Quiñaldo, Rivelas.
A Fonte do Corgo
thumb|Fonte do Corgo Aceredo tiña unha fonte veciñal no medio do lugar, a Fonte do Corgo, onde chegaban as principais quenllas da aldea que estaban case todas cubertas de latas. Esta fonte tiña un pilo onde vertía a auga para beber o gando, e dese pilo pasaba para o tanque lavadoiro, onde a veciñanza, que non tiña lavadoiro propio, lavaba a roupa.
A Fonte do Corgo segue abrollando coma se non pasase o tempo, coma se todo se detivese naquel fatídico xaneiro de 1992, e en cada baixada das augas do encoro, a fonte segue cumprindo coa súa función e dándolle de beber ao viaxeiro, ao veciño, ao gando.
Río
thumb|Lamprea Aceredo estaba fondamente vencellada ao río Limia, mais non era o único río que regaba as súas terras, tamén o facía o Caldo e o Mao, e enfronte da aldea desembocaba o río Agro (Entrimo). Estes ríos foron compoñendo as dinámicas da aldea, prestado a súa forza para os moitos muíños que tiña en cada un deles, para as levadas que traían a auga para os campos e a enorme veiga, que se estendía, case ininterrompidamente dende o comezo da aldea no Gusteu, ata Os Aguinchos. Mais tamén ás fábricas de madeira que abondaron pegadas ao seu curso e aproveitaban a auga para mover a maquinaria, como acontecía na fábrica da Malleta, preto de Lobios, na da Escoleira levantada á beira do río, dentro do enorme piñeiral de Lantemil (Entrimo).
Os ríos, en principio, son sempre estremas entre parroquias, unidade fundamental no mundo simbólico galego. Así o recolle Manuel Mandianes, no seu libro O río do esquecemento.
Mais o río Limia, non só foi un río troiteiro moi apreciado polos pescadores como amosa unha reportaxe da Televisión Pública Portuguesa (RTP), tamén foi un río onde as lampreas viñan a desovar, ao lugar onde comezou a súa vida, logo de percorrer infinidades de quilómetros e de medrar nas augas salgadas do Atlántico. Así o recolle a Lexislação Régia portuguesa nun documento do 14 de febreiro de 1907, poucos anos antes de se erguer a primeira presa en Lindoso, para aproveitar a auga para a agora vella central hidroeléctrica de Paradamonte (Portugual). A autorización real viña a ordenar a pesca da lamprea de noite, en quendas, con redes que tiñan que ser postas de lado a lado, sempre pola noite, e sacadas de día para permitir o tránsito dos peixes que remontan o río, e para as posibles embarcacións que fagan uso durante o día.
O pozo da Reloeira
thumb|Pozo da Reloeira Antes de levantarse a ponte dos Aguinchos, o río Límia, a esa altura cruzábase no pozo da Reloeira.
O pozo da Reloeira era un remanso do río Limia provocado por unha enorme presa feita para levar auga o muíño que estaba preto dos Aguinchos, e que na segunda metade do pasada século era coñecido coma o muíño do Lalo, aínda que fora construído con anterioridade, e tivo outros donos, antes de adquirilo este último propietario.
Nese lugar había unha barca para cruzar o río dende Aceredo (Lobios) ata a Reloeira (Entrimo). Era unha barca das coñecidas como sacramentais, por empregalas o clero para levar os sacramentos. Neste caso é preciso ter en conta que a parroquia de Manín no abrangue as aldeas de Buscalque e Quintela, pertencentes ao concello de Lobios, estas aldeas pertencen á parroquia de A Illa, e enterraban na súa parroquia. Mais esta barca, aínda sendo propiedade dun veciño de Lobios, tiña compartida cun de Entrimo que a xestionaba e lle pagaba un alugueiro anual. Era empregada principalmente polos veciños da parroquia de Manín e de Entrimo. Tamén se alugaba a forasteiros.
Na memoria da xente aínda fican acontecementos que marcaron ese lugar, coma o acontecido a dous veciños portugueses de Entre Ambos Os Ríos, que viñeran a Galicia con contrabando, e foran apreixados pola Garda Civil e trasladados ao calabozo de Entrimo. Conseguiron fuxir e chegar o Pozo da Reloeira, para cruzar o río Limia e logo a fronteira e volver á casa. Mais, véndose acurralados saltaron ao pozo para cruzalo nadando, respondendo con tiros a Garda Civil e matando a un deles, o outro conseguiu cruzar, chegar ata Ludeiros, onde foi acubillado e pasou a noite nun canastro. Este home, tempo despois emigrou, e cando retornou a súa aldea, a finais dos anos 90, buscou á familia que o acubillara e transmitiu o que lle acontecera naquel tempo mozo que o marcou para sempre.
Emigración
Desde a década de 1950 sufriu unha importante diminución de habitantes pola emigración, principalmente a Francia e ao resto de España, maioritariamente a Cataluña e Madrid, aínda que a emigración víñase producindo dende moito antes sobre todo a Portugal, onde sempre houbo unha gran cantidade de veciños de Aceredo e doutras aldeas arraianas. Tamén en Portugal se fixeron grandes patrimonios que logo investiron na aldea, como aconteceu coa familia dos Pretas.
A casa do Preta
thumb|Fachada da casa do Preta Esta casa construída onde o campo da festa, preto da igrexa e do adro, polas dimensións e a construción era máis ben un pazo de dúas plantas levantadas en pedra. Na planta baixa tiña cortes, adega e outros lugares destinados ao servizo da casa. Na planta primeira, contaba cas dependencias propias dunha casa señorial, grandes e cómodas, con fiestras de madeira tallada e decorada, unha enorme galería en forma de L feita de madeira e cristal decorada para aproveitar a luz, corredores e balcóns para o patio e para a estrada, algúns con galerías tamén de madeira e cristais tallados. O peche era de perpiaño ben acabado, cunha beira superior e motivos de pedra en forma de grandes copas florais na entrada da porta. Tamén tiña boas latas de ferro para as videiras que cubrían unha parte do patio.
Igrexa parroquial
thumb|Lugar onde se ergueu a igrexa en Aceredo A igrexa parroquial de Manín foi construída orixinalmente na aldea de Manín, de arquitectura Barroca, baixo a advocación de Santa Eufemia. No ano 1764 foi trasladada a Aceredo, ficando en Manín a parte da sancristía que se converteu na capela da aldea en honra a Santa Eufemia. En Aceredo é ampliada con naves laterais e sancristía para formar unha cruz. Conta cun importante retablo e altares barrocos.
A igrexa, en Aceredo, foi empregada pola veciñanza afectada polo encoro para manifestarse pola falta de acordo coa empresa portuguesa EDP, na procura dun acordo xusto de pago pola expropiación das súas terras e polo desprazamento forzoso do seu lugar de vida.
En Aceredo, a igrexa parroquial aínda sendo de advocación a San Salvador, celebrábase o Santiago e a Santa Ana, santos locais. O recinto da igrexa, rodeado cun muro de pedra dun metro e medio, acollía alí o adro en volta dela. En Aceredo tiña unha entrada ao norte, para os veciños da propia aldea, a maioría das casas estaban ao norte da igrexa, e outra ao sur, para o resto das casas da aldea e para a veciñanza das aldeas da parroquia. Foi trasladada á aldea de Compostela.
En 1992 foi desmontada pedra a pedra para salvala do encoro de Lindoso e trasladada á súa nova localización na Travesa, entre Ludeiros e Compostela, moi preto da Casa da Escusalla. Nesta nova localización venérase a San Salvador e é coñecida coma a Igrexa de San Salvador de Manín.
Cemiterio
thumb|Lugar onde estivo o adro de Aceredo A igrexa parroquial conta cun cemiterio para as aldeas de Manín, Ludeiros, Compostela, Aceredo e O Vao. Na súa primeira localización, onde foi erixida, en Manín, pola gran devoción a Santa Eufemia, ían enterrar dende Braga (Portugal) á Chan de Campelo, lugar onde estaba a igrexa e o cemiterio.
En Aceredo contaba cun adro en volta da igrexa, con sepulturas de pedra e enterramentos na terra para os que non tiñan sepultura. Tamén tivo algún nicho en pedra, e nos últimos anos, na década dos oitenta, nichos de ladrillo e cemento.
O cemiterio foi trasladado á súa nova localización, na Travesa, a finais dos anos oitenta, cando xa se prevía o asolagamento do val do Limia. Dende entón, o cemiterio parroquial está á beira da igrexa e denomínase Cemiterio de San Salvador de Manín.
Casa Reitoral
thumb|Casa reitoral de Aceredo A casa Reitoral de Aceredo estaba situada a uns 150 metros da igrexa, de cara ao sur.
Esta casa era de perpiaño, de dúas plantas con tellado de dúas augas e tella común. Contaba cunha galería cara o patio, que estaba pechado cun muro alto de pedra, ao que se entraba por uns grandes portóns de madeira. O patio non era moi grande e comunicaba coas dependencias da parte inferior. Para acceder á planta superior había unha escaleira con chanzos de perpiaño e balaústres e varanda de ferro. As xanelas eras de madeira con cristais a cadros. Algúns cuartos daban para a estrada N-540, que pasaba a beira.
Saíndo da casa Reitoral, de cara a igrexa, pola estrada, había unha curva onde estaba unha fonte de pedra. Enriba, nos eidos, tamén da igrexa, había un grande pombal, unha boa parte das casas reitorales do val do Limia teñen pombales redondos de grande altura e envergadura, todos en desuso e abandonados (na fotografía amósase o pombal da igrexa reitoral de Santa María de Río Caldo, abadonado, moi parecido ao de Aceredo, algo máis pequeno en altura, e posiblemente feitos polo mesmo tempo). O da casa Reitoral de Aceredo tamén foi asolagada polo encoro de Lindoso e non se mantivo en pé, esborrallouse completamente.
Destacaba, nun dos eidos próximos á igrexa un enorme canastro, de cinco cuarteiróns.
Simboloxía relixiosa
O outro cruceiro estaba na entrada da aldea, vindo de Lobios a man dereita, nun pequeno largo coñecido por Parranda. Este cruceiro con influencias portuguesas, tiña a plataforma de un chanzo rectangular, o pedestal octogonal, con catro caras máis estreitas, e catro máis anchas, capitel rectangular coa base sobre o fuste, e unha longa cruz de mármore portugués cun cristo tamén de mármore. Ata este lugar discorrían as procesión o 25 de xullo, día de Santiago, e o 26, día se Santa Ana. Este cruceiro foi trasladado ao pé da igrexa de San Salvador de Manín en 1992, concretamente en fronte da entrada principal, moi preto do muro dos campos da Escusalla, onde se perdeu o elemento máis destacado, a cruz de mármore, que se rompeu en anacos, e o cristo. Agora sostén unha cruz de pedra, moito máis pequena e grosa que a de mármore (pódese ver na galería de imaxes na súa nova localización).
No mesmo lugar, onde estaba este cruceiro en Aceredo, nunha parede dun garaxe, había dous azulexos portugueses, un coa imaxe da Nosa Señora de Fátima e os tres nenos pastores, algo mais grade e colocado á esquerda das portas do garaxe; o outro de Santo Antonio, colocado á dereita.
O recinto da igrexa estaba rodeado por un muro de pedra e dúas entrada, unha ao norte para Aceredo, e outra ao sur para os veciños que viñan das aldeas da parroquia, principalmente. Neste muro había un altar en fronte da igrexa, cara o río cun Santiago en pedra. O altar levantouse na nova localización da igrexa entre Ludeiros e Compostela. Agora é San Salvador de Manín o que o preside.
Infraestruturas viarias
Aceredo estaba regada polo ríos Limia, principalmente, onde abundaban as troitas; polo río Caldo e polo río Mao. Contou tamén con tres pontes destacadas, a dos Aguinchos, a Ponte Nova de Entrimo, ademais da ponte do Gusteu ou Busteu, de pedra e madeira que foi a primeira que daba paso ás xentes destas aldeas para se comunicar co resto concello de Lobios, esta ponte salvaba as augas do río Caldo. O tramo de estrada nacional (N-540), que unía A Madalena con Ourense, ao seu paso por Aceredo tiña outras dúas pontes de pedra, máis pequenas, a do río Mao dun só arco, e a que salvaba a estrada das augas do Corgo.
Ponte do Gusteu
miniatura|Ponte do Gusteu Era unha ponte de orixe medieval que salvaba as augas do río Caldo ao seu paso pola parroquia de Manín, preto de Aceredo. Estaba feita de perpiaño con tres partes de apoio, unha a cada lado e a levantada no medio do río en forma de frecha para alixeirar a forza da auga a cada un dos dous paso. Contaba con grandes trabas de madeira para soster o sobrado con táboas que aguantaban o peso das persoas, dos animais e dos carros que por ela transitaba, con balaústres e varandas de madeira a cada lado.
Esta ponte aparecía na Carta Xeométrica de Galicia de Domingo Fontán de 1834, onde se reflicte o camiño que ía abeirando o río Limia pasando por Lobios, pola ponte da Portaxe (onde se pagaba peaxe), para salvar as augas do río Salas, camiño de Bande pasando pola ponte Pedriña, desaparecida polo encoro das Conchas.
A ponte, tamén coñecida como ponte de Busteu por parte da veciñanza da parroquia de Río Caldo, ten a lenda de que aí se bautizaban os nenos para protexelos do mal.
Dende que foi asolagada polo encoro de Lindoso, é visíbel case todos os anos en outono. Durante vinte anos mantivo a madeira, mais esta foise perdendo ata ficar só o piar do medio do río, e os dous asentos laterais.
Ponte de Entrimo ou Ponte Nova de Entrimo
thumb|Panorámica da ponte Nova de Entrimo. Lado dereito indo desde Aceredo. thumb|Ponte Nova de Entrimo. Lado esquerdo indo desde Aceredo. Ponte construída para salvar as augas do río Limia entre as parroquias de Manín e Galez (Entrimo).
Foi feita cando se abriu a estrada de Bande á fronteira da Madalena, antiga N-540. Construída en varios anacos dende 1927 ao 1933.
É unha ponte que está asolagada polo encoro de Lindoso, e aínda se mantén en prefectas condicións, coma cando subiu a auga por primeira vez, só lle faltan as varandas de pedra que as sacaron pouco antes de subir a auga por riba da súa cota.