cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lista da flora e fauna que leva o nome dos muiscas
dereita|miniatura|213x213px|[[Saguamanchica foi un zipa de Bacatá entre 1470 e 1490.]] miniatura|dereita|170px|[[Bachué, a deusa nai dos muiscas.]] miniatura|dereita|170px|O [[Páramo de Sumapaz, no sur dos territorios muiscas, é o meirande páramo do mundo.]] miniatura|dereita|170px|Paisaxe en [[Chocontá.]] miniatura|dereita|170px|A vila de [[Guasca, preto do Parque Nacional de Chingaza.]] miniatura|dereita|170px|En [[Boyacá, na parte norte da Confederación muisca, atóparonse moitas especies que foron nomeadas na honra dos muiscas.]] Os muiscas foron un pobo indíxena que viviu nas terras altas do centro de Colombia, no Altiplano Cundiboyacense e nos vales veciños. A variación de climas e ecozonas dentro dos seus territorios fixeron dos muiscas uns labregos excelentes. Ao longo da historia, varias especies de flora e fauna foron descubertas en Colombia. Esta lista contén xéneros e especies viventes e fósiles que foron nomeadas na honra dos muiscas, a súa relixión ou os seus asentamentos.
Jesús Regueiro Bueno
Jesús Regueiro Bueno, nado en Santiago de Compostela cara a 1897 e finado no mesmo concello o 7 de marzo de 1938, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Zapateiro. Foi membro da directiva do Sindicato de Construtores de Calzado de Santiago de Compostela dende 1923, e despois o seu presidente. Representou a Construtores de Calzado de Compostela no Congreso Obrero de Vigo en agosto de 1922. Foi membro da comisión organizadora do Partido Sindicalista que se constituíu en Compostela en marzo de 1935, pero en setembro dese ano separouse do Partido Sindicalista, ao tempo que neste se propoñía a súa expulsión. Participou na campaña para o Estatuto en representacón do PCE intervindo no mitin de Ferrol, e nos de Boiro, A Pobra do Caramiñal, Ribeira e Arzúa. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 formou parte do Comité de Defensa da República. Despois fuxiu. Presentouse ás autoridades en xuño de 1937. Xulgado en Compostela por rebelión militar o 19 de agosto, foi condenado a pena de morte. Foi executado no cemiterio de Boisaca o 7 de marzo de 1938 con Antonio Caldelas e José Rodríguez Gerpe.
Aprendizaxe automática
A aprendizaxe automática (en inglés: machine learning) é un subcampo da enxeñaría e da ciencia da computación que evolucionou do estudo de recoñecemento de padróns e da teoría da aprendizaxe computacional en intelixencia artificial. En 1959, Arthur Samuel definiu a aprendizaxe de máquina como o "campo de estudo que da aos computadores a habilidade de aprender sen seren explicitamente programados". A aprendizaxe automática explora o estudo e construción de algoritmos que poden aprender dos seus erros e facer previsións sobre datos. Estes algoritmos operan construíndo un modelo a partir de inputs amostrais co fin de facer previsións ou decisións guiadas polos datos no canto de simplemente seguindo inflexíbeis e estáticas instrucións programadas. Mentres que na intelixencia artificial existen dous tipos de raciocinio (o indutivo, que extrae regras e padróns de grandes conxuntos de datos, e o dedutivo), a aprendizaxe de máquina só se ocupa do indutivo.
Tipos de aprendizaxe automática
A aprendizaxe automática pode clasificarse en tres tipos principais: supervisada, non supervisada e reforzada. A
Boise
A súa área metropolitana, coñecida como Treasure Valley (Val do Tesouro), inclúe cinco condados e conta cunha poboación de 749.202 habitantes. Nela atópanse as tres cidades máis poboadas do estado: Boise, Nampa, Meridian.
Wikipedia en sranan tongo
A Wikipedia en sranan tongo (en Sranan Wikipedia) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en sranan tongo. Foi creada no ano 2007.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Matías Estévez Martínez
Matías Estévez Martínez, coñecido como Rato, nado en Parderrubias (Salceda de Caselas) cara a 1911, foi un político galego.
Traxectoria
Fillo de Manuel Estévez Fernández e Dolores Martínez, irmán de Francisco Estévez Martínez e tío de Martin Sheen. Marchou á Arxentina en 1929. Retornou a Salceda de Caselas na República. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou na oposición ao golpe en Salceda. Detido, foi xulgado en Vigo por rebelión militar o 24 de setembro de 1936 e condenado a cadea perpetua. Ingresou no Penal do Fuerte San Cristóbal de Pamplona o 5 de febreiro de 1937. Saíu o 2 de setembro de 1940 en prisión atenuada. Emigrou á Arxentina.
Vida persoal
Foi pai de Angelita e Lola Estévez.
Daniel Elena
Daniel Elena, nado en Mónaco o 26 de outubro de 1972, é un copiloto de rally monegasco, de orixe galega. É o copiloto máis laureado da historia do Campionato do Mundo, con nove títulos e 79 vitorias, todas elas logradas xunto ao piloto francés Sébastien Loeb. Destacan entre outras as súas actuacións no Rally Cataluña e no Rally de Alemaña, conquistando nove veces cada un deles, no Rally da Arxentina, que gañou en oito ocasións, ou no Rally de Montecarlo, onde sumou sete vitorias.
Foi ademais campión de Francia e disputou cinco veces xunto a Loeb o Rally Dakar, sumando 14 vitorias de etapa e subindo ao podio final nas edicións de 2017 e 2019.
Traxectoria
É fillo de Amelia Rivera, unha emigrante galega das Somozas, que se instalou en Mónaco na súa xuventude.
Comezou nos rallys en 1992, como copiloto de Christophe Bovini no campionato francés, pero a súa primeira tempada completa realizouna en 1996, xunto a Hervé Bernard. En 1998 converteuse no copiloto de Sébastien Loeb, co que correu durante practicamente toda a súa carreira deportiva. Ese mesmo ano disputou o Trofeo Citroën do campionato francés a bordo dun Citroën Saxo, gañando as tres probas que rematou, e ao ano seguinte conquistou o título. Debutou no Campionato do Mundo no Rally Cataluña de 1999, aínda que sen poder completalo por mor dun accidente, e ao ano seguinte gañou o campionato francés de dúas rodas motrices.
No 2001 fíxose co campionato francés, enriba dun Xsara preparado por Piedrafita Sport, e gañou tamén o Campionato de Super 1600 da FIA, neste caso a bordo dun Saxo 1600. Ese mesmo ano correu por primeira vez co equipo oficial de Citroën no Campionato do Mundo, disputando cun Xsara o Rally de San Remo, e conseguindo subir ao podio na segunda posición, só por detrás do Peugeot 206 dos irmáns Gilles e Hervé Panizzi.
En 2002 correu varios rallys máis do campionato mundial co equipo Citroën, logrando a súa primeira vitoria, no Rally de Alemaña, e en 2003 pasou a ser copiloto oficial do equipo a tempo completo, gañando tres rallys, incluído o da súa casa, o Rally de Montecarlo, e rematando subcampión por detrás de Mills Phil e por diante de Marc Martí.
No 2004 conseguiu seis vitorias, proclamándose por primeira vez campión do mundo. Nos seguintes anos o dominio de Loeb e Elena no campionato do mundo foi case total, acadando os nove títulos consecutivos, e chegando a gañar ata 11 rallys nunha mesma tempada. No 2006 igualou e superou ao coruñés Luís Moya como o copiloto con máis vitorias no campionato (26), e durante as seguintes tempadas elevou a cifra ata 79.
Tanto el como Loeb deixaron o Campionato do Mundo en 2013, disputando durante os seguintes anos só algunha proba de xeito ocasional. En 2018, a bordo dun Citroën C3, lograron unha nova vitoria no Rally Cataluña, por diante dos vixentes campións do mundo, Sébastien Ogier e Julien Ingrassia. O equipo oficial de Hyundai ofreceulles entón un contrato de dous anos para disputar varias probas nas tempadas 2019 e 2020, e lograron subir ao podio dúas veces máis, no Rally de Chile de 2019 e no Rally de Turquía de 2020.
Entre 2016 e 2019 competiu xunto a Loeb no Rally Dakar, cun Peugeot 3008 modificado. Na edición de 2017 lograron cinco vitorias de etapa e remataron subcampións, por detrás de Stéphane Peterhansel e Jean-Paul Cottret. Volveu ao Dakar en 2021, a bordo dun vehículo de Prodrive, pero tras numerosos problemas o equipo tivo que abandonar a proba. O mal rendemento no Dakar, fixo que Loeb despedise a Elena, separándose a parella despois de 23 anos xuntos.
Ademais da súa labor como copiloto, fixo algunhas incursións como piloto, entre elas no Rally de Montecarlo de 1998, que correu cun Peugeot 106 Rallye.
Wikipedia en shilha
A Wikipedia en shilha (en shilha: Wikipidya; en tifinagh: ⵡⵉⴽⵉⴱⵉⴷⵢⴰ) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua shilha. Foi creada o 30 de xullo de 2021. É a segunda versión de Wikipedia nunha lingua bérber, logo da Wikipedia en cabilo e a segunda nunha lingua de Marrocos logo da Wikipedia en árabe marroquí.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Sandra Cauffman
Sandra Cauffman, nada en San Xosé o 10 de maio de 1962, é unha especialista en Enxeñaría eléctrica e Física costarriqueña destacada polo seu traballo na NASA en distintos cargos. O seu perfil foi destacado por ONU Mulleres, por ser un exemplo positivo para as mulleres, especialmente, mozas e nenas.
Traxectoria
Cauffman naceu nun fogar uniparental de poucos recursos en Hatillo, filla de María Jerónima “Mary Alba” Rojas Montero.
Cursou tres anos de enxeñaría industrial na Universidade de Costa Rica. A nai de Sandra casou cun estadounidense cando Sandra tiña 14 anos que se converteu no seu pai adoptivo. Cando Cauffmann tiña 21 anos, a súa familia se mudou aos Estados Unidos por razóns económicas, persoais e de oportunidades educativas. Neste país ingresou na Universidade George Mason, onde obtivo o dobre grao en enxeñaría e física. Conta tamén un mestrado en enxeñería eléctrica nesta última universidade.
Traballo na NASA
Sandra Cauffman traballou en distintas misións da NASA. Antes xa participara como subdirectora de proxecto da Misión de Evolución Atmosférica e Volátil de Marte, traballo co que comezou a ser amplamente recoñecida en Costa Rica. Posteriormente traballou con subdirectora do Programa de Sistema de Satélites Xeoestacionarios GOES-R Dende 2016 traballou como subdirectora e dende 2019 como directora da División de Ciencias Terrestres da Administración Nacional da Aeronáutica e do Espazo (NASA). Este traballo consiste en xestionar misións para o desenvolvemento da tecnoloxía, a ciencia aplicada, a investigación, a execución de misións e operacións.
Cauffman interésase por unha proxección social que permita a máis mozas e mozos costarriqueños, especialmente mulleres, achegarse ás ciencias. En 2016 axudou a que a Fundación Monge patrocinara a viaxe de seis novos costarriqueños para que puidesen asistir na NASA a o lanzamento dun satélite.
Inés Camilloni
Inés Ángela Camilloni, nada o 2 de marzo de 1964 é unha climatóloga arxentina, especialízada no cambio climático en América do sur.
É unha divulgadora científica sobre os efectos do cambio climático. Entre as súas actividades destaca a súa participación en charlas e entrevistas.
Traxectoria
Camilloni licenciouse en meteoroloxía no ano 1987 na Universidade de Buenos Aires e acadou o título de doutora pola mesma universidade oito anos máis tarde.
O traballo de Camilloni céntrase no cambio climático na Arxentina e a nivel rexional, a través da avaliación de modelos climáticos e o desenvolvemento de escenarios climáticos. En 2008 foi unha das científicas que traballa nun informe científico e técnico na contaminación producida pola polpa emitida polos muíños do río de Uruguai, onde Camilloniparticipou no capítulo sobre a calidade do aire En 2012 participou na creación doutro informe técnico sobre o cambio climático na cidade de Buenos Aires, baseado na observación de datos meteorolóxicos e simulación s de cambios climáticos globais.
Un dos seus traballos de investigación estuda os impactos hidráulicos da administración de radiación solar na cunca de río da Prata.
Camilloni tamén participou en charlas sobre a perspectiva de xénero na ciencia e deu entrevistas sobre fa participación das mulleres na ciencia.
Wikipedia en nias
A Wikipedia en nias (en Wikipedia Li Niha) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua nias. Foi creada o 12 de xaneiro de 2021.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Billete de 100 euros
O billete de 100 euros é o billete da serie do euro co terceiro valor facial máis alto, por baixo dos billetes de 500 euros e de 200 euros. Está en circulación desde a introdución do euro como moeda da Eurozona en 2002.
Este billete utilízase nos 25 países que teñen o euro como moneda única, cunha poboación de arredor de 343 millóns de persoas. En decembro de 2022, había uns 3.928.000.000 billetes de 100 euros en circulación na Eurozona. É o terceiro valor facial de menor circulación, cun 13,3 % do total de billetes da serie do euro.
É tamén o terceiro billete de maior tamaño, cunhas medidas iniciais de 147 × 82 mm. A primeira serie (2002-2018) ten unha combinación de tons da cor verde, e a segunda serie combina o verde imperante con detalles en amarelo.
Os billetes de 100 euros representan en ambas as súas faces pontes e arcos ou portas dos estilos arquitectónicos Barroco e Rococó (séculos XVII e XVIII). Conteñen ademais varios elementos de seguridade complexos, como marcas de auga, tinta invisible, hologramas e microimpresión, que acreditan a súa autenticidade.
O billete de 100 euros correspondente á segunda serie, coñecida como "Europa", entrou en circulación o 28 de maio de 2019.
Historia
O euro instituíuse o 1 de xaneiro de 1999, data en que se converteu na moeda de máis de 300 millóns de persoas en Europa. Durante os tres primeiros anos da súa existencia noi foi unha moeda física, xa que só se utilizaba en contabilidade. O efectivo en euros non se introduciu ata o 1 de xaneiro de 2002, cando substituíu os billetes e as moedas nacionais dos 12 países iniciais da Eurozona.
Eslovenia incorporouse á Eurozona en 2007, Chipre e Malta en 2008, Eslovaquia en 2009, Estonia en 2011, Letonia en 2014, Lituania en 2015 e Croacia en 2023.
Período de transición
O período de transición durante o cal os billetes e as moedas das antigas moedas se cambiaron polos do euro durou aproximadamente dous meses, desde o 1 de xaneiro ata o 28 de febreiro de 2002. A data oficial en que as moedas nacionais deixaron de ter curso legal variou dun estado membro a outro. A máis temperá foi a de Alemaña, onde o marco deixou oficialmente de ter curso legal o 31 de decembro de 2001, aínda que o período de cambio durou dous meses máis. Mesmo despois de que as antigas moedas deixaran de ter curso legal, seguiron a ser aceptadas polos bancos centrais nacionais durante períodos que oscilaron entre os dez anos e sen límite.
Cambios de deseño
Os billetes impresos antes de novembro de 2003 levan a sinatura do primeiro presidente do Banco Central Europeo, Wim Duisenberg, que foi substituído o 1 de novembro de 2003 por Jean-Claude Trichet, cuxa sinatura aparece nas emisións de novembro de 2003 a marzo de 2012. Os billetes emitidos entre marzo de 2012 e novembro de 2019 levan a sinatura do terceiro presidente do Banco Central Europeo, Mario Draghi.  Finalmente, a partir de 2019 é a de Christine Lagarde a sinatura que se amosa no anverso dos billetes de 100 euros.
Sinaturas dos presidentes do BCE
Desde xuño de 2012, as emisións deixaron de reflectir realidade xeográfica da Unión Europea, xa que non respondían á súa ampliación. Ademais, Chipre non aparece nos billetes, porque o mapa non se estende o suficiente cara ao leste, e Malta tampouco aparece porque non cumpre o tamaño mínimo da serie actual para a súa representación. En 2019, o Banco Central Europeo introduciu unha nova serie de billetes en euros que reflictan a ampliación dos seus membros, coñecida como "serie Europa". O billete de 100 euros desta segunda serie amosa un reaxuste nos motivos arquitectónicos representados no seu anverso e no seu reverso, e ten un tamaño lixeiramente inferior ao da primeira serie, aínda que mantén a súa cor orixinal.
Deseño
O billete de 100 euros caracterízase pola súa cor verde. O correspondente á primeira serie mide 147 × 82 milímetros, e o da segunda serie 147 x 77 milímetros. Todos os billetes en euros representan pontes e arcos ou portas nun estilo arquitectónico diferente da historia europea, e ao de 100 euros correspondeulle a arquitectura barroca e rococó, dos séculos XVII e XVIII. Aínda que os deseños orixinais de Robert Kalina pretendían amosar monumentos reais, por razóns políticas as pontes non son máis que exemplos hipotéticos da época arquitectónica.  O mesmo sucede cos deseños de Reinhold Gerstetter para a segunda serie, a partir de 2019.
Elementos de seguridade
Os elementos principais son os seguintes: miniatura|Marca de auga do billete de 100 euros.|225x225px
Circulación
En decembro de 2022, o número de billetes de 100 euros en circulación era de 3.928.099.612, por un valor de 392.809.961.200 euros.
As cifras anuais relativas ao billete de 100 euros son as seguintes:
O 28 de maio de 2019 comezou a produción da nova serie Europa. Os billetes da primeira serie emitíronse conxuntamente cos da serie Europa durante algunhas semanas, ata esgotar as existencias, e logo fóronse retirando gradualmente da circulación. Ambas as series discorren, xa que logo, en paralelo, mais a proporción tende inevitablemente a unha forte diminución na primeira serie.
Seguimento de billetes
Existen varios sitios web e comunidades que permiten seguir a pista da circulación dos billetes en euros, indagar por onde viaxan e en que países se utilizan. O sitio web máis coñecido é EuroBillTracker12. O seu obxectivo é rexistrar o maior número posible de billetes para coñecer os detalles da súa propagación, por exemplo, de onde viaxaron e a onde, ou onde se viu un billete, para xerar estatísticas e clasificacións. EuroBillTracker rexistrou máis de 176 millóns de billetes en maio de 2018, por valor de máis de 3.257 millóns de euros.
Falsificación
Segundo o BCE, os billetes en euros son moi difíciles de falsificar por mor do gran número de elementos de seguridade. Así e todo, a calidade dos pregos que saen dos talleres clandestinos é cada vez maior e as novas tecnoloxías facilitan a fabricación de billetes falsos de boa calidade.
O billete de 100 euros é o terceiro máis falsificado. No segundo semestre de 2011 representou o 16 % dos billetes falsos do sistema do euro; é dicir, 49.600 billetes falsos.
Para combater a falsificación, o BCE utiliza técnicas de impresión de última xeración e unha serie de elementos de seguridade para disuadir os falsificadores. Dispón, así mesmo, do Centro de Análise de Falsificacións, que coopera estreitamente con Europol. Este centro analiza os billetes falsos recuperados pola policía, co fin de previr con máis efectividade futuras falsificacións. O BCE conta tamén co Grupo de Bancos Centrais para a Disuasión das Falsificacións (CBCDG), que ten a misión de disuadir da falsificación dixital e, mediante a prevención da produción de billetes falsos, reducir o dano causado aos particulares e ás empresas que poidan recibir billetes falsos. O Grupo utiliza tecnoloxías de loita contra a falsificación que impiden a adquisición ou a reprodución, mediante computadores persoais ou ferramentas de imaxe dixital, da imaxe dun billete protexido. O CBDG tamén pretende impedir a reprodución non autorizada de billetes.
Impacto ambiental
Segundo os resultados de auditorías independentes, os billetes en euros considéranse equilibrados desde o punto de vista da saúde e están deseñados para cumpriren todos os criterios impostos pola Unión Europea, incluídos os relativos ás substancias químicas utilizadas. Todas as substancias reguladas utilizadas nos billetes se achan en concentracións inferiores ao límite regulamentario.
Bandeira de Bashkortostán
A bandeira da República de Bashkortostán (en Башҡортостан Республикаһы флагы, Bashqortostan Respublikahy flagy) é un dos símbolos oficiais da República de Bashkortostán, xunto co seu escudo de armas e o himno nacional de Bashkortostán. A bandeira ten tres franxas horizontais. De arriba abaixo, as raias son de cor verde, branca e azul verdoso. A bandeira úsase oficialmente como bandeira da República de Bashkortostan dende o 25 de febreiro de 1992. A franxa branca da bandeira está cargada cunha flor de Kurai no centro.
A primeira entidade nacional que representaba ao pobo baskir foi o estado de Bashkurdistán. O estado usou unha bandeira similar á bandeira actual de Bashkortostán. A bandeira era tricolor composta por azul, verde e branco. Despois da asimilación de Bashkurdistán á Unión Soviética en 1919, Bashkurdistán foi absorbido pola URSS como unha república autónoma. A República Soviética de Bashkir usou unha bandeira similar a todas as repúblicas autónomas: unha bandeira vermella coa inscrición do nome da nación.
Ellie Highwood
Ellie Highwood é unha climatóloga inglesa e profesora de física da atmosfera na Universidade de Reading. O seu foco de investigación son as partículas atmosféricas e o clima, en concreto o impacto dos aerosois no cambio climático, e as simulacións con modelos climáticos.
Traxectoria
Estudou física na Universidade de Manchester e estudou para o título de doutora na Universidade de Reading.
Foi directora do departamento de Física da atmosfera da Universidade de Reading dende 2012 ata 2015. Anteriormente fora membro do RMetS Council and Education Committee. O 1 de outubro de 2016 converteuse na 81.ª Presidenta da Real Sociedade Meteorolóxica (RMetS), cargo que desempeñou ata o ano 2018. En 2015 asumiu tamén as funcións de Decana para a diversidade e a inclusión na Universidade de Reading,  compartidas co profesor Simon Chandler-Wilde.
O seu traballo foi discutido en publicacións notables, como The Independent e a BBC. Ela mantivo que arrefriar o planeta artificialmente inxectando pequenas partículas reflectoras á atmosfera (como propuxo Paul Crutzen, por exemplo) podería "causar secas e caos climático" nos países pobres, aínda que tamén afirmou que sería "prudente" explorar alternativas ao recorte de emisións de carbono que poidan axudar nas próximas décadas".
Receptor de glicocorticoides de membrana
Os receptores de glicocorticoides de membrana (mGRs) son un grupo de receptores que se unen e son activados por glicocorticoides como o cortisol e a corticosterona, así como por certos glicocorticoides exóxenos, como a dexametasona. A diferenza do clásico receptor de glicocorticoides (GR ou GCR) citosólico, que actúa no núcleo e exerce os seus efectos por medio de mecanismos xenómicos, os mGRs son receptores da superficie celular que alteran rapidamente a sinalización celular pola modulación das fervenzas de transdución de sinais intracelulares. As identidades dos mGRs aínda non se dilucidaron completamente, pero pénsase que comprenden os receptores de glicocorticoides asociados á membrana así como outros receptores acoplados á proteína G (GPCRs) aínda non caracterizados. Os rápidos efectos da dexametasona non se poden reverter co antagonista do GR mifepristona, o que indica que hai máis receptores á parte dos GR clásicos.
Os mGRs foron implicados nos efectos rápidos dos glicocorticoides na resposta ao estrés temperá do sistema nervioso central por medio da modulación da actividade neuronal no hipotálamo, hipocampo, amígdala e córtex prefrontal, entre outras áreas. En consecuencia, os glicocorticoides afectan a cognición, comportamento adaptativo ao estrés e produción neuroendócrina (por exemplo, supresión da secreción de oxitocina e vasopresina) en cuestión de minutos. Os mGRs parecen estar en parte implicados nos efectos antiinflamatorios e inmunosupresores dos glicocorticoides. Os mGRs están presentes en moitos sistemas corporais e órganos e parecen regulalos, incluíndo o sistema cardiovascular, inmunitario, endócrino, nervioso, músculo liso, músculo esquelético, fígado e tecido adiposo. Os mGRs parece que cooperan, se complementan e sinerxizan cos GR nucleares clásicos de varias maneiras.
Receptor de andróxenos de membrana
Os receptores de andróxenos de membrana (mARs) son un grupo de receptores acoplados á proteína G (GPCRs) que se unen e son activados pola testosterona e/ou outros andróxenos, que se encontran na membrana plasmática. A diferenza do receptor de andróxenos (AR), que é un receptor nuclear que produce os seus efectos por medio de mecanismos xenómicos, os mARs son receptores da superficie celular que alteran rapidamente a sinalización celular por modulación da fervenza de sinalización intracelular. Entre os mARs coñecidos ou propostos están o ZIP9 e o GPRC6A.
O GPRC6A está implicado na función testicular e o cancro de próstata. Tamén se observou que os mARs se expresan en células de cancro de mama. A activación de mARs pola testosterona incrementa a forza do músculo esquelético, o que indica potenciais efectos anabólicos. Os mARs tamén foron implicados en efectos antigonadotrópicos dos andróxenos. O 3α-androstanediol, un metabolito activo da dihidrotestosterona (DHT) e un andróxeno débil así como un neurosteroide por medio da súa acción como modulador alostérico positivo do receptor do GABAA, inflúe rapidamente na receptividade e o comportamento sexual en animais, un efecto que depende do receptor do GABAA.
Trinta moedas de prata
miniatura|340x340px|[[Xudas Iscariote|Xudas recibindo as trinta moedas de prata por traizoar a Xesús. Pintura de János Pentelei Molnár (1909).]] Trinta moedas de prata foi o prezo polo que, consonte o relato do Evanxeo de Mateo do Novo Testamento, Xudas Iscariote traizoou a Xesús.
Antes da Última Cea, dise que Xudas foi aos sumos sacerdotes e aceptou entregar a Xesús a cambio de 30 moedas de prata, e que logo intentou devolver os cartos, cheo de remordementos.
No Evanxeo de Mateo afírmase que a posterior compra do Agro do Oleiro foi o cumprimento, por parte de Xesús, dunha profecía de Zacarías.
A imaxe das trinta moedas de prata utilizouse adoito en obras de arte que representan a Paixón de Cristo. Tamén a literatura e a lingua común botan man da expresión "trinta moedas de prata" para se referir a persoas que "se venden", comprometendo unha confianza, unha amizade ou unha lealdade en beneficio persoal.
Narrativa bíblica
Segundo o Evanxeo de Mateo, Xudas Iscariote era un dos discípulos de Xesús. Antes da Última Cea, Xudas dirixiuse aos sumos sacerdotes e aceptou entregar a Xesús a cambio de trinta moedas de prata. Daquela, Xesús foi arrestado en Xetsemaní, onde xudas revelou aos soldados a identidade de Xesús dándolle un bico.
Consonte o capítulo 27 do Evanxeo de Mateo, despois Xudas encheuse de remordementos e devolveu os cartos aos sumos sacerdotes, antes de se enforcar. Os xefes dos sacerdotes decidiron entón que non poderían ingresalo nas arcas do templo por consideralo diñeiro manchado de sangue, así que acordaron comprar con el o chamado Agro do Oleiro.
No Libro dos Feitos dáse un relato diferente da morte de Xudas; alí cítase a Pedro dicindo: "velaí que comprou unha leira coa paga do crime, caeu de cabeza e, rebentando polo medio, saíronlle para fóra as entrañas". No entanto, o Evanxeo de Lucas, do que se pensa que foi escrito polo mesmo autor que os Feitos, menciona en 22:3-6 que Xudas e os xefes dos sacerdotes e os oficias da garda do templo se puxeron de acordo nun prezo, sen que se especifique a cantidade nin se afirme que se pagou por adiantado, como aparece en Mateo.
Tipos de moedas
miniatura|240x240px|O [[estatero de Antioquia é unha das posibilidades á hora de identificar a tipoloxía das trinta moedas de prata.]] A palabra utilizada en Mateo 26:15 é ἀργύρια (argyria), que significa simplemente "moedas de prata", e os estudosos non chegaron a un acordo acerca do tipo das moedas que se terían utilizado. A este respecto, Donald Wiseman propón dúas posibilidades: poderían ser siclos de Tiro (14 gramos, con 94 % de prata) ou tamén estateros de Antioquía (15 gramos, con 75 % de prata), que amosaban a cabeza de Augusto.
Outros autores apuntan tamén a posibilidade de que se tratase de tetradracmas tolemaicos (13,5 gramos, con 25 % de prata).
miniatura|240x240px|O [[siclo de Tiro é outro dos tipos que podería formar parte das trinta moedas de prata.]] Os siclos de Tiro pesaban catro dracmas atenienses (arredor de 14 gramos), é dicir, máis que os anteriores siclos israelitas de 11 gramos, aínda que ambos siclos se consideraban equivalentes naquela época para asuntos relixiosos. Como a moeda romana só tiña o 80 % de prata, os siclos tirios, máis puros (94 % ou máis), eran necesarios para o pagamento do imposto do templo de Xerusalén. Os cambistas aos que se fai referencia nos Evanxeos do Novo Testamento (Mateo 21:12 e paralelos) cambiaban os siclos tirios pola moeda romana común.
É probable que o tetradracma ateniense do século V a. C. fose a moeda máis utilizada no mundo grego antes da época de Alexandre o Grande, xunto co estatero corintio. Amosaba o busto de perfil de Atenea no anverso e un moucho no reverso. No uso cotian, estas moedas eran coñecidas como γλαῦκες glaukes ("mouchos"), e de aí viña o proverbio Γλαῦκ’ Ἀθήναζε ("un moucho para Atenas"), en referencia a algo que era abundante. O padrón máis comunmente utilizado era o padrón ático ou ateniense, cunha unidade de 4,3 gramos. Un dracma era aproximadamente o pagamento correspondente a un día dun traballador cualificado. Xa que logo, trinta moedas de prata (30 tetradracmas), a catro dracmas cada unha, serían comparables aproximadamente ao salario de catro meses.
No período medieval, algunhas institucións relixiosas exhibían antigas moedas gregas da illa de Rodas como exemplares das "trinta moedas de prata". Os seus anversos amosaban unha cabeza enfrontada do deus do Sol, Helios, con raios que se proxectaban arredor da súa parte superior. Estes raios eran interpretados como unha representación da Coroa de Espiñas.
Pola súa banda, a narración extracanónica de Xosé de Arimatea rexistra que a Xudas se lle aboaron trinta moedas de ouro, non de prata.
Interpretación teolóxica
En Zacarías 11:12–13, trinta moedas de prata é tamén o soldo que recibe Zacarías polo seu traballo. Colle as moedas e guíndallas "ao oleiro". Klaas Schilder sinala que o pagamento de Zacarías supón unha avaliación do seu valor, así como o seu despedimento. No Éxodo 21:32, trinta moedas de prata era o prezo dun escravo, polo que, aínda que Zacarías cualifica a cantidade como de "bo prezo" (Zacarías 11:13), podería tratarse dun sarcasmo. Barry Webb, no entanto, considérao unha "cantidade considerable de diñeiro".
Schilder suxire que esas trinta moedas de prata están, xa que logo, "abaneadas dun lado ao outro da profecía". Cando os xefes dos sacerdotes deciden mercar un agro co diñeiro devolto, Mateo di que así se cumpriu "o dito polo profeta Xeremías", a saber: "tomaron as trinta moedas de prata, o prezo que lle puxera o pobo de Israel, e utilizáronas para mercar o agro do oleiro, como me ordenara o Señor (Mateo 27:9–10). Aínda que moitos estudosos consideran que o nome de Xeremías está incluído por erro, a compra dun agro por parte de Xeremías (Xeremías 32) pode indicar que Mateo está a pensar en ambos os profetas cando escribe o seu Evanxeo. Craig Blomberg apunta a que Mateo está a dicirlles aos seus lectores que "igual que Xeremías e que Zacarías, Xesús intenta guiar o seu pobo cun ministerio profético e pastoral, mais, pola contra, acaba sufrindo inocentemente a mans deles". William Hendriksen sostén que Mateo se refire a Xeremías 19.
No Handy Book for Bible Readers ("Manual para os lectores da Biblia") de 1877 lese:
Algúns ven iso como un dos moitos paralelismos entre Sócrates e Xesús. Tal e como se recolle na Apoloxía, cando Sócrates foi xulgado por impío e corruptor da xuventude, os seus acusadores pediron a pena de morte. Porén, os aliados propuxeron que pagase simplemente unha multa de trinta minas.
Reliquias e referencias artísticas
esquerda|miniatura|300x300px|Xudas devolve as trinta moedas de prata, obra de [[Rembrandt|Rembrabdt (1629).]] Nas escenas narrativas da Paixón, Xudas aparece con frecuencia sostendo as moedas de prata nunha bolsa, o que serve como atributo para o identificar. Ademais, as trinta moedas de prata figuran adoito como un dos "instrumentos da Paixón", sinaladamente na Baixa Idade Media, aínda sendo un dos elementos menos elixidos do grupo. Ás veces utilízase nas representacións unha bolsa de diñeiro ou unha man que sostén moedas, ou ambas as mans realizando o reconto.
Na Idade Media xurdiu, a modo de reliquias, un bo número de moedas antigas que a tradición popular identificaba como constituíntes das trinta moedas de prata, coñecidas na tradición anglosaxoa como Judas-pennies ("peniques de Xudas"), das que se de dicía que axudaban nos partos difíciles. miniatura|170x170px|A tradición atribuíulle desde a [[Idade Media a este decadracma ser unha das trinta moedas de prata (Museo Hunt, en Limerick, Irlanda). ]] Tanto as hipotéticas reliquias como a súa representación na arte aparecen a partir do século XIV, máis tarde que outros elementos salientables da Paixón, como a Coroa de Espiñas ou a Lanza Sagrada. Isto débese aos novos xeitos de devoción, promovidos sinaladamente polos franciscanos, que fomentaban a contemplación da Paixón episodio a episodio, como no Via Crucis. A pedra en que se di que se contaron as moedas estaba no Palacio de Latrán, en Roma.
Unha destas moedas ás que se lles atribuíu a condición de reliquia como, presumiblemente procedente do conxunto das trinta moedas de prata, é un decadracma de Siracusa que se conserva no Museo de Hunt, en Limerick, Irlanda. A inscrición latina que se gravou no seu soporte é QUIA PRECIVM SANGVINIS EST ("Este é o prezo do sangue").
Referencias literarias
As trinta moedas aparecen na literatura de tradición cristiá en diferentes ocasións en relación coa traizón a Xesús, como neste poema de William Blane:
Outro exemplo é o poema titulado "Mateo, 27.9", de Jorge Luis Borges:
A frase "trinta moedas de prata" utilízase de xeito xeral para describir o prezo ao que a xente pode chegar a vender a súa vontade. En Crime e Castigo, de Dostoievski, aparece esta idea nos trinta rublos que gaña o personaxe de Sonia por se vender. Na canción flok King John and the Bishop, a resposta do bispo á adiviña de canto vale o rei é "29 moedas de prata", xa que ningún rei vale igual ca Xesús. Na segunda parte da obra de obra de Shakespeare Henrique IV, a amante de Falstaff pregunta "e non me bicaches e me pediches que che trouxese trinta xilins?".
Usos actuais
miniatura|Caricatura do [[Sindicalismo|sindicalista e senador francés Henri Tolain, visto polos socialistas como un Xudas, baixo o título de "As trinta moedas de Xudas" (1886). ]] A retórica que alude ás trinta moedas de prata é moi socorrida nos insultos relacionados coa traizón no ámbito relixioso, na época da Reforma. Tamén na época do Caso Dreyfus, a frase “trinta moedas acompañou o fervor antisemita de Alfred Dreyfus cando foi acusado de vender segredos militares a Alemaña.
A frase foi utilizada tamén para acusar a políticos e a artistas por venderen os seus principios ou os seus ideais, e en xeral como símbolo de traizón. Por exemplo, logo da crise constitucional australiana de 1975, varios veciños da rúa onde nacera o gobernador xeral, John Kerr, enviáronlle a este trinta moedas de prata, dado que Kerr era culpado da crise pola poboación.
Outro exemplo do uso deuse na Conferencia da Nacións Unidas de 2009, cando o voceiro de Tuvalu criticuo o documento final dicindo: "Semella que nos ofrecen trinta moedas de prata para traizoarmos o noso pobo e o noso futuro... O noso futuro non está en venda!".
En 2021, o evanxelista Franklin Graham condenou os dez congresistas republicanos nos Estados Unidos que apoiaron a destitución de Donald Trump, suxerindo que a presidenta da cámara, Nancy Pelosi, prometera "trinta moedas de prata".
Máis recentemente, en 2022, saíu á luz un vídeo no que se vía un garda fronteirizo ucraíno pagando trinta moedas de prata ao embaixador de Belarús na súa marcha, por mor do comportamento cómplice de Belarús ao permitir que Rusia invadise Ucraína a través da fronteira ucraíno-belarusa.
William Martínez
William Rubén Martínez Carreras, nado en Pueblo Victoria, Montevideo, o 13 de xaneiro de 1928 e finado o 28 de decembro de 1997, foi un futbolista uruguaio. Xogaba como defensa e consagrouse no Club Atlético Peñarol. É o único futbolista uruguaio en ser campión do mundo coa súa selección nacional (1950) e co seu club (1961).
Traxectoria
Comezou xogando ao fútbol no Sportivo Alba de Victoria e en 1942 entrou no equipo xuvenil do Nacional. Debutou co primeiro equipo en 1943 e catro anos despois fichou polo Racing Club de Montevideo. En 1948 marchou ao Rampla Juniors, onde militou durante sete tempadas antes de asinar co Peñarol.
Foi no Peñarol onde logrou os seus maiores éxitos, capitaneando o equipo na conquista de cinco campionatos de Primeira División consecutivos (1958–1962), dúas Copas Libertadores (1960, 1961) e unha Copa Intercontinental (1961), derrotando nesta última ao Benfica de Eusébio.
En 1963 regresou ao Rampla Juniors, onde xogou catro tempadas máis. A continuación pasou Atlético Junior, de novo Rampla Juniors, Fénix e Central Español, onde rematou a súa carreira en 1970 aos 42 anos. Nos dous últimos equipos actuou como xogador-adestrador.
Selección nacional
Foi internacional coa selección uruguaia en 54 ocasións, marcando 2 goles entre 1950 e 1965. Debutou en abril de 1950 contra Chile e formou parte da selección que conquistou o Mundial de 1950 contra o Brasil no Maracanazo, aínda que non disputou ningún dos partidos naquel torneo. No Mundial de 1954, foi un dos tres defensas titulares, xunto a Santamaría e Víctor Rodríguez Varela. Pasaron como primeiros de grupo e eliminaron en cuartos de final a Inglaterra, pero perderon nas semifinais contra Hungría, ao encaixar na prórroga dous goles de Sándor Kocsis. Acodiu a un terceiro Mundial, en 1962 en Chile, pero como suplente.
Disputou ademais catro edicións da Copa América, proclamándose campión en 1956. Xogou o seu derradeiro partido coa selección en 1965, contra Venezuela en Caracas, sendo nese momento o segundo xogador uruguaio da historia con máis internacionalidades (54), só por detrás de Ángel Romano.
Javier Wegmüller Redondo
Javier Wegmüller Redondo, nado en Caracas en 1958, é un empresario e nobre galego, duodécimo conde de San Javier y Casa Laredo.
Cotovía (novela)
Cotovía (en Pacsirta) é unha novela do escritor húngaro Dezső Kosztolányi. O libro foi orixinalmente publicado pola editorial Athenaeum en 1927, e en 2017 foi traducido ao galego por Sergio de la Ossa e publicada pola editorial Rinoceronte.
Javier Wegmüller Redondo
Traxectoria
Fillo da santiaguesa María del Carmen Redondo e do suízo Hansrüdi Wegmüller, herdou o condado de San Javier y Casa Laredo en 2006, logo do falecemento da nai, a undécima condesa. Casou coa comunicadora luguesa Pilar Ónega, directiva dun colexio concertado, e estableceu o seu enderezo en Lugo. Non tivo fillos, e o herdeiro do condado é o seu sobriño, Javier Wegmüller Riera.
Foi impulsor e primeiro presidente do corpo da Nobreza do Antigo Reino de Galicia.
Cotovía (novela)
Argumento
Ákos Vajkay e a súa muller viven na vila de Sárszeg xunto coa súa filla Cotovía, fea e solteirona. Un día Cotovía viaxa ao campo a visitar os seus tíos, aínda que ao principio lles causa tristura, os seus pais redescubren o teatro, os restaurantes e os xogos; unha vida en sociedade que tiñan esquecida por mor da rutina.
Lyman W. Hoffecker
Lyman William Hoffecker, nado en Tunkkannock, Pensilvania, o 27 de setembro de 1868 e finado en El Paso, Texas o 14 de xaneiro de 1955, foi un numismático e deseñador de moeda estadounidense.
Jacobus van der Vecht
Primeiros anos
Van der Vecht naceu na Haia o 5 de xullo de 1906. O seu pai, mestre das adegas da Corte da entón raíña viúva dos Países Baixos, Emma de Waldeck e Pyrmont, tiña interese pola historia natural e criaba bolboretas como unha afección. Gustáballe levar aos seus fillos a pasear para estudar a natureza e iso fomentou a paixón pola bioloxía en Jacobus.
Lyman W. Hoffecker
Primeiros anos
Lyman W. Hoffecker naceu 1868 en Tunkkannock, unha localidade do condado de Wyoming, en Pensilvania. Era o fillo máis vello de Hannah E. Mack (1836-1906) e do fabricante de carruaxes Hiram H. Hoffecker (1839-1912).
Jacobus van der Vecht
Primeiros anos
Van der Vecht deixou a escola da Haia e matriculouse para estudar Bioloxía na Universidade de Leiden. Alí comezou a estudar os himenópteros apócritos aculeados, e especialmente a taxonomía das abellas, centrándose no gran xénero Andrena e nas avespas da familia dos esfécidos. Licenciouse cun máster en 1928.
Carreira científica
Despois de licenciarse, Van der Vecht ocupou un posto nas Indias Orientais Neerlandesas no Instituut voor Plantenziekten at Buitenzorg (Instituto para as enfermidades e pragas das plantas de Bogor), en Xava. Mentres estivo en Bogor continuou o seu traballo en himenópteros no seu tempo libre, aínda que tiña outros intereses. Perdeu a maior parte da función dun ollo ao ser alcanzado por unha pelota de tenis. Durante este tempo publicou traballos sobre a fauna de himenópteros indo-australiana incluíndo publicacións sobre as familias dos trigonalíidos, vespidos, esfécidos, ápidos, sapíxidos e pompílidos. Ao mesmo tempo realizaba estudos sobre especies de animais economicamente importantes, principalmente pragas e os seus parasitos. Un campo importante da súa investigación profesional foron as flutuacións nas poboacións de pragas, e isto resultou na súa tese de doutoramento, lida da Universidade de Leiden, sobre un becho que é unha praga da planta do pemento, Dasynus piperis. Outro proxecto de investigación realizado por el implicou a crianza de 40 xeracións sucesivas da couza do coco Artona catoxantha para poder estudar a súa dinámica poboacional, hábitos e o efecto de parasitos e hiperparasitos. Os resultados deberían publicarse en 1941, pero as probas e ilustracións perdéronse durante a ocupación xaponesa das Indias Orientais Holandesas. Porén, unha copia do manuscrito atopouse, e publicouse en 1950, despois de que se preparasen novas ilustracións. Outro interese da súa investigación foi a influencia do clima nas pragas, publicando un importante documento en colaboración con F. H. Schmidt sobre a flutuación do monzón oriental en Xava e Madura. Cando rematou a guerra, estudou a enfermidade do arroz, coñecida como mentek en Indonesia, pero non puido establecer a causa da enfermidade.
Lyman W. Hoffecker
Negocios de construción
Xa casado e cunha filla, en 1900 trasladouse coa súa familia a El Paso, onde se empregou como carpinteiro e nunha empresa dedicada ao negocio por xunto de vidro e materiais de construción, ata que fundou a súa propia empresa neste sector, a L. W. Hoffecker Door & Sash Co.
Jacobus van der Vecht
Carreira científica
Máis tarde Van der Vecht interesouse pola bioxeografía da área indo-malaisia, que se converteu nunha importante área de investigación para el. Comezou a súa investigación neste tema que resultou nun traballo sobre as abellas carpinteiras do xénero Xylocopa das Célebes, un traballo que aínda é importante para os traballadores que intentan comprender a diversidade das abellas carpinteras en Sulawesi. Outro artigo importante foi sobre a evolución dalgunhas avespas indo-australianas do xénero Eumenes; observou diferenzas distintivas entre o patrón de cor máis uniforme mostrado polas avespas da familia dos véspidos nas grandes illas da rexión, e os patróns altamente variábeis das mesmas especies nas pequenas illas exteriores do arquipélago. Isto levou a un interese pola importancia evolutiva da estrutura do niño nas avespas da familia dos véspidos. Ademais, descubriu o "órgano de van der Vecht", que é un órgano que produce unha secreción que algúns grupos de véspidos usan para protexer os seus niños das formigas.
Lyman W. Hoffecker
Negocios de construción
A súa actividade esixíalle constantes viaxes: en novembro de 1918 desprazouse a Bélxica a mercar vidro para logo vendelo nos Estados Unidos e ese mesmo ano viaxou tamén a México como contratista de construción.
Jacobus van der Vecht
Carreira científica
Tras a ocupación xaponesa de Indonesia, Van der Vecht foi detido en campos de prisioneiros nas duras circunstancias polas que son notorios estes. Foi levado de Xava a Birmania, onde traballou como escravo no famoso Burma Railway. O duro tratamento que recibiu durante este tempo afectouno durante a maior parte da súa vida. Despois de ser liberado, estivo un tempo en Singapur, no Raffles Museum, antes de regresar a Xava onde se reuniu coa súa esposa, Elizabeth M. "Bep" Bourguignon, da que estivera separado durante tres anos e medio, xa que estivo detida en campos separados. A un compañeiro, o doutor M. A. Lieftinck, permitíuselle seguir traballando no museo de Bogor durante o primeiro ano de ocupación. Lieftinck gardara a colección e a biblioteca de Van der Vecht no museo, o que significou que ambos sobreviviron á guerra en bo estado. En xaneiro de 1946 marchou a súa casa dos Países Baixos para recuperarse das súas experiencias bélicas e tamén estivo tres meses nos Estados Unidos de América para estudar os últimos desenvolvementos da entomoloxía agrícola.
Lyman W. Hoffecker
Negocios de construción
Hoffecker retirouse en 1922 dos negocios relacionados coa construción, e a partir dese momento dedicouse a viaxar polo mundo —visitou 72 países— para coleccionar moedas e comerciar con elas.
Jacobus van der Vecht
Carreira científica
En 1947 regresou a Xava para ocupar o posto de xefe do Instituto de Enfermidades e Pragas de Plantas de Bogor, e alí reuniu unha importante colección de insectos. Regresou aos Países Baixos en 1951, pero foi nomeado profesor de entomoloxía e nematoloxía na Facultade de Agricultura da Universidade de Indonesia en Bogor en 1952. Van der Vecht dirixiu a maior parte da súa atención á entomoloxía durante o seu mandato na Universidade de Indonesia. Con Lieftinck intentou manter a Sociedade Entomolóxica de Indonesia, o que resultaba problemático, xa que había poucos entomólogos a tempo completo que permanecían en Indonesia despois da súa independencia dos Países Baixos.
Lyman W. Hoffecker
Carreira numismática
esquerda|miniatura|300x300px|Hoffecker (segundo pola esquerda) e outros tres membros da xunta de goberno da [[American Numismatic Association|ANA, en 1937. ]]