cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lípido
Outras funcións
As vitaminas "solubles en graxas" (A, D, E e K), que son lípidos terpénicos, son nutrientes esenciais que se almacenan no fígado e tecidos adiposos e teñen diversas funcións. As acil-carnitinas interveñen no transporte e metabolismo de ácidos graxos cara a dentro e a fóra da mitocondria, onde sufrirán a beta-oxidación. Os poliprenois e os seus derivados fosforilados teñen tamén importantes misións de transporte, como o transporte de oligosacáridos a través das membranas. Os poliprenol fosfato azucres e poliprenol difosfato azucres funcionan en reaccións extra-citoplasmáticas de glicosilación, na biosíntese de polisacáridos extracelular (por exemplo, a polimerización de peptidoglicanos nas bacterias), e na N-glicosilación de proteínas eucarióticas. As cardiolipinas son unha subclase de fosfoglicéridos que conteñen catro cadeas acilo e tres grupos glicerol, que son particularmente abiundantes na membrana mitocondrial interna. ; crese que activan encimas implicados na fosforilación oxidativa. Os carotenos e xantofilas son terpenos que axudan na captación de luz na fotosíntese. As ceras teñen un papel protector debido ao seu carácter hidrófobo.
Haploide
Características
Nos organismos diplontes, obsérvanse diferentes ciclos de vida. Nos animais, as células sexuais son haploides (ciclo diplobionte), mais nos fieitos as esporas, producidas por meiose (logo haploides), desenvólvense nun individuo que ten todas as células igualmente haploides, o protalo, onde se forman os gametas, por mitose; chámase a este ciclo de vida haplodiplobionte.
Lípido
Biosíntese
Nos animais, cando hai unha inxesta excesiva de carbohidratos na dieta, o exceso de carbohidratos convértese en triglicéridos. Isto implica a biosíntese de ácidos graxos a partir de acetil-CoA e a esterificación dos ácidos graxos para a produción dos triglicéridos, un proceso chamado lipoxénese. Os ácidos graxos son producidos polas ácido graxo sintases, que polimerizan e despois reducen as unidades de acetil-CoA. As cadeas hidrocarbonadas dos ácidos graxos alónganse mediante unhas reaccións cíclicas que engaden o grupo acetilo, redúceno a alcohol, deshidrátano a un grupo alqueno e despois redúceno outra vez a un grupo alcano. Os encimas que interveñen na biosíntese de ácidos graxos divídense en dous grupos, en animais e fungos todas estas reaccións da ácido graxo sintase lévanas a cabo un conxunto unido multifuncional de proteínas, mentres que nos plastos das plantas e nas bacterias son encimas separados os que realizan cada paso da vía biosintética. Os ácidos graxos poden ser posteriormente convertidos en triglicéridos que se empaquetan en lipoproteínas e son segregados no fígado.
A síntese de ácidos graxos insaturados require unha reacción de desaturación na cal se introduce un dobre enlace na cadea de acilo graxo. Por exemplo, nos humanos, a desaturación de ácido esteárico pola estearoíl-CoA desaturase-1 produce ácido oleico. O ácido graxo con dous enlaces insaturados ácido linoleico e o de tres enlaces insaturados ácido α-linolénico non poden sintetizarse nos tecidos dos mamíferos, e denomínanse ácidos graxos esenciais e deben obterse da dieta.
A síntese de triglicéridos ten lugar no retículo endoplasmático por vías metabólicas nas cales os grupos acilo dos acilo graxo-CoAs se transfiren aos grupos hidroxilo do glicerol 3-fosfato e do diacilglicerol.
Os terpenos e isoprenoides, incluíndo os carotenoides, están formados pola ensamblaxe e modificación de unidades de isopreno doadas polos precursores reactivos pirofosfato de isopentenilo e pirofosfato de dimetilalilo. Estes precursores poden obterse en diferentes vías metabólicas. Nos animais e arqueas, a vía do mevalonato produce estes compostos a partir de acetil-CoA, e nas plantas e bacterias utilízase a vía alternativa á do mevalonato que usa piruvato e gliceraldehido 3-fosfato como substratos. Unha reacción importante que utiliza estes doantes de isopreno activados é a biosíntese de esteroides. Aquí, enlázanse as unidades de isopreno para fabricar escualeno e despois este dóbrase e forma un conxunto de aneis na molécula converténdose en lanosterol. O lanosterol pode despois converterse noutros esteroides como o colesterol e ergosterol.
Degradación
A beta-oxidación dos ácidos graxos é o proceso metabólico polo cal se degradan os ácidos graxos, e ten lugar na mitocondria e/ou nos peroxisomas para xerar acetil-CoA. Esencialmente, os ácidos graxos oxídanse por un mecanismo que é similar, pero non idéntico, ao inverso da síntese de ácidos graxos, e que consiste en que se eliminan fragmentos de dous carbonos secuencialmente do extremo carboxilo do ácido graxo realizando reaccións de deshidroxenación, hidratación, e oxidación para formar un beta-cetoácido, que se separa por tiólise. O acetil-CoA é despois finalmente convertido en ATP, CO2, e H2O utilizando o ciclo do ácido cítrico ou de Krebs e a cadea de transporte de electróns.
O ciclo de Krebs pode iniciarse con este acetil-CoA producido pola degradación das graxas, que é utilizado para a produción de enerxía cando non hai ou hai pouca glicosa dispoñible.
A enerxía obtida na oxidación completa do ácido graxo palmitato é de 106 ATP. Os ácidos graxos insaturados e os de cadea impar requiren pasos encimáticos adicionais para a súa degradación.
Nutrición e saúde
A maioría das graxas que se encontran nos alimentos son triglicéridos, colesterol, e fosfolípidos. Algunhas graxas da nosa dieta son necesarias para facilitar a absorción de vitaminas liposolubles (A, D, E, e K) e carotenoides. Os humanos e outros animais teñen un requirimento de ácidos graxos esenciais que se deben tomar na dieta como o ácido linoleico (un ácido graxo omega-6) e o ácido alfa-linolénico (un ácido graxo omega-3) porque non poden ser sintetizados no organismo a partir de precursores simples. Estes dous ácidos graxos esenciais son de 18 carbonos e poliinsaturados e diferéncianse no número e posición dos seus dobres enlaces. A maioría dos aceites vexetais son ricos en ácido linoleico (aceite de cártamo, aceite de xirasol, e aceite de millo). O ácido alfa linolénico encóntrase nas follas verdes de moitas plantas e en sementes, noces e legumes (especialmente no aceite de liñaza, colza, noces e soia). Os aceites de peixe son especialmente ricos en ácidos graxos omega-3 de cadea máis longa como o ácido eicosapentaenoico (EPA) e ácido docosahexaenoico (DHA). Un gran número de estudos mostraron os beneficios para a saúde asociados co consumo de ácidos graxos omega-3 no desenvolvemento dos nenos, cancro, doenzas cardiovasculares, e varias doenzas mentais, como a depresión, trastorno por déficit de atención con hiperactividade, e demencia. Polo contrario, non está ben establecido que o consumo de graxas trans, como as presentes nos aceites vexetais parcialmente hidroxenados, sexan un factor de risco para as doenzas cardiovasculares.
Uns poucos estudos suxeriron que o consumo de graxas na dieta total está ligado a un incremento do risco de obesidade e diabetes. Porén, varios estudos moi amplos, incluíndo o Women's Health Initiative Dietary Modification Trial, que estudou a 49.000 mulleres e durou oito anos, non atoparon tal relación. Ningún deses amplos estudos suxeriu ningunha conexión entre a porcentaxe de calorías procedentes das graxas e o risco de cancro, enfermidades do corazón ou aumento de peso. O Departamento de Nutrición da Escola de Harvard de Saúde Pública mantén unha páxina web que resume as evidencias actuais sobre o impacto das graxas da dieta na saúde, onde se pode ler: "As investigacións detalladas —moitas das cales foron feitas en Harvard — indican que a cantidade total de graxas na dieta non está realmente ligada co peso ou a enfermidade. O que realmente importa é o tipo de graxas e o total de calorías na dieta. As graxas malas, que son as trans e as saturadas, incrementan o risco de ter certas enfermidades. As graxas boas, que son as monounsaturadas e poliinsaturadas, fan xusto o contrario."
Ligazóns externas
Introdutorias
Nomenclatura
Bases de datos
Coruxo, Vilarmaior, Vilarmaior
Coruxo é un lugar da parroquia de Vilarmaior no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 63 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 33 eran homes e 30 eran mulleres.
Tronceda a Nova, Tronceda, Arzúa
Tronceda a Nova é un dos dous lugares da parroquia de Tronceda, no concello coruñés de Arzúa, na Comarca de Arzúa. Tiña 25 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 13 eran homes e 12 eran mulleres.
Songs of the Free
Songs of the Free é o terceiro álbum da banda británica de post-punk Gang of Four, publicado en 1982 a través do selo Warner Bros. Records. No ano 1996 a discográfica Infinite Zero Archive/American Recordings editouno en CD con dous temas extra, e un pequeno cambio na orde das cancións (intercambiando a posición de "Muscle for Brains" e "We Live as We Dream, Alone"), e cun erro no título de "I Love a Man in a Uniform", apareceno como "I Love a Man in Uniform." EMI reeditou o álbum en CD en 2008 coa orde orixinal e sen cancións extra.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Andy Gill e Jon King.
Acrónimo recursivo
Un acrónimo recursivo ou acrónimo recorrente é aquel que, a diferenza dos acrónimos comúns, non parece explicar de todo o seu significado completo. Mantén a estrutura dos acrónimos comúns en relación a que os seus nomes nacen como resultado da particular abreviatura dunha frase, da que se seleccionan só as iniciais dalgunhas palabras clave. Porén, nun acrónimo recursivo unha das súas letras representa ao propio acrónimo. É unha práctica frecuente no nomeamento de proxectos de software de código aberto; debido a súa filosofía podería deberse simplemente a un xogo de palabras usada de forma caprichosa por quen nomea aos seus proxectos.
Ao igual que unha marca, un acrónimo non é unha palabra en si polo que o seu significado depende de quen o utilicen e en común acordo entre os usuarios; non existir normas que establezan os criterios ao momento de crear un acrónimo polo tanto non existe impedimentos pra que o creador do acrónimo decida darlle un significado que o converta en «acrónimo recursivo».
Exemplos de acrónimos recursivos
O exemplo máis coñecido de acrónimo recursivo é GNU, que significa «GNU's Not Unix», ‘GNU non é Unix’. Como se pode apreciar, a G é a sigla recorrente, pois fai referencia ao mesmo acrónimo.
Nalgúns casos pasouse dun acrónimo regular a outro recursivo. É o caso de:
Un caso máis complexo é o de Hurd, formado por un par de acrónimos mutuamente recursivos:
Tamén existe o caso de acrónimos recursivos non oficiais, como é o caso do motor de busca de Microsoft, Bing, do que a crenza popular di que son as siglas de «Bing Is Not Google».
Outro caso singular é o de UIRA que significa «UIRA isn't (a) recursive acronym» (UIRA non é un acrónimo recursivo), que é unha afirmación falsa.
Quintáns, Treos, Vimianzo
Quintáns é unha aldea da parroquia de Treos, no concello coruñés de Vimianzo. Dista 8 km da capital do concello e nela estaban censados 134 habitantes en 2004. Segundo o IGE, no 2018 a súa poboación descendera ata os 107 habitantes, sendo 52 homes e 55 mulleres.
Coma noutras parroquias e aldeas do municipio, pódense atopar edificacións pertencentes á nobreza coma A Casa dos Calzada.
Outeiro, Castroncelos, A Pobra do Brollón
Outeiro é un lugar da parroquia de Castroncelos, no concello lugués da Pobra do Brollón.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
George Sand
Amandine Aurore Lucile Dupin, máis tarde baronne Dudevant, nada en París o 1 de xullo de 1804 e finada en Nohant o 8 de xuño de 1876, foi unha escritora francesa, máis coñecida polo pseudónimo de George Sand.
Traxectoria
Foi unha autora feminista, escribiu novelas, novelas curtas, contos, pezas de teatro, críticas literarias, textos políticos... Comprometeuse na política e dise que participou dalgún xeito no goberno provisorio do 1848 en París.
Foi parella do escritor Alfred de Musset e do músico Frédéric Chopin.
Obra
Algunhas das principais obras da autora son:
O Lugar do Crego, Vilarmaior, Vilarmaior
O Lugar do Crego é un lugar da parroquia de Vilarmaior no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 23 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 13 eran homes e 10 eran mulleres.
Diet Cig
Historia
Alex Luciano e Noah Bowman coñecéronse nun concerto en New Paltz no verán do ano 2014. A vella banda de Bowman, Earl Boykins, tocaba nese concerto. Luciano necesitaba un mechero e interrompeu ao grupo para predirlle a Bowman un, pero el no seu lugar deulle unha botella de viño. Despois, Luciano conseguiu o seu número e díxolle de facer un vídeo musical para el. O día seguinte Bowman tatuou unha margarida no pé de Luciano e en agosto de 2014 a parella estaban facendo música xuntos. Aínda que Bowman tocara en bandas dende que tiña 13 anos, Luciano nunca o fixera en ningunha e só sabía tocar algúns acordes coa guitarra. Oficialmente bautizaron ao grupo como Diet Cig en setembro de 2014. Luciano e Bowman confirmaron nunha entrevista en Pigeons and Planes que o nome non tiña significado ningún.
Tronceda a Vella, Tronceda, Arzúa
Tronceda a Vella é un dos dous lugares da parroquia de Tronceda, no concello coruñés de Arzúa, na Comarca de Arzúa. Tiña 12 habitantes no ano 2010, segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 6 eran homes e 6 mulleres.
Himno de Udmurtia
O himno de Udmurtia é un dos símbolos nacionais da República de Udmurtia, membro da Federación Rusa. A música do himno foi composta polos irmáns German e Alexander Korepanov. A letra foi escrita por T. G. Vladikin (versión udmurta) e A. A. Sheptalin (versión rusa).
Luz negra
miniatura|275x275px|Espectro dunha fonte de fluorescente de luz negra. A anchura a media altura do pico en 370 nm é duns 20 nm. O pequeno segundo pico (2) é luz con 404 nm de lonxitude de onda que se escapa a través do filtro, e é o que lle dá o brillo violeta. A luz negra é o nome común para lámpadas que emiten radiación electromagnética ultravioleta próxima, cunha compoñente residual moi pequena de luz visible. As lámpadas de luz negra fabrícanse xeralmente do mesmo xeito que as lámpadas fluorescentes convencionais, agás que utilizan un único fósforo, e en lugar do cristal transparente exterior empregan un cristal escuro coñecido como cristal de Wood, que bloquea a maior parte de "luz visible" con lonxitude de onda por encima dos 400 nanómetros. left|miniatura|150x150px|Unha lámpada de luz negra. A radiación ultravioleta destas lámpadas prodúcese cunha lonxitude de onda superior a 350 nm. Unha onda ultravioleta xerada tan preto do espectro visible non produce dano (ou polo menos non maior dano que o que pode producir a luz visible). Non obstante, pola súa natureza invisible, a luz negra utilízase sempre como iluminación tenue. left|miniatura|200x200px|Arte con luz negra: Pintura e escultura con materiais fluorescentes do artista Beo Beyond. miniatura|267x267px|Detalle de [[esfinxe con pintura fluorescente por Roque Logozzo. ]] Estas lámpadas son altamente ineficientes, emitindo poucos lumen por watt de potencia, o que eleva perigosamente a súa temperatura, e por iso recoméndase que se utilice por curtos períodos.
A luz negra utilízase en ambientes escuros para resaltar algunhas cores sobre outras, logrando efectos sorprendentes. É xeralmente aceptado que a luz negra soamente fai resaltar as cores brancas, que teñen un brillo branco violáceo, deixando case na escuridade ao resto. En realidade a luz negra resalta as cores fluorescentes, que se atopan principalmente no poliéster e que adoita estar presente nas teas brancas (en camisetas, camisas e zapatillas). Este tipo de luz adóitase utilizar nos bares e discotecas para crear un brillo especial en conxunto coas demais luces.
Tamén é útil para revisar os gravados que brillan só baixo a luz ultravioleta, e que demostran a autenticidade da maioría dos billetes e as moedas de case todo o mundo.
Golfo do Ienisei
miniatura|Localización do golfo do Ienisei.
O golfo do Ienisei (en ruso, Енисейский залив) é un grande estuario formado pola desembocadura do río Ienisei no mar de Kara, no océano Ártico.
O golfo do Ienisei e todas as súas illas, pertencen o Krai de Krasnoiarsk, unha división administrativa da Federación de Rusia, e forma parte da Reserva Natural Estatal Grande Ártico, a maior reserva natural de Rusia.
Xeografía
miniatura|250px|Vista de satélite do golfo e zonas adxacentes.
Tongtianlong
Tongtianlong (en chinés simplificado: 通天龙; tradicional: 通天龍; pinyin: tōngtiānlóng, que significa "Dragón tongtianyan") é un xénero de dinosauro oviraptoridae terópodo que viviu a finais do Maastrichtiano do período Cretáceo. Contén unha especie, o T. limosus.
Golfo do Ienisei
Xeografía
O golfo do Ienisei está formado por un ensanchamento do río, que oscila entre os de 50 km e os 250 km, nunha dirección aproximadamente Sur-Norte, nunha zona ao redor do asentamento de Munguy, ao norte da cidade de Dudinka.
Tongtianlong
Discubrimento e nome
O holotipo de Tongtianlong, o espécime número DYM-2013-8, foi descuberto no 2016 durante a construción dun novo instituto preto do Distrito de Ganxian na provincia de Jiangxi da China. O lugar onde foi atopado é parte da formación Nanxiong, que data da época Maastrichtiana (unha datación máis precisa non foi aínda descrita). O espécime está no Museo de Dongyang. Malia que orixinalmente o espécime estaba escepcionalmente ben conservado, parte dos brazos, da perna dereita e a cola foron destruídos por unha detonación de TNT que foi a que desenterrou o fósil. Preto da cadeira, pódese ver un furado que foi empregado para depositar o TNT.
Golfo do Ienisei
Xeografía
O conxunto da rexión do baixo Ienisei é sombría e está pouco habitada, e os escasos asentamentos constrúense en solo permafrost. Non hai vexetación, excepto musgos, liques e algunhas herbas.
Tongtianlong
Discubrimento e nome
O esqueleto foi preservado nunha pose pouco común, coa testa erguida e os brazos estendidos; e aínda que sexa difícil dicir exactamente o que levou a esta pose, suxeriuse especulativamente que o espécime morreu mentres estaba preso na lama e tentaba ceibarse. O nome do xénero Tongtianlong mestura unha referencia á achegada Tongtianyan (通天岩) e o sufixo -long (龙, "dragón"). "Tongtian" tamén é unha expresión chinesa que quere dicir "camiño cara o ceo". O nome da especie, limosus (do latín "enlameado"), refírese a como foi conservado o exemplar en lutita.
Golfo do Ienisei
Xeografía
As augas costeiras son hábitats das belugas.
A profundidade máxima do golfo de Ienisei é de 63 m. A desembocadura do golfo está situada aproximadamente a 72° 30′ N, na zona da illa Sibiryakov, no mar de Kara.
Eva Fernández
Eva María Fernández, nada en Ourense en 1973, é unha actriz galega.
Traxectoria
Comezou a súa carreira interpretativa cun papel na película Después de la tormenta (1990). A partir de aí ten participado en series da TVG coma Pratos combinados ou Mareas vivas, así coma noutras películas.
Conservatorio Nazonal do Arte Galego
O Conservatorio Nazonal do Arte Galego foi unha iniciativa das Irmandades da Fala, creado na Coruña en 1919 pola Irmandade coruñesa. Á fronte do mesmo, durante os seus primeiros meses de existencia, estivo Fernando Osorio Docampo, un actor profesional formado en Lisboa con Júlio Dantas. Supuxo un pulo considerable para o teatro galego, xa que mentres no ano 1917 apenas se representaron unha ducia de pezas en 1919 foron 52 as obras teatrais que se puxeron en escena.
Historia
No mes de xaneiro de 1919, anunciouse a creación do Conservatorio Nazonal do Arte Galego. Coa súa fundación, a dramática galega experimentou o impulso que precisaba, sobre todo despois da disolución da Escola Rexional de Declamación (1903-1905). Estamos, pois, ante unha nova tentativa de profesionalizar o teatro galego, formando os actores nas modernas técnicas teatrais traídas por Osorio de Lisboa. Alén disto, buscábase ampliar tanto a duración das obras como o repertorio da dramática nacional, un teatro innovador e de calidade estética.
Mais o xurdimento do Conservatorio perseguía igualmente cumprir con obxectivos políticos e sociolingüísticos. Por unha parte, buscábase crear un teatro en galego que fose atractivo para as minorías cultas, ás que xa non lles atraía o teatro rexionalista e que, en moitos casos, asistían ás representacións máis por unha sincera convicción política que pola calidade das pezas.
Primeiras representacións
Sabedores destas necesidades, os membros da Irmandade coruñesa (sobre todo Antón Vilar Ponte) encargaronlle a Ramón Cabanillas que escribise unha peza onde se reunisen todas estas características. Esa obra foi A Man de Santiña, obra impactante nó seu día para o público galego só polo feito de presenciar nunha determinada parte da obra unha conversa entre tres "señoritas" de clase acomodada, vehiculada na lingua do país e sobre un tema tan inaudito de escoitar en galego ata aquel entón como era o da moda (temática que os prexuízos da época asociaban á lingua española).
Así, o 22 de abril de 1919, no Pavillón Lino da Coruña, o Conservatorio Nacional de Arte Galega ofreceu a súa primeira función, cuxa obra principal foi, precisamente, a peza do "Poeta da Raza" arriba citada, A Man de Santiña. Debido á curta extensión desta peza, a sesión completouse con Uma Anécdota, do dramaturgo luso Marcelino Mesquita. A falta de precedentes dentro do teatro galego que encaixasen co ideal de dramática nacional que as Irmandades querían promover, provocou que se botase man dunha obra portuguesa.
A estrea do Conservatorio foi un éxito en todos os sentidos. Tan boa foi a súa acollida que, en maio de 1919, anunciouse a estrea de Donosiña, de Xaime Quintanilla. Mais este drama en tres actos do escritor ferrolán presentaba o tema do adulterio e do matrimonio de conveniencia, a través dun enredo amoroso. Ademais, nun determinado momento, a obra ofrecíalle ao público a visión dunha muller bicando nos labios a un home (que, aínda por riba, non desenvolvía o papel do seu marido, senón do seu amante), algo para o que non estaba preparado o público galego daquela. Por isto, Donosiña e Quintanilla suscitaron involuntariamente unha grande polémica no mundo dramático galego. Para calmar os ánimos e non dividir as forzas do aínda feble teatro galego, o Conservatorio desapareceu como escola, ficando unicamente como cadro de declamación da Irmandade. E, Osorio, o seu director, formou a súa propia compañía, a cal non lle deu os beneficios económicos necesarios como para vivir do teatro, polo que tivo que emigrar. Antes da súa marcha, Fernando Osorio deixou un duro artigo na prensa no que deixaba constancia da súa iracunda opinión sobre os actores amadores e o público galego.
Segunda etapa
A partir de 1920, fíxose cargo do cadro de declamación do Conservatorio o actor Lois Lafuente, quen continuou na liña de ofrecer postas en escena de obras portuguesas (Amanhã, de Manuel Laranjeira; Fim de Penitência, de Marcelino Mesquita; e mais Mater Dolorosa, de Júlio Dantas), as cales se combinaron con estreas obras galegas como Entre Dous Abismos de Antón Vilar Ponte; A Tola de Sobrán, de Francisco Porto Rei ou San Antón Casamenteiro, de Avelino Rodríguez Elías. Alén disto, o Conservatorio representou pezas anteriores á súa fundación como O Fidalgo (1918) de Xesús San Luís Romero ou obras da autoría do dúo conformado por Uxío Charlón e Manuel Sánchez Hermida (coñecidos como Charlón e Hermida), que non respondían a o espírito universalista que as Irmandades pretendían inferirlle ao teatro.
A segunda temporada do Conservatorio (1920-1921), que estivo dirixida por Rodrigo García, botouse a andar coa estrea de Maria Rosa, de Gonzalo López Abente, obra que suscitou unha nova polémica, posto que o por daquelas machista público galego e mais os sectores máis radicalmente católicos das Irmandades non estaban a favor de que se representase unha peza de temática feminista e na que se critican os ben asentados prexuízos sexistas existentes e maioritarios na sociedade nos anos de 1920.
Para calmar os caldeados ánimos, este cadro de declamación levou a escena pezas onde se volveu á visión tradicional da muller, como Rosas de Todo o Ano e Soror Mariana, de Júlio Dantas, Roncar sem Dormir de Castro Soromelho e Os Dous Xordos, de Manuel Lourenço Roussado.
Finais
Na terceira e derradeira temporada (1921-1922), de novembro de 1921 a marzo de 1922, este cadro de declamación representou maioritariamente obras portuguesas e, de marzo a xuño, practicamente só autores galegos. Ademais, a partir de febreiro de 1922 o Conservatorio Nacional de Arte Galega pasará a chamarse Escola Dramática Galega e estivo dirixido por Leandro Carré Alvarellos. Nos seus catro anos de existencia (1922-1926) a Escola Dramática Galega fixo camiñar o teatro polos vieiros do costumismo e do ruralismo. De todas as maneiras, o Decreto de Separatismo publicado en 1923 polo xeneral Miguel Primo de Rivera, só permitía a utilización das chamadas neste documento legal "linguas rexionais" en representacións de tipo ruralista e folclórico, polo que non permitía unha vía diferente á que estaba a promover Leandro Carré Alvarellos. As obras que escapaban destas tendencias podían ser publicadas, mais non levadas sobre o taboado, debido a que a súa difusión no papel era moito menor que na escena, posto que estas pezas serían lidas por minorías cultas xa convencidas do ideario galeguista. Alén disto, este decreto pouco ou nada puido afectarlle á Escola Dramática Galega posto que esta deixou de realizar representacións co inicio do réxime ditatorial de Primo de Rivera.
O Conservatorio Nacional de Arte Galega supuxo unha tentativa de aguilloar de xeito definitivo o teatro en Galiza, promovendo unha dramática innovadora e de corte europea para a que non estaba preparada o aínda conservador público galego.
Screaming Females
Screaming Females é unha banda estadounidense de punk rock procedente de New Brunswick, Nova Jersey e formada no ano 2005. Ata a data o grupo leva publicados oito álbums de estudio. Está formado pola guitarrista e vocalista Marissa Paternoster, o batería Jarrett Dougherty e o baixista King Mike.
Historia
Mike e Marissa formaron unha banda no instituto chamada Surgery On TV. Tras varios cambios na formación finalmente decidiron tocar como trío e cambiaron o nome a Screaming Females. O grupo iniciouse na escena de concertos en sotos de New Brunswick. Os concertos celebrábanse nas casas de varias bandas, estudantes e residentes, polo que podía asistir xente menor de 21 anos. A banda foi conseguindo éxito coa maior exposición, aparecendo na NPR, no programa Last Call with Carson Daly e na MTV. Screaming Females tocou con bandas como Garbage, Throwing Muses, Dinosaur Jr., The Dead Weather, Arctic Monkeys, Ted Leo & The Pharmacists, JEFF the Brotherhood, Little Lungs, Cheeky, The Ergs, Shellshag e The Measure.
Screaming Females autoeditou os álbums Baby Teeth en 2006 e What If Someone is Watching Their T.V.? en 2007. Despois, a banda fichou polo selo Don Giovanni Records, que posteriormente reeditaría eses dous primeiros traballos.
Don Giovanni Records
No ano 2012 Marissa Paternoster foi situada no posto 77 dos mellores guitarristas de todos os tempos segundo a revista Spin.
No seu quinto álbum de estudio, Ugly, Screaming Females colaborou co destacado produtor e enxeñeiro Steve Albini. P disco tivo unha boa acollida entre a crítica, conseguindo recensións favorables en medios como The A.V. Club, Chicago Tribune, Los Angeles Times, Pitchfork Media, Alternative Press e CMJ.
No mes de setembro de 2013 Screaming Females saíu de xira cos seus compañeiros de selo Waxahatchee e Tenement. A principios de 2014 a banda gravou un álbum ao vivo no Hideout de Chicago. O disco, titulado Live at the Hideout, foi gravado por Steve Albini e lanzado en abril dese mesmo ano.
A finais de 2014 o grupo anunciou o sexto álbum, Rose Mountain. O disco foi producido por Matt Bayles e editouse o 24 de febreiro de 2015 a través de Don Giovanni Records.
O seu sétimo traballo, All at Once, apareceu en febreiro de 2018, e en 2019 a banda editou unha colección de sinxelos titulada Singles Too.
O 17 de xaneiro de 2023 a banda publicou o sinxelo "Brass Bell", e anunciou o lanzamento do seu oitavo álbum, Desire Pathway. O disco editouse o día 17 de febreiro dese ano a través de Don Giovanni Records.
Pierre Duhem
Pierre Maurice Marie Duhem (París, Francia, 10 de xuño de 1861 — Cabrespine, Francia, 14 de setembro de 1916) foi un físico e historiador e filósofo da ciencia francés.
Traxectoria
Pierre Duhem foi un dos fundadores da fisicoquímica, ademais de dedicarse á historia e á filosofía da ciencia. Exerceu como profesor de física teórica na Universidade de Bordeos.
Duhem foi o pioneiro dos estudos históricos acerca da ciencia medieval. Neste ámbito escribiu a súa monumental obra en 10 tomos O sistema do mundo, historia das doutrinas cosmolóxicas de Platón a Copérnico.
As teorías de Duhem estiveron influídas polo principio da economía de Ernst Mach, segundo o cal "a meta que se propuxo [a física] é a de ser a expresión dos feitos máis simple e económica" en La théorie physique: son objet et sa structure.
A diferenza doutros historiadores (Voltaire e Condorcet, por exemplo), que desprezaban a Idade Media, tratou de demostrar que neda época a Igrexa Católica axudou á aparición da ciencia occidental e que foi un dos períodos máis frutíferos neste sentido.
O seu traballo neste campo foi impulsado orixinariamente polas súas investigacións nas orixes da estática, durante as que descubriu os traballos de matemáticos e filósofos medievais como Nicolao Oresme e Roger Bacon, cuxa sofisticación lle sorprendeu. A raíz destas investigacións considerounos como os fundadores da ciencia moderna, aducindo que anticiparon moitos descubrimentos de Galileo e outros pensadores posteriores. Duhem concluíu que "a mecánica e a física da que os tempos modernos están comprensibelmente orgullosos, proceden, mediante unha ininterrompida serie de melloras apenas perceptíbeis, das doutrinas que naceron no corazón das escolas medievais".
En filosofía da ciencia coñécese sobre todo pola formulación da tese Duhem-Quine.
A primeira biografía ampla sobre Pierre Duhem é obra de Stanley Jaki. Foi publicada en 1984 pola Editorial Nijhoff da Haia.
Copa Ibérica de rugby
A Copa Ibérica (en portugués Taça Ibérica) é un torneo oficial de rugby que disputan cada ano os campións das ligas española e portuguesa.
Historia
Nas primeiras sete edicións participaban catro equipos, o campión e o subcampión de cada país, levándose a cabo unhas semifinais seguidas da final. Trala edición de 1970-71 os clubs portugueses rexeitaron o torneo durante máis dunha década argumentando a violencia coa que xogaban os equipos españois. Malia todo, na tempada 1983-84 volveu a Copa Ibérica, pero cun formato máis sinxelo, enfrontándose nun único encontro os campións das dúas ligas. Así foi até a tempada 2007-08, na que novamente houbo catro equipos, dous de cada federación. Na tempada 2008-09 houbo unha crise entre os clubs e as federación por mor da celebración da Liga Superibérica, e a Copa Ibérica, concibida como un torneo novo con oito equipos participantes, foi suspendida. Até 2013 non se disputou.
Palmarés
O clubs máis laureado da competición é o VRAC con seis títulos, seguido do CR El Salvador con cinco, e do SL Benfica, a UE Santboiana e o GD Direito, con catro títulos cada un.
Fármaco
220px|miniatura|Fármaco en pílulas. thumb Un fármaco (gr. φάρμακον), ás veces referido como medicina, menciña ou medicamento é toda substancia química purificada empregada na prevención, diagnóstico, tratamento, mitigación ou cura dunha doenza, para evitar a aparición dun proceso fisiolóxico non desexado ou ben para modificar condicións fisiolóxicas con fins específicos. É unha substancia, simple ou composta, utilizada como finalidade terapéutica contra as manifestacións patolóxicas, tanto se se produce a curación - suprimindo a causa da enfermidade - coma se só atenúa os síntomas.
Historia
Desde as máis antigas civilizacións o home utilizou como forma de alcanzar melloría en distintas enfermidades produtos de orixe vexetal, mineral, animal ou nos últimos tempos sintéticos. O coidado da saúde estaba en mans de persoas que exercían a dobre función de médicos e farmacéuticos, estes eran en realidade médicos que preparan os seus propios remedios curativos, chegando algún deles a alcanzar un grande renome na súa época, como é o caso do grego Galeno (130-200). Del provén o nome da Galénica, como a forma adecuada de preparar, dosificar e administrar os fármacos. Na cultura romana existían numerosas formas de administrar as substancias utilizadas para curar enfermidades. Así, utilizábanse os electuarios que eran unha mestura de varios pos de herbas e raíces medicinais aos que se lles engadía unha porción de mel fresco. O mel ademais de ser a substancia que servía como vehículo dos principios activos, daba mellor sabor ao preparado. En ocasións usábase azucre. Tamén adoitaba utilizarse un xarope o cal xa contiña azucre, no canto de auga, disolto e o conxunto preparábase formando unha masa pastosa. Precisamente Galeno fixo famosa a gran triaga á que dedicou unha obra completa, e que consistía nun electuario que chegaba a conter máis de 60 principios activos diferentes. Pola importancia de Galeno na Idade Media, a triaga fíxose moi popular durante esta época, deixando de estar autorizada para o seu uso en España en pleno século XX. É precisamente na Idade Media onde comeza a súa actividade o farmacéutico separado do médico. Na súa botica realiza as súas preparacións maxistrais, entendidas como a preparación individualizada para cada paciente dos remedios prescritos, e agrúpanse en gremios xunto aos médicos. No renacemento vaise producindo unha separación máis clara da actividade farmacéutica fronte a dos médicos, cirurxiáns e especieiros, mentres que se vai producindo unha revolución no coñecemento farmacéutico que se consolida como ciencia na Idade Moderna. A formulación maxistral é a base da actividade farmacéutica conxuntamente coa formulación oficinal, debido ao nacemento e proliferación de farmacopeas e formularios, e esta situación continúa ata a segunda metade do século XIX.
A partir deste momento empezan a aparecer os específicos, que consistían en medicamentos preparados industrialmente por laboratorios farmacéuticos. É así, que as formas galénicas non adquirirán verdadeiro protagonismo ata ao redor de 1940, cando a industria farmacéutica desenvólvese e estas comezan a fabricarse en grandes cantidades. Desde entón ata hoxe en día os xeitos en que se presentan os medicamentos foron evolucionando e a diversidade que atopamos no mercado é moi ampla.
Forma farmacéutica
Forma galénica ou forma farmacéutica é a disposición individualizada a que se adaptan os fármacos (principios activos) e excipientes (materia farmacolóxicamente inactiva) para constituír un medicamento. Ou dito doutra forma, a disposición externa que se dá ás substancias medicamentosas para facilitar a súa administración.
A importancia da forma farmacéutica reside en que determina a eficacia do medicamento, xa sexa liberando o principio activo de xeito lento, ou no seu lugar de maior eficiencia no tecido branco, evitar danos ao paciente por interacción química, solubilizar substancias insolubles, mellorar sabores, mellorar aspecto etc.
Clasificación
Os medicamentos divídense en cinco grupos:
Ademais, poden recibir algúns cualificativos específicos como:
Segundo o dereito de explotación
A patente non se limita á molécula, senón tamén á formulación, mecanismo de produción, ou asociación con outras moléculas. Mediante sucesión de patentes as casas farmacéuticas conseguen prolongar o período de exclusividade das súas presentacións comerciais, aínda cando presentacións anteriores da mesma molécula queden libres. Poden ser libremente producidas por outros laboratorios e adoitan supoñer un menor prezo. As distintas Axencias do medicamento e organizacións reguladores nacionais aseguran as similares bioequivalencia e biodispoñibilidade dos medicamentos xenéricos fronte a aqueles que lles son referencia.
Segundo a vía de administración
Existen numerosas formas de clasificar as formas galénicas, segundo o factor que teñamos en conta: o seu estado físico, a vía de administración, a orixe dos seus compoñentes etcétera. Non obstante a máis utilizada e a máis útil desde o punto de vista da medicina é a clasificación segundo a vía de administración que usen.
Oral
A maior parte dos fármacos administrados vía oral buscan unha acción sistémica, tras un proceso previo de absorción entérica. Na absorción oral interveñen factores dependentes do individuo e outros dependentes dos fármacos que van influír na maior ou menor eficacia do fármaco administrado. Así mesmo, a vía oral é motivo frecuente de interaccións farmacolóxicas.
A vía oral constitúe a vía máis utilizada de administración de fármacos, subdividindose á súa vez, en formas líquidas e formas sólidas.
As formas orais líquidas. Non suscitan problemas de disgregación ou de disolución no aparello dixestivo, o que condiciona unha acción terapéutica máis rápida. Pola contra non están protexidas, en caso de reactividade, fronte aos mollos dixestivos. Resultan de elección particularmente en nenos. Os líquidos para administración oral son habitualmente solucións, emulsións ou suspensións que conteñen un ou máis principios activos disoltos nun vehículo apropiado. Os vehículos poden ser:
Estas formas líquidas poden conter tamén substancias auxiliares para a conservación, estabilidade ou o enmascaramento do sabor do preparado farmacéutico (conservantes, antimicrobianos, antioxidantes, tampóns, solubilizantes, estabilizantes, aromatizantes, edulcorantes e colorantes autorizados).
As formas farmacéuticas líquidas para administración oral máis usuais son:
Gotas
Son solucións nas que o principio activo está concentrado.
Xaropes
Forma farmacéutica que consiste nunha solución acuosa con alta concentración de carbohidratos tales como sacarosa, sorbitol, dextrosa etc.; de consistencia viscosa, na que se atopa disolto o ou os principios activos e aditivos.
Elixires
miniatura|250px|Elixires de principios de século. Os elixires son unha forma farmacéutica que consiste nunha solución hidroalcohólica, que contén o/ou os principios activos e aditivos; contén xeralmente substancias saborizantes, así como aromatizantes. O contido de alcohol pode ser do 5 ao 18 por cento..
Suspensións
As suspensións son mesturas heteroxéneas formadas por un sólido en po (soluto) e/ou en pequenas partículas non solubles (fase dispersa) que se dispersan nun medio líquido (dispersante ou dispersora). Sólido en líquido que non é soluble neste.
Suspensión extemporánea
Aquela que, pola súa pouca estabilidade, prepárase no momento de ser administrada.
Viales bebibles
miniatura|Comprimidos. Formas orais sólidas. As formas sólidas, presentan unha maior estabilidade química debido á ausencia de auga, o que lles confire tempos de reposición máis longos. Ademais, estas formas galénicas permiten resolver posibles problemas de incompatibilidades, enmascarar sabores desagradables e ata regular a liberación dos principios activos.
As formas farmacéuticas sólidas máis frecuentes para administración oral son:
Os comprimidos son formas farmacéuticas sólidas que conteñen, en cada unidade, un ou varios principios activos. Obtéñense aglomerando, por compresión, un volume constante de partículas. Adminístranse xeralmente por deglutición, aínda que se poden dar outras posibilidades. miniatura|220px|Forma farmacéutica Cápsulas. As cápsulas son preparacións de consistencia sólida formadas por un receptáculo duro ou brando, de forma e capacidade variable, que conteñen unha unidade posológica de medicamento. Este contido pode ser de consistencia sólida, líquida ou pastosa e estar constituído por un ou máis principios activos, acompañados ou nó de excipientes. O receptáculo desfarase pola acción dos mollos gástricos ou entéricos, segundo a formulación, liberando entón o principio activo. Os granulados son agregados de partículas de pos que inclúen principios activos, azucres e coadxuvantes diversos. Preséntanse en forma de pequenos grans de grosor uniforme, forma irregular e máis ou menos porosidade. Existen granulados de distintos tipos: efervescentes, recubertos, gastrorresistentes e de liberación modificada. Os selos son cápsulas cun receptáculo de amidón. Practicamente, foron desprazados polas cápsulas duras.
As pílulas son preparacións sólidas e esféricas, destinadas a ser deglutidas integramente. Cada unidade contén un ou máis principios activos interpostos nunha masa plástica. Atópanse en franco desuso, sendo desprazadas polos comprimidos e cápsulas. As pastillas son para disolver na cavidade bucal. Diferéncianse das pílulas polo tamaño e dos comprimidos pola técnica de elaboración. Os seus constituíntes principais son a sacarosa, un aglutinante e un ou máis principios activos. As pastillas oficinais ou trociscos presentan unha consistencia semisólida e están constituídas primordialmente polos principios activos e goma arábiga como aglutinante. Adoitan recubrirse, para a súa mellor conservación, con parafina ou azucre en po (xeado). Empréganse para a vehiculización de antitusíxenos e antisépticos pulmonares.
Os liofilizados son preparacións farmacéuticas que se acondicionan en forma de dose unitarias e se liofilizan a continuación. Son formas moi porosas e hidrófilas e facilmente dispersables en auga.
Os colutorios son solucións acuosas viscosas para o tratamento tópico de afeccións bucais e que aplícanse cun pincel ou unha espátula. Estritamente un colutorio diferénciase dunha enxaugadura bucal ao non levar viscosizantes e pode ser sólido (pos ou comprimidos) para diluír antes de usar.
Sublingual
Unha forma especial de administración oral é a vía sublingual. Nesta vía normalmente, utilízanse comprimidos que se disolven debaixo da lingua absorbéndose directamente. Ten o inconveniente de ser exclusivamente permeable ao paso de substancias non iónicas, moi liposolubles. Isto fai que só poidan administrarse por esta vía fármacos de gran potencia terapéutica como a nitroglicerina ou o isosorbide. Utilízase para conseguir unha acción terapéutica rápida ou para fármacos que posúan un alto grao de metabolización hepática, se degraden polo mollo gástrico ou non sexan absorbidos por vía oral. No entanto tamén se atopan no mercado presentacións por comodidade do usuario.
Parenteral
A biodispoñibilidade dun fármaco administrado vía parenteral depende das súas características fisicoquímicas, da forma farmacéutica e das características anatomofisiolóxicas da zona de inxección: Por vía intravenosa proporciona un efecto rápido do fármaco e unha dosificación precisa, sen problemas de biodispoñibilidade. Pode presentar, no entanto, graves inconvenientes, como a aparición de tromboflebite, así como problemas de incompatibilidades entre dous principios activos administrados conxuntamente na mesma vía. Ten o inconveniente de que non permite a administración de preparados oleosos debido á posibilidade de orixinar unha embolia graxa. Tampouco poderán usarse produtos que conteñan compoñentes capaces de precipitar algún compoñente sanguíneo ou hemolizar os hemacias. A vía intraarterial é utilizada no tratamento quimioterápico de determinados cancros; permite obter unha máxima concentración do fármaco na zona tumoral, cuns mínimos efectos sistémicos.
A vía intramuscular utilízase para fármacos non absorbibles por vía oral ou ante a imposibilidade de administración do fármaco ao paciente por outra vía xa que admite o ser utilizada para substancias irritantes. Numerosos factores van influír na biodispoñibilidade do fármaco por vía IM (vascularización da zona de inxección, grao de ionización e liposolubilidade do fármaco, volume de inxección etc.). Esta vía é moi utilizada para a administración de preparados de absorción lenta e prolongada (preparados “depot”). A vía subcutánea de características similares á anterior pero ao ser a pel unha zona menos vascularizada, a velocidade de absorción é moito menor. Con todo, dita velocidade pode ser incrementada ou diminuída por distintos medios. Non pode utilizarse para substancias irritantes xa que podería producir necrose do tecido.
Outras vías parenterais
De uso menos frecuente son a intradérmica, a intraaracnoidea ou intratecal, epidural, intradural, intraósea, intraarticular, peritoneal ou a intracardiaca.
Os preparados para administración parenteral son formulacións estériles destinadas a ser inxectadas ou implantadas no corpo humano. A continuación enuméranse cinco das máis representativas:
Por vía parenteral é posible a liberación retardada ou prolongada dos principios activos a partir do punto de inxección. Isto pódese conseguir realizando diversas manipulacións galénicas. Unha delas consiste en substituír unha solución acuosa por unha oleosa, no caso de que o principio activo sexa liposoluble. O método máis clásico consiste en inxectar derivados pouco hidrosolubles do principio activo, en forma de suspensións amorfas ou cristalinas (p. e., preparacións retard de insulina). Ás veces, o principio activo pode tamén absorberse sobre un soporte inerte desde o que será liberado, ou ben fixarse en forma de microcápsulas, ou incorporarse en liposomas para vectorizar algúns fármacos e, incluso ser tratado quimicamente (profármaco) a fin de modificar as súas propiedades fisicoquímicas.
Linguas italodálmatas
As linguas italo-dálmatas é unha das dúas ramas coa que os autores de Ethnologue clasifican as linguas románicas occidentais.
Clasificación
Ethnologue considera que as linguas italo-dálmatas poden agruparse en sete linguas ou grupos dialectais amplos:
Fármaco
Supositorios
miniatura|Supositorios e antigos moldes de fabricación. Os supositorio son preparados de consistencia sólida de forma cónica e redondeada nun extremo. Teñen unha lonxitude de 3–4 cm e un peso de entre 1-3 g. Cada unidade inclúe un ou varios principios activos, incorporados nun excipiente que non debe ser irritante, o cal debe ter un punto de fusión inferior a 37 °C. Os excipientes dos supositorios poden ser:
Cápsulas rectais
miniatura|220px|Bolsa para aplicación de enema.
Pomadas rectais
A vía rectal pode utilizarse para conseguir efectos locais ou sistémicos. Neste último caso, só se debe considerar como unha alternativa á vía oral cando esta non poida utilizarse, xa que a absorción polo recto é irregular, incompleta e ademais moitos fármacos producen irritación da mucosa rectal. Un dos poucos exemplos nos que esta forma farmacéutica ten unha indicación preferente é o tratamento das crises convulsivas en nenos pequenos (diacepam).