cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Benjamin Kennicott
Traxectoria
Tamén foi cóengo da Igrexa de Cristo en Oxford (1770-1783), de credo anglicano.
Casou en 1771 Kennicott con Ann Chamberlayne, irmá de Edward Chamberlayne, funcionario do Tesouro, e cuñada de William Hayward Roberts. Ela sobreviviuno moitos anos pois morreu en 1831, e por medio da poetisa Hannah More coñeceu a Hugh Nicholas Pearson e, influída pola súa fe, deixou as propiedades de Chamberlayne, en Norfolk, para dotar as dúas bolsas de axuda para estudos hebraicos e continua-los traballos de Kennicott.
Obra
A principal obra de Kennicott é o Vetus Testamentum hebraicum cum variis lectionibus (editado en 2 volumes entre 1776–1780). Antes de que realizala, escribira dúas disertacións tituladas The State of the Printed Hebrew Text of the Old Testament considered publicadas respectivamente en 1753 e 1759, pensadas para combater as ideas contemporáneas sobre a "integridade absoluta" do texto hebreo recibido.
A primeira contén unha comparación entre o Libro de Crónicas XI e dous Libros de Samuel, o V e o XIII, e observacións en setenta manuscritos, cun extracto de erros e varias lecturas. Na segunda, defende as reclamacións do Pentateuco samaritano, ataca as correccións das copias impresas da tradución do arameo e dá conta de manuscritos hebreos da Biblia que se coñecen e cataloga cen manuscritos preservados no Museo Británico e nas bibliotecas de Oxford e Cambridge. dereita|miniatura|Páxina dunha Biblia hebrea, datada en 1299, na colección Kennicott. En 1760, Kennicott publicou unha proposta para recompilar tódolos manuscritos hebreos anteriores á data da invención da imprenta. Conseguíronse subscricións por un total de 10 000£ e contouse coa participación de moitos eruditos, entre os que destacou Bruns de Helmstadt que foi especialmente útil para os manuscritos en Alemaña, Suíza e Italia. Entre 1760 e 1769 realizáronse dez informes anuais do progreso do traballo realizado; en total, recompiláronse 615 manuscritos hebreos e 52 edicións impresas da Biblia completas ou parciais e tamén se conseguiron (a miúdo de xeito superficial) citas do Talmud. Todo iso, formou parte da súa principal obra xa citada, Vetus Testamentum hebraicum cum variis lectionibus.
Os materiais así recollidos, unha vez ordenados e dispostos para imprimir superaron os 30 volumes. O texto que se imprimiu foi o de Everard Van der Hooght, aínda que se engadiron outras lecturas ao pé da páxina. O pentateuco samaritano imprimiuse a carón do hebreo en columnas paralelas. A Dissertatio generalis, anexa ao segundo volume, contén un reconto dos manuscritos recompilados e tamén unha revisión do texto hebreo dividido en períodos, e comezando coa formación do canon hebreo tralo regreso dos xudeus do exilio.
O gran traballo de Kennicott foi, en certo sentido, un fracaso e foi bastante criticado por non proporcionar ningún material de valor para a corrección do texto recibido,e ao ignorar os puntos vocálicos pasou por alto aspectos nos que algún resultado (non só gramatical, se non importante) podería terse derivado da compilación dos manuscritos masoréticos e tamén por valorar a estes menos có pentateuco samaritano.
Porén tanto as críticas á obra de Kennecott como a posterior publicación das Variae lectiones de Giovanni Bernardo De Rossi, si foron importantes por amosar que tódolos manuscritos hebreos do Antigo Testamento, calquera que foran as súas semellanzas e diferenzas, foron o resultado dun proceso de edición na antigüidade que protexe ao texto orixinal da investigación, agás indirectamente por medio do estudo de versións e citas. Tamén demostrou a escasa importancia das variacións nos textos masoréticos. O descubrimento dos Rolos ou Manuscritos do Mar Morto, rematou co monopolio da transmisión do Texto Masorético.
A bolsa de axuda Kennicott
As tarefas de Kennicott foron perpetuadas pola súa viúva quen creou dúas bolsas universitarias en Oxford para o estudo de hebreo. O fondo orixinalmente consistiu nuns ingresos de 200£ por ano. Hoxe consiste nunha bolsa postdoutoral para un investigador en hebreo antigo, na Biblia hebrea ou temas relacionados.
A bolsa, inicialmente, era concedida a estudantes doutorais para pasar a apoiar ao profesorado do momento. Entre outros, conseguiron a bolsa hebraístas clásicos como Samuel Rolles Driver ou actuais como Katherine Southwood, Daniel Falk. Dende 2008, o valor da bolsa de axuda Kennicott superaba as 19.000£.
Neon
O neon é un elemento químico de número atómico 10 e símbolo Ne. É un gas nobre, incoloro, practicamente inerte, presente en trazas no ar, pero moi abondoso no universo, que proporciona un ton avermellado característico á luz das lámpadas fluorescentes nas que se adoita empregar.
Historia
O neon (do grego neos, novo) foi descuberto por William Ramsay e Morris Travers en 1898 mediante a destilación fraccionada do aire líquido.
Características principais
É o segundo gas nobre máis lixeiro, e presenta un poder de refrixeración por unidade de volume 40 veces maior que o do helio líquido e tres veces maior que o do hidróxeno líquido. Na maioría das aplicacións o uso de neon líquido é máis económico que o do helio.
Abundancia e obtención
O neon atópase usualmente en forma de gas monoatómico. A atmosfera terrestre contén 15,8 ppm e obtense por subenfriamento do aire e destilación do líquido crioxénico resultante. O neon é o quinto elemento máis abundante no universo por masa, tras o hidróxeno, o helio, o osíxeno e o carbono. Atópase en pequenas cantidades na atmosfera e na codia terrestre áchase nunha proporción de 0,005 ppm.
Andrew Young
Andrew Jackson Young, nado en Nova Orleáns (Luisiana) o 12 de marzo de 1932, é un político, diplomático, activista e pastor de estadounidense. Foi elixido como congresista polo 5º distrito de Xeorxia, embaixador dos Estados Unidos de América fronte ás Nacións Unidas e alcalde de Atlanta. Desde que abandonou a política en 1989, Young fundou e participou en varias organizacións relacionadas coas políticas públicas, os lobbys políticos e as relacións internacionais, especialmente enfocado en África.
Na década de 1960 participou en varios movementos civís ao carón de Martin Luther King.
A Braña, Lamas, Zas
A Braña é un lugar da parroquia da Lamas no concello coruñés de Zas da comarca da Terra de Soneira. Tiña 79 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 39 homes e 40 mulleres.
El coronel no tiene quien le escriba
El coronel no tiene quien le escriba é unha novela de Gabriel García Márquez, publicada en 1961.
O seu principal personaxe é o coronel, un vello veterano da Guerra dos mil días entre a actual Colombia e o seu antigo departamento, Panamá. O coronel vive en precaria situación xunto coa súa muller asmática. A única expectativa do coronel para intentar arranxar a súa situación é un galo de pelexa que leva meses coidando, coa esperanza de poder vendelo e conseguir algo de diñeiro.
Kajsa Ekis Ekman
Kajsa "Ekis" Ekman, nada en 1980, é unha xornalista, escritora e activista sueca. É autora de varios traballos sobre a crise financeira, os dereitos das mulleres, e a crítica do capitalismo. Escribe para o diario sueco Dagens Nyheter e é columnista op-ed no diario de esquerda ETC. Tamén escribe para The Guardian, TruthDig e Feminist Current.
Libros
O seu libro Being and Being Bought (en galego, Ser e ser comprado) compara a industria de sexo e a de xestación por substitución e como ambas as dúas mercantilizan o corpo das mulleres. Critica a idea do «traballo do sexo» por ser unha alianza infame entre a dereita neoliberal e a esquerda posmoderna utilizada para lexitimar a industria do sexo. Tamén denuncia que os "sindicatos para traballadores do sexo" en moitos casos están financiados por proxenetas, estados, e académicos, e teñen moi pouco que ver coa loita dos traballadores. O libro foi traducido a francés, inglés, español e alemán.
O seu libro Stolen Spring («Primavera roubada») describe a crise do euro vista desde Atenas e a forma na que afectou á economía grega. Ekman critica a visión de que a crise fose causada polos traballadores gregos e atribúea a cambios no capitalismo. Concedéuselle o premio «Sueco-Grego do Ano» 2016 pola súa solidariedade con Grecia.
Ekman foi unha das relatoras principais no Festival of Dangerous Ideas (en galego, Festival de Ideas Perigosas) de 2014.
Na súa charla Ted, «Todo o mundo fala sobre o Capitalismo, mais que é?», fala sobre mercado libre como ferramenta útil, mais describe o capitalismo como unha forza allea á moral, a responsabilidade, planificar sobre o clima, o país ou o mundo. Suxire a regulación do sector financeiro para evitar crises e propón a democracia en todos os sectores da sociedade, incluído no lugar de traballo.
Participou na Frota da Liberdade a Gaza en 2015.
Lusitanos
miniatura|Estatuas de guerreiros lusitanos no [[Museu Nacional de Arqueologia de Lisboa.]] Os lusitanos eran un dos pobos celtiberos da península ibérica. Durante séculos o estado portugués utilizounos como os antergos máis antigos no novo estado.
Eran un pobo prerromano que habitaba parte do centro do actual Portugal, desde a beira esquerda do Douro até as inmediacións do Algarve. Séguese a dubidar sobre a súa celticidade ou si son un pobo nativo influído por correntes centroeuropeas.
Sociedade
A estrutura social lusitana estaba baseada nas gentilitates e sobre elas existía unha elite gobernada por un princeps elixido de entre a aristocracia; semella que tiñan tanto propiedades privadas (casa, gando) como comunais (terras de pasto, murallas) e guiábanse polo espírito bélico que os levaba a organizar expedicións non de conquista pero si de botín como ritual de paso da xuventude. Podían usar da súa forza empregándose como mercenarios en exércitos estranxeiros.
O seu hábitat repartíase entre poboados fortificados (castros) e granxas; o comercio levábase a cabo mediante o pago en metálico (lingotes de prata) ou o intercambio de bens con agasallos, as rutas comerciais eran axilizadas usando curraghs (barcos de coiro e vime) ou troncos baleirados.
A explotación mineira levábase a cabo en escavacións superficiais de filóns mentres que os ourives e ferreiros se movían por todo o territorio traballando segundo as demandas e conseguindo un alto nivel en trebellos de luxo, como son as famosas lúnulas (como a moi famosa lúnula lusitana de Chao de Lamas) con técnicas de repuxado; tamén se traballou o ferro, sobre todo en armas (espadas de antenas, falcatas, lanzas, puñais...) que formaban parte da panoplia do guerreiro lusitano (que durante anos se confundiu cos estatuas de guerreiros galaicos bracarenses a pesar de que estas estatuas só se dan no territorio galaico e non lusitano).
A súa cultura era típica da Idade de Ferro e conservouse parte da lingua lusitana a través das inscricións de Arroyo de la Luz (Estremadura), Cabeço das Fráguas (Guarda, Portugal), Lamas de Moledo (Viseu) e Arronches (Alto Alentexo, Portugal).
Relixión lusitana
A relixión dos lusitanos era politeísta de carácter panteísta ; descoñécese moito sobre ela pero sábese que debía existir algo semellante aos druídas (que oficiaban sacrificios humanos para adiviñar o futuro) que se atopaban nos santuarios lusitanos de Panoias, Lamas de Moledo ou San Miguel da Mota.
Os seus deuses eran comúns a outros pobos veciños (Galaicos, Vetóns) :
Brandon Bass
Brandon Sam Bass, nado o 30 de abril de 1985 en Baton Rouge, Luisiana, é un xogador profesional estadounidense de baloncesto que milita nos Liaoning Flying Leopards da Chinese Basketball Association (CBA).
Traxectoria
Os seus anos universitarios pasounos na Universidade de Louisiana, antes de ser elixido no 33º posto da segunda rolda do Draft de 2005 polos New Orleans Hornets. En 2005 foi nomeado mellor xogador da Southeastern Conference, defendendo a camiseta dos Tigers.
Na súa primeira tempada na NBA fixo 2 puntos e 2 rebotes de media en 21 partidos, 3 deles coma titular. En 2007 asinou coma axente libre polos Dallas Mavericks, cun contrato de 1,59 millóns de dólares. O 10 de xullo de 2009 fichou polos Orlando Magic por 4 anos e 18 millóns de dólares.
O 9 de decembro de 2011, Bass foi traspasado aos Boston Celtics a cambio de Glen Davis.
Ivan Basso
En 2006 foi acusado de dopaxe, de xeito que a UCI o sancionou entre 2007 e 2008.
Participacións nas Grandes Voltas
As participacións mais salientables de Ivan Basso nas grandes voltas tiveron lugar no Giro de Italia, xa que gañou as edicións 2006 e 2010. No Tour de Francia acadou dous podiums, sendo segundo no ano 2005, só por detrás de Lance Armstrong. -: non participa
Ab.: abandono
Equipos
En 2007 e 2008 non competiu
Flúor
O flúor é un elemento químico de número atómico 9 situado no grupo dos halóxenos (grupo 17) da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é F. É un gas a temperatura ambiente, de cor amarela pálida, formado por moléculas diatómicas F2.
Historia
O flúor (do latín fluere, que significa fluír) formando parte do mineral fluorita, CaF2, foi descrito en 1529 por Georgius Agricola polo seu uso como fundente, empregado para conseguir a fusión de metais ou minerais. En 1670 Schwandhard observou que se conseguía gravar o vidro cando este era exposto a fluorita que fora tratada con ácido. Karl Scheele e outros investigadores posteriores coma Humphry Davy, Gai-Lussac, Antoine Lavoisier ou Louis Thenard realizaron experimentos co ácido fluorhídrico.
Non se conseguiu illalo ata moitos anos despois debido a que cando se separaba dalgún dos seus compostos, inmediatamente reaccionaba con outras substancias. Finalmente foi o químico francés Henri Moissan quen conseguiu illalo en 1886.
A primeira produción comercial de flúor foi para a bomba atómica do Proxecto Manhattan, na obtención de hexafluoruro de uranio (UF6), empregado para a separación de isótopos de uranio. Este proceso séguese empregando para aplicacións de enerxía nuclear na actualidade.
Características principais
O flúor é o elemento máis electronegativo e reactivo e forma compostos con practicamente todo o resto de elementos, incluíndo os gases nobres xenon e radon. Ata en ausencia de luz e a baixas temperaturas, o flúor reacciona explosivamente co hidróxeno. O flúor diatómico, F2, en condicións normais é un gas corrosivo de cor amarela case branco, fortemente oxidante. Baixo un chorro de flúor en estado gaseoso, o vidro, metais, auga e outras substancias, quéimanse nunha chama brillante. Sempre se atopa na natureza combinado e ten tal afinidade por outros elementos, especialmente có silicio, que non se pode gardar en recipientes de vidro.
Abundancia e obtención
O flúor é o halóxeno máis abundante na codia terrestre, cunha concentración de 950 ppm. Na auga de mar atópase nunha proporción de aproximadamente 1,3 ppm. Os minerais máis importantes nos que está presente son a fluorita, CaF2, o fluorapatito, Ca5(PO4)3F e a criolita, Na3AlF6.
Obtense mediante electrólise dunha mestura de HF e KF na que se produce a oxidación dos fluoruros: No cátodo descargase hidróxeno, polo que é necesario evitar que entren en contacto estes dous gases para evitar posibles explosións.
Precaucións
O flúor e os seus compostos deben ser manexados con gran coidado e débese evitar totalmente calquera contacto coa pel ou cos ollos. O HF anhidro ferve a 19°C i é capaz de destruír un cadáver, incluíndo os seus ósos, sendo os seus vapores moi irritantes e tóxicos.
Rede Galega do Patrimonio Arqueolóxico
A Rede Galega do Patrimonio Arqueolóxico é un proxecto da Consellería de Cultura, a través da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, nacido en 2001 co obxectivo de crear catro grandes centros de referencia nas catro provincias galegas para pór en valor e dotar de recursos científicos, didácticos e turísticos os diferentes espazos arqueolóxicos espallados por todo o territorio. Dentro deste proxecto, están a crearse os seguintes centros, un en cada unha das provincias:
En tódolos casos preténdese construír un centro de interpretación dotado coa infraestrutura necesaria para focaliza-la investigación relacionada con cada momento histórico, pero sen esquece-los aspectos didácticos e turísticos destas instalacións.
Cláudio Basto
Cláudio Filipe de Oliveira Basto, nado en Viana do Castelo o 13 de agosto de 1886 e finado en Carcavelos o 2 de maio de 1945, foi un etnógrafo e filólogo portugués.
Traxectoria
Fixo os estudos de ensino secundario en Viana do Castelo, o curso xeral, e en Braga os estudos complementarios. Fixo o curso médico cirúrxico na Facultade de medicina do Porto, defendendo a tese Alma doente (a génese da psicastenia). Participou na folga académica de 1907, sendo un dos organizadores no Porto, e está entre os alumnos que rexeitaron ser exculpados, non presentándose ós exames. Nesa época fundou xunto con Leonardo Coimbra, Jaime Cortesão e Álvaro Pinto a revista Nova Silva, da que se desligou cando no segundo número se fixo crítica de Afonso Costa. Concluíu os estudos no 1911, amante da súa terra e de espírito eminentemente pedagóxico, practicamente non vai exercer en medicina.
Casou no 1917 en Lisboa, coa súa colega de profesión Hermínia Costa de Oliveira Basto, con quen tivo un fillo. A actividade principal foi a docencia; no instituto de Viana do Castelo, onde estudara, impartiu as disciplinas de Letras e de Ciencias, tamén impartiu clases de ensino secundario, ensino superior e clases de ensino técnico. Exerceu durante algúns anos funcións de médico escolar; do 1911 ó 1926. En 1944 afastouse da actividade docente por motivos de saúde.
MV Le Joola
dereita|miniatura|193x193px|Ruta e localización aproximada do afundimento do MV Le Joola. dereita|miniatura|Praza conmemorativa en [[Ziguinchor preto do sitio onde embarcaron os pasaxeiros do MV Le Joola.]] O MV Le Joola foi un transbordador propiedade do goberno senegalés, que capotou e se afundiu fronte á costa de Gambia o 26 de setembro de 2002, cun resultado de 1863 mortes e 64 superviventes. Está considerado o segundo maior desastre non militar na historia marítima.
Cláudio Basto
Traxectoria
Exerceu durante a súa etapa de profesorado actividade relacionadas coa investigación e divulgación científica, centrando o seu interese na etnografía e na filoloxía, dedicando parte fundamental da súa obra ó estudo da cultura tradicional do Alto Minho.
MV Le Joola
O barco cubría a ruta dende Ziguinchor, na rexión de Casamanza, ata a capital senegalesa, Dakar, cando se atopou cunha violenta tormenta, máis lonxe da costa do que tiña permitido. Os case 2.000 pasaxeiros que se estima que viaxaban a bordo (a metade sen billete) equivalería a polo menos, tres veces a capacidade do barco; máis deles durmindo na cuberta (e polo tanto, sobre o seu baricentro), o que engadiu máis inestabilidade. As operacións de rescate non arrancaron até varias horas despois.
Cláudio Basto
Traxectoria
Foi fundador ou co-fundador das revistas Límia, Lusa e Portucale entre outras, deixando numerosos artigos breves sobre a lingua portuguesa nas revistas que dirixía ou nas que colaborou. Hai un busto de Cláudio Basto creado por Manuel Rocha en Viana do Castelo.
MV Le Joola
Unha investigación do goberno apuntou principalmente a unha neglixencia e as acusacións chegaron a sinalar ao presidente do Senegal e ao primeiro ministro.
Cláudio Basto
Estudos etnográficos na Revista Lusitana
miniatura|Portada de Revista Lusitana nº 31 (1933). O seu primeiro traballo filolóxico de certa extensión, «Falas e tradições do distrito de Viana do Castelo», foi publicado na Revista Lusitana (nº 13, 1910), que fundara José Leite de Vasconcelos no 1889.
MV Le Joola
O barco
O barco foi chamado Le Joola polo pobo Jola do sur do Senegal. Foi construído en Alemaña e botado en 1990. Tiña 79 metros de eslora e 12 metros de manga, era propulsado por dous motores e estaba equipado con algunhas das medidas de seguridade máis modernas no momento do desastre. O Le Joola facía dúas viaxes á semana e a miúdo transportaba mulleres que vendían mangas e aceite de palma no mercado de Dakar. No momento da catástrofe, o barco estivera fóra de servizo case un ano, por mor de varias reparacións que incluíron a substitución do motor de babor.
Cláudio Basto
Estudos etnográficos na Revista Lusitana
En «Nomes das "agulhas" sêcas», Revista Lusitana (nº 19, 1916) describe os nomes para denominar á folla do piñeiro no norte de Portugal, indicando os lugares onde se emprega cada termo.
MV Le Joola
Última viaxe
O 26 de setembro de 2002, o Le Joola saíu de Ziguinchor, na rexión de Casamanza, á 1:30 da tarde, nunha das súas frecuentes viaxes entre o sur do Senegal e a capital do país, Dakar. A pesar de que o barco foi deseñado para levar un máximo de 580 pasaxeiros e tripulación, crese que viaxaban a bordo 1863 pasaxeiros, incluíndo 185 persoas que subiron ao barco en Carabane, unha illa onde non había ningunha escala oficial para pasaxeiros. O número exacto de pasaxeiros non se coñece (algunhas organizacións senegalesas cifráronos en máis de 2.000), pero había 1034 viaxeiros con billete. O resto dos pasaxeiros, ou ben non tiñan necesidade de ter billete (nenos de menos de cinco anos), ou ben se lles permitiu viaxar gratis, como sucedía a miúdo.
Cláudio Basto
Estudos etnográficos na Revista Lusitana
Fai un coidadoso estudo acerca da «"Saudade" en Português e Galego», publicado na Revista Lusitana (nº 17, 1914), e despois en separata o ano seguinte, un ensaio en sete páxinas sobre as diferentes formas de "saudade". E sobre o tema apunta Cáudio Basto varios exemplos de formas recollidas principalmente no libro Follas Novas de Rosalía de Castro.
MV Le Joola
Última viaxe
A última chamada do persoal do transbordador foi transmitida ao centro de seguridade marítima en Dakar ás 10 da noite e informou de boas condicións para viaxar. Arredor das 11 da noite, o barco atravesou unha tormenta fronte ás costas de Gambia. Como resultado do mar bravo e o vento, o transbordador inclinouse, lanzando pasaxeiros e carga ao mar. Informes detallados indican que isto sucedeu en menos de cinco minutos.
Cláudio Basto
Outros traballos etnográficos
En 1930 publicou Traje à Vianesa, iniciada en 1923 coma un breve ensaio titulado «Do Traje "à vianesa" em geral e do traje de Alfife em especial», configurando os estudos relativos ó traxe popular.
Cláudio Basto ocupouse con frecuencia de asuntos que até ese momento non suscitaran interese nos filólogos: «A linguagem dos gestos em Portugal (esbôço etnográfico)», na Revista Lusitana (nº 36, 1938); «Formação popular de "nomes-de-unidade"», en Miscelânea de estudos em honra de D. Carolina Michaëlis de Vasconcellos (1933), onde recompila palabras coa terminación –eiro, que no canto de colectivo, fan referencia a obxectos individuais, polo menos entre a xente do norte de Portugal; «Formas de tratamento, em português», Revista Lusitana (29, 1931).
Labor enciclopédica
Tamén cabe sinalar seu labor de recensión; como a serie de «Nótulas ao Novo Dicionário», publicadas na Fôlha de Viana (1913-1916) sobre a obra de Cândido de Figueiredo. Escribiu algunhas noticias biográficas de filólogos; sobre Gonçalves Viana, na Revista Lusitana (nº 17, 1914), de Teófilo Braga, Revista Lusitana (nº 28, 1930), de Mário Barreto, en Portucale (nº 4, 1931). Fai para a Enciclopédia Portuguesa e Brasileira (1943) algúns artigos, merece resaltar o referido a «Dialectos portugueses», onde o filólogo vianés fai unha revisión bastante completa da dialectografía portuguesa.
Estudos literarios
Realizou algúns traballos que teñen certo interese no referente ós estudos literarios: A linguagem de Camilo (1927), sobre Camilo Castelo Branco; A linguagem de Fialho (1917), sobre Fialho de Almeida; Foi Eça de Queirós um plagiador? (1924), sobre Eça de Queirós. Preparou a edición anotada de Os Lusíadas (1930), escribindo amais outros artigos de camonoloxía.
Obra literaria propia
Ten ademais obra de cronista, novelista e poeta: Ironia Galante (1912); Flores do frio (1922); O Doutor Diabo (1928).
MV Le Joola
Última viaxe
Mentres moitos dos pasaxeiros do barco é probable que morreran durante, ou xusto despois, de capotar o barco, moitos outros probablemente sobreviviron e afogaron despois mentres esperaban o rescate. Os equipos de rescate do goberno non chegaron ao lugar do accidente ata a mañá seguinte, a pesar de que algúns pescadores locais xa rescataran superviventes do mar varias horas antes. Só 64 pasaxeiros sobreviviron, incluída só unha muller (Mariama Diouf, que estaba embarazada) de máis de 600 mulleres a bordo.
O Le Joola permaneceu inclinado pero a flote ata arredor das 3 da mañá, momento no que finalmente se somerxeu baixo a superficie da auga, levando con el aos que non puideron saír do barco.
Causas
A perda colosal de vidas ocasionada pola traxedia provocou unha gran conmoción no Senegal, e inmediatamente se pediron explicacións. O goberno do Senegal iniciou unha investigación. Tamén o fixeron os tribunais franceses, pois viaxaban varios cidadáns daquel país no barco. Segundo moitas fontes, o accidente foi causado por varios factores, incluíndo unha posible neglixencia. Mentres o mar bravo e o vento foron directamente responsábeis da envorcadura, o transbordador foi construído só para navegar en mar territorial, mais navegaba máis aló deste límite litoral cando naufragou. A sobrecarga é un dos factores máis comunmente mencionados do desastre, tanto como causa da envorcadura como do alto número de mortes. Debido á calor e ás condicións claustrofóbicas baixo a cuberta, moitos pasaxeiros durmían normalmente na parte superior, facendo o barco máis inestábel. O barco tiña só 12 anos e foi construído para estar en servizo polo menos 30 anos, mais padeceu varios problemas técnicos nos anos anteriores ao naufraxio. Estes problemas son agora atribuídos ao deficiente mantemento por parte dos seus donos e non a fallos de deseño.
Mortes
O 28 de setembro de 2002, o activista medioambiental Haïdar El Ali e o seu equipo de mergullo exploraron a zona do desastre. Non viron ningún supervivente, mais si moitos corpos de homes, mulleres e nenos dentro do barco. 300 cadáveres atrapados foron liberados. Outros 100 que estaban darredor do barco foron tamén recuperados. 551 corpos foron recuperados en total. Deles, 93 foron identificábeis e devoltos ás súas familias. Os corpos restantes foron soterrados en cemiterios especialmente construídos en Kabadiou, Kantene, Mbao e na costa de Gambia. Celebráronse funerais nacionais o 11 de outubro de 2011, en Dakar.
Reparación e homenaxes
O goberno senegalés ofreceu inicialmente ás familias 22.000$ por vítima e despediu a varios oficiais, mais ninguén nunca foi xulgado e o informe oficial foi pechado un ano após o desastre. Oficiais, incluídos altos mandos das Forzas Armadas do Senegal, que foron trasladados a outros lugares, foron acusados de neglixencia por non responder axiña ao desastre, pero poucos apuntaron aos responsables da sobrecarga e do mal mantemento do buque. O que era naquel momento primeiro ministro, Mame Madior Boye, foi destituído polo presidente Abdoulaye Wade despois do desastre con parte do seu gabinete, pola mala xestión do rescate. Nas eleccións de 2007 o ex-primeiro ministro e rival de Wade, Moustapha Niasse, acusouno de encubrir as responsabilidades dos destituídos no desastre. As familias das vítimas, moitas das cales non puideron pedir indemnizacións, continuaron sendo moi críticas co goberno pola súa xestión do rescate, cos operadores do barco que provocaron o desastre e co proceso de reparación.
As familias de vítimas francesas rexeitaron as indemnizacións de 2003, e denunciaron ás autoridades senegalesas nos tribunais franceses. O 12 de setembro de 2008, un xuíz francés presentou cargos contra nove oficiais senegaleses, incluído o ex-primeiro ministro, Boye. A reacción popular e dos oficiais senegaleses contra estes cargos por parte do antigo poder colonial foi hostil, co goberno senegalés ameazando con presentar eles cargos contra o xuíz francés, Jean-Wilfrid Noël.
O 26 de setembro de 2011 foi a estrea dun documental do xornalista senegalés Papa Moctar Selane, realizado con motivo do noveno aniversario da traxedia. Recolle as historias dalgúns dos superviventes e cuestiona o lento rescate.
O futbolista senegalés Aliou Cisse perdeu 12 membros da súa familia nesta traxedia, e o seu club, o Birmingham City, en Inglaterra, exhibiu unha gran bandeira senegalesa para lembrar á familia do seu centrocampista, e a todas as outras persoas que perderon as súas vidas.
Status do desastre
O afundimento do Le Joola está considerado o segundo desastre non militar máis grave da historia marítima, por número de mortes. O primeiro posto ocúpao o MV Doña Paz, afundido en 1987 cun número estimado de 4000 vítimas mortais. O RMS Titanic, afundido en 1912 con 1517 vítimas mortais, está en terceiro lugar.
Sociedade Galega de Xerontoloxía
A Sociedade Galega de Xerontoloxía e Xeriatría é unha entidade sen fin de lucro, constituída en 1988 como sociedade científica e profesional adicada á mellora da calidade de vida das persoas maiores, o fomento e difusión do coñecemento e a profesionalización xeriátrica. Aglutina en Galicia case 400 profesionais da xerontoloxía e a xeriatría, significados pola súa actividade a prol do avellentamento.
Historia
A primeira xuntanza de constitución da Sociedade Galega de Xerontoloxía e Xeriatría celebrouse en Ourense en 1988, promovida e organizada polos doutores Luis Rodríguez Míguez e Fernando Jiménez Herrero, coa asistencia de Indalecio Vidal Iglesias, Manuel Vázquez Fernández (que foi logo o seu primeiro tesoureiro), Miguel Ángel Vázquez Vázquez (médico e director xerente da Residencia Asistida de Vigo), Javier Pérez Martín e Andrés Vázquez Piñeiro (médicos do departamento de xeriatría da Residencia Asistida de Vigo), entre outros.
En 1989 celebrouse na illa da Toxa a primeira reunión científica e constituínte da primeira xunta directiva na súa primeira asemblea. Nunha xuntanza organizada polo doutor Tomás Ares Guimil, médico do Hotel Balneario da Toxa e da Residencia de Pensionistas de Vigo, constituíuse a primeira xunta directiva.
Dende 1989 a 1997 a SGXX foi presidida por Fernando Jiménez Herrero, médico xeriatra da Coruña, humanista e científico que foi despois secretario perpetua da Real Academia de Medicina e Cirurxía de Galicia. De 1997 a 2003 o presidente foi Fernando Veiga Fernández, médico xeriatra, xefe do Servizo de Xeriatría do Hospital Publico de Lugo. Entre 2003 e 2009 foi presidida por Miguel Ángel Vázquez Vázquez, médico especialista en xeriatría, profesor da Universidade de Vigo e Director Xerente da Residencia Asistida de Vigo; de 2009 a 2012 presidiuna Andrés Vázquez Piñeiro, médico xerontólogo e director técnico do Consorcio Galego de Servizos de Igualdade e Benestar e con ampla experiencia clínica en Centros de longa estadía. Entre 2012 e 2015 asumiu a presidencia o doutor Jose Carlos Millán Calenti, médico e catedrático de Escola Universitaria da Universidade da Coruña. Desde 2015 o presidente é de novo Miguel Ángel Vázquez Vázquez, co psicólogo e profesor da UVigo José María Faílde Garrido como secretario.
Vermello, Lamas, Zas
Vermello é un lugar da parroquia da Lamas no concello coruñés de Zas da Comarca da Terra de Soneira. Tiña 28 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 13 homes e 15 mulleres.
Metaboloma
O metaboloma é o conxunto completo dos metabolitos pequenos tales como os metabolitos intermedios, moléculas de sinalización (ex: hormonas) e metabolitos secundarios que poden ser encontrados nun sistema vivo.
Características
A palabra xurdiu á semellanza dos termos transcritómica e proteómica; tal como o transcritoma e o proteoma, o metaboloma é dinámico, mudando de segundo a segundo. Aínda que o metaboloma pode ser definido, aínda non é posíbel analizar todo o conxunto de metabolitos celulares a través dun único método analítico (ver metabolómica). En xaneiro de 2007, científicos da Universidade de Alberta e da Universidade de Calgary terminaran o esbozo do metaboloma humano. Estes científicos catalogaran e caracterizaran 2.500 metabolitos, 1.200 drogas e 3.500 compoñentes alimenticios que poden ser encontrados no corpo humano.
Ligazóns externas
대사체
Vida silvestre
Vida silvestre refírese a todos os vexetais, animais e outros organismos non domesticados. Organismos domesticados son aqueles que foron adaptados para sobrevivir coa axuda de (ou baixo o control de) os humanos, despois de moitas xeracións. Especies de plantas e animais foron domesticadas moitas veces para o beneficio humano en todo o planeta, o que acarrexou un grande impacto sobre o ambiente, tanto positivo como negativo.
A vida silvestre ou vida salvaxe pode ser atopada en todos os ecosistemas. Desertos, bosques tropicais, chairas e outras áreas -incluíndo as cidades máis desenvolvidas- todas teñen distintas formas de vida silvestre. Aínda que na cultura popular a expresión xeralmente refírase a animais aínda sen contacto coa presenza humana, a maioría dos científicos concordan que a vida silvestre ao redor do planeta sofre, dun modo ou outro, do impacto das actividades humanas.
Destrución e fragmentación de hábitats
Os exemplos de destrución de hábitat inclúen terras de pastura que eran orixinariamente monte, cambios no réxime de incendios, tallado de bosques para uso da leña e drenaxe de zonas húmidas para a construción de cidades. Todos estes cambios afectan as poboacións de plantas e animais silvestres.
Fenicios
miniatura|Baal Hammón, Museo do Bardo. Os fenicios foron un pobo de orixe semítica que habitaron en Fenicia, no norte da rexión hoxe coñecida como Líbano. Fundaron colonias nas costas do mar Mediterráneo e durante longo tempo dominaron o comercio nas súas augas.
Vida silvestre
Impacto de especies introducidas
Os exemplos de especies que se volveron invasoras e que ameazan á vida silvestre en moitos lugares do mundo inclúen aos ratos, gatos, cabras, mexacáns, certos nenúfares etc. A miúdo certas especies que non son moi abondosas no seu lugar de orixe vólvense invasoras fóra de control noutros lugares de climas semellantes. A razón aínda non está moi clara; algúns, incluso Charles Darwin pensaban que non sería moi probable para unha especie exótica o reproducirse en abundancia fóra do seu ambiente habitual. A verdade é que isto é certo para a gran maioría das especies introducidas noutros hábitats. Pero ocasionalmente algunhas especies teñen grande éxito despois dun período de aclimatación e poden chegar a converterse en pragas. Unha das razóns é que deixaron atrás aos inimigos naturais que limitaban as súas poboacións no lugar de orixe. En tal caso poden competir e desprazar á vida silvestre nativa.
Fenicios
Historia
Inicialmente, máis que dun país, habería que falar de varias cidades-estado principais, con gobernos independentes: Arados, Berytos (Beirut), Biblos, Sidón e Tiro, todas estas cidades estaban localizadas no actual Líbano e corresponden aos períodos históricos de Fenicia.
Vida silvestre
Cadeas de extinción
Este grupo trata de efectos secundarios. Todas as poboacións silvestres de seres vivos teñen numerosas interrelacións cos demais seres vivos. Os animais herbívoros, como o hipopótamo, conviven con poboacións de paxaros insectívoros que se alimentan dos seus parasitos. Se o herbívoro desaparece algunhas destas aves tamén serían afectadas. Certas plantas dependen de polinizadores específicos. Se o polinizador desaparece a planta tamén pode chegar a desaparecer. Á súa vez os herbívoros que dependen desa planta tamén sufrirían as consecuencias. É o que se adoita chamar o efecto dominó, unha cadea de reaccións con efectos afastados. Estes procesos repercuten máis aló das especies inmediatamente afectadas e poden pór en risco á comunidade ecolóxica enteira.
Fenicios
Historia
Situados os fenicios no que é hoxe o Líbano, floreceron ata a conquista de Alexandre Magno que tivo lugar o 332 a.C.. Vivían en cidades independentes e costeiras próximas ao mar, desunidas unhas doutras aínda que baixo a preponderancia ou hexemonía de Sidón ata o século XIII a.C. e da de Tiro desde esta data en diante, sendo como a súa cidade santa ou centro moral e relixioso a famosa Biblos ou Gebal, de onde procedían os canteiros que traballaron para o templo de Salomón (lib. III dos Reis c.V, v.18).
Cada cidade tiña o seu rei e o seu consello de anciáns (integrado por uns 100 membros). As súas actividades económicas eran principalmente o comercio marítimo de vidro, metais, madeira de cedro (que sacaban de Biblos) e tecidos (que tinguían coa púrpura obtida dun caracol do Mediterráneo, o múrice). Desta forma, constituíronse nas máis poderosas talasocracias do Mediterráneo, a imaxe da extinta civilización minoica. As súas rutas comerciais chegaban ata as Casitérides no Atlántico.
Os fenicios enviaron barcos mercantes por todo o Mediterráneo para fundar colonias nas súas beiras, desde Asia Menor ata a Península Ibérica, como Trípoli, Gadir (Cádiz), Sexi (Almuñécar), Rusadir (Melilla) e Malaka (Málaga). Con todo a súa colonia de maior importancia foi Cartago, ao norte de África, que se independizou trala ocupación de Fenicia por parte dos asirios.
Despois de períodos consecutivos de dominación asiria, persa e macedónica, a rexión de orixe dos fenicios perdeu o seu poder, ao paso que unha das colonias fenicias do Mediterráneo, Cartago, ascendeu como un dos portos máis importantes do Mediterráneo. Nun intervalo de 120 anos, entre os séculos III e II a.C., os fenicios de Cartago disputaron o control do Mediterráneo o Imperio Romano nas chamadas guerras púnicas.
Despois da súa derrota, no ano 146 a.C., pouco restou da cultura fenicia.
Colonizacións
miniatura|Colonias gregas e fenicias. Durante as súas longas viaxes os fenicios debían abastecerse en distintos puntos do seu percorrido. Mesmo se supoñía que as limitacións inherentes á navegación primitiva (evitación da navegación nocturna) impedirían singraduras moi superiores aos 60 km, aínda que se comprobou que percorrían distancias moito maiores sen tocaren porto. Co tempo, esas escalas foron transformándose en establecementos permanentes que permitisen o almacenamento e o comercio estábel cos pobos indíxenas, que a historiografía denomina factorías ou colonias, de forma similar ás colonias gregas. A colonización fenicia foi un fenómeno comercial e poboador localizado en portos de fácil defensa, penínsulas ou illas próximas á costa, sen conquistas territoriais no interior.
Tamén se estableceron colonias fenicias nas proximidades dalgunhas cidades de maior grado de civilización, onde obtiñan concesións, como na cidade exipcia de Menfis.
Os mariños comerciantes de Sidón crearon asentamentos-almacéns amurallados. Os de Tiro fundaron cara ao ano -800 no norte de África Qart Hadasht (Cartago), cuxa posición estratéxica entre o Mediterráneo occidental e o Mediterráneo oriental a converteu na máis importante de todas as colonias. Terminou por acoller o centro da civilización púnica cando as cidades metropolitanas do Levante foron conquistadas polo Imperio persa (-539).
As factorías fenicias esparexéronse practicamente por toda a ribeira sur mediterránea e as súas illas: desde Gadir, máis aló do estreito de Xibraltar, na contorna do mítico reino de Tartessos e porta das rutas do océano Atlántico, cara ao norte -Europa- e o sur -África-, ata as costas de Asia e o Mar Negro.
Na costa africana son localidades de fundación fenicia Tangis, Mogador e Lixus (actual Marrocos), Sidi Abdselam do Behar -desembocadura do ued Martil- e Kudia Tebmain -ued Emsá- (actual Alxeria), Utica -da que se pensa que foi a primeira colonia en fundarse, ou quizais a segunda despois de Gadir-, Hadramemtum, Leptis Minor -Leptis Parva- e Thapsus (actual Tunisia), Leptis Magna, Trípoli e Sabratha (actual Libia).
Nas illas do Mediterráneo occidental, Iboshim ou Eubussus (Ibiza), Nora -Nurri-, Sulcis, Tharros -San Giovanni dei Sinis-, Bithia e Olbia (Sardeña), Motia (Sicilia) e Malta; nas do mediterráneo oriental Kition (Chipre).
Os fenicios foron o primeiro dos pobos colonizadores históricos da Península Ibérica. Os restos arqueolóxicos máis antigos descubertos ata a actualidade proceden de Malaka (Málaga) e Gadir (Cádiz), aínda que estableceron colonias tamén no mediterráneo peninsular en Toscanos (Vélez-Málaga), Sexi (Almuñécar), Abdera (Adra), Cerro del Prado, Chorreras, Villaricos, Mazarrón, Guardamar de Segura; e no área atlántica peninsular en Onuba (Huelva), Chiclana de la Frontera, (Cádiz), Abul (Alcacer do Sal) e probabelmente en Olissipo (Lisboa) e noutras escalas na ruta comercial, que sendo de orixe prehistórica chegaba ata Galicia e ata as Illas Británicas.
Colonias tirias e colonias sidonias
A maior parte das colonias fenicias eran tirias (fundadas por Tiro). Propúxose como unha diferenza coas colonias sidonias (fundadas por Sidón) a divindade tutelar: Melkart para Tiro, Astarté para Sidón. Outra diferenza é que varias colonias sidonias estaban establecidas na ribeira norte do Mediterráneo, como Temesa (preto de Nápoles), a illas de Citerea, Chipre, Creta e Rodas, ou en Asia. Sinalouse como trazo propio das colonias sidonias na Península Ibérica os seus topónimos coa terminación -ipo (Baicipo, Dipo, Acinipo, Lacipo, Iripo, Oripo, Ostipo, Sisipo, Ventipo, Olisipo). Dise que, de entre as colonias de Sidón, Paros proporcionaba mármore, Thasos, ouro, Melos, xofre e alume; mentres que a tinguidura púrpura proviña de Citerea e Creta.
Cultura
miniatura|esquerda|275px|Cabeza de home barbado, procedente de Cartago, séc. IV-III a.C., Museo do Louvre O pobo fenicio constitúe un poderoso lazo de unión entre as civilizacións e máis aínda entre as formas artísticas do mundo antigo, pola imitación, fusión e difusión delas, aínda que non se considere como orixinal inventor dalgunha.
Os fenicios utilizaban un alfabeto fonético, que os gregos adoptaron á súa propia lingua e, co tempo, serviu de base para todos os alfabetos occidentais. Este alfabeto tiña puntos para as vogais e 20 ou 30 signos para as consoantes, pero foi moi importante, xa que, o alfabeto non era secreto a diferenza dalgúns pobos que o deixaban só para autoridades superiores.
A cultura fenicia foi moi importante na súa época, pero, sorprendentemente, quedaron poucas pegadas da súa historia. Coñecemos a súa existencia, sobre todo, a través dos textos doutros pobos que entraron en contacto con eles, en particular os asirios, os babilonios e, máis tarde, os gregos.
Relixión
Á fragmentación política do territorio fenicio correspondeu un variado panteón de divindades, de xeito que non se pode falar dunha relixión unificada. As fontes fenicias son parcas en información teolóxica, que ás veces redúcese apenas a inscricións epigráficas, e mesmo, en ocasións, só coñecemos algunhas divindades por alusións bíblicas.
Con todo hai certos deuses, que por debaixo das diferenzas dos seus nomes, esconden unha mesma figura. A divindade máxima parece corresponder a El, que, ao mesmo tempo, corresponde á raíz semítica para "deus", e como tal aparece tamén entre os hebreos na Biblia. O deus creador é El, mais non ocupa un lugar principal nas grandes cidades. Baal é o deus principal de Tiro, pero en Sidón ese lugar corresponde a Eshmun, un deus diferente. O correspondente feminino de Baal é Baalat. Astarte é unha das máximas divindades femininas, mais corresponde no Mediterráneo occidental a Tanit, esta a súa vez é diferente de Tanit Pene Baal etc.
En canto aos seus templos, as escavacións en Oriente de lugares como Hazor, Betshan, Alalaj, Tell Taynat e na chaira de Sharon, xunto coas indicacións bíblicas sobre o templo de Salomón en Xerusalén, construídos por arquitectos fenicios, permítenos saber que tiñan unha división tripartita cun pórtico dianteiro, máis estreito que o corpo do edificio, un vestíbulo e un sancta sanctorum. Como no templo de Salomón, dúas columnas erguíanse na entrada. Porén, parte dos santuarios están ao aire libre, no alto de outeiros ou montes, sinalados soamente con altares circulares ou con betilos. Nas colonias estes santuarios poden situarse en lugares chairos.
O aspecto máis coñecido dos cultos fenicios son os sacrificios humanos. Sacrifícanse os primoxénitos (acto designado como molk), seguramente para tentar asegurar o resto da descendencia. Efectúanse sacrificios en masa para aplacar o furor dos deuses, especialmente en caso de derrota militar. O lugar de sacrificio é denominado tofet, tomado dun topónimo bíblico. Con todo, foi frecuente o sacrificio, por substitución, dun animal.
Para os servizos relixiosos as fontes mostran sacerdotes e sacerdotisas. Aínda que hai familias especializadas, tamén os reis e nobres poden exercer o papel. De xeito que se sostén que ambos estamentos eran simplemente os mantedores da cultura e tradicións fenicias.
Arte
A arte fenicia estúdase principalmente nas ruínas das cidades que foron colonias sidonitas ou tirias, como as de Sardeña e España e, sobre todo, nas establecidas na illa de Chipre.
Arquitectura
Os templos fenicios, como o de Biblos, distinguíanse por ter o santuario sen cuberta. Nel dábase culto a unha pedra ou betilo que xeralmente consistía nun aerólito de forma cónica, como pedra caída do ceo, situado no medio da estancia, á cal precedía un adro rodeado interiormente de columnas. Era tamén característica a forma que aos sarcófagos suntuosos de pedra daban os fenicios sidonitas, que se adaptaba máis ou menos ao contorno da figura humana como os da madeira exipcios (sarcófagos antropoides) e ostentaba en relevo sobre tápaa unha imaxe típica ou talvez o retrato do defunto.
Pedro López Crespo
Pedro López Crespo, máis coñecido como Pedrito, nado na Coruña o 18 de marzo de 1917 e finado na mesma cidade o 21 de xaneiro de 2001, foi un futbolista galego. Xogaba de defensa e militou durante 14 anos no Deportivo da Coruña, disputando darredor de 300 partidos, 154 deles na Primeira División, categoría na que debutou en 1941, tras participar no primeiro ascenso da historia do club á máxima categoría.
Traxectoria
Nacido no barrio coruñés de Monelos, comezou a xogar ao fútbol no Oza de Monelos, e en xaneiro de 1934, con só 16 anos, debutou co equipo reserva do Deportivo da Coruña, nun partido amigable contra un equipo de estudantes da Universidade de Santiago de Compostela. Xogou uns meses con este conxunto, compartindo equipo entre outros con Bebel e Cachán. Na tempada 1934/35 xogou co Club Coruña na Serie A rexional e en 1936 regresou ao Deportivo.
Debutou co primeiro equipo do Deportivo da Coruña, no primeiro encontro da Copa Galicia 1935/36, contra o Racing de Ferrol no Campo de Riazor, nun partido que gañaron os coruñeses por 4-0 cun triplete de Waldo Botana. Foi subcampión do torneo despois de perder a final contra o Eiriña, e menos dun mes despois estalou a Guerra civil, polo que non puido debutar na liga nacional. Competiu mentres tanto no Campionato de Galicia, proclamándose campión co Deportivo nas tempadas 1936/37 e 1939/40.