cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
10199 Chariklo
Aneis
Grazas a observación dunha ocultación estelar ocorrida no 2013, feita con sete telescopios diferentes, os astrónomos foron capaces de determinar que Chariklo ten polo menos dous aneis. Este descubrimento foi publicado na revista Nature. Isto fai de Chariklo o obxecto de menor tamaño que posúe aneis. Os aneis son probablemente confinados por lúas pastor que aínda non foron descubertas xirando ó redor de Chariklo.
Río Sieira
Percorrido
Dende o Foxo ata o Pradomonte, atravesa unha pequena chaira con terras de labrado moi fértiles, mentres continúa o descenso deixando á súa esquerda as aldeas de Bistipoi, O Castelo e Guiandón.
Antes de chegar ás Laxes, xúntanselle as augas procedentes dun regato que nacendo no alto da Lagüela, pasa preto de Pedras Altas e a aldea de Sieira.
Licia
Licia (Lycia, Λυκία) foi unha rexión da costa suroeste de Asia Menor entre Caria e Paflagonia. A capital foi Xanthos. O seu nome anterior foi Lukka e os gregos mencionan algúns reis lendarios, entre eles Lico, que lle tería dado nome ao país. Os nomes de soberanos da mitoloxía grega son Ióbates, Belerofonte o Corintio, Hipóloco, Glauco, Sarpedón, Megarión e Lico. O país é chamado polos turcos Tekke ou Tekeh.
Río Sieira
Percorrido
Atravesa logo as aldeas das Laxes, Pozo Negro, Pozocho e O Zapatal. Por estes lugares, a 30, 40 metros de altitude as augas baixan mansas, deixando as ricas terras da Barcia á súa dereita. Alí o concello de Ribeira extrae gran cantidade da auga do caudal do río.
Licia
Límites e descrición física
miniatura|dereita|Posición de Licia en [[Asia Menor]]
Río Sieira
Percorrido
Entre Pozocho e O Zapatal hai un encoro construído hai tempo polos veciños, para desviar as augas que debían mover o muíño de Deán. Alí, entre ameneiros e bidueiros, aproveitan os mozos de Xuño para darse refrescantes baños. Uns metros máis abaixo están os pasais, os únicos que se conservan neste río, construídos con enormes rochas, aguantan a forza das augas bravas do inverno para favorecer o paso dunha beira á outra do río. Xa con moi pouco caudal, atravesa a estrada C-550 e discorre por debaixo da vella ponte romana, preto das casas da Coviña; despois, entra na chaira costeira, e entre meandro e meandro, antes de que as súas augas cheguen ao Atlántico na praia de Río Sieira, recibe as do seu afluente regato do Corral de Abaixo, que nadas no alto de Esparrella atravesan a parroquia de Caamaño.
Licia
Límites e descrición física
Limitaba ao oeste con Caria, ao norte con Frixia e Pisidia, ao leste con Panfilia e ao sur co mar Mediterráneo (esta parte é a miúdo chamada mar de Licia). A fronteira occidental formábaa o río Glaucos e as montañas Daedala; a norte formábaa as montañas do Tauro; e o do leste as montañas Climax.
Río Sieira
Percorrido
Todos os luns e martes de cada semana, nos anos 60 e 70, as mulleres de Xuño ían lavar a roupa ao río Sieira, ou río Grande, como se coñecía entre as xentes de Xuño.
Licia
Límites e descrición física
O país na súa parte norte era montañosa coas cordilleiras de Daedala, Cragos, e Massictes, que nalgúns puntos chegan aos 3000 metros, e ao leste a cordilleira de Climax. A chaira producía viño, gran, e froitas, ademais de madeira de cedro. Polo seu carácter volcánico tamén tiña fontes de nafta; en Deliktash hai un cráter de onde sae sempre lume, ao saír gas inflamado, e que probabelmente é a orixe da historia da Quimera.
Os ríos principais son o Xanthos ao oeste e o Limiros (Limyros) ou Aricandos ao leste. O lago máis importante é o actualmente chamado Avlan Golu, e tamén é preciso mencionar ao Yazer Golu.
Relatos mitolóxicos
Homero menciona ao país así como o río Xanthos e o cabo Quimera. Heródoto di que o seu antigo nome foi Milyas (Μιλυάς) e que os seus habitantes se chamaban solymi (Σόλυμοι) e tremilae ou termilae (Τρεμίλαι ou Τερμίλαι), probabelmente dúas tribos do mesmo pobo. Segundo a lenda, os tremilas ou termilas serían sometidos por unha banda de cretenses dirixidos por Sarpedón, irmán do mítico Minos, que formou un reino que chamou de Sarpedón, e que durante o seu goberno chegou unha colonia de atenienses dirixida por Lico, fillo de Pandión, expulsado de Ática polo seu irmán Egos. Sarpedón cambiou o nome do país polo de Licia en honor do seu amigo Lico. O nome Milyas (latín Milyae) foi restrinxido á parte montañosa ao norte do país, onde viviron os sólimos (solymi), mentres os termilas pasaron a chamarse licios.
Período hitita
Baixo o rei Telibinus consérvase a crónica dunha campaña contra Luhha, probabelmente Lukka, na que o rei hitita se atribúe a vitoria, pero os habitantes de lukka, por veces aliados a Arzawa e outras veces independentes, sempre se resistiron á dominación dos hititas. En Lukka era onde estaba un santuario dunha das deidades principais hititas, a deusa solar de Arinna.
Baixo Muwatallis II, Lukka apoiou ao rei hitita e enviaron un continxente á batalla de Qadesh (sobre 1390 a.C.). A rexión aparece despois debaixo dominio hitita ata a guerra civil entre Mursilis III e Hattusilis III. A situación é pouco coñecida, pero aparentemente houbo desordes e a rexión púxose baixo dirección dun home chamado Tawagalawa, irmán do rei de Ahhiyawa. Tawagalawa foi identificado co homérico Eteocles, fillo de Andreos de Orcómeno; Tawagalawa comezou a atacar territorio hitita, de xeito que Hattusilis III perdeu pronto o control da situación ao suroeste, e a xente de Lukka chegou ao río Hulaya, distrito fronteirizo con capital en Hawaliya e aos distritos veciños de Natas, Parha (despois Perge en Panfilia), Harhasuwanta e outros, de maneira que toda a costa ata Kizzuwatna quedou fóra do control do rei hitita. Os distritos fronteirizos de Wasuwatta e Harputtawana caeron en mans de rebeldes axudados por Lukka.
O aventureiro Piyama-radu de Lazba invadiu territorio hitita desde Millawanda (o rei era o seu sogro) e conquistou a terra do río Hulaya chegando ata a Terra Baixa Hitita ata Nahita. Hattusilis marchou contra os coligados e expulsounos da Terra Baixa e o río Hulaya, pero sen chegar á costa occidental nin probabelmente Panfilia. Entón nomeou o seu sobriño Ulmi-Tesup (Kurunta), fillo de Muwatallis II, rei dun gran reino do suroeste, con capital en Tarhuntasa, que gobernou baixo o nome de Kurunta. O reino limitaba ao norte e oeste con Pitassa, Ussa e terras hititas, e para o sur e suroeste eran terras a dominar "en dirección á cidade de Saranduwa na terra do río Hulaya". Nos seguintes anos Kurunta dominou ata a costa polo sur, e ao oeste ata o río Kastaraya (Caistro) e a cidade de Parha (Perge) na chaira panfilia.
En Lukka librouse seguramente unha batalla naval contra os pobos do mar, na que os hititas serían derrotados. A segunda derrota en terra, en Lawasanda, vai poñer fin ao seu imperio.
Dominio persa
Non hai fontes escritas para coñecer o que aconteceu na rexión despois do 1200 a.C. e, aínda que se cre que Creso de Lidia non puido dominar o territorio, só se sabe con certeza que foi conquistada por Persia o -546 e os licios ofreceron feroz resistencia ao xeneral Harpagos, e que a cidade de Xanthos preferiu o aniquilamento (a súa xente asediada prendeu lume na cidade, que quedou destruía) antes de renderse. A comezos do século V a.C., os licios uníronse á revolta de Xonia, pero serían sometidos igualmente cós xonios e o país foi incluído dentro da Satrapía I (Lidia) en tempo de Darío I o grande, dentro da cal formaba unha subsatrapía. Cando Caria (outra subsatrapía) se converteu en satrapía separada, Licia formou parte dela, pero tivo algúns momentos de autonomía con Zopiros e con Kherei na segunda metade do século V a.C., e Pericles a principios do século IV a.C.. É posíbel que as cidades licias pagasen algún tipo de imposto a Atenas durante a guerra do Peloponeso. A súa historia detallada baixo dominio persa non é suficientemente coñecida, pero, sen entrar en detalles, pódese dicir que conservou unha certa autonomía pagando impostos e fornecendo soldados.
Dominio macedonio
Despois do 334 a.C. produciuse a conquista de Alexandre o Grande, que vai pasar de Caria a Pisidia e Frixia a través de Licia. Os licios non ofreceron resistencia aos macedonios, ou ofreceron moi pouca. Xanthos, Pinara, Patara, e unhas trinta cidades máis rendéronse sen loitaren. A confederación licia constituíuse (ou reconstituíse) nesta época; era unha confederación de cidades libres, (organización que segundo Estrabón xa existía desde o tempo de Creso, cando as cidades se confederaron para resistiren a este rei, e que se tería mantido, polo menos parcialmente, baixo dominio persa). Estrabón menciona a confederación e a súa constitución e di que estaba formada por 23 cidades das cales seis eran as principais: Xanthos (latín Xanthus), Patara, Pinara, Olimpos (Olympus), Mira (Myra) e Tlos; cada unha tiña tres votos no consello federal; outras cidades máis pequenas tiñan dous; e o resto un só. O poder executivo da confederación estaba en mans do Liciarca (Λυκιάρχης), de elección anual ao comezo do congreso que tamén elixía aos outros membros executivos. Os xuíces e maxistrados eran escollidos por cada cidade segundo o seu número de votos e as taxas e outros deberes públicos seguían o mesmo principio. O congresos decidían sobre a paz, a guerra e as alianzas. Baixo o poder romano foi Roma a que tiña o control destes asuntos.
Alexandre deuna a Nearco, o seu almirante. Nearco posuíuna tamén baixo Antígono, uns dos diádocos de Alexandre, despois do -323, e que o -305 se proclamou rei de Sardes. Pasou aos seléucidas o 301 a.C. e aos tolomeos o -295, volvendo aos seléucidas o -272.
Confederación licia independente
A rexión quedou incorporada ao reino de Pérgamo despois do tratado de Apamea o -188, por concesión romana a Rodas, pero as cidades lidias, coa axuda secreto de Pérgamo, resistiron aos rodios coas armas e finalmente aos romanos, enfadados cos rodios, restauraron a súa independencia e foi neste período cando chegou á súa máxima prosperidade e desenvolvemento. Na guerra de Mitrídates, as cidades licias serían neutrais. Non foi excesivamente afectada polas incursións dos piratas cilicios.
Na guerra civil que seguiu á morte de Xulio César na metade do século I a.C., Bruto e Casio atacaron o país, que favorecía seica ao partido de Octavio e Marco Antonio. Cando Bruto atacou Xanthos (-42), a cidade volveu ofrecer unha resistencia teimuda, e cando Bruto puido entrar na cidade por un engano, outra vez a cidade foi destruída polos seus propios habitantes. A súa caída foi seguida pola rendición de Patara e outras cidades, e Bruto e impuxo grandes contribucións. Máis tarde Marco Antonio concedeu a Licia a exención de taxas tendo en conta estes padecementos e fixo reconstruír Xanthos.
Provincia romana
Cando Roma se expandiu polo Mediterráneo oriental, os licios aliáronse con Roma. Unha inscrición atopada en Tyberissos proporciona o primeiro rexistro dun tratado de alianza (foedus). A datación é incerta. Precede ao tratado do 46 a.C. (véxase máis abaixo) e podería remontarse ao segundo ou primeiro século a.C.. O contexto no que se fixo este tratado é descoñecido. Podería haberse firmado durante os movementos expansionistas por Antíoco III o Grande, o rei seléucida, en Anatolia antes da Guerra romano-seleucida (192-188 a.C.), ou durante ou despois desta guerra. Alternativamente, puido concluír no contexto das Guerras Mitridáticas en Anatolia no século I a.C. O preámbulo dicía: "Haberá paz e alianza leal entre o pobo dos romanos e as cidades de Licia e a asemblea dos licios por terra e mar para sempre." Había catro cláusulas que estipulaban que: 1) A liga licia non debía permitir que os inimigos de Roma atravesasen o territorio sobre o que tiñan autoridade para que puidesen traer guerra a Roma ou aos seus súbditos e non selles podía axudar 2) Roma non debía permitir que inimigos dos licios pasasen polo territorio que controlaban ou tiñan autoridade para que puidesen levar a guerra á Liga Licia ou ás persoas cometidas a eles e que non debían darlles axuda 3) Se alguén comezaba unha guerra contra o pobo de licia primeiro, Roma debería ir na súa axuda canto antes e se alguén comezaba unha guerra contra Roma, a liga licia axudaría a Roma o máis axiña posible sempre que isto fose permitido a Roma e á Liga Licia de acordo cos acordos e xuramentos 4) As adicións e sustracións aos acordos eran posibles se cada parte o acordaba nunha decisión conxunta.
thumb|O teatro romano en [[Pinara.]] thumb|Baños romanos en [[Olympos, Licia|Olympos.]] thumb| A ponte romana preto de Limyra en Licia, unha das pontes segmentarias máis antigas do mundo.
Acevedo, Baíste, Avión
Acevedo é un lugar da parroquia de Baíste no concello ourensán de Avión na comarca do Ribeiro. Tiña 5 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 2 eran homes e 3 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010 cando tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Licia
Provincia romana
No 43 d.C. o emperador Claudio anexionou a Licia. Dión Casio escribiu que Claudio "reduciu aos licios a servidume porque se rebelaron e mataron algúns romanos e incorporounos na prefectura de Panfília". Tamén proporcionou algúns detalles da investigación deste asunto realizado no senado. Suetonio escribiu que Claudio "privou aos licios da súa independencia por mor das disputas intestinas mortais". Nunha inscrición atopada en Perge que foi datada a finais do 45 principios do 46 d.C. os licianos, que se describiron como "aliados fieis", eloxiaron a Claudio por liberalos dos disturbios, ilegalidade e bandidaxe e pola a restauración das leis ancestrales. Fai unha referencia á transferencia do poder da multitude aos conselleiros, seleccionados de entre os mellores. Polo tanto, parece que puido haber unha levantamento popular revolucionaria que podería derrubar a orde establecida. A anexión de Licia parece encaixar na razón común para anexionar estados ou aliados romanos neste período, a perda de estabilidade debido a conflitos internos ou, nalgúns casos, ao debilitamento ou o fin dunha dinastía gobernante. A restauración da lei ancestral probablemente estivo ligada á práctica romana de respectar e garantir as leis, costumes e privilexios ancestrais das cidades-estados ou ligas de cidades-estados cos que fixo acordos de alianza no Mediterráneo Oriental. Licia anexionouse, pero a Liga Licia qmantívose, así como o autogoberno en relación coa maioría das cuestións locais segundo as leis tradicionais locais e a autoridade da Liga sobre os tribunais locais. O tratado firmado por César no ano 46 a.C. xa establecera un marco para a distinción de áreas xudiciais baixo a competencia da Liga Licia e as que estaban baixo un pretor romano peregrino (xuíz principal para estranxeiros) e podería usarse para definir a asignación de áreas legais entre o gobernador provincial romano e a Liga. Os romanos restableceron a estabilidade en Licia e mantiveron relacións amigables cos licios os dereitos de Licia ás súas leis tradicionaiss, costumes e privilexios. Plinio di que a provincia tiña 70 cidades (incluíndo Panfilia) pero que no seu tempo se reduciran a 26.
No 74 d.C., o emperador Vespasiano uniu ás provincias romanas de Licia e Panfilia na provincia de Licia e Panfilia. A afirmación de Dión Casio de que Claudio incorporou a Licia a Panfilia (que estaba gobernada por un prefecto, en lugar dun propretor, ver arriba) é refutada pola existencia do legati Augusti pro praetore Lyciae (gobernadores provinciais imperiais de Licia con rango propretorial). O fillo adoptivo e herdeiro de Augusto, Caio César, morreu en Licia no 4 d.c. despois de ser ferido durante unha campaña en Artagira, Armenia.
Adriano converteuna en provincia de rango senatorial.
Tolomeo di que no seu tempo era unha provincia separada pero seguramente permaneceu unida a Panfilia ata o tempo de Teodosio o grande, xa que hai polo menos unha inscrición que fala de “''procos. Lyciae et Pamphyliae''” e os dous territorios tiñan un único gobernador aínda en tempo de Constantino o grande. Baixo Teodosio, Licia e Panfilia serían separadas. A capital provincial foi Mira (Myra).
Exploración
Foi un país que permaneceu inexplorado polos occidentais ata que foi visitado por Sir Charles Fellows en 1838.
Biblioteca de Galicia
miniatura|dereita|300px|Vista do edificio da Biblioteca de Galicia. miniatura|dereita|300px|Sinal exterior da Biblioteca de Galicia. A Biblioteca de Galicia é a biblioteca cabeceira do sistema bibliotecario galego. Foi deseñada polo arquitecto estadounidense Peter Eisenman e forma xunto con outros seis edificios a Cidade da Cultura de Galicia, localizada en Santiago de Compostela.
Características
miniatura|Biblioteca de Galicia Representa ao sistema bibliotecario galego ante todos os organismos, foros e plataformas internacionais do eido bibliotecario. A Xunta de Galicia inaugurouna o 11 de xaneiro de 2011. A Biblioteca arrincou con máis de 250 000 volumes, sen contar prensa, e un equipo de trinta expertos á fronte. En 2013 os seus fondos contaban con 800 000 volumes aproximadamente.
Conta con 15.702 m² útiles, distribuídos en seis alturas. miniatura|Interior. A biblioteca, cuxa misión é a de reunir, conservar e difundir o patrimonio bibliográfico de Galicia e toda a produción impresa, sonora, audiovisual ou informática vencellada co mesmo, garda na súa colección dende volumes do século XVI, manuscritos ou primeiras edicións dos autores do Rexurdimento ata carteis de festas, reflexo da historia do país. Asemade, promociona e difunde a cultura galega, facilitando o acceso ao patrimonio bibliográfico galego, xa sexa de xeito presencial ou virtual, e será unha peza clave para as actividades culturais relacionadas co libro, a lectura e as bibliotecas. Neste marco, destinará recursos especiais á promoción da literatura infantil e xuvenil en lingua galega, potenciando o seu valor e a diversidade cultural.
Tanto os cidadáns en xeral como o público profesional poden acceder á información relevante para usos culturais e educativos.
Entre as coleccións que alberga a biblioteca atópanse os fondos bibliográficos de Isaac Díaz Pardo, Rodolfo Nuñez de las Cuevas, Basilio Losada, Xesús Alonso Montero, Carlos Casares, Luis Losada Espinosa, Agustín Sixto Seco ou Celso Collazo Lema. miniatura|Interior. O edificio tamén custodia os fondos do Consello da Cultura Galega: Arquivo da Emigración Galega. Arquivo Sonoro de Galicia e o Centro de Documentación Sociolingüística.
Fondos e coleccións
Na Biblioteca de Galicia custódianse as bibliotecas persoais de Xesús Alonso Montero, Celso Collazo Lema, Isaac Díaz Pardo, Basilio Losada, Luis Losada Espinosa, Rodolfo Núñez de las Cuevas e Agustín Sixto Seco.
A colección da hemeroteca histórica iníciase co primeiro xornal publicado en Galicia, El Catón Compostelano. Esta hemeroteca inclúe tanto cabeceiras publicadas en Galicia como na emigración (Caras y Caretas, El Eco de Galicia...).
A cartoteca inclúe os fondos que ingresan por depósito legal desde o ano 2008, amais da colección de mapas de Carlos Díaz e Alicia Castro. Esta colección inclúe a maioría dos mapas antigos impresos dende o século XVI (190 mapas) con exemplares como os de Ojea ou a Carta Xeométrica de Galicia de Domingo Fontán. Tamén no 2008 o xeógrafo Nuñez de las Cuevas doou a súa colección bibliográfica que inclúe 387 mapas. Entre eles atópanse mapas realizados na segunda guerra mundial como os realizados polo exército alemán cando non estaba completo o Mapa Topográfico Nacional. Destaca asemade o mapa usado polo Estado Maior do Xeneral Dwight D. Eisenhower, en 1945, indicando as distintas zonas de acción e ocupación de Alemaña polos diferentes países da coalición.
Na biblioteca gárdanse tamén fondos gráficos, sonoros e audiovisuais.
Herba dos cóengos
A herba dos cóengos (Valerianella locusta), é unha planta herbácea da familia Valerianaceae. De sabor acedo, utilízase na alimentación, en cru, xeralmente como ensalada ou acompañamento. É parente da valeriana e, coma esta, posúe calidades tranquilizantes. Cultívanse, entre outras, as variedades Corazón cheo (forma roseta), Verde de Louviers e Holanda. A miúdo apáñase a variedade brava.
A súa área de distribución natural esténdese por toda a zona temperada de Europa, Asia Menor e o Cáucaso, e abrangue case toda a Península Ibérica.
Hábitat
miniatura|Detalle da floración da herba dos cóengos A herba dos cóengos medra de xeito espontáneo en prados e pradeiras con certa humidade. O primeiro rexistro do seu cultivo aparece nun documento alemán de 1588, mais é probábel que se consumise dende os inicios da historia. Actualmente cultívase principalmente en Alemaña, Francia e Italia, e é raro o seu consumo fóra de Europa. O consumo en Galicia é nos últimos anos habitual, especialmente en saquetas de ensaladas de cuarta gama frecuentes nos supermercados.
Descrición
miniatura|right|Detalle das follas. É unha herba anual, de 15 a 30 centímetros de altura. As follas, de cor verde clara ou escura e brillantes, adoitan ser espatuladas e cóncavas, a xeito de roseta. A inflorescencia xorde en cima multípara ou pleocasio (tres ou máis poliñas do nó superior), con pequenas flores azuladas ou brancas, hermafroditas e de maduración homógama (a maduración dos elementos sexuais da flor é simultánea). O froito é un aquenio, e as sementes, ao madureceren, espállanse por gravidade ao caeren no chan e propagárense ao redor da planta nai (bariocoria). O período de floración prodúcese en maio - xullo na súa área de distribución natural.
Historia
O seu nome galego fai referencia á súa plantación nos mosteiros medievais; despois disto o cultivo esqueceuse. Medra silvestre nos arrós dos campos onde houbo cereal e nas pradarías. Dáse nos países da zona temperada europea e curiosamente pouco en Galicia, aínda que desde que se xeneralizou a súa comercialización fomentouse a súa plantación por todo o territorio e é, por tanto, un ingrediente habitual na nosa gastronomía. Foi unha planta moi apreciada nos países centroeuropeos ata o século XIX, enaltecendo co seu delicado sabor –que lembra a un froito seco– as ensaladas de inverno. Posteriormente, coa chegada de diversas variedades de leituga decaeu o seu uso.
Cultivo
Como é unha planta pequena, é práctico cultivala entre outras de ciclo máis longo, como o allo porro, o nabo, a cenoria ou a col. Ao cultivarse en outono é posíbel que sufra algún ataque de fungos nas follas se a humidade é elevada.
Datos nutricionais
Ten propiedades diuréticas, depurativas e laxantes. É baixa en graxas. Máis nutritiva que a leituga, con maior cantidade de provitamina A e vitaminas B e C e diversos minerais. Contén, en especial, iodo, e tamén ferro, potasio ou fósforo. Utilízase fresca en ensaladas, xeralmente mesturada con outras hortalizas. As follas posúen un sabor delicado e lixeiramente acedo, que pode lembrae ao das noces. As follas máis saborosas son as miúdas. O cheiro é tamén algo acedo.
A herba dos cóengos contén moitos nutrientes, cunha cantidade de vitamina C que triplica a da leituga. Contén tamén beta-carotenos, vitamina B6, vitamina B9 ou ácido fólico, vitamina E e Omega 3. É máis tenra e contén máis vitaminas se se colleita antes de florear. O seu valor calórico é moi baixo, tan só 13,40 kcal por cada 100 gramos de produto fresco. Por este motivo é utilizada en dietas de adelgazamento.
Datos culinarios
As súas follas máis saborosas son as máis miúdas. A herba dos cóengos utilízase en fresco, engadíndose nas ensaladas de verduras e patacas e nas sopas e tortillas. Emprégase en ensaladas, polo común con outras hortalizas. Acompaña ben os espargos, a beterraba, o apio nabo, os champiñóns, coles, feixóns verdes, noces, mazá, uva, tomate etc. Se se aduba con aceite, vinagre e sal, debe facerse no último momento para que non perda frescura, xa que se trata dunha planta moi perecedeira. Para prepararla en ensalada déixase a roseta de follas enteiras e só se eliminan as raíces. Lávanse baixo a billa, e non a remollo, e deben escoarse delicadamente. Cómpre prestar especial atención de non crebar as follas para que conserven o seu característico sabor fresco e o seu aspecto decorativo.
Pódese conservar 2-3 días no frío cuberta con papel absorbente ou nunha saqueta de plástico furada para que non colla o cheiro doutros produtos da neveira. Botar auga para refrescala. Outro procedemento tradicional de conservación consiste en mergullala en auga morna para lle tirar a terra, e despois, para impedir que murche, primeiro móllase con auga ben fría, deixándoa despois en auga xeada durante media hora. Para secala envólvese nun pano e sacódese cun movemento de [vaivén].
Recoméndase para mellorar a dixestión e a vista (betacaroteno), ademais do aspecto do cabelo e as unllas. Como a valeriana, que é da mesma familia, é relaxante do sistema nervioso. Polo seu contido en ferro mellora a anemia, e é depurativa do sangue e dos riles. O seu contido de vitamina C reforza as defensas especialmente no inverno, cando é máis necesario.
Taxonomía
Valerianella locusta foi descrita por (Carl von Linné) Betcke e publicado en Animadversiones Botanicae in Valerianellas 10, no ano 1826. O seu número cromosómico é 2n=16
Nome común
O nome común galego, herba dos cóengos, proviría, segundo algunhas fontes, de ser cultivada especialmente nos xardíns e hortas das reitorías dos mosteiros. Posteriormente, coñeceríanse outras variedades que a fixeron pasar ao esquecemento culinario, ata ser recuperada para a cociña moderna. En portugués coñécese coma alface-da-terra e en italiano como lattughella ('leituguiña').
Evaristo, papa
Evaristo foi o quinto Papa, entre os anos 99 e 107 (ata o 108 conforme o Anuario pontificio).
Pouco ou nada se sabe de santo Evaristo, agás que foi bispo de Roma despois de Clemente I. Esta escaseza de datos chega ás fontes máis antigas. O Liber pontificalis di que proviña dunha familia grega, se ben outras fontes din que era fillo dun xudeu cristián de Belén emigrado en Antioquía. Elixido nos tempos de Domiciano, estivo no cargo ata ben entrado o imperio de Traxano. Atribúeselle a el a creación do colexio de cardeais que escollen o vindeiro papa, así como a loita contra a herexía dos docetas.
Como todos os bispos de Roma anteriores ao edicto de Milán foi considerado santo (a súa festa celébrase o 26 de outubro), e sinálase que a súa morte foi debida ao martirio, aínda que iso non está debidamente probado.
Parroquias galegas
Non hai ningunha parroquia en Galicia baixo a avogación de Santo Evaristo.
Milan Rapaić
Milan "Miki" Rapaić (nado o 16 de agosto de 1973 en Nova Gradiška) é un futbolista croata que na actualidade xoga para o Standard Liège en Bélxica.
Anteriormente estivo no Hajduk Split (1991-1996, 2002-2003), Perugia (1996-2000), Fenerbahçe (2000-2002), e Ancona (2003-2004)
Martin Garrix
Martijn Garritsen, nado en Amstelveen o 14 de maio de 1996, mellor coñecido polo seu nome artístico Martin Garrix, é un DJ neerlandés ligado ao selo discográfico Spinnin' Records.
Traxectoria
Tivo os seus inicios con "BFAM", unha coprodución con Julian Jordan, outro artista subscrito ao selo Spinnin' Records. En 2012, gañou o Nightlife Award e o premio ao DJ revelación do ano durante o SLAM! FM. Tamén en 2012, o seu remix da canción "Your Body" foi editado coma "Your Body (Martin Garrix Remix)" nunha edición especial do álbum de Christina Aguilera, Lotus. "Just Some Loops", unha colaboración con TV Noise, foi incluída no álbum recompilatorio Loop Masters Essential, Volume 2. En 2013, "Torrent", unha coprodución con Sidney Samson foi lanzada pola discográfica de Tiësto, Musical Freedom.
Garrix gañou moita fama trala publicación do sinxelo "Animals" o 16 de xuño del 2013 polos selos 541 / N.E.W.S., converténdose nun éxito en varias listas de todo o mundo e acadando millóns de visitas en Youtube. Ademais é o artista máis novo en chegar á cima dos máis vendidos no portal Beatport. A canción tamén aparece na compilación de Hardwell, Revealed Volume 4.
Paraugas
miniatura|dereita|210px|Paraugas miniatura|dereita|210px|Partes dun paraugas
Un paraugas é un utensilio para gorecerse da chuvia. Están formados por unha superficie convexa de plástico ou outro material semellante, que está suxeita a unha armazón de variñas pregables dispostas ao redor dun eixe central terminado nun mango adecuado para levalo cunha man. As variñas permiten que cando non chove ou se está en lugar protexido sexa posible pechalo para andar con máis comodidade. Un paraugas pechado pode servir de bastón, aínda que hai versións "de peto" que teñen variñas que se dobran en dous sitios.
Lentes de sol
miniatura|230px|Lentes de sol. Unhas lentes de sol son unhas lentes a miúdo coloreadas ou escurecidas para protexer os ollos da luz directa e molesta.
As monturas das lentes de sol xeralmente están fabricadas con metal ou cun material sintético, como o plástico ou o nailon. As lentes adoitan ter distintos niveis de bloqueo aos raios ultravioleta (UV).
Suxírese o emprego frecuente de lentes de sol de boa calidade, que se axusten ao rostro de modo que protexan dos raios que proveñan da fronte e dos laterais, filtrando adecuadamente os raios UV que poden ter efectos nocivos sobre a saúde ocular.
Breve historia
A mediados do século XVIII, o británico James Ayscough comezou a experimentar con lentes tintadas. El non as concibía como lentes de sol nin como mecanismo de protección fronte aos raios solares, senón como remedio a algúns problemas específicos de visión.
A principios do século XX empezouse a xeneralizar o uso de lentes de sol entre as estrelas do incipiente cine mudo.
Sancho VI de Navarra
Sancho VI de Navarra, o Sabio, nado cara ao 1133 e finado o 27 de xuño de 1194, foi rei de Pamplona e Navarra dende 1150 ata a súa morte. Foi o primeiro en abandonar definitivamente o título de Rei de Pamplona para adoptar o de Rei de Navarra.
Biografía
Era fillo de García Ramírez o Restaurador e da súa primeira esposa Margarida de l'Aigle. O seu reinado caracterizouse polos constantes enfrontamentos con Castela e Aragón. Os seus principais logros foron estabilizar o Reino e afianzar a súa dinastía no trono navarro. Así mesmo, realizou importantes obras arquitectónicas e fundou numerosos mosteiros cistercienses.
O 2 de xuño de 1157 casou en Carrión de los Condes (Palencia) con Sancha de Castela, filla do rei Afonso VII de León e a súa primeira esposa, Berenguela de Barcelona. Tiveron seis fillos:
Faleceu o 27 de xuño de 1194 e recibiu sepultura na catedral de Pamplona.
Prato (homónimos)
Prato pode referirse a:
Xoán XII Pedro al-Hax
Xoán XII Pedro al-Hax (en يوحنا بطرس الحاج, Yuwhana Butrus al Hax), nado no distrito de Kisruan (Líbano) o 1 de novembro de 1817 e finado o 24 de decembro de 1898, foi o 71º Patriarca de Antioquía e de todo Levante dende o 28 de abril de 1890 até o seu pasamento, e polo tanto cabeza da Igrexa Católica Maronita.
Traxectoria
Xoán al-Hax naceu en Dlibta, no distrito de Kisruan, o 1 de novembro de 1817, fillo do párroco da aldea. Estudou no seminario de Ain Warqah e foi ordenado sacerdote o 26 de decembro de 1839.
Foi elixido bispo de Balbik, e recibiu a consagración episcopal o 15 de agosto de 1861, de mans do patriarca de Antioquía e todo o Levante Paulo I Pedro.
Logo do pasamento de Masad, o 28 de abril de 1890 al-Hax foi elixido patriarca dos maronitas, cargo que exerceu até a súa morte o 24 de decembro de 1898.
Mark Pellegrino
Mark Ross Pellegrino, nado nos Ánxeles (California) o 9 de abril de 1965, é un actor estadounidense de cinema e televisión. É coñecido por interpretar a Jacob na serie de televisión da ABC Lost e por facer de Lucifer en Supernatural.
Monte Prado
miniatura|Monte Prado
Monte Prado (ou Prato) é unha montaña dos Appennini setentrionais, a máis grande da Toscana, cunha altitude de 2,054 m.
Monte Prado está xusto no límite entre as provincias italianas Reggio Emilia e Lucca. Forma parte do Parque nacional do Apenino tosco-emiliano.
Manuel Contreras
miniatura|200px|dereita| Manuel Contreras: Xefe da DINA Juan Manuel Guillermo Contreras Sepúlveda, coñecido como El Mamo Contreras, nado o 4 de maio de 1929 e finado o 7 de agosto de 2015, foi un ex-militar chileno, convicto, cabeza da Dirección de Inteligencia Nacional (DINA), o máximo organismo de investigación do goberno de Pinochet.
Traxectoria
Considéraselle como un dos homes con máis poder, máis duros e brutais e máis próximos a Pinochet, despois do golpe de estado do 11 de setembro de 1973 que derrocou a Salvador Allende.
Moitas das reclamacións sobre dereitos humanos ao goberno de Pinochet débense ás brutais accións executadas pola DINA baixo o seu mando. Manuel Contreras sempre mostrou unha medíatica lealdade a toda proba con Pinochet, ata a súa detención nos anos 90.
Documentos distribuídos pola Agencia Central de Inteligencia (CIA) en 2000 amosan que Contreras foi unha fonte pagada pola CIA entre 1975 e 1977.
De acordo ao comunicado da CIA, «CIA activities in Chile», distribuído o 19 de setembro de 2000, círculos do goberno dos Estados Unidos aprobaron os contactos da CIA con Contreras entre 1974 e 1977 para cumprir a misión da CIA en Chile, conxunto da súa responsabilidade en abusos de dereitos humanos que se lle impugnaron.
Creación da operación Cóndor
Polos arquivos desclasificados da CIA, sóubose que Manuel Contreras foi convidado en 1975 ao cuartel Xeral da CIA en Langley Virginia, por 15 días logo desa visita, Contreras aparece como "creador" da Operación Cóndor.
Asasinato de Letelier e Prats
As preocupacións na CIA creceron pola responsabilidade de Contreras no asasinato do ministro e embaixador en Estados Unidos durante o goberno de Allende, Orlando Letelier, e o seu asistente estadounidense Ronni Karpen Moffit o 21 de setembro de 1976. A CIA acumulou informes detallados e específicos de intelixencia sobre o papel de Contreras na orde do asasinato de Letelier, isto é en complicidade co americano Michael Townley, un mercenario experto en explosivos e accións subversivas, pero parte do material permanece clasificado e outra parte está retida polo Departamento de Xustiza dos Estados Unidos. Outro dos atentados polo que se lle acusa como autor intelectual é o de Carlos Prats en 1982.
Ruptura con Pinochet
As tensións entre Contreras e Pinochet suscitáronse por mor de presións da CIA e creceron ata que a DINA foi pechada en 1977 e substituída por un novo ente, a Central Nacional de Informaciones (CNI).
Para 1979, Contreras estaba fóra do exército logo de ser ascendido por un curto tempo como xeneral. Aínda así seguiu amosando lealdade a Pinochet. Non foi molestado ata 1993.
Axuizado
En 1993, unha corte chilena o condenou a sete anos de prisión polo asasinato do membro do goberno de Allende Orlando Letelier. Cumpriu a súa condena en xaneiro de 2001, logo do cal estivo baixo arresto domiciliario por manter abertas diferentes causas xudiciais na súa contra.
Nesta situación Contreras rompeu a súa lealdade a Pinochet e cominouno publicamente a recoñecer a súa participación nos feitos que se lle imputaban e a que detivese o proceso.
Condenado
En maio de 2002, condenárono como o cerebro do secuestro e desaparición do líder socialista Víctor Olea Alegría, o cargo foi secuestro permanente.
Contreras tamén foi condenado nunha corte na Arxentina pola súa conexión co asasinato do ex comandante en xefe do exército Carlos Prats e a súa muller en Buenos Aires en 1974. Con todo, unha petición de extradición á Arxentina foi negada por Chile.
O 28 de xaneiro de 2005 foi apresado pola desaparición do xastre e militante do MIR, Miguel Ángel Sandoval no ano 1975, sendo condenado a 12 anos de prisión. O cargo foi secuestro permanente. Desde entón enfrontou condenas sucesivas a prisión que suman máis de 180 anos.
O 13 de maio de 2005, Contreras remite á Corte Suprema un documento de 32 páxinas dunha lista co suposto paradoiro de 580 detidos desaparecidos durante o réxime militar, polo cal organizacións de dereitos humanos cuestionaron a información e a súa fonte, para iso argumentaron nos supostos anos de engano e negación da parte de Contreras.
Estes esgrimen que moitos dos detalles que entregou eran previamente coñecidos e contradicían os achados e evidencias das comisións encargadas de investigar os detidos desaparecidos.
O Xuíz Víctor Montiglio, que sucedeu a Juan Guzmán Tapia, aplicou a lei de amnistía a Contreras no ano 2005 logo de ser condenado pola operación Colombo.
Baíste, Baíste, Avión
Baíste é un lugar da parroquia de Baíste no concello ourensán de Avión na comarca do Ribeiro. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña 42 habitantes (21 homes e 21 mulleres), tres menos ca en 2010 (23 homes e 22 mulleres).
Neste lugar e mais no de Rubillón rodou Chano Piñeiro a curtametraxe Mamasunción en 1984.
Foro (contrato)
O foro é un tipo de contrato, especialmente agrario, de longa duración ou, eventualmente, perpetuo, polo que unha persoa ou institución —fidalguía e Igrexa— lle cede a outra o uso ou proveito dunha cousa ou ben (xeralmente unha terra), a cambio do cumprimento de diversas condicións previamente estipuladas.
Características
Trátase dunha fórmula de cesión de bens, normalmente de natureza agraria, que presenta grandes analoxías co censo enfitéutico, pola que un titular da riqueza (o concedente ou forista) lle cedía a outro (o concesionario ou foreiro) uns bens determinados, a cambio do pago dun canon ou renda, ademais doutras obrigas, que mudaron co paso do tempo. A súa figura xurídica supoñía a existencia dunha pluralidade de dominios, na que o forista retiña para si o dominio directo, mentres que o foreiro recibía o dominio útil da riqueza aforada. A duración destes contratos agrarios, dende o principio moi longa, fixouse por vidas de 3 voces (vidas de foreiros) ou de 3 reis e 29 anos máis. Pero, a diferenza da enfiteuse, o foro non era unha cesión perpetua e, polo tanto, non se podía redimir. Os bens aforados debían retornar, co seu correspondente dominio, ó titular do directo que, en todo caso, debía pagar as melloras ou perfeitos que o dominio útil ou foreiro fixera. O territorio galego foi un dos espazos peninsulares nos que arraigou de forma máis clara esta práctica, aínda que, con este nome ou con outros semellantes (prazos, establecementos), se atopan cesións agrarias análogas en moitas rexións do norte de España e de Portugal, así como en Europa. Segundo os cálculos de autores do século XIX, a súa implantación en Galicia chegaría a afectarlles ás catro quintas partes da área cultivada. Só na antiga provincia de Mondoñedo, amais dalgunhas comarcas illadas do interior, tiñan relevancia outras formas, como os arrendos ou as parcerías.
Período de formación
Como forma de cesión agraria, os primeiros foros apareceron a finais do século XII, sobre todo na documentación de mosteiros cistercienses. Logo, durante o século XIII, a adopción desta práctica xeneralizouse no seo dos señoríos eclesiásticos e tamén nos laicos, fixándose entón algunhas das características básicas que mantivo ata o final: a cesión a longo prazo, cando non perpetua, condición frecuente no século XIII, e o pago dun canon ou renda, que debía ir acompañado do recoñecemento de vasalaxe por parte do foreiro. Durante os séculos XIV e XV, nos que se produciron as crises demográficas e o abandono dos campos, os foros perpetuos deixaron de ser hexemónicos, impoñéndose a tendencia á limitación temporal (daquela, en forma de voces sucesivas na titularidade das labranzas, e non de reis). Malia estas mudanzas, non foi substituído por outras formas de cesión da terra.
O foro xurdiu como expresión dunha madurez da sociedade rural medieval, na que tanto os grandes dominios monásticos coma as aldeas gozaban de clara estabilidade. Comportou o abandono progresivo da explotación directa por parte dos señores da terra, entre eles aqueles que moitos documentos titulan de frades lavradores. Supuxo tamén a existencia de mecanismos de coerción capaces de garantir os requisitos establecidos nos documentos forais. Era común o vencello da condición de foreiro coa de vasalo, de modo que en moitos foros medievais se estipulaba o deber de "fazer foro et vasalía". Regulaba, pois, non só as relacións coa terra, senón tamén as sociais establecidas entre os señores e os vasalos. Moitas das obrigas propias do réxime señorial, dende os traballos agrarios (vendimas, seituras, mallas...) ata as hospedaxes do señor e o pago da loitosa, debían cumprilas os foreiros na súa condición dupla de vasalos "boos et obedentes". En realidade, reunía en si mesmo as características propias dun contrato de natureza romana (temporalidade, renda, reversión da leira ó dominio directo...) e xermánica ou manifestamente feudal (vasalaxe, servizos persoais, loitosa etc.).
Contrato territorial
A natureza do foro medieval experimentou unha dobre muda nos primeiros séculos da época moderna. Por unha banda, consolidouse como forma de cesión da terra, nun tempo no que na coroa de Castela se fora impoñendo ó abandono das cesións a longo prazo, os chamados fetosines. No canto de devalar, o foro volveuse máis vizoso. Pola outra, cambiaron as condicións do contrato, sobre todo no referente ás obrigas de carácter vasalático que arrastraba dende os tempos medievais. As dúas mudanzas poden ser explicadas en virtude das transformacións sociais que tiveron lugar nos séculos XVI e XVII. O resultado xeral do proceso foi que o foro se converteu nun contrato agrario de base territorial e perdeu progresivamente a súa condición señorial ou xurisdicional.
Dende o século XVI produciuse en Galicia unha reordenación dos seus grupos sociais, o que lle afectou de forma directa ó foro, en canto figura xurídica que regulaba as relacións sociais agrarias. En primeiro lugar, despois da crise dos anos finais do medievo, a Igrexa reafirmou a súa fortaleza coa reforma dos mosteiros e coa recuperación dos patrimonios que os cabaleiros encomendeiros lle usurparan. As institucións eclesiais, regulares ou seculares, convertéronse nas principais titulares dos dominios territoriais, ademais de verse favorecidas pola percepción dos décimos, un dos seus ingresos anuais máis pingües. Isto explica que, na época do catastro de Ensenada (1753), a distribución das rendas agrarias censadas en Galicia lle fora notoriamente favorable á Igrexa, que concentraba preto de dous terzos. A Igrexa, que abandonara a explotación directa xa en tempos medievais, beneficiou agora a difusión do foro como forma de cesión da terra.
En segundo lugar, reforzouse a alianza entre a Igrexa e a fidalguía emerxente e a pequena nobreza provincial. Dende finais do século XV inzaron os documentos nos que os mosteiros e as mitras lles concederon cartas forais extensas a escudeiros, escribáns e persoas poderosas. En moitos casos, estas cesións xa recoñecían que os recipiendarios poderían aforarlles a labradores as granxas e os lugares a eles aforados. Sen dicilo de forma expresa, estaba a nacer a subordinación de dominios ou o que logo se chamará subforo. A razón pola que a Igrexa tivo que adoptar esta estratexia debeuse, en moitos casos, a que só deste xeito podía restaurar os seus dominios territoriais e asegurar a súa labranza. A consolidación do foro escondeu, pois, unha alianza complexa entre os distintos grupos sociais.
En terceiro lugar, cómpre ter en conta a posición activa dos propios campesiños na transformación da natureza dos contratos forais. Os patrimonios aforados a fidalgos e labradores abastados foron, á súa vez, cedidos en foro e non en forma de arrendo nin de parcería. Os labregos traballadores da terra consolidaron, aínda que dunha maneira máis demorada, os seus dereitos sobre ela, grazas á estabilidade que lles achegou a cesión a longo prazo dos foros ou subforos. Os fidalgos intermediarios non foron quen de tronzar o elo fundamental da institución foral, que era a súa estabilidade e longa duración. Como recoñecía en 1537 o arcebispo de Compostela Pedro Gómez Sarmiento, "se ve por experiencia ser mas útil y provechoso dar a fuero o arrendamiento por vidas tales casares y heredamientos", porque deste modo os labradores traballaban mellor os eidos e non os abandonaban.
Este resultado non foi, con todo, obra de pouco tempo. Durante o século XVI e boa parte do XVII abundaron os preitos e os apeos de patrimonios nos que os labregos litigaron de forma sistemática pola permanencia sobre a terra. A tendencia predominante era que os levadores de foro aceptaban recoñecer o dominio eminente de mosteiros, igrexas e señores laicos, a cambio de concederlles foros novos, con rendas sabidas e xeralmente fixas. En troques, todas as vellas obrigas consistentes no pago de servizos (prestacións en traballo, loitosas e demais) reducíronse a cantidades invariables en metálico. Mesmo se deu o caso de que moitos campesiños perderon a propiedade plena dalgúns dos seus bens, a cambio de ser foreiros. Grazas a esta complicada relación existente entre os diversos grupos sociais con intereses agrarios e á penetración progresiva do dereito común establecido pola xurisprudencia da Real Audiencia, o foro galego camiñou directamente cara á súa contractualización. De estar baseado nunha dependencia persoal foi pasando cara a un dereito real, con fundamento ou base territorial, cunha duración certa (3 vidas de reis e 29 anos máis) e unha renda sabida e fixa en especie, con algún engadido en diñeiro. Esta foi a imaxe que foi adquirindo o réxime foral na Galicia dos séculos modernos. Pero ficaba en pé o problema da súa temporalidade. Isto abriu un magno conflito a mediados do século XVIII, que marcou a situación do foro ata a súa fase final.
Temporalidade perpetua
En 1863, cando se levantou a polémica sobre unha posible lei de redención dos foros, o xurista Fermín de Muro cuñou a idea de que o foro galego vivía nunha contradición evidente. Constituía claramente un contrato agrario de carácter temporal, con data certa de extinción por moi alongada no tempo que estivese estipulada. Pero tamén era tradición xurídica asentada o feito de que non se podía producir a reversión do dominio útil, isto é, que non era viable o desafiuzamento dos foreiros nin dominios útiles a favor dos dominios directos e perceptores das rendas forais. Esta situación foi o resultado dun proceso histórico que comezou coa provisión de 1763 e que proseguiu en boa parte da lexislación que as reformas liberais produciron en materia agraria, dende as grandes medidas da abolición dos señoríos e da desamortización, como nas disposicións concretas sobre os censos e os foros, ata a codificación civil e o propio Código civil de 1889. Todas estas medidas tiveron que enfrontarse con esta temporalidade perpetua, que non se rompeu ata a lexislación redencionista definitiva de 1926. Os pasos seguidos neste proceso foron varios.