cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Interpol (grupo musical)
Formación e primeiras edicións
O embrión de Interpol naceu cando Daniel Kessler e un amigo chamado Greg Drudy resolveron xuntarse para tocar algunhas cancións, con Daniel na guitarra e Greg na batería. Máis tarde, Daniel coñeceu ao baixista e teclista Carlos "D" Dengler nunha clase de filosofía na universidade, e este entrou no grupo tamén. Para finalizar, Daniel convidou a Paul Banks, que coñecera nunha tempada en París, para se xuntar ao grupo. Unha única visita de Paul ao estudio onde Daniel, Greg e Carlos tocaban foi suficiente para que se interesase e integrase na banda. Nacía así Interpol, en 1998.
A banda pasou algún tempo traballando duro, tocando en estudios, ensaiando e desenvolvendo pouco a pouco o seu son. En 2000, despois de editar o EP Fukd I.D. #3, Greg Drudy deixou o grupo para centarse na banda Hot Cross e no seu selo Level Plane Records, sendo substituído por Sam Fogarino, ao que contratou Kessler.
Matador Records
Despois de auto-editar unha serie de EPs entre os anos 1998 e 2001, a banda asinaría un contrato co selo Matador Records a principios do 2002.
No ano seguinte, a banda xa tiña conseguido un certo grao de recoñecemento, o que lles permitiu ser elixidos como banda de apertura de xente como Trail of Dead, The Delgados e Arab Strap. No ano de 2001 continuou a ascensión do grupo, cando participaron nas famosas John Peel Sessions e pasaron a ter unha certa difusión nas radios europeas.
En novembro de 2001, ao lado dos produtores Peter Katis e Gareth Jones, a banda entrou no estudio Tarquin (un antigo manicomio infantil), en Connecticut, para comezar a gravar aquilo que sería un dos máis antolóxicos disco de estrea dos últimos tempos.
Turn on the Bright Lights, o álbum de estrea de Interpol, saíu en agosto do ano seguinte e conquistou de maneira case unánime a crítica e o público ao redor do mundo. A pesar de das frecuentes comparacións con Joy Division e o post-punk británico en xeral, a banda traballa a súa atmosfera sombría e sonoridade densa de maneira orixinal e ben apoiada na competencia técnica dos seus membros. Interpol xa destacou o suficiente para ser apreciado e respectado pola súa música. O presente de Interpol é brillante e o seu futuro, altamente prometedor.
Despois de moitos directos chegou a hora da importante proba do segundo disco. Antics foi lanzado no 2004, novamente ben recibido por crítica e público, pero sen o entusiasmo do debut de dous anos atrás. Con Antics, Interpol garantíu a súa reputación dunha das máis competentes bandas actuais. A banda xirou despois da edición do álbum, con máis datas e en lugares máis grandes. A xira alongouse durante 18 meses, e a banda chegou a tocar de abreconcertos de U2 e The Cure.
Capitol Records
A finais de marzo do 2006 o batería Sam Fogarino confirmou que a banda estaba de volta no estudio traballando en material novo. Fogarino tamén insinuou que Interpol podería ter asinado co selo Interscope Records, confirmando que deixaría Matador, o seu selo nese momento. O 14 de agosto coñeceuse que Interpol asinara un contrato con Capitol Records.
O seu novo traballo, Our Love to Admire, editouse en xullo do 2007. A banda realizou unha extensa xira de promoción, comezando polo circuíto de festivais de verán dos Estados Unidos e Europa. En agosto foi cabeza de cartel un dos días do festival Lollapalooza celebrado en Chicago.
Regreso a Matador
O 6 de marzo do 2009 Interpol anunciou na súa páxina que estaban traballando en cancións para o seu cuarto álbum. O disco foi gravado nos Electric Lady Studios durante a primavera dese ano. Nunha entrevista Fogarino referíuse ao disco como volver atrás ao son orixinal de Turn On the Bright Lights. Posteriormente Banks afirmou que non soaría en nada como o seu álbum de estrea e que había "algunhas cousas clásicas" nel. Non houbo máis novas sobre o novo álbum ata finais de abril, cando a banda envoiu un correo electrónico enlazando á descarga gratuíta de "Lights", a primeira canción editada oficialmente. Citando cambios na xestión do selo, a banda deixou Capitol Records antes do lanzamento do disco, fichando novamente por Matador Records.
O cuarto traballo da banda, Interpol, foi lanzado o 7 de setembro do 2010 e foi o último traballo do baixista Carlos Dengler co grupo. O grupo anunciou a súa saída, pouco despois de rematar o álbum, na súa páxina o 9 de maio. Cando o resto dos membros saíron de xira para promocionar o disco, foi substituído por varios baixistas. A principios de xuño anunciouse que os músicos que acompañarían á banda serían David Pajo no baixo e Brandon Curtis nos teclados e nos coros. O álbum foi publicado a través do selo Matador Records nos Estados Unidos, e a través de Cooperative Music en Europa, Australia e o Xapón. En febreiro de 2011 Pajo anunciou que deixaba de xirar con Interpol para dedicarlle máis tempo á súa familia. Pajo foi substituído por Brad Truax.
A banda foi anunciada como abreconcertos para a terceira e cuarta etapa da xira 360° Tour de U2, e posteriormente Interpol anunciou 18 concertos nos Estados Unidos da terceira etapa desa xira, aínda que finalmente só chegou a realizar tres deles despois de que a hernia discal de Bono cancelase a terceira etapa da xira. O grupo xirou polo Reino Unido e Irlanda en novembro e decembro de 2010.
A banda foi abreconcertos de U2 no concerto reprogramado da xira no Soldier Field en Chicago, Illinois, o 5 de xuño de 2011, e no resto dos concertos da xira dese verán.
Hiato e El Pintor
Tras a aparición da banda en Reading e Leeds en 2011, Fogarino foi entrevistado e dixo, "necesitamos un gran descanso. Interpol necesítao. Precisamos recuperarnos e facer un hiato". Fogarino afirmou que o resto dos membros do grupo dedicaríanse a outros proxectos, un dos cales incluía un segundo álbum en solitario de Paul Banks.
O 14 de decembro de 2012 publicouse unha edición de luxo do primeiro álbum da banda, Turn on the Bright Lights, para celebrar o seu décimo aniversario. O lanzamento incluíu canción anteriormente difíciles de atopar, como "Get The Girls" e "Cubed".
A banda anunciou o 5 de xuño de 2014 que o seu quinto álbum, titulado El Pintor, sería editado o 9 de setembro dese mesmo ano. Foi o primeiro disco do grupo dende a marcha do baixista Carlos Dengler, encargándose Paul Banks do baixo por primeira vez. O membro de xira Brandon Curtis encargouse do teclado en nove das dez cancións do álbum.
Para promocionar o álbum Interpol comezou unha xira mundial no mes de xuño de 2014. Mentres estaban na xira en novembro o seu autobús quedou atrapado debido ás fortes tormentas de neve en Buffalo, Nova York. O autobús non puido moverse debido á neve durante máis de 50 horas. A banda tivo que adiar tres concertos, dous no Canadá e un en Boston. A xira de El Pintor rematou cunha actuación no festival Electric Picnic de 2015.
El Pintor foi seguido por un álbum de remesturas, El Pintor Remixes, que conta con músicos electrónicos como Panda Bear, Factory Floor e The Field.
Presente
No mes de setembro de 2016 Paul Banks revelou nunha entrevista en Beats 1 que Interpol volvería a compoñer no outono. En xaneiro de 2017 a banda anunciou que o seu sexto álbum de estudio sairía 2018 e que iniciaría nunha xira polo 15 aniversario do Turn On the Bright Lights, tocando a totalidade do álbum. En febreiro Interpol lanzou o EP El Pintor Bonus Tracks, formado por cancións extra de El Pintor. Os temas incluídos foron "The Depths", "Malfeasance" e "What Is What".
O 24 de maio de 2018 Pitchfork destacou que o nome do novo traballo sería Marauder na súa lista Guía de novos álbums: verán de 2018. En xuño de 2018 a banda realizou unha rolda de prensa na Cidade de México e anunciou a data de lanzamento de Marauder, o 24 de agosto de 2018. O mesmo día publicouse o primeiro sinxelo do álbum, "The Rover". Un mes despois Interpol lanzou o segundo sinxelo do disco, "Number 10". O 23 de agosto editouse o vídeo musical do sinxelo "If You Really Love Nothing".
O 30 de xaneiro de 2019 Interpol publicou "Fine Mess", unha canción que quedou fóra de Marauder, como un sinxelo. O 28 de marzo a banda anunciou un novo EP, A Fine Mess, formado por cancións das sesións de gravación de Marauder que non entraron no disco. O EP foi lanzado o 17 de maio e ese mesmo día publicouse tamén o sinxelo "The Weekend".
Discografía
miniatura|350px|Concerto de Interpol na sala Capitol de Santiago
El Rubio
El Rubio é unha localidade andaluza, pertencente á provincia de Sevilla. No ano 2009 tiña 3.567 habitantes.
Xeografía
No ano 2005 contaba con 3.584 habitantes. A súa extensión é de 21 km² e ten unha densidade de 170,7 hab/km². Atópase situada a unha altitude de 209 metros sobre o nivel do mar e a 102 quilómetros da capital de provincia, Sevilla. Está atravesado polo Arroio Blanco, un importante afluente do río Genil.
Historia
Non hai testemuños históricos da existencia real de El Rubio ata época medieval, se ben é posíbel que estivese poboado xa dende os romanos. Logo da conquista cristiá destas terras, producida en 1248 por tropas ao mando de Fernando III de Castela, o territorio que agora ocupa El Rubio foille doado á Orde de Santiago en 1267, ao igual ca outras vilas e propiedades da comarca da Estepa. No século XVIII pasa a ser propiedade dos duques de Osuna, ata a desamortización. A poboación viuse moi afectada no século XX pola emigración.
Les Trois Accords
Les Trois Accords é unha banda de rock de Drummondville, Quebec. A banda lanzou o seu primeiro álbum Gros mammouth album no ano 2003. Algunhas das cancións notables, extraídas dese álbum, son "Hawaïenne", "Saskatchewan" e "Lucille". Xunto cos seus vídeos, as cancións foron ben recibidas no Quebec. En 2004, foi lanzado Gros mammouth album turbo con dous temas adicionais, "Loin d'ici" e "Turbo sympathique". En 2006, lanzaron o seu segundo álbum, titulado Grand champion international de course. O concerto máis importante da banda ata a data foi en setembro de 2005, cando foron abreconcertos de The Rolling Stones en Moncton, Novo Brunswick. O concerto atraeu a uns 85.000 espectadores.
Estilo musical
O segundo álbum de Les Trois Accords foi lanzado 5 de setembro de 2006. Este álbum non rompeu co estilo rock-pop de Gros Mammouth e era máis escandaloso nas súas letras. O vídeo musical de "Grand Champion" pode ser visto en Bande à part. O segundo vídeo musical é "Tout sur la plage nu". O álbum chegou á cima das listas logo da súa primeira semana.
Moitas das súas cancións máis recentes pódense clasificar como surrealistas debido á frecuente presenza de paronomasias, xogos de palabras e imaxes infrecuentes.
Tamén lles gusta adornar os seus concertos con pequenas pezas de humor. O sentido do humor tamén é evidente nos seus vídeos musicais onde as imaxes que se mostran non teñen nada que facer coa canción. Vemos, por exemplo, no vídeo musical de "Saskatchewan", os membros do grupo practicar movementos de karate o longo de todo o vídeo. O mesmo ocorre co vídeo musical de " Turbo sympathique", onde o grupo convértese en bombeiros e apaga o lume nun celeiro.
Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1995
miniatura|200px|O defensor do título [[Michael Schumacher (foto pilotando para Ferrari en 2005), gañou o seu segundo título consecutivo con Benetton.]] miniatura|200px|[[Damon Hill rematou subcampión con Williams.]] miniatura|200px|O compañeiro de Hill, [[David Coulthard (foto de 2007), rematou terceiro.]] O Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1995 foi a 46ª tempada de Fórmula 1 organizada pola Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), e a 38ª Copa Internacional de Construtores de F1. O campionato contou con dezasete Grandes Premios que se iniciaron o 26 de marzo e finalizaron o 12 de novembro.
Resumo
Por segundo ano consecutivo, o campionato de pilotos foi gañado por Michael Schumacher, o piloto de Benetton derrotou a Damon Hill de Williams por 33 puntos. Benetton - Renault gañou o Campionato de Construtores, derrotando a WilliamsF1- Renault por 29 puntos.
A Fórmula Un cambiou os regulamentos antes do inicio da tempada de 1995. O cambio máis significativo foi o da cilindrada. Esta reduciuse de 3´5 litros a 3´0 litros, co fin de reducir a velocidade. Todos os coches equiparonse con cabina de protección lateral, e a apertura da cabina fíxose máis grande que os coches de 1994. Os aleróns dianteiros e traseiros foron modificados para reducir a carga aerodinámica, o que reduce velocidade nas curvas. Estes cambios foron feitos como reacción á morte de Roland Ratzenberger e Ayrton Senna no Gran Premio de San Marino de 1994, que morreron por feridas na cabeza e o pescozo. Algúns dos circuítos de F1 cambiáronse, con grandes escapatorias como en Monza e Imola.
Calendario de 1995 Resultados
O Gran Premio do Pacífico, orixinalmente prevista para o 16 de abril, foi trasladado ao 22 de outubro debido aos efectos da gran terremoto de Hanshin.
Construtores
miniatura|[[Benetton Formula|Benetton-Renault gañou o campionato de construtores de 1995]] miniatura|[[WilliamsF1|Williams-Renault quedaron segundos no campionato de construtores]] miniatura|[[Scuderia Ferrari|Ferrari acadou o terceiro lugar]] miniatura|[[McLaren-Mercedes quedaron cuartos]] miniatura|[[Equipe Ligier|Ligier-Mugen-Honda foron quintos]]
Nota: Benetton Renault e Renault Williams non lograron puntos para o Campionato de Construtores polos seus postos no Gran Premio do Brasil, pois considerouse que usaron combustible ilegal.
Aire (Pontevedra)
Aire foi un semanario deportivo editado en Pontevedra entre 1929 e 1935.
Historia e características
O semanario tivo dúas etapas: a primeira, de 1929 a 1930, e a segunda, de 1934 a 1935.
Primeira etapa
Subtitulado Semanario deportivo, apareceu o 14 de outubro de 1929. Publicábase os luns e contiña información sobre todo tipo de deportes, pero centrada nos partidos de fútbol galegos e os do resto do Estado. No seu primeiro número apareceu unha sección que recordaba os deportes tradicionais practidos en Galicia. Foi impulsado polo Eiriña Club de Fútbol, equipo que estivera presidido por Antón Losada Diéguez (quen xusto faleceu ao día seguinte da aparición do periódico) e do que eran seareiros Alexandre Bóveda e Castelao, que publicou caricaturas de futbolistas no semanario. Foi un lugar de encontro de intelectuais que compartían nesas páxinas as súas inquietudes deportivas. No editorial do seu primeiro número dise:
Porto de Bilbao
250px|miniatura|Vista do porto e da [[ría de Bilbao.]] O porto de Bilbao é un porto da cidade de Bilbao, no País Vasco, situado na desembocadura da ría do Nervión no mar Cantábrico. Está xestionado pola Autoridade Portuaria de Bilbao e é capitanía da provincia marítima de Bilbao.
Nas súas orixes, o porto situábase nas ribeiras superiores da ría, xunto á vila de Bilbao onde se mantivo ata a década dos 80 do século XX. Na actualidade o porto de Bilbao sitúa a maioría das súas instalacións na parte inferior da ría, no que se coñece como o Abra Exterior, en terreos de Santurtzi, Zierbena, Getxo, Portugalete e Abanto Zierbena.
Illas do Exeo
miniatura|Situación do Mar Exeo.
As illas do Exeo son un numeroso e disperso grupo dunhas 5000 illas e illotes situadas no mar Exeo e do que pouco máis de 100 están habitadas. A gran maioría destas illas pertencen a Grecia, e só unhas poucas son parte de Turquía.
Arquipélagos do Exeo
300px|miniatura|Arquipélagos do mar Exeo O conxunto das illas do Exeo pódese dividir en:
Eubea
O seu nome significa rica en gando. Polo seu tamaño, é a segunda illa grega, logo de Creta. Trátase dunha illa longa, estreita e montañosa. Está separada de Grecia continental pola canle Evvoikos (estreito de Euripo). Polo menos desde o ano -411 estivo unida ao continente por unha ponte próxima á cidade de Calcis.
Espóradas do norte
Destacan catro illas principais neste arquipélago: Esciro, Skiathos, Skópelos e Alonissos. A primeira pertence á prefectura de Eubea. As demais, á de Magnesia.
Teorema de Rolle
dereita|miniatura|200px|Teorema de Rolle En matemáticas, o teorema de Rolle,  afirma que dada unha función continua f  nun intervalo fechado [a,b] e que sexa diferenciábel en (a,b), se f(a)=f(b) entón existe algún punto c en (a,b) tal que f'(c)=0.\,
Illas do Exeo
Illas do golfo Sarónico
miniatura|As illas do golfo Sarónico.
Están moi próximas a Atenas. Delas, Exina e Salamina son as maiores. Exina chegou a ser rival de Atenas na época de Grecia clásica. Salamina é considerada pola tradición como a patria de Áiax o Grande, heroe que combateu na guerra de Troia.
Teorema de Rolle
Noutras palabras, se unha curva ten un punto inicial e outro final á mesma altura, nalgún punto ten que existir unha tanxente horizontal. Nótese tamén que c será un máximo ou un mínimo e non ten porque ser único.
Illas do Exeo
Cícladas
miniatura|Figurilla cicládica do terceiro milenio adC. Staatliche Antikensammlungen, Múnic, Alemaña.
Teorema de Rolle
Historia
Atribúese ao matemático indio Bhāskara II (1114–1185) o coñecemento deste teorema. En 1691, Michel Rolle publicou a primeira demostración formal coñecida. En 1834, o alemán Moritz Wilhelm Drobisch e o italiano Giusto Bellavitis en 1846 foron os primeiros en usar o nome de «teorema de Rolle».
Illas do Exeo
Cícladas
As Cícladas comprenden unhas 220 illas. Deben o seu nome á aparente forma de círculo ao redor da illa de Delos que ten o arquipélago.
Este arquipélago posúe un gran número de illas de importancia histórica, mitológica e turística. Nel floreceu entre o ano 3000 e o 1000 a. C. a denominada civilización Cicládica.
Outras illas que se atopan entre as de maior tamaño deste arquipélago son Andros, Tinos, Amorgos e Serifos.
Dodecaneso
miniatura|Situación do Dodecaneso. O seu significado é doce illas, pero o arquipélago componse de moitas máis. As doce principais son Rodas, Kárpatos, Cos, Nísiros, Tilos, Kálimnos, Symi, Patmos, Astipalea, Kasos, Leros e Kastellorizo.
Rodas é a capital e a illa de maior relevancia tanto en mitoloxía como arte e historia.
Illas do norte e do leste do Exeo
Adóitanse agrupar baixo esta denominación a un grupo de illas próximas á costa de Anatolia que non forman un arquipélago por si soas. Nalgunhas fontes denomínanse Espóradas meridionais ás illas máis meridionais deste grupo e ás máis setentrionais do Dodecaneso. miniatura|Imaxe por satélite da illa de Samos.
Creta
miniatura|O palacio minoico de Cnosos. É a maior das illas do Exeo e berce da civilización minoica que tivo o seu esplendor e dominou o mar Mediterráneo oriental durante gran parte da idade de bronce. O seu capital é Heraklion. Acháronse importantes restos arqueolóxicos da idade de bronce en numerosos lugares da illa, principalmente en Cnosos, Gortina, A Canea e Festos.
Catálogo de naves
Algunhas das illas do Exeo son mencionadas no catálogo de naves d' A Ilíada como parte dos exércitos pertencentes á coalición dos aqueos contra Troia.
Entre as citadas atópanse Creta, gran parte das illas do Dodecaneso (Rodas, Sime, Karpathos, Cos, as illas Calidnas), as do golfo Sarónico e Eubea. Con todo, no catálogo de naves ignóranse as Cícladas e as illas do norte e leste do Exeo.
Lugares do nacemento dos deuses olímpicos
A mitoloxía grega adoita situar o nacemento dalgúns dos deuses olímpicos nas illas do Exeo:
Ademais, Hefesto, Poseidón e Dioniso aparecen fortemente asociados coas illas de Lemnos, Rodas e Naxos, respectivamente.
Viaxe dos argonautas
Segundo algunhas fontes, os argonautas tamén estiveron na illa de Samotracia onde, a instancias de Orfeo, iniciáronse nas súas misterios.
Mitoloxía de Creta
A mitoloxía grega recolle un gran conxunto de lendas relativas á illa de Creta que se centran nas relacións entre Atenas e Creta, onde reinaba o lendario Minos. O heroe ateniense Teseo logrou matar ao Minotauro no labirinto de Creta e na súa fuxida coa filla do rei, Ariadna, desembarcou nunha illa onde deixou a Ariadna. As tradicións difiren sobre se a illa mencionada era Naxos, nas Cícladas; ou Día, situada moi próxima á costa de Creta.
Alejandro Álvarez Rodríguez
Traxectoria
Fillo do procurador Efrén Álvarez, de mozo emigrou a Arxentina. Ao regreso dirixiu o periódico Juventud, do que tamén foi redactor, e foi director de El Agrario. Tamén colaborou en La República. Traballou como secretario do concello de Baltar e dende 1925 foi secretario do concello de Sandiás.
Hadj Abderrahmane
Hadj Abderrahmane, nado no ano 1941 e finado o 5 de outubro de 1981, foi un actor alxeriano de cinema e teatro.
Niobio
O niobio (tamén chamado columbio) é un elemento químico de símbolo Nb (anteriormente Cb) e número atómico 41, situado no grupo 5 da táboa periódica dos elementos. É un metal de transición dúctil, brando e de cor gris, atopado principalmente no mineral chamado niobita. O seu nome procede da personaxe mitolóxica Níobe, filla de Tántalo, debido as similitudes que este elemento presenta co elemento homónimo a este último.
As propiedades físicas e químicas deste elemento son semellantes as do tántalo, dificultando a distinción entre ámbolos dous. No ano 1801 o químico inglés Charles Hatchett publicou o primeiro informe sobre un elemento semellante ao tántalo, ao que nomeou columbio. En 1809 o tamén químico inglés William Hyde Wollaston chegaría a conclusión errada de que o tántalo e o columbio eran idénticos. O químico alemán Heinrich Rose determinou en 1846 que os minerais de tántalo contiñan un segundo elemento, ao que deu o nome de niobio, e posteriormente entre os anos 1864 e 1865 unha serie de descubrimentos científicos clarificaron que o niobio e o columbio eran o mesmo elemento, distinto ao tántalo. Durante todo un século ámbolos dous nomes foron empregados para referirse a este elemento, pasando a denominarse oficialmente niobio no ano 1949.
Os primeiros usos comerciais deste elemento datan de comezos do século XX. Brasil é historicamente o primeiro produtor de niobio e ferroniobio, unha aliaxe de niobio e ferro. O niobio emprégase principalmente en aliaxes, na súa maioría en aceiros destinados a tubaxes de transporte. Malia que este tipo de aliaxes conteñen un máximo dun 0,1% do elemento, esta pequena proporción de niobio mellora a resistencia do aceiro considerablemente. As superaliaxes que conteñen niobio presentan unha estabilidade fronte á temperatura importante no seu uso en motores a reacción e foguetes. Tamén se usa este elemento en varios materiais supercondutores xunto con titanio e estaño, de uso estendido en imáns supercondutores para a obtención de imaxes por resonancia magnética. Outras aplicacións do niobio inclúen o seu uso na soldadura, industria nuclear, electrónica, óptica e na xoiería.
Propiedades físicas
O niobio é un metal lustroso, de cor gris, dúctil e paramagnético do grupo 5 da táboa periódica. Porén, posúe unha configuración electrónica atípica na súa capa electrónica externa en comparación co resto dos membros deste grupo. Aínda que se considera que ten unha estrutura cristalina cúbica centrada no corpo dende unha temperatura de 0 K ata o seu punto de fusión, existen medicións de alta resolución da súa expansión termal seguindo os tres eixos cristalográficos que revelan anisotropías inconsistentes cunha estrutura deste tipo.
Porto de Pasaia
250px|miniatura|Vista da baía de [[Pasaia.]] O porto de Pasaia é un porto da localidade guipuscoana de Pasaia, en Guipúscoa, situado nunha baía no mar Cantábrico. Está xestionado pola Autoridade Portuaria de Pasaia e é capitanía da provincia marítima de Donostia.
Niobio
Propiedades físicas
O niobio tórnase supercondutor a temperaturas crioxénicas. En condicións de presión atmosférica ten a maior temperatura crítica dos supercondutores, 9,2 K (−263,95 °C), e tamén posúe a maior profundidade de penetración magnética de tódolos elementos. A maiores disto, é un dos denominados supercondutores de tipo II, xunto co vanadio e o tecnecio. As propiedades supercondutoras deste elemento teñen unha gran dependencia da pureza do propio metal, tornándose tamén máis brando e dúctil a unha maior pureza.
Porto de Pasaia
Trátase dun porto natural, illado da ondada do mar Cantábrico, e comunicado con este mediante unha estreita canle natural. A bocana ou entrada ao porto é relativamente estreita, pois non supera os 80 metros de ancho na parte máis angosta, sendo a canle de acceso, ademais, lixeiramente sinuoso. Os montes Ulia e Jaizkibel protexen á ría e atópanse a ambos os dous lados da bocana do seu porto. Esta circunstancia limita de forma moi importante o tipo de buque que pode utilizar o porto, xa que teñen prohibido o acceso aqueles que superen os 185 m de eslora ou 30 de manga. Os calados máximos sitúanse ao redor do 10 m. O porto sitúase principalmente dentro do termo municipal de Pasaia, aínda que unha parte das súas instalacións penétranse tamén dentro dos termos municipais de Donostia, Errenteria e Lezo.
Niobio
Propiedades físicas
Presenta unha baixa captura de neutróns, o que fai que resulte útil para aplicacións na industria nuclear.
Propiedades químicas
miniatura|esquerda|175px|Configuración electrónica O niobio Adquire un ton azul cando se expón ao aire a temperatura ambiental durante un período de tempo considerable. Malia ter un punto de fusión elevado na súa forma elemental de 2477 °C (2750 K), a súa densidade de 8,57 g/cm3 é relativamente baixa en comparación con outros metais refractarios. Tamén é resistente á corrosión, e forma capas de óxido dieléctricas.
É lixeiramente menos electropositivo e máis compacto que o seu predecesor da táboa periódica, o circonio, mentres que é virtualmente idéntico aos átomos de tántalo no seu tamaño, debido á contracción lantánida. Coma resultado disto, as propiedades químicas do niobio son moi semellantes as do tántalo, que reside directamente embaixo del na táboa periódica. Sen ser tan resistente á corrosión coma o tántalo, o seu menor valor de mercado e maior dispoñibilidade fai que o niobio sexa máis atractivo para aplicacións relativamente menos esixentes, coma por exemplo en revestimentos de plantas químicas.
Abundancia
dereita|miniatura|120px|Mineral de [[coltan.]] Estímase que o niobio é o 33º elemento máis abundante na codia terrestre, cunha concentración de 20 ppm. Un estudo de 2001 indicou que a abundancia deste elemento na Terra é moito maior, pero que o niobio restante estaría localizado preto do núcleo terrestre debido a alta densidade deste metal. O elemento non se dá libre na natureza, aparecendo sempre combinado con outros elementos en diversos minerais. Os mesmos minerais que conteñen niobio tamén adoitan conter tántalo. Entre estes minerais son entre outros a niobita ((Fe,Mn)(Nb,Ta)2O6) e o coltan ((Fe,Mn)(Ta,Nb)2O6). O coltan adoita atoparse coma mineral adicional en intrusións de pegmatita e en rochas alcalinas. Outras ocorrencias menos comúns son os niobatos de calcio, uranio, torio e terras raras, coma por exemplo o pirocloro ((Na,Ca)2Nb2O6(OH,F)) e a euxenita ((Y,Ca,Ce,U,Th)(Nb,Ta,Ti)2O6). Os grandes depósitos de niobio atópanse asociados con carbonatitas e coma constituíntes do pirocloro.
Os dous maiores depósitos de pirocloro atopáronse nos anos 1950 no Brasil e no Canadá, sendo estes dous países os maiores produtores mundiais de concentrados de minerais de niobio. O meirande destes depósitos atópase dentro dunha intrusión de carbonatita en Araxá, Minas Xerais, sendo a Companhia Brasileira de Metalurgia e Mineração a súa propietaria a data de 2001. O segundo depósito máis grande localízase en Goiás, sendo Anglo American plc a compañía propietaria da súa explotación a data tamén de 2001. O terceiro depósito con maior produción está en Saint-Honoré, no Quebec, propiedade da compañía Iamgold a data de 2001.
San Emiliano
San Emiliano pode facer referencia a:
Niobio
Abundancia
A data de 2013 a empresa Companhia Brasileira de Metalurgia & Mineracao controlaba o 85% da produción mundial de niobio. A United States Geological Survey estimou que a produción mundial incrementouse dende as 38 700 toneladas no 2005 ata unhas 44 500 toneladas no 2006. No 2007 a mesma axencia estimou que as reservas mundiais de niobio eran dunhas 4 400 000 toneladas. No período de dez anos que foi dende o 1995 e o 2005, a produción mundial incrementouse en máis do dobre, sendo dunhas 17 800 toneladas no ano 1995. Dende o ano 2009 ata o 2012 a produción mundial estabilizouse nunhas 63 000 toneladas por ano, flutuando ata as 51 000 toneladas no 2013 e ata as 59 000 toneladas no 2014
Isótopos
O niobio componse na súa ocorrencia natural dun isótopo estable, 93Nb. A data de 2003 coñecíanse polo menos 32 radioisótopos sintetizados, variando na masa atómica dende 81 ata 113. O máis estable destes isótopos é 92Nb, cun período de semidesintegración de 34,7 millóns de anos. Un dos menos estables é 113Nb, cun período de semidesintegración estimado de 30 milisegundos. Os isótopos máis lixeiros ca 93Nb tenden a decaer por medio de emisións β+, e aqueles máis pesados fan o mesmo por medio de emisións β−, con algunhas excepcións. 81Nb, 82Nb e 84Nb presentan camiños tardíos de emisión de protóns β+ menores, mentres que 91Nb decae por medio de captura electrónica e emisión de positróns, e 92Nb decae tanto por emisións β+ coma por emisións β−.
Existen 25 isómeros nucleares descritos, con masas atómicas que varían dende 84 ata 104. Neste rango tan só 96Nb, 101Nb e 103Nb non posúen isómeros. O máis estable dos isómeros do niobio é 93mNb, cun período de semidesintegración de 16,13 anos, mentres que o menos estable é 84mNb cun período de semidesintegración de 103 nanosegundos. Tódolos isómeros deste elemento decaen por medio de transición isomérica ou emisións beta, agás 92m1Nb que presenta unha cadea de desintegración menor de captura electrónica.
Compostos
O niobio aseméllase en diversas facetas o tántalo e o circonio. Reacciona co flúor a temperatura ambiente, co cloro e o hidróxeno a 200 °C (473 K), e co nitróxeno a 400 °C (673 K), dando coma resultado produtos intersticiais e non estequiométricos. Este metal comeza a oxidarse no aire a unha temperatura de 200 °C (473 K), e é resistente á corrosión de alcalinos e ácidos, incluíndo a aqua regia, o ácido clorhídrico, o ácido sulfúrico, o ácido nítrico e o ácido fosfórico. O ácido fluorhídrico e as súas mesturas con ácidos nítricos atacan de forma máis efectiva este elemento. Malia que o niobio pode atoparse en tódolos estados de oxidación formais dende o +5 ata o −1, nos compostos máis comúns atópase no estado +5. Os compostos de estados de oxidación menores ca +5 presentan ligazóns Nb–Nb.
Óxidos e sulfuros
O niobio forma óxidos nos estados de oxidación +5 (Nb2O5), +4 (NbO2) e +3 (Nb2O3), así coma no estado menos habitual +2 (NbO). O máis común é o pentóxido, precursor de case tódolos compostos e aliaxes do niobio. Os niobatos xéranse disolvendo o pentóxido en solucións básicas de hidróxidos ou derreténdose en óxidos de metais alcalinos. Exemplos deste tipo de compostos son o niobato de litio (LiNbO3) e o niobato de lantano (LaNbO4). No niobato de litio atópase unha estrutura trigonal distorsionada, mentres que o niobato de lantano contén ións illados de. Tamén é un composto coñecido deste elemento o sulfuro de niobio (NbS2).
Haluros
miniatura|dereita|180px|Mostra de pentacloruro de niobio parcialmente hidrolizada miniatura|dereita|180px|Modelo atómico do [[pentacloruro de niobio]] O niobio forma haluros nos estados de oxidación +5 e +4, así coma diversos compostos sub-estequiométricos. Os compostos de tipo presentan núcleos centrais octaédricos de Nb. O pentafluoruro de niobio (NbF5) é un sólido branco cun punto de fusión de 79 °C (352,1 K), e o pentacloruro de niobio (NbCl5) é de cor amarela cun punto de fusión de 203,4 °C (476,5 K). Ámbolos dous empréganse en hidrólises para obter óxidos e oxihaluros coma o NbOCl3. O pentacloruro é un reactivo versátil usado para obter compostos organometálicos coma o. Os tetrahaluros son polímeros de cores escuras con ligazóns Nb-Nb, coma por exemplo o tetrafluoruro de niobio (NbF4) e o tetracloruro de niobio (NbCl4).
Os compostos aniónicos de haluros de niobio son ben coñecidos, sendo o máis importante destes o [NbF7]2−, un intermediario na separación do niobio e o tántalo nos seus minerais. Outros compostos deste tipo inclúen o [NbCl6]−. Ao igual que con outros metais, existe un grupo coñecido de haluros reducidos, sendo o exemplo máis significativo o [Nb6Cl18]4−.
Nitruros e carburos
Outros compostos binarios do niobio inclúen o nitruro de niobio (NbN), que se torna supercondutor a baixas temperaturas e emprégase en detectores de luz infravermella. O principal carburo de niobio é NbC, un material extremadamente duro, refractario e cerámico, empregado comercialmente en recubrimentos de ferramentas de corte.
Historia
miniatura|esquerda|[[Charles Hatchett, descubridor do columbio]] esquerda|miniatura|150px|Níobe madre de [[Giorgio Sommer]] O niobio foi descuberto en 1801 polo químico inglés Charles Hatchett, que atopou un novo elemento nunha mostra mineral que lle enviou John Winthrop F.R.S. a Inglaterra dende Massachusetts en 1734. Hatchett nomeou o mineral columbita e o novo elemento columbio en relación a Columbia, o nome poético dos Estados Unidos. Este columbio inicialmente descuberto por Hatchett era con toda probabilidade unha mestura do novo elemento e de tántalo.
Isto levou a unha considerable confusión posterior sobre as diferenzas entre o columbio e o estreitamente relacionado tántalo. En 1809 o tamén químico inglés William Hyde Wollaston comparou os óxidos derivados da columbita, cunha densidade de 5,918 g/cm3, e da tantalita, cunha densidade superior a 8 g/cm3, concluíndo que os dous óxidos eran idénticos malia diferenza significativa nas densidades e mantendo o nome de tántalo para o elemento. Esta conclusión foi disputada posteriormente en 1846 polo químico alemán Heinrich Rose, quen argumentou que existían dous elementos diferentes na mostra de tantalita e deulles os nomes dos fillos de Tántalo: niobio (de Níobe) e pelopio (de Pélope). Esta confusión xurdiu polas diferenzas mínimas observadas entre o tántalo e o niobio. Os novos elementos propostos nese momento denominados pelopio, ilmenio e dianio resultaron ser en realidade idénticos ao niobio ou as mesturas de niobio e tántalo.
As diferenzas entre o tántalo e o niobio foron demostradas de forma concluínte en 1864 por Christian Wilhelm Blomstrand, Henri Etienne Sainte-Claire Deville e Louis J. Troost, que determinaron as fórmulas dalgúns dos compostos en 1865, e finalmente polo químico suízo Jean Charles Galissard de Marignac en 1866, que probou que realmente só eran dous elementos. Aínda así, os artigos científicos referidos o ilmenio continuaron publicándose ata o ano 1871.
Batalla da ponte de Stirling
A Batalla da ponte de Stirling foi un dos enfrontamentos máis importantes da Primeira Guerra de Independencia de Escocia, entre escoceses e ingleses. O 11 de setembro de 1297, as forzas de Andrew de Moray e William Wallace derrotaron ós ingleses comandados por John de Warenne, VII conde de Surrey e Hugh de Cressingham, en superioridade numérica.
Antecedentes
Aínda que Escocia foi invadida polo exército inglés en 1296 na Batalla de Dunbar, o país foi sorprendido máis que esmagado. Na primavera de 1297, as primeiras faíscas de rebelión fixéronse notar con William Wallace á fronte dela. Os seus esforzos no sur por animar á poboación a tomar as armas foron imitados por Andrew de Moray no norte. Algúns dos nobres escoceses tamén tomaron as armas, pero a maior parte, debido á desunión política, acataron as condicións de non agresión dos ingleses.
Niobio
Historia
De Marignac foi o primeiro en preparar o metal no ano 1864, ao reducir cloruro de niobio quentándoo nunha atmosfera de hidróxeno. Aínda que foi capaz de producir niobio libre de tántalo a grande escala en 1866, este non se comezou a empregar comercialmente ata comezos do século XX, en filamentos de lámpadas incandescentes. Isto tornouse rapidamente obsoleto ao substituír o niobio polo volframio, que grazas so seu maior punto de fusión é preferido neste tipo de uso. O descubrimento das propiedades do niobio para mellorar as capacidades das aliaxes de aceiro fíxose nos anos 1920, sendo esta a aplicación predominante deste elemento dende entón. En 1961 o físico Eugene Kunzler e o seu equipo do laboratorio Bell Labs descubriron que o niobio-estaño continúa exhibindo supercondutividade na presenza de correntes eléctricas fortes ata de 150 kiloamperios e campos magnéticos ata de 8,8 teslas. Este descubrimento permitiu que dúas décadas despois se empregase na produción de cables de fíos múltiples bobinados empregados nos grandes electroimáns de máquinas rotatorias, aceleradoras de partículas e detectoras de partículas.
Batalla da ponte de Stirling
Antecedentes
Os escoceses ían gañando terreo ós ingleses en diferentes enfrontamentos que converteron a Wallace e a Moray en comandantes do exército do Reino de Escocia e dos terreos comunitarios. Mentres tanto, a totalidade das tropas inglesas atopábase na guerra que Eduardo I libraba en Francia.
Niobio
Nome do elemento
O nome columbio (de símbolo Cb) foi o primeiro nome que recibiu o elemento por parte de Hatchett, sendo o nome empregado polas publicacións americanas ata o ano 1953, mentres que o nome niobio empregábase nas publicacións europeas. Para terminar con esta confusión, o nome niobio asignouse para o elemento 41 na 15ª Conferencia da Unión de Química en Ámsterdam en 1949. Un ano despois, en 1950, este nome foi adoptado oficialmente pola IUPAC tras 100 de controversia na comunidade científica e a pesar da precedencia cronolóxica do nome columbio, que seguiu empregándose ocasionalmente tras esta decisión na industria dos Estados Unidos. Considérase que isto foi unha especie de compromiso por parte da IUPAC, xa que aceptou o nome de tungsteno no canto de volframio en deferencia ao uso norteamericano, mentres que escolleu niobio no canto de columbio favorecendo o uso europeo. Aínda que o nome escollido pola IUPAC foi adoptado por moitas das principais organizacións mundiais, hai un número considerable de institucións estadounidenses relacionadas coa metalurxia que xunto coa United States Geological Survey aínda fan referencia ao metal polo nome orixinal de "columbio".
Batalla da ponte de Stirling
Antecedentes
Coa maioría do norte de Escocia en mans dos rebeldes, John de Warenne, que controlaba aquela zona despois da invasión, tivo que fuxir polo perigo que se achegaba. Uniuse a Hugh de Cressingham o tesoureiro, e xuntos formaron un exército de infantería e cabalería, chegando a Stirling a comezos de setembro. Wallace e Moray chegaron dende o sur para reunirse con eles, e tomaron unha posición a carón da abadía de Cambuskenneth, moi preto do río Forth. Este río cruzaba o Castelo de Stirling, que era de importancia vital para Escocia. A ponte de Stirling servía como vía entre o norte e o sur do país. En vista do que sucedeu en Dunbar no ano anterior, onde os cabaleiros ingleses esnaquizaron ó exército escocés en campo aberto, Wallace propuxo que o seu exército, principalmente infantería, agardase a unha beira do río para que o exército inglés tivese que pasar pola ponte para chegar ata eles. Os escoceses estaban en absoluta inferioridade numérica.
Niobio
Produción
350px|miniatura|Principais países produtores de niobio en 2006
Trala separación inicial doutros minerais obtense unha mestura de óxidos de tántalo Ta2O5 e niobio Nb2O5. O primeiro paso do proceso de produción de niobio é a reacción destes óxidos con ácido fluorhídrico:
A primeira separación a escala industrial, desenvolvida por de Marignac, aproveita as diferentes solubilidades na auga dos fluoruros de niobio e tántalo, (K2 [ NbOF5 ] ·H2O) e (K2 [ TaF7 ] ). Outros procesos máis recentes empregan disolventes orgánicos coma a ciclohexanona para extraer os fluoruros nunha solución acuosa. Estes fluoruros extráense de forma separada do disolvente orgánico con auga e precipitándose cun engadido de fluoruro de potasio ou de amoníaco:
Seguido de: Existen varios métodos empregados na redución do niobio metálico. A electrólise dunha mestura fundida de K2 [ NbOF5 ] e cloruro de sodio é un destes métodos. Outro método é a redución do fluoruro con sodio, co que se obtén niobio dunha pureza relativamente alta. Na produción a grande escala realízase a redución de Nb2O5 con hidróxeno ou carbono. No proceso que involucra a reacción aluminotérmica provócase unha reacción dunha mestura de óxido de ferro e óxido de niobio con aluminio:
Para mellorar esta reacción engádense pequenas cantidades de oxidantes coma o nitrato de sodio, que dan coma resultado óxido de aluminio e ferroniobio, unha aliaxe de ferro e niobio empregada na produción de aceiros. O ferroniobio así obtido contén entre un 60% e un 70% de niobio. Para acadar o grado de aliaxes supercondutoras é necesario unha purificación adicional, sendo o fundido por raios de electróns no baleiro o método empregado polas principais distribuidoras mundiais de niobio.
Aplicacións
miniatura|Lámina de niobio Segundo estimacións de 2006 feitas pola United States Geological Survey, das 44 500 toneladas de niobio extraídas nese ano o 90% foi empregado na produción de aceiro estrutural de alto grao, seguido polo seu uso en superaliaxes, mentres que o uso de aliaxes de niobio para supercondutores e dentro de compoñentes electrónicos só supuxo unha pequena proporción do consumo total.
Produción de aceiro
O niobio é un elemento efectivo para as aliaxes de aceiro. Engadir niobio ao aceiro provoca a formación de carburo de niobio e nitruro de niobio na propia estrutura do aceiro. Estes compostos melloran o refinado do gran, o retardo da recristalización e a precipitación da dureza do aceiro. Estes efectos provocan un incremento da resistencia e da dureza do aceiro, ademais de facilitar o seu moldeado e a soldadura. As aliaxes de aceiros inoxidables así formadas conteñen unha proporción de niobio menor ao 0,1%. O elemento ten unha grande importancia nas aliaxes de aceiro de alta dureza, empregadas en compoñentes estruturais, na fabricación de automóbiles e na construción de tubaxes.
Superaliaxes
miniatura|Módulo do [[Apollo 15 en órbita lunar. A boca do seu foguete fíxose cunha aliaxe de niobio-titanio]] As superaliaxes con bases de níquel, cobalto e ferro empregan cantidades apreciables deste elemento, ben na súa forma pura ou en forma de ferroniobio e níquel-niobio de alta pureza. Estas supearliaxes empréganse na fabricación de motores de reacción, turbinas de gas, ensamblaxes de foguetes, sistemas turbo e equipamentos resistentes ao calor e a combustión. O niobio precipita unha fase de endurecemento γ '' na estrutura destas superaliaxes, que poden conter ata un 6,5% deste elemento. Un exemplo dunha destas superaliaxes con base de níquel que conteñen niobio é a Inconel 718, que consiste aproximadamente dun 50% de níquel, un 18,6% de cromo, un 18,5% de ferro, un 5% de niobio, un 3,1% de molibdeno, un 0,9% de titanio e un 0,4% de aluminio. Debido a que o niobio oxídase a temperaturas superiores aos 400 °C (673 K), as aplicacións das aliaxes deste elemento requiren capas protectoras para previr que se tornen crebadizas.
Aliaxes con base de niobio
Unha aliaxe empregada nos foguetes de propulsión líquida, coma por exemplo no motor principal dos módulos lunares Apollo, é a aliaxe de niobio C-103, constituída dun 89% de niobio, un 10% de hafnio e un 1% de titanio. Esta aliaxe desenvolvérona a comezos dos anos 1960 as empresas Wah Chang Corporation e Boeing. Na mesma época as empresas DuPont, Union Carbide, General Electric e outras tamén estaban a desenvolver aliaxes con base de niobio, principalmente motivadas pola guerra fría e a carreira espacial. A sensibilidade do niobio fronte o osíxeno require un procesado no baleiro ou nunha atmosfera inerte, incrementando o custo e dificultade da súa produción. O proxecto da aliaxe C-103 comezou no 1959 cunhas 256 aliaxes experimentais de niobio na serie "C". A 103ª composición desta serie, Nb-10Hf-1Ti, foi a que acadou a mellor combinación de propiedades requiridas, comezando a fabricarse definitivamente no 1961. As aplicacións as que se adica esta aliaxe inclúen compoñentes de turbinas e intercambiadores de calor para metais líquidos.
Imáns supercondutores
miniatura|Escáner de [[resonancia magnética]] As aliaxes de niobio-xermanio, niobio-estaño e niobio-titanio empréganse como cable supercondutor de tipo II en imáns supercondutores. Este tipo de imáns supercondutores empréganse en instrumentos de resonancia magnética así como en aceleradores de partículas. O Gran colisor de hadróns emprega 600 toneladas deste tipo de fíos supercondutores, mentres que no proxecto ITER estímase un uso total dunhas 600 toneladas de fíos de niobio-estaño e unhas 250 toneladas de fíos de niobio-titanio. No 1992 calculouse que só nese ano se usaron cables de niobio-titanio na construción de sistemas de resonancia magnética cun valor total de máis de 1000 millóns de dólares.
Outros supercondutores
miniatura|Sistema [[frecuencias de radio supercondutoras|SRF de mostra no Fermilab]] As cavidades de frecuencias de radio supercondutoras (SRF) usadas nos láseres de electróns libres usadas no acelerador de partículas FLASH e nas instalacións da European X-Ray Free-Electron Laser GmbH están feitas de niobio puro. Un equipo do Fermilab empregou a mesma tecnoloxía aplicada no proxecto FLASH para desenvolver nove celas SRF de 1,3 GHz con cavidades feitas tamén de niobio puro. Este tipo de cavidades tamén van ser empregadas no acelerador lineal de partículas de 30 km proxectado no Colisor lineal internacional (ILC), no proxecto LCLS-II da SLAC National Accelerator Laboratory e no proxecto PIP-II do Fermilab.
A alta sensibilidade do nitruro de niobio supercondutor empregado en bolómetros fan deste composto un detector ideal da radiación electromagnética na banda de frecuencia THz. Este tipo de detectores probáronse no Telescopio Heinrich Hertz, no Telescopio Polo Sur, no Receiver Lab Telescope e no Atacama Pathfinder Experiment (APEX), empregándose posteriormente na instrumentación de abordo do Observatorio Espacial Herschel.
Outros usos
As xuntas das lámpadas de vapor de sodio a alta presión están feitas de niobio, ou niobio cun 1% de circonio, xa que este elemento posúe un coeficiente de expansión térmica moi semellante as xuntas de lámpadas de arco de óxido de aluminio sinterizado, obténdose así unha gran resistencia aos ataques químicos e a redución provocada polo sodio líquido e o seu vapor presentes neste tipo de lámpadas. Tamén se empregan barras de niobio na soldadura por arco dalgunhas graduacións de aceiro inoxidable, e coma material para ánodos de sistemas de protección catódica en depósitos de auga, que adoitan cubrirse posteriormente con platino.