cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerras celtiberas
Consecuencias
Graco asinou unha serie de tratados cos celtiberos que "foron envexados nas guerras posteriores". Ao contrario dos pretores anteriores, dedicou tempo a negociar e cultivar as relacións persoais cos líderes tribais. Despois da entrega de Complega, destinou terra aos pobres e fixo tratados coidadosamente definidos coas tribos circundantes e o país que os rodea, vencellándoos a seren amigos de Roma. Graco impuxo á vixésima, o requisito do 5% da colleita de cereais, unha forma de imposto máis eficiente e menos vulnerable ao abuso que a práctica romana habitual de licitar a recadación de impostos aos agricultores por parte de axentes privados. Silva sinala que esta é a primeira referencia a unha recollida regular de ingresos. Os seus tratados estipulaban que os aliados debían proporcionar aos romanos tropas auxiliares. Tamén estableceron que os nativos podían fortificar as cidades existentes, pero non crear outras novas. Existen algunhas evidencias de que tamén introduciu medidas administrativas civís, como a creación de cecas e a construción de estradas. Ademais, Graco fundou a colonia (asentamento) de Gracchurris (Alfaro, na Rioxa, norte de Hispania) no val do Alto Ebro; e Iliturgi, cidade mineira e fronteira avanzada en Hispania Ulterior.
Os tratados de Graco e as medidas administrativas aseguraron a paz no territorio durante os vindeiros vinte e cinco anos. Á parte duns cantos episodios menores, Hispania ficou tranquila até o gromo da Guerra lusitana (155–150 a.C.) e a Segunda guerra celtibera (154–151 a.C.).
Causas
Apiano escribiu que esta guerra estalou porque Segeda (preto de Zaragoza), unha poderosa cidade da tribo celtibera dos Belos, persuadiu a xente dalgunhas cidades máis pequenas e a tribo dos Titos a instalárense alí polo que comezou a construír unha muralla circular de sete quilómetros de lonxitude. Os Belos tamén asinaran os tratados que Tiberio Sempronio Graco fixera con varias tribos en Hispania ao final da Primeira guerra celtibera.
Cando se comezara a muralla, Roma considerou que Segeda estaba a romper o tratado e prohibiuna, e esixiu tamén os tributos e a subministración dun continxente para o exército romano de acordo coas estipulacións do tratado de Graco. Os segedáns responderon que o tratado prohibía a construción de novas vilas, mais non prohibía a mellora da fortificación existente. Tamén dixeron que foran liberados posteriormente dos tributos e do continxente militar para os romanos. Apiano, afirmaba que isto era certo, pero que o Senado concedía tales exencións durante o tempo que quixer e que agora decidira revocalas porque estaba preocupado polo desenvolvemento de Segeda, unha cidade poderosa na terra dos celtiberos, que tiñan uns antecendentes de continuas revoltas polo que Roma se preparou para a guerra.
Vitorias da coalición celtibera
En 153 a.C., o pretor Quinto Fulvio Nobilitor chegou a Hispania cunha forza de case 30.000 homes. As persoas de Segeda, cuxa muralla non estaba completada, fuxiron e buscaron refuxio entre os arévacos. Este déronlles a benvida e escolleron  como xefe a Carus, un de Segeda. Preparou 20.000 homes de infantaría e 500 de cabalaría para unha emboscada nun bosque denso e atacou os romanos cando pasaban por el, ocasionándolles 6.000 baixas pero, ao perseguilo en desorde, a cabalaría romana que gardaba o campamento atacou, conseguindo salvar o exército romano e matar a Carus e a un gran número dos seus homes. Aínda así, a batalla foi un desastre para os romanos e, desde entón, comprometéronse a non entrar en batalla no día da festividade do deus Vulcano, porque a derrota producírase nesa data.
Os arévacos reuníronse na cidade de Numantia (7 km ao norte de Soria), que contaba con fortes defensas naturais, e elixiron a Ambo e Leuco como caudillos. Tres días despois, Nobilitor acampou a catro quilómetros da cidade. A el xuntáronse 300 cabaleiros e dez elefantes enviados por Masinissa, o rei de Numidia, un aliado romano en África. Antes do comezo da batalla, Nobilitor colocou os elefantes na parte traseira para que non fosen vistos e despois dividiu o exército en dous. Durante a batalla, púxoos á vista e provocou o medo no inimigo, que nunca vira estes animais, e fuxiu cara ao interior da cidade. Nobilitor atacou as murallas e houbo unha feroz batalla. Entón, cando un elefante foi golpeado por unha gran pedra, provocou un forte ruído que asustou os outros elefantes e saíron ás présas, pisando os romanos e desbaratando o exército. A seguir, os numantinos saíron da cidade e mataron 4.000 romanos e 3 elefantes. De contado, Nobilitor atacou entón a cidade de Axinium que almacenaba as subministracións inimigas, pero tampouco tivo éxito e perdeu moitos homes e regresou ao seu campamento á noite.
Daquela, enviou o seu comandante de cabalería para buscar alianza cunha tribo veciña e pedir a axuda da súa cabalería. O comandante, recibiu algúns cabaleiros pero foi emboscado cando volvía e perdeu a vida xunto coa maior parte das dúas tropas e da cabalería aliada. Estes desastres romanos animaron a cidade de Ocilis (Medinaceli) a desertar para se uniren cos celtiberos, e conseguiron quedar coas subministracións romanas, polo que Nobilitor tivo que se retirar para o seu campamento de inverno e tivo unha grande escaseza de alimentos. Isto mailas xeadas e as tormentas de neve ocasionaron a morte de moitos dos seus homes.
No 152 a.C. Marco Claudio Marcelo, cónsul por terceira vez, tomou o mando, traendo 8.000 soldados de infantaría e 500 de cabalaría a Hispania. Os celtiberos preparáranlle unha emboscada pero conseguiu evitala e acampou fronte á cidade de Ocilis da que se apoderou. Trala conquista, concedeulles o perdón, tomou reféns e impuxo un tributo de trinta talentos.
Esta moderación nas condicións animou tamén a cidade de Nertobriga (cidade dos Belos, na actual provincia de Zaragoza) a pedi-la paz. Marcelo pediulle 100 soldados de cabalaría e eles estiveron de acordo. Así e todo, mentres tanto, a garda traseira romana foi atacada, perdendo moito botín. Ao chegar a cabalaría prometida, os seus xefes dixeron que os responsables do ataque foran algunhas persoas que ignoraban o acordo cos romanos. Daquela, Marcelo encadeou os cabaleiros, vendeu os cabalos, saqueou o campo e comezou o asedio da cidade que, de novo, enviou un emisario solicitando a paz. Marcelo respondeu que non a asinaría de non incluír os arévacos, titos e belos conxuntamente. Os habitantes de Nertobriga enviaron mensaxeiros a estas tribos e pediron clemencia a Marcelo e a renovación do tratado feito con Graco. Porén, unha parte das tribos estaban contra o acordo e defendían a guerra. Ante esta situación, Marcelo mandou delegados de cada bando a Roma para solucionar alí a disputa ao mesmo tempo en que enviaba cartas privadas ao Senado manifestándose a prol da paz, pois quería rematar coa guerra e, deste xeito, gaña-la gloria.
Os celtiberos envían delegados a Roma para asina-la paz
Polibio escribiu que a opinión privada do Senado era que o que os aliados dicían era certo e en beneficio de Roma e que os arévacos tiñan unha alta opinión de si mesmos e que Marcelo temía a guerra. Deste modo, ordenaron secretamente aos oficiais que Marcelo enviou que continuasen coa guerra e, como desconfiaban de Marcelo, tiñan intención de enviar un novo cónsul para substituílo. A seguir, o Senado ordenou os preparativos para a campaña como se o futuro de Hispania dependese disto, esperando que se o inimigo era derrotado, tódalas demais tribos habían someterse a Roma mentres que se o arévacos conseguían evitar unha nova guerra, isto alentaríaos a resistir. Quinto Fulvio Nobilitor difundiu rumores de continuas batallas e grandes perdas romanas e sobre o valor dos celtiberos, así como a afirmación de que Marcelo temía continuar coa guerra. Os novos recrutas entraron en pánico e atoparon escusas para evita-lo recrutamento e os oficiais competentes non estaban dispostos a participar na guerra. Daquela, un mozo Publio Cornelio Escipión Emiliano falou no Senado e pediu ir a Hispania como oficial ou cun cargo menor afirmou que estaba listo para ir á guerra. Todo o mundo se sorprendeu porque, para el, sería máis cómodo acudir a Macedonia onde fora invitado para resolver unhas disputas, polo que, rapidamente, fíxose moi popular e serviu de exemplo para aqueles que intentaran esquivar o servizo e, de novo, houbo voluntarios.
Apiano afirmou que, por primeira vez, o exército que marcharía a Hispania había ser elixido por sorteo en vez de empregar o método tradicional. Isto foi debido a que "moitos queixáranse de que os cónsules os trataran inxustamente na inscrición, mentres que outros foran elixidos para servizos máis doados"
No 151 a. C., o novo cónsul, Lucio Licinio Lúculo, foi asignado a Hispania. Mentres estaba en camiño, Marcelo advertiu ós celtiberos sobre a inminencia da guerra e devolveulles os reféns. A seguir, tivo unha longa conversa co xefe da legación que estivera en Roma e intentou persuadir os celtiberos de que chegaran a un acordo con el, pois quería pór fin á guerra antes da chegada de Lúculo. Despois disto, 5.000 arévacos tomaron a cidade de Nertobriga mentres Marcelo acampara preto de Numancia. O líder arévaco, mentres conducía aos seus cara ao interior, pediulle a Marcelo unha xuntanza. Afirmou que arévacos, belos e titos poríanse nas súas mans e, a cambio de reféns e cartos, quedaron en liberdade. Así, conseguiu Marcelo pór remate á guerra antes das chegada de Lúculo.
A guerra ilegal de Lúculo e os Vacceos
Apiano escribiu que Lucio Licinio Lúculo cobizaba a fama e os cartos e atacou os vacceos porque estaba "en circunstancias difíciles". Isto sucedeu a pesar de que o Senado non lles declarara a guerra, e esta tribo non atacara nunca antes os romanos. Cruzou o Texo e acampou preto de Cauca (Coca). Cando os seus habitantes preguntaron por que viñera e o motivo da guerra, Lúculo respostou que maltrataran os Carpetanos e que viña a axudar a estes. Os de Cauca atacaron un grupo de leñadores e recolectores romanos, matando moitos e perseguindo o resto até o campamento. Na batalla posterior, actuando coma unha infantería lixeira, tiveron vantaxe ao principio. No entanto, ao se quedaren sen dardos, fuxiron e 3.000 deles foron asasinados mentres se abrían paso a través das portas. Os anciáns do pobo buscaron a paz, pero Lúculo esixiu reféns, 100 talentos de prata e un continxente de cabalaría para o seu exército. E cando entregaron todo, esixiu tamén que a cidade tivera unha gornición romana. Tras acordalo todo, Lúculo ordenou que 2.000 soldados elixidos tomaran a cidade; despois entrou o resto do exército romano, ao que se lle ordenou matar tódolos varóns adultos, escapando tan só uns poucos de 20.000 que fuxiron para outras cidades e queimaron todo o que non puideron levar para privar a Lúculo do botín.
No entanto, á noite seguinte, un continxente de cabalaría inimiga que saíra buscar comida anes de que chegara Lúculo, comezou a berrar e os da cidade tamén berraron, o que ocasionou un gran pánico no campamento romano. Moitos dos soldados estaban enfermos pola falta de sono e disentería causada pola comida local coa que non estaban afeitos. Moitos faleceron deste último. Cando concluíron algunhas das obras de asedio, os romanos derrubaron unha sección das murallas da cidade, pero foron rapidamente derrotados. Fuxiron e sen coñecer a zona moitos caeron nun encoro e morreron. O inimigo reparou o muro. Como os dous bandos sufrían a fame, Escipión Emiliano propuxo a paz e prometeu que non a violaría. Os de Itercatia confiaron nel e deron a Lúculo 10.000 capas, algunhas cabezas de gando e cincuenta reféns como parte do pacto.
De seguido, Lúculo marchou para Pallantia (Palencia). Esta cidade acollía un gran número de refuxiados e era coñecida pola súa bravura. Aconselláronlle que a evitase, mais como oira que era unha cidade rica, acampou ao seu carón e tan só cando o acoso continuo da cabalaría de Pallantia lle impediu obter subministracións comezou a retirada, sendo perseguidos até o río Durius (Douro). Tras cruzalo, marchou aos campamentos de inverno no territorio dos Turdetanos. Este foi o final da súa guerra ilegal contra os Vacceos, e nunca foi chamado a contas por iso. Apiano escribiu: "En canto ao ouro e a prata que Lúculo buscaba (o motivo polo que librara esta guerra, pensando que toda Hispania era abondosa en ouro), non conseguiu nada. Non só non tiñan nada, senón que estas tribos tampouco concedían valor a eses metais".
No seu relato sobre as Guerras Lusitanas, Apiano, escribiu que Lúculo e Servio Sulpicio Galba, un pretor que estaba ao mando das tropas na Hispania Ulterior e estaba en campaña contra a revolta lusitana, levaron a cabo unha operación conxunta de pinza contra Lusitania. Segundo o autor, despoboaron o territorio gradualmente, e describiu a Galba como máis cobizoso aínda que Lúculo, matando moitos lusitanos traizoeiramente.
Consecuencias
No 147 a. C., catro anos despois do final da Segunda guerra celtibera, os lusitanos, que se rebelaran entre o 155 a. C. e o 150 a. C., rebeláronse de novo na Guerra de Viriato (147-139 a. C.). No 144 a.C., o cuarto ano desta guerra, Viriato, o líder lusitano, incitou aos celtiberos a se rebelaren tamén. Isto provocou a Terceira Guerra celtibera ou Guerra de Numancia (143-133 a. C.), que foi a guerra de resistencia máis longa contra os romanos. miniatura|Toma de Numancia. Obra de Antonio Guerrero (1802).
Terceira Guerra Celtibera ou guerra de Numancia (143 a.C.-133 a.C.)
A obcecación do Senado, que esixía a rendición sen condicións, maila perfidia dos dirixentes provinciais romanos, que violaban continuamente as condicións do pacto conseguido co cónsul Claudio Mardelo no 152 a.C. e, finalmente, as vitorias de Viriato na Guerra Lusitana, motivaron a revolta das tribos celtiberas, comezando a Terceira Guerra Celtibera (143-133 a. C.).
Roma enviou o cónsul Quinto Cecilio Metelo (143 a.C., procónsul o 142 a.C.), vencedor do Falso Filipo, á fronte de 40.000 soldados,​ e empeza a pacificación da Celtiberia tomando carias cidades, como Nertobriga coa que foran asinados, anteriormente, pactos de amizade. Despois cercou Numancia sen podela ocupar e, debido aos ataques dos numantinos, retirouse para o seu campamento de inverno.
O sucesor de Metelo foi o cónsul Quinto Pompeio que, no 141 a.C., chegou cun exército de 30.000 soldados de infantería e 2.000 xinetes. Tras ser derrotado en varias ocasións polos numantinos marchou contra Termancia, considerando que era unha tarefa máis doada, mais foi novamente derrotado, perdendo gran cantidade de soldados e subministracións. Temeroso de ser chamado para render contas ante o Senado, iniciou negociacións de paz cos numantinos, chegando a un acordo antes da chegada de Marco Popilio Lenas, o seu sucesor no 139 a.C., quen non aceptou o pacto porque non fora aprobado polo Senado e o pobo romano. Popilio enviou mensaxeiros a Roma para pór en evidencia alí a conduta de Pompeio. Como o Senado decidira continua-la guerra e non admitir o pacto asinado, atacou Numancia, sufrindo unha gran perda de vidas no seu exército e continuou cun ataque aos lusóns, sen ningún resultado positivo.
No 137, a. C., chegou un novo cónsul, Caio Hostilio Mancino, con outro exército de 22.000 homes, con Tiberio Sempronio Graco como cuestor. Mancino mantivo frecuentes enfrontamentos cos numantinos e ao ser derrotado en numerosas ocasións e estenderse o rumor de que os cántabros e vacceos acudían en axuda de Numancia, pretendeu retirarse do asedio refuxiándose no antigo campamento de Nobilior, nos arredores de Almazán, provincia de Soria, pero foi rodeado polo numantinos e capitulou. Os numantinos esixiron un tratado con igualdade de dereitos, (foedus aequum), negociado por Tiberio e, aínda que se recoñeceron as anteriores conquistas de Roma, o Senado considerouno o tratado máis vergoñento xamais asinado, e enviaron a Emilio Lépido, cónsul da Hispania Ulterior, chamando a Mancino a xuízo en Roma, ao que seguiron os embaixadores de Numantia. Lépido atacou os vacceos coa escusa de que axudaran aos numantinos Cando o Senado descubriu este feito, mandou que perdera o mando e o o consulado e que se entregase aos numantinos, permanecendo un día enteiro ás portas da cidade, mais estes, para non rompe-lo tratado asinado, non o admitiron. Finalmente, aínda que o tratado foi desestimado, Roma mantivo un armisticio total durante tres anos: entre o 137 e o 135 a.C., nin Emilio Lépido nin Lucio Furio Filo nin Quinto Calpurnio Pisón retomaron a guerra.
Así e todo, no 134 a. C., a petición do pobo romano e grazas a un procedemento legal extraordinario, Escipión Emiliano, o destrutor de Cartago, obtivo de novo un mando consular, sen que transcorrese o intervalo de dez anos establecido pola lei. Decidido a continuar a loita e ante a prohibición de novas exaccións, formou unha cohorte de amigos, cohors amicorum, duns 4.000 homes, entre os que había personalidades tan destacadas como Gaius Mario, Polibio ou Iugurta, neto de Massinisa. Á súa chegada á península Ibérica, reorganizou e disciplinou as tropas que había nas provincias, tropas totalmente desmoralizadas polas continuas derrotas contra os inimigos. Durante o verán saqueou as terras dos vacceos para que non axudasen aos numantinos e, na primavera do 133 a.C., comezou o asedio definitivo de Numancia cun exército duns 60.000 homes.
Consecuencias
A Celtiberia sufrira anos de loita continua, que provocou o desprazamento e redución de poboacións e a devastación xeral do territorio, coas consecuentes consecuencias sociais e económicas. Mais tamén Roma sufriu as consecuencias dun enfrontamento de longa duración. As lagoas no sistema político-lexislativo republicano quedaron en evidencia, a longa duración da guerra foi o resultado do ríxido mecanismo xurídico romano e das rivalidades internas das distintas faccións senatoriais. A leva continua dos campesiños itálicos, a base do exército romano republicano, para as distintas campañas aumentou as tensións sociais que alcanzaron o seu auxe pouco despois, na época dos Gracos. O alistamento de clientes e amigos de Escipión serviu de precedente para outros posteriores e esbozou algúns métodos de estilo principesco que, no século seguinte, acabarían co réxime republicano en Roma.
Diglosia
thumb|300px| Cartel da [[estación de tren de Hapur Junction no norte da India; o hindustano é un exemplo de triglosia, cunha lingua vernácula común e dous rexistros formais. Ademais hai digrafía entre os dous rexistros formais. ]] Diglosia (que provén do grego δίγλωσσος, "de dúas linguas") é a distribución dunha ou máis variedades lingüísticas que, dentro dunha comunidade (linguas en contacto), por mor dunha desigual repartición de usos, cumpren unhas funcións distintas e empréganse en situacións e contextos diferentes.
Orixe e evolución do termo
O concepto desenvolveuno Charles Nine Ferguson no artigo Diglossia publicado na revista Word en 1959 para caracterizar dúas variedades dunha mesma lingua, na que unha, codificada, se emprega só nos ámbitos elevados e a outra, sen codificación, só nos ámbitos privados nunha situación estable no tempo. Posteriormente o concepto evolucionou para cubrir situacións que implican dúas linguas e que poden mudar no tempo:
Tras reparar en que, a miúdo, os falantes dan en empregar unhas variedades lingüísticas ou outras segundo a situación en que se achen, Ferguson denominou diglosia á relación lingüística, ás veces conflitiva, que se establece entre esas variedades.
Fishman fai unha definición máis ampla nun estudo posterior, observa que a diglosia non equivale a bilingüismo e expresa que o termo pode referir as sociedades multilingües, aquelas que empregan unha lingua vernácula e outra clásica e mesmo a calquera sociedade na cal se empreguen dialectos ou variedades funcionalmente diferentes.
Tipos
A diglosia pode ser de dous tipos:
A realidade galega
Os estudos sobre a realidade lingüística galega coinciden en sinalar que a situación presente en Galiza é de diglosia sen bilingüismo de xeito que os ámbitos sociais de uso para cada unha das linguas son diferentes, pois emprégase o galego para as funcións de menor prestixio social (aínda que nalgúns ámbitos comparte usos co castelán, como nos referentes á administración autonómica), deixando o castelán para representar os usos formais (o mundo da xustiza, empresarial e medios de comunicación teñen unha presenza do castelán maioritaria e estábel), aquelas funcións máis cultas e de maior prestixio. Ademais tamén son diferentes os espazos xeográficos ó empregarse o galego no rural e nos alfoces das cidades, e o castelán nos núcleos das zonas urbanas. Por último, os interlocutores varían segundo o contexto requira un rexistro máis coloquial ou elevado entre unha lingua ou outra.
22 de marzo
O 22 de marzo é o 81º día do ano do calendario gregoriano e o 82º nos anos bisestos. Quedan 284 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|Marcel Marceau.
Mortes
miniatura|100px|Goethe.
Eclipse
miniatura|300px|dereita|Foto da [[eclipse de Sol sobre Francia de 1999.]] miniatura|Eclipse de lúa visto dende [[Sheffield, Reino Unido]] Unha eclipse é un acontecemento astronómico consistente na interposición dun corpo celeste entre outros dous. En xeral, enténdese que os tres corpos implicados son o Sol, nun extremo, e a Terra ou a Lúa no outro da aliñación.
22 de marzo
Outros
Os 366 días do ano
Eclipse
Dende a Terra pódense observar dous tipos de eclipses: de Sol e de Lúa. A eclipse de Sol prodúcese cando a Lúa se pon no medio do Sol e a Terra, e a de Lúa cando a Terra non deixa chegar a aquela a luz do Sol, co que se oculta, facéndose invisible.
As eclipses de Sol só son visible dende a zona da Terra que queda sombreada, namentres as eclipses de Lúa son visibles dende todos os puntos da Terra que nese momento están dirixidos cara á Lúa.
As eclipses poden ser parciais, totais, e, as de Sol, anulares. Son totais cando un corpo se oculta totalmente detrás do outro. Son parciais en caso contrario; de calquera xeito, unha eclipse pasa por etapas de parciais antes de chegar á totalidade. As de Sol poden ser anulares, xa que a Lúa, a pesar de estar moito máis próxima que o Sol, é moito máis pequena, e o tamaño aparente en xeral é lixeiramente máis pequeno que o do Sol.
Outras efemérides poden ser consideradas eclipses, aínda que se distinguen normalmente co devandito nome de efemérides. Un tipo destas son os tránsitos: o martes 8 de xuño de 2004 Venus pasou por diante do Sol, distinguíndose dunha eclipse polo feito de que o tamaño aparente de ambos os dous corpos é moi diferente, co que non se aprecia cambio de luminosidade no Sol. Este fenómeno acontecera xa o 6 de decembro de 1882, e a seguinte vez será en xuño de 2012, aínda que non será visíbel desde Galiza.
A palabra eclipse provén do grego ἔκλειψις ékleipsis 'desaparición, eclipse' e ese do verbo ἐκλείπω ekléipo, 'deixar de existir'.
Tipos de eclipses
miniatura|300px|As eclipses lunares só se poden producir nas posicións 1 e 4 e as solares nas 2 e 3. Nas demais posicións, a lúa está situada demasiado por encima ou por baixo da [[eclíptica.]]
Unha eclipse na que participen o Sol, a Terra e a Lúa só pode ter lugar cando están en liña. Dado que o plano da órbita da Lúa está inclinado respecto do plano da órbita da Terra (a eclíptica), as eclipses só acontecen cando os tres corpos están preto da intersección (o nodo destes planos. O Sol pasa por cada nodo unha vez ao ano e as eclipses teñen lugar nun período de aproximadamente dous meses dracónicos arredor dese tempo. Pode haber entre catro e sete eclipses nun ano de calendario. Repítense de acordo cos ciclos de eclipses.
Fases dunha eclipse
miniatura|Eclipse total de sol visible en [[Francia en 1999.]]
Fases locais dunha eclipse solar
miniatura|300px|dereita|Umbra, antumbra e penumbra nunha eclipse solar.
Fases dunha eclipse lunar
miniatura|300px|dereita|Eclipse de Lúa Hai tres tipos de eclipses lunares: penumbral'', no que a Lúa percorre só a penumbra da Terra; parcial, no que a Lúa cruza parcialmente a umbra da Terra; e total, no que a Lúa cruza totalmente a umbra da Terra.
As eclipses na mitoloxía
Con anterioridade á astronomía moderna cada cultura tiña a súa explicación para as eclipses. Referíanse normalmente a conflitos entre forzas míticas.
Península de Setúbal
|dereita|miniatura|240px
A península de Setúbal é unha subrexión estatística portuguesa, parte da Rexión de Lisboa (antiga Região de Lisboa e Vale do Tejo), e abrangue a metade norte do Distrito de Setúbal. Ao norte linda co esteiro do río Texo, atopándose ao outro lado do esteiro a Grande Lisboa e a Lezíria do Texo. Ao leste limita co Alentexo Central e co Alentexo Litoral ao sur, e tamén ao sur atópase propiamente o océano Atlántico.
En total ten unha superficie de 1.421 km² e unha poboación, en 2001, de 714.589 persoas.
A súa área esténdese por nove concellos diferentes:
Bandeira de Cataluña
A Senyera ou bandeira de Cataluña é a tradicional de catro barras vermellas en fondo amarelo e ha de estar presente nos edificios públicos e nos actos oficiais que teñan lugar en Cataluña (articulo 8.2 do Estatuto de Autonomía de Cataluña de 2006). A bandeira ten a categoría de símbolo nacional de Cataluña (artigo 8.1 do Estatut).
Provén do emblema heráldico da liñaxe dos condes de Barcelona, un dos máis antigos de Europa, posto sobre tea. Adoptárono os seus descendentes como condes de Provenza no século XII, como reis de Mallorca no XIII e como reis de Aragón despois de que a rama principal familiar sucedese a Ramiro II no reino de Aragón en 1137. A partir de Xaime I coñecerase como bandeira ou sinal real. A partir do século XIX e a Renaixença, o Catalanismo afianzou a súa identificación como Bandeira Nacional de Cataluña.
Orixes
dereita|200 px Na Biblia de Citeaux (1109) os personaxes bíblicos son representados con escudos con emblemas que serán heráldicos mais que aínda non o son porque non son permanentes nin hereditarios, a heráldica estaba a piques de nacer. Na conquista de Mallorca de 1115, Ramon Berenguer III, conde de Barcelona, comparte a hoste con Guillerme V de Montpellier, quen xa ten insignias, como indica a crónica da batalla, a imitación será o motor da difusión rápida da heráldica por todo Occidente. A emblemática das bandeiras é moito máis antiga que a heráldica, que só trata dos escudos. Confirma que os emblemas xeométricos coms os paus proveñen de bandeiras xa existentes.
Carballeiras
O topónimo galego Carballeiras pode referirse a:
Deshidroepiandrosterona
miniatura|dereita|Deshidroepiandrosterona (esta é a 5-DHEA). [[Número CAS: 53-43-0.]] miniatura|dereita|Modelo 3D da deshidroepiandrosterona. [[Nomenclatura da IUPAC|Nome IUPC:(3S,8R,9S,10R,13S,14S)-3-hidroxi-10,13-dimetil-1,2,3,4,7,8,9,11,12,14,15,16 -dodecahidrociclopenta[a]fenantren-17-ona. Outros nomes: 3β-hidroxiandrost-5-en-17-ona. 5-DHEA ]]
A deshidroepiandrosterona ou DHEA  (tamén ás veces escrita dehidroepiandrosterona) é unha hormona esteroide endóxena de 19 carbonos. É o principal produto esteroide producido polas glándulas adrenais e tamén se produce nas gónadas e o cerebro, e a partir del sintetízanse outros esteroides. A DHEA é o esteroide circulante máis abundante nos humanos.
Produción
miniatura|300px|Produción de DHEA a partir de colesterol. miniatura|esquerda|[[Esteroidoxénese coa DHEA á esquerda entre os andróxenos.]] A DHEA prodúcese a partir do colesterol pola acción de dous encimas citocromo P450. O colesterol convértese primeiro en pregnenolona por acción do encima P450 scc (córtase a cadea lateral); e despois o encima CYP17A1 converte a pregnenolona en 17α-hidroxipregnenolona e despois en DHEA. A DHEA convértese encimaticamente en dihidroepiandrosterona sulfato (DHEAS), que é a forma circulante predominante no sangue.
Incremento da produción endóxena
O exercicio regular incrementa a produción de DHEA no corpo. A restrición calórica tamén se viu que incrementa a produción de DHEA nos primates. Algúns teorizan que o incremento de DHEA endóxena orixinado pola restrición calórica é parcialmente responsable da maior expectativa de vida asociada coa restrición de calorías.
Modo de acción
A DHEA pode considerarse unha prohormona dos esteroides sexuais. A dihidroepiandrosterona sulfato (DHEAS) pode considerarse un tampón e un reservorio. Como a maioría da DHEA se produce na zona reticular do córtex adrenal, suxeriuse que podería xogar un papel nas respostas ao estrés e inmune.
Como case toda a DHEA se forma nas glándulas adrenais, a medición da DHEAS/DHEA sanguínea é útil para detectar o exceso de actividade adrenal como se observa en casos de cáncer adrenal ou hiperplasia, incluíndo certas formas de hiperplasia adrenal conxénita. As mulleres con síndrome de ovario poliquístico tenden a ter niveis elevados de DHEAS.
Deshidroepiandrosterona sulfato
A deshidroepiandrosterona sulfato (DHEAS) é a versión sulfatada da DHEA. Esta sulfatación é reversible e é catalizada por unha sulfotransferase (SULT2A1) principalmente nas adrenais, fígado, e intestino delgado. No sangue, a maioría do DHEA atópase en forma de DHEAS, xa que chega a ter niveis aproximadamente 300 veces máis grandes cós da DHEA libre. A DHEA inxerida por vía oral é convertida no seu sulfato cando pasa polos intestinos e fígado. Aínda que os niveis de DHEA chegan ao seu pico máximo nas primeiras horas da mañá, os niveis de DHEAS non mostran variacións diúrnas. Desde un punto de vista práctico, a medición da DHEAS pode ser preferible nalgúns casos á da DHEA, porque os seus niveis son máis estables.
Isómeros
150 px|miniatura|dereita|A 4-DHEA (ou 3beta-hidroxiandrost-4-en-17-ona) é un isómero da 5-DHEA (ou 3beta-hidroxiandrost-5-en-17-ona). Obsérvese a posición do [[dobre enlace comparado coa da molécula do principio da páxina.]] O termo "deshidroepiandrosterona" é ambiguo quimicamente porque non inclúe as posicións específicas nas que a epiandrosterona perdeu os seus átomos de hidróxeno (por iso é deshidro). A DHEA ten varios isómeros que aparecen naturalmente que poden ter un efecto farmacolóxico similar. Algúns isómeros da DHEA son: 5-deshidroepiandrosterona (ou 5-DHEA, o máis importante), 1-deshidroepiandrosterona (1-DHEA) e 4-deshidroepiandrosterona (4-DHEA). Todos estes isómeros son tecnicamente DHEA, xa que son deshidroepiandrosteronas formadas por eliminación de hidróxenos do esqueleto da molécula de epiandrosterona.
Forza
As probas non son conclusivas en relación cos efectos da DHEA sobre a forza nos anciáns.
Nos homes máis novos, a suplementación con DHEA non ten efectos estatisticamente significativos sobre a masa muscular, forza, ou niveis de testosterona nos ensaios controlados aleatorios con placebo.
Memoria e alzhéimer
A suplementación con DHEA non parece ser útil para as funcións da memoria en adultos normais de mediana idade ou vellos. Foi estudada tamén para o tratamento do alzhéimer, pero non se atopou evidencia de que fose efectiva.
Enfermidades cardiovasculares e mortalidade
Unha revisión de 2003 encontrou evidencias suficientes que suxerían que os baixos niveis séricos de DHEAS podían estar asociados con enfermidades cardíacas coronarias nos homes, pero os datos eran insuficientes para determinar se a suplementación con DHEA podería ser beneficiosa para o funcionamento cardiovascular.
Un estudo de 1986 encontrou que un nivel alto de DHEA endóxena, determinado no estudo por unha soa medición, se correlacionaba cun menor índice de mortalidade ou de enfermidades cardiovasculares. Porén, un estudo máis recente de 2006 non encontrou correlación entre os niveis de DHEA e o risco de padecer enfermidades cardiovasculares ou de mortalidade nos homes. Un estudo de 2007 encontrou que a DHEA restablecía o equilibrio oxidativo en pacientes diabéticos, reducindo os niveis tisulares de pentosidina, un biomarcador de endoprodutos de glicación avanzados.
Lupus
Hai algunhas evidencias de beneficios a curto prazo en pacientes de lupus eritematoso sistémico, pero poucas evidencias de beneficios a longo prazo ou da súa seguridade.
Suplemento dietético
Nalgúns países, como EEUU, a DHEA véndese como suplemento dietético e está especificamente excluído da Lei de Control de Esteroides Anabólicos de 1990 e 2004, pero noutros países só se pode comprar con prescrición médica.
Seguridade
Como precursor hormonal, houbo algúns informes de efectos secundarios causados polos metabolitos hormonais da DHEA.
Cancro
Algúns estudos in vitro encontraron que a DHEA ten efectos antiproliferativos e mesmo tamén apoptóticos sobre as liñas de células canceríxenas. O significado clínico disto, se o ten, é descoñecido. Niveis máis altos de DHEA e outras hormonas sexuais endóxenas están fortemente asociados cun incremento do risco de desenvolver cancro de mama en mulleres pre- e posmenopáusicas.
Pequena e mediana empresa
A pequena e mediana empresa, coñecida tamén polo acrónimo PEME, é unha empresa con características distintivas, e ten dimensións con certos límites ocupacionais e financeiros prefixados polos estados ou rexións.
Segundo a Recomendación da Comisión Europea da Unión Europea de 6 de maio de 2003, baseándose na Carta da Pequena Empresa emitida no Consello europeo de Santa María da Feira en xuño de 2000, con entrada en vigor o 1 de xaneiro de 2005, é a unidade económica con personalidade xurídica ou física que reúna os seguintes requisitos:
Características
As pemes son axentes con lóxicas, culturas, intereses e un espírito emprendedor específicos. Usualmente viuse tamén o termo MiPEME (acrónimo de "micro, pequena e mediana empresa"), que é unha expansión do termo orixinal, onde se inclúe á microempresa.
As pequenas e medianas empresas son entidades independentes, cunha alta predominancia no mercado de comercio, quedando practicamente excluídas do mercado industrial polos grandes investimentos necesarios e polas limitacións que impón a lexislación en canto ao volume de negocio e de persoal, os cales se son superados converten, por lei, a unha microempresa nunha pequena empresa, ou unha mediana empresa convértese automaticamente nunha grande empresa. Por todo iso unha peme nunca poderá superar certas vendas anuais ou unha cantidade de persoal.
Alí Bey
Domènec Francesc Jordi Badia i Leblich, nado en Barcelona o 1 de abril 1766 e finado en Damasco en 1818, foi un espía, arabista e aventureiro catalán, coñecido tamén como Alí Bey el-Abbassi.
Traxectoria
No ano 1803, por encargo de Manuel Godoy (Primeiro Ministro de Carlos IV), emprendeu unha longa viaxe por territorios musulmáns, facéndoo camuflado como notable musulmán descendente dos Abbasíes e baixo o nome de "Ali Bey el-Abbasí". As súas viaxes levárono a Marrocos, Alxeria, Libia e diversas rexións do Imperio Otomán (Exipto, Arabia, Siria, Turquía e Grecia), visitando rexións nas que nunca antes estivera un occidental.
En 1808, en plena guerra de independencia despois dunha conversación con Carlos VI que o decepciona profundamente, preséntase a Napoleón para prestarlle os seus servizos. Este desconfía ao comezo, porén máis tarde envíao xunto cunha carta de recomendación ao seu irmán José I.
O 5 de abril de 1810, é nomeado prefecto da cidade de Córdoba por José I, ostentando este cargo por espazo de 15 meses ata o 14 de xullo de 1811.
Home dunha ampla cultura, deixou escrita unha narración das súas viaxes e magníficos debuxos titulada Viaxes en Marrocos, Trípoli, Chipre, Arabia,Siria e Turquía, nos que xunto con descricións pormenorizadas das cidades que visitou, plasmou as súas observacións sobre xeografía, botánica, zooloxía, entomoloxía, xeoloxía e meteoroloxía. Un dos episodios máis destacables da súa viaxe é a peregrinación a A Meca, sendo o primeiro europeo en pisar estas rexións e en entrar no santuario da Kaaba.
As súas viaxes foron lidas en toda Europa e promoveron a curiosidade pola cultura islámica. Admirárono, aínda que con certas reticencias, Sir Richard Francis Burton, quen realizou unha proeza semellante, e Alexander von Humboldt.
Escandentios
Son animais de pequeno tamaño e aspecto primitivo que viven nas selvas do sueste asiático. Porén, trátase do grupo máis achegado aos primates, despois dos dermópteros. A orde comprende dúas familias, as dos Tupaiidae e os Ptilocercidae, a primeira con catro xéneros, e a segunda cun.
Características
As tupaias son pequenos mamíferos arborícolas similares en aparencia aos esquíos, que viven actualmente nas selvas do sueste asiático.
Presentan molares dilambodontes, e os seus incisivos superiores son fortes e de forma cónica. O seu intestino está provisto de cego. Mostran algúns trazos que os aproximan aos primates, como o encéfalo relativamente grande e os lóbulos olfactivos pouco desenviolvidos. Os testículos están sempre contidos nun escroto. Os dedos están provistos de garras, co polgar disposto en diagonal.
Estes animais son xeralmente diúrnos, e teñen a visión ben desenvolvida, o que constitúe o principal medio de orientación. Aliméntanse tanto de insectos como de froitos.
Descrición da orde
A orde foi descrita en 1855 polo paleontólogo e zoólogo alemán Johann Andreas Wagner, na súa obra Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen.
Etimoloxías
O nome da orde, Scandentia, está formado pola raíz latina scandent-, tirada do xenitivo do termo do latín clásico scandēns, -tis, participio do verbo scandō, scandi, scansum, scandere, "rubir", "agatuñar", e a forma -ia, indicando plural, utilizada para fomar os nomes das ordes.
En canto ao nome vulgar tupaia deriva do malaio tupai "esquío" ou "pequeno animal que semella un esquío".
Filoxenia
Os membros desta orde consideráronse, en primeira instancia, como insectívoros, e máis tarde foron incluídos na orde dos primates, sobre a base de certas similitudes anatómicas con estes como, por exemplo, a estrutura do cerebro, e clasificados como prosimios primitivos.
Porén, recentes estudos filoxenéticos moleculares puxeron de manifesto que os tupaias deben de ter a mesma categoría taxonómica (orde) que os primates, dentro do clado dos Euarchonta, que inclúe tamén aos dermópteros. De acordo con estes estudos, Euarchonta é o grupo irmán dos Glires (Lagomorpha + Rodentia), e Euarchonta + Glires forman o clado de rango superior Euarchontoglires.
Porén, propuxéronse outras relacións entre ditas ordes.
Clasificación
Segundo Mammals Species of the World, a orde comprende dúas familias, cos seguintes xéneros:
Porén, o SIIT outórgalle ao grupo a categoría sistemática de infraclase (mantendo as dúas familias citadas).
Cabassous unicinctus
Cabassous unicionctus, coñecido na bibliografía internacional como armadillo de cola espida do Sur ou armadillo de cola espida meridional, é unha especie de mamífero placentario da orde dos cingulados, familia dos dasipódidos (única da orde) e subfamilia dos tolipeutinos, unha das catro que integran o xénero Cabassous,
É a especie de máis ampla área de distribución de todas as dos armadillos de cola espida, xa que se estende sobre toda a metade norte do continente surameriucano, desde Venezuela a Bolivia, pasando por Colombia, Ecuador, Perú, Suriname, Brasil, e quizais Paraguai.
Características
Máis pequeno do que algúns outros armadillos, os machos miden unha media de 36 cm de lonxitude de cabeza e tronco, e pesan ao redor de 3,0 kg, mentres que as femias son máis grandes, xa que alcanzan os 38 cm e un peso de 3,8 kg. A cola mide uns 16 cm en ambos os sexos e ten só pequenas escamas na pel, como en todas as especies do xénero, e a diferenza dos escudos máis grandes que presentan a maioría dos armadillos.
A parte superior do corpo está cubierta por unha armadura ósea de cor gris escura formada por escudos cadrados. Na parte media, esta coiraza divídese nunha serie de aneis móbiles (de dez a trece), dando ao animal certo grao de flexibilidade. Aínda que hai algunhas serdas e pelos ao redor das marxes dos escudos, a cola e a parte inferior do animal están desprovistas de pelo. A coiraza cobre a parte posterior do colo estendéndose até a cabeza, entre as orellas. Tamén hai escamas, máis pequenas e máis delgadas, nas meixelas e na superficie externa das orellas. O fociño é relativamente curto e as orellas son grandes e en forma de funil. As catro patas rematan en cinco dedos con garras, ás das patas anteriores particularmente grandes.
Hábitat e distribución
O armadillo de cola espida do Sur encóntrase no norte de Suramérica, ao leste dos Andes, chegando polo sur até o norte de Paraguai e o sur do Brasil.
Vive nunha variedade de hábitats en toda esta rexión desde a selva tropical até zonas pantanosas, O Cerrado brasileiro e praderías abertas.
É un animal terrestre, solitario e nocturno, que vive en numerosos hábitats desde o bosque tropical até en praderías. Ao igual que moitos outros armadillos, é insectívoro, alimentándose fundamentalmente de formigas e térmites. Escava tobos cuxa entrada é duns 16 cm de diámetro; as mesmas utilízaas só durante unha noite e despois as abandona.
Bioloxía e costumes
O armadillo de cola espida do Sur é un animal solitario e do que se di que é nocturno nos trópicos, pero se informou de que tamén é diúrno mais ao sur. Como case todos os armadillos, é insectívoro, alimentándose case exclusivamente de formigas e térmites.
A reprodución ocorre durante todo o ano.
Este animal pode vivir até sete anos en catividade.
Descrición
A especie foi descrita en 1758 por Carl von Linné na 10ª edición do seu Systema Naturae, baixo o nome de Dasypus unicinctus. Posteriormente foi reclasificado dentro do xénero Cabassous.
Sinónimos
Ademaios de polo nome primixenio que lle impuxo Linneo, e do actualmentre válido, coñecense tamén polo sinónimo:
Subespecies
Pero na actualidade, e despoisa do traballo de Wetzel (1980), recoñécense, dentro da especie, as dúas subespecies seguintes:
Cabassous unicinctus (Linneo, 1758)
Estado de conservación
Desde o ano 2006 a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) vén cualificando o status de Cabassous unicinctus como LC (pouco preocupante) debido á súa ampla área de distribución, á presumíbel abundante poboación, a que se acha en numerosas áreas protexidas, e porque é pouco probábel que a súa poboación estea decrecendo tan rapidamente como para incluír a especie nunha categoría de ameazada.
Saint-Eutrope-de-Born
Saint-Eutrope-de-Born é unha comuna do suroeste de Francia, situada no departamento de Lot e Garona, rexión da Nova Aquitania.
Xeografía
Situada entre os 83 e os 185 msnm, a comuna ocupa unha superficie de 38,28 km2.
En 2018 contaba con 678 habitantes, polo aque a súa densidade de poboación nese ano era de 18 hab./km2.
Esta poboación representa unha diminución do 1,74 % en relación co censo de 2013. (Lot et Garona: −0,36 %, Francia, agás Mayotte: +2,36 %).
miniatura|centro|400px|Evolución da poboación entre 1962 e 2008
Historia
En 1826 as comunas de Piis e Villas foron suprimidas, e integradas en Saint-Eutrope.
Nesta vila naceu o militar e botánico Michel Charles Durieu de Maisonneuve.
Membro
A palabra membro pode referirse a calquera persoa, animal ou vexetal pertencente a un grupo ou comunidade (grupo de persoas que teñen algún tipo de vínculo, no caso das persoas, ou biocenose, no caso dos animais e vexetais). Ademais, pode referirse:
Tor Bina
Banda sonora
Hai catro cancións principais na banda sonora compostas por Bubai. Manoj Sahri, Pawan Roy, Jyoti Sahu e Vivek Nayak son os cantantes destes temas.
Cariberto II
Cariberto II, nado no 606 ou 610 e finado o 8 de abril do 632, foi un rei de Aquitania.
Traxectoria
Fillo de Clotario II e medio irmán de Dagoberto I. Convértese en rei de Aquitania no ano 629, reino creado para a ocasión polo seu irmán Dagoberto I co compromiso da súa renuncia ao reino dos francos. Tivo un comezo difícil, polas incursións dos vascos, que ameazaban a numerosos condados do suroeste. Establece en Tolosa a súa capital.
O seu fillo Khilperico sobrevivirao, aínda que Dagoberto foi acusado de facelo asasinar, e á súa morte volverase a recompoñer o reino franco.
O Chao da Barreira, Carballido, Vilalba
O Chao da Barreira é un lugar da parroquia de Carballido no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá. Tiña 17 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales 6 eran homes e 11 eran mulleres.
Sinapsia
A sinapsia en lingüística refírese á unión de dous lexemas escritos en dúas palabras distintas anexados por medio dunha preposición. O significado individual de cada palabra difire do que se deriva da unión de ambas coa preposición por medio. Algúns exemplos son cabeza de turco, pan de Calatrava, arco da vella ou santiña do ollo.
Costas del Tacuarí
Costas del Tacuarí (en galego Ribeiras do Tacuarí) é un pequeno poboado do Uruguai situado no departamento de Treinta y Tres, con 600 habitantes e unha das principais localidades produtoras de arroz do Uruguai.
Edgar Barth
Edgar Barth, nado en Herold o 26 de xaneiro de 1917 e finado en Ludwigsburg o 20 de maio de 1965, foi un piloto Alemán (Alemán do leste ata 1957, posteriormente occidental) de Fórmula 1 e piloto de coches deportivos.
Traxectoria
Comezou a súa carreira como piloto de motocicletas cunha DKW e máis tarde cambiou aos deportivos BMW. A fábrica alemá oriental de BMW converteríase na Eisenacher Motorenwerk (EMW) despois da guerra. Correu nestes coches de Fórmula 2 na Alemaña Occidental ata que a política impediuno. En 1957 emigrou a Occidente.
Barth gañou os Campionatos Europeos de Montaña de 1959, 1963 e 1964 para Porsche e tamén na Targa Florio de 1959.
Ademais das carreiras de Fórmula 2 con Porsche 718, tamén participou nas 24 Horas de Le Mans en numerosas ocasións.
Participou catro veces no Gran Premio de Alemaña, o último en 1964 para Rob Walker nun Cooper. Nove meses despois sucumbiu ao cancro e morreu, con 48 anos de idade, en Ludwigsburg.
O fillo de Edgar Barth, Jürgen Barth, converteuse en enxeñeiro de Porsche e tamén participou no automobilismo, gañando as 24 Horas de Le Mans de 1977.