cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rosalía de Castro
Familia
miniatura|225px|A familia en 1884, do estudio fotográfico de Manuel Palmeiro. En abril 1856 trasladouse a Madrid, onde viviu coa súa curmá María Josefa del Carmen García-Lugín y Castro, na rúa da Ballesta. En 1857 publicou o seu primeiro libro, o poemario La Flor, do que o escritor Manuel Murguía fixo unha recensión no xornal La Iberia do 12 de maio dese mesmo ano. O 10 de outubro de 1858, encinta, casou con Murguía, na igrexa de Santo Ildefonso. A vida do matrimonio fíxose itinerante debido aos cargos funcionariais de Murguía. En 1859 regresaron a Galiza, onde naceu Alejandra, a súa primeira filla, apadriñada por Alejandro Chao; no mesmo ano volveron de novo a Madrid e publicou obras en galego e castelán. Logo duns anos en Madrid, trasladáronse a Lugo, e despois volveron a Madrid. O 4 de xuño de 1862 mórrelle en Santiago a nai, Teresa de Castro, á idade de 57 anos, dunha "lesión orgánica do corazón". Rosalía estaba naquel momento vivindo con ela.
As actividades do seu home leváronos por diferentes lugares: Simancas, A Coruña (1871-1878), Santiago de Compostela, Lestrobe (1879-1883, residindo no pazo de Hermida), Estremadura, Alacant... e mentres, foron nacendo máis fillos: Aura, nada en Santiago o 7 de decembro de 1868 (morreu en 1942). Gala e Ovidio, xemelgos, naceron en Lestrobe en xullo de 1871 (Gala morreu en 1964 e Ovidio en 1900), Amara, nada na Coruña en xullo de 1873 (morreu en 1921), Adriano Honorato Alejandro, nado en Santiago en marzo de 1875 (morreu en novembro de 1876 debido a unha caída ), e Valentina, nada morta en Santiago en febreiro de 1877.
Últimos anos e morte
miniatura|200px|esquerda|Tumba de Rosalía no [[convento de San Domingos de Bonaval.]] Rosalía botou os derradeiros anos da súa vida en Padrón, onde a familia alugara a casa da Matanza, que despois se convertería na súa casa-museo.
A morte de Adriano, o seu fillo máis novo aos dous anos por mor dun accidente na súa casa de Santiago e a súa enfermidade amargáronlle os derradeiros anos. Morreu de cancro en 1885, aos corenta e oito anos na súa casa de Padrón. Rosalía foi soterrada no camposanto da Adina. Anos máis tarde, en 1891, os seus restos foron trasladados ó actual Panteón de Galegos Ilustres, na igrexa de San Domingos de Bonaval, en Santiago de Compostela.
Derradeiros momentos de Rosalía por Augusto González Besada.
miniatura|240px|Rosalía xacente no seu leito de morte, retratada polo seu fillo Ovidio. Despois da súa morte, os fillos, obedecendo a súa derradeira vontade, queimaron os seus escritos. Cando Murguía volveu á casa e atopou o feito, laiouse dicíndolles:
Lingua literaria
Non se pode afirmar que Rosalía de Castro escribise nun dialecto determinado, aínda que o seu elástico sistema de normas lingüísticas tiña como base xeográfica as falas das comarcas bañadas polo Sar e o Ulla, cunha clara tendencia ao seseo. Como consecuencia da precaria situación na que se atopaba a lingua galega escrita da época, Rosalía adoitaba empregar vulgarismos (probe en lugar de pobre, espranza en lugar de esperanza e dreito en lugar de dereito son algúns exemplos), hipergaleguismos (concencia ou pacencia son dous exemplos) e castelanismos (dicha, Dios, conexo...). Tamén son habituais nas súas obras as vacilacións léxicas (frores, frois, froles ou dor, doure, delor) e morfolóxicas, adoptando diferentes solucións para a formación do plural das palabras agudas.
Malia todo, a Rosalía interésalle máis a vivacidade cá pureza da lingua galega que emprega para expresarse, o que deixa patente no prólogo de Cantares gallegos. É alí onde se di que a pesar de carecer de gramáticas e de regras, que propiciarán a aparición de erros ortográficos, a autora puxo o seu maior coidado en reproducir o verdadeiro espírito do pobo galego.
A decisión de non escribir máis en galego
miniatura|200px|   Lestrove   25 de julio   1881.  Mi querido Manolo te he escrito ayer, pero vuelvo a hacerlo hoy... Nunha carta que Rosalía lle dirixe ao seu marido, Manuel Murguía, asinada en Lestrove[sic] o 25 de xullo de 1881, deixa dito:
E non se sentía só doída, senón tamén fondamente decepcionada, polo que se desprende dos seus argumentos nese mesmo texto:
A tan citada misiva de Rosalía nacera en resposta ao escándalo e ás duras críticas que nalgúns xornais do país provocara o seu artigo "Costumbres gallegas", publicado en El Imparcial de Madrid. Nel referíase a un antigo costume dalgunhas zonas de costa galegas nas que as familias, como mostra de hospitalidade e “extrema xenerosidade”, realizarían o “sacrificio” de permitir que o mariñeiro forasteiro pasase unha noite cunha muller da casa.
Con todo, a pesar da contundencia dos parágrafos anteriores, Rosalía remataba pedíndolle a Murguía que lle comunicase ao editor a súa resolución de non volver escribir en galego, “de una vez que a él no le conviene aceptar las condiciones que le he propuesto”. Non estaba pechándose, así, totalmente en banda.
Con estes datos e coas conclusións ás que chegan os distintos historiadores, pódense avanzar tres posibles razóns para o seu abandono da lingua da que foi nai:
Importancia e significado da súa obra en galego
miniatura|200px|[[Álbum de la Caridad, nel aparecen cinco poemas en galego de Rosalía, despois incluídos en Cantares gallegos. ]] Rosalía foi, por un lado, a precursora da poesía cívica en Galicia. Á espontánea reacción fronte aos vexames, a defensa enérxica da Galicia explotada, marxinada e calumniada, hai que lle engadir a comuñón total coa voz dos seus compatriotas —especialmente, as mulleres das clases populares— falando dende os rexistros do seu pobo cunha lingua vivamente expresiva.
Coa publicación de Cantares gallegos no ano 1863 acadouse o fito cumio do Rexurdimento das letras galegas, asemade marcouse un punto de inflexión na historia da literatura galega. Cun elevado exercicio lingüístico e literario, a escritora prestixiou o galego como lingua literaria (aínda que esta lingua xa fora empregada para a creación literaria, como sucede coa lírica galaico-portuguesa) e reivindicou o seu uso. Ademais, por medio dos temas tratados en Cantares gallegos, Rosalía outorga á súa obra un carácter sociopolítico reflectindo as duras e pésimas condicións baixo as que se atopaba a sociedade rural galega, ao mesmo tempo que reivindicaba a lingua galega fronte ao castelán, e a Galicia fronte a España.
Con Follas novas (1880) Rosalía creou un universo novo e extremadamente persoal, no que o puro lirismo intimista acada a máis alta realización artística, alén das vivencias estéticas, nunha continua e angustiada pregunta sobre o sentido da existencia humana. A poesía que se recolle nesta obra revela a conflitividade dun mundo no que non existen valores eternos e verdades absolutas, e onde o ser humano se atopa totalmente só. É a cosmovisión pesimista e angustiada a que transloce a crise de valores da sociedade capitalista fronte á seguridade da sociedade patriarcal, que aparece en descomposición pola acción daquela.
Por último, Rosalía sentiuse allea ao mundo da falsa feminidade no que se move a meirande parte da literatura feminina do seu tempo. O canto á intimidade e aos máis fondos problemas comúns a mulleres e varóns marcan tamén unha disidencia e unha clara posición feminista.
Críticas e influencias posteriores
Os maiores promotores de Rosalía de Castro foron os escritores do 98, quen a deron a coñecer a través dos seus escritos en toda a xeografía española e na América castelanfalante, valéndose do seu gran recoñecemento social e da reedición de moitas das páxinas escritas por eles e que versaban sobre a escritora. Principalmente, foron Azorín e Miguel de Unamuno os máis acérrimos valedores de Rosalía, quen lle dedicaron entre 1911 e 1912 un total de seis artigos que versaban sobre a escritora galega. O resto de literatos da xeración do 98 non se pronunciaron en favor de Rosalía de Castro, e se o fixeron foi dunha forma moi tenue, como fixo Antonio Machado cunha lacónica e tardía observación sobre a poetisa. Destacou tamén Ramón María del Valle-Inclán, mais neste caso polas duras críticas e xuízos negativos que lle dedicou á obra rosaliana, a pesar de ser amigo do seu marido, Manuel Murguía, quen se encargou da redacción do prólogo da obra titulada Femeninas, do mesmo Valle Inclán.
O independente Juan Ramón Jiménez tamén se fixo eco da obra rosaliana, dedicándolle todo tipo de eloxios e considerándoa como a predecesora da revolución poética iniciada por Rubén Darío. Considerándoa unha poeta do litoral, do mesmo xeito que facía con Bécquer, Jiménez outórgalle o cualificativo de innovadora e precursora do modernismo español.
Irlanda
Irlanda, oficialmente República de Irlanda  (en irlandés: Poblacht na hÉireann; en inglés: Republic of Ireland) é un país do noroeste de Europa que forma parte da Unión Europea (UE). A súa capital é Dublín (en irlandés: Baile Átha Cliath e en inglés: Dublin). No ano 1949 declarouse o estado irlandés como a República de Irlanda (en inglés Republic of Ireland, en irlandés: Poblacht na hÉireann). Ás veces chámaselle coloquialmente a Illa esmeralda, facendo referencia á intensa cor verde dos campos irlandeses. Está no centro e sur da illa de Irlanda e ocupa a maior parte.
Rosalía de Castro
Recoñecementos e legado
En 1947 constituíuse o Padroado Rosalía de Castro, co obxecto de restaurar a casa da Matanza e convertela na Casa Museo Rosalía de Castro, coidar do seu sepulcro no Panteón de Galegos Ilustres e difundir e promover a cultura galega. No ano 1995 o padroado reconstituíuse como Fundación Rosalía de Castro, que edita a revista Follas Novas. Existen varias institucións, espazos públicos e bens de consumo designados co nome de Rosalía de Castro. Deste xeito, é posible atopar centros de educación tanto en Galicia coma no resto de rexións de España, en Rusia ou no Uruguai chamados igual cá escritora, ao que se debe engadir numerosos parques, prazas e rúas, asociacións culturais, premios outorgados a persoas intimamente vencelladas á lingua galega e castelá, bibliotecas, agrupacións folclóricas, coros musicais e mesmo un viño con Denominación de Orixe Rías Baixas. Un avión da compañía Iberia, así como unha aeronave pertencente a Salvamento Marítimo, foron bautizados igual cá escritora. Ademais, en 1994 a Unión Astronómica Internacional asignou o nome da escritora a un cráter da superficie de Venus. miniatura|Billete de 500 [[pesetas.]] O 8 de abril de 1964 a Fábrica Nacional de Moneda y Timbre emitiu para Correos de España un selo postal de 6 pesetas no que aparece a figura de Rosalía de Castro nunha ribeira, canda un cruceiro e un hórreo, nun gravado de Daniel Carande Boto. Coa emisión do 23 de outubro de 1979 apareceu o último dos billetes de 500 pesetas, posto que este sería substituído en 1987 por moedas de igual valor. O billete distinguíase por presentar no anverso o retrato de Rosalía de Castro, gravado por Pablo Sampedro Moledo, así como por mostrar no reverso a Casa-Museo de Rosalía sita en Padrón e uns versos coa caligrafía da súa autora, pertencentes á obra Follas Novas. Desta forma, Rosalía de Castro converteuse xunto con Isabel a Católica, na única personaxe feminina non alegórica retratada no anverso dun billete propiamente español.
Irlanda
A Illa de Irlanda é polo seu tamaño a terceira illa de Europa e a vixésima do mundo. Atópase ao noroeste da Europa continental, no lado occidental do Mar de Irlanda, ao oeste da illa de Gran Bretaña, e atópase rodeada por centenares de illas menores e illotes. Dous países posúen soberanía sobre a illa, a República de Irlanda, un país independente, que ocupa aproximadamente cinco sextas partes da illa, e Irlanda do Norte, unha rexión administrativa do Reino Unido, que ocupa a sexta parte restante, no extremo nororiental da illa.
Rosalía de Castro
Recoñecementos e legado
O 24 de febreiro de 2015 o Doodle de Google estivo adicado a Rosalía de Castro, para conmemorar o 178 aniversario do seu nacemento.
Irlanda
A illa de Irlanda está tradicionalmente dividida en catro rexións ou provincias: Leinster (irlandés: Laighin), Ulster (irlandés: Cúige Uladh), Connacht (irlandés: Connachta) e Munster (irlandés: An Mhumhain).
Rosalía de Castro
Recoñecementos e legado
O 17 de decembro de 2019, nunha votación en Internet para elixir o nome dunha estrela e un dos seus planetas, dentro do proxecto internacional impulsado pola Unión Astronómica Internacional (IAU) como parte das actividades de celebración do seu centenario; baixo o nome de NameExoWorlds asignouse a cada país, máis de 110 en total, un sistema formado por unha estrela e un planeta que a orbitase para que se lle deran nomes mediante a participación cidadá. No caso de España votouse entre unha ducia de propostas. Por iniciativa da Agrupación Astronómica Coruñesa Ío, conseguiuse que se nomease a estrela HD 149143 da constelación Ofiúco, e o planeta HD 149143 b asociado a ela, cos nomes de Rosalíadecastro e Riosar, respectivamente.
Irlanda
Orixe etimolóxica
Os celtas denominaban Éire á poboación irlandesa, polo que a terra comezou a coñecerse como terra dos Éire ou Éireland, cuxa derivación acabou sendo Ireland (Irlanda). Hoxe en día, o nome oficial do estado é 'Irlanda' -Ireland en inglés, Éire en irlandés-. A República de Irlanda -Republic of Ireland ou Poblacht na hÉireann- é a escritura do texto oficial.
Rosalía de Castro
Recoñecementos e legado
O Concello de Dodro nomeou a escritora filla adoptiva no ano 2022.
Irlanda
Historia
esquerda|miniatura|Cruz celta no Rock of Cashel, no [[Condado de Tipperary.]] Irlanda estivo cuberta por xeo e unida a Gran Bretaña e Europa durante a derradeira glaciación. Estivo deshabitada até aproximadamente 9.000 anos. Os habitantes da Idade de Pedra chegaron algo despois do 8000 a.d.C, e a cultura progresou dende o mesolítico ó alto neolítico no curso de tres ou catro milenios aproximadamente. Coa Idade de Bronce, que comezou ó redor do 2500 a.C., trouxo a produción de elaboradas ferramentas e ornamentos de bronce e ouro. A Idade de Ferro en Irlanda está asociada ós celtas. Pénsase que colonizaron a illa nunha serie de vagas entre os séculos VIII e I a.C., e que coa derradeira vaga de celtas, foi conquistada a illa e dividida en cinco ou máis reinos. Os romanos chamaban a Irlanda Hibernia. Tolomeo no ano 100 fai un estudo da xeografia e as tribos de Irlanda. . A relación exacta entre Roma e as tribos de Hibernia non está hoxe clara, xa que as únicas referencias atopámolas nuns poucos escritos romanos.
Rosalía de Castro
Recoñecementos e legado
En 2022 decídese adiantar a data do Día de Rosalía de Castro, que se viña celebrando desde hai anos o 24 de febreiro, ó día 23, tras confirmarse a data real de nacemento.
Irlanda
Historia
Os historiadores manteñen que no 432, San Patricio chegou á illa e, nos anos vindeiros, tratou de converter a Irlanda ó Cristianismo. As tradicións druídicas desapareceron ante a forza das novas crenzas. As artes da ilustración dos manuscritos, o traballo do metal e a escultura floreceron e produciron tesouros como o Libro de Kells, xoiería, e as traballadas cruces de pedra que cobren a illa. Isto foi interrompido no século IX por 200 anos de guerra contra os piratas viquingos que saqueaban mosteiros e vilas. Eventualmente conseguían establecerse en Irlanda, formando vilas como as actuais cidades de Dublín, Cork, Limerick e Waterford.
Rosalía de Castro
Día das Letras Galegas
O 20 de marzo de 1963, tres membros numerarios da Real Academia Galega, concretamente Francisco Fernández del Riego, Manuel Gómez Román e Xesús Ferro Couselo, enviaron unha carta ao que por aquel entón ostentaba o cargo de presidente da institución, Sebastián Martínez-Risco, na que se sometía a consideración da Xunta Xeral a proposta de celebrar o centenario da publicación da obra Cantares gallegos, de Rosalía de Castro. O 28 de abril, a consecuencia da proposta elevada ao presidente, ten lugar unha Xunta ordinaria nos salóns municipais que ten como resultado a declaración de Día das Letras Galegas o 17 de maio de cada ano, quedando reflectida tal decisión na acta da sesión. miniatura|195px|Rosalía por [[Modesto Brocos|Brocos en 1880. ]]
Irlanda
Historia
En 1172, o rei Henrique II de Inglaterra conseguiu as terras irlandesas co visto e prace do papa inglés Adrián IV, e sobre o século XIII, a lexislación inglesa comezou a ser aplicada á illa. O dominio inglés estivo durante moito tempo limitado á área ó redor de Dublín e Waterford, pero comezou a expandirse no século XVI co colapso final da superestrutura social e política gaélica; e no século XVII os Tudor reconquistaron Irlanda e comezou a colonización protestante das terras de Irlanda, sendo nesta época cando o dominio inglés se estende por toda a illa. Trala rebelión irlandesa de 1641, ós católicos irlandeses negóuselles o voto e a presenza no Parlamento de Irlanda. O dominio da nova clase inglesa protestante foi coñecido como o ascendente protestante.
Rosalía de Castro
Día das Letras Galegas
Aos dous días de acadarse un acordo no seo da institución, o presidente da Real Academia Galega procedeu á comunicación deste ao Ministerio de Información e Turismo solicitando o seu permiso para poder levar a bo termo a iniciativa. O 14 de maio, o delegado provincial do ministerio ao que se acudiu respondeu de maneira positiva á proposta. Así, aquel ano de 1963 honrouse a figura de Rosalía por medio de diversos actos que foron promovidos pola institución académica, tendo isto como sede principal a cidade da Coruña. Porén, noutras cidades de toda Galicia tamén se promoveron distintas homenaxes e actos co obxectivo de honrar tanto a autora como a súa obra.
Irlanda
Historia
En 1800 o Parlamento de Irlanda aprobou o Acta de Unión que, en 1801, uniu o Reino de Irlanda e o Reino de Gran Bretaña para crear o Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda. A totalidade da illa formou parte do Reino Unido, directamente dirixido polo Parlamento do Reino Unido en Londres. O século XIX veu a Gran Fame dos anos corenta, durante a cal morreron preto dun millón de irlandeses e outro millón emigraron. A emigración continuou como resultado da fame e a poboación continuou descendendo até entrado o século XX. A poboación anterior ó tempo de fame era de máis de oito millóns (recollidos no censo de 1841). A poboación non volveu acadar dito nivel dende iso.
Rosalía de Castro
Obra
Rosalía de Castro escribiu tanto en prosa coma en verso, empregando o galego e o castelán. A súa obra estivo profundamente marcada polas circunstancias que rodearon a súa vida: coma a súa orixe, os problemas económicos, a perda dos seus fillos e a súa fráxil saúde. miniatura|esquerda|200px|Armonías y cantares de [[Ventura Ruiz Aguilera.]] En 1863 editouse en Vigo o seu primeiro gran libro, Cantares gallegos, publicado polo seu marido, Manuel Murguía, quen xestionou, sen o permiso da súa muller, a saída do prelo dun poemario que fixa o comezo dunha nova xeira para a poesía galega e que, sen dúbida, é a base de todo o rexurdimento literario e non literario da literatura galega. Cantares gallegos constitúe o primeiro libro escrito en galego nunha época na que a lingua galega estaba extinta coma lingua escrita. Moitos poemas do seu libro son glosas de cantigas populares, nelas Rosalía denuncia a miseria, a pobreza e a emigración masiva á que estaban obrigados os galegos, sen deixar de verte-los seus sentimentos e vivencias persoais.
Irlanda
Historia
miniatura|esquerda|División de Irlanda tralo [[Tratado Anglo-Irlandés de 1921.]]
Rosalía de Castro
Obra
O 17 de maio daquel mesmo ano, Rosalía asina a dedicatoria da obra para Fernán Caballero, sendo adoptada esa data, co gallo do seu centenario, como Día das Letras Galegas (1963).
Irlanda
Historia
O século XIX e os inicios do XX viron o auxe do nacionalismo irlandés, especialmente entre a poboación católica máis humilde. Daniel O'Connell dirixiu unha exitosa campaña non violenta para a emancipación católica. A subseguinte campaña para revogar a Acta de Unión fallou. Máis tarde Charles Stewart Parnell e outros nacionalistas fixeron unha campaña para acadar unha certa autonomía dentro da Unión, que foi pouco exitosa. Isto provocou o paso do nacionalismo moderado ó separatismo armado.
O Tratado Anglo-Irlandés foi aprobado pola Dáil Éireann en decembro de 1921 pero foi rexeitado por unha gran minoría, o que levou á guerra civil irlandesa que durou até 1923. En 1922, no medio desta guerra civil, o Estado Libre Irlandés comezou a existir. Nos seus primeiros anos o novo estado foi gobernado polos vencedores da guerra civil. De todos xeitos, nos anos 30 o Fianna Fáil, o partido dos oponentes ó tratado, foi elixido para formar goberno. O partido introduciu unha nova constitución en 1937 que renomeou o estado como "Éire ou, en inglés, Ireland" (prefacio á Constitución).
O estado permaneceu neutral durante a segunda guerra mundial, pero ofreceu algún apoio ós aliados, especialmente en Irlanda do Norte. De todos xeitos, estímase que arredor de 50.000 voluntarios da república loitaron nas Forzas Armadas Británicas durante a segunda guerra mundial. En 1949, o estado irlandés declarouse dende aquel momento unha república e que debería ser chamado República de Irlanda. A República viuse afectada pola pobreza e a emigración até mediados dos 70. Os anos 90 viron o comezo dun éxito económico sen precedentes, nun fenómeno coñecido como o "Tigre céltico". Para comezos do século XXI tíñase convertido nun dos países máis ricos (en termos de renda per cápita) na Unión Europea. En outubro de 2006, houbo conversacións entre Irlanda e os Estados Unidos para negociar unha nova política de inmigración entre os dous países, en resposta ó crecemento da economía irlandesa e o desexo de moitos cidadáns americanos que querían moverse a Irlanda en busca de traballo.
Política
dereita|miniatura|145px| [[Michael D. Higgins, Presidente de Irlanda.]] miniatura|250px|dereita|[[Leinster House, sede do Oireachtas Éireann (o parlamento irlandés).]] Irlanda é unha república cun sistema parlamentario de goberno. O Presidente de Irlanda, quen constitúe o xefe do estado, elíxese cada 7 anos e só pode ser reelixido unha vez. O presidente posúe un alto grao de testaferro, aínda que posúe certos poderes e funcións constitucionais, asistido polo Consello do Estado, un órgano consultivo. O Taoiseach (primeiro ministro) é designado polo presidente no nomeamento do parlamento. O Taoiseach adoita ser o líder do partido político co maior número de escanos obtidos nas eleccións lexislativas. É bastante común que se formen coalicións de goberno, polo que non existe ningún goberno dun só partido dende o período de 1987-1989.
O parlamento bicameral, Oireachtas, consiste dun senado, Seanad Éireann, e unha cámara baixa, Dáil Éireann. O senado está composto por sesenta membros; once nomeados polo Taoiseach, seis elixidos por dúas universidades, e 43 elixidos por representantes públicos dos paneis de candidatos establecidos sobre unha base vocacional. O Dáil está formado por 166 membros, Teachtaí Dála, elixido para representar circunscricións plurinominais baixo o sistema de representación proporcional mediante o voto único transferible. Segundo a constitución, as eleccións parlamentarias deben ser levadas a cabo polo menos cada sete anos, aínda que un límite menor pode ser establecido por lei. Legalmente na actualidade, ten unha duración de cinco anos.
O goberno está constitucionalmente limitado a quince membros. Non máis que dous membros do goberno poden ser elixidos polo senado, e o Taoiseach, Tánaiste (vice-primeiro ministro) e ministro de finanzas deben ser membros do Dáil. O actual goberno atópase conformado por unha coalición entre dous partidos: Fine Gael do Taoiseach Enda Kenny e os Irish Labour Party do Tánaiste Eamon Gilmore.
A principal oposición no actual Dáil está conformada por Fine Gael e o Partido Laborista. Outros partidos que tamén posúen representación no Dáil, son o Partido Verde, o Sinn Féin e o Partido Socialista.
Irlanda uniuse á Unión Europea en 1973 aínda que elixiu permanecer fóra do Tratado de Schengen. Os cidadáns do Reino Unido poden entrar na Irlanda sen pasaporte grazas á Common Travel Area.
Divisións administrativas
A República de Irlanda subdivídese en 26 condados. Estas divisións son utilizadas en contextos políticos, culturais e deportivos.
Illa de Irlanda
miniatura|dereita|200px|Imaxe en cor real da illa de Irlanda, tomada por un [[satélite da NASA o 2 de maio de 2007.]] A Illa de Irlanda é polo seu tamaño a terceira illa de Europa, e a vixésima do mundo. Atópase ao noroeste da Europa continental, no lado occidental do Mar de Irlanda, ao oeste da illa de Gran Bretaña, atopándose rodeada por centenares de illas pequenas e illotes. Dous países posúen soberanía sobre a illa, a República de Irlanda, un país independente, que ocupa aproximadamente cinco sextas partes da illa, e Irlanda do Norte, unha rexión administrativa do Reino Unido, que ocupa a sexta parte restante, no extremo nororiental da illa.
O nome da illa ten a súa orixe no irlandés antigo Ériu (en irlandés moderno Éire), co engadido do termo xermánico land. Ériu, do proto-céltico *Īwerjū (que tamén xerou o galés Iwerd, Mar de Irlanda), orixinalmente significaba gordura, no sentido de fertilidade.
A poboación total da illa de Irlanda é de pouco menos de 6 millóns de habitantes (2006), dos cales 4 239 848 viven na República de Irlanda (1,7 millóns aproximadamente na Grande Área de Dublín ), con outras 1,7 millóns de persoas na Irlanda do Norte (600.000 delas na Grande Área de Belfast ).
Economía
A agricultura, algunha vez foi o sector máis importante, atópase actualmente empequenecida pola industria, a cal representa un 38% do PNB, ao redor do 80% das exportacións e emprega a 28% da forza laboral. A pesar de manter o seu robusto crecemento fundamentalmente a base de exportacións, a economía está sendo beneficiada tamén por unha subida no consumo e a recuperación dos investimentos en negocios e a construción. Irlanda é un dos maiores exportadores de bens e servizos relacionados co software no mundo. De feito, moito software estranxeiro, e en ocasións música, é filtrado a través da República para sacar vantaxe da política de non cobrar impostos sobre regalías de bens con copyright.
Nacha Pop
Nacha Pop é un grupo musical formado no medio da movida madrileña. Formado en 1978, tras desintegrarse Uhu Helicopter, por Antonio Vega Tallés e Nacho García Vega nas guitarras e as voces, Carlos Brooking no baixo e Ñete na batería.
Irlanda
Economía
Durante a década dos 90 o goberno irlandés puxo en marcha unha serie de programas económicos deseñados para refrear a inflación, aliviar a carga impositiva, reducir o gasto do goberno como unha porcentaxe do PNB, incrementar as habilidades da forza laboral e promover os investimentos estranxeiros. O Estado uniuse á iniciativa do euro en xaneiro de 2001 (abandonando a libra irlandesa) xunto con outras dez nacións da Unión Europea. Este período de elevado crecemento económico levou a moitos a bautizar a República coma O Tigre Celta. A economía sentiu o impacto da desaceleración da economía global en 2001, particularmente no sector de exportación de tecnoloxía de avanzada, onde a taxa de crecemento foi reducida practicamente á metade. O crecemento do PNB permaneceu estable e relativamente robusto, cunha taxa de ao redor do 6% en 2001 e 2002.
Nacha Pop
Asinan pola discográfica DRO (Discos Radioactivos Organizados), dirixida por Servando Carballar, produtor e compositor de Aviador Dro en 1983, o Lp "Más números, otras letras" que incluía cancións como "Luz de cruce" ou "Enganchado a una sinal de bus" e posteriormente un Maxi-Single con "Una décima de segundo", outra das perlas de Antonio Vega.
Irlanda
Etnografía e immigración
O pobo irlandés é maioritariamente de orixe celta, cunha importante influencia viquinga, anglo-normanda, escocesa e gaélica. Nas últimas décadas Irlanda experimentou un importante influxo de inmigrantes dos novos estados da Unión Europea. Estímase que uns 210.000 inmigrantes chegaron de Polonia, Lituania, Letonia e Estonia. A comunidade asiática estímase nunhas 22.000 persoas e a nixeriana en 9.000.
Nacha Pop
Volven cambiar de discográfica en 1985 fichando por Polydor e gravan "Dibujos Animados". Con este Lp, gravado nos estudos Polydor de Madrid conseguen o seu primeiro nº 1 en Los 40 principales con "Grite una noche", canción composta por Nacho. Ñete abandona o grupo por desavinzas co resto dos compoñentes ao introducir secuenciadores e caixas de ritmos na súa música.
Irlanda
Lingua
miniatura|dereita|Zonas irlandesas nas que se fala o gaélico irlandés (2011).
Rosalía de Castro
Obra
En 1880 a escritora publicou unha escolma de poemas á que chamaría Follas novas, editado por La Propaganda Literaria de Alejandro Chao, na Habana, Cuba, e impreso en Madrid. Nun comezo o poemario concibiuse como unha continuación de Cantares gallegos: O 40% dos poemas de Follas novas teñen afinidade co texto publicado en 1863, mentres que o resto das composicións presentan un diferente espírito poético motivado polo afastamento da terra, as desgrazas familiares e as doenzas físicas e morais. Estamos, xa que logo, ante unha poética que afonda nos sentimentos, na saudade e que ten frecuentemente, por horizonte, a fronteira do propio ser.
Nacha Pop
Carlos Narea, afamado produtor de xente como Miguel Ríos e Hombres G entre outros, prodúcelles o disco "El Momento" (Polydor) en 1987 o cal contiña "Lucha de gigantes", "No se Acaban las Calles", "Lagrimas al Suelo", "Vistete" e "Persiguiendo Sombras". Gravouse en Londres, España, Suecia... Inclúe tamén "Puertas Abiertas".
En 1988 actúan na praza de touros de México, que é polo momento o único concerto dos madrileños en Latinoamérica. Ese mesmo ano preséntanse en Jácara Plató (Madrid) en dúas actuacións e gravan o seu disco en vivo "80-88", que serve como despedida do grupo e que se convertería no disco máis vendido da banda. Nacho e Carlos forman Rico, xunto a Fernando Illán, coñecido baixista e produtor musical; Rico grava tres discos e sepáranse. Antonio empeza unha carreira como solista na discográfica Paixón, pasando posteriormente a Polydor e Emi-Capitol.
A finais do 2004, edítase en DVD o último concerto da banda, que data de 1988. Tamén se reeditan en CD os discos "Dibujos Animados", "El Momento" (nunca antes editado en CD) e "80-88".
O 8 de maio de 2007 anuncian a súa xira de regreso, con concertos por España desde o 30 de xuño do 2007 (Avila) ao 26 de outubro 2007 (Madrid), coa banda formada por Antonio Vega e Nacho García Vega, con outros músicos cos que tocaron estes últimos anos.
Rosalía de Castro
Obra
Traduciu do castelán ao galego "Ruinas" e vinte e cinco cantares do escritor salmantino Ventura Ruiz Aguilera (1820-1881) que apareceron no libro deste último: Armonías y cantares (Madrid, 1865).
En castelán publicaría os poemarios La flor (1857), A mi madre (1863) e En las orillas del Sar (1884) e a novela El caballero de las botas azules (1867), todos eles encravados no movemento romántico. Así mesmo, autotraduciu do galego ao castelán algún dos seus propios poemas.
Manuel Eirís Cabeza
Manuel Eirís Cabeza, nado en Sofán (Carballo) o 10 de maio de 1930 e finado no mesmo concello o 23 de outubro de 1992, foi un veterinario e político galego do PPdeG.
Rosalía de Castro
Obras completas
Das Obras completas hai máis dunha ducia de edicións, non sempre levadas a ramo: miniatura|Obras completas, da ed. Aguilar.
Manuel Eirís Cabeza
Traxectoria
Licenciado en Veterinaria pola Universidade de León. Foi presidente do Sindicato da Gandería durante o franquismo e xerente de GAPER e de Sociedades Agrarias de Transformación. Foi deputado no Parlamento de Galicia na I lexislatura (1981-1985). Foi elixido deputado do Congreso pola provincia da Coruña na III e IV lexislaturas (1986-1992). Foi substituído no Congreso por Belén do Campo Piñeiro en 1992.
Irlanda
Lingua
O irlandés ou gaélico irlandés (Gaeilge) é unha lingua céltica da rama goidélica falada na illa de Irlanda. Conta, segundo o Goberno de Irlanda, cuns 1.6 millóns de falantes na República de Irlanda, dos que 350.000 son falantes habituais, aínda que estas cifras son controvertidas. Tamén a fala un número indeterminado de inmigrantes noutros países (Reino Unido, Canadá, Estados Unidos e Australia). É lingua oficial da Unión Europea por selo da República de Irlanda.
Manuel Eirís Cabeza
Vida persoal
Casou con Florinda Puñal Carballo e foi pai de Aurora, Jesús, Ana e Luis Eirís Puñal.
Altos do Golán
250px|miniatura|Localización desde o espazo da meseta do Golán. Os Altos do Golán (هضبة الجولان Haḍbatu 'l-Jawlān, ou مرتفعات الجولان Murtafaʻātu l-Jawlān, רמת הגולן Ramat HaGolan,  ), ou simplemente o Golán, é unha rexión do Oriente Próximo cunha extensión aproximada de 1 800 km2. A rexión definida como os Altos do Golán difire segundo a disciplinas: segundo as xeolóxicas e bioxeográficas, os Altos do Golán son unha superficie basáltica rodeada polo río Yarmouk ao sur, o mar de Galilea e o val de Hula ao oeste, a cordilleira do Antilíbano co monte Hermon ao norte e o uadi Raqqad ao leste. Como rexión xeopolítica, os Altos do Golán son unha área de Siria capturada e ocupada por Israel, trala guerra dos seis días, e anexada en 1981. A rexión inclúe dous terzos da superficie xeolóxica total, así como a parte ocupada por Israel do monte Hermon.
Irlanda
Deportes
O fútbol gaélico e o hurling son os deportes máis populares en Irlanda. Estes dous, xunto co Camogie, o fútbol gaélico feminino, o pelota-man e o cuairtean, conforman os deportes nacionais de Irlanda, coñecidos colectivamente como xogos gaélicos. Tódolos xogos gaélicos están dirixidos pola Gaelic Athletic Association (GAA), coa excepción do fútbol gaélico feminino, que está rexido por outra organización. A GAA organízase en base a toda Irlanda con tódolos 32 condados podendo competir; tradicionalmente, os condados primeiro compiten na súa provincia, nos campionatos provinciais, e entón os gañadores compiten nun campionato de hurling ou de fútbol a nivel de toda a illa. As oficinas da GAA están localizadas no estadio con capacidade para 82.500 espectadores en Croke Park no norte de Dublín. Os principais xogos da GAA dispútanse alí, incluíndo as semifinais e finais dos campionatos de toda a illa. Durante o desenvolvemento do estadio de Lansdowne Road, a competición internacional de rugby foi xogada alí, cun grande éxito. Tódolos xogadores da GAA, incluso os dos niveis máis altos, son afeccionados e non reciben pagas. O rugby tamén é un dos predilectos da república, cuxa selección nacional conseguiu destacar en torneos como no prestixioso Torneo das Seis Nacións.
Cultura
miniatura|dereita|200px|Un [[shamrock ou trevo de tres follas, típico símbolo de Irlanda xunto coa arpa.]] A illa de Irlanda é famosa polo Libro de Kells, música tradicional irlandesa e escritores como Jonathan Swift (1667-1745), George Berkeley (1685-1753), Bram Stoker (1847-1912), Oscar Wilde (1854-1900), George Bernard Shaw (1856-1950), Douglas Hyde (1860-1949), William Butler Yeats (1865-1939), Sean O'Casey (1880-1964), James Joyce (1882-1941), Samuel Beckett (1906-1989), Brendan Behan (1923-1964), Seamus Heaney (1939-2013), Flann O'Brien, Sheridan Le Fanu, Richard Brinsley Sheridan, Oliver Goldsmith e Herminie Templeton Kavanagh entre outros. Yeats (1923), Shaw (1925), Beckett (1969) e Heaney (1995) foron Premios Nobel de Literatura (e Shaw tamén cun Oscar ó mellor guión adaptado en 1938). Ernest Walton compartiu o Premio Nobel de Física de 1951 por "dividir o átomo".
Figuras culturais irlandesas de finais do século XX inclúen a Christy Moore, Pat Ingolsbhy, Shane MacGowan e Sinéad O'Connor. No tocante ó espectáculo destacan a banda de rock U2, Bob Geldof, Thin Lizzy, Horslips, Rory Gallagher, The Corrs, The Cranberries, Westlife, Chris De Burgh e Van Morrison, no tocante á música tradicional destacan Enya, The Dubliners e The Chieftains entre outros e o espectáculo de danza Riverdance.
O primeiro médico con titulación nobiliaria que existiu, Sir Hans Sloane, era un médico irlandés cunha inclinación pola botánica e cuxa colección é o núcleo do Museo Británico.
A Silva, Paizás, Ramirás
A Silva é un lugar da parroquia de Paizás, no concello ourensán de Ramirás. Segundo o IGE do 2009 tiña 3 habitantes dos que 2 eran homes e 1 era muller, o que supón un mantemento de habitantes con respecto a 2008.
Rosalía de Castro
Obras completas
miniatura|"Dinche o corazón na man".
A obra rosaliana noutras linguas
É tal a aceptación e o interese que as obras desta escritora espertan no mundo, que nas últimas décadas os seus poemas foron traducidos a linguas como o francés, o alemán, o ruso e o xaponés.
Algunhas traducións da obra de Rosalía:
miniatura|175px|Poesies gallègues, 1917.
miniatura|175px|Cantares gallegos, [[Toquio|Tokyo.]]
Música
Amancio Prada é un músico do Bierzo, coñecido sobre todo por pórlle música a poemas de distintos autores, tanto clásicos como contemporáneos. Editou varios discos con composicións feitas sobre poemas rosalianos. Así describe el mesmo como naceu a relación coa obra da poetisa:
Discografía (cítanse só os discos de estudio, prescindindo de gravacións de concertos):
A adaptación musical do poema "Adiós ríos, adiós fontes" (Cantares gallegos) que fixo Amancio Prada foi cantada por Joan Baez o 5 de marzo de 2010 no Teatro García Barbón de Vigo. miniatura|Rosalía nun avión de [[Norwegian.]]
Na cultura popular
No programa de humor da TVG Air Galicia (2007) Rosalía era unha das personaxes habituais, interpretada por Patricia Vázquez. Como sucedía con outros persoeiros de Galicia, a personaxe era tratada desde un punto de vista caricaturesco e desmitificador.
En febreiro de 2017 o Ministerio de Fomento de España aprobou unha solicitude do concello de Santiago de Compostela para mudar o nome do aeroporto de Santiago de Compostela, que pasaría a chamarse "Santiago-Rosalía de Castro", co que se comezarán os trámites que permitan o cambio.
Tamén no 2017 a compañía aérea Norwegian incluíu a súa imaxe nun dos seus avións Boeing 737-800. Segundo o responsable de mercadotecnia da compañía para "reivindicar o seu dobre papel pioneiro, na recuperación do galego como lingua de cultura e o seu papel como matriarca das letras galegas por unha banda, e na emancipación da muller pola outra".
En 2017, dentro da campaña Lumes Nunca Máis!, adaptouse un poema seu para o vídeo ''Adiós ríos, adiós fontes. Microactivismo poético dende o Val Miñor'' (2017), gravado e editado por Alga Photography e mediaLab Casa Colorida. A adaptación é de Avelino González e a música de Rubén Artabe.
En 2018 naceu un proxecto conxunto dos concellos de Ames, Brión e Padrón cun itinerario cultural que une os de Santiago de Compostela, Ames, Brión, Padrón e Dodro.
En 1994 a Unión Astronómica Internacional aprobou o nome de Castro para un cráter en Venus na súa honra.
Ligazóns externas
100px|dereita
Xoán II Orsini
Xoán II Orsini, tamén Xoán Comneno Ducas (en grego: Ἰωάννης Κομνηνὸς Δούκας, Iōánnēs Komnēnós Dúkas, italiano: Giovanni II Orsini), nado en Cefalonia en 1300 e finado en 1335, foi conde palatino de Cefalonia e Zante desde 1323 até 1324 e déspota de Epiro desde 1323 até 1335.
Traxectoria
Xoán foi o fillo do conde Xoán I Orsini de Cefalonia con María, a filla de Nicéforo I Comneno Ducas de Epiro con Ana Paleóloga Cantacucena. O seu irmán máis vello, Nicolao Orsini fora feito gobernante de Epiro en 1318 por asasinar ao seu tío materno Tomé I Comneno Ducas. En 1323 Xoán asasinou o seu irmán e sucedeuno tanto en Cefalonia como en Epiro.
En 1324 o señor anxevino de Xoán, Xoán de Gravina, detívose en Cefalonia no seu camiño para loitar contra os bizantinos no Peloponeso e depuxo a Xoán Orsini como conde de Cefalonia, anexando a illa aos seus propios dominios. Privado da súa base familiar, Xoán tivo que asinar a paz con Andrónico II Paleólogo do Imperio bizantino e permitíuselle establecer o seu control sobre todo de Epiro a cambio de recoñecer a soberanía bizantina. Casou con Ana Paleóloga, a neta de Demetrio (Miguel) Ducas, un fillo de Miguel II Comneno Ducas de Epiro, que entrara ao servizo bizantino. Do mesmo xeito que o seu irmán, Xoán uniuse á Igrexa ortodoxa oriental, e outorgóuselle o título de déspota polo emperador bizantino.
Olor
miniatura|200px|O olor ten un importante papel biolóxico. Na imaxe, nariz dun can. O olor (do latín odor, -ōris) ou cheiro é a sensación resultante da recepción dun estímulo polo sistema sensorial olfactivo. É unha propiedade intrínseca da materia, e o seu estudo denomínase osmoloxía.
Xoán II Orsini
Traxectoria
En 1331 Xoán foi atacado por Gutierre VI de Brienne, o duque titular de Atenas, e un xenro do anxevino Filipe I de Tarento e Tamar Anxelina Comnena. Cando Gutierre cercou Arta, Xoán viuse obrigado a aceptar a soberanía anxevina. Esta situación reverteuse cando Gutierre volveu á península italiana, e en 1332 Xoán sentiuse o suficientemente forte como para invadir e anexar Tesalia, que caera na anarquía despois do falecemento de Estevo Gabrielopulos. Os éxitos de Xoán provocaron a reacción inmediata do emperador Andrónico III Paleólogo, quen afirmou o seu control sobre polo menos a parte oriental da rexión. De regreso en Epiro Xoán estaba dividido entre as faccións pro-bizantina e pro-anxevina entre a nobreza. Morreu repentinamente en 1335, quizais envelenado pola súa esposa Ana.
Olor
O olor xérase por unha mestura complexa de gases, vapores e po, onde a composición da mestura inflúe no tipo de olor percibido polo receptor. Os termos fragrancia ou aroma úsanse principalmente na industria de alimentos e cosméticos para describir un olor pracenteiro, agradábel, empregándose comunmente para referirse a perfumes. Os olores débense ás substancias disolvidas no aire, aínda que, como noutros sentidos, varios factores psicolóxicos poden desempeñar certo papel na percepción dos mesmos.
Xoán II Orsini
Matrimonio
Coa súa esposa Ana Paleóloga Anxelina, Xoán II Orsini tivo dous fillos:
Olor
Olfacto
O olor é o que se percibe polas células sensíbeis do sentido do olfacto. O termo indica tanto a impresión que se produce no olfacto, como o que é capaz de producila. Dise que é odorante toda substancia capaz de provocar a percepción olfactiva, mentres que inodoro é todo aquilo que non posúe dita capacidade.
Natureza química
As moléculas odorantes caracterízanse pola súa composición e estrutura química.
Tipos de olores
Os olores pódense clasificar, subxectivamente, en agradábeis, que son estudados na perfumaría, por exemplo, e desagradábeis, como os que tratamos de controlar por substancias desodorizantes. A parte deste criterio subxectivo, os olores tamén poden constituír grupos consonte os efectos que provocan, como as feromonas ou hormonas sexuais, que activan a libido pola excitación provocada polo aroma.
Papel biolóxico do olor
A percepción dos cheiros ten un importante papel na evolución das especies: moitos animais captan, a través dos olores, a presenza das femias da súa especie, dos inimigos ou das presas, e así o olfacto está bastante desenvolvido nos carnívoros.
Algunhas especies, como as bolboretas, posúen nas súas antenas órganos perceptores dos aromas, en especial das feromonas das femias.
Polo olor as flores atraen insectos co fin de posibilitar a súa fecundación (polinización entomógama); tamén posúen unha percepción similar certos peixes para captaren a presenza de sangue na auga, como os tiburóns.
Caracterización de olores
A cromatografía dos olores (odorografía), resulta, pois, a metodoloxía máis vangardista do momento, pero que xa pode aplicarse e que permitirá medir os olores e saber de onde proceden.
Os olores ou os aromas son gases volátiles que se poden detectar mediante microchips e poden clasificarse atendendo ás súas propiedades físico-químicas. Unha vez separados os compoñentes do aroma, a información resultante chega a un ordenador que á capaz de procesala para interpretar o seu tipo e a súa orixe.
Contaminación ambiental por malos olores
miniatura|300px|Alegoría do mal olor. Pintura humorística de Jan Miense Molenaar, do século XVII. Existen numerosas actividades humanas (vertedoiros, depuradoras de augas residuais, industrias químicas, alimentarias, gandeiras etc.) que emiten unha serie de substancias olorosas que producen molestias no contorno. Os malos olores poden ser molestos, causa de rexeitamento, e afectar á calidade de vida das persoas e animais, polo que poden ser considerados como unha forma de contaminación ambiental.
Debido á compoñente subxectiva dos olores, á dificultade para discernir entre os olores "agradábeis" e os desagradábeis", é difícil determinar cando se traspasa o limiar do tolerábel e en que punto se sitúa o xuridicamente permisíbel á hora de establecer uns máximos de tolerancia. Neste sentido, a olfactometría preséntase como unha ferramenta moi eficaz para o estudo e control de olores. Aínda que non se desenvolveu por agora ningunha lexislación nacional que regule o problema dos malos olores, a entrada en vigor en España da Norma UNE-EN 13725 "''Calidade do aire. Determinación da concentración de olor por olfactometría dinámica''", en febreiro de 2004, permite abordar de forma obxectiva o problema da contaminación ambiental por olores.
Ligazóns externas
悪臭
Alonso Pérez de Guzmán el Bueno y Zúñiga
Traxectoría
Nado en Cádiz en 1550, en 1556 converteuse en X Conde de Niebla tras a morte do seu pai, en 1558 no VII Duque de Medina-Sidonia tras o falecemento do seu avó (Juan Alonso Pérez de Guzmán y Zúñiga), convertendose no posuidor dunha das maiores fortunas de Europa.
Compromiso e matrimonio
O sétimo duque foi prometido en 1565 con Ana de Silva e Mendoza, filla da princesa de Éboli, que tiña nese momento 4 anos. En 1572, cando a duquesa tiña algo máis de 10 anos, o Papa Gregorio XIII concedeulles unha dispensa para a consumación do matrimonio. Foi o escándalo da época aínda que parece non ter ningún fundamento ao acusar a Filipe II dunha intriga amorosa coa princesa de Éboli. O invariable e inmerecido favor mostrado cara ao duque foi explicado por un interese máis paternal cara á duquesa.
Honras recibidas
Alonso foi tamén o patrón de Jerónimo Sánchez de Carranza, quen escribiu o primeiro texto sobre o sistema de loita española con espada chamado Verdadeira destreza e denominado o pai da esgrima española.
Ao mando da Armada
Cando Álvaro de Bazán (marqués de Santa Cruz) morreu o 9 de febreiro de 1588, Filipe II insistiu en nomearlle capitán xeral do mar Océano (comandante da Armada). Foi obrigado a ir a pesar das súas declaracións acerca da súa inexperiencia, falta de capacidade e os seus mareos constantes no mar. O seu goberno da Armada xustificou a súa súplica. Ata lle acusaron de mostrar falta de coraxe e regresou completamente enfermo polos sufrimentos da campaña, que o encaneció. O duque retivo os seus títulos de Almirante do Océano e Capitán Xeneral de Andalucía ata co desprezo que expresaba por el a nación enteira.