cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Coagulación do sangue
Vía común final
A trombina ten un gran número de funcións. O seu principal papel é a conversión do fibrinóxeno en fibrina, que é o material de construción do tapón hemostático. Ademais, activa os factores VIII e V e o seu inhibidor proteína C (en presenza de trombomodulina), e activa o factor XIII, que forma enlaces covalentes que entrelazan os polímeros de fibrina que se forman a partir dos monómeros actvados.
Despois da activación polo factor de contacto ou pola vía do factor tisular, a fervenza de coagulación mantense en estado protrombótico pola activación continuada de FVIII e FIX para formar o complexo tenase, ata que sexa regulado á baixa polas vías anticoagulantes.
Cofactores
Requírense varias substancias para o axeitado funcionamento da cascada de coagulación:
Reguladores
Existen cinco mecanismos que manteñen a activación das plaquetas e a cascada de coagulación baixo control. Diversas anormalidades poden facer que se incremente a tendencia á formación de tromboses, como son:
Fibrinólise
Finalmente, os coagulos de sangue son reorganizados e reabsorbidos por un proceso denominado fibrinólise. O principal encima responsable deste proceso (plasmina) está regulado por varios activadores e inhibidores.
Papel no sistema inmunitario
O sistema de coagulación solápase co sistema inmunitario. A coagulación pode atrapar fisicamente aos microbios invasores nos coágulos de sangue. Ademais, algúns produtos do sistema de coagulación poden contribuír ao sistema inmunitario innato pola súa capacidade de incrementar a permeabilidade vascular e actuar como axentes quimotácticos para as células fagocíticas. Ademais, algúns dos produtos do sistema de coagulación son directamente antimicrobianos. Por exemplo, a beta-lisina, unha proteína producida polas plaquetas durante a coagulación, pode causar a lise de moitas bacterias grampositivas ao actuar como un deterxente catiónico. Moitas proteínas de fase aguda das inflamacións están implicadas no sistema de coagulación. Ademais, as bacterias patóxenas poden segregar axentes quet alteran o sistema de coagulación, por exemplo a coagulase e a estreptoquinase.
Algodón
Tipos
miniatura|Campo de algodón en Singalandapuram, Rasipuram, India (2017) Existen catro especies de algodón cultivadas comercialmente, todas domesticadas na antigüidade:
Coagulación do sangue
Probas clínicas de coagulación
miniatura|O plasma sanguíneo despois da adición de factor tisular forma unha estrutura xelatinosa (test do tempo de protrombina). Utilízanse numerosas probas clínicas para valorar o funcionamento do sistema de coagulación. As principais son:
Algodón
Tipos
Tamén se cultivan variedades híbridas. As dúas especies de algodón do Novo Mundo representan a gran maioría da produción moderna de algodón, pero as dúas especies do Vello Mundo foron amplamente utilizadas antes da década de 1900. Aínda que as fibras de algodón aparecen de forma natural en cores branco, marrón, rosa e verde, os medos a contaminar a xenética do algodón branco fixeron que moitos lugares de cultivo de algodón prohibisen o cultivo de variedades de algodón de cores.
Coagulación do sangue
Probas clínicas de coagulación
A vía de activación por contacto (intrínseca) iníciase pola activación de dos "factores de contacto" plasmáticos, e pode medirse polo test do tempo de tromboplastina parcial activado (aPTT).
Algodón
Tipos
En contraposición ao cultivo de variedades modificadas xeneticamente está a agricultura ecolóxica do algodón, que ademais de non empregar plantas transxénicas tampouco utiliza produtos químicos sintéticos como fertilizantes ou praguicidas. A súa produción tamén promove e mellora a biodiversidade e os ciclos biolóxicos. As plantacións de algodón dos Estados Unidos están obrigadas a cumprir o National Organic Program (NOP). Esta institución determina as prácticas permitidas para o control de pragas, cultivo, fertilización e xestión do cultivos orgánicos.
Coagulación do sangue
Probas clínicas de coagulación
A vía do factor tisular (extrínseca) iníciase coa liberación do factor tisular (unha lipoproteína celular específica), e pode medirse polo test do tempo de protrombina (PT). Os resultados desta proba preséntanse xeralmente como o valor da INR (International Normalized Ratio, Razón Normalizada Internacional) para monitorear as doses de anticoagulantes orais como a warfarina.
Dodro, Arzúa
Santa María de Dodro é unha parroquia que se localiza no oeste do concello coruñés de Arzúa na comarca de Arzúa. Segundo o IGE en 2013 tiña 63 habitantes (37 homes e 26 mulleres) distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 117 habitantes.
Coagulación do sangue
Probas clínicas de coagulación
O exame cuantitativo e cualitativo do fibrinóxeno mídese polo tempo de coagulación da trombina (TCT). A medida da cantidade exacta de fibrinóxeno presente no sangue faise xeralmente utilizando o método do Clauss. Moitos analizadores poden medir o nivel de "fibrinóxeno derivado" a partir do gráfico do tempo de coagulación da protrombina.
Algodón
Antigüidade
miniatura|Representación da fabulosa planta do algodón nunha ilustración do século XIX O algodón cultivouse por primeira vez en Asia hai uns 7000 anos (V-IV milenio a.C.) polos habitantes do val do Indo, unha civilización que ocupou gran parte do subcontinente indio, incluíndo partes do actual Paquistán oriental e o noroeste da India. A industria do algodón do Indo estivo moi desenvolvida e algúns métodos empregados na fiación e tecido de algodón seguiron empregándose ata a industrialización moderna na India. A primeira evidencia do uso do algodón, conservado en contas de cobre, atopouse no xacemento arqueolóxico neolítico de Mehrgarh, aos pés do paso Bolan en Baluchistán, Paquistán.
Coagulación do sangue
Probas clínicas de coagulación
Segundo se un factor de coagulación é parte da activación por contacto ou da vía do factor tisular, unha deficiencia dese factor afectará só a unha das probas: Así, a hemofilia A, unha deficiencia do factor VIII, que é parte da vía de activación por contacto, orixina un test aPTT anormalmente prolongado, pero un test PT normal. As excepcións son a protrombina, fibrinóxeno, e algunhas variantes do FX que poden detectarse só ou polo aPTT ou polo PT. Se aparece un PT ou aPTT anormal, deben facerse test adicionais para determinar cal dos dous factores está presente en concentracións anormais (se é que algún deles o está).
Algodón
Antigüidade
En América descubríronse restos de algodón nunha cova preto de Tehuacán, México, que data do 5500 a.C., mais a súa antigüidade foi cuestionada. A domesticación de Gossypium hirsutum en México dátase máis probablemente entre o 3400 e o 2300 a.C. Hoxe en día, continúa a ser a variedade máis plantada no mundo, aproximadamente o 89,9 % da produción mundial.
Coagulación do sangue
Probas clínicas de coagulación
As deficiencias en fibrinóxeno (cuantitativas ou cualitativas) afectan a todos as probas.
Algodón
Antigüidade
No Perú, o cultivo da especie indíxena de algodón Gossypium barbadense datouse, a partir dun achado en Ancón, arredor de 4200 a.C., e foi a columna vertebral do desenvolvemento das culturas costeiras como o Norte Chico, Moche e Nazca. O algodón cultivábase augas arriba, transformábase en redes e comercializábase en vilas mariñeiras da costa a cambio de grandes subministracións de peixe. Os españois que chegaron a México e ao Perú a principios do século XVI descubriron que a poboación cultivaba algodón e levaba roupa feita cos seus tecidos.
Coagulación do sangue
Papel en enfermidades
Os trastornos na coagulación poden predispoñer a hemorraxias, trombose, e ocasionalmente a ambas as dúas, dependendo da natureza da patoloxía.
Algodón
Antigüidade
Parece que gregos e árabes ignoraron o algodón ata a época de Alexandre o Grande, xa que o seu contemporáneo Megastenas dixo a Seleuco en Indica "hai árbores en que medra a la".
Coagulación do sangue
Trastornos plaquetarios
Existen doenzas plaquetarias conxénitas e adquiridas. Algunhas patoloxías plaquetarias conxénitas son: trombastenia de Glanzmann, síndrome de Bernard-Soulier (complexo das glicoproteínas Ib-IX-V anormal), síndrome das plaquetas grises (plaquetas deficientes en gránulos alfa), e Síndrome de Hermansky-Pudlak (deficiencia nos gránulos densos). A maioría son doenzas raras. A maioría das patoloxías plaquetarias conxénitas predispoñen a hemorraxias. A enfermidade de von Willebrand débese á deficiencia ou funcionamento anormal do factor de von Willebrand, e orixina un patrón similar de hemorraxias; as súas formas máis leves son relativamente comúns.
Algodón
Idade media
A finais da Idade Media, o algodón coñeceuse no norte de Europa, era unha fibra importada da que se descoñecía a orixe, agás que procedía dunha planta. Debido á súa semellanza coa la, a xente chegou a imaxinar que o algodón tiña que ser producido por unha planta de ovellas. Xoán de Mandeville, no seu libro de viaxes publicado entre 1357 e 1371, mencionou como un feito verdadeiro a crenza de que: "na India medra unha árbore marabillosa que leva años ao final das súas pólas. Estas pólas eran tan flexibles que se dobraban para permitiren os años comer cando tiñan fame". Estas crenzas reflíctense no nome do algodón nalgunhas linguas europeas, como o alemán Baumwolle, que literalmente significa "la de árbore" (Baum significa "árbore" e Wolle significa "la"). A finais do século XVI, o algodón cultivábase en todas as rexións cálidas de Asia e América.
Período moderno
A fabricación artesanal india do algodón diminuíu gradualmente durante a expansión británica e o establecemento do dominio colonial entre finais do século XVIII e principios do XIX. Isto debíase en gran parte ás agresivas políticas mercantís coloniais impostas pola Compañía Británica das Indias Orientais, que facían que os talleres de procesamento de algodón e téxtiles da India fosen pouco competitivos. Deste xeito, os mercados indios víronse cada vez máis obrigados a vender só algodón cru e foron forzados por imposición da lei británica a mercar produtos téxtiles fabricados en Gran Bretaña. miniatura|Modelo da fiadora [[spinning jenny de James Hargreaves, 1765. Exposta no museo de Wuppertal, (Renania do Norte-Westfalia, Alemaña)]] O inicio da Revolución Industrial en Gran Bretaña supuxo un grande estímulo para a fabricación de algodón, facendo do téxtil o principal produto de exportación británico. En 1738, Lewis Paul e John Wyatt de Birmingham, Inglaterra, patentaron a máquina de fiar con rodelos e o sistema de volante e carrete para fabricar algodón cun espesor máis uniforme mediante dous conxuntos de bobinas que xiran a diferentes velocidades. Máis tarde, a invención da máquina de fiar Jenny en 1764 e a máquina de fiar de marco rotativo de Richard Arkwright en 1769, permitiu aos teceláns ingleses producir algodón e tea en cantidades moito maiores. A partir do século XVIII, a cidade inglesa de Manchester adquiriu o alcume de "Cottonopolis" debido á omnipresencia da industria do algodón dentro da cidade e ao seu papel como centro do comercio mundial de algodón. A capacidade de produción de Gran Bretaña e dos Estados Unidos mellorou aínda máis coa invención da desmotadora polo estadounidense Eli Whitney en 1793, o que permitiu o uso de algodón americano de grapa curta na industria téxtil. Mellorar a tecnoloxía e aumentar o control dos mercados mundiais permitiu aos comerciantes británicos desenvolver unha cadea de comercio en que se mercaban fibras de algodón bruto (nun principio) en plantacións coloniais, transformábanse en tecido nas fábricas de Lancashire e convertíanse en exportacións con barcos británicos aos mercados cativos coloniais de África occidental británica, a India e a China (a través de Shanghai e Hong Kong).
Durante a guerra civil, as exportacións estadounidenses de algodón caeron debido ao bloqueo que os estados da Unión impuxeron aos portos do sur, así como a unha decisión estratéxica do goberno confederado de cortar as exportacións coa esperanza de forzar a Gran Bretaña a recoñecer a Confederación ou entrar na guerra; con todo, os principais compradores de algodón, o Reino Unido e Francia, chegaron a considerar Exipto como substituto. Os comerciantes británicos e franceses investiron moito en plantacións de algodón exipcio e o goberno de Ismail Pasha recibiu grandes créditos dos bancos e das bolsas de valores de Europa. Cando rematou a guerra civil estadounidense en 1865, os comerciantes británicos e franceses abandonaron o algodón exipcio e as importacións económicas dos Estados Unidos volveron, levando a Exipto a unha espiral de déficit que fixo que o país declarase a bancarrota en 1876, un factor clave para a posterior anexión de Exipto polo Imperio Británico en 1882. miniatura|Recollida manual do algodón a finais do século XIX nunha plantación de [[Oklahoma]] Durante a guerra civil nos Estados Unidos, o cultivo de algodón aumentou no Imperio Británico, especialmente na India, para tratar de substituír a produción perdida nos estados confederados. Mediante aranceis e outras restricións, o goberno británico desincentivou a produción de tecidos de algodón na India, polo que o algodón bruto foi enviado a Inglaterra para o seu procesamento. Nos Estados Unidos, o algodón do sur proporcionou capital para o desenvolvemento continuado do norte. O algodón producido polos escravos africanos non só axudou ao sur, senón que tamén enriqueceu os comerciantes do norte xa que gran parte do algodón se transportaba polos portos do norte.
O algodón continuou a ser un cultivo fundamental na economía dos estados do sur despois da proclamación de emancipación de escravos e o final da guerra civil en 1865. A aparcería xurdiu no sur como a forma contractual que permitiu aos escravos negros liberados e aos campesiños brancos sen terra traballar nas plantacións de algodón, que seguían sendo propiedade de brancos ricos, a cambio dunha parte dos beneficios. As plantacións de algodón requirían grandes cantidades de traballo para coller algodón e non foi ata a década de 1950 cando apareceron máquinas fiables para recoller algodón (a maquinaria anterior era demasiado torpe para recoller algodón sen esnaquizar as fibras). Durante o século XX, o emprego na industria do algodón diminuíu gradualmente a medida que as máquinas comezaban a substituír os traballadores e a forza de traballo rural do Sur diminuíu durante a primeira e a segunda guerra mundial. Actualmente, o algodón continúa a ser unha das principais exportacións do sur dos Estados Unidos e a maioría da colleita mundial de algodón é da variedade americana básica longa.
Século XXI
A chinesa Chang'e 4 levou sementes de algodón á cara oculta da Lúa. O 15 de xaneiro de 2019, a China anunciou que grelara unha semente, a primeira "planta verdadeiramente doutro mundo na historia" dentro do cráter Von Kármán. A cápsula e as sementes están dentro do aterrador da Chang'e 4.
Descrición
225px|miniatura|Máquina recollendo algodón As fibras recóllense manualmente ou coa axuda de máquinas. Dunha forma ou doutra, as fibras sempre conteñen pequenas sementes negras e triangulares que precisan ser extraídas antes do procesamento das fibras. As fibras son, de feito, pelos orixinados da superficie das propias sementes. Estas sementes tamén poden aproveitarse para a obtención dun aceite comestible, chamado aceite de algodón.
Nos primeiros 28 días despois da abertura da flor, as referidas células medran axiña en lonxitude, ata o 91 % da lonxitude final. Deseguida, o crecemento dos 9% finais vólvese lento e estabilízase en torno dos 47-51 días do florecemento. Aos 21 días, a parede da célula resúmense, basicamente, en cutícula e capa, fina, de celulosa.
Fase de deposición de celulosa
De 21 ata os 52-56 días despois da abertura da flor, a deposición de celulosa é intensa (96%), co consecuente engrosamento da parede secundaria por capas concéntricas sucesivas de material depositado, de fóra para dentro da fibra. A deposición dos 4% finais é de lenta e estabílizase aos 61-64 días do florecemento. A temperatura e a luminosidade inflúen decisivamente na cantidade de celulosa depositada, que se asocia ao grao de maduración da fibra de cotón, ese comportamento amósase na fase na que a celulosa se deposita na fibra.
Fase de abertura dos froitos
Nos últimos 8-9 días antes da abertura dos froitos, a deposición de celulosa é máis lenta. A expansión da masa de fibras, aliada ao aumento da presión interna, e o proceso de deshidratación gradual da casca do froito provocan a súa propia abertura, que pasa a ser denominada de casulo.
Casulo de cotón aberto (fibra madura)
210px|miniatura|Casulo de algodón Coa abertura dos froitos pérdese auga con gran rapidez, provocando a contracción das fibras sobre si. Hai un colapso da forma tubular, co achatamento das fibras que asumen, na súa sección transversal, a forma característica de gran de feixón. Aparecen, ao longo das fibras achatadas, os puntos de reversión ben para un lado ben para o outro, conferíndolles a súa calidade de fiabilidade.
Cutícula
É a parte máis externa da fibra e constitúe unha capa de protección, fina e resistente, con pola fibra. É a capa situada debaixo da cutícula.
Parede secundaria
A parede secundaria localízase debaixo da parede primaria, representando a maior parte da espesura desta. Formada por varias capas concéntricas de celulosa case pura, na forma de fibrilas cristalinas aglomeradas en espirais, cuxo sentido muda ao longo dunha mesma fibra. Da súa natureza dependen fundamentalmente a resistencia e a maturidade da fibra.
Composición química
O principal compoñente da fibra de algodón é a celulosa, que representa a maior parte da súa composición química. A cadea de celulosa queda constituída por moléculas de glicose. A disposición destas moléculas na cadea denomínase celulosa amorfa e cristalina, e ten un importante papel nas características das fibras. Despois da celulosa, a cera é o máis importante na fibra de algodón. É responsable do control de absorción de auga pola fibra e funciona como lubrificante entre as fibras durante os procesos de estiraxe na fiación.
Composición química aproximada da fibra de cotón, determinada en vase seca:
Propiedades físicas
As propiedades físicas da fibra determinan a súa calidade ou valor tecnolóxico. Non obstante, o concepto de calidade do algodón sufriu modificacións no pasado en función das tecnoloxías realizadas. Antigamente o valor do algodón determinábao a lonxitude da fibra e o tipo comercial, comprobándoo o primeiro de xeito manual polos clasificadores e o segundo, visualmente, en función da limpeza, aparencia, cor e aspectos do produto. A investigación revelou a importancia doutras características físicas, utilizando aparellos axeitados, cuxa evolución foi rápida nas últimas décadas. Hoxe en día, a maioría das industrias xa teñen en consideración o Índice Micronaire, a tenacidade da fibra e a maduración na avaliación da materia prima.
Produtores
A produción mundial de cotón está a experimentar unha importante suba nos últimos anos, chegando no ano 2011 aos 24 millóns de toneladas. Porén hai un gran desequilibrio entre os produtores, mesmo entre os 10 con máis produción, xa que máis da metade se centra en dous países, a China e a India, con 6,5 e 6 millóns de toneladas respectivamente, pola outra banda países como a Arxentina ou Turkmenistán apenas rondan as 300.000.
Coagulación do sangue
Trastornos plaquetarios
A diminución da cantidade de plaquetas pode deberse a varias causas, como a produción insuficiente (por exemplo, na síndrome mielodisplástica ou outros trastornos da medula ósea), destrución polo sistema inmunitario (púrpura trombocitopénica inmune/ITP), e o seu consumo debido a varias causas (púrpura trombocitopénica trombótica/TTP, síndrome urémica-hemolítica/HUS, hemoglobinuria nocturna paroxística/PNH, coagulación intravascular diseminada/DIC, ou trombocitopenia inducida pola heparina/HIT). Outras condicións orixinan a activación plaquetaria e algunhas están asociadas á trombose.
Trombose
Os trastornos mellor coñecidos dos factores de coagulación son as hemofilias. As tres formas principais son: hemofilia A (deficiencia de factor VIII), hemofilia B (deficiencia de factor IX ou "enfermidade de Christmas") e hemofilia C (deficiencia de factor XI, con tendencia a hemorraxias leves). As hemofilias A e B son trastornos recesivos ligados ao cromosoma X, e a hemofilia C é un trastorno recesivo moito máis raro que se dá principalmente nos xudeus asquenacís.
A enfermidade de von Willebrand (que se parece a un trastorno plaquetario excepto nos casos máis graves) é o trastorno hemorráxico hereditario máis común e está caracterizado como autosómico recesivo ou dominante. Nesta doenza, hai un defecto no factor de von Willebrand (vWF), o cal media a unión de glicoproteínas Ib (GPIb) ao coláxeno. Esta unión axuda a mediar a activación das plaquetas e na hemostase primaria.
A síndrome de Bernard-Soulier é un defecto ou deficiencia de GPIb. O GPIb é o receptor do factor de von Willebrand e pode ser defectuoso e orixinar que non se formen coágulos primarios (hemostase primaria) e unha tendencia a un aumento das hemorraxias. Trátase dun trastorno hereditario autosómico recesivo.
A trombastenia de Glanzmann e Naegeli é moi rara. Caracterízase por un defecto no complexo receptor do fibrinóxeno GPIIb/IIIa. Cando o receptor GPIIb/IIIa é disfuncional, o fibrinóxeno non pode establecer enlaces nas plaquetas, o cal inhibe a hemostase primaria. Trátase dun trastorno herditario autosómico recesivo.
Na insuficiencia hepática (formas aguda e crónica), dáse unha insuficiente produción de factores de coagulación no fígado, o que aumenta o risco de hemorraxias.
A deficiencia de vitamina K pode tamén contribuír a que aparezan trastornos hemorráxicos porque a maduración dos factores de coagulación depende da vitamina K.
A trombose é o desenvolvemento patolóxico de coágulos de sangue. Estes coágulos poden desprenderse e moverse polo torrente sanguíneo, formando émbolos ou crecer ata ter un tamaño que entupe o vaso sanguíneo no que se encontra. Un embolismo ten lugar cando o trombo (coágulo sanguíneo) se fai móbil e migra a outra parte do corpo, interferindo coa circulación sanguínea e comprometendo a función do órgano a partir do punto da oclusión. Isto causa isquemia e a miúdo dá lugar a necrose isquémica do tecido. Na maioría dos casos a trombose venosa débese a estados adquiridos (idade avanzada, cirurxía, cancro, inmobilidade) ou herdados trombofilias (por exemplo, síndrome antifosfolípido, factor V de Leiden, e outras varias deficiencias xenéticas e variantes).
As mutacións no factor XII foron asociadas cunha prolongación asintomática no tempo de coagulación e posiblemente unha tendencia á tromboflebite. Outras mutacións están ligadas con formas raras de anxioedema hereditario (tipo III).
Procoagulantes
O uso de adsorbentes químicos, como as ceolitas, e outros axentes hemostáticos tamén se utilizan para selar lesións graves rapidamente (como en hemorraxias traumáticas resultado de feridas de bala). As colas (adhesivas) de trombina e fibrina utilízanse en cirurxía para tratar as hemorraxias e aneurismas con trombose.
Neopilina
Neopilina é un xénero de moluscos monoplacóforos da orde dos triblidíidos, o tipo da familia dos neopilínidos.
Coagulación do sangue
Procoagulantes
A desmopresina utilízase para mellorar a función plaquetaria ao activar o receptor 1A da vasopresina arxinina.
Neopilina
Clasificación
Segundo o WoRMS, o xénero comprende as seguintes especies:
Coagulación do sangue
Procoagulantes
Utilízanse concentrados de factores de coagulación para tratar a hemofilia, para reverter os efectos dos anticoagulantes, e para tratar hemorraxias en pacientes con síntese defectuosa dos factores de coagulación ou un consumo incrementado dos mesmos. O concentrado do complexo protrombina, o crioprecipitado e o plasma fresco conxelado son produtos de factores de coagulación utilizados comunmente. O factor VII humano activado recombinante úsase cada vez máis no tratamento das grandes hemorraxias.
Neopilina
Clasificación
Xénero Neopilina
Coagulación do sangue
Anticoagulantes
Os anticoagulantes e axentes antiplaquetarios son uns dos medicamentos máis utilizados. Entre os axentes antiplaquetarios están a aspirina, dipiridamole, ticlopidina, clopidogrel e prasugrel; os inhibidores da glicoproteína IIb/IIIa parenterais utilízanse durante as anxioplastias. Entre os anticoagulantes, a warfarina (e as coumarinas relacionadas) e a heparina son os máis utilizados. A warfarina afecta aos factores de coagulación dependentes da vitamina K (II, VII, IX,X), e a heparina e compostos relacionados incrementan a acción da antitrombina sobre a trombina e o factor Xa. Está desenvolvéndose unha nova clase de drogas, os inhibidores directos da trombina; algúns membros deste grupo de compostos están xa en uso clínico (como o lepirudina). Tamén en desenvolvemento están outros pequenos compostos que interfiren directamente coa acción encimática de determinados factores de coagulación (por exemplo, rivaroxaban, dabigatran, apixaban).
Primeiros descubrimentos
Existiron teorías sobre a coagulación do sangue desde a antigüidade. O fisiólogo Johannes Müller (1801–1858) describiu a fibrina, a substancia dos trombos. O seu precursor soluble, o fibrinóxeno, foi nomeado por Rudolf Virchow (1821–1902), e illado quimicamente por Prosper Sylvain Denis (1799–1863). Alexander Schmidt suxeriu que a conversión de fibrinóxeno en fibrina era o resultado dun proceso encimático, e denominou ao hipotético encima "trombina" e ao seu precursor "protrombina". Arthus descubriu en 1890 que o calcio era esencial na coagulación. As plaquetas foron identificadas en 1865, e a súa función descubriuna Giulio Bizzozero en 1882.
Factores de coagulación
O resto dos factores de coagulación foron descubertos principalmente no século XX.
A primeira pista da gran complexidade do sistema de coagulación foi o descubrimento da proacelerina (denominada así inicialmente e máis tarde chamada factor V) por Paul Owren en 1947. Este investigador tamén suxeriu a súa función, que era xerar a acelerina (factor VI), a cal máis tarde se viu que era a forma activa do factor V (ou Va); por tanto, o nome factor VI xa non se usa.
O factor VII (tamén chamado acelerador da conversión da protrombina sérica ou proconvertina, precipitada con sulfato de bario) descubriuse en 1949 e 1951 por diferentes grupos.
O factor VIII era deficiente na hemofilia A (que era recoñecible clinicamente pero ata entón non se coñecía a súa etioloxía ou causa) identificouse na década de 1950 e denomínase tamén globulina antihemofílica debido á súa capacidade de corrixir os efectos da hemofilia A.
O factor IX descubriuse en 1952 nun paciente de hemofilia B chamado Stephen Christmas. A deficiencia deste paciente describírona Rosemary Biggs e R.G. MacFarlane en Oxford. O factor denominouse factor de Christmas ou tamén compoñente tromboplastina plasmático, como o chamou un grupo de investigadores en California. Stephen Christmas morreu de SIDA do que se contaxiou nunha transfusión.
O factor de Hageman, agora chamado factor XII, identificouse en 1955 nun paciente asintomático con tempos de sangría prolongados chamado John Hageman. O factor X, ou factor Stuart-Prower, foi o seguinte en descubrirse, en 1956. Esta proteína identificouse na paciente Audrey Prower de Londres. En 1957, un grupo americano identificou o mesmo factor no paciente Rufus Stuart. Os factores XI e XIII foron identificados en 1953 e 1961, respectivamente.
A idea de que o proceso de coagulación é unha "cascada" enunciárono case simultaneamente MacFarlane en Reino Unido e Davie Ratnoff en EEUU, respectivamente.
Nomenclatura dos factores de coagulación
Acordouse o uso de números romanos para designar os factores de coagulación en lugar de epónimos (nomes de persoas) durante os congresos anuais dos expertos en hemostase (que comezaron en 1955). En 1962, chegouse ao consenso de numerar os factores do I ao XII. Este comité transformouse despois no actual Comité Internacional da Trombose e Hemostase (ICTH). A asignación de numerais rematou en 1963 despois de nomear o factor XIII. Os nomes factor de Fletcher e factor de Fitzgerald déronselle a outras proteínas relacionadas coa coagulación, chamadas hoxe precalicreína e cininóxeno de alto peso molecular, respectivamente.
Os factors III e VI non están asignados, xa que a tromboplastina nunca foi identificada, e en realidade consistía noutros dez factores, e a atopouse que a acelerina era o factor V activado.
A coagulación sanguínea noutras especies
Todos os mamíferos presentan un proceso de coagulación sanguínea moi similar, e utilizan procesos combinados celulares e con serina proteases. De feito, é posible que un factor de coagulación de calquera mamífero faga a clivaxe (corte) da súa diana equivalente doutra especie de mamífero. O único animal non mamífero que se coñece que tamén usa serina proteases para a coagulación do sangue é o cangrexo ferradura (orde Xiphosura).
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 78ª edición dos Óscar
200px|miniatura|[[Gavin Hood, director do filme gañador.]] Esta é unha lista dos filmes propostos na 78ª edición dos Óscar para o mellor filme en lingua non inglesa. A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas (AMPAS) convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar un filme para o Óscar ó mellor filme internacional cada ano dende que o premio foi creado na edición de 1956. O premio é presentado anualmente pola Academia para un filme producido fóra dos Estados Unidos cun diálogo maioritariamente en lingua non inglesa. O Comité do Premio Internacional de Longametraxes supervisa o proceso e revisa todos os filmes enviados.
Os cinco candidatos (Alemaña, Francia, Italia, Palestina e Suráfrica) anunciáronse o 31 de xaneiro de 2006. O filme Tsotsi de Gavin Hood gañou o premio, primeiro filme surafricano que recibiu o premio.
A Encomenda
O topónimo galego A Encomenda pode referirse a:
All (canción)
«All» (en galego: «Todo») é unha canción composta por Reynell Wreford e interpretada en inglés por Patricia Bredin. Foi elixida para representar ao Reino Unido no Festival de Eurovisión de 1957 tras gaña-la final nacional británica, A Song for Europe 1957.
Selección
«All» cualificouse para representar ao Reino Unido no Festival de Eurovisión 1957 tras gaña-la final nacional británica, A Song for Europe 1957.
No festival
A canción participou no festival celebrado no Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks de Frankfurt o 3 de marzo de 1957, sendo interpretada pola cantante británica Patricia Bredin. A orquestra foi dirixida por Eric Robinson.
Foi interpretada en terceiro lugar, seguindo a Luxemburgo con Danièle Dupré interpretando «Tant de peine» e precedendo a Italia con Nunzio Gallo interpretando «Corde della mia chitarra». Ao final das votacións, a canción recibiu 6 puntos, obtendo o sétimo posto de 10.
The Great Ziegfeld
The Great Ziegfeld é un filme estadounidense dirixido por Robert Z. Leonard e producido por Hunt Stromberg que foi estreado en 1936. Está protagonizado por William Powell, que intepreta a Florenz "Flo" Ziegfeld, Jr., Luise Rainer como Anna Held e a Myrna Loy como Billie Burke.
National Hockey League
A National Hockey League ou Ligue nationale de hockey en francés (en galego Liga Nacional de Hóckey), comunmente abreviado como NHL en inglés ou LNH en francés é unha organización deportiva composta de equipos de hóckey sobre xeo do Canadá e os Estados Unidos. É a liga de hockey sobre xeo profesional máis importante do mundo, e unha das grandes ligas deportivas dos Estados Unidos e o Canadá. A liga está formada por 32 equipos: 25 nos Estados Unidos e 7 no Canadá.
Primeiras tempadas
A NHL tivo unha accidentada primeira tempada, co retiro ao comezo dos Bulldogs. O 2 de xaneiro de 1918, o Westmount Area de Montreal, fogar dos Montreal Wanderers e dos Montreal Canadiens, quedou destruído por un incendio. Os Montreal Wanderers tamén crebaron con motivo do incendio, desaparecendo así un das franquías máis históricas dos primeiros anos do hockey canadense profesional. Así pois, cos Bulldogs e os Wanderers fóra, a NHL continuou a tempada con só 3 equipos até o final do seu ano inaugural, e tamén durante o segundo.
Aínda que a liga loitou por permanecer durante a súa primeira década por negocios, os equipos da NHL resultaron moi exitosos na cancha. Os equipos da NHL gañaron a Stanley Cup sete do primeiras nove veces. A competición foi cancelada nun futuro próximo por culpa da gripe española que arrasou Seattle. Por 1926, por mor de que os salarios dos xogadores incrementáronse a un nivel que non podía ser igualado por ningún equipo das ligas canadenses, a NHL quedou soa na competición da Stanley Cup. A liga tamén se expandiu cara aos veciños Estados Unidos cos Boston Bruins na tempada 1924-25, os New York Americans e os Pittsburgh Pirates na 1925-26 e os New York Rangers, Detroit Cougars (actualmente coñecidos como Detroit Red Wings), e os Chicago Blackhawks na tempada 1926-27. Máis equipos canadenses tamén se tentaron agregar como os Montreal Maroons e os Hamilton Tigers. A finais da tempada 1930-31, a NHL tiña un total de 10 equipos. De todos os xeitos, a Gran Depresión chegou tamén á liga: os Pittsburgh Pirates, os New York Americans e os Ottawa Senators crebaron por problemas financeiros. Con estes acontecementos e o comezo da segunda guerra mundial, a NHL foi reducida a seis equipos durante a súa vixésimo quinta tempada. Este seis equipos (Montreal Canadiens, Toronto Maple Leafs, Detroit Red Wings, Chicago Blackhawks, Boston Bruins, e New York Rangers) son hoxe en día coñecidos como os Original Six, e durante o seguinte cuarto de século, a liga só comporase destas 6 escuadras.
Expansión: de 1967 en diante
Na tempada 1972-73 formouse a World Hockey Association (WHA). Aínda que nunca competiu por Stanley Cup, o seu status como posible rival da NHL era incuestionable. En resposta, a NHL decidiu acelerar os seus plans de expansión engadindo aos New York Islanders e aos Atlanta Flames ese mesmo ano, xunto con Kansas City Scouts e Washington Capitals dous anos máis tarde. A disgregación dos distintos talentos entre todos os equipos provocou que a calidade do xogo en xeral resentísese. Ambas as ligas pelexaron polos servizos dos xogadores e os fans ata que a WHA caeu en quebra na tempada 1978-79. Catro do seis equipos da WHA incorporáronse á NHL: Hartford Whalers, Québec Nordiques, Edmonton Oilers, e Winnipeg Jets. En 1997, os Oilers quedaron como última franquía da extinta WHL que continúa xogando na cidade na que comezaron a súa andaina na NHL, isto porque os Quebec Nordiques fóronse a Denver como os Colorado Avalanche a mediados da tempada 1995-1996 onde mesmo gañaron a Stanley Cup ese mesmo ano ante os Florida Panthers, os Winnipeg Jets por problemas monetarios e salariais tiveron que irse a Phoenix como os Phoenix Coyotes o mesmo ano, onde ademais os seareiros dos Jets fixeron titánicas labores para salvar ao seu equipo recollendo sinaturas e xuntando diñeiro de calquera forma. A pesar que os Jets xogaron a súa última tempada todos as súas fanáticos despedíronse agradecidos por todas as alegrías que lle deu ese equipo que no seu último ano, chegou á postemporada onde cae no seu último partido en casa ante os Detroit Red Wings. Os Hartford Whalers xogaron a súa última tempada no 1996-1997 para pasar a ser os Carolina Hurricanes.
A comezos dos 90, a NHL expandiuse aínda máis con cinco novas franquías. Os San Jose Sharks debutaron en 1991; unha tempada máis tarde fixérono os novos Ottawa Senators xunto con Tampa Bay Lightning. En 1993, a liga agregou a Anaheim Ducks e Florida Panthers. Próxima ao novo milenio, a NHL engadiu outro catro equipos: Nashville Predators (1998), Atlanta Thrashers (1999), Minnesota Wild e Columbus Blue Jackets (ambos en 2000), chegando a un total de 30 equipos.
Asuntos laborais
As negociacións para renovar o acordo romperon en 2004 provocaron unha das negociacións de acordos colectivos máis intensas e polémicas da historia do deporte profesional. A liga prometeu instalar o chamado "tope de seguridade" para os seus equipos, pero a Asociación de Xogadores da NHL considerou que o movemento era máis que un eufemismo para un tope salarial similar aos da NBA, rexeitándoo nun primeiro momento. Ao non existir acordo algún, o contrato expirou o 15 de setembro de 2004. O comisionado da NHL Gary Bettman anunciou que a totalidade dos xogadores apoiaban a folga e que as operacións quedaban resoltas por parte da oficina central da NHL, provocando que a liga non se disputase esa tempada. Un novo acordo económico colectivo foi asinado en 2005 cunha duración de seis anos, cunha opción de prórroga dun ano adicional ao final da duración do pacto, permitindo á NHL iniciar a tempada 2005-06.
Tras a folga
O 5 de outubro de 2005, a primeira tempada "post-folga" inicicouse con quince partidos. Dese quince partidos, once foron cheos absolutos nas bancadas dos terreos de xogo correspondentes. A NHL, en lugar de ser prexudicada coas críticas en prensa durante a folga, tivo éxito na captación de afeccionados aos primeiros partidos da tempada e estendeu a súa base de seguidores tamén en rexións tradicionalmente non afeccionadas como os estados de Tennessee, Xeorxia ou as Carolinas.
Equipos
miniatura|Pavel Datsyuk (Detroit Red Wings) coa Staley Cup. A National Hockey League actualmente consta de 32 equipos divididos en dúas conferencias. Cada conferencia ten dúas divisións, e cada división ten oito equipos. Esta organización da liga comezou a ser utilizada na tempada 2013-14. Ao longo da historia producíronse moitas combinacións de equipos nas divisións.
A pesar de que 25 dos 32 equipos teñen base en Estados Unidos, a NHL está dominada polos canadenses. Máis da metade dos xogadores da liga na tempada 2005-06 eran oriúndos do Canadá.
Expansións
Dende 1967, a NHL aumentou o número de franquías participantes de seis equipos a 31 en 2017. Os plans de expansión son medidas especiais da liga que permiten a novos equipos a súa adhesión á liga xunto ás outras franquías xa existentes.
Arnoia, Arnoia
Arnoia, Arnoia é unha novela de Xosé Luís Méndez Ferrín, publicado por primeira vez en 1985, e incluído na Lista de Honra do IBBY en 1988. Está dedicado a Oriana, Roi e Cristal. Levaba en 2012 sete edicións, catro delas dentro da colección Fóra de Xogo da editorial Xerais. Foi traducido ao castelán por Xavier Rodríguez Baixeras para a editorial Anaya no 1990.
National Hockey League
Tempada regular
Cada equipo da NHL xoga 82 partidos de liga regular, 41 en casa e 41 fóra. Os equipos xogan 28-30 partidos contra equipos da súa propia división (4-5 contra cada un dos 7-8 equipos restantes), 3-4 contra equipos das outras divisións da mesma conferencia (3-4 partidos contra os outros 7-8 equipos) e 30 partidos contra equipos da outra conferencia, dous contra cada equipo de tres divisións da conferencia contraria. As dúas divisións da conferencia contraria cos que teñen que xogar os equipos cada tempada son rotados cada ano, como na liga estadounidense de béisbol.
Arnoia, Arnoia
O libro
O libro narra a viaxe de Nmógadah, un dos Príncipes Segredos das terras de Arnoia, na procura de aventuras.
National Hockey League
Tempada regular
Os puntos repártense da seguinte maneira:
Arnoia, Arnoia
Traducións
Ao castelán por Xavier Rodríguez Baixeras co título de Arnoia, Arnoia publicado en 1990 por Editorial Anaya, Colección Luna de papel.
National Hockey League
Tempada regular
Entre as ligas profesionais deportivas, a NHL é a única que premia a un equipo por perder na prórroga.
Playoffs pola Stanley Cup
Ao final da liga regular, o tres campións de división xunto cos outros cinco equipos de cada conferencia con maior número de puntos (un total de 8 por cada conferencia), clasifícanse para as eliminatorias da Stanley Cup. Os campións de división son "cabezas de serie" (mesmo se un equipo que non gañou nalgunha división teña máis puntos) e os seguintes equipos son numerados do 4 ao 8.
Os playoff pola Stanley Cup son un torneo por eliminatorias, nos que dous equipos pelexan ao mellor de sete partidos para pasar á seguinte rolda. A primeira rolda de playoffs, ou cuartos de final de conferencia, consiste en eliminatorias de primeiro contra oitavo, segundo contra sétimo, terceiro contra sexto e cuarto contra quinto. Na segunda rolda, ou semifinais de conferencia, a NHL reorganiza os equipos (ao contrario que a NBA), xogando os que queden con mellor balance contra os que teñan peor balance, cada conferencia aínda por separado. Na terceira rolda, ou final de conferencia, os dous equipos restantes xogan un contra outro, pasando os Campións de Conferencia á Final da Stanley Cup.
En cada rolda o equipo con maior número de puntos na tempada regular terá vantaxe de campo, ao xogar catro do sete partidos en casa (primeiro, segundo e, cando son necesarios, o quinto e os sétimo partidos) e xogándose os outros tres na cancha do outro contendente.
Regras
Aínda que a National Hockey League segue as regras xerais do hóckey sobre xeo, estas difiren lixeiramente das establecidas pola Federación Internacional de Hóckey sobre Xeo así como das utilizadas nos Xogos Olímpicos.
Tempo de xogo
Cada equipo pode tamén pedir un tempo morto de 30 segundos durante unha interrupción normal do xogo.
Prórroga
Cando un partido acaba en empate tras o tempo regulamentario, xógase unha prórroga (Overtime). Durante a tempada regular, a prórroga é de cinco minutos, catro contra catro xogadores a sistema de "gol de ouro" (quen marque primeiro gaña o partido). Desde comezos da tempada 2005-06, se o partido continúa empatado tras o tempo extra, dispútase unha quenda de "shootout". Os "shootout" son o equivalente aos penaltis no fútbol: o xogador inicia unha carreira desde a liña vermella de mediocampo até a portaría e tenta marcar con oposición do porteiro. Tres xogadores de cada equipo por quendas tentan anotar un penalti. O equipo con máis goles ao final da quenda de "shootouts" gana. Se o partido aínda continúa en empate, segue a quenda de "shootouts", pero co sistema de morte súbita. Ningún xogador poderá volver tirar un "shootout" mentres aínda haxan xogadores no banco que non lancen ningún. O equipo que finalmente vence conseguirá un gol adicional no seu marcador, aínda que ningún dos goles ou paradas durante a quenda de "shootout" rexístrese nas estatísticas (os "shootouts" figuran nun apartado distinto). Desde a tempada 1999-2000, os equipos que perden na prórroga ou nos "shootout" reciben un punto para a clasificación.
Durante os playoffs, xógase un número case ilimitado de mortes súbitas (Overtimes), en períodos de vinte en vinte minutos. A pesar de que teoricamente un partido podería durar toda a vida, na práctica só uns cuantos partidos han superado o catro prórrogas e ningún excedeu o seis. Algúns medios de comunicación suxeriron instaurar os "shootout" tamén nas eliminatorias pola Stanley Cup, polo tema das audiencias. A idea foi rexeitada terminantemente pola NHL, para satisfacción dos puristas do xogo.
Terreo de xogo de hockey
miniatura|175px|Campo de hockey O campo de hockey é de xeo, con forma rectangular coas esquinas redondeadas e rodeado por un valo con proteccións de metacrilato. As medidas da NHL son 25,9 metros de ancho por 60,9 metros de longo, aínda que as normas internacionais ditan que o campo debe medir entre 60 e 61 metros de longo e entre 29 e 30 metros de ancho. A liña de centro divide o campo en dúas metades iguais. É usada para sancionar as faltas coñecidas como "pase de dúas liñas". Existen tamén dúas liñas de cor azul que dividen o terreo de xogo en terzos iguais. Preto do final de cada metade do campo, hai unha liña vermella fina (liña de gol), que cruza o campo ao ancho. Son usadas para determinar os goles e algúns casos de "icing" (ver sección específica).
Unha novidade deste ano, tras ser probada na liga filial American Hockey League, é un trapecio situado detrás de cada rede de portaría. O gardameta unicamente pode xogar o disco (ou Puck) nesa área ou na área celeste fronte á liña de gol. Se o porteiro xoga o disco tras a liña de gol e non no trapecio, será penalizado con 2 minutos por atrasar o xogo.
Fóra de xogo
Dise que unha xogada é fóra de xogo cando un xogador do equipo atacante entra na zona de ataque antes que o disco. Cando se sinala un fóra de xogo, o xuíz de liña para as accións e realízase un "faceoff" (especie de bote neutral) nunha zona determinada do campo para ese fin.
A NHL eliminou en 2005-2006 a regra do "pase de dúas liñas" ou "two-line pass", que requiría unha detención do xogo se un pase proveniente da zona defensiva dun equipo chegaba a un xogador do propio equipo na zona de ataque (marcada pola liña vermella de medio campo).
Icing
miniatura|200px|Execución dun faceoff no centro do campo O icing é a falta que se comete cando un xogador lanza o puck desde detrás da liña vermella de mediocampo até pasada a liña vermella de gol do equipo contrario e un xogador do equipo contrario recupérao, sen que o tocou ningún outro xogador. Sanciónase cun saque neutral (faceoff) na zona habilitada para esta acción máis próxima á orixe do despexe ou pase.
Penalizacións
Unha penalización é un castigo a unha infracción a unha regra. Un árbitro oficial pode sinalar todas as penalizacións mentres que o árbitro ou xuíz de liña só pode sinalar as chamadas "evidentes" tales como aglomeración de xogadores no chan. Na NHL, o xuíz de liña pode sinalar tentativas de lesión ou agresión que o árbitro principal non viu.
Nunha penalización, o xogador que cometeu a infracción é enviado ao "penalti box" (banco reservado para uso exclusivo dos xogadores expulsados durante o tempo de penalización e tamén coñecido co sobrenome de "conxelador"). Nas pequenas infraccións o xogador é excluído 2 minutos. Nas infraccións máis graves ou perigosas, como pelexas, son sancionadas cunha exclusión de 5 minutos. O equipo prexudicado non pode substituír o xogador durante a penalización. Normalmente, os equipos de hockey teñen cinco xogadores na pista (sen contar ao porteiro, 2 Defensas, 2 Beirados ou "Wingers" e 1 Centro), salvo cando se sinala unha infracción, pasando o partido momentaneamente a ser 4 contra 5. Algunhas infraccións menores son:
Esta situación denomínase "power play" (xogo en superioridade) para o equipo non prexudicado. Un equipo ten máis posibilidades de marcar que durante o xogo normal. Se o equipo penalizado recibe o gol durante unha infracción menor, a penalización conclúe inmediatamente. As infraccións máis graves deben ser cumpridas na súa totalidade, independentemente dos goles anotados durante o "power play".