cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerra cretense
Resultado
Baixo os términos do tratado que se asinou trala guerra, Hierápitna acordou romper todo tipo de relación e alianza con poderes estranxeiros e poñer todos os seus portos e bases a disposición de Rodas. Os términos do tratado para Olunte atopáronse entre as ruínas da cidade, que tivo que aceptar o dominio rodio. Como resultado, logo da guerra Rodas quedou ao mando dunha parte importante da rexión oriental de Creta. O fin das hostilidades permitiu que os rodios axudasen aos seus aliados na segunda guerra macedónica. A guerra non tivo ningún outro efecto a curto prazo sobre o resto de Creta. Os piratas e mercenarios da rexión continuaron coas súas antigas ocupacións ao finalizar a guerra. Tres anos despois, na batalla de Cinoscéfalos, durante a segunda guerra macedónica, os arqueiros mercenarios cretenses pelexaron tanto ao lado dos romanos como do de Macedonia. A guerra tivo un alto custo para Filipo e os macedonios, xa que perderon unha frota que custara tres anos armar e ademais as Ligas Aquea e Etolia cambiaron de bando, uníndose aos romanos. Durante o período inmediatamente posterior á guerra, os dardanios, unha tribo bárbara, ingresaron ao norte de Macedonia, pero Filipo puido repeler o ataque. Con todo, en -197, Filipo foi derrotado polos romanos na batalla de Cinoscéfalos e tivo que se render. Esta derrota custoulle a maior parte dos seus territorios fóra de Macedonia e tivo que pagar a Roma 1.000 talentos de prata. Rodas recuperou o control sobre as Cícladas e confirmou a súa supremacía marítima no Exeo. As posesións rodias do leste de Creta permitiron eliminar a piratería na área, aínda que os piratas seguiron atacando as embarcacións rodias, o que levou á segunda guerra cretense. Atalo morreu en -197 e foi sucedido polo seu fillo, Eumenes II, quen continuou coa política antimacedonia do seu pai. Mentres tanto, Pérgamo obtivo trala guerra varias illas exeas que pertenceran a Filipo, converténdose no maior poder de Asia Menor xunto con Antíoco.
Duke Nukem II
Duke Nukem II é un videoxogo de plataformas desenvolvido e publicado por Apogee Software que foi estreado en decembro de 1993. É a secuela de Duke Nukem, e o xogo consiste en catro episodios (de 8 niveis cada un). Tivo a súa continuación en Duke Nukem 3D, en 1996. Todd Replogle foi o principal deseñador dos tres xogos.
Aeroporto de Bacău-George Enescu
O aeroporto de Bacău-George Enescu é un aeroporto situado en Bacău, Romanía. Foi bautizado na honra do compositor romanés George Enescu e serve como cidade focal para aeroliña de baixo custo Blue Air, que é a única compañía que opera nel. O aeroporto de Bacău comparte a súa pista coa Base 95 da Forza Aérea de Romanía e con Aerostar, unha gran compañía aeroespacial e de defensa romanesa. As súas instalacións atópanse a 5 quilómetros ao sur de Bacău.
Alexandre de Hesse-Darmstadt
Traxectoria
Esta prometedora carreira foi destruída por un escándalo, pois Alexandre namorouse da condesa Xulia de Hauke, unha camareira de súa irmá María Alexandrovna. A condesa era unha orfa de orixe xermana-polaca, protexida do tsar, e filla do antigo ministro de guerra do tsar. Co tempo, o tsar Nicolao I considerou a Alexandre coma un posíbel marido para súa sobriña, mais informado do romance prohibiu a maridaxe; era inconcibíbel que unha persoa próxima á familia imperial casase cunha simple condesa. O Almanaque de Gotha, léxico e guía das clases tituladas europeas, era moi claro en asuntos de índole matrimonial.
Alexandre marchou a Inglaterra para cavilar no tocante ao seu futuro, pero acabou regresando a Rusia para fuxir xunta con Xulia até Breslau (hoxe Wroclaw, en Polonia), onde casaron en outubro de 1851.
Ao perderen as súas prerrogativas dinásticas, o príncipe Alexandre e a súa morganática esposa viviron unha vida tranquila. A súa familia vivía principalmente no castelo de Heiligenberg, xunta a Jugenheim, no sur de Hesse.
Descendencia
Alexandre de Hesse e Xulia de Battenberg tiveron cinco fillos, que herdaron o título e o apelido de súa nai. Os fillos foron:
Malia todos os escándalos, a familia de Battenberg conseguiu ser aceptada pola nobreza europea. Entre os seus descendentes destacan:
Albillos
Albillos é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 218 habitantes (INE 2012).
Hamamatsu
Hamamatsu (浜松市, はままつし, Hamamatsu-shi) é un concello xaponés da prefectura de Shizuoka. Está situado na rexión de Tōkai, no centro-sur da rexión de Chūbu e ao oeste da prefectura, na área de provincia histórica do Xapón de Tōtōmi, no centro da illa de Honshū. Ten 1.511,17 km² de superficie e unha poboación de 813.105 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 538 hab./km².
O concello de Hamamatsu limita cos concellos de Kosai, de Arai, de Iwata, de Mori, de Shimada, de Kawanehon (son da prefectura de Shizuoka); de Toyohashi, de Shinshiro, de Tōei, de Toyone (son da prefectura de Aichi); de Tenryū e de Iida (son da prefectura de Nagano).
Departamento de San Pedro, Paraguai
San Pedro del Ycuamandiyú é un departamento de Paraguai. A súa capital é a cidade de San Pedro (do Ycuamandiyú).
Limita polo norte co departamento de Concepción, polo sur co departamento de Cordillera e o de Caaguazú, polo leste co departamento de Amambay e o de Canindeyú, e polo oeste co Departamento de Presidente Hayes.
Distritos
O departamento está dividido en 17 distritos:
Franz Stahl
Franz Stahl, nado o 30 de outubro de 1962, foi o guitarrista da banda de hardcore punk Scream, onde o seu irmán Peter Stahl era o cantante. Foi tamén membro de Foo Fighters durante un breve período de tempo, de 1997 a 1999, sendo o substituto de Pat Smear. Foi substituído por Chris Shiflett durante a gravación do álbum There Is Nothing Left to Lose, debido a diferenzas creativas. Antes dos Foo Fighters, Franz tocou na banda Wool dende 1990 ata 1996 xunto ao seu irmán. Dende 1997 ata xullo do 2005, Franz Stahl tocou xunto ao músico xaponés J.
Stahl é un grande seareiro da Gibson Les Paul, a cal normalmente usa. Porén, no vídeo musical para o tema de Foo Fighters "My Hero", Franz toca unha Fender Stratocaster.
Na actualidade Stahl vive en Hollywood, California. Compón a súa propia música e sóbea ao seu MySpace.
Primeira División Galega de Hóckey a Patíns
A Primeira División Galega é a máxima categoría do hóckey a patíns organizada pola Federación Galega de Patinaxe dende 2004. Actualmente o primeiro clasificado da liga disputa a fase de ascenso fronte a equipos asturianos e os dous primeiros clasificados da Liga Norte. Historicamente a competición foi dominada polos equipos da cidade da Coruña, coa excepción do A.C. Ordes de Ordes, campión en 2009 e 2011.
Concepción Patín Club de San Juan
O Concepción Patín Club, alcumado o Azul de la Villa Mallea, é un equipo de hóckey a patíns da cidade de Concepción, San Juan (Arxentina). O club foi fundado o 11 de maio de 1942 e actualmente compite na máxima categoría do hóckey a patíns arxentino, a Liga Nacional A1, competición que gañou en dúas ocasións. Compite nas categorías masculina e feminina.
Peridinium
Peridinium é un xénero de dinoflaxelados mariños de auga doce da familia Peridiniaceae. A súa morfooxía é considerada típica dos dinoflaxelados con armadura ou teca. Peridinium comunmente mide de 30 a 70 μm de diámetro (pero hainos máis pequenos e maiores), e as súas placas tecais son moi grosas.
Características
Son organismos unicelulares aproximadamente esféricos cunha fenda lonxitudinal (sulco) e outra transversal (cíngulo). Na fenda lonxitudinal orixínase un flaxelo longo que se estende desde o extremo da célula. O segundo flaxelo está na fenda transversal e serve para o movemento e a alimentación. O suco transversal divide a célula en dúas metades iguais. As placas de celulosa da célula están moi ornamentadas. No interior hai un grande núcleo e varios plastidios marróns (ás veces incoloros). Algunhas especies teñen na metade posterior da célula un parche ocular.
As células son de 18 a 100 microns de longo. Os tipos diferéncianse pola cor da célula, pola relación de tamaño das dúas metades da célula, pola lonxitude da fenda lonxitudinal, pola forma e o aplanamiento das células, polos ornamentos e a disposición das placas de celulosa e pola presenza e cor dos plastidios.
A reprodución asexual prodúcese por fisión binaria, ou mediante a formación de zoósporas. A reprodución sexual prodúcese por fusión de dous gametos xeneticamente distintos pero morfoloxicamente similares (isogamia). Fórmase un cigoto que xermina.
Os Peridinium aparecen en todas as augas. Normalmente aliméntase fotoautotrofamente, mais tamén poden absorber materia orgánica disolta (mixotrofia). A miúdo orixinan poboacións masivas en primavera.
Especies
Segundo a base de datos ITIS (o 29 de novembro de 2014) as especies deste xénero son: (ver tamén Algaebase )
Marlen Haushofer
Marlen Haushofer, inicialmente Marie Helene Frauendorfer, nada en Frauenstein o 11 de abril de 1920 e finada en Viena o 21 de marzo de 1970, foi unha escritora austríaca en lingua alemá.
Esgrima nos Xogos Olímpicos de 1960
100px|border|Esgrima Nos Xogos Olímpicos de 1960 celebrados en Roma realizáronse oito probas de esgrima, seis en categoría masculina e dúas en categoría feminina. A competición realizouse entre o día 29 de agosto e o 8 de setembro no Palacio de Congresos.
Nacións participantes
Un total de 344 tiradores (266 homes e 78 mulleres) de 42 nacións competiron nos Xogos de Roma:
Oliveira (homónimos)
Como apelido pode referirse a:
Hipótese do eocito
350px|miniatura|dereita|Teoría da árbore dos tres dominios (esquerda) comparada coa árbore do eocito da filoxenia arqueana-eucariota (dereita).
A hipótese do eocito é unha teoría sobre a orixe da célula eucariota, que postula que esta provén dunha arquea do grupo dos crenarqueotas (antes chamados eocitos). Esta teoría compleméntase coa teoría simbioxenética da fusión biolóxica entre unha arquea e unha bacteria que daría orixe aos eucariontes. Debido ao interese pola orixe da célula eucariota, a hipótese do eocito despertou considerable atención ao converterse na principal alternativa ao sistema de tres dominios de Carl Woese de 1977.
Descubrimento
A hipótese de que os eucariontes evolucionaron a partir dun procarionte tipo eocito (Crenarchaeota), propúxoa orixinalmente James A. Lake e colegas en 1984, baseándose no descubrimento de que a estrutura dos ribosomas dos eocitos é similar á dos ribosomas eucariotas, pero distinta aos de bacterias ou de arqueas metanóxenas (Euryarchaeota). Por todo isto especulouse que a relación entre estes catro reinos primarios era a seguinte:
Segundo Lake, esta hipótese é compatible coas teorías da simbioxénese. Pouco despois estableceuse a unidade entre as Archaebacteria (arqueas metanóxenas) e Eocyta (termoacidófilos), que se reuniron no dominio Archaea (Woese 1990), que quedou conformado polos grupos Euryarchaeota e Crenarchaeota.
Un estudo realizado por un equipo xaponés en 1989 encontrou relación entre os factores de elongación EF-Tu e EF-G dos eucariontes e as arqueas. Despois comprobouse que esta relación era máis próxima cos Crenarchaeota, o que deu un grande apoio á hipótese do eocito.
Evidencias adicionais
Na década dos 90 publicáronse outras probas que apoian a hipótese do eocito, pero a pesar diso, prevaleceu ata os nosos días a teoría dos tres dominios.
En 1992 encontráronse semellanzas entre o factor de elongación +11aa (EF-1α) de eucariontes e eocitos. En 1999, a análise secuencial de xenes e proteínas atopou unha variación na taxa de substitución de nucleótidos e aminoácidos nos sitios de secuencia, mostrando unha árbore filoxenética do ARNr e ARN polimerase que sustenta á árbore do eocito. Posteriormente, a análise de moitos xenes implicados na replicación, transcrición e tradución, concordou tamén coa hipótese do eocito, igual que a análise de secuencias combinadas de aminoácidos de 41 xenes de ARNr e codificadores de proteínas.
A compatibilidade desta hipótese coa teoría endosimbiótica é destacada por algúns autores que sosteñen que as características bacterianas presentes na membrana eucariota, proceden xeneticamente da bacteria ancestral endosimbionte, a cal sería unha antiga alfaproteobacteria de acordo coa análise comparativa proteica, polo que certos xenes eucariotas son de orixe bacteriana.
Hipótese estendida do eocito
Posteriores análises filoxenéticas estableceron unha árbore do eocito máis actualizada ao compararen os diversos filos arqueanos coa probable raíz eucariota, confirmando así a orixe arqueana dos eucariontes. Cando se descubriu o novo filo Thaumarchaeota, axiña se considerou que era posible que fose un grupo irmán ou ancestral de Eukaryota.
Comparáronse novos filos. A análise utilizando sofisticados métodos filoxenéticos dos ARNr das subunidades menor e maior do ribosoma e de xenes que codifican proteínas, xunto con mostraxes melloradas da biodiversidade arqueana, permitiron unha "hipótese estendida do eocito", na que os eucariontes están moi relacionados cun superfilo denominado TACK, acrónimo das iniciais dos filos arqueanos (Thaumarchaeota, Aigarchaeota, Crenarchaeota e Korarchaeota), desbotando así a hipótese do sistema de tres dominios. En consecuencia, a filoxenia de Archaea, segundo esta hipótese, estableceuse así:
Baños de Molgas
Baños de Molgas é un concello da provincia de Ourense, pertencente a comarca de Allariz - Maceda. Segundo o IGE en 2017 tiña 1.623 habitantes (1675 en 2014, 1970 no 2006, 2014 no 2005, 2038 no 2004, 2088 no 2003) .O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é, ou.
Historia e patrimonio
A vila de Baños de Molgas crese que foi a mansión romana Salientibus do itinerario de Antonino. Daquela época realizáronse achados arqueolóxicos á beira da ponte romana e preto dela atópase o balneario cuxas augas foron moi apreciadas a principios do século XX.
A capela de Santa Eufemia de Ambía, templo medieval con ventás arcos de ferradura, está declarada monumento nacional.
No santuario da Nosa Señora dos Milagres do Medo celébrase unha romaría a principios de setembro.
Na estación de Baños de Molgas está o museo de Moncho Borrajo, con diverso material pertencente ao humorista.
Cruceiro e petróglifos de San Vitorio de Presqueira.
Lugares de Baños de Molgas
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Baños de Molgas vexa: Lugares de Baños de Molgas.
Maurizio Micheli
Maurizio Micheli, nado en Livorno, na Toscana, o 3 de febreiro de 1947, é un actor e director italiano de cinema o de teatro.
Macropódidos
Os macropódidos (Macropodidae) son unha familia de mamíferos marsupiais da orde dos diprotodontes composta por un gran número de xéneros. Inclúe ós canguros, ualabís e especies afíns. O termo "canguro" úsase no senso amplo para todo o grupo, aínda que é máis frecuente o seu uso para as meirandes especies.
Maurizio Micheli
Traxectoria
Maurizio Micheli naceu en Livorno en 1947 e criouse en Bari. Comezou a súa carreira nos anos 70 como actor dramático en pequenos teatros milaneses e escribindo e dirixindo unha serie de espectáculos de cabaret.
Macropódidos
A maioría de especies son terrestres e desprázanse a chimpos cando corren. Hai unhas poucas especies que son principalmente de vida arborícola (xénero Dendrolagus) e que son torpes en terra. Os macropódidos son exclusivamente herbívoros.
Maurizio Micheli
Traxectoria
Micheli publicou a súa autobiografía en 1996 baixo o título Sciambagne!, título extraído dunha escena da película Rimini Rimini. No 2002 publicou a novela Garibaldi amore mio coas edicións de Baldini Castoldi Calai.
Trabada de serpe
Unha trabada de serpe é unha lesión que adoita dar, como resultado, feridas punzantes causadas polos cairos do animal e, ás veces, o envelenamento. O envelenamento por veleno de serpe chámase envelenamento ofídico. Aínda que a maioría das especies de serpes non son venenosas e xeralmente matan as súas presas por constrición no canto de empregar veleno, pódense atopar serpes velenosas en todos os continentes, agás na Antártida. As serpes adoitan trabar as súas presas como un método de caza, pero tamén poden morder como defensa contra os depredadores. Xa que o aspecto físico das serpes velenosas pode variar, non existe forma práctica de identificar unha especie e avaliar se se debe buscar atención médica profesional.
Maurizio Micheli
Traxectoria
Podemos mencionar, entre outros,  L'opera dello sghignazzo  de Dario Fo,  Buonanotte Bettina  con Benedicta Boccoli, Un paio d'Ali de Garinei & Giovannini,  La presidentessa  con Sabrina Ferilli,  Il letto ovale  con Barbara D'Urso e  Italiani si nasce  con Tullio Solenghi.
Trabada de serpe
Efectos
O resultado das trabadas de serpes depende de diferentes factores; entre eles, a especie de serpe, a zona corporal afectada, a cantidade inxectada de veleno e o estado de saúde previo da vítima. Adoitan presentarse sentimentos de pánico e de terror despois dunha trabada de serpe, e poden producir un conxunto característico de síntomas mediados polo sistema nervioso autónomo, como latexos acelerados do corazón e náuseas. As trabadas de serpes non velenosas tamén poden causar lesións, a miúdo por mor das laceracións causadas polos dentes da serpe, ou por unha infección resultante. Unha trabada tamén pode desencadear unha reacción anafiláctica, que pode ser mortal. As recomendacións de primeiros auxilios para as trabadas de serpes dependen das especies que habitan na rexión, xa que os tratamentos eficaces para as trabadas inflixidas por algunhas especies poden ser ineficaces para as doutras especies. O número de mortes atribuídas ás mordeduras de serpes depende da zona xeográfica.
Segundo a zona do mundo
Aínda que as mortes son relativamente raras en Australia, Europa e Norteamérica, a morbilidade e mortalidade asociadas coas trabadas de serpes é un problema grave de saúde pública en moitas rexións do mundo, particularmente nas zonas rurais que carecen de servizos médicos. Ademais, mentres que o sur de Asia, o sueste de Asia e África subsahariana reportan o maior número de trabadas, tamén hai unha alta incidencia nos Neotrópicos e outras rexións ecuatoriais e subtropicais. Cada ano, decenas de miles de persoas morren por mor de trabadas de serpes, aínda que o risco dunha mordedura pode reducirse con medidas preventivas, como o uso de calzado de protección e evitar as zonas nas que se sabe que habitan serpes perigosas.
A Carballeira, Albixoi, Mesía
A Carballeira é un lugar da parroquia de Albixoi no concello coruñés de Mesía na comarca de Ordes. Tiña 6 habitantes no ano 2021 segundo datos do INE dos cales 3 eran homes e 3 eran mulleres.
Ramón Segade Campoamor
Ramón Segade Campoamor, nado en Santiago de Compostela no ano 1831 e finado no mesmo lugar o 15 de abril de 1887, foi un escritor galego do século XIX que residiu gran parte da súa vida na Coruña.
Traxectoria
Foi vicesecretario da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago.
San Martín de Arroxo, A Fonsagrada
San Martín de Arroxo é unha parroquia do concello da Fonsagrada. A súa superficie é de 12,5 km². Tiña 87 habitantes en 2016, segundo datos do Instituto Galego de Estatística, 46 homes e 41 mulleres. O que supón unha diminución de 67 habitantes respecto ao ano 2001 cando tiña 154 habitantes e 98 menos que en 1991. Os 87 veciños están repartidos en 12 lugares: Abade, Brancio, O Caleiro, Candelos, Castro de Martul, Ervellais, Novío, Río de Bangos, Río de Toxos, San Martín, Veiga de Donas e Vilamaior. Limita ao norte con Cereixido, ao sur con Navia de Suarna, ao leste con Vilabol de Suarna e ao oeste con Lamas de Moreira.
Vitamina D
miniatura|[[Colecalciferol (D3). Un dos aneis da súa estrutura esteroide está roto.]] miniatura|[[Calcitriol (1,25-dihidroxicolecalciferol). Forma activa. Ten grupos OH extras.]] miniatura|[[Ergocalciferol (D2). Ten un dobre enlace e un grupo metilo extras.]]
Carel Godin de Beaufort
Jonkheer (Barón) Karel Pieter Antoni Jan Hubertus (Carel) Godin de Beaufort nado en Maarsbergen o 10 de abril de 1934 e finado en Colonia, Alemaña o 2 de agosto de 1964 foi un pilotode carreiras e nobre holandés dos Países Baixos. Competiu na Fórmula Un entre e.
Vitamina D
A vitamina D é un grupo de substancias esteroides cun anel da molécula roto (secosteroides) liposolubles. Nos humanos a vitamina D é única entre as vitaminas, porque funciona como unha prohormona e porque o corpo pode sintetizala en forma de vitamina D3 cando a nosa pel se expón ao sol.
As medidas dos niveis séricos de vitamina D3 son un reflexo da síntese endóxena por exposición á luz solar e da inxestión da vitamina na dieta, e pénsase que a síntese pode en xeral manter niveis séricos axeitados da vitamina. As evidencias indican que a síntese de vitamina D por exposición ao sol funciona como un bucle de retroalimentación que impide a súa toxicidade por exceso, pero advírtese que a exposición ao sol tampouco debe ser excesiva debido aos riscos de cáncer de pel.
Carel Godin de Beaufort
Carreira
Godin de Beaufort participou en 31 Grandes Premios do Campionato do Mundo, converténdose no primeiro holandés en puntuar no Campionato do Mundo de Fórmula Un e en numerosas carreiras de Fórmula Un fora do Campionato. Foi un dos últimos pilotos verdaderamente afeccionados na F1, e pilotou os seus propios coches, pintados co vibrante cor de carreiras holandés: laranxa, baixo o escudo "Ecurie Maarsbergen", o equipo tomou o seu nome da casa de campo de Beaufort. Nos primeiros anos considerárono unha especie de chicana móbil, e un perigo para os outros pilotos da pista. Con todo, en anos posteriores converteuse nun rival competente e popular.
Vitamina D
Cando se sintetiza nos riles, o calcitriol (ou 1,25-dihidroxicolecalciferol) circula polo organismo como unha hormona, regulando a concentración de calcio e fosfato na corrente sanguínea e favorecendo o crecemento saudable e a remodelación dos ósos. A vitamina D prevén o raquitismo nos nenos e a osteomalacia nos adultos, e, xunto co calcio, axuda a protexer aos anciáns da osteoporose. A vitamina D tamén afecta á función neuromuscular, a procesos de inflamación, e inflúe na acción de moitos xenes que regulan a proliferación celular, diferenciación celular e apoptose.
Carel Godin de Beaufort
Carreira
Sempre un devoto de Porsche (soamente pilotou dúas carreiras do campionato do mundo con outros coches) era unha visión familiar no campionato e nas carreiras fóra de Campionato no seu Porsche 718 laranxa, comprado ao equipo Rob Walker Racing Team. Aínda que o 718 xa estaba obsoleto no seu primeiro ano con el, persistiu con el pois era o único deseño no cal cabía o seu rexo corpo. O tamaño do coche, e un trazo de humor autocrítico do propio Beaufort, valeulle o alcumo de "Porsche Gordiño". Coa estereotipada excentricidade aristocrática a miúdo pilotaba sen zapatos, E na súa última carreira en Alemaña ata foi visto correndo as voltas da práctica levando unha peluca dos Beatles, en lugar do seu casco.
Morte
Godin de Beaufort pilotaba o Porsche 718 na práctica para o Gran Premio de Alemaña de 1964 en Nürburgring cando o coche saíuse de súpeto da pista na infame curva de Bergwerk. Saíu despedido do coche e sufriu múltiples feridas na cabeza, o peito e as pernas. Inicialmente Beaufort foi levado a un hospital en Koblenz, pero ao día seguinte foi trasladado a un importante centro neurolóxico en Colonia onde morreu pola noite.
Vitamina D
As probas dos efectos saudables sobre a suplementación con vitamina D na poboación xeral son consistentes,  especialmente en canto aos beneficios sobre a saúde ósea e o descenso da mortalidade en mulleres anciás.
Formas da vitamina D
Existen varias formas de vitamina D, que se indican na táboa. As dúas formas principais son a vitamina D2 ou ergocalciferol, e a vitamina D3 ou colecalciferol, polo que cando se indica vitamina D sen subíndice faise referencia á forma D2 ou á D3 ou a ambas as dúas. Estas formas son coñecidas colectivamente como calciferol. A vitamina D2 foi caracterizada quimicamente en 1932. En 1936, determinouse a estrutura da vitamina D3 e viuse que se orixinaba pola irradiación ultravioleta do 7-deshidrocolesterol.
Carel Godin de Beaufort
Morte
miniatura|250px|right| Porsche 718 de Carel Godin de Beaufort
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Vitamina D
Formas da vitamina D
Quimicamente, todas as formas de vitamina D son esteroides cun anel aberto (secosteroides). A diferenza estrutural entre a vitamina D2 e a vitamina D3 está nas súas cadeas laterais, non na parte cíclica. A cadea lateral da D2 contén un dobre enlace entre os carbonos 22 e 23, e un grupo metilo no carbono 24.
Carel Godin de Beaufort
Resultados Completos na Fórmula Un
‡ participou cun Fórmula 2.
Vitamina D
Formas da vitamina D
A vitamina D3 (colecalciferol) prodúcese por irradiación ultravioleta do seu precursor 7-deshidrocolesterol. Esta molécula está presente de forma natural na pel dos animais e no leite. A vitamina D3 pode obterse por exposición da pel aos raios ultravioleta, ou por irradiación ultravioleta do leite para a súa produción comercial.
A vitamina D2 é un derivado do ergosterol, un esterol de membrana que recibiu o seu nome do fungo cornello do centeo (ergot en inglés), que é unha substancia producida polos fungos, algúns organismos do fitoplancto e invertebrados, os cales producen a vitamina por irradiación ultravioleta do ergosterol. As plantas terrestres e os vertebrados non producen a D2, porque carecen do precursor ergosterol. Parece que A vitamina D2 é igual de efectiva ca a D en manter as concentracións circulantes de 25-hidroxivitamina D, aínda que existe algunha discusión sobre se a D3 pode ou non substituír totalmente pola D2 na dieta humana.
Carel Godin de Beaufort
Resultados completos na Fórmula 1 fóra de campionato
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Vitamina D
Evolución
A síntese fotoquímica da vitamina D evolucionou hai uns 750 millóns de anos; e o cocolitóforo do fitoplancto Emiliania huxleyi é un dos exemplos máis primitivos. A vitamina D xogou un papel crítico no mantemento do esqueleto calcificado dos vertebrados cando abandonaron o seu ambiente oceánico primixenio rico en calcio e colonizaron a terra hai uns 350 millóns de anos.
A vitamina D pode sintetizarse só por un proceso fotoquímico, polo que os primeiros vertebrados que pasaron a vivir en terra tiñan que inxerir alimentos que contiñan vitamina D ou tiñan que expoñerse á luz solar para sintetizaren fotoquimicamente a vitamina D na súa pel para satisfaceren os seus requirimentos.
Produción na pel
miniatura|Nos estratos epidérmicos da pel, a produción é maior no estrato basal (coloreado en vermello na ilustración) e no estrato espiñoso (coloreado en castaño claro).
A vitamina D3 prodúcese na pel cando o 7-deshidrocolesterol reacciona coa luz ultravioleta (UV) con lonxitudes de onda entre 270 e 300 nm, cun pico de síntese entre 295 e 297 nm. Estas lonxitudes de onda están presentes na luz do sol cando o índice UV é maior de 3 e tamén na luz emitida polas lámpadas ultravioleta utilizadas para o bronceado. Estas lámpadas producen principalmente luz ultravioleta A (raios UVA), pero normalmente producen tamén entre un 4 e un 10% de UVB. Dependendo da elevación solar a vitamina D3 pode producirse na pel diariamente todo o ano nos trópicos, durante a primavera e verán nas rexións temperadas da Terra, e case nunca nos círculos polares. Porén, a latitude non predí consistentemente o nivel medio de 25OHD da poboación. A asunción de que os niveis de vitamina D na poboación seguen un gradiente latitudinal é especialmente cuestionable tendo en conta os informes de que os raios UVB que chegan á superficie terrestre en 24 horas durante o verán no norte do Canadá igualan ou exceden aos que chegan ao ecuador. En consecuencia, hai posibilidades máis que suficientes de que os seres humanos das latitudes altas produzan e almacenen vitamina D3 durante os meses de primavera, verán e outono. Dependendo da intensidade da radiación UVB e dos minutos de exposición, pode establecerse un equilibrio na pel, de modo que a vitamina D se degrade tan rápido como se xera.
A pel consta de dúas capas principais: a capa interna chamada derme, composta en boa parte de tecido conectivo, e a externa, máis delgada, a epiderme. A epiderme grosa da planta dos pés e palmas das mans consta de cinco estratos; que do máis externo ao máis interno son: o estrato córneo, estrato lúcido, estrato granuloso, estrato espiñoso, e estrato basal. A vitamina D prodúcese nos dous estratos máis internos da epiderme, o estrato basal (stratum basale) e o espiñoso (stratum spinosum).
O colecalciferol prodúcese fotoquimicamente na pel a partir do 7-deshidrocolesterol; o 7-deshidrocolesterol prodúcese en cantidades relativamente grandes na pel da maioría dos vertebrados, humanos incluídos. A rata toupa espida (Heterocephalus glaber) parece ser deficiente en colecalciferol de forma natural, xa que os niveis séricos de 25-OH vitamina D son indetectables nela. Nalgúns animais, a presenza de pelaxe espesa ou plumas impide que os raios ultravioleta cheguen á pel. Nos paxaros e animais con densa pelaxe, a vitamina D xérase a partir das secrecións aceitosas da pel depositadas en plumas e pelaxe e os animais incorpórana por vía oral durante o seu aseo co pico ou lambendo.
Produción industrial
A vitamina D3 (colecalciferol) prodúcese industrialmente expoñendo o 7-deshidrocolesterol aos raios ultravioleta B, e purificándoo. O 7-deshidrocolesterol é unha substancia natural que aparece na graxa da la (lanolina) das ovellas e outros animais. A vitamina D2 (ergocalciferol) prodúcese de xeito similar utilizando ergosterol de lévedos ou cogomelos como material inicial.
Mecanismo de acción
miniatura|Modelo do [[colecalciferol (D3)]] A vitamina D transpórtase pola corrente sanguínea ao fígado, onde se converte na prohormona calcidiol. O calcidiol circulante pode despois ser convertido en calcitriol, a forma bioloxicamente activa da vitamina D, nos riles ou polos monocitos-macrófagos do sistema inmunitario. O calcitriol sintetizado polos monocitos-macrófagos actúa localmente como unha citocina, defendendo o corpo contra os microbios invasores. O calcitriol producido nos riles, que é a forma activa fisioloxicamente da vitamina D, libérase na circulación sanguínea. Únese no sangue á proteína de unión á vitamina D (VDBP), unha proteína transportadora do plasma sanguíneo, que transporta o calcitriol a varios órganos diana.
O calcitriol media os seus efectos biolóxicos uníndose ao receptor da vitamina D (VDR), que está localizado principalmente no núcleo celular das células diana A unión do calcitriol a dito receptor permite que este actúe como un factor de transcrición que modula a expresión xénica de certas proteínas de transporte (como a TRPV6 e a calbindina), que están implicadas na absorción do calcio nos intestinos.
O receptor da vitamina D pertence á superfamilia de receptores nucleares dos receptores das hormonas esteroides e tiroides, e o VDR exprésase nas células da maioría dos órganos do corpo, como o cerebro, corazón, pel, gónadas, próstata, e mama. A activación do VDR nas células do intestino, óso, riles, e glándulas paratiroides vai ligada ao mantemento dos niveis de calcio e fósforo no sangue (coa colaboración da hormona paratiroide e a calcitonina) e ao mantemento do contido do óso.
A vitamina D incrementa a expresión do xene da tirosina hidroxilase nas células da medula adrenal. Tamén está implicada na biosíntese de factores neurotróficos, síntese da óxido nítrico sintase, e incemento dos niveis de glutatión.
Sábese que o receptor da vitamina D (VDR) está implicado na proliferación e diferenciación celular. A vitamina D tamén afecta ao sistema inmunitario, e os VDRs exprésanse en varios leucocitos, como monocitos e células T e B.
Ademais da activación do VDR, coñécense outros mecanismos alternativos de acción. Un moi importante é o seu papel como un inhibidor natural do sinal de transdución pola vía da proteína denominada hedgehog (unha hormona implicada na morfoxénese).
Unha das funcións máis importantes da vitamina D é manter o balance de calcio no esqueleto promovendo a absorción de calcio no intestino, favorecendo a reabsorción ósea ao incrementar o número de osteoclastos, mantendo os niveis de calcio e fosfato necesarios para a formación do óso, e permitindo o funcionamento axeitado da hormona paratiroide, que mantén os niveis séricos de calcio. A deficiencia de vitamina D pode orixinar unha densidade mineral ósea máis baixa e un aumento do risco de perda de masa ósea (osteoporose) ou de fracturas óseas, porque a falta de vitamina D altera o metabolismo mineral no corpo.
Suplementación con vitamina D
Os efectos da suplementación con vitamina D sobre a saúde son controvertidos. Un informe do Institute of Medicine (IOM) dos Estados Unidos sinalou o seguinte: "Os resultados referidos ao cáncer, doenzas cardiovasculares e hipertensión, diabetes e síndrome metabólica, caídas e o rendemento físico, funcionamento inmunitario e trastornos autoinmunes, infeccións, funcionamento neuropsicolóxico, e preeclampsia non se poden asociar de forma fiable co consumo de calcio ou vitamina D e son a miúdo contraditorios." Algúns investigadores non están de acordo con estas conclusións e parécelles que o IOM foi demasiado definitivo nas súas recomendacións e cometeu algúns erros matemáticos ao calcular os niveis sanguíneos de vitamina D asociados coa saúde ósea. Porén, os membros do grupo do IOM manteñen que usaron un "procedemento estándar para as recomendacións dietarias" e que o informe está solidamente baseado nos datos. A investigación sobre a suplementación con vitamina D, incluíndo os ensaios clínicos a longa escala, aínda continúa.
Os principais efectos sobre a saúde que se alegou que ten a suplementación con vitamina D son os seguintes:
Mortalidade
Niveis baixos de vitamina D están asociados cun incremento da mortalidade. A suplementación con vitamina D3 parece facer decrecer nalgúns estudos a mortalidade especialmente en mulleres anciás. A vitamina D2, o alfacalcidol, e o calcitriol non parecen ser efectivos.
Saúde ósea
miniatura|Regulación do calcio no corpo humano. O papel da vitamina D móstrase en laranxa. Baixos niveis séricos de vitamina D están asociados coa aparición de raquitismo, fracturas por caídas, e densidade mineral ósea baixa. Algúns estudos mostran que a suplementación con vitamina D e calcio mellora a densidade mineral ósea lixeiramente, fai decrecer o risco de fracturas nas caídas en certos grupos de poboación. Porén, a calidade das probas non é moi grande.
Enfermidades cardiovasculares
As evidencias sobre os efectos da suplementación con vitamina D sobre as enfermidades vasculares son tamén pobres. Doses altas ou moderadas poden reducir o risco de enfermidades cardiovasculares pero a súa significancia clínica é cuestionable.
Cancro
Niveis baixos de vitamina D están asociados con algúns cánceres. Porén, cando se fai unha suplementación da dieta con vitamina D para tratar casos de cáncer de próstata, non parece que se obteñan beneficios. Os resultados sobre os efectos protectores ou prexudiciais da suplementación con vitamina D noutros tipos de cáncer non son concluíntes.
Esclerose múltiple
A vitamina D parece ter un efecto protector contra a esclerose múltiple. A hipótese inicial para explicalo estaba baseada no feito de que a esclerose múltiple dáse nunha alta proporción nas rexións do mundo nas que hai longos períodos con poucas horas de luz solar (pero parece que a síntese de vitamina D non está ligada coa latitude na que se viva), pero agora hai outras evidencias que o apoian. Porén, non se sabe se a suplementación con vitamina D durante a preñez pode diminuír a probabilidade de que os nenos desenvolvan máis tarde esclerose múltiple.
Outros
Os niveis adecuados de vitamina D poden tamén estar asociados cos ciclos de crecemento saudables dos folículos pilosos. Tamén se teñen sinalado asociacións entre os niveis baixos de 25(OH)D e as enfermidades vasculares periféricas, certos cánceres, esclerose múltiple, artrite reumatoide, diabetes mellitus tipo 1 (xuvenil), enfermidade de Parkinson e enfermidade de Alzheimer. Porén estas asociacións atopáronse en estudos observacionais e a suplementación con vitamina D vitamin supplements non demostrou que reduza o risco de padecer estas doenzas.
Infeccións
A vitamina D parece ter efectos sobre o funcionamento do sistema inmunitario. Postulouse que inflúe no contaxio da gripe, e a falta de síntese de vitamina D durante o inverno é unha explicación das altas taxas de infección gripal durante o inverno. Nas infección virais outros factores implicados son os niveis de humidade relativamente baixos producidos polas calefaccións e as temperaturas frías que favorecen o espallamento do virus. Os niveis baixos de vitamina D parecen ser un factor de risco para a tuberculose e historicamente, utilizouse como tratamento. En 2011 están facéndose ensaios clínicos sobre este punto. Algúns estudos indican que a vitamina D pode tamén xogar un papel na infección por VIH.
Deficiencia (hipovitaminose D)
Os niveis sanguíneos baixos de calcidiol (25-hidroxi-vitamina D) poden ser o resultado dunha escasa exposición ao sol. A deficiencia en vitamina D afecta á correcta mineralización dos ósos, e foi asociada con doenzas que teñen que ver co debilitamento dos ósos, entre as cales as principais son o raquitismo e a osteomalacia.
Raquitismo
O raquitismo, unha enfermidade infantil caracterizada pola falta de crecemento e deformidade dos ósos longos, pode ser causada por deficiencia de calcio e fósforo e por falta de vitamina D. Esta deficiencia é hoxe moi común en moitos países de África, Asia e Próximo Oriente e naquelas persoas que teñen trastornos xenéticos como o raquitismo por deficiencia en pseudovitamina D. O papel desempeñado pola dieta no desenvolvemento do raquitismo foi determinado por Edward Mellanby entre 1918–1920. O raquitismo nutricional existe en países con intensa insolación como Nixeria e pode aparecer sen que haxa deficiencia de vitamina D. En países como Gran Bretaña, onde o raquitismo e a osteomalacia son hoxe raros, houbo estalidos destas doenzas nalgunhas comunidades inmigrantes, mesmo en mulleres que aparentemente tiñan unha exposición á luz solar axeitada e usaban roupas que non lles tapaban todo o corpo. O feito de ter pel escura e ter unha escasa exposición ao sol non produce raquitismo a non ser que a dieta se desvíe do patrón omnívoro occidental caracterizado por consumos altos de carne, perixe, ovos e baixos de cereais. Os factores de risco dietarios do raquitismo inclúen o non consumo de alimentos de orixe animal. A deficiencia da vitamina D segue sendo a principal causa do raquitismo entre os nenos pequenos na maioría dos países, porque o leite materno é pobre en vitamina D e certos costumes sociais e as condicións climáticas poden impedir unha exposición adecuada aos raios ultravioleta da luz solar. En países soleados como Nixeria, Suráfrica, e Bangladesh, onde a enfermidade aparece entre nenos pequenos e nenos maiores, a doenza atribúese ao consumo baixo de calcio na dieta, o cal é característico das dietas baseadas principalmente nos cereais e con pouco consumo de produtos lácteos. O raquitismo era antes un problema de saúde importante nos Estados Unidos, e en zonas como Denver, onde os raios ultravioleta son aproximadamente un 20% máis fortes ca en zonas a nivel do mar da mesma latitude, nalgúns estudos case 2/3 de 500 nenos estudados tiñan raquitismo lixeiro a finais da década de 1920. O incremento no consumo de proteína animal que se produciu no século XX na dieta norteamericana e un aumento do consumo de leite fortificado con pequenas cantidades de vitamina D coincidiu cun enorme descenso nos casos de raquitismo.
Osteomalacia
A osteomalacia, un trastorno que debilita e adelgaza os ósos e que se dá exclusivamente en adultos, caracterzase pola debilidade dos músculos proximais (da parte inicial da extremidade) e a fraxilidade ósea. Os efectos da osteomalacia crese que contribúen a producir dor crónica dos músculos esqueléticos, pero non hai evidencias concluíntes de que haxa baixos niveis de vitamina D nos pacientes con dores crónicas.
Deficiencia e cor da pel
As investigacións indican que as persoas de pel escura que viven en climas temperados teñen menores niveis de vitamina D. Suxeriuse que as persoas de pel escura son menos eficientes na produción de vitamina D porque a melanina da pel dificulta a síntese de vitamina D, aínda que un recente estudo atopou novas evidencias de que os niveis baixos de vitamina D entre os africanos poden deberse a outras razóns distintas da cor da pel. As evidencias recentes implican a hormona paratiroide (PTH). Un estudo a grande escala dos determinantes xenéticos da insuficiencia de vitamina D nos individuos brancos non atopou asociación coa súa pigmentación.
Recomendacións sobre a suplementación
O Director Xeral de Investigación e Desenvolvemento e Xefe do Consello Científico do Departamento Británico de Saúde e o Servizo Nacional de Saúde (NHS) indicou que os nenos desde seis meses a cinco anos deberían recibir suplementación con vitamina D, especialmente durante o inverno. Porén, á xente que toma suficiente vitamina D nas súas dietas e está suficientemente ao sol non se lle recomenda suplementación con vitamina D.
Un grupo de expertos publicou en 2011 unha guía clínica, facendo énfase nos tratamentos e o consumo de vitamina D recomendados para os pacientes con risco de deficiencia que se listaban, na que se establecía que as fontes de vitamina D2 e D3 son equivalentes.
Toxicidade (hipervitaminose D)
A exposición ao sol por longos períodos de tempo non causa normalmente toxicidade por vitamina D. Nos individuos de pel clara en aproximadamente 20 minutos de exposición á luz ultravioleta as concentracións de precursores da vitamina D producidos na súa pel chegan a un equilibrio (este tempo é de 3 a 6 veces maior para as persoas de pel pigmentada), e toda a vitamina D que se produza de máis é degradada. De acordo con algunhas fontes, a produción endóxena cunha exposición corporal completa ao sol é de aproximadamente 250 µg (10.000 IU) diarias. Segundo Holick, "a pel ten unha gran capacidade de produción de colecalciferol"; e cando a pel se empeza a broncear a vitamina D producida "é comparable con tomar unha dose oral de entre 250 e 625 microgramos (10.000-25.000 IU)".
Baseándose na non observación de toxicidade con consumos diarios de 50.000 IU diarias, que orixinan niveis de calcidiol de máis de 600 nmol/L, e o efecto similar da suplementación e a exposición corporal completa ao sol ata o inicio do bronceado, algúns investigadores sostiñan en 2007 que 250 microgramos/día (10.000 IU) nos adultos sans era unha dose segura e podía tomarse como un valor de límite máximo tolerable. Nos casos publicados de toxicidade por hipercalcemia nos que se coñecían as doses de vitamina D e os niveis de 25-hidroxi-vitamin D o consumo era en todos eles ≥40.000 IU (1.000 mcg) diarios. A recomendación da suplementación en persoas sans é bastante controvertida, e existen dúbidas sobre os efectos a longo prazo de atinguir e manter concentracións séricas de 25(OH)D de 80nmol/L ou máis por suplementación.
Consumo Dietético de Referencia
O Consumo Dietético de Referencia (Dietary Reference Intake) de vitamina D facilitado polo Institute of Medicine en 2010 supera as recomendacións previas de Consumo Adecuado (Adequate Intake). Estas recomendacións calcúlanse asumindo que non se produce síntese de vitamina D na pel por unha escasa exposición ao sol e que toda a vitamina D procede da dieta. Os valores refírense ao consumo total de vitamina D procedente dos alimentos, bebidas e suplementación, e foi calculado para a poboación norteamericana (danse datos para a Unión Europea máis abaixo).
Os novos consumos de referencia para a vitamina D son: O Consumo Adecuado para os bebés segue sendo:
A cantidade diaria recomendada de vitamina D na Unión Europea é de 5 µg. 1 µg = 40 IU and 0.025 µg = 1 IU.
Fontes na dieta
miniatura|Os peixes graxos (azuis) como o salmón son fontes dietarias de vitamina D. Nalgúns países diversos alimentos (leite, cereais) están suplementados artificialmente con vitamina D. Son fontes importantes de vitamina D os seguintes alimentos:
Historia
En 1913 os investigadores norteamericanos Elmer McCollum e Marguerite Davis descubriron unha substancia no aceite de fígado de bacallau, que máis tarde recibiría o nome de "vitamina A". O doutor británico Edward Mellanby decatouse de que os cans que eran alimentados con aceite de fígado de bacallau non desenvolvían o raquitismo, e concluíu que a vitamina A, ou algún factor estreitamente asociado, podía previr esta doenza. En 1921, Elmer McCollum ensaiou con aceite de fígado de bacallau no cal fora previamente destruída a vitamina A. Ese aceite modificado curaba igualmente aos cans enfermos, polo que McCollum concluíu que o factor presente no aceite de fígado de bacallau era o responsable da curación do raquitismo e distinto da vitamina A. Chamoulle vitamina D porque era a cuarta vitamina á que se lle daba nome. Non se sabía inicialmente que, a diferenza doutras vitaminas, a vitamina D podía ser sintetizada polos humanos expoñéndose á luz ultravioleta.
En 1923, estableceuse que cando o 7-deshidrocolesterol é irradiado con luz, producíase unha forma de vitamina liposoluble (agora coñecida como D3). Alfred Fabian Hess dixo que "luz igual a vitamina D." Adolf Windaus, da Universidade de Göttingen en Alemaña, recibiu o Premio Nobel de Química en 1928, polo seu traballo sobre os esterois e a súa conexión coas vitaminas. Na década de 1930 clarificou máis a estrutura química da vitamina D.
En 1923, Harry Steenbock na Universidade de Wisconsin demostrou que a irradiación con luz ultravioleta incrementaba o contido en vitamina D dos alimentos e outros materiais orgánicos. Despois de irradiar comida para roedores, Steenbock descubriu que os roedores se curaban do raquitismo. O déficit de vitamina D era a causa do raquitismo. Steenbock patentou a súa técnica de irradiación, que foi utilizada cos alimentos, especialmente co leite. Cando expirou a súa patente en 1945, o raquitismo fora erradicado nos Estados Unidos.
Fernando Elboj Broto
Fernando Elboj Broto, nado en Huesca o 14 de xullo de 1946 e finado na mesma cidade o 30 de xaneiro de 2023, foi un político español, membro do Partido Socialista Obrero Español. Foi alcalde de Huesca entre 1999 e 2010.
Traxectoria
Nado en Huesca en 1946, foi catedrático de Xeografía e Historia. Membro do PSOE, foi senador pola súa provincia natal entre 1982 e 1989. En 1990 foi nomeado director provincial de educación en Huesca, cargo que desempeñou ata 1994. En 1999 encabezou a lista do seu partido á alcaldía de Huesca, sendo investido alcalde gobernando en coalición con IU e PAR. En 2003 conseguiu a maioría absoluta e gobernou en solitario. En maio de 2007 gañou de novo as eleccións con maioría relativa, gobernando en coalición co PAR.