cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rosa Luxemburg
Epitafio pola súa morte
miniatura|Estatua de Rosa Luxemburg en [[Berlín.]] A pesar das críticas, Lenin loou a Luxemburg despois da súa morte como unha "aguia" da clase traballadora: Pero a pesar dos seus erros, ela foi -e permanece para nós- unha aguia. E non só os comunistas por todo o mundo apreciarán a súa memoria, pola súa biografía e os seus traballos completos (publicación dos cales os comunistas alemáns están atrasando excesivamente, que só pode ser escusado parcialmente polas tremendas perdas que están sufrindo na súa grave loita) servirán como útiles manuais para adestrar a moitas xeracións de comunistas por todo o mundo. 'Dende o 4 de agosto de 1914, a socialdemocracia alemá foi un cadáver cheirento' - esta declaración fará o nome de Rosa Luxemburg famoso na historia do movemento da clase traballadora internacional. Trotsky tamén lamentou publicamente a morte de Luxemburg escribindo: Sufrimos dúas grandes perdas ó mesmo tempo que se xuntan nunha enorme dor. Abateron nas nosas filas dous líderes cuxos nomes estarán para sempre dentro do gran libro da revolución proletaria: Karl Liebknecht e Rosa Luxemburg. Eles foron destruídos. Foron asasinados. Xa non estarán máis con nós!
Nos seguintes anos, Trotsky defendeu a Luxemburg frecuentemente, afirmando que Iosif Stalin a desprezara. No artigo Hands Off Rosa Luxemburg! Trotsky criticou a Stalin por isto, a pesar de que coñecía os erros teóricos de Luxemburg. "Si, Stalin ten unha razón suficiente para odiar a Rosa Luxemburg. Pero toda esa arrogancia convértese no noso deber de defender a memoria de Rosa das calumnias de Stalin que foron collidas polos funcionarios contratados nos dous hemisferios, e legar esta imaxe realmente bela, heroica e tráxica ás xeracións vindeiras do proletariado en toda a súa forza grandiosa e inspiradora."
Carmín
De cochinilla
Ao igual que co quermes, co carmín de cochinilla americana é posíbel pintar, pero dá unha cor inestábel ante a luz.
Lagoa
En Galicia existiu ata o seu desecamento a partir do ano 1958 unha das lagoas de auga doce máis grandes da Península Ibérica: a lagoa de Antela.
Interkosmos 13
Características
Interkosmos 13 estaba enmarcado dentro do programa de colaboración internacional Interkosmos entre a Unión Soviética e outros países. Foi inxectado nunha órbita inicial de 1 714 km de apoxeo e 296 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 83 graos e un período de 104,9 minutos. Reentrou na atmosfera o 2 de setembro de 1980.
Rosa Luxemburg
Legado literario da súa correspondencia
miniatura|dereita|150px|Selo conmemorativo coa súa imaxe. Rosa Luxemburg deixou escrita unha importante correspondencia de recoñecida calidade literaria. O escritor austríaco Karl Kraus destacou unha carta enviada a Sonia Liebknecht dende a prisión feminina de Breslau, cualificándoa como un documento único no seu xénero en canto ao tipo de poesía e humanidade que amosa, debendo figurar, segundo el, nos libros de texto de todas as repúblicas, entre autores como Goethe ou Claudius.
En 2006, a comediante Anouk Grinberg leu as cartas de Rosa Luxemburg ás súas amigas (Luzca Kautsky, Sonia Liebknecht, sobre todo) durante as súas detencións, nun espectáculo titulado Rosa, la vie (en galego, Rosa, a vida) no Théâtre de l'Atelier en París. En 2009, estas cartas (con tradución de Anouk Grinberg e de Laure Bernardi) foron publicadas baixo o mesmo título en Éditions de l'Atelier.
Controversia na identificación do cadáver
miniatura|O compañeiro revolucionario de Luxemburg, [[Karl Liebknecht, foi asasinado xunto con ela.]]
O patólogo forense Michael Tsokos, xefe do Instituto de Medicina Legal e Ciencias Forenses na Charité de Berlín, descubriu un corpo preservado sen cabeza, pes, nin mans, no soto do museo de historia médica do Charité. Atopou que a autopsia do corpo era sospeitosa e decidiu realizar un TAC dos restos. O corpo amosaba signos de que estivo baixo a auga nalgún punto, e as tomografías amosaban que era o corpo dunha muller de 40-50 anos de idade que sufría de artrose e tiña pernas de diferente lonxitude. No momento do seu asasinato, Rosa tiña 47 anos e sufría dunha lesión da cadeira que provocaba que as súas pernas tiveran diferente lonxitude. Un laboratorio en Kiel tamén analizou o corpo usando técnicas de datación por radiocarbono e confirmou que pertencía ó mesmo período do asasinato de Luxemburg.
A autopsia orixinal, realizada o 13 de xuño de 1919 no corpo que foi enterrado en Friedrichsfelde, amosaba certas inconsistencias que apoiaban as hipóteses de Tsokos. A autopsia indicaba explicitamente que non había danos na cadeira, e indicaba que non había evidencia de que as pernas fosen de lonxitudes diferentes. A maiores, a autopsia non indicaba marcas na parte superior do cranio dos dous golpes de culata que lle deron. Finalmente, mentres que os examinadores de 1919 anotaron un burato na cabeza do corpo entre o ollo esquerdo e a orella, non atoparon unha ferida de saída ou a presenza da bala dentro do cranio
O patólogo asistente Paul Fraenckel pareceu dubidar naquel momento de que o corpo que estaban a examinar fose o de Rosa Luxemburg, e nun anexo asinado, distanciouse das conclusións do seu colega. Este anexo e as inconsistencias entre o informe de autopsia e os feitos coñecidos persuadiron a Tsokos de examinar os restos en máis detalle. De acordo ás testemuñas oculares, cando o corpo de Luxemburg foi lanzado á canle, atáronse pesos ós seus pulsos e nocellos. Estes pesos podería ser que cortaran as súas extremidades nos meses que pasou o seu corpo na auga, o que explicaría a falta das mans e os pés.
Carmín
De cochinilla
miniatura|220px|Grupo de femias de [[Dactylopius coccus alimentándose sobre unha penca de nopal en La Palma (Canarias). Estes insectos usan o ácido carmínico como defensa.]]
Uso actual; outros usos
O uso do carmín de cochinilla continúa a día de hoxe. Actualmente prepárase fervendo as cochinillas previamente secas e pulverizadas nunha solución amoniacal ou de carbonato de sodio, para extraer o ácido carmínico; as partículas insolúbeis elimínanse mediante filtrado, e a solución resultante trátase con alume para que o colorante precipite.
Este colorante úsase para dar cor vermella ou rosada a numerosos produtos (tinturas para teas, medicamentos, alimentos, bebidas, xabóns, cosméticos). Na industria alimentaria desígnase co número E120.
En 1858 o anatomista alemán e pioneiro da microfotografía anatómica Joseph von Gerlach introduciu o carmín como colorante para a tinguidura de neuronas; na década de 1870 o seu uso xa se estendera entre os seus colegas, e aínda se utiliza con ese fin.
Tamén se indicaron usos medicinais para a cochinilla, e certamente na medicina popular americana ten varios usos, non só en México, senón tamén entre os quechuas do Perú.
Como o carmín de cochinilla é custoso, adoita substituírse con colorantes sintéticos.
Carmín sintético
Un substituto do carmín de orixe animal amplamente utilizado é o vermello cochinilla A, Ponceau 4R ou escarlata Victoria 4R, un colorante co número E124. Trátase dun derivado azoico do petróleo, máis barato que o carmín natural.
Como cor
No cadro baixo estas liñas:
Nun sentido amplo, por «carmín» enténdense unha variedade de vermellos, como o granate profundo, o carmesí intenso ou, simplemente, un vermello moi forte. Tamén chámanse «carmíns» aos colorantes vermellos ou vermello-purpúreos que se usan en pintura artística, tinturaría, confeitaría e cosmética.
Nota. Para a cor carmín feito con tinturas da planta chamada rubia, véxase carmín de alizarina.
A Cereixeira, Oubiña, Cambados
A Cereixeira é un lugar da parroquia de Oubiña no concello pontevedrés de Cambados na comarca do Salnés. Tiña 82 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 41 eran mulleres e 41 homes, o que representa unha poboación máis ou menos estable respecto ós anos 2010, cando eran 79 veciños, e 2005, cando eran 81.
Rosa Luxemburg
Controversia na identificación do cadáver
Tsokos decatouse que un test de ADN sería a mellor forma de confirmar ou negar a identidade do corpo como de Luxemburg. O seu equipo esperaba inicialmente atopar trazas do ADN en vellos selos de correo que Luxemburg lambera, pero ocorreu que Luxemburg nunca fixera iso, preferindo humedecer os selos cun trapo húmido. Entón os investigadores decidiron buscar un parente vivo, e en xullo de 2009 o periódico alemán Bild am Sonntag anunciou que se atopara unha sobriña neta de Rosa Luxemburg -unha muller de 79 anos de idade chamada Irene Borde- que doou algúns cabelos para a comparación de ADN. En decembro de 2009, as autoridades de Berlín levantaron o cadáver para realizar unha autopsia antes de enterralo na súa tumba. O Fiscal Público de Berlín anunciou a finais de decembro de 2009 que aínda que había indicios de que o corpo era de Rosa Luxemburg, non había evidencias abondo para proporcionar probas concluíntes. En particular, o ADN extraído do pelo da neta de Luxemburg non coincidía co pelo pertencente ó cadáver. Tsokos xa dixera tempo antes que as posibilidades de que coincidiran eran dun 40%. Os restos enterráronse nun lugar sen revelar, mentres que as probas continuaron con mostras de tecidos.
Literatura, teatro, música e pintura
A obra de 1928 Das Berliner Requiem (O Réquiem berlinés), «pequena cantata» para tenor, barítono, coro de homes (ou tres voces de homes) e orquestra de ventos de Kurt Weill con texto de Bertolt Brecht, está inspirada na súa vida, principalmente o segundo e o terceiro movemento, Vom ertrunkenen Mädchen e Hier ruht die Jungfrau.
En 1949, Alfred Döblin fai de Rosa Luxemburg un dos personaxes centrais do cuarto volume de ''November 1918. Eine deutsche Revolution: Karl & Rosa''.
Como «santa laica» do imaxinario comunista na URSS, figura indirectamente na novela Tchevengour de Andreï Platonov, ideal pantasmado dun dos personaxes principais.
En 1970, nun longo poema, Rosa Lux, creado na escena do Théâtre des Carmes, André Benedetto fai reaparecer a Rosa Luxembourg e as súas loitas «nunha especie de homenaxe que xorde entre o centenario do seu nacemento e os cincuenta anos do seu asasinato».
Tamén Pierre Bourgeade dedicou, en 1977, unha obra de teatro a Rosa Luxemburg: Étoiles rouges, unindo o seu tráxico destino ao de Marilyn Monroe.
En 1992, o pintor quebequés Jean-Paul Riopelle realizou un fresco de 40 metros, composto por trinta cadros, titulado Hommage à Rosa Luxemburg. Está en exposición permanente no Musée national des beaux-arts du Québec no Quebec.
Claire Diterzi, cantautora, creou en 2010, con Marcial Di Fonzo Bo, no Théâtre du Rond-Point un espectáculo musical titulado Rosa la Rouge, presentando a vida de Rosa Luxemburg baixo o punto de vista da súa vida afectiva e militante.
En 2014, Anne Blanchard, escritora de obras xuvenís, publicou ''Rosa Luxemburg. Non aux frontières (en galego, Rosa Luxemburg. Non ás fronteiras)'', Actes Sud junior, unha novela publicada na colección «os que dixeron non» baixo a dirección de Murielle Szac. Tamén en 2014, a escultora Nicolas Milhé, reactualizou a figura de Rosa Luxemburg cunha escultura contemporánea en mármore branco sobre bronce.
Cine e televisión
A vida de Rosa Luxemburg foi obxecto dunha película estreada en 1986, titulada Die Geduld der Rosa Luxemburg (en galego, A paciencia de Rosa Luxemburg), e realizada por Margarethe von Trotta. Barbara Sukowa, actriz principal, conseguiu o Premio de mellor interpretación feminina durante o festival de Cannes de 1986. Otto Sander interpretaba o papel de Karl Liebknecht.
Filatelia alemá
miniatura|Selo postal emitido na [[República Democrática Alemá en 1955.]] De 1949 a 1974, a lembranza de Rosa Luxemburg foi mantida polas administracións postais das dúas Alemañas.
Ó leste, dende 1949, os correos da zona de ocupación soviética editan un selo In Memoriam do 15 de xaneiro de 1919. Está asociada á figura de Karl Liebknecht, como durante as emisións posteriores realizadas na RDA que se cifran en cinco :
Cainzada, Bazar, Castro de Rei
Cainzada é un lugar da parroquia de Bazar no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña un habitante (un home).
A Aldea, Bodaño, Vila de Cruces
A Aldea é un lugar da parroquia de Bodaño, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza.
64ª edición dos Óscar
A 64.ª entrega dos premios Óscar tivo lugar o día 30 de marzo de 1992 no Dorothy Chandler Pavillion dos Ánxeles (Estados Unidos). O mestre de cerimonias foi Billy Cristal.
Premios
miniatura|150px|[[Jonathan Demme, mellor director]] miniatura|150px|[[Anthony Hopkins, mellor actor]] miniatura|150px|[[Jodie Foster, mellor actriz]] miniatura|150px|[[Jack Palance, mellor actor secundario]] miniatura|150px|[[Mercedes Ruehl, mellor actriz secundaria]] miniatura|150px|[[Callie Khouri, mellor guión orixinal]] miniatura|150px|[[Alan Menken, mellor banda sonora]] miniatura|150px|[[Robert Richardson, mellor fotografía]] miniatura|150px|[[Dennis Muren, mellores efectos visuais]] Os gañadores aparecen en primeiro lugar e en grosas.
Kaʻiulani
miniatura|180px|dereita|Escudo de armas do Reino de Hawai. miniatura|220px|dereita|Estandarte persoal da princesa.
Victoria Kaʻiulani Kalaninuiahilapalapa Kawekiu i Lunalilo Cleghorn, nada en Honolulu o 16 de outubro de 1875 e finada en ʻĀinahau (Honolulu) o 6 de marzo de 1899, foi a herdeira ó trono do Reino de Hawai, do que ostentaba o título de princesa herdeira.
Traxectoria
Kaʻiulani fíxose coñecida en todo o mundo pola súa intelixencia, beleza e determinación. Despois do derrocamento da monarquía hawaiana en 1893, visitou os Estados Unidos para axudar a restablecer o Reino. Aínda que era reticente a participar en política, fixo moitos discursos e aparicións públicas denunciando o derrocamento do seu goberno e a inxustiza cara o seu pobo. Tamén fixo visitas a Washington, D.C. onde tentou convencer ó presidente Benjamin Harrison e despois a Grover Cleveland, pero a pesar dos seus esforzos non puido evitar a anexión final de Hawai polos Estados Unidos. A historia da súa vida acadou proporcións lendarias debido á súa morte prematura.
23 de maio
O 23 de maio é o 143º día do ano do calendario gregoriano e o 144º nos anos bisestos. Quedan (222) días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|Carl von Linné.
Mortes
miniatura|100px|Luis de Góngora.
Outros
Os 366 días do ano
Guerra acoirazada
miniatura|300px|Unha forza combinada de [[M1 Abrams, vehículos de combate de infantería M2 Bradley e un convoi loxístico avanzando durante a Guerra do Golfo.]] A guerra acoirazada na guerra moderna enténdese como a utilización dos vehículos blindados de combate como un compoñente central dos métodos de guerra.
22D
22D foi o nome dun prototipo de mísil terra-aire supersónico desenvolto pola Unión Soviética, construído por Lyulev e probado en 1963. Tivo como precedente ó 17D e 18D, pero a diferenza destes a propulsión principal non estaba baseada en propelente sólido, senón que usaba motores ramjet de propelente líquido e usaba tres etapas en lugar de dúas. O mísil era acelerado en primeiro lugar por dous foguetes propulsores adicionais de propelente sólido (un a cada lado do corpo principal) para alcanzar a velocidade necesaria para facer funcionar os motores ramjet, despois do cal eran exectados. As probas cos prototipos finalizaron en 1966. Desenvolvementos posteriores deron lugar ó mísil 2K11 Krug, en produción.
Guerra acoirazada
Apoio
A guerra acoirazada é moi intensa desde o punto de vista mecánico e loxístico, e require un apoio mecánico moi extenso.
Futuro
Mentres que o carro de combate foi unha parte integral na guerra acoirazada do pasado, os conflitos recentes puxeron maior énfase na mobilidade, que os carros de combate principais non poden prover. Leva unhas cantas semanas o transferir os tanques e ao seu equipamento de apoio por mar ou aire, e os vehículos aínda requiren un mantemento frecuente.
Venus
Venus é o segundo planeta do sistema solar en orde de proximidade ao Sol e o terceiro en canto a tamaño en orde ascendente despois de Mercurio e Marte e ten algunhas características peculiares. Do mesmo xeito que Mercurio, carece de satélites naturais. A súa órbita é unha elipse cunha excentricidade de menos do 1 %, formando a órbita máis circular de todos os planetas; apenas supera a de Neptuno. Este planeta ademais posúe o día máis longo do sistema solar —243 días terrestres—, o seu movemento é dextróxiro, é dicir, xira no sentido das agullas do reloxo, contrario ao movemento dos outros planetas. Por iso, nun día venusiano o Sol sae polo oeste e ponse polo leste. As súas nubes, con todo, poden dar a volta ao planeta en catro días terrestres. De feito, previamente a estudalo con naves non tripuladas na súa superficie ou con radares, pensábase que o período de rotación de Venus era duns catro días terrestres.
Trátase dun planeta interior de tipo rochoso e terrestre, chamado con frecuencia o planeta irmán da Terra, xa que ambos son similares en canto a tamaño, masa e composición, aínda que totalmente diferentes en cuestións térmicas e atmosféricas (a temperatura media de Venus é de 463,85°C). A súa atmosfera chega a ser extremadamente densa nas capas interiores, o que lle produce, xunto coa súa composición, un efecto invernadoiro moi forte, que mantén a súa superficie a uns 500 °C. A súa presión atmosférica é 90veces superior á terrestre; é, por tanto, a maior presión atmosférica de todos os planetas rochosos do sistema solar. É de cor branca/amarelada pola súa atmosfera composta maioritariamente por dióxido de carbono (CO2), ácido sulfhídrico (H2S) e nitróxeno (N2).
A pesar de situarse máis lonxe do Sol que Mercurio, Venus posúe a atmosfera máis quente do sistema solar; isto débese a que está principalmente composta por gases de efecto invernadoiro, como o dióxido de carbono, atrapando moito máis calor do Sol. Actualmente carece de auga líquida e as súas condicións en superficie considéranse incompatibles coa vida coñecida, aínda que en descubrimentos recentes atopouse fosfina na súa superficie nebular, unha molécula que na Terra é xerada por microbios, o que dá indicios dunha posible existencia de vida. Con todo, o Instituto Goddard de Estudos Espaciais da NASA e outros postularon que no pasado Venus puido ter océanos  con tanta auga como o océano terrestre e reunir condicións de habitabilidade planetaria.
Ao atoparse Venus máis próximo ao Sol que a Terra, sempre se pode atopar nas inmediacións do Sol (a súa maior elongación é de 47,8°), polo que desde a Terra pódese ver só durante unhas poucas horas antes do orto (saída do Sol) nuns determinados meses do ano; tamén durante unhas poucas horas despois do ocaso (posta do Sol) no resto do ano. A pesar diso, cando Venus é máis brillante pode ser visto durante o día, sendo un dos tres únicos corpos celestes que poden ser vistos de día a primeira ollada ademais da Lúa e o Sol. Venus pode proxectar sombras e pode ser visible a simple vista a plena luz do día. Polo mesmo motivo, Venus presenta fases tal como o fai a Lúa, se ben non chega a producirse nada máis que unha parte das que corresponden ó noso satélite, pois non pode poñerse de xeito máis afastado do Sol que o que está a Terra. Estas fases foron primeiro observadas por Galileo e foron utilizadas por el como un indicio de que os planetas xiran arredor do Sol. Coñecido como a estrela da mañá (‘Luceiro do alba’) ou da tarde (‘Luceiro vespertino’), cando é visible no ceo nocturno é o segundo obxecto máis brillante do firmamento tras a Luna, polo que Venus debeu ser xa coñecido desde os tempos prehistóricos.
Venus recibe o seu nome en honra a Venus, a deusa romana do amor (na Grecia antiga, Afrodita). Os adxectivos venusiano/a, venusino/a e venéreo/a (poeticamente) son usados para denotar as características habitualmente atribuídas a Venus/Afrodita. O adxectivo venéreo adoita asociarse ás enfermidades de transmisión sexual. Venus e a Terra (deusa grega Xea) son os únicos planetas do sistema solar con nome feminino. O símbolo do planeta Venus é unha representación estilizada do espello da deusa Venus: un círculo cunha pequena cruz debaixo, utilizado tamén hoxe para denotar o sexo feminino.
Características físicas
Venus é un planeta interior, un dos catro planetas terrestres do Sistema Solar, o que quere dicir que, ao igual que a Terra, é un corpo rochoso. En tamaño e masa é semellante ao noso planeta e adoita ser descrito como "irmá" ou "xemelga" da Terra. O diámetro de Venus é de 12 092 km (só 650 km menos que o da Terra) e a súa masa é o 81,5 % do da Terra. As condicións na superficie venusiana difiren radicalmente das terrestres, debido á súa densa atmosfera de dióxido de carbono. A masa da atmosfera de Venus é un 96,5% dióxido de carbono, sendo a meirande parte do 3,5% restante nitróxeno. A presión na superficie é de 9,3 MPa (93 bares), e a temperatura media da superficie é de 737 K (464 °C; 867 °F), por encima do punto crítico dos compoñentes principais o que fai da superficie da atmosfera un fluído supercrítico.
Xeografía
A superficie venusiana foi un tema de especulación ata que algúns dos seus segredos foron revelados pola ciencia planetaria do século XX. Os módulos de aterraxe do programa Venera de 1975 e 1982 enviaron imaxes dunha superficie cuberta de sedimentos e rochas relativamente angulares. Finalmente foi mapeada en detalle polo proxecto Magellan en 1990–91. O chan amosa a evidencia dun vulcanismo extenso, e o xofre na atmosfera podería indicar que houbo erupcións recentes.
Ao redor do 80% da superficie de Venus está cuberta por suaves chairas volcánicas, sendo un 70% chairas con cristas rugosas e o 10% chairas suaves ou lobuladas. Dous "continentes" de terras altas conforman o resto da superficie, un no hemisferio norte e outro xusto ao sur do ecuador. O continente do norte chámase Ishtar Terra por Ishtar, a deidade babilónica do amor, e ten un tamaño semellante ao de Australia. Maxwell Montes, a montaña máis alta do planeta, atópase en Ishtar Terra. A súa cima está a 11 km sobre a elevación media de Venus. O continente do sur chámase Aphrodite Terra, pola deusa grega do amor, e é o máis grande dos dous, do tamaño de Suramérica. Unha rede de fracturas e fallas cobre a meirande parte desta área.
A falta de probas de fluxo de lava, xunto con que non hai ningunha caldeira visible, segue a ser un enigma. O planeta ten poucos cráteres de impacto, demostrando que a superficie é relativamente nova, duns 300–600 millóns de anos. Ademais dos cráteres, as montañas e o vales que adoitan a atoparse en planetas rochosos, Venus ten algunhas características superficiais únicas. Entre esas están as "farras", estruturas volcánicas altas e chas, que miden uns 20–50 km de diámetro e teñen entre 100 e 1000 metros de alto; as "novae", que son sistemas radiais de fracturas con forma de estrela; fracturas tanto radiais como concéntricas chamadas "arácnidas"; e as "coronae", aneis circulares de fracturas ás veces rodeados por unha depresión. Esas fracturas son de orixe volcánica.
Ácido treonucleico
O ácido treonucleico ou ácido nucleico de treosa (ATN ou, en inglés, TNA) é un polímero similar ao ADN ou ARN pero con diferente composición do seu "esqueleto". O ATN non se atopa na natureza, senón que se sintetiza quimicamente.
Venus
Xeografía
Moitas das características da superficie de Venus foron bautizadas co nome de mulleres históricas e mitolóxicas, en concordancia co nome do planeta. As excepcións son Maxwell Montes, chamado así por James Clerk Maxwell, e as rexións altas Alpha Regio, Beta Regio e Ovda Regio. Estas tres foron bautizadas así antes de que se adoptase o actual sistema pola Unión Astronómica Internacional, o organismo que supervisa a nomenclatura planetaria.
Ácido treonucleico
O ADN e o ARN teñen un esqueleto formado polos azucres desoxirribosa e ribosa, respectivamente, enlazados con fosfatos, mentres que o esqueleto do ATN está composto por repetidas unidades de treosa unidas por enlace fosfodiéster. A este esqueleto están unidas as bases nitroxenadas tanto no ADN coma no ARN e ATN. A treosa é un monosacárido de catro carbonos máis fácil de ensamblar no polímero ca a ribosa.
Venus
Xeografía
A lonxitude das características físicas de Venus exprésase en relación co seu meridiano principal. O primeiro meridiano orixinal pasou polo punto luminoso do radar no centro do elemento oval Eve, situado ao sur de Alpha Regio. Despois de que se completasen as misións Venera, o meridiano principal foi redefinido para pasar polo pico central do cráter Ariadna en Sedna Planitia.
Os terreos de tesera estratigraficamente máis antigos teñen unha emisividade térmica constantemente menor que as chairas basálticas circundantes medidas polas sondas espaciais Venus Express e Magellan, indicando un conxunto de minerais diferente, posiblemente máis félsico. O mecanismo para xerar unha gran cantidade de cortiza félsica xeralmente require a presenza de auga oceánica e placas tectónicas, o que implica que nos primeiros tempos de Venus existiron condicións de habitabilidade. Con todo, a natureza dos terreos de teseras dista moito de ser segura.
Ácido treonucleico
O ATN pode hibridar tanto con ADN coma con ARN dun modo específico de secuencia; esta capacidade e a súa simplicidade química suxire que o ATN puido ser un hipotético precursor do ARN como material xenético na orixe da vida na Terra.
Venus
Vulcanismo
Varias liñas de evidencia apuntan a unha actividade volcánica continua en Venus. As concentracións de dióxido de xofre na atmosfera reducíronse 10 veces entre 1978 e 1986, subiron en 2006 e volveron reducirse 10 veces. Isto pode significar que os niveis aumentaron varias veces polas grandes erupcións volcánicas. Suxeriuse que o raio venusiano (que se comenta a continuación) podería orixinarse da actividade volcánica (é dicir, raio volcánico). En xaneiro de 2020, os astrónomos informaron de evidencias que suxiren que Venus está actualmente volcánicamente activo, concretamente a detección de olivina, un produto volcánico que se meteorizaría rapidamente na superficie do planeta.
En 2008 e 2009, Venus Express observou as primeiras probas directas de vulcanismo, en forma de catro puntos quentes infravermellos transitorios localizados na zona da greta Ganis Chasma, preto do volcán en escudo Maat Mons. Tres das manchas observáronse en máis dunha órbita sucesiva. Crese que estas manchas representan lava recentemente liberada por erupcións volcánicas. Non se coñecen as temperaturas reais, porque non se puido medir o tamaño dos puntos quentes, pero é probable que estivesen no rango de 800 - 1100 K, en relación cunha temperatura normal de 740 K. En 2023, os científicos reexaminaron as imaxes topográficas da rexión de Maat Mons tomadas polo orbitador Magallanes. Utilizando simulacións por computador, determinaron que a topografía cambiara durante un intervalo de 8 meses, e chegaron á conclusión de que a causa foi un vulcanismo activo..
Cráteres
miniatura|upright|alt=As chairas de Venus|[[Cráter de impacto|Cráteres de impactos na superficie de Venus (imaxe en falsa cor reconstruída a partir de datos de radar)]]
En Venus hai case mil cráteres de impacto distribuídos uniformemente pola súa superficie. Noutros corpos con cráteres, como a Terra e a Lúa, os cráteres mostran diversos estados de degradación. Na lúa, a degradación débese a impactos posteriores, mentres que na Terra débese á erosión do vento e a choiva. En Venus, preto do 85% dos cráteres atópanse en estado prístino. O número de cráteres, xunto co seu bo estado de conservación, indica que o planeta sufriu un evento global de rexurdimento fai 300-600 millóns de anos, seguido dun decaemento do vulcanismo. Mentres que a codia terrestre está en continuo movemento, crese que a de Venus é incapaz de soster un proceso semellante. Sen tectónica de placas para disipar a calor do seu manto, Venus experimenta en cambio un proceso cíclico no que as temperaturas do manto aumentan ata alcanzar un nivel crítico que debilita a codia. A continuación, durante un período duns 100 millóns de anos, prodúcese unha subducción a gran escala que recicla completamente a codia.
O diámetro dos cráteres venusianos oscila entre 280 km. Non hai cráteres menores de 3 km, debido os efectos da densa atmosfera sobre os obxectos que chegan. Os obxectos con menos de certa enerxía cinética son freados pola atmosfera e non crean un cráter de impacto. Os meteoritos entrantes de menos de 50 m de diámetro fragmentaranse e arderán na atmosfera antes de alcanzar o chan.
Xeoloxía da superficie
Gran parte da superficie venusiana semella ter sido moldeada pola actividade volcánica. Venus ten varias veces o número de volcáns da Terra, e posúe 167 grandes volcáns duns 100 km de diámetro. O único complexo volcánico deste tamaño na Terra é o Big Island de Hawai. Isto non se debe a que Venus sexa máis activo volcanicamente que o noso planeta, senón a que a súa cortiza é máis antiga. A cortiza oceánica terrestre está continuamente reciclándose por subdución nos límites das placas tectónicas, e ten unha idade media duns 110 millóns de anos, mentres que a idade da superficie venusiana estímase en 300–600 millóns de anos.
Varias liñas de evidencia apuntan á actividade volcánica en curso de Venus. Durante o programa soviético Venera, as sondas Venera 11 e Venera 12 detectaron unha corrente constante de lóstregos, e a Venera 12 gravou un potente trono pouco despois da súa aterraxe. A Venus Express da ESA gravou moitos lóstregos na atmosfera superior. Aínda que na Terra a chuvia leva a treboadas, non hai chuvias na superficie de Venus (aínda que cae chuvia ácida sulfúrica na atmosfera superior, evapórase ó chegar a uns 25 km sobre a superficie). Unha posibilidade é que as cinzas de erupcións volcánicas xerasen os lóstregos.
Outra evidencia vén das medidas de concentracións de dióxido de xofre na atmosfera, que se reduciron por un factor de 10 entre 1978 e 1986. Isto pode implicar que os niveis fosen anteriormente impulsados por unha erupción volcánica.
Hai case un milleiro de cráteres de impactos en Venus, distribuídos ao longo da súa superficie. Noutros corpos cheos de cráteres, como a Terra ou a Lúa, estes amosan distintos estados de degradación. Na Lúa esta está causada por impactos posteriores, mentres que na Terra é debida á erosión da chuvia e do vento. En Venus, ao redor do 85 % dos cráteres teñen aspecto semellante ó presentado na súa orixe. O número de cráteres, xunto co seu bo estado de conservación, indica que o planeta sufriu un evento global de revestimento hai uns 300-600 millóns de anos, seguido por un descenso da actividade volcánica.
Mentres que a cortiza da Terra está en continuo movemento, Venus non pode soster ese proceso. Sen placas tectónicas para disipar a calor do seu manto, Venus sofre un proceso cíclico no cal as temperaturas do manto aumentan ata que acadan un nivel crítico que debilita a cortiza. Entón, durante un período duns 100 millóns de anos, ocorre a subdución nunha escala enorme, reciclando completamente a cortiza.
Os cráteres venusianos van dende os 3 ata os 280 km de diámetro. Non hai cráteres menores de 3 km debido aos efectos da densa atmosfera sobre os obxectos que a penetran. Os obxectos con menos dunha certa enerxía cinética son freados ata un nivel que non crean un cráter cando impactan. Os proxectís de menos de 50 metros de diámetro fragméntanse e arden na atmosfera antes de acadar o chan.
Estrutura interna
Sen datos sísmicos ou coñecemento do seu momento de inercia, hai pouca información directa dispoñible sobre a estrutura interna e a xeoquímica de Venus. A semellanza en tamaño e densidade coa Terra suxire que comparten unha estrutura interna parella: núcleo, manto e cortiza. Ao igual que a Terra, o núcleo venusiano é parcialmente líquido porque os dous planetas arrefriaron máis ou menos ao mesmo ritmo, aínda que non se pode descartar un núcleo completamente sólido. O tamaño lixeiramente menor de Venus e a súa menor gravidade suxiren que as presións son significativamente menores no interior da parte sólida que a profundidade semellante na Terra. A principal diferenza entre os dous planetas é a falta de evidencia de placas tectónicas en Venus, posiblemente debido a que a súa cortiza é demasiado grosa para subducir, e tampouco ten auga para facela menos viscosa. Isto leva a unha menor perda de calor do planeta, evitando o arrefriamento e proporcionando unha probable explicación á falta dun campo magnético xerado internamente. Porén, Venus pode perder a súa calor interna en grandes eventos periódicos de revestimento.
Atmosfera e clima
Venus ten unha atmosfera moi densa, formada principalmente por dióxido de carbono, un 3,5% de nitróxeno (ambos existen como fluídos supercríticos na superficie do planeta) e restos doutros gases, incluído o dióxido de xofre. A masa atmosférica é 93 veces a da atmosfera terrestre, mentres que a presión na súa superficie é unhas 92 veces a da Terra (unha presión equivalente á de estar a 1 km de profundidade no océano). A densidade na superficie é de 65 kg/m³, 6,5% da da auga ou 50 veces máis densa que a atmosfera terrestre ao nivel do mar a 293 K (20 °C; 68 °F). A atmosfera rica en CO2, xunto con espesas nubes de dióxido de xufre, xeran o maior efecto invernadoiro do Sistema Solar, tendo temperaturas na superficie deata 500 °C. Isto fai a superficie de Venus máis quente que a de Mercurio, que ten unha temperatura superficial mínima de −220 °C e unha máxima de 420 °C, a pesar de que Venus está case ao dobre de distancia do Sol e polo tanto recibe só o 25% da irradiación solar relativa de Mercurio. A superficie de Venus adoita describirse como infernal. Debido ao seu efecto invernadoiro desbocado, científicos como Carl Sagan identificaron Venus como un obxecto de alerta e investigación vinculado ao cambio climático na Terra.
Algúns estudos suxeriron que hai milleiros de millóns de anos a atmosfera venusiana era máis semellante á da Terra do que é, e que debía ter cantidades substanciais de auga líquida na superficie, pero, tras un período de entre 600 millóns e varios milleiros de millóns de anos, un desmedido efecto invernadoiro foi a causa da evaporación de toda a auga da superficie, xerando un nivel crítico de gases invernadoiros na súa atmosfera. Aínda que as condicións na superficie do planeta non son en absoluto hospitalarias para calquera tipo de vida terrestre aparecida antes dese evento, non pode ser excluída a posibilidade de que exista un nicho habitable nas capas de nubes superiores de Venus, a 50 km da superficie, onde se a temperatura oscila entre os 30 e os 80 °C pero o ambiente é ácido. A inercia térmica e a transferencia de calor por ventos na atmosfera inferior fan que a temperatura da superficie de Venus non varíe significativamente entre a cara nocturna e a diúrna, a pesar da lenta rotación do planeta. Os ventos na superficie son lentos, movéndose a uns poucos quilómetros por hora pero, debido á alta densidade da atmosfera na superficie, exercen unha forza significativa contra as obstrucións, e transportan po e pequenas pedras a través da superficie. Isto, por si só, podería facerlle difícil a un humano camiñar, mesmo se a calor, a presión ou a falta de osíxeno non fosen un problema.
Por riba da densa capa de CO2 hai espesas nuber formadas principalmente por dióxido de xofre e pingas de ácido sulfúrico. Esas nubes reflicten e dispersan ao redor do 90% da luz solar que cae nelas devolvéndoas ao espazo, e evitando a observación da superficie venusiana. A cobertura permanente de nubes fai que, aínda que Venus está máis preto do Sol que a Terra, a súa superficie non estea tan ben iluminada. Fortes ventos de 300 km/h na parte superior das nubes rodean o planeta cada catro ou cinco días terrestres. Os rápidos ventos venusianos e a lenta rotación do planeta fan que a relación entre ambos sexa de ata 60 unidades, mentres que os ventos máis rápidos da Terra son só do 10–20% da velocidade de rotación terrestre (0,1-0,2 unidades).
A superficie de Venus é abondo isotérmica; ten unha temperatura case constante non só entre o día e a noite senón tamén entre o ecuador e os polos. A oblicuidade da elíptica do planeta é menos dos 3°, comparados cos 23° da Terra, o que tamén minimiza a variación de temperatura estacional. A única variación apreciable da temperatura ocorre coa altitude. En 1995, a sonda Magalláns fotografou unha substancia altamente reflectiva na cima das montañas máis altas que tiña un gran parecido á neve terrestre. Esta substancia podería dicirse que se forma dun proceso semellante ao da neve, aínda que a unha temperatura moito máis alta. Demasiado volátil como para condensarse na superficie, elévase en forma de gas para arrefriarse en elevacións máis altas, onde cae en forma de precipitación. Non se coñece con certeza a identidade desa substancia, pero as especulacións van dende que pode ser teluro elemental ata galena.
As nubes de Venus son capaces de producir lóstregos igual que as da Terra. A existencia de lóstregos ten sido motivo de controversia dende que foron detectados os primeiros tronos polas sondas soviéticas Venera. En 2006–07 a Venus Express detectou claramente ondas modo whistler, a sinatura do lóstrego. A súa aparición intermitente indica un patrón asociado coa actividade meteorolóxica. A taxa de lóstregos é polo menos a metade que a da Terra. No ano 2007 a sonda Venus Express descubriu que existía un enorme vórtice dobre atmosférico no polo sur do planeta.
Outro descubrimento realizado pola Venus Express en 2011 é que existe unha capa de ozono na atmosfera superior de Venus.
Campo magnético e núcleo
En 1967 a Venera 4 descubriu que o campo magnético de Venus era moito máis débil que o da Terra. Este campo magnético é inducido por unha interacción entre a ionosfera e o vento solar, en vez de por unha dínamo interna no núcleo como a do interior terrestre. A pequena magnetosfera inducida de Venus protexe dun xeito insignificante a atmosfera contra a radiación cósmica. Esta radiación pode dar lugar a descargas de lóstregos de nube a nube.
A falta dun campo magnético intrínseco en Venus era sorprendente debido ao seu tamaño semellante ao da Terra, e agardábase tamén que contese unha dínamo no seu núcleo. Unha dínamo require tres cousas: un líquido condutor, rotación e convección. Pénsase que o núcleo é electricamente condutor e, aínda que se pensa que a súa rotación é demasiado lenta, as simulacións amosan que é axeitada para producir unha dínamo. Isto implica que a dínamo non existe debida á falta de convección no núcleo venusiano. Na Terra, a convección ocorre na capa líquida exterior do núcleo debido a que a capa líquida inferior está moito máis quente. En Venus, un evento de rexuvenecemento global puido ter pechado a tectónica de placas e reducido o fluxo de calor a través da cortiza. Isto causou que a temperatura do manto aumentase, reducindo así o fluxo de calor fóra do núcleo. Como resultado, non hai unha xeodinámica interna para conducir un campo magnético. No seu lugar, a enerxía calorífica do núcleo úsase para requentar a codia.
Unha posibilidade é que Venus non teña un núcleo interior sólido, ou que o seu núcleo non estea na actualidade arrefriándose, polo que toda a parte líquida do núcleo está aproximadamente á mesma temperatura. Outra posibilidade é que o seu núcleo estea xa completamente solidificado. O estado do núcleo depende moito da concentración de xofre, a cal é descoñecida na actualidade.
Venus na cultura popular galega
Polo feito de ser ou á última estrela visible no mencer ou de aparecer como a primeira estrela no solpor, en galego recibe popularmente os nomes de: Tamén se coñece, en ámbolos casos, como luceiro ou estreliña do luceiro.
Sito Castro
Luis "Sito" Castro Rodríguez, nado na Coruña o 21 de maio de 1980, é un futbolista galego. Xoga como defensa e o seu actual equipo é o UD Salamanca.
Traxectoria
Formado nas categorías inferiores do Deportivo da Coruña xogou en equipos galegos como o CD Lugo (tempada 2001-02) ou o Racing de Ferrol na Segunda División Española. Estivo a proba no Ipswich Town inglés, chegando ao primeiro equipo, onde permaneceu ata o 25 de xuño de 2008, cando ficha pola UD Salamanca.
Equipos
Como xuvenil
Como profesional
Corvo grande
O corvo grande ou corvo carnazal (Corvus corax) é, con máis de 60 cm, a especie máis grande do xénero Corvus e da familia dos córvidos. É semellante ao corvo viaraz (Corvus corone) pero significativamente maior, cun peso de 1 250 g e unha envergadura de ás de 120 cm. A plumaxe é dun negro acibeche con irisacións azuis. Ten o pico negro moi robusto. Non existe un marcado dimorfismo sexual.
En voo chama a atención polo seu longo pescozo e pola súa cauda cuneiforme. O seu canto é característico e coñecido como corveo ou corvear. Non obstante é capaz de imitar sons doutros paxaros e mesmo doutros animais, chegando ata pronunciar palabras soltas.
Hábitat e cría
O corvo atópase nunha extensa zona de distribución no hemisferio norte terrestre, dende o norte de África, a través de toda Europa, Asia e América do Norte e Central. Prefiren os montes abertos de fronda e coníferas, montañas, estepas, cantís e mesmo a tundra ártica. É unha especie bastante adaptable e tamén pode atoparse en pobos rurais e mesmo nos suburbios das cidades.
Choca os seus ovos (3-6) durante unhas tres semanas entre febreiro e maio. Os seus niños atópanse entre as cornixas de rochas ou penedos ou en árbores, e acostuman estar feitos de poliñas e lama.
O corvo grande é omnívoro. Aliméntase de vermes, pequenos vertebrados, sementes, millo, froitos, carniza e lixo orgánico.
O corvo na cultura popular galega
Ver un corvo no camiño ou nas proximidades da casa é agoiro de morte próxima, por ser negro, por comer carniza e polo seu berro agudo e característico. Por iso, cando se vexa hai que dicirlle: "Corvo agoireiro, vaite lixeiro, que nesta porta non hai carne morta". Segundo Xosé Ramón Mariño Ferro, esta crenza xa fora recollida por Plinio.
Íbico
Malia a desafogada e despreocupada situación económica familiar, viviu unha vida de aventuras e pasou unha considerábel parte da súa vida na corte de Polícrates, tirano de Samos, por quen foi protexido. Cóntase así a historia da súa morte: Mentres estaba na veciña vila de Corinto, o poeta foi mortalmente ferido por uns ladróns. Mentres xacía moribundo, viu un numeroso grupo de grúas que voaban sobre a súa cabeza, ás que invitou a vingar a súa morte. Os ladróns (que eran de Corinto), logo da súa criminal acción dirixíronse ao teatro a ver unha representación. Alí apareceron as grúas. Un dos ladróns, nun xesto de burla ao ver as grúas, berrou: Observade aos vingadores de Íbico!, e así eles mesmos deron a pista para a súa detención polo crime cometido. A frase "as grúas de Íbico" converteuse así nun proverbio entre os gregos polo descubrimento do crime a través da intervención divina.
Obra poética
Segundo o Suda, Íbico escribiu sete libros de lírica, ata certo punto mítica e heroica, pero xeralmente erótica, celebrando os encantos dos máis novos e as raparigas fermosas. Foi soado polo carácter pederasta da súa literatura, algo que aos antigos gregos non lles parecía mal: "IÍbico, que escolleu o doce florecer de Persuasión e o amor dos rapaces." . Considérano o inventor ou introdutor do eloxio (escribiu o do tirano Polícrates) e o seu poema Xogos para Pelia é de carácter épico-lírico. Pero deses sete libros só subsistiu un centenar de versos. Os antigos gregos comparábano a Estesícoro no tratamento dos temas míticos (a Guerra de Troia, a expedición dos Argonautas), pero o pouco que del se conservou, con todo, revela unha sensíbel diferenza e independencia, proba da diversidade de estilo do poeta. Algunhas das súas fórmulas foron retomadas polo poeta latino Horacio. A balada do poeta romántico alemán Friedrich Schiller As grúas de Íbico celebra a súa famosa lenda. F.G. Welcker suxire que as súas obras eran cantadas por coros de raparigos nas competicións de beleza que se levaban a cabo na illa de Lesbos. Aínda que a súa métrica e o seu dialecto eran dóricos, os poemas teñen o espírito da poesía melódica eólica.
Alfredo Pián
Alfredo Pian nado o 21 de outubro de 1912 en Las Rosas, e finado o 25 de xullo de 1990, foi un piloto de carreiras arxentino. participou no Gran Premio de Mónaco de 1950 cun Maserati 4CLT da Scuderia Achille Varzi. Durante as sesións de práctica do sábado, Pián, que tiña o sexto mellor tempo nese momento, escorregou sobre unha mancha de aceite e estrelouse contra a varanda, saíndo despedido da cabina. Sufriu lesións nas pernas e non puido iniciar a carreira. Nunca volveu participar nun evento de Fórmula Un do Campionato do Mundo.
Resultado completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Burato de verme
miniatura|Esquema básico dun burato de verme en 3D En física, un buraco de verme, tamén coñecido como unha ponte de Einstein-Rosen, é unha hipotética característica topolóxica do espazo-tempo, descrita polas ecuacións da relatividade xeral, a cal é esencialmente un "atallo" a través do espazo e o tempo. Un buraco de verme ten polo menos dous extremos, conectados a unha única "gorxa", podendo a materia viaxar dun extremo a outro pasando a través desta. miniatura|Simulación dunha ponte Einstein Rosen tridimensional nunha superficie bidimensional. O atallo espacial para quen viaxe ao outro lado do burato atravesándoo resulta evidente fronte a quen viaxe pola superficie bidimensional sen pasar polo burato. Neste sentido é unha actualización da decimonónica teoría dunha cuarta dimensión espacial que supoñía -por exemplo- dado un corpo toroidal no que se podían atopar as tres dimensións espaciais comunmente perceptibles, unha cuarta dimensión espacial que reduciría as distancias... e así os tempos de viaxe. Unha forma mais sinxela e esquemática de simular un burato de verme é considerar unha estrutura formada por dous funiles tridimensionais unidos pola zona mais estreita mentres as bocas dos funiles están unidas a unha superficie bidimensional curvada (que fai as veces do espazo tridimensional ordinario).
No presente a Teoría de cordas admite a existencia de máis de tres dimensións espaciais, pero as outras dimensións espaciais estarían compactadas a escalas subatómicas (segundo o modelo topolóxico de Kaluza-Klein), polo que parece moi difícil (diríase "imposible") aproveitar tales dimensións espaciais "extra" para viaxes no espazo e no tempo.