cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beluga
Nomes galegos
Dada a distribución da especie, por riba do círculo polar ártico, é normal que, a pesar dos afastados lugares que frecuentan e frecuentaron os pescadores galegos, non teña moitos nomes vernáculos galegos. A Delphinapterus leucas, na Lista patrón dos vertebrados de Galicia, proposta provisionalmente pola SGHN, asígnaselle o nome de blancón, un evidente castelanismo por brancón, pero que foi recollido en Portonovo por Ríos Panisse, nome debido seguramente á cor completamente branca deste animal que, por outra parte, é de forma parecida, aínda que máis pequeno, que o negrón ou falsa candorca, Pseudorca crassidens, un cetáceo da familia dos delfínidos máis coñecido nas nosas augas, e que é de cor gris escura ou totalmente negra. Ríos Panisse tamén recolleu para esta especie os nomes de campelo, en Corme e santo, en Ribadeo e nas Figueiras (Castropol), na Asturias de fala galega.
Reis, Padriñán, Sanxenxo
Reis é un lugar da parroquia de Padriñán do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 110 habitantes en 2016 (58 mulleres e 52 homes), o que representa un aumento continuado respecto ó ano 2009, cando tiña 104 veciños, e 2004, cando eran 98.
Beluga
Nomes galegos
Máis recentemente, no Gran dicionario Xerais, denomina a especie como beluga, adaptación do seu nome ruso, e de acordo cos nomes que se lle dan na maioría dos idiomas da nosa contorna.
Características
As principais características definitorias da beluga son:
Adultos
miniatura|Beluga mostrando a súa aleta caudal en auga pouco profunda, no acuario de [[Vancouver, Canadá.]]
Curly Lambeau
Earl Louis "Curly" Lambeau, nado o 9 de abril de 1898 en Green Bay e finado o 1 de xuño de 1965 en Sturgeon Bay (Wisconsin), foi un xogador e adestrador profesional de fútbol americano estadounidense. Lambeau foi o fundador dos Green Bay Packers, equipo da National Football League (NFL), así como xogador e adestrador do equipo, co que gañou seis campionatos. Foi incluído no Salón da Fama do Fútbol Profesional en 1963. O estadio dos Packers, Lambeau Field, leva o seu nome na súa honra.
Parada, Cerceda, Cerceda
Parada  é un lugar da parroquia de Cerceda no concello coruñés de Cerceda na comarca de Ordes. Tiña 29 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE, dos cales 14 eran homes e 15 eran mulleres.
Beluga
Acabados de nacer
As crías acabadas de nacer teñen o corpo de cor gris lousa escura que, ás veces, pode ter unha tonalidade parda rosada, o mamelón cefálico menos pronunciado que nos adultos e a aleta caudal plana, e cos bordos posteriores máis rectos que nos exemplares de máis idade.
Xuvenís
A cor do corpo é máis clara que nos acabados de nacer, pero menos que nos adultos, o mamelón máis pronunciado que nas crías, pero, así mesmo, menos que nos adultos, e a aleta caudal máis convexa que nas crías. Os subadultos son de cor branca cun ton azulado en ambos os sexos.
Femias
As femias son de tamaño considerabelmente menor que o dos machos, teñen o mamelón cefálico menos pronunciado, e as aletas pectorais non curvadas cara a arriba; adoitan presentaren no corpo cicatrices das feridas producidas polos ataques dos osos polares.
Senado de Italia
O Senado da República (abreviado coma Senado), é unha Asemblea lexislativa que –xuntamente coa Cámara de deputados– constitúe o Parlamento italiano. Atópase no Palazzo Madama, unha das antigas residencias dos Médici en Roma.
Beluga
Distribución
A beluga ten unha distribución cicumpolar setentrional ampla, pero descontinua, chegando desde a rexión ártica á subártica, en augas estacionalmente cubertas de xeo. Pódese ver fronte as costas do norte de Escandinavia e da Federación Rusa, desde a península de Kola, no mar de Barents, até a illa de Sakhalin, no mar de Okhotsk, no Pacífico e, en Norteamérica, desde o oeste de Groenlandia até a península de Alasca (incluíndo unha zona descontinua no sur da península do Labrador e en Terra Nova).
A distribución estacional está directamente relacionada coas condición do xeo, aínda que a maioría das poboacións non realiza migracións moi longas; a máis prologada é a efectuada entre os invernos no mar de Bering e os veráns no río Mackenzie (Canadá), no que algunhas poboacións poden nadar 1 000 km ou máis río arriba. Outras poboacións non migran en absoluto, como as residentes no río San Lourenzo, no Canadá.
Senado de Italia
O Senado e a Cámara posúen o mesmo peso na votación das leis, o que fai que o Parlamento italiano sexa un exemplo de "bicameralismo perfeto", debido ao equilibrio entre as funcións de ambas as dúas institucións. O Senado pode ser disolto polo Presidente da República, despois de consultar ao Presidente do Senado. Ese poder é normalmente exercido cando no Senado non se forma unha maioría política.
Beluga
Distribución
As belugas adoitan pasar os veráns en baías pouco profundas e en estuarios de grandes ríos, e os invernos en zonas de baixa densidade en xeos, onde os ventos e as correntes oceánicas manteñen fendeduras nas placas que lles permiten respirar.
Senado de Italia
Composición
O Senado está composto por 315 membros escollidos, alén dos senadores vitalicios. Os senadores deben ter máis de 40 anos de idade e son eletos por todos os cidadáns italianos maiores de 25 anos. Actualmente, após as eleccións de 2018, a composición conta cunha maioría do M5S e a Liga Norte. XVII e XVIII Lexislaturas
Beluga
Distribución
Existen cinco poboacións principais de belugas: O tamaño do corpo das belugas varía considerabelmente segundo as poboacións: as máis grandes son as que viven en Groenlandia e no mar de Okhotsk, e as máis pequenas, as do mar Branco e a baía de Hudson.
Comportamento
A beluga adoita nadar con lentitude e pasar moito tempo cerca da superficie. Desprázase con movementos ondulantes suaves, e a secuencia de inmersión típica consiste en 5 ou 6 inmersións pouco profundas nun minuto, seguidas doutra máis profunda que dura outro minuto. É un animal curioso, e moitas veces saca a cabeza fóra da auga, talvez para mirar; a diferenza doutros moitos cetáceos o seu pescozo é flexíbel, o que lle permite subir e baixar a cabeza, e xirala. Case nunca salta (e cando o fai, non realiza acrobacias, como os golfiños), pero con frecuencia saca a cabeza da auga para vixiar, batendo a aleta caudal. Non adoita estar soa, salvo os individuos vellos cando realizan migracións.
É un dos cetáceos con dentes máis cantareiros, e ten un amplo repertorio de gorxeos, rechouchíos, estralos, chíos e risas que poden escoitarse dentro e fóra da auga. É probábel que teña o máis versátil e requintado sistema de sónar dos cetáceos. O seu sopro respiratorio é de vapor, pero pouco chamativo e baixo; porén, en días tranquilos pode oírse a varios centos de metros.
Está ben adaptada a vivir preto das costas, e pode manobrar e nadar en augas pouco profundas (até que lle cubran o corpo) e, de producirse un varamento e ninguén a molesta, pode sobrevivir até que a marea suba de novo.
Alimentación
As belugas son os odontocetos máis abundantes nas augas do océano Ártico, e por tal motivo desempeñan un papel determinante na estrutura e función dos recursos mariños nesta rexión. Adoita describirse como un animal oportunista, pois os seus hábitos alimentarios varían dependendo da situación xeográfica e da estación. Por exemplo, no mar de Beaufort comen de forma predominante bacallau ártico (Boreogadus saida) e en Groenlandia encontráronse no seu estómago Sebastes marinus, fletán negro (Reinhardtius hippoglossoides) e camaróns da especie Pandalus borealis, mentres que en Alasca o seu alimento principal é o salmón do Pacífico (Oncorhynchus kisutch). miniatura|[[Oncorhynchus kisutch|Salmón do Pacífico, base da dieta das belugas de Alasca.]]
A busca de alimento no leito mariño tipicamente ten lugar a profundidades de entre os 20 e os 40 m, pero poden mergullarse con facilidade a máis de 700 m para buscar comida. Xeralmente unha inmersión dura de 3 a 5 min, pero observáronse individuos que permanecían baixo a superficie até os 18 min.
Reprodución
As estimacións sobre a idade da madurez sexual varían amplamente; a maioría dos autores pensan que os machos alcanzan a madurez sexual entre os catro e os sete anos, e as femias entre os catro e os nove. A idade media do primeiro parto é de 8,5 anos e a fertilidade empeza a decaer aos vinte e cinco, sen xestacións rexistradas por riba dos corenta e un anos.
O nacemento das crías durante o ano varía segundo a situación xeográfica. No ártico canadense, os partos ocorren desde marzo até setembro, mentres que na baía de Hudson o pico de nacementos sucede a finais do mes de xuño, e en Cumberland Sound a maioría nacen a finais de xullo e principios de agosto. Normalmente nacen en baías e estuarios onde a auga é temperada, de 10 a 15 °C. As belugas acabadas de nacer son de cor gris, miden unha media de 1,5 m de lonxitude e teñen un peso de 80 kg; son capaces de nadar ao lado das súas nais inmediatamente despois do nacemento. As crías aliméntase baixo a auga e inicia a lactación algunhas horas despois do nacemento e, de aí en adiante, fano con intervalos dunha hora. Segundo investigacións en animais en catividade, a composición do leite varía entre individuos e flutúa de acordo coa etapa da lactación; esta ten de media un 28% de graxa, un 11% de proteínas, un 60,3% de auga e menos do 1% de cinzas. O leite subministra aproximadamente 92 cal/onza.
As crías dependen exclusivamente da lactación materna até o primeiro ano de idade, momento en que xorde a dentadura. Daquela empezan a complementar a dieta con camaróns e peixes pequenos. A maioría das crías continúan a lactación até os vinte meses de idade, prolongándose máis alá dos dous anos en casos esporádicos. En cativerio observouse coidado aloparental (coidado por femias diferentes á nai) cara ás crías, con produción espontánea de leite por parte das femias que se prolonga durante longos períodos de tempo. Isto suxire que este comportamento, observado con frecuencia nos mamíferos, tamén se dea nas belugas en liberdade.
Caza
miniatura|Ilustración de 1883 que amosa a [[inuits arponeando unha beluga na enseada de Cook, Alasca.]]
As belugas cazáronse durante séculos. Desde a antigüidade os habitantes nativos das rexións árticas do Canadá, Alasca e Rusia capturaron estes animais, primordialmente pola súa carne, graxa e pel. A pel curtida é a única entre as dos cetáceos o suficientemente grosa para ser usada como coiro. Debido aos patróns de migración predecíbeis a á alta concentración da poboación nos estuarios e zonas próximas ás costas durante o verán, eran presas fáciles durante esta época.
Nos séculos XVIII e XIX, a caza comercial por parte de baleeiros europeos e americanos causou unha diminución da poboación destes cetáceos no Ártico canadense. Á parte do consumo de carne e graxa, en Europa usouse o aceite do mamelón como lubricante para reloxos e maquinaria e para a iluminación nos faros. Ao redor de 1860, o aceite mineral substituíu ao de orixe animal, pero a captura destes animais continuou vixente. Desde 1863 descubriuse que os coiros curtidos poderían utilizarse para a fabricación de arneses para cabalos, cintos e cordóns para zapatos. Estes produtos de alto valor engadido contribuíron a perpetuar a caza durante o resto do século XIX e os inicios do século XX. De 1868 a 1911, os baleeiros escoceses e americanos capturaron máis de 20 000 belugas no estreito de Lancaster e no de Davis.
Na década de 1920, os pescadores do estuario do río San Lourenzo culparon ás belugas de seren unha ameaza para a industria pesqueira por alimentarse, supostamente, de grandes cantidades de bacallaus, salmóns, atúns e outros peixes básicos para a subsistencia dos poboadores da rexión. En consecuencia, consideráronse como habitantes indesexábeis do estuario e mesmo o goberno do Quebec, en 1928, ofreceu unha recompensa de 15 dólares por cada animal morto. En 1938 o Departamento de Pesca do Quebec emprendeu un estudo para determinar a influencia deste cetáceo nas poboacións de peixes, mentres a persecución continuou cun número indeterminado de mortes até a década de 1950, cando se concluíu que a suposta voracidade deste animal estaba sobreestimada.
Os nativos inuit do Ártico aínda manteñen a caza de subsistencia para a obtención de alimento e materias primas. Esta práctica é parte da súa cultura, pero existe a inquietude de que o total de capturas sexa demasiado elevado para o sostemento da poboación. As mortes anuais suman de 200 a 550 individuos en Alasca e ao redor de 1 000 no Canadá. Porén, en zonas como a enseada de Cook, a baía de Ungava e Groenlandia occidental, as capturas realizadas previamente colocaron ás poboaciones en perigo e as realizadas polos inuit continúan nestas rexións, o que provoca que algunhas poboacións continúen decrecendo. Estes sitios son o foco de discusión entre estas comunidades e o goberno do Canadá co fin de promover unha cacería sustentábel sen poñer en risco a especie.
Depredadores
miniatura|250px|[[Ursus maritimus|Oso polar xunto aos restos dun cetáceo.]] Os únicos depredadores naturais das belugas son os osos polares e as candorcas.
Jerónimo Bermúdez de Castro
Jerónimo Bermúdez de Castro, nado en Ourense en 1530 e finado en Tui en 1599, foi un dramaturgo galego en lingua castelá, autor do Século de Ouro.
Beluga
Depredadores
Durante o inverno é frecuente que estes cetáceos resulten atrapados en trampas de xeo sen posibilidade de escapar a mar aberto, do que quedan separados varios quilómetros. Os osos aproveitan a situación, e as localizan por medio do olfacto ou cando emerxen para respirar; entón golpéannas, atrápannas e arréstrannas fóra da agua sobre a capa superficial de xeo para devoralas. Poden capturar exemplares grandes, xa que está documentada a captura dun animal de 935 kg por parte dun oso que pesaba entre 150 e 180 kg.
A candorca é o outro depredador que pode capturar con éxito tanto ás crías como aos adultos. Estes cetáceos cosmopolitas, xa que habitan todos os mares do mundo, ocupan a rexión subártica e comparten gran parte do hábitat das belugas. Notificáronse ataques principalmente en augas de Groenlandia, Rusia, Canadá e Alasca. Na enseada de Cook documentáronse varias mortes e existe preocupación por que isto impida a recuperación desta subpoboación, xa diminuída até o extremo pola caza. As candorcas chegan en outono, a principios do mes de agosto, pero as belugas en ocasións pódennas escoitar e escapar delas.
Jerónimo Bermúdez de Castro
Traxectoria
Está considerado o primeiro autor de traxedias en lingua castelá. Presentou temas senequistas en lugar de temas clásicos. Os dramas de Séneca fixéronse moi coñecidos no reino de Castela trala tradución no século XIV por parte do dramaturgo Antonio Vilaragut.
Beluga
Depredadores
As poboacións que permanecen cerca ou baixo as capas de xeo teñen certa protección, pois a enorme aleta dorsal das candorcas, de até dous metros de lonxitude, impídelles manobrar por debaixo das placas de xeo ou acercarse o suficiente aos respiradoiros.
Contaminación
Como consecuencia da concentración de belugas nos estuarios dos ríos, a contaminación causada polos humanos pode representar un risgo significativo para a súa saúde. Na poboación do río San Lourenzo demostrouse a existencia de substancias químicas tóxicas tales como diclorodifeniltricloroetano (DDT) e metais pesados como chumbo, mercurio e cadmio. Tamén se encontraron niveis de entre 240 ppm e 800 ppm de bifenilos policlorados no cerebro, fígado e músculos destes cetáceos, sendo os machos os que teñen os niveis máis altos, até o punto de que as belugas deste río son tratadas, cando morren, como refugallos tóxicos. O nivel destes compostos é significativamente superior ao encontrado nas poboacións que habitan o Ártico.
Jerónimo Bermúdez de Castro
Traxectoria
Tamén escribió un poema en cinco cantos de oitavas reais que describía El viaje del gran duque de Alba, don Fernando Álvarez de Toledo, desde Italia a Flandes, se ben quedou inédito e actualmente está perdido. Ao parecer, este nobre foi o seu mecenas, pois escribiulle tamén unha loa póstuma en dísticos latinos chamado Hesperodia (1589), traducido despois en verso solto castelán co propio título de La Hesperoída, panegírico al grata duque de Alba ilustrado con prolixas glosas en que refiere algunhas noticias da súa propia vida.
Bibliografía
Eugenio de Ochoa editou en Tesoro del teatro español (París, 1838, tomo I) as dúas Nises, cuxa editio princeps é ''Primeras tragedias españolas, Nise lastimosa y Nise laureada, doña Inés de Casiro y Valladares, princesa de Portugal. Compuestas Por Antonio de Sylva'', Madrid, por Francisco Sánchez, 1577.
Beluga
Patóxenos
miniatura|200px|Ciclo do parasito [[Anisakis simplex, causante da anisaquíase en mamíferos mariños.]] Como en calquera poboación animal, existen gran número de patoloxías que lles causan alteracións e a morte ás belugas. Estas inclúen unha variedade de enfermidades producidas por virus, bacterias e fungos que lles ocasionan principalmente infeccións cutáneas, intestinais e respiratorias.
Encontráronse papilomavirus no estómago das belugas do río San Lourenzo. Tamén se detectaron infeccións por herpesvirus e se presentaron algúns casos de encefalites ocasionadas polo protozoo Sarcocistis. Documentáronse ciliados colonizando o espiráculo, pero parecen non ser patóxenos ou, polo menos, son pouco nocivos.
A bacteria Erysipelothrix rhusiopathiae, que provén probabelmente de peixes contaminados, pode ameazar ás belugas en cativerio causándolles anorexia, placas e lesións na derme que poden producir septicemia. Esta condición pode causarlles a morte se non é diagnosticada e tratada a tempo con antibióticos.
Nun estudo realizado en varios individuos de ambos os sexos para documentar a infección por helmintos comprobouse a presenza de larvas dunha especie do xénero Contracaecum no estómago e o intestino, Anisakis simplex no estómago, Pharurus pallasii nos condutos auditivos, Hadwenius seymouri no intestino e Leucasiella arctica no recto.
Cativerio
As belugas cóntanse entre os primeiros cetáceos postos en catividade. A primeira delas foi exhibida en 1861, no Museo Americano de Barnum, na cidade de Nova York. Durante o século XX o país onde se realizaron máis capturas con fins de exhibición foi Canadá. Durante o trascurso do século e até principios da década de 1960 capturábanse no estuario do río San Lourenzo, e a partir de 1967 iniciouse a súa captura no do río Churchill. Neste lugar, en 25 anos (até 1992, cando se prohibiu esta práctica), capturáronse 68 exemplares. Despois de que Canadá deixara de ser o provedor destes animais a raíz da prohibición, Rusia converteuse no principal abastecedor de belugas para os acuarios do mundo. Os exemplares captúranse no delta do río Amur e nos mares do extremo oriente do país, e de alí os máis deles son trasportados a acuarios de Moscova, San Petersburgo e Sochi; o resto expórtanse a outros países (incluído Canadá). miniatura|250px|esquerda|Belugas bicando aos seus coidadores nun acuario.
En 2006 seguía a ser unha das especies de cetáceo mantidas en acuarios e parques en Norteamérica, Europa e Asia. Nese ano exhibíanse en acuarios trinta belugas no Canadá e vinte e oito nos Estados Unidos, onde se notificaran até entón corenta e dúas mortes en cativerio.
Este cetáceo é moi popular entre os visitantes debido á súa cor branca e a ampla gama de expresións faciais e movementos cefálicos. Isto último posibilitado grazas á mobilidade adicional proporcionada por ter as vértebras cervicais non fusionadas.
A maioría das belugas que se ven nos acuarios foron capturadas na natureza, debido a que os programas de reprodución en catividade tiveron pouco éxito.
Por exemplo, en 2010 no acuario de Vancouver, Canadá, só dúas belugas, Qila e a súa filla Tiqa, permanecían con vida, despois de nacer en cativerio quince e dous anos antes, respectivamente. Outras tres que naceron no mesmo lugar faleceron antes dos tres anos.
Ered Nimrais
No legendarium de J. R. R. Tolkien, as Ered Nimrais (Montañas Brancas en sindarin) ou Montañas do Corno Branco son unha gran cadea montañosa ficticia da Terra Media que transcorre do oeste para o leste entre Gondor e Rohan, ó sur de Hithaeglir. Ten unha lonxitude de polo menos novecentos quilómetros, xa que nace a carón do río Anduin e chega case até o mar.
John Kavanagh
John Kavanagh, é un actor irlandés. É pai da tamén actriz Rachel Kavanagh. Ten unha extensa carreira, participando en numerosas películas, series e programas de televisión, un dos seus papeis máis populares foi o que realizou no filme Braveheart.
Beluga
Cativerio
En novembro de 2006, no oceanográfico de Valencia (España) naceu a primeira beluga en catividade de Europa. Este exemplar, que ó nacer mediu 1,20 metros e pesou 90 kg morreu ós 25 días, tras sufrir complicacións metabólicas e infecciosas ó non poder alimentarse axeitadamente.
Ered Nimrais
Historia
Os primeiros en habitar as Montañas do Corno Branco foron os antergos dos isengardos e dos woses, e xa na Terceira Idade foron habitadas polas xentes de Gondor e mais polos rohirrim. Ó norte do cordal atópanse as fortificacións dos rohirrim, o Abismo de Helmo e O Sagrario. Na faldra do último pico do leste, ergueuse Minas Tirith.
Beluga
Cativerio
En 2009 durante unha competición de mergullo libre na cidade de Harbin na China, dentro dun estanque de auga xeada, unha beluga en cativerio chamada Mila axudou a subir até a superficie a unha mergulladora incapacitada para emerxer por si mesma suxeitándoa dunha perna, e posiblemente salvándolle a vida.
Estado de conservación
Segundo a Lista Vermella da IUCN, o status da beluga, en 2008, era de pouco ameazada (NT).
Antes deste ano estaba cualificada como especie vulnerábel, e o cambio xerou preocupación pola poca certeza da cifra real e o escaso coñecemento das ameazas para todas as subpoboacións existentes na súa área de distribución (especialmente no Ártico ruso), e a posibilidade de que os esforzos de conservación cesaran, especialmente o manexo da caza. A razón exposta pola UICN para o cambio de status foi o feito de que a nivel global a especie non cumpre ningún dos criterios para catalogala como ameazada, que algunhas das subpoboacións máis grandes non estaban declinando e que os métodos mellorados para o censo da poboación indicaban que o tamaño da mesma era maior que o estimado previamente.
As subpoboacións están suxeitas a diferentes niveis de ameaza e xustifican, por tanto, unha atención individual. O grupo non migratorio que habita na enseada de Cook incluíuse nos listados da UICN como subpoboación en perigo crítico de extinción en 2008, debido a que experimentara unha diminución precipitada nos últimos anos e actualmente o número descendeu a só uns poucos centos de individuos. Até o ano 1998 a captura excesiva foi a maior responsábel da declinación. Desde 1999 a caza rexistrada foi mínima, pero o número de animais non mostrou os signos de recuperación esperados.
A mesma poboación foi catalogada como ameazada pola Lei de especies ameazadas en outubro de 2008 polo goberno federal dos Estados Unidos.
Protección legal
En 1972 o Congreso dos Estados Unidos de América aprobou a Lei para a protección de mamíferos mariños (MMPA) na que se ilegaliza a caza e persecución de calquera mamífero mariño en augas dos Estados Unidos. Desde a súa aprobación esta lei tivo varias emendas e, até 2007, permitía algunhas excepcións, como a caza de subsistencia dos nativos, a captura temporal dunha cantidade restrinxida de mamíferos mariños con fins de investigación, educación e exhibición pública, e a captura accidental dalgúns exemplares no trascurso de operacións pesqueiras. A lei tamén establece que todos os cetáceos que se encontren no mar territorial dos Estados Unidos están baixo a xurisdición do Servizo Nacional de Pesca Mariña, unha división da Administración Nacional Oceánica e Atmosférica (NOAA).
A Convención sobre o Comercio Internacional de Especies Ameazadas de Fauna e Flora Silvestres (CITES) é un tratado internacional acordado en 1973 para regular a explotación comercial de certas especies; nela protéxense todas as especies de odontocetos.
A poboación de belugas illada no río San Lourenzo está protexida legalmente desde 1983. En 1988 o Departamento Canadense de Pesca e Océanos e Environment Canada, unha axencia do goberno encargada de supervisar os parques nacionais, implantaron o chamado Plan de Acción do San Lourenzo. A finalidade deste plan era eliminar o 90% da contaminación industrial para o ano 1993; porén, en 1992 as emisións reducíranse só nun 59%.
ERG Iserlohn
Palmarés
Hóckey a patíns
Rodela, Devesos, Ortigueira
Rodela é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 6 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística do cales eran 3 homes e 3 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 7 habitantes.
Popiół i diament
Sinopse
Nunha pequena cidade polaca sen nome, o 8 de maio de 1945, o día que se rendiu oficialmente Alemaña, Maciek (Zbigniew Cybulski) e Andrzej (Adam Pawlikowski) son dous antigos soldados da Armia Krajowa, o Exército Nacional, agora soldados malditos, que teñen a misión de asasinar o comisario comunista Szczuka (Wacław Zastrzeżyński), mais fallan na súa primeira tentativa e asasinan por erro dous traballadores civís da fábrica de cemento. Danlles unha segunda oportunidade no principal hotel da cidade e sala de banquetes, Monopol.
Acetil
miniatura|dereita|Estrutura química simplificada do grupo acetilo unido ao resto (R) dunha molécula.
Popiół i diament
Referencias ó Levantamento de Varsovia
O protagonista, Maciek, ten que levar lentes de sol todo o tempo, dende que estivo no Levantamento de Varsovia, que tivo lugar entre 1 de agosto e o 2 de outubro (63 días en total), e onde os insurxentes utilizaron os sumidoiros para moverse entre os barrios da parte central de Varsovia. A participación de Maciek na sublevación podería explicar a súa aversión aos soviéticos, cuxo Exército Vermello parado no lado leste do río Vístula non avanzou para axudar os insurxentes. Falando co porteiro, menciona Varsovia como un bonito recordo, evidentemente referíndose á destrución case total de Varsovia polos alemáns despois do fracaso da sublevación.
Acetil
Na natureza
A introdución dun grupo acetilo nunha molécula denomínase acetilación. Nos seres vivos os grupos acetilo transfírense xeramente unidos ao coencima A, formando acetil-CoA. O acetil-CoA é un intermediario tanto na síntese biolóxica coma na degradación de moitas moléculas orgánicas. O acetil-CoA tamén se orixina durante a segunda parte da respiración celular, o ciclo de Krebs. Fórmase a partir de piruvato e o grupo acetilo é cedido ao oxalacetato do ciclo de Krebs.
As histonas e outras proteínas modifícanse con frecuenica por acetilación. Por exemplo, a acetilación das histonas unidas ao ADN polas acetiltransferases (HATs) causa unha expansión da arquitectura da cromatina, que permite que poida realizarse a transcrición xenética. Porén, a eliminación do grupo acetilo polas histona desacetilases (HDACs) condensa a estrutura do ADN, o que impide a transcrición. Ademais a metilación do ADN bloquea a acetilación e impide a transcrición.
Farmacoloxía
As moléculas orgánicas acetiladas incrementan a súa capacidade de cruzar a barreira hematoencefálica. A acetilación axuda a que os fármacos cheguen ao cerebro máis rapidamente, facendo que actúen máis intensamente e incrementen a súa efectividade. O grupo acetilo do ácido acetilsalicílico (aspirina) potencia a súa efectividade comparada coa do antiinflamatorio natural ácido salicílico. De xeito similar, a acetilación converte o analxésico natural morfina no composto máis potente heroína (diacetilmorfina).
O suplemento dietario acetil-L-carnitina véndese como máis efectivo ca outros preparados de carnitina. O resveratrol ten propiedades protectoras contra a radiación, que poderían potenciarse coa súa acetilación.
Bolsa de Ámsterdan
Historia
A Bolsa de valores de Ámsterdan é considerada como a máis antiga do mundo. Foi fundada en 1602 pola compañía holandesa das indias orientais (Verenigde Oostindische Compagnie, ou "VOC") para facer tratos coas súas accións e bonos. Posteriormente foi renomeada como Amsterdam Bourse e foi a primeira en negociar formalmente con activos financeiros.
A Bolsa de Ámsterdan tamén funcionou como mercardo dos produtos coloniais. Publicaba semanalmente un boletín que servía de punto de referencia nas transaccións.
Galería de imaxes de Avión
Galería de imaxes do concello de Avión na provincia de Ourense.
Henri de Toulouse-Lautrec
Henri de Toulouse-Lautrec, nado en Albi o 24 de novembro de 1864 e finado en Saint-André-du-Bois o 9 de setembro de 1901, foi un pintor, impresor e ilustrador francés.
Hermann Hirt
Hermann Hirt, nado o 19 de decembro de 1865 en Magdeburg e finado o 12 de setembro de 1936 en Gießen, foi un filólogo e indoeuropeísta alemán.
Henri de Toulouse-Lautrec
Mocidade
Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec Monfa naceu en Albi, Tarn, na rexión francesa dos Mediodía-Pireneos. Foi o primeiro fillo do Conde Alphonse e a Condesa Adèle de Toulouse-Lautrec, unha familia de orixe aristocrática que estaba a pasar momentos difíciles. Os Toulouse-Lautrec eran curmáns entre si, o que fixo que Henri sufrira unha serie de enfermidades conxénitas. No 28 de agosto de 1867 naceu outro fillo do matrimonio, pero non conseguiu sobrevivir ás primeiras semanas de vida.
Kosmos 967
Kosmos 967 (Космос 967 en ruso), tamén denominado DS-P1-M Nº 12, foi un satélite artificial soviético lanzado o 13 de decembro de 1977 mediante un foguete Kosmos 3M desde o cosmódromo de Plesetsk.
Henri de Toulouse-Lautrec
Desfiguración
Ós 13 e 14 anos, Henri partiu os seus dous fémures. Os ósos non conseguiron soldar completamente debido a unha desorde xenética que lle provocara osteoporose, o que fixo que as súas pernas cesasen de crecer, chegando só medir 1,4 m de alto debido a isto.
Hermann Hirt
Traxectoria
Hirt escribiu sobre a métrica alemá (Untersuchungen zur westgermanischen Verskunst, 1889), editou a Parerga de Schopenhauer (1890), e dedicouse á filoloxía indoeuropea, onde fixo estudos sobre o acento, escribindo Der indogermanische Accent (1895) e Der indogermanische Ablaut, vornehmlich in seinem Verhältnis zur Betonung (1900). Hirt, que se cenverteu en profesor da Universidade de Leipzig, fixo valiosas contribucións nos Indogermanische Forschungen de Burgmann e Streitberg, sobre a morfoloxía das desinencias de caso. In 1902, publicou Handbuch der griechischen Laut- und Formenlehre, o primeiro volume dunha serie de manuais de indoeuropeo do que foi editor. Foi o autor da Indogermanische Grammatik, publicada en sete volumes entre 1921 e 1937. Hirt fixo contribucións fundacionais ao estudo do acento e o ablaut da lingua protoindoeuropea.
Miraz, Xermade
Na parroquia pódense encontrar numerosos vestixios prehistóricos, coma no resto do concello ó que pertence. Destaca na igrexa da parroquia un retablo salomónico.
Henri de Toulouse-Lautrec
Desfiguración
miniatura|180px|esquerda|La Goulue chegando ó Moulin rouge. Fisicamente incapacitado para participar nas actividades normais dun home da súa idade, Toulouse-Lautrec concentrouse na arte, converténdose así nun importante pintor postimpresionista, ilustrador do Art Nouveau e litógrafo.
A Martiña, A Baíña, Agolada
A Martiña é un lugar da parroquia da Baíña, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 10 habitantes (5 homes e 5 mulleres), o que supón un aumento de 5 habitantes con respecto ao ano 2000.
Galería de imaxes da comarca do Ribeiro
miniatura|dereita|250px|Comarca do Ribeiro
-1178
Outros
Historia ano a ano
Galería de imaxes da comarca do Ribeiro
A comarca do Ribeiro comprende os concellos da Arnoia, Avión, Beade, Carballeda de Avia, Castrelo de Miño, Cenlle, Cortegada, Leiro, Melón e Ribadavia.
Willem van Blijenburgh
Willem Peter Hubert van Blijenburgh, nado en Zwolle o 11 de xullo de 1881 e finado en Bilthoven o 14 de outubro de 1936, foi un militar e tirador de esgrima neerlandés, gañador de tres medallas olímpicas.
Traxectoria
Participou nos Xogos Intercalados de 1906, 1908, 1912, 1920 e 1924. Nos de 1912 logrou dúas medallas de bronce en espada e sabre por equipos, e nos xogos de 1920 fíxose co bronce en espada por equipos.
Foi director da academia deportiva da armada en Den Helder e escribiu varios libros sobre educación física.
Xambón, Devesos, Ortigueira
Xambón é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 4 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística do cales eran 3 homes e 1 muller, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 7 habitantes.
Georges Seurat
Georges-Pierre Seurat, nado en París o 2 de decembro de 1859 e finado na mesma cidade o 29 de marzo de 1891, foi un pintor francés, fundador do neoimpresionismo.
Traxectoria
Desenvolveu a técnica do Puntillismo xunto con Paul Signac. O seu importante traballo Tarde de domingo na illa da Grande Jatte é unha das iconas da historia da pintura do século XIX.
José Eduardo dos Santos
José Eduardo dos Santos, nado en Luanda o 28 de agosto de 1942 e finado en Barcelona o 7 de xullo de 2022, foi un político angolano que foi presidente de Angola durante case 40 anos, desde 1979 a 2017. Como presidente foi tamén o comandante en xefe das Forzas Armadas Angolanas, ademais de presidente do Movemento Popular de Liberación de Angola (MPLA), partido que gobernou o país dende a independencia en 1975.
Antonietta Di Martino
miniatura|280px|Antonietta Di Martino en [[Berlín (2010).]]
Antonietta Di Martino, nada en Cava de' Tirreni (Salerno) o 1 de xuño de 1978, é unha atleta italiana, medalla mundial en 2007 e posuidora do récord italiano do Salto de altura.
-1550
Outros
Historia ano a ano
Golpe de estado do 11 de setembro de 1973
thumb|upright|250px|Bombas contra o [[Pazo da Moeda en Santiago de Chile.]] O golpe de estado do 11 de setembro de 1973 ou tamén chamado pronunciamento militar, foi un derrubamento violento ocorrido contra o goberno de Chile liderado polo presidente socialista Salvador Allende Gossens e foi planificado polos Xerais cun alto rango das Forzas Armadas e Carabineros (policía uniformada), despois dun período dunha alta polarización política e convulsións económicas e sociais no país suramericano.
Historia
O golpe foi planeado nun sector da Armada de Chile. Máis tarde, eles engadiron aos Xerais do Alto Mando das Forzas Armadas, Carabineros e do Exército lideradas polo Xeral Augusto Pinochet Ugarte máis tamén foi influenciada por varios grupos de poder nacionais e internacionais, nos cales destaca o presidente Nixon e a CIA. No 15 de setembro de 1970, cando Nixon ordenou á CIA "impedir que Allende asuma o poder, ou merece o derrocamento" , iso foi considerado como o punto de partida para as operacións secretas que contribuíron á derrubada do goberno socialista de Salvador Allende, estas novas revelacións cambian o mapa da operación. Segundo estas transcricións, Nixon e Kissinger comezan os seus plans para reverter os resultados das eleccións en Chile tres días antes. Ao mediodía do 12 de setembro de 1970, Kissinger foi chamado por Helms para fixar unha reunión urxente do "Comité 40", un grupo de alto rango que supervisou as operacións secretas do goberno dos Estados Unidos.
Neste feito se atribúe significados diferentes segundo as inclinacións se está a favor ou en contra de tales actos. Se están a favor denominase como pronunciamento militar, entendéndose como un pronunciamento físico ou deliberación das Forzas Armadas sobre situacións históricas nacionais. Para os que están en contra daqueles actos, denominase como o golpe militar, ou tamén como un feito de acción rebelde.
Miguel Alemán Valdés
Miguel Alemán Valdés, nado en Sayula de Alemán (Estado de Veracruz) o 29 de setembro de 1900 e finado en Cidade de México o 14 de maio de 1983, foi un avogado e político mexicano, presidente de México entre 1946 e 1952.
Unión da Mocidade Galega
A Unión da Mocidade Galega (UMG) é a organización xuvenil da Unión do Povo Galego. Foi creada en 1977. Supón a principal corrente interna de Galiza Nova, mocidades do BNG.
Historia
O documento As mocedades do partido, de febreiro de 1977, recolle a decisión de crear a UMG ante o aumento no número de simpatizantes, afiliados e militantes da UPG no ensino medio e entre a mocidade traballadora. Isto levou ao partido concibir a creación dunha organización da mocidade que, ademais de servir para levar ao sector “unha liña política comunista e patriótica”, puidese abordar a problemática especificamente xuvenil. A creación da UMG foi ratificada no 1º Congreso da UPG en agosto de 1977, días despois de se constituír formalmente.
Na primavera de 1977 levouse a cabo un traballo de captación de militantes, organización de células e discusión teórica e programática. O Congreso constituínte celebrouse os días 14 e 15 de agosto de 1977, baixo o lema “Por unha Galicia ceibe e socialista”. Nel aprobáronse os Estatutos da organización e un programa no que se analiza a situación específica da mocidade galega, o papel da UMG nese contexto e as alternativas que defende, incluíndo unha táboa de “reivindicacións mínimas”. A definición ideolóxica e os obxectivos políticos establécense simultaneamente no capítulo 1º dos Estatutos e no apartado do Programa titulado “Qué é a UMG?”, e veñen determinados pola vinculación coa UPG: “A UMG (Unión da Mocidade Galega) é a organización comunista e patriótica da mocedade galega e é, xa que logo, a organización xuvenil da UPG” (art.1). Así, do mesmo xeito que o fai a UPG, a UMG declárase ao mesmo tempo comunista e nacionalista, xa que entende que a instauración do socialismo en Galiza pasa necesariamente pola previa liberación nacional do país.
Dende o ano 1988 coa creación de Galiza Nova (organización xuvenil do BNG), renuncia á actividade pública ao igual que fixo a UPG dentro do BNG dedicándose os seus cadros á actividade dentro de dita organización.
Organización
Os primeiros estatutos da UMG, que marcan como principio organizativo o centralismo democrático, conforman unha organización piramidal, dividida en zonas e localidades e que define como núcleo fundamental de base a célula (denominada Asemblea de Zona desde 1990). Como órganos de dirección intermedios establécense os Comités Locais e os Comités de Zona, mentres que a dirección nacional a conforman o Comité Nacional (órgano supremo da UMG entre dous Congresos e elixido polo Congreso Nacional) e o Secretariado, máis reducido e elixido polo Comité Nacional. O órgano máximo de dirección é o Congreso Nacional e fíxase aínda outro organismo, a Conferencia, constituída polos membros das direccións central, de zona e local. Á fronte da UMG sitúase o Secretario ou Secretaria Xeral, con funcións executivas, e o Presidente/a, que será a mesma do Partido.
Igrexa de Norrlanda
A igrexa de Norrlanda (sueco: Norrlanda kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Norrlanda, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
Historia
Unha primeira igrexa de pedra foi construída no mesmo lugar no século XII. A esa igrexa engadíuselle unha torre románica no século XIII, que é a que se atopa na presente igrexa e é a única parte que se conserva do primeiro edificio. A nave e o coro foron demolidos a finais do século XIII ou principios do XIV e substituídos por un novo coro e unha sancristía. Unha nova nave foi construída pouco despois, a mediados do XIV. Eses novos engadidos son de estilo gótico. Debido a esa reconstrución a torre semella desproporcionalmente pequena. En Gotland poden atoparse varias igrexas cun perfil semellante, como por exemplo as de Ardre e Hablingbo. Dende a Idade Media o edificio permaneceu case inalterado. En 1889 e en 1953-54 leváronse a cabo restauracións na igrexa.
Arquitectura
A igrexa está rodeada por unha muralla baixa, na cal sobreviven dúas lychgates medievais. No exterior da igrexa destaca o portal principal que contén algunhas das esculturas medievais menos comúns das que se atopan na igrexas da illa. Foi realizado no século XIV polo canteiro coñecido como Egypticus. As esculturas representan a Resurrección de Xesús (no frontón), e escenas dos primeiros anos da vida de Xesús e María (nos capiteis).
Campionato do Mundo "A" de hóckey a patíns 2013
A 41ª edición do Campionato do Mundo "A" de hóckey a patíns terá lugar o ano 2013 nas localidades angolanas de Luanda e Namibe, sendo a primeira vez que se dispute a competición en África.
Sede
Inicialmente presentáronse catro candidaturas para acoller o campionato: Portugal, coa principal sede en Porto; Chile; Francia, con sede en La Roche-sur-Yon; e Angola, coa principal sede na capital, Luanda. O día 10 de outubro de 2010 o CIRH designaba á candidatura angolana como organizadora do torneo na asemblea celebrada en Dorbrinn (Austria). Luanda e Namibe serán as cidades que acollerán o torneo.
Pedre, Devesos, Ortigueira
Pedre é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 2 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística do cales eran 1 home e 1 muller, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 3 habitantes.
Movemento 5 Estrelas
O Movemento 5 Estrelas (en italiano, MoVimento 5 Stelle ou M5S) é un movemento, autodefinido coma un non partido italiano, xurdido en 2009 baixo o liderado do comediante Beppe Grillo, coa finalidade de desprazar aos partidos tradicionais, e colocar cidadáns correntes no poder para estabelecer unha democracia directa a través do uso de Internet.
Após a súa fundación, o Movemento gañou popularidade escollendo diversos cargos a nivel municipal e rexional, formando un goberno de coalición en Sicília, xuntamente co Partido Democrático. Nas eleccións nacionais de 2013 ao Parlamento Italiano, as primeiras para o M5S, o Movemento acadou o 26% da Cámara de Deputados (a maior bancada en termos de partidos illados) e o 24% do Senado.
O Movemento continuou a medrar en termos electorais, após as eleccións de 2013 consolidándose coma un dos maiores partidos políticos italianos. En 2016, o M5S conseguiu gobernar os concellos de Roma e Turín. Nas eleccións nacionais de 2018, liderados por Luigi Di Maio, o M5S volveu ser o partido máis votado ao conseguir preto do 33% dos votos e 229 deputados. Após meses de impasse e de tensións co presidente italiano, o Movemento conseguiu formar goberno coa Liga Norte, liderado por Giuseppe Conte.
Ideoloxicamente, o M5S é un partido bastante complexo e diverso, sendo un partido de liña populista, euroescéptico e anti-sistema. O Movemento defende a democracia directa e está contra as agresións militares de Occidente en Siria ou Libia. A pesar de ser acusado de ser de dereita pola súa posición anti-inmigración, o Movemento defende políticas tradicionalmente de esquerda coma políticas verdes (ambientalismo) e renda básica. As cinco estrelas representan as cinco prioridades do Movemento: Auga, Medio Ambiente, Mobilidade, Conectividade e Desenvolvemento.
-1520
Outros
Historia ano a ano
Outeiro de Reis, Basadre, Agolada
Outeiro de Reis é un lugar da parroquia de Basadre, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 7 habitantes (5 homes e 2 mulleres), o que supón unha diminución de 3 habitantes con respecto ao ano 2000.
Toponimia
A orixe do topónimo Outeiro é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Gran Premio de Mónaco de 1964
O Gran Premio de Mónaco de 1964 foi unha carreira de Fórmula Un celebrada o 10 de maio de 1964 no Circuíto de Mónaco en Monte Carlo, Mónaco. Foi a primeira carreira do Campionato do Mundo de pilotos de.
PO-206
A PO-206 é unha estrada da rede secundaria da Xunta de Galicia que une os concellos de Lalín e Vila de Cruces e ten 16 km de lonxitude. Atravesa lugares de interese como o monte Carrio ou o castro da Goleta. O seu último tramo presenta unha grande perigosidade debido ás pechadas curvas, problema que se intentou solucionar con reformas no firme e reducións de velocidade. Pola contra, preto de Lalín, hai un tramo cunha recta de case un quilómetro de lonxitude.
Diccionario da Real Academia Galega
miniatura|Placa co logotipo na fachada da sede, na Coruña.
O Diccionario da Real Academia Galega é un dicionario monolingüe galego en papel elaborado pola Real Academia Galega e publicado por Edicións Xerais de Galicia e Galaxia en 1997 que contén 25 000 entradas. Dicionario de uso, tiña carácter normativo para a lingua galega. Viña substituír o Diccionario da lingua galega que se publicara en 1990. Desde 2012 cumpre as súas funcións o Dicionario da Real Academia Galega, que só conta con versión dixital.
Elaboración
A obra estaba coordinada polos académicos Constantino García e Manuel González González, os mesmos que coordinaran o Diccionario da lingua galega de 1990 pero xa sen a participación do Instituto da Lingua Galega e cun equipo máis amplo que pretendía abranguer máis vocabulario técnico e científico.
Jacques Chirac
Jacques René Chirac, nado en París o 29 de novembro de 1932 e finado o 26 de setembro de 2019, foi un político francés que foi presidente de Francia e copríncipe de Andorra dende o 17 de maio de 1995 ata o 16 de maio de 2007. Anteriormente fora Primeiro Ministro francés entre 1974 e 1976 e dende 1986 ata 1988, e alcalde de París entre 1977 e 1995.
Monte Wood
O Monte Wood é un cumio de 285 m de altura situado preto da Baía San Julián, na provincia de Santa Cruz, na Patagonia Arxentina.
O monte está a 7 km da cidade de Puerto San Julián. Desde a súa base ata a súa cima, existe un parque temático de carácter relixioso, chamado Via lucis, e é un miradoiro natural que domina toda a baía e desde onde se avista a cidade e o océano Atlántico.
Selección de rugby de Xeorxia
A Selección de rugby de Xeorxia representa Xeorxia nas competicións oficiais de rugby. Actualmente encóntrase clasificada a día 8 de xuño de 2009 no 15º lugar da clasificación mundial da IRB, formando parte do grupo de países incluídos na terceira división do rugby a nivel mundial. Xeorxia é unha selección que participa habitualmente na Torneo Europeo das Nacións, competición que gañou en varias ocasións e na que sempre xogou na súa División 1. Na Copa do Mundo de Francia obtivo moi bos resultados, perdendo por escasa marxe ante a poderosa Irlanda e gañando o seu primeiro partido nun Mundial a Namibia.
Torneo Europeo das Nacións
Xeorxia participa na edición 2008-10, que permite igualmente a clasificación para a Copa do Mundo de 2011 en Nova Zelandia.
Louis Delaunoij
Louis Albert Armand Etienne Delaunoij, nado en Ámsterdam o 3 de marzo de 1879 e finado en Bussum o 29 de outubro de 1947, foi un militar e tirador de esgrima neerlandés, gañador dunha medalla olímpica.
Traxectoria
Participou nos Xogos Olímpicos de 1920 en sabre por equipos, logrando a medalla de bronce.
Lleida Llista Blava
O Club Lleida-Llista Blava é un club deportivo catalán da cidade de Lleida adicado ao hóckey a patíns e á patinaxe artística.
Traxectoria
O club foi fundado co nome de Lista Azul o 6 de abril de 1951 por un grupo de amigos que practicaran diferentes deportes mentres cursaban o bacharelato. Moitos deles eran, daquela, destacados comerciantes de Lleida. Ramon Barrufet foi o socio número 1 e o primeiro presidente do club. Posteriormente a presidencia pasou a Manolo Fregola Suñé, á vez que se inauguraba a pista de Cervantes, que sería o escenario da primeira tempada oficial do Llista Blava e do hóckey a patíns lleidatà.