cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miguel Martínez Losada
Traxectoria
Licenciado en Ciencias Químicas pola Universidade Complutense de Madrid. Foi químico na empresa Down Chemical (1970-1973) e traballou como funcionario do Instituto Nacional de Seguridade do Ministerio de Traballo. Foi membro do consello de administración da Compañía de Radio-Televisión de Galicia (1984-1986) e gobernador civil de Pontevedra (1986-1987). Foi conselleiro de Traballo e Benestar Social da Xunta de Galicia (1987-1990) e deputado no Parlamento de Galicia (1990-1993). Foi director do Centro de Seguridade e Saúde Laboral da Coruña (2005-2008). En 2008 foi nomeado director do Instituto de Seguridade e Saúde Laboral de Galicia (Issga).
Death-doom
O death-doom (ou death/doom) é un estilo que combina os tempos lentos e a atmosfera pesimista do doom metal coas voces guturais profundas e a batería de dobre bombo do death metal. Influenciado na súa maioría polos primeiros traballos de Hellhammer/Celtic Frost, o estilo xurdiu a finais dos anos 1980 e gañou certa popularidade durante a década dos anos 1990. Os pioneiros deste xénero foron grupos como Winter, Disembowelment, Paradise Lost, Autopsy, Anathema e My Dying Bride.
Jesús Caldera
Jesús Caldera Sánchez-Capitán, nado en Béjar o 31 de outubro de 1957, é un político socialista español. É licenciado en Ciencias Políticas e Socioloxía pola Universidade Complutense de Madrid e foi ministro de Traballo e Asuntos Sociais no Goberno de España durante a VIII Lexislatura (2004-2008).
David Sanz Pascual
David Sanz Pascual, nado o 23 de abril de 1977 en Madrid é un exfutbolista español que xogaba na demarcación de dianteiro.
Traxectoria
Ten unha ampla traxectoria en equipos da Segunda División B, entre eles o CD Lugo no que xogou a tempada 2001/02 sendo o máximo goleador do equipo.
No ano 2007 fichou polo AD Alcorcón co que ascendeu a Segunda División, porén ao rematar esa tempada non renovou e fichou polo CD Toledo. Xogando no equipo de Alcoi foi un dos protagonistas do Alcorconazo, ao derrotar ao Real Madrid CF na Copa do Rei cun resultado no encontro de ida de 4-0.
Botswana
Botswana ou Botsuana, cuxo nome oficial é República de Botswana (en inglés Republic of Botswana, en setsuana Lefatshe la Botswana), é un país soberano sen saída ao mar do sur de África, sendo a súa forma de goberno a república parlamentaria.
DC-SIGN
DC-SIGN (do inglés Dendritic Cell-Specific Intercellular adhesion molecule-3-Grabbing Non-integrin ) tamén chamada CD209 (cluser de diferenciación 209) é unha proteína que en humanos está codificada no xene CD209 do cromosoma 19.
Botswana
O seu territorio está dividido en nove distritos. A súa capital é a cidade de Gaborone.
DC-SIGN
DC-SIGN é unha lectina tipo C receptora presente na superficie de macrófagos e células dendríticas. Nos macrófagos DC-SIGN recoñece e únese ao carbohidrato manosa, unha clase de padróns moleculares asociados a patóxenos ou PAMP que se atopan frecuentemente en virus, bacterias e fungos. Esta interacción de unión de ligandos activa a fagocitose. En células dendríticas preplasmocitoides e mieloides DC-SIGN media o rodamento da célula dendrítica no endotelio dos vasos sanguíneos e a activación das células T CD4+, e o recoñecemento de haptenos de patóxenos.
Botswana
O outrora protectorado británico de Bechuanalandia, Botswana adoptou o seu novo nome ó acadar a súa independencia en 1966.
DC-SIGN
Función
DC-SIGN é unha lectina tipo C e ten unha alta afinidade pola molécula ICAM3. Únese a varios microorganismos ao recoñecer glicoproteínas que conteñen moitas manosas nas súas envoltas e funciona especialmente como receptor de varios virus como o VIH e o virus da hepatite C. A unión ao DC-SIGN pode promover que o VIH ou o virus da hepatite C infecten as células T desde as células dendríticas. Deste modo, a unión ao DC-SIGN é un proceso esencial na infección polo VIH. Xoga tamén un papel no inicio da infección polo virus do dengue.
Botswana
Xeograficamente o país esténdese sobre un terreo chairego, co 70% da súa superficie cuberta polo deserto de Kalahari. Limita con Suráfrica polo sur e sueste, con Namibia polo oeste e polo norte, con Cimbabue polo nordeste e con Zambia polo norte nun só punto. Ocupa o posto 48 na lista de países por superficie.
O país tratou de diversificar a súa economía nos últimos anos, aínda que no 2008 dependía en gran medida dos servizos (45,2%), a industria (52,9%), e a agricultura (1,9%), estreitamente ligado co comercio de Suráfrica.
DC-SIGN
Función
Nos pasos iniciais da infección polo virus da inmunodeficiencia humana (VIH) a proteína gp120 do VIH causa a cointernalización da molécula DC-SIGN e da propia partícula vírica (virión) na célula dendrítica. A célula dendrítica migra despois a un órgano linfoide, onde a reciclaxe do complexo DC-SIGN/virión VIH na periferia da célula facilita a infección polo VIH das células T CD4+ pola interacción entre DC-SIGN e ICAM3.
Botswana
Goberno e Política
Botswana está gobernada en forma de república parlamentaria. O Presidente de Botswana é elixido cada cinco anos e é o xefe de Estado e xefe de goberno do país. O Partido Democrático de Botswana gañou todas as eleccións desde a independencia (1966). O poder lexislativo exérceo a Asemblea Nacional, un Parlamento unicameral con 63 membros na actualidade.
DC-SIGN
Función
Ademais de funcionar como unha molécula de adhesión celular, un recente estudo tamén demostrou que o DC-SIGN pode iniciar a inmunidade innata ao modular os receptores de tipo Toll, aínda que os detalles do mecanismo polo momento non se coñecen. O DC-SIGN, xunto con outras lectinas tipo C está implicado no recoñecemento de tumores polas células dendríticas. O DC-SIGN é tamén unha diana de enxeñería potencial para as vacinas contra o cancro baseadas en células dendríticas.
Botswana
Goberno e Política
esquerda|220px|Mapa actual dos distritos de Botswana.
DC-SIGN
Familia xénica
DC-SIGN/CD209 é unha "lectina C" animal, unha ampla e diversa familia de proteínas que se encontran tanto en procariotas coma en eucaiotas, a maioría das cales son lectinas funcionais, o que significa que se unen a ligandos carbohidratos, e a súa afinidade na unión de ligandos necesita calcio (de aí que sexan "lectinas C"). Entre as lectinas C animais, unha subfamilia chamada grupo ASGR (receptores de asialoglicoproteínas) contén varias sub-sub-familias, moitas das cales son importantes na inmunidade innata.
Botswana
Goberno e Política
Botswana está dividida en nove entidades:
DC-SIGN
Familia xénica
Un agrupamento de xenes presente en humanos e ratos contén tres membros da clase de "Receptores DC", así chamados debido á súa homoloxía con DC-SIGN. Destes, CD23 non se expresa nas células dendríticas senón que é característico da superficie celular de linfocitos B, e a LSectina (CLEC4G) exprésase no endotelio sinusoidal hepático. O terceiro grupo de xenes consiste en múltiples parálogos de CD209. Así, tanto os primates coma o rato teñen moitos parálogos de CD209 máis estreitamente ralacionados entre si dentro da especie que coas súas contrapartes ortólogas noutras especies. Os primates superiores teñen polo menos tres xenes DC-SIGN, que son DC-SIGN, DC-SIGNL1 e DC-SIGNL2, aínda que non todos eles están presentes en todas as especies; DC-SIGNL2 non foi detectado en humanos. Informouse de oito parálogos de DC-SIGN no rato de laboratorio da cepa C57BL/6; que reciben os nomes DC-SIGN, DC-SIGNR2...DC-SIGNR8. O DC-SIGNR6 é un pseudoxene. Os xenes etiquetados "DC-SIGN" en humanos e ratos non son, pois, ortólogos únicos, aínda que lembran uns a outros en canto a súa funcionalidade e por seren expresados nas células dendríticas. Outros membros do grupo de xenes CD209 do rato son expresados diferencialmente en distintos tipos de células. Por exemplo, DC-SIGNR1 exprésase principalmente en macrófagos nas zonas marxinais do bazo e na medula ósea e ganglios linfáticos.
Botswana
Xeografía
Bostwana limita ó norte con Zambia, ó leste con Cimbabue, ó sur con Suráfrica e ó oeste e ó norte con Namibia. O país está dominado polo deserto do Kalahari.
Demografía
Alfabetización do 77%. A maioría da poboación é de etnia tswana. En 2009 estimouse que 25.4% dos adultos era portador da SIDA, cifra que baixou a 21.9% en 2013. No 2009 estimábase un total de 320.000 persoas infectadas.
A esperanza de vida ao nacer era de 55 anos en 2009 segundo o Banco Mundial, baixando anteriormente dun pico de 64.1 en 1990 a un mínimo de 49 en 2002. Despois do censo de Botswana en 2011, a esperanza de vida actual estímase en 63.8 anos.
Lingua kichwa
O kichwa (Kichwa shimi ou Runashimi) é unha lingua quechua que inclúe tódalas variedades quechuas de Ecuador e Colombia (inga), así como nalgunhas partes do Perú. Ten arredor dun millón de falantes.
Os dialectos máis falados son os do Chimborazo e de Imbabura. O kichwa pertence ó quechua do norte e encádrase dentro do grupo Quechua II, segundo o lingüista Alfredo Torero.
Tomás Pérez Lorente
Tomás Pérez Lorente, nado en Vigo en 1901 e finado na mesma cidade o 1 de setembro de 1962, foi un enxeñeiro e político galego.
Traxectoria
Enxeñeiro militar. Foi presidente da Cámara de Comercio (1947-1959) e alcalde de Vigo dende o 6 de febreiro de 1949 ao 18 de agosto de 1960. Durante o seu mandato inaugurouse o Aeroporto de Peinador (1954), creouse a Zona Franca e abriuse o encoro de Zamáns, ao que en 1960 se lle deu o seu nome. Foi procurador en Cortes como representante de Municipios provinciais (1949-1961). Casou en 1925 con Marina Quirós Mateo.
Parque natural
Un parque natural é, no marco lexislativo galego, un espazo natural declarado como parque por estar pouco transformado pola explotación ou pola ocupación humana e que, en razón á beleza das súas paisaxes, a representatividade dos seus ecosistemas ou a singularidade da súa flora, da súa fauna ou das súas formacións xeomorfolóxicas, posúe uns valores ecolóxicos, estéticos, educativos e científicos, co cal a súa conservación merece unha atención preferente. Poden ser marítimos ou terrestres, e encontrarse na montaña, no mar, no deserto ou en calquera outro espazo definido xeograficamente.
Lista de parques
Os parques naturais galegos comezáronse a declarar a partir de 1978, co monte Aloia, e reguláronse cunha figura propia e conxunta en 2016. En 2019, Galicia contaba con seis parques naturais :
Propostas
Os seguintes espazos naturais galegos ou ben foron avaliados nalgún momento como posibles candidatos a declarar como parques naturais ou ben algunhas entidades ou grupos teñen reivindicaron a súa declaración:
San Fins
San Fins pode, como topónimo, pode referirse a:
Chiquito de la Calzada
Gregorio Esteban Sánchez Fernández, nado en Málaga o 28 de maio de 1932 e finado no mesmo lugar o 11 de novembro de 2017, máis coñecido polo alcume de Chiquito de la Calzada, foi un humorista, cantante de flamenco e actor andaluz.
Comezou como cantante de flamenco con 8 anos e traballou en diferentes teatros, salas e espectáculos en España e o Xapón. Fíxose moi popular grazas ao programa humorístico Genio y figura (Antena 3, 1994).
Bonifacio IX, papa
Bonifacio IX, nado co nome de Pietro Tomacelli en Nápoles cara a 1356 e finado en Roma o 1 de outubro de 1404, foi un nobre napolitano e Papa nº 203 da Igrexa católica, entre 1389 e o seu falecemento. Foi o segundo Papa do Cisma de Occidente.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia nobre pero empobrecida.
Un dos seus primeiros actos como Papa foi a excomuñón de Clemente VII, que exercía tamén o pontificado desde Avignon. O antipapa Clemente respondeu coa excomuñón de Bonifacio.
O enfrontamento eclesiástico entre Bonifacio IX e Clemente VII estendeuse ao terreo político, e o recentemente elixido Papa coroou en 1390 a Ladislau como rei de Nápoles, para enfrontalo a Luís de Anjou, a quen Clemente coroara en 1389.
Bonifacio tamén logrou acabar coas últimos brasas do movemento comunal romano, recuperando o castelo de San Angelo e fortificándoo xunto con outros puntos estratéxicos de Roma.
Trala morte de Clemente en 1394 a sé de Avignon elixiu Papa ao cardeal Pedro Martínez de Luna, que adoptou o nome de Bieito XIII. As potencias europeas viron unha oportunidade de acabar co Cisma, e recorreron a un informe que a Universidade de París publicara en xaneiro de 1394, propondo tres vías non violentas para acabar co cisma:
Bonifacio IX rexeitou as tres solucións, mentres Bieito XIII só se opuxo totalmente á vía conciliar. A falta de acordo provocou a ameaza das potencias europeas aos pontífices de retirarlles os respectivos apoios, ameaza que só cumpriron os monarcas que apoiaban a Bieito, pero que non supuxo a fin do Cisma, xa que o Papa, malia non contar con apoios, seguiu sen someterse.
Noutra orde de aspectos, destacou durante o pontificado de Bonifacio IX a celebración de dous xubileos, en 1396, convocado por Urbano VI, e en 1400, no que fixeron aparición en Roma os "Bianchi" ou "Albati", grupos de penitentes flaxelantes que procesionaban encarapuchados, con hábitos brancos e cunha cruz vermella debuxada nas costas. Esta orde provocou tal número de disturbios e sucesos sanguentos que Bonifacio condenou á fogueira ao seu líder e disolveu aos adeptos.
Un ano antes Bonifacio fixera un chamamento á cristiandade occidental para socorrer ao emperador bizantino Manuel II, ameazado polo sultán otomán Beyazid. Tal chamamento non espertou entusiasmo algún, aínda que o Imperio Bizantino se salvaría pouco despois, prolongando a súa existencia algunhas décadas máis, pola fulminante irrupción de Tamerlán, que obrigou a Beyazid a retirarse.
As profecías de San Malaquías refírense a este papa como Cubus de mixtione (Cubo de mestura), facendo referencia a que no escudo de armas da familia figuran uns cubos entrelazados.
Ibia
O topónimo galego Ibia pode referirse a:
Gregorio XI, papa
miniatura|Gregorio XI
Gregorio XI, nado coma Pierre Roger de Beaufort en Rosiers-d'Égletons cara a 1336 e finado en Roma o 27 de marzo de 1378, foi o 201º Papa da Igrexa católica entre 1370 e 1378, e sétimo e último Papa do pontificado de Avignon.
Candás Club de Fútbol
O Candás Club de Fútbol é un club de fútbol asturiano da parroquia de Candás, capital do concello de Carreño. Foi fundado en 1948 e actualmente xoga no grupo II da Terceira División Española.
Campo
O Candás xoga no campo de La Mata desde 1962, cuxo terreo de xogo é de herba natural e ten unhas dimensións de 100 x 66 metros. Dispón dunha tribuna lateral, cuberta, con capacidade para un milleiro de persoas, 640 delas sentadas, e con outra bancada descuberta situada nun dos fondos. Recibe o seu nome do presidente do club desde 1963 a 1966: José Ramón Fernández González, Pepe la Mata.
Ata 1962 o Candás xogaba no terreo que usaba o Canijo, o campo de La Cruz.
Gregorio XI, papa
Traxectoria
Foi elixido Papa por unanimidade o 30 de decembro de 1370, se ben a súa consagración tivo que atrasarse até o 5 de xaneiro do ano seguinte, pois ao non ser sacerdote tivo que tomar as ordes previamente.
No eido político fracasou no intento de reconciliar a Francia e Inglaterra, inmersas na Guerra dos Cen Anos. Pola contra, evitou que Henrique II de Castela, Pedro IV de Aragón e Carlos II de Navarra chegasen ás armas nas súas desputas territoriais mediante varios matrimonios concertados.
Seguindo a mesma política eclesial que os seus antecesores, colocou bispos franceses á fronte das dioceses italianas, provocando o rexeitamento popular, o que foi aproveitado por Bernabó Visconti para apoderarse, en 1371, de Reggio e doutros territorios pontificios. Gregorio XI respondeu enviando unha bula de excomuñón a Bernabó, que fixo comer aos legados que lla comunican o pergameo sobre a que está escrita.
O Papa declaroulle entón a guerra en 1372, que foi favorable a Bernabó até que Gregorio logrou o apoio do emperador, da raíña de Nápoles, do rei de Hungría e de John Hawkwood, xefe dos mercenarios ingleses que combatían na Guerra dos Cen Anos.
Esta coalición de forzas obrigou a Bernabó a establecer conversas de paz, logrando en 1374 a firma dun acordo moi favorable mediante o suborno dos legados pontificios.
A crise en Italia non se solucionou, xa que Gregorio mantivo os bispos franceses en territorio italiano, e os florentinos, temerosos de que isto aumentase o influxo papal na súa zona de influencia, aliáronse con Bernabó Visconti en 1375, provocando innumerables insurreccións nos territorios pontificios.
O Papa respondeu poñendo Florencia baixo un interdito, excomungando os seus habitantes e declarando ilegais as súas posesións. As perdas económicas dos florentinos fan que busquen a intermediación de Catarina de Siena, que viaxou a Avignon para entrevistarse con Gregorio.
Catalina non logrou reconciliar os florentinos co Papa, pero conseguiu convencer a Gregorio XI para que regresase a Roma e fixase alí novamente a sée pontificia.
O 17 de xaneiro de 1377 Gregorio XI regresou a Roma, retorno que non puxo fin ás hostilidades. Pola contra, agraváronse debido aos sucesos de Cesena, nos que o cardeal, e futuro antipapa Clemente VII, ordenou masacrar a poboación soliviantando de tal modo ao pobo romano que o Papa se viu novamente obrigado a saír de Roma e volver a Avignon a finais de maio de 1377.
Gregorio XI foi o último Papa do período de Avignon, e até a actualidade o último papa de nacionalidad francesa.
Condenou as doutrinas do reformador inglés John Wycliff.
As profecías de san Malaquías refírense a este papa como Novus de virgine forti (O novo de virxe forte), facendo referencia ao seu título nobiliario de conde de Beaufort e a que foi cardeal de St. Marie la Neuve antes de ser elixido pontífice.
Benín nos Xogos Olímpicos
Benín participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1972, baixo o anterior nome do país, Dahomey. O país competiu co seu nome actual nos Xogos de 1980, e dende entón participou en cada edición dos Xogos Olímpicos de Verán. Os deportistas de Benín nunca gañaron unha medalla olímpica e tampouco participaron nos Xogos Olímpicos de Inverno.
A Ibia, Quins, Melón
A Ibia é un lugar da parroquia de Quins no concello ourensán de Melón na comarca do Ribeiro. Tiña 121 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 57 eran homes e 64 mulleres.
Maalula
miniatura|300px|dereita|Maalula
Maaloula (en árabe : معلولا Ma'loula, do arameo : ܡܥܠܐ, ma`lā, 'entrada'), é unha vila cristiá situada ao noroeste de Damasco, Siria, que presenta a peculiaridade de posuir unha das derradeiras poboacións que falan a variedade occidental do arameo.
A maioría dos cristiáns locais pertencen á Igrexa Católica Greco-Melquita. A vila é coñecida no Oriente medio pola fervente solemnidade con que celebran cada 14 de setembro a festa da exaltación da cruz.
Paloma San Basilio
Paloma San Basilio, nada en Madrid o 22 de novembro de 1950, é unha cantante e actriz española.
Trátase dunha das intérpretes máis populares e prestixiosas no ámbito da canción melódica en castelán. A potencia vocal de Paloma San Basilio, e a súa precisión e nitidez no fraseo son as súas características máis destacables.
Traxectoria
Paloma San Basilio nace en Madrid, vive a súa infancia en Sevilla e a súa adolescencia en Lugo. Estudou na Universidade Complutense de Madrid uns anos de Filosofía e Letras e Psicoloxía antes de dar comezo á súa carreira artística en 1975, grazas a ser elixida como presentadora dun programa de televisión que se chamaba Siempre en domingo. Ese mesmo ano, grava o seu primeiro disco, Sombras, con ampla repercusión internacional. O seu seguinte traballo, Donde Vas (1977), acentúa os temas máis sentimentais e consolida a súa fama en Hispanoamérica.
En 1985, participa no Festival de Eurovisión cantando a canción La fiesta terminó, que dá por título ao novo álbum composto e producido por Juan Carlos Calderón. No festival rematou no posto 14º. Dentro da serie La comedia musical española de Televisión Española protagoniza Las Leandras e La cenicienta del Palace e co-protagoniza unha terceira, El sobre verde, onde canta De una monedita de oro. As tres revistas saen en discos ao mercado.
Comité Nacional Olímpico e Deportivo Beninés
O Comité Nacional Olímpico e Deportivo Beninés (en Comité National Olympique et Sportif Béninois) é o Comité Olímpico Nacional que representa a Benín. Foi creado o 5 de maio de 1962 e recoñecido oficialmente polo Comité Olímpico Internacional en xuño de 1962.
Xoán Paulo II, papa
Foi considerado, segundo a revista Time, un dos líderes máis influentes do século XX, e considérase que axudou á fin dos réximes comunistas en Polonia e no resto de Europa. No seu pontificado melloraron significativamente as relacións da Igrexa católica co xudaísmo, co islam, coa Igrexa ortodoxa e coa Comuñón Anglicana. Algúns sectores criticárono por manter a postura contraria da Igrexa ante a anticoncepción e a ordenación de mulleres, mentres que tamén foi criticado polo seu apoio ao Concilio Vaticano Segundo e ás súas reformas; porén, tamén foi gabado pola súa postura firme e ortodoxa en canto á doutrina católica.
Perspectiva xeral
miniatura|esquerda|250px|Xoán Paulo II na súa visita ao Brasil. Xoán Paulo II enfatizou o que el denominou a «chamada universal á santidade». Tentou definir o papel da Igrexa católica no mundo moderno de cara a unha nova evanxelización, o pulo do ecumenismo e a contribución á construción dun mundo máis xusto e máis humano (o que denominou a civilización do amor). Denunciou o que considerou erros ideolóxicos propios do comunismo, o marxismo, o feminismo, o imperialismo, o relativismo, o materialismo, o fascismo (incluíndo o nazismo), o racismo e o capitalismo e as súas consecuencias. En moitos sentidos, loitou contra a opresión, o secularismo e a pobreza cunha constante defensa dos dereitos humanos, a dignidade da persoa e a diversidade cultural dos pobos.
A pesar de que mantivo relacións amistosas con moitos dirixentes occidentais, rexeitou profundamente o consumismo por consideralo culpable da corrosión espiritual dos países occidentais, e a orientación hedonista das súas poboacións. Acusou tamén a Occidente dun egoísmo insolidario cos desherdados da terra.
O seu labor en Polonia foi un factor relevante na apertura dos países do vello bloque soviético, tal como recoñeceu o propio Mikhail Gorbachev.
Dende o punto de vista doutrinal, mantívose equidistante. Rexeitou as formulacións máis radicais da teoloxía da liberación, unha teoloxía comprometida cos procesos revolucionarios de Latinoamérica. Pero foi máis contundente con Monseñor Lefevbre, coñecido polas súas posicións ultraconservadoras, a quen acabou excomungando. Elevou ao cardealado a teólogos perseguidos no seu día polas súas ideas aperturistas (Yves Congar, Henri de Lubac ou Hans Urs von Balthasar), pero foi inflexible con outros como Hans Küng, xa sancionado por Paulo VI, ou Leonardo Boff).
Na súa loita contra o que denominou a cultura da morte, foi criticado polas súas posicións contrarias á anticoncepción, o preservativo, o aborto, a eutanasia e a fecundación artificial.
Maior recoñecemento suscitou a súa defensa da paz nos máis diversos conflitos bélicos e, moi particularmente, a súa condena da guerra de Iraq.
Xoán Paulo II foi coñecido como o Papa Viaxeiro por percorrer distancias máis grandes que os seus predecesores.
Beatificou 1 340 persoas, máis que calquera dos papas anteriores. O Vaticano confirmou que canonizou máis xente que a suma dos seus predecesores nos anteriores cinco séculos, e dunha gran variedade de culturas. Este feito é difícil de demostrar, xa que as crónicas de moitas das máis temperás canonizacións están incompletas ou perdidas. En febreiro de 2004 foi nomeado para o Premio Nobel da Paz honrando o seu traballo de oposición á opresión comunista e o seu traballo a prol da xustiza.
Xoán Paulo II morreu o 2 de abril de 2005 tras unha longa loita contra a doenza de Parkinson e outras enfermidades. Inmediatamente trala súa morte, moitos dos católicos de todo o mundo demandaron que fose declarado santo o máis pronto posible, aos berros de «Santo Subito» («Santo xa» en italiano). Tanto o xornal L'Osservatore Romano como Bieito XVI, refírense a el como o Grande.
Xoán Paulo II foi sucedido polo Cardenal Joseph Ratzinger de Alemaña, antigo prefecto da Congregación para a Doutrina da Fe que celebrou o funeral.
Vida temperá
miniatura|Emilia e Karol Wojtyła (pai) no día do seu casamento. Karol Józef Wojtyła naceu o 18 de maio de 1920 en Wadowice, no sur de Polonia, e foi o menor dos tres fillos que tiveron Karol Wojtyła e Emilia Kaczorowska. A súa nai morreu en 1929, canto el tiña oito anos. O seu pai criouno de maneira que puido estudar. O seu irmán, que traballaba de médico, morreu cando Karol tiña uns 12 anos. A súa xuventude estivo marcada polos longos contactos coa comunidade xudía de Wadowice. Xogaba ao fútbol a miúdo, habitualmente como gardameta.
Karol ingresou na Universidade en Cracovia. Traballou voluntariamente como bibliotecario e fixo o servizo militar obrigatorio na Lexión Académica. Na súa xuventude foi atleta, actor e dramaturgo e aprendeu como mínimo doce idiomas durante a súa vida, entre eles latín, ucraíno, grego, castelán, portugués, francés, italiano, alemán, inglés e, por suposto, polaco. Tamén adquiriu un certo dominio do ruso.
Durante a segunda guerra mundial e a conseguinte ocupación nazi, todos os estudantes da Universidade foron arrestados e a Universidade suprimida. Todos os homes en idade de traballar debían ter un traballo. El traballou como mensaxeiro para un restaurante e como obreiro nunha canteira.
O seu pai morreu cando el tiña 22 anos.
Sacerdocio
miniatura|esquerda|Estatua de Xoán Paulo II na Catedral da Almudena, Madrid. En 1942, en pleno dominio nazi, ingresou no seminario clandestino dirixido polo arcebispo de Cracovia, o cardeal Sapieha. Karol Wojtyła foi ordenado sacerdote o 1 de novembro de 1946, polo mesmo arcebispo Sapieha, co que se confirmara. Pouco despois, comezou a estudar Teoloxía na Universidade Pontificia de San Tomé de Aquino, onde acadou unha licenciatura e despois un doutoramento en Teoloxía Sacra. A súa investigación versou sobre a Doctrina de fide apud S. Ioannem a Cruce (A doutrina da fe de acordo a San Xoán da Cruz). Aínda que o seu traballo foi unanimemente aprobado en xuño de 1948, foille denegado o doutoramento porque non podía permitirse imprimir o texto da súa exposición. En decembro dese ano, un texto revisado da súa exposición foi aprobado pola facultade teolóxica da Universidade de Cracovia, e Wojtyła acadou finalmente o título.
Conseguiu un segundo doutoramento, baseado nunha avaliación da posibilidade de establecer unha ética católica no marco do sistema ético da fenomenoloxía de Max Scheler e a súa ética dos valores, en 1954. Como sucedera co primeiro, tivo que agardar a obter o título. Esta vez, as autoridades comunistas prohibiron á facultade da Universidade de Cracovia outorgar o título. Xunto coa súa habilitación na Universidade Católica de Lublín, finalmente obtivo o doutoramento en Filosofía en 1957 desa institución, onde obtivo a Cátedra de Ética en 1956.
Bispo e cardeal
O 4 de xullo de 1958 o papa Pío XII nomeouno bispo auxiliar da arquidiocese de Cracovia. Foi convocado a Varsovia para reunirse co primado de Polonia, o cardeal Stefan Wyszyński, quen o informou de dito nomeamento. Accedeu a traballar como bispo auxiliar do arcebispo Eugeniusz Baziak, e foi ordenado bispo o 28 de setembro de 1958 co título de bispo titular de Ombi. Karol Wojtyła converteuse así, con 38 anos, no bispo máis novo de Polonia. O principal consagrador foi o propio Baziak, e os co-consagradores foron os bispos auxiliares Boleslaw Kominek e Franciszek Jop. Baziak finou en xuño de 1962, e Wojtyła foi seleccionado vicario capitular (administrador temporal) da arquidiocese.
En 1962 tomou parte no Concilio Vaticano Segundo, onde fixo achegas ao Decreto sobre a liberdade relixiosa (Dignitatis Humanae) e á Constitución Pastoral da Igrexa e o mundo moderno (Gaudium et Spes). Participou asemade no Sínodo dos Bispos. En decembro de 1963 o papa Paulo VI nomeouno arcebispo de Cracovia. O 26 de xuño de 1967, Paulo VI anunciou a elevación do arcebispo Wojtyła ao Sagrado Colexio de Cardeais, sendo o segundo máis novo do devandito colexio (47 anos) e recibindo o título de cardeal-presbítero de San Cesareo in Palatio. No mesmo ano, contribuíu significativamente á encíclica Humanae Vitae, que abordou en profundidade a postura católica contraria á anticoncepción.
Un papa para Polonia
miniatura|Escudo de Xoán Paulo II. O «M» é pola Virxe María, a quen tiña moita devoción En agosto de 1978, trala morte de Paulo VI, participou no conclave que elixiu papa a Xoán Paulo I. Con 65 anos, era considerado novo para os estándares papais. De todos os xeitos, Xoán Paulo I, feble de saúde, morreu despois de tan só 33 días de papado, o que levou á celebración dun novo conclave.
As votacións no segundo conclave dividíronse principalmente entre dous candidatos: o cardeal Giuseppe Siri, o arcebispo de Xénova; e o cardeal Giovanni Benelli, o arcebispo de Florencia. Nas primeiras votacións, Benelli parecía o futuro papa. Finalmente Wojtyła converteuse no elixido, en parte grazas ao apoio do cardeal Franz König e outros que antes apoiaran ao cardeal Siri.
Converteuse no papa 264º de acordo coa lista de papas cronolóxica. Con 58 anos de idade, foi o papa máis novo elixido dende Pío IX en 1846. Como o seu inmediato predecesor, Xoán Paulo II prescindiu da tradicional coroación papal e no canto diso recibiu a investidura eclesiástica coa simplificada inauguración papal o 22 de outubro de 1978. Durante a súa inauguración, cando os cardeais se axeonllaban diante del, tomaban os seus votos e bicaban o seu anel, ergueuse cando o primado polaco cardeal Stefan Wyszynski se axeonllou, parouno cando lle ía bicar o anel e ergueuno. Como bispo de Roma tomou posesión da súa catedral, o 12 de novembro de 1978.
Atentados
O 13 de maio de 1981 Xoán Paulo II foi ferido por un disparo de Mehmet Ali Ağca, un pistoleiro turco, cando entraba na Praza de San Pedro nunha audiencia. Ağca foi capturado e sentenciado á cadea. Dous días despois do Nadal de 1983, Xoán Paulo II visitou o cárcere onde Ağca estaba encerrado e falaron en privado durante 20 minutos. Xoán Paulo II dixo: «O que temos falado permanecerá como un segredo entre el e mais eu. Faleille como a un irmán a quen perdoei e que ten a miña completa confianza».
O 2 de marzo de 2006, unha comisión parlamentaria italiana concluíu que o Kremlin estaba detrás do atentado, en relación co apoio de Xoán Paulo II a Solidariedade, o sindicato católico obreiro polaco, unha tese que foi enseguida apoiada por Michael Ledeen e pola CIA no seu momento. A investigación estableceu que algúns departamentos de seguridade búlgaros foron empregados para manter oculto o papel desempeñado pola Unión Soviética. De todos os xeitos, hai outras teorías alternativas, e o mesmo papa declarou durante unha visita a Bulgaria en maio de 2003 que aquel país non tiña nada que ver coa tentativa de asasinato. O infrutuoso asasino era tamén membro da organización ultranacionalista turca os Lobos Grises, que foran supostamente infiltrados polos Gladio, unha organización paramilitar relacionada coa OTAN creada para prever unha posible invasión soviética de Turquía. Bulgaria e Rusia rebateron as conclusións da comisión italiana, resaltando o feito de que o mesmo papa negara a conexión búlgara. Esta tese é tamén a trama da novela de Tom Clancy Coello Vermello, publicada en 2002.
Outra tentativa de asasinato tivo lugar o 12 de maio de 1982, xusto un día antes do aniversario do anterior atentado da súa vida, en Fátima, Portugal cando un home tentou cravarlle unha baioneta, pero foi detido polos gardas de seguridade. O asaltante, un sacerdote español ultraconservador de dereitas chamado Juan María Fernández y Krohn, opúñase ás medidas do Concilio Vaticano Segundo e chamou ao papa «axente de Moscova». Foi privado do seu cargo sacerdotal e cumpriu unha condena de seis anos.
Saúde
miniatura|300px|Xoán Paulo II o 22 de setembro de 2004. Cando comezou o seu papado en 1978, Xoán Paulo II era un ávido deportista, que gozaba co sendeirismo e coa natación. No momento do seu nomeamento, con 58 anos, tiña moi boa saúde e era moi activo; corría polos xardíns do Vaticano (co horror do persoal vaticano, que o informou de que podía ser visto correndo polos turistas que subían ao máis alto da cúpula da Basílica de San Pedro. A resposta do papa foi «e que?»), nadaba e escalaba montañas.
En 1981 a súa saúde sufriu un gran golpe trala primeira tentativa de asasinato. A ferida da bala causoulle severas hemorraxias, e a presión sanguínea do papa baixou moito. Ademais, tívoselle que practicar unha colostomía. Non obstante, mantivo unha aparente boa condición física ao longo dos 80.
A partir de 1992, a saúde de Xoán Paulo II comezou a declinar lentamente. Comezou a sufrir dificultade no falar e no oír. Aínda que non foi oficialmente confirmado pola Curia Romana ata o 2003, moitos expertos coincidían en que o Pontífice sufría de párkinson. A diferenza entre o atlético papa dos anos 70 e o fráxil papa dos 90 era moi rechamante. De ter unha forma física moi superior á dos seus predecesores, declinou fisicamente moito máis do que era normal nos outros pontífices.
En febreiro de 2005, Xoán Paulo II foi ingresado no hospital cunha inflamación de larinxe, como resultado dunha gripe. Aínda que lle foi dada a alta médica, ingresou novamente un mes despois con dificultades respiratorias. Foille practicada unha traqueotomía, limitándoselle as facultades de falar.
En marzo de 2005, boa parte da opinión pública consideraba ao papa preto da morte; e isto foi confirmado polo Vaticano uns poucos días antes do seu pasamento.
Morte
esquerda|miniatura|Estatua de Xoán Paulo II en [[Košice, Eslovaquia. A estatua foi inaugurada polo Cardenal Stanisław Dziwisz, antigo secretario privado do papa.]] O 31 de marzo de 2005 o papa contraeu unha febre moi alta. Despois dese día as fontes do Vaticano anunciaron que Xoán Paulo II recibira a unción de enfermos polo seu amigo e secretario Stanisław Dziwisz. Durante os derradeiros días da súa vida, as luces permaneceron acesas durante a noite nas súas estancias do Palacio Apostólico.
Milleiros de persoas foron chegando ao Vaticano, ateigando a Praza de San Pedro e os arredores, e mantiveron unha vixilia completa durante dous días. Aproximadamente ás 15:30 CEST, Xoán Paulo II pronunciou as súas derradeiras palabras aos seus axudantes: «Marcho á casa do Pai», no seu polaco nativo, e entrou nun coma durante unhas catro horas. Morreu nas súas estancias, ás 21:37 CEST (19:37 UTC) o 2 de abril. A misa da vixilia do segundo domingo de Ppascua foi celebrada a carón do seu leito. Varios axudantes estaban presentes, así como varias monxas polacas da Congregación das Irmás Serventes do Sagrado Corazón de Xesús.
Funeral
miniatura|200px|A [[tumba de Xoán Paulo II.]] A morte do papa Xoán Paulo II puxo en movemento rituais e tradicións que datan da época medieval. O rito da Visitación tivo lugar dende o 4 até o 7 de abril na Basílica de San Pedro. O 8 de abril a misa de réquiem foi oficiada polo decano do Colexio de Cardeais, Joseph Ratzinger, quen se convertería no próximo papa baixo o nome de Bieito XVI. Estímase que foi o funeral máis seguido de todos os tempos.
Xoán Paulo II foi enterrado nas grutas baixo a basílica, a Tumba dos Papas. Foi depositado nunha tumba que fora creada no mesmo nicho que ocuparan os restos do papa Xoán XXIII. O nicho estaba baleiro dende que os seus restos foran trasladados ao corpo principal da basílica trala súa beatificación por Xoán Paulo II en 2000.
«Por última vez o mundo congregouse nunha xuntanza histórica para honrar un home que impactou a todos. Cinco reis, catro raíñas, 70 presidentes e primeiros ministros, 164 cardeais. Os pobres e os privilexiados».
Canonización
O 5 de xullo de 2013 o papa Francisco asinou o decreto que autoriza a canonización de Xoán Paulo II e de Xoán XXIII.
Finalmente, o 27 de abril de 2014, ante unha multitude congregada na praza de San Pedro do Vaticano, que se estima nuns 800 000 peregrinos chegados de todo o mundo, o papa Francisco proclamou a canonización Xoán Paulo II, xunto á de Xoán XXIII, pedindo en latín, coa fórmula ritual, que se inscribise aos dous papas no Libro dos Santos. Foi un día histórico, xa chamado «o dos catro papas», debido a que, ademais de que Francisco proclamou santos a Karol Wojtyła e Angelo Roncalli, á esquerda do altar onde se concelebrou a misa, estivo o papa emérito Bieito XVI, a quen o papa arxentino abrazou antes de comezar a cerimonia e ao finalizar a mesma. Na homilía da misa, Francisco destacou que ambos os novos santos «restauraron e actualizaron a Igrexa» á súa imaxe orixinal. O papa terminou a cerimonia saudando as 93 delegacións asistentes, entre as que había 24 xefes de Estado e de Goberno, e entre os que se encontraban os reis de España e de Bélxica, ademais dos presidentes de Paraguai, Honduras, O Salvador, Ecuador, Albania, Croacia e Polonia, entre outros.
Ensinanzas
Como papa, Xoán Paulo II escribiu 14 encíclicas e ensinou sobre a «teoloxía do corpo». Algúns textos de especial importancia foron a encíclica Ecclesia de Eucharistia, a exhortación apostólica Reconciliatio et Paenitentia e a encíclica Redemptoris Mater.
Xesús
''Xesús, sobre todo co seu estilo de vida e coas súas accións, demostrou como no mundo en que vivimos está presente o amor, o amor operante, o amor que se dirixe ao home e abraza todo o que forma a súa humanidade. Este amor faise notar particularmente no contacto co sufrimento, a inxustiza, a pobreza; en contacto con toda a condición humana histórica, que de distintos modos manifesta a limitación e a fraxilidade do home, quer física, quer moral (Encíclica Dives in misericordia'').
Sexualidade
''O corpo xa non se considera como realidade tipicamente persoal, signo e lugar de relacións cos demais, con Deus e co mundo. Redúcese a pura materialidade: está simplemente composto por órganos, funcións e enerxías que hai que usar consonte a criterios de mero goce e eficiencia. Xa que logo a sexualidade despersonalízase e instrumentalízase: de signo, lugar e linguaxe do amor, é dicir, do don de si mesmo e da acollida do outro segundo a riqueza da persoa, pasa a ser cada vez máis ocasión e instrumento de afirmación do propio eu e da satisfacción egoísta dos propios desexos e instintos (Encíclica Evangelium Vitae'').
Moral cristiá
''A vida moral preséntase como a resposta debida ás iniciativas gratuítas que o amor de Deus multiplica a prol do home. É unha resposta de amor (Encíclica Veritatis Splendor'').
Non debe buscarse ningunha recompensa maior que o amor mesmo (Encíclica Veritatis Splendor).
''O amor e a vida segundo o Evanxeo non poden propoñerse ante todo baixo a categoría de precepto, porque o que esixen supera as forzas do home. Só son posibles como froito dun don de Deus que sanda, cura e transforma o corazón do home por medio da súa graza (Encíclica Veritatis Splendor'').
''O amor é tamén o único criterio segundo o cal todo debe facerse e non facerse, cambiarse e non cambiarse. É o principio que debe dirixir toda acción e o fin ao que debe tender. Actuando con amor ou inspirados polo amor, nada é desconforme e todo é bo (Encíclica Redemptoris missio'').
Ecoloxía
Na raíz da insensata destrución do medio natural hai un erro antropolóxico por desgraza moi difundido no noso tempo... o home cre que pode dispoñer arbitrariamente da terra, someténdoa sen reservas á súa vontade como se ela non tivese unha fisionomía propia... (Encíclica Centessimus Annus).
Pena de morte
Nin sequera o homicida perde a súa dignidade persoal e Deus mesmo faise o seu garante (Encíclica Evangelium vitae).
Eutanasia
Cando a morte se prevé inminente e inevitable, pódese en conciencia renunciar a uns tratamentos que procurarían unha prolongación precaria e penosa da existencia.
Xa Pío XII afirmaba que é licito suprimir a dor por medio de narcóticos, a pesar de ter como consecuencia limitar a conciencia e abreviar a vida (Encíclica Evangelium Vitae).
Sentido da vida
O sentido máis verdadeiro e profundo da vida é ser un don que se realiza ao darse (Encíclica Evangelium vitae).
Satán
''O espírito das tebras é capaz de amosar a Deus como inimigo da propia criatura e, ante todo, como inimigo do home, como fonte de perigo e ameaza para o home. Deste xeito, Satán enxerta no ánimo do home o xermolo da oposición daquel que dende o principio debe ser considerado como inimigo do home e non como Pai (Encíclica Dominum et vivificantem'').
Pecado
''Ningún pecado do home pode cancelar a misericordia de Deus, nin impedirlle poñer en acto a súa forza vitoriosa, con tal de que o invoquemos. Máis aínda, o mesmo pecado fai resplandecer con maior forza o amor do Pai... (Encíclica Veritatis Splendor'').
A salvación
''A universalidade da salvación non significa que se conceda soamente aos que, de modo explícito, cren en Cristo e entraron na Igrexa. Se é destinada a todos, a salvación en verdade debe de estar a disposición de todos ( Encíclica Redemptoris missio'').
Pluralismo
O pluralismo é froito do empuxe dinámico do mesmo Espírito (Encíclica Redemptoris missio).
A guerra
''Non matedes! Non preparedes aos homes destrución e exterminio! Pensade nos vosos irmáns que sofren fame e miseria! Respectade a liberdade e dignidade de cada un! (Encíclica Redemptor hominis'').
''Nunca máis a guerra! Nunca máis a guerra! que destrúe a vida dos inocentes, que ensina a matar e trastorna igualmente a vida dos que matan, que deixa tras de si un rastro de rancores e odios, e fai máis difícil a solución dos problemas que a provocaron (Encíclica Centessimus annus'').
Química orgánica
miniatura|Estrutura da molécula de [[metano, o hidrocarburo máis sinxelo.]] A química orgánica é a rama da química que estuda a estrutura, as propiedades, a composición, a síntese e reaccións químicas dos compostos orgánicos. Os compostos orgánicos son os compostos cuxo elemento fundamental é o carbono, pois estes compostos baséanse nun "esqueleto" formado por átomos de carbono.
Xoán Paulo II, papa
Papado
É precisamente como se, dende a debilidade humana de Pedro, se manifestase de modo pleno que o seu ministerio particular na Igrexa procede totalmente da Graza (Encíclica Ut Unum sint).
Química orgánica
O límite entre a química orgánica e a química inorgánica non é sempre nítido; por exemplo, o óxido de carbono (CO) e o dióxido de carbono (CO2) non forman parte da química orgánica. Podemos considerar os compostos organometálicos (moléculas orgánicas que inclúen átomos metálicos unidos a un átomo de carbono por medio un enlace covalente) coma unha separación difusa entre ambas ramas.
Xoán Paulo II, papa
O Nadal
O Nadal pon tamén de manifesto o senso profundo de todo nacemento humano, e a alegría mesiánica constitúe así o fundamento e realización da alegría por cada neno que nace (Encíclica Evangelium vitae).
Química orgánica
Ó contrario que outros elementos, o carbono forma enlaces fortes con outros átomos de carbono e cunha gran variedade doutros elementos. As cadeas e aneis de átomos de carbono son tan variadas que poden formar unha variedade interminable de moléculas.
Xoán Paulo II, papa
A familia
''A familia, fundada e vivificada polo amor, é unha comunidade de persoas: do home e da muller esposos, dos pais e dos fillos, dos parentes. O seu primeiro cometido é o de vivir fielmente a realidade da comuñón co empeño constante de desenvolver unha auténtica comunidade de persoas. O principio interior, a forza permanente e a meta última de tal cometido é o amor (Exhortación apostólica Familiaris Consortio'').
Química orgánica
A vida e os compostos orgánicos
A diversidade dos compostos de carbono é a base para a vida na Terra. Os seres vivos están formados de compostos orgánicos complexos con funcións estruturais, químicas ou xenéticas.
Xoán Paulo II, papa
Posturas sociopolíticas
A Igrexa asume unha actitude crítica tanto ante o capitalismo liberal como ante o colectivismo marxista (Encíclica Sollicitudo rei socialis).
Química orgánica
Historia
right|miniatura|O traballo de [[Friedrich Wöhler sobre a síntese da urea considérase como o inicio da química orgánica, e en particular da síntese orgánica]] Na orixe, a ciencia da química orgánica era o estudo dos compostos que se extraían dos organismos vivos e dos produtos naturais. Compostos coma azucre, léveda, ceras eran considerados orgánicos. Está división partía da teoría vitalista, polo que a química orgánica estuda os compostos que posuían a "forza vital" e a química inorgánica estudaba gases, rochas e minerais e compostos derivados deles. A aparición da química orgánica asóciase ao descubrimento, en 1828, polo químico alemán Friedrich Wöhler, de que a substancia inorgánica cianato de amonio podía converterse en urea, unha substancia orgánica que se atopa na urina de moitos animais. Antes deste descubrimento, os químicos crían que para sintetizar substancias orgánicas, era necesaria a intervención do que chamaban "forza vital". O experimento de Wöhler rompeu a barreira entre substancias orgánicas e inorgánicas.
Xoán Paulo II, papa
Posturas sociopolíticas
''Se a produción de armas é unha grave desorde que reina no mundo actual respecto das verdadeiras necesidades dos homes e o uso dos medios axeitados para satisfacelas, non o é menos o comercio das mesmas. Máis aínda, a propósito disto, é preciso engadir que o xuízo moral é aínda máis severo (Encíclica Sollicitudo rei socialis'').
A conciencia da que falamos non se refire soamente aos individuos, senón tamén ás nacións e aos pobos, os cales, como entidades cunha determinada identidade cultural, son particularmente sensibles á conservación, libre xestión e promoción do seu propio patrimonio (Encíclica Sollicitudo rei socialis).
Química orgánica
Historia
A química orgánica constituíuse como disciplina na década de 1930. O desenvolvemento de novos métodos de análise das substancias de orixe animal e vexetal, baseados no emprego de disolventes, como o éter ou o alcohol, permitiu illar un gran número de substancias orgánicas que recibiron o nome de "principios inmediatos".
Xoán Paulo II, papa
Posturas sociopolíticas
É necesario o pleno respecto da identidade de cada pobo, coas súas características históricas e culturais (Encíclica Sollicitudo rei socialis).
Química orgánica
Compostos orgánicos
Os compostos orgánicos poden dividirse en tres clases: hidrocarburos, compostos osixenados e compostos nitroxenados.