cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Videoxogo de estratexia en tempo real
miniatura|[[Captura de pantalla|Captura de 0 A.D., un RTS libre.]] Os videoxogos de estratexia en tempo real ou RTS (siglas en inglés de real-time strategy) son videoxogos de estratexia nos que non hai quendas senón que o tempo transcorre de forma continua para os xogadores.
Os videoxogos en tempo real son un dos subxéneros dos xogos de estratexia máis dinámicos que hai. Ademais, por regra xeral están máis traballados no apartado gráfico, xa que ó ter terreos de xogo máis pequenos que outros subxéneros, pódense representar máis texturas sen alterar tanto o rendemento.
Os RTS están pensados para ser xogados de forma moi dinámica e rápida. A diferenza dos baseados en quendas non precisan unha formulación tan pausada das decisións e céntranse moi a miúdo na acción militar. A recolección de recursos adoita ser sinxela, só hai materias primas. As batallas represéntanse a unha escala de refrega, aínda que hai varios xogos que se centran en representar batallas multitudinarias con milleiros de unidades no terreo, como sucede nas batallas da saga Total War.
O multixogador é o máis estendido e popular dos demais subxéneros, pois pódense facer partidas rápidas e dinámicas que non chegan á hora de xogo.
Río Fane
O río Fane (en irlandés Abhainn Átha Féan) é un río de Irlanda que nace no Lough Ross bordeando os lindes do condado de Monaghan co condado de Armagh. Flúe cara a Baía Dundalk atravesando as vilas de Inniskeen, Knockbridge e Tallanstown no condado de Louth, para desembocar finalmente no mar de Irlanda.
Herodes Arquelao
Herodes Arquelao nado o ano 23 antes de Cristo e finado o ano 18, fillo de Herodes o Grande, foi un etnarca de Xudea, Edóm e Samaría.
Traxectoria
Educado en Roma, sucedeu a Herodes o Grande segundo disposición testamentaria deste no último momento postergando ao seu irmán Herodes Antipas a Galilea e Perea, e que inicialmente era o principal candidato. Ámbolos dous eran fillos de Malthace, samaritana de nación e unha das 10 mulleres de Herodes. O seu sangue samaritano supúxolle o rexeitamento de boa parte dos xudeus. O exército axiña recoñeceulle como rei, posteriormente Octavio Augusto concedeulle soamente o título de etnarca.
Esmagou unha rebelión de fariseos provocando unha matanza de miles de sublevados. A prolongación dunha política represiva espallou o descontento. Determinados grupos de xudeus e samaritanos solicitaron do Imperio a súa destitución. Finalmente Augusto acordou o seu exilio a Vienne na Galia no ano 6 e dispuxo o control romano directo de Xudea a través do gobernador de Siria.
Tremor
Tremor pódese referir a:
Nando de Colo
Nando de Colo, nado o 23 de xuño de 1987 en Sainte-Catherine-lès-Arras, é un xogador de baloncesto profesional francés que xoga no Fenerbahçe da Basketbol Süper Ligi. Os seus pais son portugueses.
Traxectoria
De Colo fixo o seu debut profesional na tempada 2006-07 na Ligue Nationale de Basketball co Cholet Basket. Foi elixido na 53ª posición do Draft da NBA de 2009 polos San Antonio Spurs. Despois, en 2009, foise ao Power Electronics Valencia da Liga ACB.
En xullo de 2012 decidiu dar o salto á NBA, e asinou un contrato por dous anos cos San Antonio Spurs. Durante as súas dúas tempadas en San Antonio, foi asignado en varias ocasións ós Austin Toros, afiliado dos Spurs na NBA Development League.
Selección de baloncesto de Francia
De Colo é membro da selección nacional de baloncesto de Francia, e xogou con eles no EuroBasket 2009, EuroBasket 2011, EuroBasket 2013 e o Campionato do Mundo da FIBA de 2010.
Gatipedro
miniatura|Imaxe do Gatipedro, ser da mitoloxía galega miniatura|Escultura do gatipedro na [[praza do Humor da Coruña.]] O gatipedro é unha figura mitolóxica de Galicia que fai mexar ós nenos na cama. Ten forma de gato branco cun corno mouro na cabeza. Vai ás casas polas noites, para nos cuartos nos que hai nenos durmindo, e entón ponse a verquer auga polo seu corno. O neno durmido, escoitando o pingar da fonte do gatipedro, soña que mexa, e de verdade mexa na cama. Segundo a tradición, para espantalo é necesario botar unhas areas de sal diante da porta do cuarto e a carón da fiestra. O gatipedro camiña apoiándose, ademais de nas catro patas, na lingua, polo que cando sente o sabor do sal, dá a volta e deixa ós nenos da casa en paz.
Na literatura
O gatipedro foi descrito por Álvaro Cunqueiro na súa obra Escola de menciñeiros publicada pola Editorial Galaxia en 1960. Tamén é un dos temas do libro de relatos Os outros feirantes, escrito en 1971 por Cunqueiro, onde o personaxe de Marcelino mexa na cama por mor das visitas nocturnas do animal. Finalmente, a situación resólvese grazas a un menciñeiro de Pontedeume que dá coa solución, sementando sal na entrada do cuarto do neno.
No ano 2018, publicouse o conto O gatipedro de Jacobo Paz, publicado por Baía Edicións e con ilustracións de Xosé Tomas.
Lugares da Laracha
miniatura|dereita|[[Casa do concello da Laracha.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares da Laracha
Letonia
Letonia (en letón: Latvija ), oficialmente a República de Letonia  (en letón: Latvijas Republika) é un país da Europa do norte localizado na rexión báltica. Letonia fai fronteira polo norte con Estonia (343 km), polo sur con Lituania (588 km), e polo leste con Belarús (141 km) e a Federación rusa (276 km). Na outra beira do mar Báltico fai fronteira con Suecia. O territorio de Letonia ten unha superficie de 64,589 km² e unha poboación de 2 306 306 (2004).
Os letóns son un pobo báltico estreitamente vencellado cos lituanos, cos que comparten moitas semellanzas lingüísticas. Hoxe en día o letón e lituano son as únicas linguas superviventes pertencentes ás linguas bálticas da familia indoeuropea.
Letonia é unha república parlamentaria democrática dividida en 26 distritos. A capital e principal cidade en poboación é Riga (722.485 habitantes no ano 2005). Letonia é membro das Nacións Unidas dende o 17 de setembro de 1991, da Unión Europea dende o 1 de maio de 2004 e da OTAN dende o 29 de marzo de 2004.
Historia
O territorio de Letonia foi poboado xa dende o 9.000 adC. co establecemento das tribos protobálticas (devanceiros dos letóns) na costa leste do mar Báltico ao redor do terceiro milenio adC.. Ao redor do 900 dC., desenvolvéranse catro tribos bálticas diferentes: os curonios, latgalianos, selonianos, semigalianos (en Letón: kurši, latgaļi, sēļi e zemgaļi), xunto cos livonios (lībieši) que falaban unha lingua de orixe ugrofinesa.
Prehistoria
Ao longo de Europa, o territorio de Letonia foi coñecido pola súa riqueza en ámbar. Os pobos bálticos comerciaron co ámbar coa Grecia antiga e co Imperio Romano. Incluso hoxe en día, o ámbar do Báltico segue a ser exportado para moitos puntos do mundo. No final do século XII, comerciantes da Europa occidental comezaron a visitar a miúdo Letonia, establecento rutas de comercio ao redor do río Daugava ata Rusia.
O período da Idade Media
Os misioneiros cristiáns chegaron a Letonia en 1180. Ante a negativa das tribos bálticas a seren cristianizadas, foron enviados cruzados alemáns a fin de cristianizar as tribos pagás. Xa en 1211, o cristianismo xa tiña un control efectivo coa construción da catedral de Riga.
Durante o século XIII, desenvolveuse baixo o dominio alemán unha confederación de feudos chamada Livonia. Livonia incluía a actual Letonia e o sur de Estonia. En 1282, Riga e máis as cidades de Cēsis, Limbaži, Koknese e Valmiera foron incluídas na Liga Hanseática. A partir deste intre, Riga converteuse nun importante porto entre o comercio do leste co oeste. Riga constituíuse como unha ponte entre os países do báltico e a Europa Occidental.
O período reformista
O século XVI foi un século de grandes cambios para os habitantes de Letonia, entre os cales destacan a reforma e o colapso do estado Livonio. Trala Guerra Livona (1558–1583) o territorio actual de Letonia quedou baixo o reino da República das Dúas Nacións.
Os séculos XVII e XVIII viron as continúas loitas de Polonia, Suecia e Rusia pola supremacía do Báltico. A meirande parte da Livonia polaca, incluíndo Vidzeme, pasou ás mans dos suecos tralo Tratado de Altmark en 1629. Baixo o goberno sueco, a servidume foi suavizada e foi creada unha rede de escolas para a servidume.
Letonia no Imperio Ruso
O Tratado de Nystad de 1721 puxo fin á Gran Guerra do Norte, quedando Rusia coas terras de Vidzeme (formando parte do Gobernorato de Riga). A rexión de Latgale seguiu trala guerra ficando baixo o dominio de Polonia como o Ducado de Livonia ata 1772, cando foi anexionada por Rusia. O Ducado de Curlandia converteuse nunha provincia rusa (o Gobernorato de Curlandia) en 1795, sendo anexionados ao Imperio Ruso a totalidade dos territorios que hoxe forman Letonia.
As promesas que Pedro o Grande fixera á nobreza alemá do Báltico trala caída de Riga en 1710, oficializadas co Tratado de Nystad e coñecidas como "as capitulacións," reverteron en gran parte as reformas dos suecos. A emancipación dos servos tivo lugar en Curlandia no ano 1817 e en Vidzeme en 1819. Na práctica, a emancipación foi realmente vantaxosa para a nobreza xa que desposuía os campesiños das súas terras sen compensación ningunha. A estrutura social mudou radicalmente, estableceuse unha clase de campesiños independentes despois de que as reformas permitisen os campesiños readquirir as súas terras, os campesiños sen terra roldaban os 591.000 en 1897, unha puxante clase proletaria e unha influente clase burguesa letoa. O movemento da mocidade letoa (en letón:Jaunlatvieši) sentou as bases do nacionalismo a mediados de século, mirando moitos dos seus líderes ao movemento eslavófilo á busca de apoio contra a prevalecente orde social alemá. A rusificación comezou na rexión de Latgale trala Revolta de xaneiro de 1863 espallándose ao resto da actual Letonia durante a década de 1880. O movemento da mocidade letoa foi eclipsado por unha nova corrente política de esquerdas xurdida na década de 1890. O descontento popular chegou ao seu cumio coa Revolución de 1905, revolución de carácter nacionalista nas provincias do Báltico.
Declaración de independencia
[[Bandeira de Letonia|Bandeira da Letonia independente|esquerda|miniatura]]miniatura|200px|dereita|[[Ducado do báltico unido (marrón claro)]] dereita|miniatura|300px|Mapa de Letonia 1920-1940 A primeira guerra mundial devastou o país. As reivindicacións de autodeterminación foron primeiramente limitadas á autonomía, sendo despois dirixidas cara a independencia do país, declarada en Riga o 18 de novembro de 1918 polo Consello do pobo letón, converténdose Kārlis Ulmanis no xefe do goberno provisional. Trala independencia do país báltico, sucedeuse a Guerra de independencia, un dos períodos máis caóticos sufridos na historia do país. Na primavera de 1919 coexistían á vez tres gobernos diferentes— o goberno de Ulmanis; o goberno da Letonia Soviética encabezado por Pēteris Stučka, cuxas forzas, apoiadas polo Exército Vermello, ocuparon o país en case a súa totalidade; e o "Ducado do Báltico" encabezado por Andrievs Niedra e apoiado polo Baltische Landeswehr e máis asFreikorps alemás. As forzas estonianas e letoas venceron aos alemáns na Batalla de Cēsis no mes de xuño de 1919, e aos ataques Ruso-alemáns encabezados por Pavel Bermondt-Avalov en novembro. O leste de Letonia foi limpado das tropas do Exército vermello polos forzas polacas, letoas, e alemás a comezos de 1920. O 1 de maio de 1920 foi convocada unha asemblea constituínte que aceptou unha constitución liberal, a Satversme, no mes de febreiro de 1922. Esta constitución foi parcialmente bloqueada polo golpe de Ulmanis de 1934, sendo restablecida completamente en 1990. Dende a súa creación a constitución sufriu algúns cambios e segue a ser vixente no país na actualidade.
Coa evacuación a Rusia da base industrial de Letonia en 1915, a reforma da terra foi a principal tarefa do xove país. En 1897, o 61,2% da poboación rural carecía de terra de seu; cara a década de 1930 aquela porcentaxe minguara ata o 23,2%. A extensión de terra cultivada xa superaba a da preguerra en 1923. A innovación e o crecemento da produtividade fixo que a economía letoa medrase axiña, aínda que tivo que sufrir a Gran Depresión. Malia presentar sinais de recuperación da economía, Ulmanis levou a cabo un sanguento golpe de estado o 15 de maio de 1934, establecendo unha ditadura nacionalista, que durou ata a década de 1940.
Letonia na segunda guerra mundial
A maioría dos alemáns bálticos que vivían en Letonia deixaron o país tralo acordo entre o goberno de Ulmanis e a Alemaña Nazi trala conclusión do Pacto Ribbentrop-Molotov. O 5 de outubro de 1939, foi forzada a aceptar un pacto de "asistencia mutua" coa Unión Soviética, garantindo aos soviéticos o dereito a destinar 25.000 tropas en territorio letón. O 16 de xuño de 1940, Vyacheslav Molotov presentou a un representante letón en Moscova cun ultimato acusando a Letonia de violar as condicións do pacto, producíndose o 17 de xuño a ocupación do país polas tropas soviéticas. Trala ocupación tiveron lugar as eleccións no "Saeima do pobo", tomando o poder o goberno monicreque de Augusts Kirhenšteins que levou a Letonia á URSS. A anexión foi formalizada o 5 de agosto de 1940, data na que se estableceu a República Socialista Soviética de Letonia.
miniatura|dereita|Gueto de Riga en 1942 Os soviéticos loitaron ferozmente contra os seus opoñentes — antes de sucederse a invasión alemá, en menos dun ano, polo menos 27.586 persoas foron arrestadas; a maioría deportadas, sendo asasinadas 945. Durante a ocupación alemá, Letonia foi administrada como parte da Reichskommissariat Ostland. Os paramilitares letóns e a Policia auxiliar establecidos polas forzas da ocupación, participaron activamente no Holocausto. Máis de 200.000 cidadáns letóns morreron durante a segunda guerra mundial, entre os que se atopaban aproximadamente 70.000 xudeus letóns. Os soldados letóns loitaron en ambos os dous frontes, incluíndo a Lexión letoa da Waffen-SS, a maioría recrutados polas autoridades soviéticas e nazis. O rexeitamento ao recrutamento tiña como consecuencia a pena de cárcere, o maltrato a familiares e incluso a morte.
Ocupación soviética
miniatura|220px|dereita|Museo da ocupación de Letonia (1940-1991) Os soviéticos reocuparon o país de novo entre 1944–1945, sucedéndose deportacións masivas ao mesmo tempo en que se levaba a cabo a colectivización e sovietización do país. No ano 42.975 persoas foron deportadas. Trala ocupación do país produciuse a migración a Letonia de obreiros, administrativos, militares e os seus descendentes provenientes de Rusia e doutras repúblicas soviéticas, caendo a poboación letoa ata o 62% no ano 1959. Durante o mandato de Nikita Khrushchev, os intentos de conseguir un grao de autonomía e protección para a deteriorada lingua letoa encabezados por Eduards Berklavs foron suprimidos.
Restauración da independencia
En 1989 o Soviet Supremo da URSS adoptou unha resolución sobre a "Ocupación dos estados bálticos", na que declarou que a ocupación "non tiña concordanza coa lei," e que "non era a vontade dos soviéticos". O movemento nacional coligado na Fronte Popular de Letonia tomou vantaxe das reformas da glasnot do réxime baixo o mandanto de Mikhail Gorbachev, oposto á Interfront. O 4 de maio de 1990, o Soviet Supremo da RSS de Letonia adoptou a Declaración da restauración da independencia da República de Letonia, suxeito a un período de transición que rematou coa independencia de Letonia o 21 de agosto de 1991, tralo fracaso do Putsch de Agosto. O Saeima, o parlamento letón, foi de novo elixido en 1993, rematando Rusia a súa retirada militar en 1994.
Os principais fitos acadados por Letonia ao longo da década dos anos 90, foron a entrada na OTAN e na Unión Europea, ambos os dous conseguidos no ano 2004. As novas leis lingüísticas e de cidadanía foron rexeitadas por unha gran maioría da comunidade rusa residente no país, aínda que a maioría dos rusos obtiveron a cidadanía. (A cidadanía non foi outorgada aos cidadáns soviéticos establecidos no país durante a ocupación soviética e aos seus descendentes. Os fillos nados a partir da independencia do país, si poden obter a cidadanía.) O goberno desnacionalizou as propiedades privadas que foran confiscadas durante a era soviética, devolvendo ou compensando os seus donos,privatizou a maioría das industrias nacionalizadas, e reitroduciu o Lats letón. Despois de sufrir unha dura transición cara a unha economía liberal e a reorientación do país cara a Europa occidental, actualmente o país posúe un ritmo de crecemento da economía superior á maioría dos membros da UE.
Política
Saeima, o parlamento letón|dereita|miniatura Os 100 asentos do parlamento unicameral Letón, o Saeima, elíxense por voto directo, popular cada catro anos. O presidente elíxeo o Saeima nunha elección separada tamén cada catro anos. O presidente nomea un primeiro ministro que, xunto co seu gabinete, forma o poder executivo, o cal ten que recibir un voto de confianza do Saeima. O 20 de setembro do 2003, nun referendo nacional o 66.9% dos participantes votaron a favor do ingreso na Unión Europea. Letonia é membro da Unión Europea dende o 1 de maio do 2004 e da OTAN dende o 29 de marzo do mesmo ano.
Divisións administrativas
Letonia subdivídese en 26 condados (chamados rajoni en letón) e sete cidades cun status separado (lielpilsētas).
Xeografía
Letonia ten unha extensión de 64.610 km2, comparte fronteira con catro países: ao norte Estonia, ao leste Rusia, ao sur Belarús e Lituania. A fronteira noroeste ocúpaa o mar Báltico.
A fisionomía da paisaxe letoa é bastante uniforme, predominando as chairas cubertas por depósitos de terra e lama con grandes zonas ocupadas por bosques de coníferas, páramos e pantanos ao longo de todo o territorio. A chaira de Zemgale, ó sur, ata o límite con Lituania, contén as terras máis fértiles, polo que se considera o celeiro do país. Paisaxe costeira da vila de [[Liepāja|miniatura|dereita]] miniatura|Paisaxe forestal co río Daugava|dereita Xeograficamente Letonia caracterízase pola suavidade das súas elevacións montañosas. As maiores alturas atópanse ao leste e ao nordeste do país, onde o punto máis alto atópase no cumio de Gaizinkalns de 311 metros. O punto máis baixo atópase no lago Dridzis, a 65,1 metros baixo o nivel do mar.
Letonia posúe 531 km de costa. As costas letoas son suaves e pouco recurtadas, e nelas abondan as praias de area fina e as zonas dunares.
Ademais de polas súas chairas, Letonia caracterízase polos seus lagos, bosques e zonas pantanosas. En Letonia atópasen máis de 2.256 lagos de orixe glacial. Os bosques cobren o 44% da superficie do país. As especies máis comúns son o bidueiro, o abeto, o piñeiro e o álamo branco. Os pantanos e zonas húmidas ocupan o 4,9% do territorio letón.
O río máis importante do país e o río Daugava, río que nace en Rusia e desemboca no golfo de Riga. Ao seu paso por terras letoas construíronse tres grandes centrais hidroeléctricas. Ademais do Daugava, son importantes os ríos Venta, Lielupe e Gauja.
Clima
O clima do país é de transición entre o continental e o oceánico, influído de xeito importante polas masas marítimo, sobre todo no oeste de Letonia, onde os veráns son frescos e os invernos suaves. O interior do país ten un clima máis extremo, sobre todo no longo e frío inverno, onde se poden chegar a temperaturas de -30º. As precipitacións son abondosas no país, estas teñen lugar en forma de neve entre os meses de decembro e marzo.
Espazos protexidos
Letonia posúe unha das maiores poboacións de [[londra do continente europeo|miniatura|esquerda]] Letonia posúe ecosistemas de grande importancia ambiental como son os bosques, os lagos, os pantanos e as chairas. A maioría das xoias ambientais de Letonia atópanse baixo diferentes graos de protección. O país báltico ten tres parques nacionais: Parque Nacional Gauja (1973), Parque Nacional Kemeri (1997) e o Parque Nacional Slitere (1999). Ademais o país posúe unha reserva da biosfera e 43 parques naturais, distribuídos ao longo de todo o territorio nacional. miniatura|dereita|A [[cegoña negra é un símbolo nacional de Letonia]]
Flora
Nos bosques de Letonia rexistráronse 1.304 especies de plantas diferentes, moitas delas de orixe endémica.
Fauna
En canto á fauna no país existen 69 tipos de mamíferos que habitan os bosques (63%) e zonas agrícolas (24%). Ademais existen outros 19 que poden visitar o país de xeito ocasional. Entre os mamíferos máis comúns atópanse o corzo, o porco bravo, o castor, o raposo, o cervo, a lebre, o lobo e a londra (cunha das maiores poboacións europeas). O oso pardo, noutrora abondoso atópase actualmente reducido a unha poboación estable de 10 individuos.
Ilustración (homónimos)
Ilustración pode facer referencia a:
Letonia
Fauna
En canto aos invertebrados, no país están catalogados 17.500 especies, aínda que podería haber 12.000 máis por descubrir.
Economía
A economía letoa baséase principalmente na agricultura e na industria téxtil e sidometalúrxica. Actualmente, o turismo perfílase como unha importante fonte de ingresos grazas ao patrimonio histórico do país. A súa transición a unha economía de mercado está provocando certas perturbacións (10% de desemprego e déficit orzamentario) e sacrificios nas políticas sociais.
A moeda nacional foi até o 31 de decembro de 2013 o lats letón (100 santami), substituído polo Euro no 2014, cando Letonia se una á Eurozona.
Demografía
Os letóns e livonios, os grupos étnicos nativos de Letonia, forman na actualidade ao redor do 62% da poboación, mentres que o 27% dos habitantes do país son rusos. Aproximadamente o 56% dos rusos que viven en Letonia posúe a nacionalidade letoa. As persoas que viñeron ao país mentres estaba ocupado pola URSS, e os seus descendentes nados antes de 1991, deben ser naturalizados para recibir a nacionalidade letoa.
Nalgunhas cidades como Daugavpils e Rēzekne, os rusos e outras minorías como os belarusos, ucraínos, polacos, lituanos superan os letóns. A porcentaxe de letóns diminuíu do 77% (1 467 035) en 1935 ao 52% (1 387 757) en 1989. No ano 2005 había incluso menos letóns ca no ano 1989, aínda que a súa porcentaxe é maior — 1 357 099 (58,8%).
A lingua oficial de Letonia é o letón, lingua que pertence ao grupo das linguas bálticas do grupo das linguas indoeuropeas. Ademais do letón, a extinta lingua livonia e a outra lingua nativa de Letonia. O livonio, protexido pola lei letoa, pertence ao ramo finés das linguas fino-úgricas. Trátase dunha lingua extinta no ano 2013 coa morte de Grizelda Kristiņa. Dentro da lingua letoa destaca o dialecto latgalián, variante da lingua protexida pola lei. A lingua rusa, oficial durante a ocupación da Unión Soviética, é a lingua minoritaria máis espallada ao longo do país. De feito, o coñecemento do ruso é maior có do letón, sendo o ruso coñecido polo 81% dos habitantes, mentres có letón é coñecido polo 79%.
Relixión
O cristianismo é a relixión principal no país, maioritariamente pertencentes á Igrexa Luterana con 450.000 fieis en 293 congregacións, á Igrexa Católica con 400.000 fieis en tres dioceses e á Igrexa Ortodoxa letoa (igrexa semiautónoma baixo a xurisdición do Patriarcado de Moscova) maoritaria entre a minoría rusa. Da numerosa poboación de relixión xudía que había no país antes da segunda guerra mundial tan só quedan 9.743. Outra relixión é a Dievturi (Os gardas de Deus), a cal ten a súa base histórica na era mitolóxica precristiá, pero que ten escasos membros, uns 600. A maioría da poboación non pertence a ningunha confesión relixiosa.
Cultura
Ópera Nacional de Letonia|miniatura|200px|esquerda 200px|miniatura|Exemplo de edificio Art Nouveau/Jugenstil|esquerda miniatura|150px|Neno letón coa [[bandeira de Letonia|bandeira do país]] País europeo do leste, Letonia é máis coñecida, no campo cultural, polos intérpretes e compositores de música erudita, como é o caso de Gidon Kremer e varios cantantes de ópera, para alén dos seus Coros, premiados internacionalmente. As Latvju Dainas, cancións populares, copiladas por Baróns e Smits xa no século XX, son tamén motivo de orgullo nacional.
A produción poética é extensa.
A epopea "O Matador de Osos" (Lacplesis) de Andrejs Pumpurs é un símbolo nacional.
A cultura letoa está moi marcada pola relación coa natureza. Marca diso mesmo é o feito dun dos seus eventos máis coñecidos, o Ligo (pronúnciese ligua), celebrado na noite máis curta do ano, ó igual cá noite de San Xoán. Celébrase en grupo, entre bailes e cancións, practicando algún deporte curioso (como guindar un facho a unha especie de caldeiro posto enriba dun mastro) ata o momento do solpor (no que os participantes entoan cancións tradicionais) e cando é o mencer, no que cantan o "Riita Saaule) ata que o sol está enteiro sobre o horizonte. O respecto polo ambiente é visíbel no cariño con que as cegoñas son tratadas neste país.
Deportes
miniatura|O [[Arena Riga durante un partido do Dinamo Riga]] O hóckey sobre xeo é un dos deportes máis populares en Letonia, con moitos xogadores famosos como Helmut Balderis, Artūrs Irbe, Kārlis Skrastiņš r Sandis Ozoliņš entre outros. O Dinamo Riga é o principal equipo do país, xoga na Kontinental Hockey League. Os Campionatos Mundiais de 2006 celebránose en Riga. Outro deporte con gran popularidade é o baloncesto, cunha longa tradición no deporte, o equipo nacional gañou o primeiro EuroBasket en 1935 e levou a prata en 1939. o xogador letón máis coñecido é Andris Biedriņš que xoga na NBA, salientando tamén outros como Jānis Krūmiņš, Maigonis Valdmanis, Valdis Muižnieks, Valdis Valters, Igors Miglinieks ou Gundars Vētra. O desaparecido equipo ASK Riga gañou tres veces a Euroleague. Na actualidade o VEF Rīga, que compite no EuroCup é o principal equipo letón, seguido do BK Ventspils, que participa na EuroChallenge, e que gañou a Liga de Baloncesto de Letonia oito veces e a BBL en 2013.
Outros deportes populares son o balonvolea, floorball, fútbol, tenis, ciclismo e bobsleigh. A selección de fútbol de Letonia participou por primeira vez nunha eurocopa por primeira vez en 2004.
Ao longo da súa historia Letonia logrou 19 medallas nos Xogos Olímpicos de verán e 7 nos de inverno. O atleta con máis éxito da historia de Letonia como estado independente foi Māris Štrombergs, dúas veces campión olímpico, 2008 e 2012, en BMX masculino.
Lingua buyang
O buyang é unha lingua kra que se fala nas provincias de Yunnan e Guangxi na República Popular da China.
Matela, Matela, Outeiro de Rei
Matela é un lugar da parroquia de Matela no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 88 habitantes (48 homes e 40 mulleres).
Éire
miniatura|333x333px|Imaxe de satélite en cor natural de Irlanda, coñecida en [[Irlanda|irlandés como Eire.]] Éire é o nome irlandés para denominar a illa de Irlanda e o país soberano con ese mesmo nome.
Etimoloxía
A palabra do irlandés moderno Éire evolúe da palabra Ériu do irlandés antigo e dá nome a unha deusa gaélica. Segundo a crenza xeral, Ériu foi a deusa patroa de Irlanda, deusa da soberanía ou da terra. A orixe de Ériu remóntase á reconstrución do protocéltico *Φīwerjon- (nominativo singular Φīwerjū < preprotocéltico -jō)., o que suxire que provén da reconstrución do protoindoeuropeo *piHwerjon-, relacionada probabelmente coa raíz adxectival *piHwer- (cf. Sánscrito pīvan, pīvarī e pīvara, que significan 'gordo', 'cheo' e 'abundante'). Esta etimoloxía suxire o significado de 'terra abundante'.
A protocéltica pasou a ser Īweriū ou Īveriū en protogoidélico. É moi probábel que os exploradores tomasen este termo e o modificasen. Piteas, durante a exploración do noroeste de Europa (c. 320 a. C.), denominou a illa Ierne (escrito Ἰέρνη). Por outra banda, Tolomeo referiuse á illa como Iouernia (escrito Ἰουερνία) no seu libro Geographia (c. 150). Baseándose neses testemuños históricos, o Imperio Romano denominou a illa Hibernia.
Deste xeito, a evolución da palabra pode representarse da seguinte maneira:
Outra posíbel etimoloxía provén do gaélico:
Este significado é parecido ao do nome nórdico "homes do oeste" que denomina o pobo irlandés, e que posteriormente deu nome ás Illas Vestman, un grupo de illas de Islandia.
Diferenzas entre Éire e Erin
Éire é simplemente o nome en lingua irlandesa para Irlanda, e ás veces utilízase en inglés. Erin, en cambio, é un nome poético común para referirse a Irlanda, como na frase Erin go bragh ('Irlanda por sempre'). A distinción entre os dous termos baséase nunha das diferenzas entre os casos dos substantivos en irlandés. Éire é o caso nominativo: o caso que, nas linguas gaélicas modernas, se utiliza para os substantivos que constitúen o suxeito dunha oración, é dicir, o nome que está a levar a cabo a acción, así como o complemento directo dunha oración. Erin deriva de Éirinn, o caso dativo irlandés de Éire, que substituíu ao caso nominativo irlandés en déise (e nalgúns subdialectos non estandarizados doutros lugares), en gaélico escocés (onde a palabra utilizada habitualmente para Irlanda é Èirinn) e en manés (un tipo de gaélico), onde a palabra se escribe Nerin. Probablemente a n- inicial era, na súa orixe, unha fosilización da preposición in/an "en" (cf. irlandés in Éirinn, escocés an Èirinn/ann an Èirinn 'en Irlanda'). O caso xenitivo Éireann utilízase nas formas gaélicas dos nomes das empresas e institucións de Irlanda, por exemplo, en Iarnród Éireann (sistema ferroviario irlandés), Dáil Éireann (Parlamento irlandés) ou Poblacht na hÉireann (a República de Irlanda).
Éire como nome de Estado
miniatura|O Irish Oak torpedeado no Atlántico Central coas letras "EIRE" (pintura de [[Kenneth King)]] O Artigo 4 da Constitución de Irlanda aprobada en 1937 establece que Éire é o nome do Estado, excepto en lingua inglesa, que é Ireland. O preámbulo da constitución en lingua inglesa tamén describiu á poboación como "Nós, o pobo de Éire". Aínda que o Artigo 8 estableceu que o irlandés era a lingua nacional e a primeira lingua oficial, na práctica era o inglés a lingua primeira de uso oficial e social, e a forma irlandesa Éire desapareceu, en boa medida, das conversacións cotiás e da literatura en inglés.
O nome Éire utilizouse nos selos postais irlandeses desde 1922, en todas as moedas irlandesas (incluídas as moedas de euro de Irlanda) e xunto con Ireland nos pasaportes e outros documentos oficiais do estado publicados desde 1937. Éire tamén se utiliza no selo do presidente de Irlanda. Antes da Constitución de 1937, usábase de maneira xeneralizada Saorstát Éireann (o nome irlandés para referirse ao Estado Libre Irlandés).
Durante a 'Emerxencia' (nome utilizado para referirse á segunda guerra mundial), os barcos irlandeses tiñan a palabra EIRE (e a bandeira de Irlanda) pintada nos dous lados e na cuberta de maneira moi visible, para seren identificados como "neutrais".
Entre 1922 e 1938, a placa internacional dos coches irlandeses era SE. Desde 1938 até 1962 foi EIR, as tres primeiras letras de Éire. En 1961, o instrumento lexislativo núm. 269 permitiu o uso de "IRL", e cara ao 1962 adoptouse "IRL". O político irlandés TD Bernard Commons suxeriu ao Dáil Éireann en 1950 que o goberno examinase "a placa identificadora de turistas coas letras EIR (...) con vistas á adopción de letras identificadoras que puidesen ser asociadas máis facilmente a este país polos estranxeiros". EIR tamén se mostra noutras leis, como o instrumento lexislativo do seguro do coche nº 383 de 1952 e nº 82 de 1958.
Desde xaneiro de 2007, nas reunións da Unión Europea, as placas indicadoras do goberno irlandés teñen amosado tanto Éire como Irlanda, a consecuencia da adopción do idioma irlandés como lingua de traballo da Unión Europea.
miniatura|Constitución de 1937
Uso de Eire en Gran Bretaña e nos Estados Unidos
En 1938, na lei do parlamento Eire (Confirmation of Agreements) Act 1938, o goberno británico contemplou que, desde ese momento, a lexislación británica puidese referirse ao Estado Libre Irlandés, como Eire (pero non como Éire). A lei de 1938 foi revogada en 1981, e hoxe este termo apenas se utiliza en inglés británico moderno. En 2011, aínda podía verse nalgunha sinalización de aeroporto, por exemplo o Aeroporto John Lennon de Liverpool dispón dunha zona de chegadas para "Eire and Channel Islands".
En xeral, aos falantes de irlandés non lles gusta o termo Eire, en parte porque contén unha falta de ortografía e porque eire tamén pode significar ‘carga’, ‘peso’ ou ‘estorbo’, o que lle achega un matiz un tanto pexorativo ao nome da illa e/ou ao estado.
En 1937, fundouse a "Eire Society of Boston", un influente grupo irlandés estadounidense.
Outros usos
Éire tamén se introduciu nos nomes de entidades comerciais e sociais irlandesas, como Eircom Group plc (anteriormente chamada "Telecom Éireann") e a súa antiga rede de telefonía móbil, Eircell. En 2006 a rede eléctrica irlandesa delegouse a EirGrid. A compañía "BetEire Flow" (eFlow), cuxo nome é un calembur de better (‘mellor’), é un consorcio francés que xestiona un sistema de peaxe electrónica na ponte de West-Link, no oeste de Dublín. Segundo o rexistro de empresas irlandés (Irish Companies Registration Office) de Dublín, en 2008, uns 500 nomes de compañías incluían a palabra Éire dun modo ou outro.
En ocasións, estas incorporacións queren dar un toque humorístico ou irónico, como a banda de pop chamada ScaryÉire, ou "Éirvana", un artigo de Cormac Ó Gráda do 2007 acerca da economía do Tigre Celta
Recelle, Portomarín
San Pedro de Recelle é unha parroquia do concello de Portomarín na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 131 habitantes, deles 62 eran homes e 69 eran mulleres, o que supón un incremento de 4 habitantes en relación ao ano anterior, 2006. Está formado por tres barriadas que son Vigo, Lousada e Mariz.
Matela
O topónimo galego Matela pode referirse a:
Coníferas
As coníferas (do latín cōnum  < grego κῶνος "cono, piña" e fer- "levar") son as plantas ximnospermas da división coñecida anteriormente como coniferófitos (Coniferophyta), que inclúe só unha clase, a das pinópsidas (Pinopsida).
Na súa maior parte árbores, mais tamén arbustos escandentes, presentes nas rexións tropicais e temperadas do planeta, onde son a principal compoñente da flora alpina. Son os vexetais capaces de vivir máis tempo: entre os piñeiro de California, hai exemplares con máis de 4.600 anos. No Hemisferio Norte, as coníferas forman extensos bosques en zonas de clima rigoroso que non poden poboarse por outras especies de árbores.
Exemplos de coníferas son as árbores do xénero Pinus, como os piñeiros de Europa (P. pinaster, P. pinea, P. sylvestris etc.), os abetos, as sequoias, os lárices, as piceas, os cedros, os alciprestes, as araucarias etc. As sequoias de California considéranse xigantes pola súa altura e robustez, unha vez que chegan a medir máis de 100 m de altura e poden vivir máis de 3.000 anos.
Morfoloxía
As follas da maior parte das coníferas son acículas longas e finas, mais as Cupressaceae e algunhas Podocarpaceae teñen follas en forma de escama. Os estomas encóntranse en liñas ou manchas nas follas e poden pecharse cando o tempo está demasiado seco ou frío. As follas son xeralmente verde escuras, o que axuda a absorber o máximo de enerxía do escaso calor solar das altas latitudes ou por baixo das copas dun bosque. Na maior parte dos xéneros, as follas son persistentes, xeralmente conservándose por varios anos antes de caeren.
A casca das sequoias pode ter un tamaño de ata 50 cm.
Reprodución
Nas Pinaceae, Araucariaceae, Sciadopityaceae e na maioría das Cupressaceae, os conos son leñosos e, cando madurecen, as escamas xeralmente abren para liberar as sementes, que poden dispersarse polo vento ou por animais. Noutras especies, como os abetos, os conos poden desintegrarse e, aínda noutras, os conos son carnudos e comidos polos animais, que liberan as sementes coas súas feces. Os conos maduros poden permanecer na planta durante longos períodos como, por exemplo, en certas especies de piñeiros que están adaptados a fogos regulares. Nestas árbores as sementes poden ficar dentro dos conos fechados até 60-80 anos, sendo liberadas apenas cando un fogo mata a árbore.
O arilo é un cono extremamente modificado de moitas especies das familias Podocarpaceae, Cephalotaxaceae, Taxaceae e dunha especie de Cupresaceae (Juniperus), que evolucionou no sentido da dispersión das sementes polos animais.
Os conos masculinos teñen estruturas chamadas microsporanxios que producen un pole amarelado, que é xeralmente levado polo vento até os conos femininos. Os grans de pole das coníferas actuais producen tubos polínicos como a maioría das anxiospermas, onde se dá a meiose para a fertilización do gametófito feminino. O cigoto desenvólvese nun embrión que, en conxunto co seu tegumento, transfórmase nunha semente.
Clasificación e filoxenía das ximnospermas
esquerda|miniatura|380px Tradicionalmente, a división Pinophyta incluía todas as ximnospermas, mais este agrupamento sería polifilético por incluír plantas distintas como as cicadófitas e o xinkgo, que teñen unha filoxenía diferente das coníferas.
A división contén só unha clase, Pinopsida, que xa estivo dividida en dúas ordes, Pinales e Taxales, mais estudos xenéticos recentes mostraron que estes dous grupos son un clade monofilético. No entanto, están descritas outras clases e ordes de coníferas extintas, particularmente das eras Mesozoica e Paleozoica superior.
Valiñas, Agar, A Estrada
Valiñas é un lugar da parroquia de Agar no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 11 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 6 eran homes e 5 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 1999 cando tiña 29 habitantes (15 homes e 14 mulleres).
Partido Comunista (Valonia)
O Partido Comunista (en francés: Parti Communiste) é un partido político en Valonia, Bélxica. O PC fundouse en 1989 como o Partido Comunista de Bélxica, que posteriormente se dividiría en dous partidos, o de Valonia e o de Flandres. O presidente do PC é Pierre Beauvois.
O PC publica Le Drapeau Rouge e Mouvements.
Forma parte do Partido da Esquerda Europea.
Ilustración (deseño gráfico)
Denomínase ilustración (lo latín illustrātio, -ōnis, 'iluminación') á representación iconográfica de contidos diversos que frecuentemente realzan, acompañan, completan ou contribúen á mellor comprensión dun texto, ou simplemente que o adorna. miniatura|245px|Ilustración do Codex Vidobonensis (1550).
Dentro dunha concepción contemporánea, o termo adscríbese a aquelas imaxes producidas con técnicas artísticas tradicionais que, desde o perfeccionamento das técnicas de impresión de finais do século XVIII, como a litografía e o gravado litográfico, permitiron unha maior facilidade e perfeccionamento para a súa difusión masiva. Hoxe en día a ilustración é un dos elementos máis importantes do deseño gráfico.
As ilustracións son comúns en xornais, revistas e libros, especialmente nos libros de arte e, especialmente, na literatura infantil e xuvenil (asumindo, non poucas veces, un papel máis importante que o do propio texto), sendo tamén utilizadas na publicidade e na propaganda. Pero existen tamén ilustracións independentes de textos, onde a propia ilustración é a información principal. Un exemplo sería un libro sen texto, non infrecuente en libros infantís ou en banda deseñada.
A ilustración editorial ten a súa orixe na miniatura, utilizada amplamente na Idade Media nos manuscritos, pero actualmente difire desta por servirse de medios mecánicos (e, máis recentemente, de medios fotomecánicos e dixitais) para a súa reprodución. Por tanto, a súa evolución e historia está intimamente ligada á imprenta e ao gravado.
Tipoloxía lingüística
400px|miniatura|Sufixación e prefixación nas linguas do mundo. A tipoloxía lingüística é unha subdisciplina da lingüística que estuda e clasifica as linguas do mundo segundo as súas características estruturais e funcionais. Porén, esta perspectiva pode abordarse segundo varios parámetros clasificatorios que implican distintas tipoloxías, como filoxenéticas ou sociolingüísticas.
Ilustración (deseño gráfico)
A ilustración posúe unha tradición antiga, que se remonta ás primeiras formas pictóricas (como as pinturas rupestres), continuando pola invención da imprenta, a Revolución Industrial até a nosa era dixital. Actualmente esta tradición é especialmente importante para os libros de arte, os científicos, a banda deseñada e os filmes de deseños animados.
Tipoloxía lingüística
Tipoloxía areal
A tipoloxía areal busca explicar as semellanzas entre linguas que comparten un mesmo territorio. Por exemplo, en Europa adoita falarse de linguas balcánicas debido a que, mesmo sendo de familias lingüísticas distintas (románica, eslava, xermánica e ugrofinesa), comparten certas características comúns que as afastan das outras linguas de cadansúas familias (por exemplo, a posposición do artigo, que se dá en varias delas).
Tipoloxía sociolingüística
Desenvolvida en parte grazas á estandardoloxía de Marko Muljacic, determina a posición de linguas co mesmo status, sexa como lingua oficial, lingua minorizada, lingua cooficial, lingua de traballo, lingua internacional, lingua franca etc.
Demolingüística
Estuda as linguas tendo en conta o número de falantes nativos ou que as teñen como segunda lingua. Isto fai que apareza unha orde (que non debe ser interpretada coma xerárquica) onde aparecen coma prominentes linguas como o mandarín, o hindi, o inglés, o castelán, o bengalí, o portugués ou o ruso. Na outra banda están as linguas menos difundidas e mesmo extintas.
Isaías Carrasco
Traxectoria
O 7 de marzo de 2008, dous días antes das Eleccións Xerais 2008 en España, foi asasinado por Euskadi Ta Askatasuna de tres tiros mentres paseaba polas rúas de Arrasate en compaña da súa muller e da súa filla. Renunciara a levar escolta.
Chris Gueffroy
miniatura|Lembranza de Chris Gueffroy sobre o aínda parcialmente derruído muro, preto do [[Reichstag. Inverno 1989/90.]]
Chris Greffroy, nado o 21 de xuño de 1968 e finado o 6 de febreiro de 1989, foi a derradeira persoa en morrer mentres intentaba escapar a través do Muro de Berlín.
Traxectoria
Xunto co seu amigo Christian Gaudian, Gueffroy procurou na noite do 5 ao 6 de febreiro de 1989 escapar de Berlín Oriental a Berlín Occidental, ao longo da canle do distrito de Britz. Os dous crían que o Schießbefehl, a orde de disparar a calquera persoa que intentase cruzar a muro, fora levantada. Subindo a último valo do enreixado de metal, os dous foron descubertos e as tropas da NVA, que vixiaban a fronteira abriron fogo. A Gueffroy dez tiros déronlle no peito e morreu de vez. Gaudian, gravemente pero non non fatalmente ferido, foi arrestado e condenado o 24 de maio de 1989 a un encarceramento de tres anos pola corte de distrito de Pankow por atravesar ilegalmente a fronteira.
En setembro de 1989 Gaudian foi liberado en polo goberno alemán oriental e o 17 de outubro de 1989 transferírono a Berlín Occidental. Os catro soldados implicados ao principio obtiveron unha mención honoraria (der Grenztruppen de Leistungsabzeichen) e un premio 150 marcos cada un. Con todo, logo da reunificación do leste e da República Federal de Alemaña a corte rexional de Berlín procesounos, dous deles saíron en liberdade en xaneiro de 1992, outro viu a súa sentenza suspendida e ó último, Ingo Heinrich, responsable do tiro mortal no corazón, foi condenado ao principio a tres anos e medio de cárcere. Nunha apelación ao Bundesgerichtshof (Alto Tribunal de Xustiza) en 1994 o veredicto rebaixouse a dous anos.
Fe Rodríguez Rocha
Fe Rodríguez Rocha, nada en Barreiros en 1946, é unha política galega do PPdeG.
Traxectoria
Con 17 anos obtivo o título de profesora de corte e confección. Despois fixo o bacharelato nun instituto da Coruña. En 1970 fixou a súa residencia en Lourenzá onde foi presidenta da xunta local de Alianza Popular. Nas municipais de 1983 foi elixida concelleira e nomeada primeira tenenta de alcalde. Cando o alcalde José María López Noceda foi elixido parlamentario, Fe foi elixida alcaldesa. Nas municipais de 1991 encabezou a candidatura do PPdeG e foi elixida alcaldesa con maioría absoluta. Nas municipais de 1995 volveu obter maioría absoluta. Foi deputada provincial dende 1999 desempeñando a área de servizos sociais e dende 2003 percibiu dedicación exclusiva. En 2011 abandonou a política activa.
Kōshū
O concello de Kōshū limita cos concellos de Yamanashi, de Fuefuki, de Ōtsuki, de Kosuge, de Tabayama (son da prefectura de Yamanashi); e de Chichibu (da prefectura de Saitama).
Historia
A cidade de Kōshū foise fundado pola fusión do concello de Enzan e dous concellos do distrito de Higashiyamanashi (Katsunuma e Yamato) en 1 de novembro de 2005.
Lingua en
O en ou nung ven é unha lingua kra que se fala en Vietnam.
Museo do Ferrocarril de Galicia
O Museo do Ferrocarril de Galicia (MUFERGA) está situado en Monforte de Lemos, provincia de Lugo. Foi inaugurado en 2001.
Sitúase nas antigas instalacións ferroviarias que no seu día albergaron un dos máis importantes depósitos de tracción vapor do norte de España. Estas históricas instalacións dispoñen dunha nave circular cun deseño propio da arqueoloxía industrial de principios do século XX e unha praia con 40 vías que se enlazan a través dunha ponte xiratoria que se utiliza tamén para inverter a marcha da locomotora de vapor.
A rotonda ferroviaria
A chamada rotonda ferroviaria é unha nave en forma de ferradura que conta cunha ponte xiratoria mecánica de 25 metros que permite o acceso de locomotoras a 38 vías que e á súa vez fan posible o acceso ás cocheiras da rotonda. A nave era unha das instalacións que conformaban o antigo depósito e era empregada para a revisión e mantemento das locomotoras de vapor que tiñan como base a estación monfortina. Trátase da única estrutura destas características existente en Galicia e unha das poucas conservadas en España.
En 2007 o edificio da rotonda foi rehabilitado polo obradoiro de emprego Galaico Expreso III da Consellería de Traballo. Dende a súa rehabilitación alberga material móbil do museo. En 2015, coincidindo co "Ano do Patrimonio Industrial e Técnico en Europa", o edificio foi incluído no catálogo do patrimonio industrial europeo.
Locomotora de vapor "Mikado"
300px|miniatura|A locomotora Mikado, restaurada, é unha das pezas que se visitan no museo. De deseño inglés, foi construída en 1953 en Gran Bretaña pola factoría North British Locomotive Company de Glasgow, Escocia. Foi adquirida por RENFE para prestar servizo en todas as liñas españolas arrastrando trens de viaxeiros e mercancías ata o final da época do vapor, en 1975. Evitouse o seu despezamento ao asignarse, en 1980, ao Museo Nacional do Ferrocarril. En 1983 é reparada nos talleres cataláns de Caldensa para traccionar o tren turístico "Da fresa" que circula entre Madrid e Aranjuez.