cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geostationary Operational Environmental Satellite
SMS 1 e 2 e GOES 1, 2 e 3
Foron os primeiros satélites meteorolóxicos xeoestacionarios. Estabilizábanse mediante xiro a 100 r.p.m., tiñan forma cilíndrica con 190,5 cm de diámetro e 230 cm de altura e un mastro de 83 cm cun magnetómetro no extremo. Cada satélite levaba a bordo un radiómetro para lonxitudes de onda visibles e infravermellas (VISSR, Visible Infrared Spin-Scan Radiometer), que proporcionaba información da cuberta de nubes tanto no lado diúrno como no nocturno do planeta e podía medir a temperatura da terra e da atmosfera. Tamén dispoñían dun monitor da contorna espacial (SEM, Space Environmental Monitor) para medir a cantidade de protóns e electróns e o fluxo de raios X solares, así como os campos magnéticos. Os satélites usaban tanto a UHF como a banda S para transmitir telemetría e recibir comandos. As dúas primeiras unidades denomináronse Synchronous Meteorological Satellite, e a denominación GOES foi usada a partir da terceira unidade, usando ás veces letras en lugar de números (GOES A, B e C). Foron lanzados entre 1974 e 1978, todos a bordo de foguetes Delta 2914. GOES 3 foi desactivado en xuño de 2016, despois de 38 anos de servizo. O satélite foi usado moito despois do fallo do seu instrumento VISSR como enlace coa base Amundsen-Scott do polo sur.
GOES 4, 5, 6, G e 7
Tamén denominados GOES D, E, F, G e H. Usaban o bus HS-371, estabilizábanse mediante xiro e levaban un instrumento VISSR mellorado, así como un sondador atmosférico no visible e infravermello (VAS, Visible and Infrared Atmospheric Sounder) para medir a temperatura vertical da atmosfera, proporcionando información sobre a súa estrutura tridimensional. VAS tiña unha resolución de 0,9 km no visible e de 6,9 km no infravermello. Ao igual que a anterior familia, tamén levaban un instrumento SEM para monitorizar a contorna espacial. GOES 7 tamén era capaz de reenviar sinais de transmisores de emerxencia de avións e buques en perigo na frecuencia de 406 MHz. Todos foron lanzados mediante Delta 3914 entre 1980 e 1987. GOES G foi destruído durante o lanzamento polo fallo do foguete portador.
GOES 8, 9, 10, 11 e 12
Tamén denominados GOES I, J, K, L e M. A diferenza dos anteriores, estabilizábanse nos tres eixos. Usaban o bus SSL-1300 de Space Systems Loral. Foron lanzados entre 1994 e 2001, os tres primeiros mediante Atlas I e os dous últimos mediante Atlas IIA. Entre os instrumentos de a bordo se inclúe unha nova cámara para o visible e o infravermello e un novo sondador para temperaturas verticais, así como un novo instrumento SEM.
GOES 13, 14, 15 e 16
Tamén denominados GOES N, O, P e Q. Estabilízanse nos tres eixos e usan o bus BSS-601 de Boeing. Foron lanzados entre 2006 e 2010 usando Delta IV, cancelándose o GOES 16. Esta serie proporciona máis precisión na localización de tormentas e outros fenómenos.
GOES 16, 17, 18 e 19
Tamén denominados GOES R, S, T e U. Estabilízanse nos tres eixos e usaban o bus A2100A de Lockheed Martin. As tres primeiras unidades foron lanzados entre 2016 e 2022 usando Atlas V.
GOES U espera ser lanzado como tarde en 2025 como remprazamento de SOHO.
The Washington Post
miniatura|240px|Logo de The Washington Post. miniatura|240px|Sede do xornal. The Washington Post é o maior e máis antigo xornal de Washington, D.C., a capital dos Estados Unidos. Gañou fama mundial a principios dos 70, pola súa investigación sobre o caso Watergate, conducida por Bob Woodward e Carl Bernstein, que desempeñou un papel importante na caída de Richard Nixon como presidente. É xeralmente considerado un dos mellores diarios estadounidenses, xunto co New York Times, coñecido pola súa reportaxe xeral e cobertura internacional, e o Wall Street Journal, famoso no eido financeiro. O Post distinguiuse polas súas reportaxes sobre a Casa Branca, o Congreso, e outros aspectos do goberno estadounidense.
Por outra banda, a diferenza doTimes e o Journal, o Post vese a si mesmo como un xornal estritamente rexional, e non imprime unha edición nacional para distribución máis aló da Costa leste dos Estados Unidos. A maior parte dos seus lectores son do Distrito de Columbia, xunto cos suburbios adiñeirados de Maryland e Virxinia.
Fávila
Fávila (¿? - 739), foi o sucesor de Paio no trono do reino de Asturias, no que gobernou entre 737 e 739.
As crónicas (Albendense, Rotense, Ovetense), redactadas en lingua latina, citan o seu nome como Fafila. É tamén corrente citalo como Favila, con acentuación grave.
Biografía
As tres crónicas citadas coinciden en indicar que era fillo de Paio. No 737 sucedeu a seu pai na dirección do recente reino asturiano. Non se cita nada extraordinario sobre o seu breve reinado. Pola inscrición fundacional da igrexa da Santa Cruz de Cangas de Onís, sábese que estaba casado cunha muller chamada Froiliuba, da cal tivo fillos.
No ano 739 morreu, segundo a lenda, loitando cun oso, mentres participaba nunha cacería. Non foi sucedido por ningún dos seus fillos, senón polo seu cuñado, marido da súa irmá Ermesinda, Afonso, fillo do duque de Cantabria.
Parque natural das Dunas de Liencres
O Parque Natural das Dunas de Liencres atópase en Cantabria, sendo un dos maiores campos de dunas do litoral cantábrico.
Flora
Nas dunas a vexetación é escasa, mais dunha importancia vital xa que mantén estable as capas superficiais do terreo. Ademais moitas das especies son raras ou cunha distribución moi escasa. Nomear a acelga mariña, a Salsola kali ou a Xakile maritima. Tamén existe unha área extensa de piñeirais.
Fauna
A fauna é salientábel nos pasos migratorios das aves (outono e primavera). As avocetas, carráns, pilros, os biluricos e as gabitas son especies frecuentes. Na zona de piñeirais é común a presenza do gabián.
Mortos de Nebra
Coñécese como os mártires de Cans, ou mortos de Nebra, os cinco labregos abatidos a tiros por axentes de Garda Civil na ponte de Cans, na parroquia de Nebra (Porto do Son) o 12 de outubro de 1916. Mobilizáranse, movidos pola Liga Agraria de Nebra, contra un imposto que crían inxusto.
Antecedentes
O 11 de outubro xuntouse a veciñanza no local da Liga Agraria de Nebra para falar sobre os embargos aos que os pretendía someter ao concello, que o 13 de setembro, reunido en pleno, acordara unha lista de "debedores". Estes debedores eran persoas que se negaran a pagar unhas cotas trimestrais que o concello impuxera para facer fronte a unha débeda contraída coa Deputación da Coruña.
Meses atrás, en marzo do mesmo ano, dende a Protección Obrera do Son falábase de entrar en acordos coa Liga Agraria de Nebra, para frear esta inxustiza por parte do concello. A Liga e a Protección Obrera comezaron a tomar partido para amosarlle aos veciños o que acontecía no concello. Así, nunha reunión da Liga o 2 de abril, acordouse unha manifestación para o día seguinte ás portas do concello, co fin de esixir por escrito a dimisión de toda a corporación municipal.
O 3 de abril os veciños xuntáronse no Son, no cruceiro da Guitarra, para achegarse ás portas do concello, ao berro de "Non se paga o defis". Ao atoparen as portas pechadas botaron por debaixo da porta o escrito coas súas reivindicacións. Os manifestantes mantivéronse diante das portas pechadas berrando consignas contra as inxustizas cometidas polo alcalde. Durante a concentración presentáronse tres parellas da Garda Civil, que cargaron contra os manifestantes. Finalmente foron detidas cinco persoas que días despois ingresaron na cadea por orde do xuíz de instrución de Noia.
Nos seguintes meses o clima de descontento crecía na vila. O número de axentes da Garda Civil incrementouse, para protección do alcalde. No mes de setembro, a Liga convocou unha marcha camiño de Noia para solicitar que soltasen os detidos. Aos veciños de Nebra, O Son, Noal e Portosín, uníronselles máis veciños de Noia. O xuíz, ante o máis do milleiro de persoas que tiña ás portas do xulgado, decidiu liberar os cinco detidos, aos que os manifestantes levaron a ombreiros polas rúas da vila.
Con todos estes antecedentes chegouse á reunión da Liga do 11 de outubro, convocada á véspera da data na que comezarían os embargos. Entre as cousas que se propuxeron ese día para facer fronte á Garda Civil era poñer a mulleres e nenos diante, porque contra eles a garda civil non dispararía. Ao cabo, a Liga acordou ir sen armas á manifestación e houbo iniciativa por parte de varias mulleres de ir por propia vontade diante, máis os nenos ficarían nas casas.
Sucesos
Sobre a ponte de Cans, o xoves 12 de outubro, fóronse xuntado os veciños das aldeas de Nebra. Os manifestantes comezaron a berrar en contra do tributo: "non se paga o defis". Os gardas civís enviados superaban a trintena. O capitán xunto co tenente intentan convencer aos veciños de que disolvan a manifestación, pero os veciños néganse. Un grupo de mulleres comeza a avanzar, intentando obrigar aos gardas civís a recuar. Un rapaz que se achega cun pau na man recibe do tenente un golpe co sabre que o deixa tirado no chan, despertando nos manifestantes unha reacción indignada.
O capitán ordena unha descarga ao aire para disuadir aos manifestantes, máis algún garda civil desacatou a orde e disparou á xente. O capitán ordena outra descarga ao aire, e de novo máis garda civís disparan entre os manifestantes. Nun primeiro momento cóntanse máis de trinta caídos. A Garda Civil opta por marchar cara a Portosín a protexer ao alcalde.
Axiña, dous médicos do Son acoden á ponte para curar aos feridos. Os de menos gravidade son evacuados ao Son, os máis graves lévanse á praia da Aguieira para embarcalos para Noia e levalos no coche de liña ao hospital de Santiago de Compostela. O mesmo día morreron dúas persoas: Antonio Sobrado Luaces e Francisca Carou. O día 15 morreron Ramona Suárez Pouso e Xenerosa Vidal Cadórniga, e o día 28 no hospital de Santiago, falece Rosa Cadórniga Maneiro.
O ocorrido foi silenciado polas administracións nos días seguintes, e os locais da Liga e de Protección Obrera foron clausurados.
Lembranza
Anos despois ergueuse un monólito en lembranza do acontecido, mais o mesmo desapareceu co tempo. No álbum Nós, publicado no 1931, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao escribiu ao pé dunha das ilustracións:
Anos despois, o poeta chairego Manuel María volveu unir nun verso eses tres símbolos da loita contra as inxustizas sociais. No libro Nebra, historia dunha infamia (1988), escrito por Xerardo Díaz Fernández, veciño sonense, reprodúcense recortes dos xornais da época, e como en diversos escritos se fixo por ocultar a realidade.
Non seria ata o 1999 cando unha familia de Nebra, a raíz dunha crónica nun xornal, comezou a investigar o acontecido e un ano despois, deron en organizar unha homenaxe para lembrar a aqueles veciños. No ano 2001, coincidindo co 85º cabodano daqueles feitos, colocouse entre a ponte e o cruceiro de Cans un novo monólito en recordo, que foi sufragado mediante doazóns de veciños e familiares daquelas vítimas. O lugar foi acondicionado no 2008 polo concello de Porto do Son, que colocou unha placa onde se narra o acontecido.
Guerra Ruso-Turca (1768-74)
miniatura|Alegoría da vitoria de Catarina sobre os turcos de [[Stefano Torelli (1772)]]
A Guerra Ruso-Turca de 1768–1774 foi un conflito que se desenvolveu entre os imperio Ruso e Otomán.
Rancor
miniatura|O rancor da raíña Caterina, William Hamilton. dereita|220px|miniatura|Expresión facial de rancor. O rancor é un sentimento de odio, enfado profundo e persistente cara a unha persoa; un resentimento arraigado que desequilibra e enferma o corpo e a mente. Normalmente por algunha experiencia daniña pola cal unha persoa che fixera pasar. A orixe do rancor pode vir motivada por: insultos, abuso da confianza, enganos, ofensas, maltrato etc. Este sentimento de rancor vaise acumulando ata que finalmente convertese nun desexo de vinganza. O rancor fai que a xente cambie a súa forma de ser e de actuar e, de ser constante, en ocasións o rancor poder ser tan grande que incluso cambie a túa forma de vivir.
O tipo de sensación que causa pode ir dende unha lixeira molestia temporal a un profundo malestar que pode dificultar ou imposibilitar as relación co ofensor. O rancor, nos casos máis graves e extremos, pode chegar a ser unha gran necesidade de vinganza cara a persoa que che fixo dano. O rancor non é bo para ninguén, nin para a persoa que fixo dano nin para a ofendida. Se tomamos a decisión de converter a amargura e a rabia profunda nun resentimento duradeiro, estaremos a fabricar rancor, unha arma perigosa que desequilibra, enferma o corpo e a mente impedíndonos desfrutar da vida. Moitas veces fai máis dano o rancor que as ofensas recibidas.
Causas
As causas polas cales alguén pode ter rancor a outra persoa poden ser diversas e depende, en moitos casos, da personalidade do ofendido. É dicir, a alguén que teña unha personalidade forte, os insultos non lle afectarán tanto como a outra que sexa débil persoalmente. As principais causas son: insultos, infidelidade, agresións físicas etc. Aínda así pode haber moitas máis causas polas cales unha persoa lle garde rancor a outra, xa que ter rancor a alguén é algo inconsciente e difícil de evitar. Créese que as persoas por natureza gardan rancor.
Battlefield Earth
Battlefield Earth é un filme dirixido por Roger Christian que foi estreado no ano 2000. Está baseado na novela Battlefield Earth de L. Ron Hubbard.
Personaxes
miniatura|dereita|John Travolta na promoción do filme.
Tripper
Tripper é o quinto álbum de estudio da banda estadounidense de math rock Hella, publicado o 30 de agosto de 2011 a través do selo Sargent House. Trátase do seu primeiro disco a través desta discográfica e do seu terceiro álbum instrumental. Tripper marca a redución da banda de volta aos seus membros principais Zach Hill e Spencer Seim, despois de ser cinco membros no seu lanzamento de 2007 There's No 666 in Outer Space.
Tripper é ata a data (novembro de 2019) o último álbum de Hella, e aínda que a banda non se separou oficialmente, pero ao estar Zach Hill centrado na banda de hip hop industrial Death Grips o hiato de Hella continúa ata o día de hoxe.
Fontán
O topónimo galego Fontán pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
E como libro:
Dominio
O termo dominio pode referirse a:
Denethor
No universo de J. R. R. Tolkien da Terra Media, Denethor é un nome que comparten varios personaxes:
Figuren in Tolkiens Welt
STS-90
STS-90 foi unha misión do transbordador espacial Columbia lanzada o 17 de abril de 1998 desde a rampla 39B do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-90, con sete astronautas a bordo e tamén denominada Neurolab, foi lanzada para facer experimentos de neurobioloxía en toda unha gama de especies no módulo Spacelab da bodega do transbordador: os sete humanos da tripulación (formada polo comandante Richard A. Searfoss, o piloto Scott D. Altman, os especialistas de misión Richard M. Linnehan, Dafydd Rhys Williams e Kathryn P. Hire e os especialistas de carga Jay C. Buckey e James A. Pawelczyk), 18 ratos, 152 ratas, 229 peixes, 824 grilos e 680 ovos de grilo.
Ademais de Neurolab, a bordo do transbordador viaxaban experimentos secundarios como SVF, o biorreactor BDS-04 e outros. Kathryn Hire converteuse na primeira empregada do Centro Espacial Kennedy en ser elixida astronauta.
O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 3 de maio de 1998.
Cabrejas del Pinar
Cabrejas del Pinar é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 414 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 124,14 km².
Ácido siálico
miniatura|dereita|O ácido N-acetilneuramínico é o principal ácido siálico. miniatura|Dous ácidos siálicos, o ácido N-acetilneuramínico e o ácido 2-ceto-3-desoxinónico. Ácido siálico é un termo xenérico que se aplica aos derivados N- ou O-substituídos do ácido neuramínico, un monosacárido de 9 átomos de carbono do grupo dos azucres ácidos. Ás veces o nome utilízase especificamente para o membro máis común do grupo, o ácido N-acetilneuramínico (Neu5Ac ou NANA).
Cercedo
O topónimo galego Cercedo pode referirse a:
Ácido siálico
O termo ácido siálico procede do grego σίαλον (sialon), saliva, e foi introducido polo bioquímico sueco Gunnar Blix en 1952. Nas mucinas e na saliva abundan os ácidos siálicos, que lles dan as súas propiedades lubricantes.
Biosíntese
En sistemas bacterianos os ácidos siálicos sintetízanse polo encima ácido siálico aldolase. O substrato do encima é a manosa ou un derivado da manosa, no que o encima insire tres carbonos procedentes do piruvato orixinando o ácido siálico. Estas aldolases, xunto con CMP-ácido siálico sintetases, e sialiltransferases poden utilizarse para a síntese quimioencimática de derivados de ácidos siálicos.
450 px|Biosíntese do ácido siálico pola aldolase bacteriana.
Nas células humanas o ácido N-acetilneuramínico sintetízase por epimerización da UDP-N-acetilglicosamina a N-acetilgalactosamina, que acaba dando lugar a N-acetilmanosamina-6-fosfato. Este último composto reacciona co fosfoenolpiruvato para dar lugar ao ácido siálico, que, para poder entrar na ruta de biosíntese de oligosacáridos na célula, debe activarse por medio da adición dun nucleósido monofosfato, proporcionado pola CMP, o que dá lugar á formación de «citidina monofosfato-ácido siálico» (CMP-ácido siálico). Nesta reacción o CMP-ácido siálico sintetízase no núcleo celular das células animais, mentres que o resto de azucres ligados a nucleósidos o fan no citosol.
Funcións
As glicoproteínas ricas en ácidos siálicos (sialoglicoproteínas) únense á selectina en humanos e outros organismos. É frecuente que as células metastáticas de cancro expesen unha alta densidade de gliccoproteínas ricas en ácidos siálicos. Isto favorece o paso destas células á circulación sanguínea.
As proteínas lectinas presentes en numerosas especies teñen unha grande afinidade por diferentes azucres, incluídos os ácidos siálicos ; e son importantes en moitos procesos patolóxicos. Con frecuencia patóxenos como virus e bacterias identifican grazas aos ácidos siálicos certas composicións de azucres específicos que utilizan como dianas na superficie celular para iniciar a infección en determinados tecidos. As Siglecs, ou lectinas de tipo I son unha familia de lectinas que recoñecen especificamente o ácido siálico. Pertencen á superfamilia das inmunoglobulinas.
Os ácidos siálicos tamén desempeñan un importante papel nas infeccións gripais en humanos. Os virus da gripe (orthomyxoviridae) teñen glicoproteínas con actividade de hemaglutinina (HA) na súa superficie, que se unen aos ácidos siálicos que se encontran na superficie dos eritrocitos humanos e nas membranas das células das vías respiratorias superiores. Esta é a base da hemaglutinación cando os virus se mesturan con células sanguíneas, e na entrada dos virus nas células das vías aéreas superiores. Un exemplo que ilustra a importancia dos ácidos siálicos na gripe é que os fármacos antivirais zanamivir e oseltamivir son inhibidores da neuraminidase do virus da gripe, que actúa sobre os ácidos siálicos, que son a diana molecular que permite que o virus se adhira ás células que vai infectar.
Os oligosacáridos ricos en ácidos siálicos de glicoconxugados como glicolípidos, glicoproteínas ou proteoglicanos que se encontran na superficie das membranas axudan a manter hidratada a superficie das células. As rexións ricas en ácidos siálicos contribúen a crear unha carga negativa na superficie das células. Como a auga é unha molécula polar con cargas parciais positivas (δ+) nos seus dous hidróxenos, é atraída pola superficie celular. Isto tamén contribúe á entrada de auga na célula.
Os ácidos siálicos poden "ocultar" os antíxenos de manosa da superficie das células hospedadoras ou bacterias da lectina que se une á manosa. Isto impide a activación do sistema de complemento.
Liga EBA
A Liga Española de Baloncesto Afeccionado (Liga EBA) é unha competición de baloncesto organizada pola Federación Española de Baloncesto. Trátase da cuarta liga en importancia das que se disputan en España, despois da Liga ACB, LEB Ouro e a LEB Prata. A liga dispútase simultaneamente en cinco grupos, onde se integran os equipos por proximidade xeográfica. Despois da temporada regular, dezaseis equipos avanzan aos playoffs, onde só catro equipos conseguen o ascenso á LEB Prata. Por outra banda, os peores clasificados de cada grupo descenden á Primeira División.
Equipos
Os seguintes son os equipos que compitiron na temporada 2020−21 da Liga EBA.
Conferencia A
A Conferencia A consistiu en tres grupos de once equipos cada un de Galiza, Asturias, Cantabria, Castela e León, Navarra, A Rioxa e o País Vasco.
Tampere
Etimoloxía
Aínda que o nome de Tampere derive dos rápidos de Tammerkoski (tanto a cidade como os rápidos reciben o nome de Tammerfors en sueco), a orixá do prefixo Tammer- deste nome ten sido suxeito de numerosos debates. Ánte acepta a etimoloxía "directa" de Rahkonen e Heikkilä do protosami *Tëmpël(kōškë), significando *tëmpël "sección profunda e lenta dunha corrente" e *kōškë "rápidos" (afín ao koski finés).
Liga EBA
Conferencia B
A Conferencia B consistiu en dezasete equipos divididos en dous grupos, un de nove equipos e outro de oito, de Castela-A Mancha, Comunidade de Madrid e as Illas Canarias.
Tampere
Historia
Tampere foi fundada como mercado á beira da canle Tammerkoski en 1775 por Gustavo III de Suecia e catro anos despois, o 1 de outubro de 1779, se lle concederon dereitos de cidade. Daquela tratábase dunha vila pequena que consistía nuns poucos quilómetros cadrados de terra arredor de Tammerkoski.
Liga EBA
Conferencia C
A Conferencia C consistiu en cinco grupos de sete equipos de Aragón, Cataluña e as Illas Baleares.
Conferencia D
A Conferencia D consistiu en dous grupos de once equipos de Andalucía, Estremadura e Ceuta e Melilla.
Tampere
Historia
Tampere foi o epicentro de moitos acontecementos políticos importantes da historia de Finlandia no século XX. o 1 de novembro de 1905, durante a Revolución Rusa de 1905, proclamouse a famosa Punainen julistus (en galego Declaración Vermella) de Yrjö Mäkelin na praza central da cidade, dende o balcón do Keskustori, o que conduciu ao sufraxio universal e á concesión de máis liberdades para os finlandeses. En 1918, cando Finlandia acababa de conseguir a independencia, a cidade converteuse nun lugar estratéxico da resistencia vermella durante a Guerra Civil Finlandesa (28 de xaneiro a 15 de maio de 1918), sendo o seu bastión baixo o mando de Hugo Salmela ata a súa ocupación polas forzas brancas o 6 de abril, facendo 10.000 prisioneiros.
Liga EBA
Conferencia E
A Conferencia E consistiu en dous grupos de dez equipos da Comunidade Valenciana e a Rexión de Murcia.
Tampere
Historia
Logo da segunda guerra mundial, Tampere experimentou un notable crecemento ao anexionar algunhas zonas veciñas como Messukylä (1947), Lielahti (1950), Aitolahti (1966) e finalmente Teisko (1972).
Dende mediados dos anos '90, o peso específico da industria da cidade foi mudando cara ao sector das novas tecnoloxías, principalmente as telecomunicacións e as tecnoloxías da información, sendo o centro tecnolóxico de Hemia en Hervanta a sede de numerosas compañías destes sectores.
Xeografía
Tampere está situada aproximadamente no centro da rexión de Pirkanmaa, da cal é a súa capital e cidade máis poboada, e limita cos concellos de Kangasala, Lempäälä, Nokia, Orivesi, Pirkkala, Ruovesi e Ylöjärvi. O concello ten unha extensión total de 689,59 km², dos cales 164,66 km² son auga.
Está situada nun istmo entre os lagos Näsijärvi (ao norte) e Pyhäjärvi (ao sur), e dividida polos rápidos de Tammerkoski, que corren de norte a sur e unen ambos lagos cun desnivel de 18 metros.
Lagos
O 24% da superficie do concello de Tampere son masas de auga, contándose nel en torno a 160 lagos, con todo, dous terzos destes lagos son de pequeno tamaño, tendo unha superficie inferior ás 10 hectáreas, e tan só o 10% dos lagos da cidade teñen máis de 50 hectáreas. De todos estes lagos, os maiores son o Näsijärvi e o Pyhäjärvi. O Näsijärvi é o 16º lago máis grande de Finlandia: ten 44 quilómetros de lonxitude e as súas augas bañan tamén os municipios de Ylöjärvi e Ruovesi. Consiste á súa vez en tres grandes áreas, Koljonselä, Näsinselä e Vankavesi
Outros lagos importantes de Tampere son o Särkijärvi (145 hectáreas), o Kaukajärvi (142 hectáreas), o Hervantajärvi (83 hectáreas), o Iidesjärvi (64 hectáreas) ou o Tohloppi (63 hectáreas).
Clima
Tampere ten un clima subártico (Köppen Dfc), rexistrándose no Aeroporto de Tampere-Pirkkala (TMP) tan só 3 meses por riba dos 10 °C. Os invernos non son especialmente fríos, sendo a temperatura media no mes de xaneiro de -6,4 °C, mais os veráns son suaves. De media, a tempada de neve dura catro ou cinco meses, dende novembro ata principios de abril.
Demografía
Cunha poboación de 240 433 habitantes en agosto de 2020, Tampere é o terceiro municipio máis poboado de Finlandia por detrás de Helsinqui e Espoo, e a segunda área urbana do país con 343 089 habitantes, só por detrás da área do Gran Helsinqui. A poboación de Tampere é nova, en 2019 residían na cidade 45,444 persoas maiores de 65 anos, o que supón un 19% da poboación, mentres que o 67% tiñan entre 15 e 64 anos, e case a metade da poboación tiña entre 19 e 49 anos. Por sexos, 115 535 das persoas residentes en 2019 eran homes, mentres que 122 605 eran mulleres. Tampere é unha das rexións urbanas de máis rápido crecemento de Finlandia, e é a cidade máis atractiva para mudarse, unha tendencia de crecemento demográfico que se expande aos municipios lindeiros.
Polo que respecta á poboación estranxeira, en 2019 vivían na cidade 19 156 persoas non nadas en Finlandia, o que supón unha porcentaxe do 8% da poboación, sendo a proporción de persoas nadas noutros países menor que en Helsinqui e Turku pero maior que en Oulu. O maior número de persoas estranxeiras en 2019 procedían de Rusia (3 305), Iraq (1 691) e Afganistán (1 405).
Consello municipal
miniatura|250px|[[Anna-Kaisa Ikonen, alcaldesa da cidade dende 2021.]] O Consello municipal está composto por 67 concelleiras e concelleiros. A composición das dúas últimas lexislaturas é a seguinte:
Ensinanza básica e secundaria
A cidade de Tampere conta cun total de 32 escolas de ensinanza básica agrupadas en cinco áreas: sur, sueste, centro, nordés e oeste. Ademais das escolas administradas pola cidade, existe unha escola sueca (Svenska samskolan i Tammerfors), unha escola cristiá (Tampereen kristillinen koulu), unha escola Rudolf Steiner (Tampereen Rudolf Steiner -koulu) e a escola normal de Tampere, onde se forma o profesorado. Nas escolas primarias da cidade é posible realizar a ensinanza en lingua estranxeira dende o primeiros graos.
Transporte urbano
miniatura|Autobús da liña 25. En torno ao 60% dos desprazamentos da rexión de Tampere son realizados en coche, mentres que o 40% restante realízanse en bicicleta, andando ou en transporte público. A finais de 2011 a poboación residente na cidade posuía en torno a 98 000 coches, o que supón un 15,7% máis que no ano 2005 Este incremento no número de vehículos aumentou tamén o volume de tráfico nas principais estradas e ruas da cidade. O número de viaxes en transporte urbano na cidade ten ido reducíndose dende mediados da década de 1980, chegando a realizarse en 2005 menos da metade dos realizados en 1986. Esta tendencia está a mudar nos últimos anos, nos que se está a producir un aumento motivado pola situación económica, a mellora do transporte público e o aumento da concienciación ecolóxica.
Na década de 2010 a cidade de Tampere tentou investir no transporte en bicicleta e a pé, que xunto co emprego do transporte público forman parte do Plan Urbano de Mobilidade Sustentable (Sustainable Urban Mobility Plan, coñecido polas súas siglas en inglés SUMP) destinado a aumentar o número de desprazamentos deste tipo. Grazas a isto Tampere foi recoñecida co título de Suomen pyöräilykunta en 2013. En 2015 unha enquisa revelou que a popularidade no emprego da bicicleta e ir a pé aumentara durante os anos 2014 e 2015. miniatura|esquerda|Un dos trens do futuro tranvía de Tampere. Na rexión de Tampere ou Tampere, Kangasala, Lempäälä, Nokia, Orivesi, Pirkkala, Vesilahti e Ylöjärvi a autoridade en materia de transporte público é a Tampereen seudun joukkoliikenne (en galego Transporte público da Rexión de Tampere). En 2013 a compañía pública de transporte Tampereen Kaupunkiliikenne (coñecida polas súas siglas TKL) foi a responsable do 71% do transporte público interno Entre 1948 e 1976 a cidade operou o tráfico de trolebuses, chegando a ter a maior rede de trolebuses de Finlandia.
Ademais do transporte en autobús, estase a construír unha liña de tranvía que se espera comece a operar en agosto de 2021 co nome Tampereen Ratikka. En novembro de 2016 o Concello de Tampere decidiu a construción da infraestrutura con 41 votos a favor, 25 votos en contra, e unha abstención, e as obras da primeira fase comezaron en 2017.
A cidade está a tentar mellorar o tránsito de pasaxeiros aumentando a funcionalidade e o nivel de servizos do sistema de transporte, así como investindo no sistema de venda de billetes e o tráfico. Ademais estase a iniciar o servizo de tren de proximidades nas liñas de ferrocarril que conectan a Tampere coas cidades veciñas de Nokia e Lempäälä.
Gastronomía
A especialidade culinaria máis famosa de Tampere é a mustamakkara (en galego salchicha negra). A mustamakkara é unha salchicha elaborada con sangue, carne e graxa de porco, centeo triturado e fariña. Debe o seu nome á súa cor escura e caracterízase polo seu centro xugoso e o seu exterior crocante. Adoita servirse con marmelada de arandeira vermella e leite frío.
Museos
A cidade de Tampere conta cunha ampla oferta museística e é, segundo o museólogo Janne Vilkuna, a capital museística de Finlandia pola súa innovación e dinamismo. A responsabilidade sobre os museos históricos, de arte e especialidades corresponde ao servizo de museos da cidade, coñecido como Tampere museot. A súa función principal é a xestión do patrimonio cultural, incrementalo, dalo a coñecer, e apoia os museos privados da cidade. O Museo de Arte Sara Hildén posúe unha unidade propia no grupo de servios culturais e de ocio.
O principal museo da cidade é o Museokeskus Vapriikki (en galego Centro Museístico Vapriikki). Inaugurado en 1996 e localizado nos antigos talleres da factoría de Tampella na beira do Tammerkoski, Vapriikki conta con distintos espazos ou museos nos que se expoñen as distintas coleccións, sendo o primeiro centro museístico aberto no país. O 18 de outubro de 2017, durante a Gala da Cultura do Século, Vapriikki foi nomeado "Museo do Século". O centro pode acoller dez exposicións de distintas temáticas de xeito simultáneo e nel se encontran o Museo de Historia Natural, o Museo finlandés do hóckey sobre xeo, o Museo Rupriikki dos Medios de Comunicación, o Museo Finlandés dos Xogos, o Museo do Correo, e o Museo de Minerais
Música
miniatura|O [[Tampere-talo, sede da Tampere Filharmonia, é a sala de concertos máis grande de Finlandia.]] A Tampere Filharmonia e unha orquestra sinfónica composta por 97 músicos, foi fundada en 1930 e ten a súa sede no Tampere-talo, a sala de concertos máis grande de Finlandia. Denominada dende 1947 Tampereen kaupunginorkesteri (en galego Orquestra Cidade de Tampere), en 2002 mudou o seu nome pola súa denominación actual. Ademais dos seus concertos sinfónicos, a orquestra ofrece tamén representacións de ópera e ballet, e cada dous anos participa na Tampere Biennale, un festival de carácter bianual organizado dende 1986 adicado á música contemporánea que se ten convertido nun dos eventos de música contemporánea máis prestixiosos de Finlandia.
En 2001 un grupo formado por integrantes da Tampere Filharmonia creou TampereRaw, unha pequena orquestra adicada á interpretación de música contemporánea que dende a súa fundación ten ofrecido numerosos concertos e participado en festivais en Finlandia e Estonia.
Cada ano dende 1982 celébrase na cidade o Tampere Jazz Happening, un festival anual que reúne as figuras máis populares do jazz contemporáneo finlandés e internacional.
Clubs deportivos
miniatura|250px|Completado en xaneiro de 1965, o [[Tampereen jäähalli foi o primeiro pavillón cuberto de hóckey sobre xeo de Finlandia e acolleu o Campionato do Mundo de hóckey sobre xeo masculino de 1965, a primeira cita mundialista desta modalidade celebrada no país nórdico.]] A escena deportiva de Tampere está dominada polo hóckey sobre xeo. A cidade é coñecida como a capital do hóckey sobre xeo de Finlandia, sendo a primeira cidade finlandesa na que se construíu unha pista ao aire libre e o primeiro estadio cuberto, o Tampereen jäähalli, que ademais foi o primeiro escenario finlandés en acoller un Campionato do Mundo en 1965. Tampere é a casa dos dous equipos que máis veces conquistaron o campionato masculino finlandés: Tappara e Ilves, con 17 e 16 campionatos cada un. A principios da década de 1960 as tres medallas do campionato finlandés foron conquistadas por tres equipos da cidade (Ilves, Tappara e Koovee en tres ocasións, e cinco equipos da cidade gañaron dito campionato nalgunha ocasión: Ilves, Tappara, Koovee, TBK e TaPa.  Polo que se refire á categoría feminina, Ilves Naiset é un dos equipos máis laureados da modalidade en Finlandia, tendo conseguido dez campionatos (o último deles en 2010), once pratas e cinco bronces.
Outro deporte con clubs salientables na cidade son o fútbol baloncesto, principalmente da man do Tampere United (abreviado TamU), fundado en 1998, proclamouse campión de Finlandia e tres ocasións (2001, 2006 e 2007), e conquistou tamén a Suomen Cup e a Liigacup en 2007 e 2009 respectivamente, con todo, logo dun escándalo europeo de arranxo de partidos o club foi excluído de todas as competicións en 2011, retomando en 2012 as súas actividades dende o nivel máis baixo, a Kutonen; outro equipo de fútbol da cidade que conseguiu algún título a nivel nacional é o FC Ilves, fundado o 27 de maio de 1931 campión finlandés en 1983 e campión da Suomen Cup en 1979, 1990 e 2019. Tamén no baloncesto a cidade conseguiu éxitos a nivel nacional co seu principal representante, o Tampereen Pyrintö (alcumado Pyrbasket), tres veces campión finlandés (2010, 2011 e 2014) e dúas campión da copa finlandesa (1969 e 2012). No fútbol sala Ilves FS gañou para a cidade oito campionatos finlandeses masculinos (2004, 2005, 2007, 2010, 2011, 2012, 2013 e 2014), así como outros catro en categoría feminina (2014, 2015, 2016 e 2017), e catro títulos de copa (2006, 2010, 2011 e 2015) en categoría masculina e un en feminina (2014), dúas Supercopas femininas e sete masculinas (2015 e 2016, e 2004, 2006, 2007, 2010, 2011, 2013 e 2014 respectivamente), o que o converte no equipo máis laureado de Finlandia na modalidade. Isku-Volley, o principal equipo de voleibol da cidade proclamouse catro veces campión masculino de Finlandia (1963, 1988, 2002, 2006) e outras catro campión de copa (1982, 2001, 2002, 2011), mentres que en 1960 o Tampereen Veikot proclamouse campión nacional en categoría feminina.
En 2017 o Manse PP deulle o primeiro título de pesäpallo en categoría feminina á cidade, e catro anos despois o mesmo club conseguiu o campionato finlandés en categoría masculina.
Eventos
miniatura|250px|En 2021 a cidade foi unha das sedes do EuroVolley durante a fase de grupos. Tampere ten sido o escenario de numerosos eventos deportivos internacionais e nacionais.
A cidade acolleu en catro ocasións o Campionato do Mundo, sendo o Tampereen jäähalli (máis coñecido como Hakametsä) o primeiro escenario finlandés en acoller o evento en 1965. Posteriormente foi sede xunto con Helsinqui (1982) e dúas xunto con Helsinqui e Turku (1991, 1997 e 2003). O estadio Nokia Arena, que se inaugurou en 2021, foi o escenario da edición de 2022, que tivo a súa segunda sede na capital. En categoría feminina, Tampere acolleu o Campionato do mundo feminino de hóckey sobre xeo én 1992.
En 1977 o lago Kaukajärvi, un dos máis de cen lagos da cidade, foi a sede do Campionato do Mundo Júnior de Remo e en 1995 do Campionato do Mundo de Remo.
Cada ano dende 1982 celébrase na cidade o Tampere Open, un dos torneos de tenis máis salientables de Finlandia. En 2007 celebrouse por primeira vez o torneo feminino. O Tampere Open é o torneo challenger máis antigo do mundo. Celébrase no Centro de Tenis de Tampere sobre terra batida.
En 2018 a cidade acolleu o Campionato do Mundo de Atletismo Sub-20, que se celebrou no Estadio de Ratina, un recinto construído en 1966 e con capacidade para 30 000 espectadores, que tamén ten acollido encontros clasificatorios de fútbol, así como concertos.
En 2021, o estadio de Hakametsä foi unha das sedes do EuroVolley 2021, acollendo partidos da fase de grupos do torneo continental.
Ademais, a cidade de Tampere presentou a súa candidatura para acoller os Xogos Olímpicos de Inverno de 1976. Na votación celebrada en Ámsterdam, a candidatura recibiu 12 votos na primeira rolda, eliminando a Vancouver e pasando á segunda votación, na que só puido conseguir oito votos, o que puxo fin á súa carreira olímpica.
Cidades irmandadas
A cidade de Tampere está irmandada coas seguintes cidades:
Cidades amigas
En 1988 comezou o programa de cidades amigas, o cal en 2020 contaba con dúas cidades coas que a cidade de Tampere ten un vínculo de cooperación:
Araceli Filgueira Iglesias
María Araceli Filgueira Iglesias, nada en Lugo o 26 de maio de 1939, é unha profesora e escritora galega.
Traxectoria
Filla de Xosé Filgueira Valverde. Cursou o bacharelato en Pontevedra. Fixo os estudos universitarios en Navarra e na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Santiago de Compostela. Foi coordinadora de Estudos do Colexio Fomento de Centros de Enseñanza de Vigo (1966-67), despois marchou a Oviedo e en 1970 foi profesora do Instituto de Pontevedra. En 1972 foi encargada da biblioteca da UNED en Pontevedra. En 1979 incorporouse á Xunta de Galicia para dirixir o Servizo de Bibliotecas e logo foi nomeada directora xeral de Bibliotecas e Patrimonio Documental.
Economía da India
India desenvólvese como unha economía de libre mercado, a pesar de manter trazos de antigas políticas autárquicas. A liberalización económica, incluíndose o sector industrial, a privatización de empresas públicas e a redución dos controis dos investimentos externos e do comercio comezaron nos anos 1990 e serviron para acelerar o crecemento do país, que superou os 7% ao ano desde o 1997.
A economía do país é diversificada; hai desde actividades agrícolas tradicionais en pequenos pobos e artesanía, até unha gran diversidade de industrias e servizos modernos. Pouco máis de metade da man de obra traballa na agricultura, pero o sector de servizos é o máis importante da economía do país, e é responsable por metade do PIB nacional, ocupando 1/3 da forza de traballo. O país benefíciase da súa vasta poboación anglófona para tornarse un importante exportador de servizos de tecnoloxía e software. O país recuperouse ben da crise do 2010, principalmente debido ao seu forte mercado interno, e o crecemento real ha excedido os 8%.
Existen grandes áreas con monoculturas voltadas para a exportación. Son as plantations, cultivadas desde a época en que os ingleses colonizaron esa rexión. Té, tabaco e algodón, son os produtos típicos para o mercado externo.
No últimos anos, a India tornouse un importante centro de servizos relacionados con tecnoloxias de información. É o principal beneficiario do outsourcing de servizos.
Sandra Myrna Díaz
Sandra Myrna Díaz, nada en Bell Ville, provincia de Córdoba, o 27 de outubro de 1961, é unha bióloga arxentina. É unha investigadora da área da ecoloxía vexetal e da biodiversidade especializada no estudo do impacto do cambio ambiental global sobre a biodiversidade rexional dos ecosistemas vexetais. A súa contribución foi moi importante no desenvolvemento teórico e na aplicación práctica do concepto de "diversidade funcional"*, dos seus efectos sobre as propiedades ecosistémicas e a súa importancia social. Participa activamente en múltiples iniciativas de difusión pública sobre o cambio ambiental. É considerada unha das principais expertas mundiais no avance da ecoloxía fundamental.
É a única arxentina que figura na lista dos científicos e científicas máis influentes do mundo, preparada pola axencia Thomson Reuters, que inclúe a 3200 investigadores de 21 disciplinas. Esta listaxe foi realizada por Thomson Reuters a través da análise das citas recibidas ao longo de once anos (2002 e 2013) polos traballos de investigación de distintas áreas de coñecemento. A listaxe inclúe ata 3 200 persoas; no apartado de Ecoloxia e Medio Ambiente figura Sandra Díaz xunto a 326 persoas máis.
Traxectoria
Estudou na Escola Normal de Bell Ville. Licenciouse no ano 1984 na Universidade Nacional de Córdoba e na que acadou o título de doutora en Bioloxía en 1989. A súa tese "Recuperación post-disturbio en pastizales de altura - laboreo de la tierra y uso pastoril " recibiu un dez cum laude Foi bolseira entre 1985 e 1991 do CONICET no Centro de Ecoloxía e Recursos Naturais Renovables na devandita universidade. En 1991, marchou a Inglaterra onde foi investigadora postdoctoral da Universidade de Sheffield no Departamento de Ciencias animais e vexetais até 1993
Pouco despois volveu á Arxentina e foi a responsable da elaboración da sección correspondente a Pasteiros suramericanos do Segundo informe de avaliación do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático. Volveu traballar na Universidade Nacional de Córdoba como Profesora adxunta e posteriormente como asociada nas cátedras de Biogeografía e Ecología de Comunidades y Ecosistemas da Facultade de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais.
Entre 1993 e 2000 foi Investigadora Asistente, Adxunta e Independente do Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas (CONICET) no Instituto Multidisciplinario de Bioloxía Vexetal ( IMBIV). En 1994 e 1995 foi membro do Comité de Expertos e membro do Comité de Revisores Arxentinos do Resumo para Executores de Políticas do Segundo informe de avaliación do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático e neste último ano colaborou como cocoordinadora do Grupo de Ecosistemas Terrestres da Reunión de Autores Principais do Grupo de Traballo II do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático. Dende 1998 é a Editora Asociada da revista australiana Austral Ecology. En 1999 foi avaliadora de proxectos para National Geographic e para NERC no Reino Unido e desde 2003 o é para o Challenge Program do Consultative Group on International Agricultural Research (CGIAR).
Sandra Myrna Díaz foi membro da Comisión Directiva da Sociedade de Bioloxía de Córdoba entre 2000 e 2001 e entre 2001 e 2003 foi a Vicepresidenta da Asociación Arxentina de Ecoloxía. Dende 2002 é Membro do Roster de Expertos da Convención sobre Diversidade Biolóxica das Nacións Unidas. En 2002 e 2003 foi Senior Research Associate na Stanford University dos Estados Unidos. Ademais traballou durante períodos breves en distintos organismos e universidades: Centre d'Ecologie Fonctionnelle et Evolutive, Centre National de la Recherche Scientifique, Montpellier, Francia, University of Alaska at Fairbanks, EE. UU…
Fundadora e directora do Núcleo DiverSus de Investigacións sobre Diversidade e Sustentabilidade. Actualmente reviste a categoría de Investigadora Superior do Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas.
Sandra Myrna é consultora para a Axencia de Protección Ambiental dos Estados Unidos, a Administración de Parques Nacionais da Arxentina, a National Environment Research Council de Inglaterra, a Canadian Foundation for Climate and Atmospheric Sciences, o Consultancy Group on International Agricultural Research.
Sandra Díaz descubriu, xunto a un grupo de investigadores do CONICET unha nova ferramenta metodolóxica que permite cuantificar os efectos da biodiversidade das plantas en beneficios dun ecosistema determinado, achegando coñecementos ó debate sobre o cambio no uso da terra. A biodiversidade contribúe á provisión de numerosos servizos ecosistémicos, coma combustible e material de construción, medicinas, tinturas e suplementos alimenticios naturais, protección de concas hídricas, regulamentación da calidade química e biolóxica da auga e goce estético e recreativo.
Sandra Díaz realizou diversas comparacións transrexionais dende o punto de vista dos caracteres da vexetación e desenvolveu a base de datos de caracteres de plantas máis completa de América Latina. Tamén estableceu un dos primeiros experimentos en América sobre o papel de diversidade biolóxica no funcionamento dun ecosistema.
Investiga as interrelacións entre biodiversidade e os cambios ambientais globais, entendendo por tales non só cambios de clima senón cambios do uso da terra. Para ela «a biodiversidade inflúe directamente na nosa capacidade de contrarrestar o cambio global» Interésalle ver o que pasa cando cambian as especies vexetais que predominan nun sitio determinado. Isto ten aplicacións prácticas, por exemplo, «algúns entes gobernamentais están moi interesados no secuestro de carbono, é dicir, tratar de conservar a maior cantidade de carbono dentro dos ecosistemas para que non se vaia á atmosfera e contribúa ao quecemento global».
Premios e recoñecementos
En 2019 a revista Nature incluíuna na lista das 10 persoas máis relevantes nas ciencias de 2019. Gañou numerosos premios polos seus estudos, entre eles destacan o Premio Ramón Margalef, o Premio Houssay Traxectoria 2013, o Premio Konex de Platino e o Premio Princesa de Asturias de Investigación Científica e Técnica 2019 ; ademais de ser a única arxentina na listaxe do 2015 das mentes científicas máis influentes do mundo Foi a primeira arxentina en ingresar na Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos en 2009 Dende marzo de 2016 é membro da Academia Francesa de Ciencias Tamén foi elixida membro estranxeiro da Royal Society en 2019. . Dende 2010 é membro da Academia de Ciencias dos Países en Desenvolvemento e dende 2012 o é da Academia Nacional de Ciencias e da Academia Nacional de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais da República Arxentina Foi nomeada membro honorario da British Ecological Society Os premios e galardóns de Díaz inclúen:
Brutalism
Brutalism é o primeiro álbum de estudio da banda inglesa de punk rock Idles, publicado o 10 de marzo de 2017 a través dos selos Balley Records e Partisan Records.
737
Outros
Historia ano a ano
Rufus Wainwright
Rufus Wainwright, nado o 22 de xullo de 1973 en Rhinebeck (Nova York), é un cantautor en inglés e francés dos Estados Unidos e o Canadá.
Traxectoria
Fillo dos cantantes de folk Loudon Wainwright III e Kate McGarrigle, e irmán da cantante Martha Wainwright. Empezou a tocar o piano con 6 anos e fixo viras coa súa familia aos 13. A súa música ten unhas marcadas influencias líricas que van desde a ópera ata a canción francesa pasando polo musical, colaborou en BSO e anuncios.
É abertamente homosexual e na súa adolescencia foi vítima dunha violación e por iso durante moito tempo viviu con medo a ter SIDA.