cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carlos XIV Xoán de Suecia
Colaboración con Napoleón
Ao chegar o Primeiro Imperio Francés, Bernadotte foi nomeado un dos dezaoito Mariscais de Francia e, desde xuño de 1804 até setembro de 1805, foi gobernador da recientemente ocupada Hannover. Durante a campaña de 1805, Bernadotte cooperou cun corpo de exército desde Hannover no gran movemento que tivo como resultado a vitoria sobre Mack na batalla de Ulm. Como recompensa polos seus servizos en Austerlitz (2 de decembro de 1805) foi nomeado príncipe de Pontecorvo (5 de xuño de 1806), pero durante a campaña contra Prusia, o mesmo ano, foi severamente reprendido por Napoleón por non participar co seu corpo de exército nas batallas de Jena e Auerstädt a pesar de encontrarse cerca.
En 1808, como gobernador dos pobos hanseáticos, dirixiu directamente a expedición contra Suecia, a través das illas danesas, aínda que o plan non tivo éxito debido á necesidade de transportes e á deserción da división española do Marqués de la Romana (xa se desencadeara a guerra en España contra Francia).
Na guerra contra Austria, Bernadotte liderou o continxente saxón na batalla de Wagram (6 de xullo de 1809). Nesta ocasión publicou unha orde do día atribuíndo a vitoria principalmente ao valor dos seus soldados saxóns, orde que Napoleón rexeitou. Durante o transcurso da batalla, o mariscal Bernadotte foi relevado do mando tras haberse rebelado contra as ordes de Napoleón.
Ruptura con Napoleón. Ofrecemento do trono sueco
Bernadotte, considerabelmente molesto, volveu a París, onde o consello de ministros encargouno da defensa dos Países Baixos contra os ingleses. En 1810, a punto de tomar posesión do cargo de gobernador de Roma e inesperadamente, foi elixido herdeiro do rei Carlos XIII de Suecia, en parte porque un gran sector do exército sueco, previndo futuras complicacións con Rusia, mostrábase favorábel á elección dun soldado como herdeiro e, en parte tamén, porque Bernadotte era moi popular en Suecia, debido á cabalerosidade coa que tratara aos prisioneiros suecos durante a última guerra con Dinamarca.
O asunto foi decidido por un dos mensaxeiros suecos, o barón Karl Otto Mörner quen, por iniciativa propia, ofreceu a sucesión da coroa sueca a Bernadotte. Bernadotte comunicou a oferta de Mörner a Napoleón, o cal tratou todo o asunto como un absurdo. Bernadotte informou a Mörner que non rexeitaría o honor de ser el o elixido. A pesar de que o goberno sueco, sorprendido pola descarada actuación de Mörner, arrestouno ao volver a Suecia, a candidatura de Bernadotte foi gañando seguidores de forma gradual e, o 21 de agosto de 1810, foi elixido Príncipe da Coroa (príncipe herdeiro).
Príncipe da Coroa e rexente
miniatura|180px|Como Príncipe Herdeiro. O 2 de novembro de 1810, Bernadotte fixo a súa entrada solemne en Estocolmo e, o 5 de novembro recibiu a homenaxe dos estados suecos, sendo adoptado polo rei Carlos XIII baixo o nome de Carlos Xoán. O novo príncipe coroado foi pronto moi popular, e converteuse no home máis poderoso de Suecia.
En 1813 aliou Suecia con Gran Bretaña e Prusia, os inimigos de Napoleón na Sexta Coalición, para reafirmar este feito. Tras as derrotas de Lützen (2 de maio de 1813) e Bautzen (21 de maio de 1813), foi o mesmo príncipe da coroa quen achegou frescura aos aliados e, na conferencia de Trachenberg trazou os plans xerais da campaña que comezaría ao expirar a tregua de Plaswitz.
Carlos Xoán, como comandante en xefe do exército do Norte, defendeu con éxito os achegamentos a Berlín contra Oudinot en agosto e de novo contra Ney en setembro. Pero, tras a batalla de Leipzig, tomou o seu propio camiño, determinado a toda costa en destruír Dinamarca e asegurar Noruega.
Rei de Suecia e de Noruega
miniatura|Estatua de Carlos XIV Xoán en [[Estocolmo.]] Como rei unionista, Carlos XIV Xoán, que accedeu a este título o 5 de febreiro de 1818 tras a morte de Carlos XIII, foi popular en ambos os países. Aínda que os seus puntos de vista ultraconservadores eran xeralmente detestados, e se lles presentou oposición tanto como foi posíbel, a súa dinastía nunca estivo en serio perigo, e tanto suecos como noruegueses estaban orgullosos do seu monarca e da boa reputación de que este gozaba en Europa. Era certo que o Ståndsriksdagen (órgano que funcionaba como parlamento en Suecia) meditou en 1840 a convenencia de pedir a súa abdicación, pero pasada esta breve tormenta política, o xubileu do seu 80º aniversario foi celebrado con grande entusiasmo en 1843.
O seu reinado viu a terminación do Canal Göta do Sur, iniciado 22 anos antes para unir o lago Vänern co mar Báltico en Söderköping, a case 290 km ao leste. Aínda que Carlos XIV Xoán converteuse ao luteranismo da corte sueca cando foi adoptado, nunca aprendeu a falar sueco nin noruegués. Isto non era en si mesmo un serio obstáculo nin para o rei nin para a corte. A corte non tiña problemas, xa que o francés era por entón o idioma favorito da aristocracia, e incluso hoxe é amplamente utilizado nas relacións diplomáticas.
Morte e sucesión
Bernadotte morreu en Estocolmo o 8 de marzo de 1844. A maior parte do seu reinado foi un longo período de paz ininterrompida, e de desenvilvemento material en ambos os reinos durante a primeira metade do século XIX, debido principalmente á súa enerxía e previsión. Carlos XIV Xoán foi sucedido polo seu único fillo Óscar (Óscar I de Suecia e Noruega)
miniatura|500px|center|A familia real en [[1837, por Fredric Westin. De esquerda a dereita: príncipe Óscar, Duque de Gotlandia Oriental; raíña Desideria; princesa herdeira Xosefina; príncipe Augusto, Duque de Dalarna; princesa Euxenia; príncipe herdeiro Óscar; príncipe Carlos, Duque de Escania; o rei Carlos Xoán e o príncipe Gustavo, Duque de Uppland. Detrás, un busto do rei Carlos XIII.]]
Antepasados
Antepasados de Carlos XIV Xoán de Suecia
Sabugueiros, Boizán, Vilalba
Sabugueiros é un lugar da parroquia de Boizán no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá.
Terrell Owens
Terrell Eldorado Owens, popularmente coñecido como T.O.. nado o 7 de decembro de 1973 en Alexander City (Alabama), é un ex xogador profesional de fútbol americano. Competiu durante dezaseis temporadas na National Football League (NFL) como wide receiver. Invitado seis veces á Pro Bowl e seleccionado cinco veces no primeiro equipo All-Pro, Owen mantén verios récords históricos da NFL. Despois de xogar a fútbol americano e baloncesto na Universidade de Tennessee en Chattanooga, Owens foi seleccionado na terceira rolda do Draft de 1996 polos San Francisco 49ers, onde permanceu durante sete temporadas. Posteriormente xogou nos Philadelphia Eagles, Dallas Cowboys, Buffalo Bills e Cincinnati Bengals. Ante da súa retirada xogou para os Allen Wranglers de Football Indoor, para posteriormente asinar cos Seattle Seahawks, aínda que sen chegar a debutar. Considerado como un dos mellores xogadores da súa época, Owens creou moita polémica durante a súa carreira, alén de chamar á atención coas súas extravagantes celebracións de touchdown. No ano 2018 foi incluído no Salón da Fama do Fútbol Profesional.
Iberos
miniatura|dereita| A [[Dama de Elx, considerada como a mellor expresión da arte ibérica escultórica]] Os iberos son un conxunto de pobos que as fontes clásicas (Hecateo de Mileto, Rufo Festo Avieno, Heródoto, Estrabón etc.) identifican na costa oriental da Península Ibérica con este nome polo menos a partir do século VI a.C.: elisices, sordóns, ceretanos, airenosinos, andosinos, berxistanos, ausetanos, indixetes, castelanos, lacetanos, laietanos, cosetanos, ilerxetes, iacetanos, suesetanos, sedetanos, ilercavóns, edetanos, contestanos, oretanos, bastetanos e turdetanos.
Aínda que as fontes clásicas non sempre coinciden nos límites xeográficos precisos nin na enumeración de pobos concretos, parece que a lingua é o criterio fundamental que os identificaba como iberos a partir do punto de vista de gregos e romanos, posto que as inscricións en lingua ibérica aparecen sen entrar en detalles no territorio que as fontes clásicas asignan aos iberos: a zona costeira que vai a partir do sur do Languedoc-Rosellón ata Alacant, que penetra para o interior polo val do Ebro, polo val do Segura, gran parte da Mancha meridional e oriental ata o río Guadiana e polo val alto do Guadalquivir. A partir do punto de vista arqueolóxico actual, o concepto de cultura ibérica non é un patrón que se repite de forma uniforme en cada un dos pobos identificados como iberos, senón a suma das culturas individuais que a miúdo presentan trazos similares, pero que se diferencian claramente noutros e que ás veces comparten con pobos non identificados como iberos.
Referencias históricas
300px|miniatura|A lingua ibérica no contexto das [[Linguas paleohispánicas.]] A primeira referencia que se ten dos iberos é a través dos historiadores e xeógrafos gregos. Curiosamente, os gregos tamén chamaban iberos a un pobo da actual Xeorxia, coñecido como Iberia caucásica. É unha cuestión aberta se hai algunha relación ou é simple coincidencia de nomes, pero baseándose nisto intentouse emparentar o ibero (do que queda pouco máis que inscricións funerarias e moedas) coas linguas caucásicas. Independentemente, tamén hai intentos de emparentar o éuscaro con algunhas destas linguas.
Ao principio, os gregos utilizaron a palabra ibero para designar o litoral mediterráneo occidental, e posteriormente, para designar a todos os pobos da Península que non eran celtas. Tamén chamaban Iberia ao conxunto de pobos da Península.
As primeiras descricións da costa andaluza mediterránea son de Apiano, aínda que fala de pobos e cidades que xa desapareceran na súa época. Tamén describe a parte máis occidental de Andalucía. Estrabón fai unha descrición desta zona baseándose en autores anteriores, e refírese ás cidades da Turdetania, como descendentes da cultura de Tartessos. En xeral, autores como Plinio e outros historiadores latinos limítanse a falar de pasada sobre estes pobos como antecedentes da Hispania romana.
Para estudar aos iberos, recorreuse, ademais de ás fontes literarias, ás fontes epigráficas, numismáticas, e arqueolóxicas.
Orixe dos iberos
Cientificamente falando, non se sabe a orixe dos iberos, aínda que hai varias teorías que intentan establecelo, pero ningunha está corroborada; estas son as teorías:
Orixe africana
Esta teoría expón que os iberos proceden de tribos bérberes que se estableceron e foron estendéndose por toda a península e o sur de Francia. Esta teoría baséase en que todo ser humano procede de África, xa que os restos máis antigos do home proceden deste continente e que a lingua ibérica ten algún parecido coas linguas dos tribos bérberes. Esta teoría está practicamente desbotada, pola falta de probas sobre tal migración. Ademais, estudos xenéticos recentes mostran a gran distancia xenética que separa a pobos norteafricanos dos pobos peninsulares, ao tempo que mostran un estreito parentesco entre os distintos pobos europeos.
Orixe autóctona
Trátase dunha teoría completamente oposta ao anterior, baseada en que os iberos se expandiron ata chegar ao continente africano e así explicaríase a relación entre a lingua ibera e a bérber. O máis probábel é que os iberos levasen moitísimo tempo habitando a península, illados ao norte polos Pireneos e ao sur polo mar. Os escasos achados arqueolóxicos mostran unha evolución propia, tanto cultural como étnica, favorecida polo illamento xeográfico. Esta teoría é a que cada vez goza de máis credibilidade segundo se investiga e se sabe máis acerca dos iberos.
Lingua e escritura
300px|miniatura|As escrituras ibéricas no contexto das [[Escrituras paleohispánicas]] 300px|dereita|miniatura|Reprodución do chumbo de Ullastret, finais do [[século -IV|século IV a.C..]] A lingua ibera é unha lingua paleohispánica que está documentada por escrito, fundamentalmente, en escritura ibérica nororiental (ou levantino) e ocasionalmente en escritura ibérica sudoriental (ou meridional) e en alfabeto greco-ibérico. As inscricións máis antigas desta lingua dátanse a finais do século V a.C. e as máis modernas a finais do século I a.C., ou principios do século I.
A lingua ibera falábase na ampla franxa costeira que se estende a partir do sur do Languedoc-Rosellón ata Alacant, e penetraba para o interior polo val do Ebro, o val do río Xúcar, o val do Segura e o alto val do Guadalquivir ata o río Guadiana como límite noroeste. As inscricións en lingua ibera aparecen sobre materiais moi variados: moedas de prata e bronce, láminas de chumbo, cerámicas áticas, cerámicas de verniz negro A e B, cerámicas pintadas, dolios, ánforas, fusaiolas, estelas, placas de pedra, mosaicos etc. É, con diferenza, a lingua paleohispánica con máis documentos escritos atopados, uns dous milleiros de inscricións, que representan o 95% do total.
Os textos en lingua ibera pódense ler razoabelmente ben, pero na súa maior parte son incomprensíbeis, posto que é unha lingua sen referencias doutras similares coñecidas e utilizábeis para a tradución de textos. A teoría tradicional que identifica a lingua ibera coa lingua vasca (vascoiberismo na súa formulación máis extrema) non goza de credibilidade nos círculos especializados, aínda que practicamente todos os estudosos da lingua ibera recoñecen certas similitudes entre ambas linguas, ben directamente, ou a través da lingua aquitana. Para algúns investigadores, estas afinidades son suficientes como para defender que se trata de linguas emparentadas, pero outros consideran que estas similitudes poderían ser debidas a préstamos ou a fenómenos de área lingüística que se dan entre linguas non necesariamente emparentadas, pero que conviven nun mesmo territorio durante un longo período.
Orixe e extensión dos protoiberos
A orixe destas poboacións ibéricas atribuíuse durante moito tempo a unha migración a partir do norte de África, pero esta idea é moi discutida. Mesmo deféndese unha tese diametralmente oposta, a colonización a partir da península do norte de África, creando unha cultura ibero-mauritana, talvez a capsiense.
Os supostos límites máximos da expansión ibera chegarían a partir do mediodía francés ata o Algarve portugués e o norte da costa africana.
Porén, con posterioridade, os pobos celtiberos exerceron influencia sobre outros pobos do interior da península. Esta influencia apréciase na chegada do torno de oleiro a moitas zonas da meseta norte da península, sobre todo aos pobos limítrofes do val do Ebro, e mesmo a algúns máis afastados como arévacos, pelendóns ou vacceos.
Achega do substrato local á cultura ibera
Sobre o -2600 desenvólvese en Andalucía oriental a civilización calcolítica, que se aprecia nos xacementos de Los Millares (Almería) e Marroquíes Bajo (Xaén), estreitamente relacionados coa cultura portuguesa de Vila Nova e quizais (non probado) con algunha cultura do Mediterráneo oriental (Chipre).
Sobre -1800, esta cultura se ve substituída pola de El Argar (bronce), que se desenvolve independentemente e parece estar moi influída na súa fase B (desde -1500) polas culturas exeas contemporáneas (enterramentos en "pithoi").
Sobre -1300, coincidindo coa invasión do noroeste peninsular polos celtas, El Argar, que ben puido ter sido un estado centralizado, dá paso a unha cultura "post-argárica", de vilas fortificadas independentes, no seu mesmo ámbito. Trala fundación de Marsella polos focenses (sobre -600), os iberos reconquistan o nordeste aos celtas, permitindo a creación de novos establecementos gregos ao sur dos Pireneos.
Ás comunidades establecidas ao cabo da idade de bronce considéranse substrato indíxena ao falar da cultura ibera. Basicamente hai catro focos: El Argar, a cultura do Bronce Manchego, a do Bronce Valenciano e os Campos de Urnas do Nordeste.
Tartessos
A primeira agricultura de Andalucía atópase illada, descoñecéndose de onde puido ter chegado. Parece ser, en calquera caso, anterior en ata mil anos á chegada da cerámica Impreso-Cardial.
Posteriormente, no entanto, Andalucía occidental deixou un rexistro arqueolóxico moi feble e continuísta, percibíndose a miúdo influxos de Portugal e Estremadura. Sobre -1800 aparecen no sur de Portugal e nalgunhas localizacións de Andalucía e Estremadura unha serie de grupos difusos que, por coñecer o bronce pero por nada máis, poden vincularse hipoteticamente con El Argar. Quizais poida existir unha relación coa expansión dos chamados Pobos do Mar. Tamén existe a teoría de que poidan ser grupos indoeuropeos. Os historiadores non acaban de poñerse de acordo no que fai aos antecedentes de Tartessos.
Pero realmente non pode falarse dunha cultura tartesa ata a fundación de Sexi (actual Almuñécar), Toscanos (en Málaga) e Gadir polos fenicios. Os prehistoriadores refírense a ela comunmente co apelativo de "orientalizante", subliñando a crecente influencia púnica presente nela. Crese que os turdetanos, un dos pobos iberos, son os seus descendentes culturais e ocuparon o seu terreo.
Fenicios e cartaxineses
A antiga Iberia foi obxecto das ambicións coloniais dos fenicios primeiro, que sobre o século -IX fundaron a súa primeira colonia ultramarina no outro extremo do Mediterráneo, Gadir, buscando con certeza as exuberantes e míticas riquezas minerais da península e outros territorios atlánticos. Tamén fundaron toda unha serie de colonias polas costas andaluzas, como Toscanos (Torre del Mar), Malaka (Málaga) ou Abdera (Adra), en Almería. Hai constancia das súas explotacións na península sobre todo de metais (ouro, prata e estaño), na zona de Río Tinto, e noutras minas da provincia de Huelva. Todas estas explotacións trouxeron moita riqueza, non só para os fenicios, tamén para as clases altas dos habitantes da zona, comprobábel por se ter atopado varios tesouros nalgunhas necrópoles da época.
Os cartaxineses eran pobos cananeos de orixe fenicia asentados na costa africana. Xa antes da segunda guerra púnica contra Roma, tiveron un papel importante, sobre todo pola súa explotación da península e as colonias que fundaron, como Ebysos ou Ebousos (actual Eivissa). Esa colonización comezou no século -V. A raíz da enorme débeda que contraeron con Roma na primeira guerra púnica, comezaron a explotación masiva da península, sobre todo de metais, como a prata. Tiveron que vencer fortes resistencias indíxenas como as dos guerrilleiros Istolacio e Indortes.
Gregos
Os gregos entraron primeiro en contacto con Tartessos durante o século -VIII. Fundaron máis tarde asentamentos en Cádiz, Málaga (Mainake) e Alacant.
Os gregos focenses, procedentes da Asia Menor, fundaron asentamentos na costa noroccidental mediterránea, como Massalia e posteriormente Emporion, Rhode, no golfo de Rosas ou Ullastret. A fundación de Emporion polos gregos marca o inicio da disputa entre fenicios e gregos polas riquezas das Hespérides, na que os iberos, ao ocupar a rexión costeira mediterránea, se verán envoltos inevitabelmente. miniatura|600px|centro|Falcata ibera
Formacións e organización
Unha das formacións dos exércitos iberos, era a dunha formación pechada, parecida á do exército romano, así se cre, xa que os mercenarios iberos contratados por Roma, axeitábanse perfectamente á formación pechada romana, o que fai pensar aos expertos que os soldados iberos estaban acostumados a formar así. Proba disto son as batallas contra os ilerxetes, nas que o exército ibero atacaba en formación pechada e compacta. Outra formación propia dos exércitos iberos é a de guerrilla, a forma natural de guerrear dos iberos. Viriato, o xefe dos lusitanos, utilizou esta táctica guerrilleira para combater ás lexións romanas, conseguindo grandes vitorias que o fixeron merecedor do nome de "O terror de Roma". Todos os exércitos iberos estaban comandados por un caudillo, un xefe militar que era escollido polos propios guerreiros para os guiar na batalla. É dubidoso que non houbese máis xenerais que este caudillo, xa que un exército de ata 10.000 homes, e mesmo máis, non podía ser comandado por unha soa persoa. A morte de Viriato é un exemplo de que o caudillo tamén tiña os seus capitáns para dirixir ás súas tropas, xa que foron os seus propios lugartenentes os que o asasinaron.
O guerreiro ibero
O seu carácter foi descrito polos gregos, quen se fascinaron por uns soldados que se lanzaban ao combate sen medo ningún e que resistían pelexando sen se retiraren aínda coa batalla perdida; os guerreiros aos que se referían eran mercenarios iberos recrutados polos gregos para as súas propias guerras.
Armamento
O armamento do guerreiro ibero, non era nin moito menos regular, pero era moi similar independentemente das distintas tribos.
Armas arreboladizas e de proxectís
As armas utilizadas para desbaratar e aniquilar as liñas inimigas, utilizadas polos iberos eran moi variadas, pero a que controlaban con máis destreza e das máis efectivas eran a tirafonda.
Machadas
Coirazas e proteccións
Había varios modelos de coiraza: a circular, a de escamas e a de aneis.
Grebas
Ademais da parte inferior necesitábase protexer as pernas nos combates. As grebas eran de metal recubertas dun material laúdo pola parte inferior para evitar o contacto do metal coa pel. Atábase con dúas tiras ao redor do papo da perna. Utilizábanse tanto dúas grebas (unha en cada canela) como unha soa greba (nunha perna). Isto, non se sabe por que, pero pode ser que ao formar as liñas, quedase unha soa perna, a dereita, seguramente, sen protección, xa que ao mellor, o escudo oval protexería a outra perna. Tamén podía deberse á capacidade de armarse que cada guerreiro tiña, xa que non eran un exército regular e procurábanse eles mesmos o armamento.
Cascos
Hai tamén varios modelos de cascos, uns propios e outros adquiridos polo comercio e polo trato con outros pobos. Habíaos de coiro, metal, redondos, en pico...
As cidades
As cidades iberas estaban construídas en outeiros altos que lles daban unha importante vantaxe fronte aos inimigos. Estaban amuralladas por muros de pedras e adobe, sobre os que se intercalaban torres de vixilancia e as portas á cidade. Algunhas destas cidades eran moi numerosas no que fai a poboación, chegando a ser ata de 10.000 persoas, como en Numancia. Estas cidades o eran todo para os seus habitantes, dentro tiñan súas casas que adoitaban ser de planta rectangular e tamén estaban feitas de adobe sobre unha base de pedras a modo de alicerces. As cidades estaban ben organizadas, tiñan rúas asfaltadas de pedras, sobre as que podían circular mellor os carros, e a ambos lados destas había beirarrúas, de apenas un metro, polas que transitaban os habitantes. Atopáronse restos do que podían ser grandes sumidoiros para os refugallos (excrementos). Tamén hai restos de morteiros de pedra cos que moer o gran e outros cereais para preparar alimentos.
Sociedade
A sociedade ibera, estaba fortemente xerarquizada por varias castas sociais moi dispares, todas elas cunha perfecta e ben definida misión para facer funcionar correctamente unha sociedade que dependía dela mesma para manter á súa cidade.
A casta guerreira
A súa casta guerreira e nobre era a que contaba con máis prestixio e poder dentro destas, tamén tiñan grande importancia a casta sacerdotal, na que as mulleres, como se observa nos túmulos funerarios, eran o vínculo da vida e a morte.
A casta sacerdotal
As sacerdotisas gozaban de gran prestixio, xa que eran as que estaban en continuo contacto co mundo dos deuses, aínda que tamén había homes que desenvolvían unha tarefa mística, proba diso son os sacerdotes lusitanos, que lían o futuro nos intestinos dos guerreiros inimigos.
A casta artesá
Outra das castas era a dos artesáns, apreciados porque deles saían as roupaxes coas que se vestían e resgardaban do frío, os que elaboraban calzado, os que modelaban vasillas nas que gardar auga e alimentos e, sobre todo, por ser os que lles facían, a medida, armas e armaduras coas que se distinguían das outras castas máis baixas.
Outras castas
Finalmente estaba o que se podería chamar "o pobo chan", xente de distintos oficios que se dedicaban aos traballos máis duros.
Cabalos e machos
Á parte das armas, posuír cabalos outorgaba tamén gran prestixio e reflectía poder, nobreza, e formar parte da clase máis podente. Os machos tamén eran moi apreciados e moi ben pagos, xa que eran os que transportaban grandes cantidades de case calquera cousa.
Vestimentas
Os iberos vestíanse con teas de distintas calidades, segundo o seu poder económico.
Guerreiros
Segundo os textos antigos, a peza de roupa máis habitual era un vestido de tea, como a dos romanos, co reberete en vermello.
Sacerdotisas
miniatura|[[Dama de Elx - Sacerdotisa Ibérica]] As sacerdotisas eran quizais as que máis adornos tiñan. Delas veñen a mantilla e a peita, coa que se adoitaban cubrir a cabeza e o corpo, un exemplo diso é a Dama de Elx, e os moños que hoxe se poden ver en partes de Valencia.
Pezas de vestir
Outra peza de roupa moi valorada, era o sagum, unha capa de la, que protexía do duro frío. Outra das pezas que aínda existen hoxe, é unha tea que a modo de diadema utilizaban os guerreiros para recollerse o pelo. O seu calzado era unhas alpargatas, que se ataban á perna e a pata, no inverno cubríanse os pés e as pernas cunhas botas de pel e pelo de animal.
Mundo divino
Pouco se sabe do mundo dos deuses dos iberos, o pouco que se coñece é grazas a escritos de antigos historiadores e filósofos, e a algún que outro resto arqueolóxico. Do que si se ten constancia, é que animais como os touros, lobos, linces, ou voitres, formaban parte deste mundo, xa fose como deuses, símbolos, vínculos co mundo mortal e os seus "espíritos", ou o mundo divino.
Funerais
Nos funerais pelexábase sobre a propia tumba ata a morte, como no enterro de Viriato. Nos túmulos depositábanse as armas do defunto, ao que se incineraba e se introducía nunha vasilla de cerámica ornamentada. Hai túmulos con moitos recipientes cerámicos aos pés dunha dona, como a Dama de Baza, que está sentada nunha especie de trono alado, e que garda e protexe os restos e os enxovais funerarios.
Santuarios
Outra característica é o emprego de grutas ou cavernas a modo de santuarios, nos que se depositaban pequenas estatuíñas, chamadas exvotos, como ofrenda a algunha deidade. Estas figuras son tanto de mulleres sacerdotisas como de homes guerreiros, a pé ou a cabalo, outras están sacrificando algún animal cun coitelo, ou mostrando o seu respecto coas mans en alto, ou cos brazos abertos.
Liga de Campións da UEFA 2020-21
A Liga de Campións da UEFA 2020–21 foi a 66.ª edición da Liga de Campións da UEFA, a máxima competición europea de fútbol a nivel de clubs organizada pola UEFA.
Gauvain
miniatura|200px|Sir Gawain ([[Howard Pyle)]] miniatura|200px|Gawain loita contra [[Yvain, de Yvain, o Cabaleiro do León de Chrétien de Troyes.]] Gauvain ou Galván, sobriño do Rei Artur e cabaleiro da Mesa Redonda, é un personaxe das obras literarias da Materia de Bretaña ou Ciclo Artúrico. O personaxe é moitas veces designado como Gawain, variante máis común nos países anglo-saxóns, aí normalmente precedida polo título Sir. Nas versións medievais galego-portuguesas das historias artúricas, era común traducir o nome da personaxe como Galvão ou Gualvam e precedelo polo título Don.
Liga de Campións da UEFA 2020-21
A final xogouse no Estadio Olímpico de Atatürk en Istambul, Turquía. O estadio ía albergar a final da tempada anterior, pero non foi posible debido á pandemia por coronavirus en 2020.
Gauvain
A lenda de Gauvain
Gauvain é moitas veces descrito como sobriño do rei Artur, fillo do Rei Lot con Morgause e irmán de Gaheris e Gareth. Posuía un comportamento moi irritadizo, como se pode constatar en Layamon, onde, cando Artur descobre a traizón de Lancelot e Xenebra, Gavain declara que vai estrangular a Mordred coas súas propias mans e que Xenebra debía ser despedazada por cabalos salvaxes. Outra pasaxe, descrita por Thomas Malory, onde se pode visualizar o carácter vingativo de Gauvain, é mostrada cando do cerco ao castelo de Lancelot. Lancelot, que durante a fuga coa raíña mata a Gaheris e a Gareth, afirma que a acusación de traizón contra el é falsa e que o xulgamento por combate xa mostrara que el estaba certo. Artur podería até perdoalo, mais Gauvain non deixa que iso ocorra. O clímax da historia é a loita entre Gauvain e Lancelot. A loita é interesante, pois mostra vestixios dunha historia moi antiga.
Gauvain ten unha peculiaridade que lle permite gañar forza física no período que vai das nove da mañá até o mediodía. Malory di que iso era un presente dun home santo, mais é claro que, orixinalmente, Gauvain era un adorador do deus-sol. A respecto desta vantaxe, Lancelot simplemente resiste nas horas de forza de Gauvain e, cando elas declinan, lanzao á terra. Por dúas veces esa loita sobrenatural acontece e cada vez que Gauvain é tirado no chan, chama a Lancelot para continuar a loita. Lancelot responde que quer loitar con el de novo, mais só cando estiver de pé.
Liga de Campións da UEFA 2020-21
Rolda previa
!colspan=4|Semifinais
Gauvain
Gauvain e o Cabaleiro Verde
miniatura|esquerda|200px|Gauvain O conto máis famoso de Gauvain, no entanto, é intitulado Sir Gawain and the Green Knight (Sir Gawain e o Cabaleiro Verde), escrito por volta do ano 1400. No día do Ano Novo, cando o rei, a raíña e a corte están reunidos para un xantar, un cabaleiro de infrecuente tamaño entra no casarón co seu cabalo. Pide que algún cabaleiro alí presente lle dea un golpe no pescozo co machado que el carrega e que, no próximo Ano Novo, o opoñente estea na Capela Verde para recibir, pola súa vez, o seu golpe. O cabaleiro e as súas roupas, así como o seu cabalo, os traxes e os arreos, todo era verde. O ouro e o aceiro estaban manchados de verde, os arreos relucían e cintilaban con pedras verdes e filetes de ouro estaban entrelazados na crina verde do cabalo. Artur inmediatamente se ofrece para o desafío do cabaleiro, mais Gauvain se interpón e tómao para si. Cun golpe de machado, corta a cabeza do cabaleiro que rola polo chan, espallando sangue na carne verde. O cabaleiro verde recolle a cabeza. Levanta as pálpebras, olla vivamente e entón encarrega a Gauvain encontralo naquel día, despois dun ano, na Capela Verde. Suxeitando a cabeza polos cabelos verdes, monta no seu cabalo e deixa o casarón.
Liga de Campións da UEFA 2020-21
Rolda previa
!colspan=4|Final
Gauvain
Gauvain e o Cabaleiro Verde
miniatura|210px|[[Sir Gawain e o Cabaleiro Verde]] Un ano despois, para manter a palabra, Gauvain chega ao castelo de Bertilak, anfitrión cordial e xeneroso que, por ter cor normal, non é recoñecido como o cabaleiro verde. Gauvain chega ao castelo nun estado de extremo cansazo. Recibido con hospitalidade, envolvido nun manto de armiños enfileirados, é convidado a sentar ao lado dunha lareira con brasas de carbón. Cando Sir Bertilak retorna ao seu castelo, despois da caza, recibe o hóspede con moita cortesía e concorda con el que daría o produto da súa caza a Gauvain todo o día e, a cambio, Gauvain lle daría algo que tivese recibido no castelo.
Liga de Campións da UEFA 2020-21
Primeira rolda
[A] Debido á regulación da UEFA con respecto á COVID-19, coma o partido entre o KÍ e o ŠK Slovan Bratislava non se puido disputar por varios positivos do equipo islandés, deuse por gañador ó Slovan Bratislava por 0-3.
Gauvain
Gauvain e o Cabaleiro Verde
Durante a súa estada no castelo, Gauvain recibe de mañá, antes de saír da cama, a visita da bela muller de Bertilak, véndose obrigado a resistir ás súas insinuacións. Por dous días así o fai, aceptando soamente beixos que, á noite, transmite a Sir Bertilak a cambio da caza. Na terceira mañá, porén, a señora oferécelle un cordón verde que o protexerá de calquera ferida, o medo da súa proba fai que o acepte, mais esconde o feito do seu anfitrión. Cando chega o día do Ano Novo, para honrar o seu compromiso, el sae en busca da Capela Verde. Achando o lugar, o Cabaleiro Verde aparece para devolver o golpe de Gauvain. Se el non tivese aceptado o cordón verde, o machado tería caído sobre el inofensivamente, mais, como iso non aconteceu, o machado esfola a súa pel e o seu sangue corre con ímpeto. Agora revélase que o Cabaleiro Verde é o propio Bertilak, que fora enfeitizado pola irmá de Artur, a fada Morgana. Despois de trocaren moitas cortesías, Gauvain parte e retorna á corte de Artur, a quen confesa a súa pequenez por ter aceptado o cordón.
Liga de Campións da UEFA 2020-21
Oitavos de final
Os partidos de ida xogáronse o 16, 17, 23 e 24 de febreiro, e tamén o primeiro grupo dos de volta o 9, 10, 16 e 17 de marzo de 2021.
Cuartos de final
Os partidos de ida xogáronse o 6 e 7 de abril, e os de volta o 13 e 14 de abril de 2021.
Semifinais
Os partidos de ida xogáronse o 27 e 28 de abril, e os de volta o 4 e 5 de maio de 2021.
Gran Premio de Austria de 1975
O Gran Premio de Austria de 1975 foi unha carreira do Campionato do Mundo Fórmula 1 celebrada no Circuíto de Österreichring o 17 de agosto de 1975. Foi a 12ª carreira da tempada de Fórmula Un de, e o oitavo Gran Premio de Austria o sexto, que se celebrou en Österreichring. Levouse a cabo sobre 29 das 54 voltas programadas para cubrir unha distancia de carreira de 171 quilómetros. A carreira foi acurtada pola choiva, o que significou que se outorgaron só a metade de puntos.
Baixo a forte choiva, a carreira foi gañada polo piloto italiano Vittorio Brambilla pilotando un March 751. Foi a única vitoria de Fórmula Un de Brambilla nos seus sete anos de andaina na Fórmula 1. Logrou a vitoria por 27 segundos sobre o británico James Hunt no seu Hesketh 308. Oito segundos máis atrás quedou o Shadow DN5 do piloto británico Tom Pryce no primeiro dos seus dous podios da súa curta carreira.
Con Carlos Reutemann e Emerson Fittipaldi fora dos puntos, a sexta posición de Niki Lauda permitiulle ampliar a súa vantaxe a 17´5 puntos. Si Lauda anotaba un punto no Gran Premio de Italia, o piloto austríaco lograría o campionato.
Resumo da carreira
Niki Lauda deleitou ao seu público ó lograr a súa sétima pole position do ano. Rolf Stommelen regresou logo do seu accidente en España, Chris Amon regresaba a Ensign e Brett Lunger cualificou ben no seu debut co Hesketh.
A práctica viuse empañada por unha serie de accidentes, Brian Henton estrelou o seu Lotus cando pisou unha mancha de aceite e Wilson Fittipaldi rompeu dous ósos da man. Durante a última sesión de adestramentos, Mark Donohue estrelouse en Vost-Hugel, a curva á dereita logo dos pits. O coche saltou por encima do garda rail e bateu contra nunha valla publicitaria. Morreron dous comisarios no accidente, e Donohue morreu por mor dunha hemorraxia cerebral tres días despois.
Cando formábase a grella de saída, informouse de choiva no lado oposto da pista. Nubes de tormenta formábanse rapidamente e os coches regresaron aos boxes para cambiar a pneumáticos de choiva.
Logo de 45 minutos, a grella estaba lista de novo. Lauda liderou por diante de James Hunt e Patrick Depailler que saíran desde a cuarta fila. Mario Andretti trompeou, e Bob Evans retirouse co BRM.
Vittorio Brambilla avanzou a través da cortina de auga para obter unha magnífica terceira posición, con Ronnie Peterson pasando do décimo ao cuarto lugar.
Na volta 12, era obvio que o coche de Lauda non se adaptara plenamente para facer fronte a condicións de mollado e na volta 15 Hunt adiantouno por quinta vez na tempada. Foi por pouco tempo. O motor do Hesketh funcionaba só con sete cilindros e Brambilla estaba acosándoo. Diante deles Lunger conducía con coidado na súa primeira carreira en mollado e non podía ver como se aproximaban os líderes por detrás. Brambilla adiantouno, pero pasaron outras dúas voltas antes de que Hunt puidera pasar finalmente ao seu compañeiro de equipo. Jochen Mass trompeou e perdeu o terceiro posto, pronto houbo unha actividade frenética entre a Asociación de Pilotos de Grandes Premios e os comisarios de carreira en canto a si a carreira debía seguir, detívose na volta 29.
Cando Brambilla pasou á bandeira, estrelouse contra as barreiras e o equipo March celebrou unha vitoria histórica. Pero, detrás destas escenas, había confusión. Algúns equipos preparábanse para o reinicio, pero como a carreira fora detida coa bandeira a cadros, isto non podía suceder. Os resultados da carreira eran válidos, pero con só a metade de puntos outorgados. Brambilla de 37 anos, o piloto máis vello na pista, gañou o seu primeiro Gran Premio.
Esta foi a primeira das dúas únicas carreiras nas que Shadow utilizou un motor Matra en lugar do Cosworth DFV no Shadow DN7 de Jean-Pierre Jarier.
Ligazóns externas
A menos que se indique o contrario, todos os resultados da carreira tómanse de
Xosefina de Leuchtenberg
Xosefina de Leuchtenberg, nada o 14 de marzo de 1807 en Milán (como Joséphine Maximilienne Eugénie Napoléone de Beauharnais) e finada o 7 de xuño de 1876 en Estocolmo, foi raíña de Suecia e Noruega entre 1844 e 1859, como consorte do rei Óscar I.
Tamén foi Princesa de Bologne, e Duquesa de Galliera e de Leuchtenberg.
Familia
Era a filla máis vella de Eugène de Beauharnais, primeiro duque de Leuchtenberg (concedido en 1817 polo rei Maximiliano I de Baviera) e de Augusta Amalia de Baviera (filla do rei Maximiliano I de Baviera e da princesa Guillermina de Hesse-Darmstadt).
Debía o seu primeiro nome á súa avoa paterna, a emperatriz Xosefina, e o seu terceiro ao emperador Napoleón Bonaparte.
Matrimonio
miniatura|180px|esquerda|Retrato de [[Óscar I de Suecia|Óscar I, esposo de Xosefina de Leuchtenberg.]] miniatura|esquerda|180px|Xosefina, como princesa herdeira de Suecia e Noruega.
Casou con Óscar, o príncipe herdeiro de Suecia e Noruega, o 22 de maio de 1823, no palacio de Leuchtenberg, en Múnic.
O 19 de xuño do mesmo ano celebrouse unha cerimonia en Estocolmo.
Probabelmente o matrimonio tiña tamén fins de lexitimación dinástica, pois Xosefina era descendente, por liña materna, de Gustavo Vasa. Así mesmo descendía a través da súa e nai do impopular rei Cristián II de Dinamarca.
Seis días despois de chegar a Suecia tivo que renunciar ao seu terceiro nome, Napoleona, debido a que Suecia se aliñara no bando contrario a Napoleón durante as guerras deste en Europa.
Levou consigo varias xoias espectaculares herdadas da emperatriz Xosefina, elaboradas en prestixiosas xoiarías de París. Esas xoias pertencen aínda hoxe en día á familia real sueca.
En 1824 foi vicerraíña de Noruega e tería que viaxar acompañando ao seu marido á capital dese país, Kristianía (actual Oslo). Alí viviría a parella uns cantos meses antes de volver a Estocolmo.
Á morte de Carlos XIV Xoán de Suecia, o seu esposo Óscar subiu ao trono, como Óscar I, e Xosefina converteuse en raíña de Suecia e Noruega.
Entre as súas actividades como raíña encontrábanse as obras de caridade. Manifestou gusto pola pintura e promoveu as reformas propostas polo seu marido.
Xosefina foi tan popular na corte como entre o pobo sueco, a pesar de conservar a súa relixión católica, aínda que consentiu educar os seus fillos na relixión luterana. Segundo rumores, a raíña defendeu, en 1860, unha nova lei de liberdade relixiosa. A lei antiga permitía crenzas diferentes soamente se o individuo nacera nelas, prohibindo unha conversión da fe luterana.
Non se sabe se tivo algunha influencia política durante o reinado do seu marido (e no do seu fillo), pero certamente actuou como conselleira do rei. En 1848 tentou evitar unha guerra en Schleswig-Holstein. E sería responsábel dun tratado entre Suecia, Noruega, Francia e a Gran Bretaña en 1855.
Usipetes
Os Usipetes foron unha tribo xermánica da que temos noticia no século I.
Tácito conta que unha cohorte de Usipi (que pode ser un sinónimo de Usipetes) formou parte como auxiliares nas campañas militares do xeneral Agrícola na Britannia. Os Usipetes non aparecen mencionados na Germania de Tácito pero aparecen en César nas súas Guerra das Galias (IV,1; 4; 16; 18; VI,35) como un pobo que invadiu a Galia no -55.
Xosefina de Leuchtenberg
Morte
A finais do mes de maio de 1876, Xosefina xa estaba bastante enferma, falecendo o 7 de xuño dese ano en Estocolmo, á idade de 69 anos. As súas últimas palabras foron: «Eu estou indo para casa agora. Estou moi feliz». O seu funeral seguiu o rito católico. Está sepultada na Igrexa de Riddarholmen, de capital sueca.
Descendencia
Co seu esposo Óscar I tivo os seguintes fillos:
Antepasados
Antepasados de Xosefina de Leuchtenberg
Asociación de Internautas
A Asociación de Internautas é unha organización de usuarios de internet e telecomunicacións de España, fundada o 10 de outubro de 1998 a partir de varias organizacións: Fronteras Electrónicas-FrEE, Grupo Tarifa Plana, Plataforma La Huelga, Plataforma Tarifa Plana co obxectivo de acadar unha tarifa plana universal e accesible para o uso da rede telefónica básica nas comunicacións e conexións a Internet ou de calquera outra rede de similares características, existente ou que se puidese crear.
Nas súas orixes o obxectivo era acadar que primeiramente Telefónica, como operador dominante, ofrecese un prezo fixo para conectarse a internet. Unha cota que non dependese do tempo de conexión como se estaba facer ata entón en que se cobraba por minuto de conexión, como as chamadas telefónicas de voz. A chegada doutros operadores ao mercado fixo que esta reivindicación se ampliase e a popularización do uso de internet levou á Asociación de Internautas á defensa dos intereses dos usuarios de internet fronte a organizacións de dereitos de autor como a SGAE.
Axencia Europea de Seguridade Aérea
A Axencia Europea de Seguridade Aérea (en inglés European Aviation Safety Agency ou EASA) é unha axencia da Unión Europea con tarefas normativas e executivas no campo da seguridade aérea civil. Baseada en Colonia, a EASA creouse o 15 de xullo de 2002 e acadou a súa funcionalidade plena no ano 2008, asumindo as funcións das Autoridades Conxuntas de Aviación (Joint Aviation Authorities ou JAA). Os países da Asociación Europea de Libre Comercio teñen garantida a súa participación na axencia.
As responsabilidades da EASA inclúen a análise e investigación da seguridade, autorizando operadores estranxeiros, asesorando a redacción da lexislación da UE, poñendo en funcionamento e monitorizando regras (como as inspeccións nos estados membros), dándo certificacións de tipo de avións e compoñentes e aprovando as organizacións relacionadas co deseño, fabricación e mantemento de produtos aeronáuticos.
Como parte do Ceo Único Europeo II, a axencia recibiu tarefas adicionais. Entre outras cousas, a EASA poderá certificar bloques funcionais aéreos se participan máis de tres partes.
Mukhannathun
Mukhannathun (do árabe مخنثون, efeminados, homes que semellan mulleres; en singular mukhannath) é un termo do árabe clásico para designar as persoas que agora se chamarían transxénero (bioloxicamente homes, xenericamente mulleres). En varios hadith faise referencia aos mukhannathun. Nun dos hadith o profeta Mahomé desterra a un mukhannath a unha rexión preto de Medina, pero prohibe aos seus habitantes que lle fagan dano. Estes textos poderían indicar que as transexuais musulmás eran aceptadas como son dentro dos límites de Medina e A Meca. Alén destes textos relixiosos, os mukhannathun están estreitamente relacionados coa música e o lecer.
Xénero e sexualidade
Os mukhannathun como grupo non se poden incluír con propiedade nunha das categorías predominantes de xénero nin de orientación sexual empregadas hoxe en occidente. Se ben non eran heterosexuais, non se pode dicir que fosen simplemente homes homosexuais.
Sexualidade
En The Effeminates of Early Medina, Everett K. Rowson describe aos mukhanathun dos que se fala nos hadith e que acompañaron ao profeta Mahomé. Rowson fala dalgúns outros mukhannathun contemporáneos do profeta, en particular de Tuways e Al-Dalal, un brillante músico e cantante que viviu ata os 82 anos. Sábese que Tuways casou e tivo fillos, e que, polo que din os textos, Al-Dalal se inclinaba claramente polos homes. Dise expresamente que, a pesar de que Al-Dalal gozaba coa compaña das mulleres, todo requirimento sexual que lle fixeran era en van. Dise que Al-Dalal tivo un encontro sexual coa súa esposa a noite de vodas, tras o cal mantivo relacións sexuais co seu amante. Historias similares cóntanse sobre outros mukhannathun de Medina.
De acordo co Imán Muhsin Hendricks, Mahomé tivo trato cun grupo de homes efeminados de Medina chamados mukhannathun. Porén, mentres que este grupo de mukhannathun posuía cualidades propias dos homes gais de hoxe, non se pode dicir que os mukhannathun fosen exactamente homes gais, posto que levaban a cabo prácticas que non son comúns nos gais contemporáneos.
Castración
Durante a dinastía Omeya, un califa, usualmente identificado como Sulayman ibn Abd al-Malik, ordenou que todos os mukhannathun fosen castrados. Polo que parece, os mukhannathun incomodárono dun xeito ou doutro e os diferentes autores non se poñen de acordo sobre o motivo. Varias fontes mencionan a algunhas das vítimas ou a todas, ademais de al-Dalal, que sempre ou case sempre é incluído. Un certo número delas informan, ademais, de certas bromas que se farían entre eles naquela ocasión. Hamza ofrece a versión completa destes parlamentos, dos que os seguintes son unha mostra:
As dúas últimas frases implican que o que se lles ía facer aos mukhannathun era jibdb, a forma máis drástica de castración, na que o pene era truncado. Nelas ponse o acento na carencia de interese sexual dos mukhannathun nas mulleres, mentres que as dúas precedentes identifican a motivación psicolóxica esencial tras a identificación coas mulleres dos mukhannathun como xénero.
Simeón de Durham
Simeón de Durham (tamén escrito Symeon) foi un monxe beneditino da abadía de Durham, que viviu no século XII, coñecido polo seu traballo como cronista.
Traxectoria
miniatura|200x200px|Claustro de Durham Simeón entreu de mozo no mosteiro beneditino de Jarrow. Mudouse para Durham en 1074, e tomou os votos no ano 1085 ou 1086. Cando William de Saint-Calais volveu do seu exilio en Normandía en 1091, probabelmente Simeón era o seu compañeiro. Simeón co tempo foi o encargado de organizar os cánticos de culto no seu priorato (chantre). Consérvanse anotacións súas nalgúns libros de Durham, como no Liber Vitae, ou libro dos cantos, (libro do que probabelmente fixo moito uso como parte dos seus deberes como chantre), e copias dos libros que escribiu.