cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruta das Pedras (Redondela)
A ruta das Pedras é unha ruta de sendeirismo sito na parroquia redondelá de San Martiño de Ventosela. O seu nome provén das múltiples formacións rochosas que se atopan ao longo do camiño. Ten un percorrido circular e conta cunha lonxitude de 10 km.
Características
O itinerario, que ten unha duración aproximada de tres horas e unha lonxitude de 10 km, é un sendeiro circular que comeza na Casa Cultural de Ventosela e remata no mesmo punto. A ruta ascende pola montaña até chegar ao punto máis alto, lugar onde se atopa a pedra Taió. Dende o cumio da montaña pódese observar a ría de Vigo e a enseada de San Simón.
Patrimonio arqueolóxico
O patrimonio arqueolóxico da ruta das Pedras conta cos seguintes elementos de interese:
Patrimonio arquitectónico
No seu percorrido tamén pasa pola igrexa parroquial de Ventosela.
Segunda división española 1962/63
A tempada 1962–63 da Segunda División de España foi a 31ª edición deste torneo. A categoría estivo composta por 32 equipos, repartidos segundo criterios xeográficos en dous grupos de 16 equipos cada un. Pontevedra, Murcia, Español e Levante ascenderon á Primeira División.
Grupo I
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor ; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
A Ponte, San Salvador de Asma, Chantada
A Ponte é un lugar na parroquia de San Salvador de Asma, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 6 habitantes, segundo datos do INE, dos cales 34 eran homes e 40 eran mulleres.
Lingua tuvalesa
Dialectos
Cada illa ou atol ten o seu propio dialecto, agrupados en dúas bandas: os dialectos do norte, que se falan en Nanumea, Nanumaga, Niutao e Niulakita; e os dialectos do sur, que se falan en Funafuti, Vaitupu, Nukufetau e Nukulaelae. Todos os dialectos son intelixibles para os tuvalu-parlantes. O idioma oficial do país toma como referencia os dialectos de Funafuti-Vaitupu.
A Igrexa, Irís, Cabanas
A Igrexa é un lugar da parroquia de Irís no concello coruñés de Cabanas, na comarca do Eume. Tiña 6 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 4 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 1999 cando tiña 5 habitantes.
Quy Nhon
300px|dereita|miniatura|Quy Nhon
Ca Mau é unha cidade situada no Nam Trung Bo. É a capital da provincia de Binh Dinh, en Vietnam.
Está atravesada polo río Quy Nhon, que continúa cara ao mar da China Meridional. O núcleo urbano conta con arredor de 280.900 habitantes.
Premio Rosalía de Castro de Lingua
O Premio Rosalía de Castro de Lingua recoñece o traballo de persoas ou entidades que contribúen á normalización lingüística da lingua galega. Está convocado pola Deputación da Coruña e o seu nome honra a memoria de Rosalía de Castro.
Galardoadas/os
2023
=== 2022 ===
2021
miniatura|175px|[[Rosalía de Castro.]]
Papuxa tomiñeira
A papuxa tomiñeira (Sylvia conspicillata) é unha ave da familia das Sylviidae
Morfoloxía e Hábitos
A papuxa tomiñeira ten unha lonxitude duns 13 cm. O corpo é de cor pardo, exceptuando as ás que son avermelladas e maila cabeza. Esta última presenta un deseño gris coa gorxa e o contorno dos ollos brancos. Nas femias a parte agrisada é de cor parda. Habita en terreos secos con escaseza de vexetación, con preferencia polos tomiñeiros. Aliméntase de insectos, arañas e bagas.
Distribución
No verán é común nas penínsulas Ibérica e Itálica. Común durante todo o ano no Magreb Occidental e no próximo Oriente.
Ficobiliproteína
As ficobiliproteínas son complexos de proteínas hidrosolubles presentes en cianobacterias e certas algas (rodófitas, criptomónadas, glaucófitas) que interveñen na captación de enerxía da luz, a cal despois pasan ás clorofilas durante a fotosíntese. As ficobiliproteínas son un complexo entre proteínas e outras moléculas non proteicas unidas covalentemente chamadas ficobilinas que actúan como cromóforos (a parte da molécula que capta a luz). A parte proteica son dúas subunidades de globulina chamadas alfa e beta, e unha terceira subunidade gamma, que se poden combinar con distintas xeometrías e cantidades. As ficobilinas poden ser: ficoeritrobilina, ficocianobilina, ficourobilina e ficoviolobilina. As ficobiliproteínas son o constituínte principal dos ficobilisomas.
Principais ficobiliproteínas
Na táboa resúmense as principais características das ficobiliproteínas (FluoProbes PhycoBiliProteins data ):
Características e aplicacións en biotecnoloxía
As ficobiliproteínas mostran grandes propiedades fluorescentes comparadas cos pequenos fluoróforos orgánicos, especialmente cando cómpre para o experimento unha alta sensibilidade ou detección multicor. As súas propiedades máis salientables son:
Como resultado, as ficobiliproteínas permiten unha sensibilidade de detección moi alta, e poden usarse en varias técnicas baseadas na fluorescencia, citometría de fluxo, FISH e detección multicor.
Sociedade Deportiva Cultural Residencia
dereita|miniatura|SDC Residencia 2022-23. A Sociedade Deportiva Cultural Residencia é un club de fútbol galego da cidade de Lugo. Foi fundado en 1967 e actualmente compite no Grupo 3 da Primeira Autonómica de Galicia.
Espazo exterior
miniatura|175px|Capas da atmosfera (non esta a escala). O espazo exterior ou espazo baleiro, tamén simplemente chamado espazo, refírese ás rexións relativamente baleiras do universo fóra das atmosferas dos corpos celestes. Úsase espazo exterior para distinguilo do espazo aéreo (e as zonas terrestres). O espazo exterior non está completamente baleiro de materia (é dicir, non é un baleiro perfecto) senón que contén unha baixa densidade de partículas, predominantemente gas hidróxeno, así como radiación electromagnética. Aínda que se supón que o espazo exterior ocupa practicamente todo o volume do universo e durante moito tempo considerouse practicamente baleiro, ou repleto dunha substancia chamada éter, agora sábese que contén a maior parte da materia do universo. Esta materia está formada por radiación electromagnética, partículas cósmicas, neutrinos sen masa e mesmo formas de materia non ben coñecidas como a materia escura e a enerxía escura. De feito no universo cada un destes compoñentes contribúe ao total da materia, segundo estimacións, na seguinte proporción: materia condensada fría (0,03%), materia estelar (0,5%), neutrinos (partículas sen masa, 0,3%), materia escura (25%) e enerxía escura (75%). A natureza física destas últimas é aínda apenas coñecida. Só se coñecen algunhas das súas propiedades polos efectos gravitatorios que imprimen no período de revolución das galaxias, por unha banda, e na expansión acelerada do universo ou inflación cósmica, por outro.
Límite da Terra
Non hai un límite claro entre a atmosfera terrestre e o espazo, xa que a densidade da atmosfera decrece gradualmente a medida que a altitude aumenta. No entanto, a Federación Aeronáutica Internacional estableceu a liña de Kármán a unha altitude de 100 quilómetros como unha definición de traballo para o límite entre a atmosfera e o espazo. Isto úsase porque, como Theodore von Kármán calculou, por riba dunha altitude dun 100 km, un vehículo típico tería que viaxar máis rápido que a velocidade orbital para poder obter suficiente sustentación aerodinámica para sosterse el mesmo. Estados Unidos designa á xente que viaxa por riba dunha altitude de 80 km como astronautas. Durante a reentrada atmosférica, a altitude de 120 km marca o límite onde a resistencia atmosférica convértese en perceptible.
Sistema Solar
O espazo exterior dentro do Sistema Solar é chamado espazo interplanetario, que se converte en espazo interestelar na heliopausa. O baleiro do espazo exterior non é realmente baleiro; está poboado en parte con varias ducias de tipos de moléculas orgánicas descubertas mediante espectroscopia de microondas. Segundo a Teoría do Big Bang, a radiación dos corpos negros de 2,7 K de temperatura quedou do 'big bang' e a orixe do universo enche o espazo, así como os raios cósmicos, que inclúen núcleos atómicos ionizados e varias partículas subatómicas. Tamén hai gas, plasma, po, meteoros e material deixado de lanzamentos previos tripulados e non tripulados que son un risco potencial para as naves espaciais. Parte deste lixo espacial volve entrar na atmosfera.
Variación de presión
Trasladarse desde o nivel do mar até o espazo exterior produce unha diferenza de presión duns 15 psi (103 410Pa), equivalente a saír á superficie desde unha profundidade baixo a auga duns 10 metros.
Baleiro
Contrario á crenza popular, unha persoa exposta de súpeto ao baleiro non explotaría, morrería de frío ou polo seu propio sangue fervendo, pero tardaría pouco tempo en morrer de asfixia (anoxia). O vapor de auga comezaría a ferver desde as áreas expostas como a córnea do ollo e xunto co osíxeno, desde as membranas dentro dos pulmóns.
Xeoespazo
miniatura|[[Aurora polar observada desde o transbordador Discovery, na misión STS-39, maio de 1991 (altitude orbital: 260 km).]]
O xeoespazo é a rexión do espazo próximo á Terra, que inclúe a rexión superior da atmosfera e a magnetosfera. incluído o cinto de radiación de Van Allen. O límite exterior da geospace é a magnetopausa, que forma unha interface entre magnetosfera do planeta e polo vento solar. O límite interior é a ionosfera. Como as propiedades físicas e o comportamento do espazo próximo á Terra é afectado polo comportamento do tempo Sol e da meteoroloxía do espazo, o campo de geospace está interconectado con heliofísica; o estudo do Sol e o seu impacto sobre o planets Sistema Solar.
Espazo cislunar
A rexión fóra da atmosfera da Terra e que se estende máis aló da órbita da Lúa, incluíndo os punto de Lagrange s, é por veces refire como cis-lunares espazo.
Satélites
Hai moitos satélites artificiais orbitando a Terra, incluíndo satélites de comunicacións xeosíncronos a 35.786 km sobre o nivel do mar sobre o ecuador. As súas órbitas nunca se deterioran" porque case non hai materia alí para exercer arrastre por fricción. Hai tamén unha crecente dependencia de satélites que permiten o Sistema de posicionamento global (GPS), para usos militares e civís. Unha idea equivocada común é que a xente en órbita está fóra da gravidade da Terra porque están "a flotar", pero flotan porque están en caída libre: a forza da gravidade e a súa velocidade lineal crean unha forza centrípeta interior que non lles permite voar fóra, cara ao espazo. A gravidade da Terra alcanza máis aló do cinto de Van Allen e mantén a Lúa en órbita a unha distancia media de 384.403 km. A gravidade de todos os corpos celestes tende a cero coa inversa do cadrado da distancia.
Scout X-3M
Scout X-3M foi un foguete espacial dos Estados Unidos propulsado exclusivamente por propelente sólido. Estaba concibido como un lanzador de baixo custo e foi usado desde a Base Vandenberg da Forza Aérea unha soa vez, o 19 de decembro de 1963, para poñer en órbita o satélite P35-3, pertencente ao programa de satélites militares meteorolóxicos DMSP.
Pepe Carballude
Xosé Carballude Blanco, nado en Rubín (A Estrada) o 15 de agosto de 1956, é un escritor galego de literatura infantil e xuvenil.
Traxectoria
Licenciouse en Filoloxía Clásica na Universidade de Santiago. Actualmente xubilado, foi profesor de latín no IES Xosé Neira Vilas de Perillo (Oleiros), tras pasar por Badaxoz, Vilagarcía de Arousa e Carballo.
Castelo de Salvatierra
O nome de castelo de Salvatierra pode referirse a tres fortalezas construídas na época de Al-Ándalus:
Henri van Schaik
Henri Louis Marie van Schaik, nado en Delft o 24 de xullo de 1899 e finado en Cavendish ( Estados Unidos ) o 19 de agosto de 1991, foi un xinete, instrutor de equitación e militar neerlandés.
Traxectoria
Era primo do ministro Josef van Schaik. Estudou dereito e filosofía na Universidade de Leiden e en París e Viena. En 1930 logrou o doutoramento en filosofía do dereito en Leiden. Van Schaik era tenente ne reserva da cabalería. O 5 de agosto de 1935 casou con W.D. Mattison, filla dun avogado norteamericano. Van Schaik participou na competición de salto coa selección neerlandesa nos Xogos Olímpicos de 1936 e xunto con Jan de Bruine e Johan Greter gañou a medalla de prata co seu cabalo Santa Bell, ademais ndividualmente acabou no vixésimo terceiro posto.
Ao comezo da Segunda Guerra Mundial exerceu como capitán asistente no 5º rexemento de húsares. Foi membro da fascista Fronte Nacional, e dende febreiro de 1941 o seu líder en Zuid-Holland ata a prohibición dos partidos, agás o nazi NSB, polas autoridades alemás de ocupación en decembro de 1941. En 1953 emigrou coa súa familia aos Estados Unidos e estableceu en Vermont unha academia de equitación. Publicou en 1986 o libro Misconceptions and Simple Truths in Dressage.
Deolinda
miniatura| Deolinda é un grupo de música popular portuguesa (MPP), inspirado no fado e nas súas orixes tradicionais.
Traxectoria
O proxecto musical xurdiu en 2006, cando os irmáns Pedro da Silva Martins e Luís José Martins (ex-Bicho de 7 Cabeças) convidaron a súa curmá, Ana Bacalhau, entón vocalista dos Lupanar, para cantar catro cancións que escribiran. Entón, decatáronse de que a voz de Ana se adecuaba á perfección ás rimas e melodías que crearan, e convidaron tamén a José Pedro Leitão, contrabaixista dos Lupanar (actual marido de Ana Bacalhau), para se xuntar a eles tres, nacendo así os Deolinda.
O 21 de abril de 2008, lanzaron o primeiro disco, Canção ao Lado. Desde entón, a finais de outubro de 2008, chegaron á súa posición máis alta, o 3º lugar do Top Oficial da AFP, a táboa semanal dos 30 álbums máis vendidos en Portugal.
En outubro de 2008, o disco Canção ao Lado acadou o "disco de ouro". En decembro de 2008, acadou o "disco de platino" e durante o ano 2009, acadou o galardón de dobre-platino, correspondente á venda de máis de 40 mil unidades.
O 2 de marzo de 2009, a editora World Connection lanzou o disco Canção ao Lado ao mercado europeo. En abril de 2009, entrou directamente no 8º lugar da táboa de vendas discográficas World Music Charts Europe e en maio subiu ao 4º lugar desa mesma táboa.
En abril de 2009, o grupo iniciou a súa primeira xira europea. Actuaron en diversos países, entre eles os Países Baixos, Alemaña e Suíza, regresando a Portugal para diversos concertos en cidades como Porto, Braga e Barcelos.
O álbum Canção ao Lado ficou en 10º lugar nas preferencias dos ouvintes da radio Antena 3, nunha votación levada a cabo en abril de 2009, na cal se preguntaba cal sería o mellor álbum de música portuguesa editado entre 1994 e 2009, tendo como base unha lista de 100 álbums lanzados nese período.
O 23 de abril de 2010 a banda estreou un novo álbum (Dois Selos e Um Carimbo) que tivo como single de presentación "Um Contra o Outro". Este álbum entrou directamente no nº 1 do top de vendas portugués e recibiu o galardón de platino en novembro de 2010. .
O 21 de novembro de 2011 estréase o seu primeiro DVD, Deolinda ao Vivo no Coliseu dos Recreios.
O 12 de maio de 2012, o diario británico The Times publica unha crítica ao concerto dos Deolinda en Londres onde os considera "unha das grandes bandas de Europa".
O álbum Canção ao Lado é galardoado co cuádruplo disco de platin, correspondente a 80 000 unidades vendidas e o disco Dous Selos e Un Carimbo obtivo dous discos de platino (40 000 unidades) en novembro de 2012.
O 18 de marzo de 2013 lanzaron o terceiro álbum de orixinais Mundo Pequenino que na primeira semana de vendas se converteu en disco de ouro.
En maio actúan nos coliseos de Lisboa e Porto, enchendo os recintos: "... caso raro que son os Deolinda: un grupo capaz de producir nos contextos máis intimistas e nos espazos máis amplos; un cuarteto suficientemente elástica e xeneroso para crecer ata as dez persoas en escenario sen perder a cara, unha banda, en fin, que nos gusta de ter por preto e que temos a sorte de chamar "nosa" ".
O 25 de xullo de 2013 actuaron por primeira vez no Brasil, recibindo excelentes críticas da prensa brasileira.
O blog brasileiro de música Pergunte ao Pop considerou o álbum "Mundo Pequenino" o mellor disco internacional de 2013 en decembro.
En novembro de 2017 anunciaron un descanso indefinido.
Premios
En 2009, venceron na categoría de "Mellor Revelación do Ano" da XIV Gala dos Globos de Ouro portugueses o día 17 de maio.
Na mesma gala tamén estaban nomeados na categoría de "Mellor Grupo" (como un dos catro mellores grupos portugueses con discos lanzados en 2008). "Canção ao Lado", o primeiro álbum dos Deolinda, foi considerado polo Sunday Times o terceiro mellor disco do ano de World Music.
Os Deolinda saíron nomeados como unha das revelacións do ano na revista Songlines
Gañaron o premio "Best Newcomer", atribuído pola prestixiosa revista inglesa Songlines, en abril de 2010.
Tamén en 2010, o seu segundo álbum, "Dois Selos e Um Carimbo" foi considerado un dos 10 mellores álbums de World Music, polo Sunday Times e o Miami Herald aconsellouno como unha das 10 mellores compras da música latina.
O seu concerto en Nova York recibiu unha crítica positiva no prestixioso Huffington Post.
En maio de 2011, gañaron o Globo de Ouro na categoría de mellor grupo.
En novembro de 2011, recibiron o Premio Amália Rodrigues na categoría de "Música Popular".
José María Caneda
Jose María Caneda Antelo, tamén coñecido como Xosé María Caneda, nado en Amio (Santiago de Compostela) en 1947, é un empresario e directivo futbolístico galego.
Traxectoria
Traballou no sector da electricidade, e deveu coñecido por ser o presidente da Sociedade Deportiva Compostela en diversos períodos.
Deolinda
Premios
En marzo de 2013, foron distinguidos co premio José Afonso polo disco Dois Selos e Um Carimbo.
José María Caneda
Traxectoria
En 1988 chegou á presidencia do club, e en 1989 fichou o adestrador Fernando Castro Santos. Na primeira tempada deste, a 1989-90, o equipo regresou á segunda división B, e ó ano seguinte logrou ascender á segunda división logo de quedar terceiro na fase regular e vencer no grupo de ascenso, superando ó Alcoyano, o CD Badajoz e o Alavés.
Deolinda
Premios
En maio de 2014, gañaron o 3º Globo de Ouro da súa carreira, na categoría de mellor grupo.
José María Caneda
Vida persoal
Ten once irmáns. Un deles é o dono dunha coñecida tenda de material deportivo de Santiago de Compostela.
Deolinda
Premios
En novembro de 2014, a Revista Blitz, na celebración dos seus 30 anos, elixiu o disco Canção ao Lado o cuarto mellor dos últimos 30 anos da música portuguesa.
José María Caneda
Vida persoal
Anos despois de deixar a xestión deportiva, a finais de 2022, anunciou que estaba a tratamento por unha enfermidade grave que posteriormente sinalou como cancro de estómago e de esófago.
Chunda Chunda
Chunda Chunda foi unha serie documental de oito capítulos que emitiu a TVG no ano 2000. Dirixiuna Jorge Coira e presentouna Luís Tosar, a serie seguía a dúas orquestras de verbena en xira por toda Galicia no verán de 1999.
Cooperativa
miniatura|Cooperativa de Lago (Valdoviño).
No comezo do século XXI hai en Galiza máis de mil cooperativas, sendo Vigo e a súa bisbarra a cidade onde se atopan máis. Entre os diferentes tipos de cooperativas destacan polo seu número as de traballo asociado e as agrarias.
As Nacións Unidas declararon o ano 2012 como o Ano Internacional das Cooperativas. . E o primeiro sábado de xullo celébrase o Día Internacional das Cooperativas.
Tipos de cooperativas
Aínda que poden facerse distintas clasificacións das cooperativas, normalmente faise con relación ó obxecto que desempeñan. As máis salientables son as seguintes:
Existen tamén algúns tipos máis específicos, como os de cooperativa de explotación comunitaria da terra, cooperativa de servizos públicos, cooperativa de electrificación rural ou cooperativa do mar.
Kosmos 108
Características
Kosmos 108 foi o primeiro membro da serie de satélites DS-U1-G. Estaba adicado a estudar as capas superiores da atmosfera terrestre e a súa relación coas variacións da actividade solar. Foi inxectado nunha órbita inicial de 865 km de apoxeo e 227 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 48,9 graos e un período de 95,3 minutos. Reentrou na atmosfera o 21 de novembro de 1966.
Abertzale
O termo abertzale en éuscaro, significa "amante da patria" ou "partidario da patria". Provén da fusión do termo "Aberri(a) ("patria", un neoloxismo creado por Sabino Arana) co sufixo "-(t)zale" (o que ama, amigo de, seareiro). Malia que a tradución máis literal ao galego sería "patriota", adoita empregarse o equivalente "nacionalista éuscaro". Porén, na linguaxe política do Estado español, e sobre todo fóra de Euskadi, emprégase especificamente para nomear aos membros e simpatizantes de Herri Batasuna, aínda que outras formacións políticas éuscaras tamén se recoñecen abertzales.
Diversas entidades e organizacións utilizan o termo abertzale no seu nome:
Inmigración irregular
Considérase inmigración irregular (inmigración ilegal) ao movemento migratorio de persoas a través das fronteiras sen atender os requerimentos legais do país de destino. A persoa que se atopa nesta situación é un inmigrante irregular ou ilegal.
Tripla Alianza (1717)
A Tripla Alianza, pactada mediante a sinatura do tratado da Haia de 1717, do 4 de xaneiro de 1717 na Haia, foi a unión das Provincias Unidas dos Países Baixos, Francia e Gran Bretaña, nun intento por obrigar a España a cumprir as disposicións do tratado de Utrecht de 1713.
Contidos do acordo
O 4 de xaneiro de 1717, o abade Dubois e Pierre Antoine de Châteauneuf, enviados por Filipe II de Orleans (rexente de Francia durante a minoría de idade do rei Luís XV), William Cadogan en representación de Xurxo I de Gran Bretaña e dos delegados dos Estados Xenerais dos Países Baixos, reunidos na cidade da Haia, asinaron o acordo, que incluía coma principais puntos os seguintes:
Repercusións
En 1718, coa adhesión do Sacro Imperio Romano Xermánico mediante a firma do tratado de Londres, converteuse na Cuádrupla Alianza.
A Pedra do Couto, Irís, Cabanas
A Pedra do Couto é un lugar da parroquia de Irís no concello coruñés de Cabanas, na comarca do Eume. Tiña 42 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 19 homes e 23 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 43 habitantes.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é un "(lugar) cercado", para poder defendelo mellor.
Carnyx
miniatura|300px|dereita|Relevo dunha das trece placas do [[caldeiro de Gundestrup. Na parte esquerda poden observarse tres intérpretes de carnyx.]] miniatura|dereita|Figura que representa a un axudante de campo do xefe [[eduos|eduo Dumnorix portando un carnyx.]] O carnyx foi un instrumento de vento da Idade de Ferro Celta, entre os anos -300 e o 500. Era unha especie de trompeta de bronce, suspendida verticalmente e coa campá en forma de cabeza de xabaril. Empregouse na guerra, probablemente para incitar as tropas á batalla e intimidar ós inimigos. O porte vertical do instrumento permitía que as súas notas se elevasen por riba das cabezas dos participantes nas batallas e cerimonias.
Etimoloxía
A palabra "carnyx" deriva da raíz gala "carn-" ou "cern-", que significa "corno", e da mesma raíz tamén provén o nome do deus Cernunnos. Este é o nome que os romanos lle deron ó instrumento. O nome celta orixinal é descoñecido. Incluso baixo tortura, os intérpretes do Carnyx non quixeron revelar o nome celta do instrumento ós romanos.
Na escultura
O instrumento coñécese por representacións en moedas e en particular dende o descubrimento do caldeiro de Gundestrup.
Literatura
O nome coñécese a partir de fontes textuais. Téñense noticias do carnyx polos ataques celtas a Delfos en -279, así como das campañas de Xulio César na Galia e a invasión de Britania por parte de Claudio. Diodoro Sículo en torno ós anos -60 e -30 di:
Arqueoloxía
miniatura|dereita|Carnyx de Leichestown Deskford e a súa reconstrución. [[Museum of Scotland.]] Un exemplo ben conservado é o Deskford Carnyx, que se atopou nunha granxa de Leitchestown, en Banffshire, Escocia, no ano 1816. A localización e antigüidade do carnyx de Deskford suxiren que o instrumento foi usado de xeito cerimonial e non só para a guerra. Ata o 2004, só foran atopados fragmentos doutros catro carnyx, pero en novembro dese ano, os arqueólogos descubriron un depósito do século -I de cinco carnyx ben conservados baixo un templo galo-romano en Tintignac (Corrèze, Francia). Catro deles tiñan cabeza de xabaril e o quinto de serpe.
Noutras culturas
O carnyx non foi empregado exclusivamente polos celtas, senón que o seu uso está acreditado en Dacia e en varios relevos na columna de Traxano como botín resultante das Guerras Dacias. Pode que fose un instrumento común en toda a Idade de Ferro en Europa.
Foi adoptado polos gregos, tamén baixo o nome carnyx (κάρνυξ) e foi equivalente á trompeta romana lituus.
Uso actual
A reconstrución do Deskford Carnyx foi iniciado por John Purser en 1991 e financiado conxuntamente pola Glenfiddich Living Scotland e os Museos Nacionais de Escocia. Ademais de John Purser como musicólogo, o equipo estaba integrado polo arqueólogo Fraser Hunter, o ourive John Creed e o trombonista John Kenny. Despois de 2000 anos de silencio, o reconstruído Deskford Carnyx inaugurouse no Museo Nacional de Escocia en abril de 1993.
miniatura|centro|600px|Notas do Deskford Carnyx. En 1993, John Kenny converteuse na primeira persoa en tocar o carnyx despois de 2000 anos e dende entón impartiu clases e interpreta co instrumento internacionalmente, en salas de concertos e para a radio e a televisión. Na actualidade ten numerosas composicións para o carnyx, publicando varios CD, e o 15 de marzo de 2003 actuou en solitario ante un público de 65.000 persoas no Stade de France de París.
En Galicia
O musicólogo galego Abraham Cupeiro reconstruíu un carnyx guiándose pola imaxe dunha moeda romana e xunto con outros instrumentos ancestrais, e no 2017, lanzou con Warner Classics un disco coa Real Filharmonía de Galicia, Os sons esquecidos.
A Pena de Irís, Irís, Cabanas
A Pena de Irís é un lugar da parroquia de Irís no concello coruñés de Cabanas, na comarca do Eume. Tiña 52 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 28 homes e 24 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 57 habitantes.
Pedro Antonio Cerviño
Pedro Antonio Cerviño Núñez, nado en Moimenta (Campo Lameiro) o 6 de setembro de 1757 e finado en Buenos Aires o 30 de maio de 1816, foi un cartógrafo, agrimensor e matemático galego.
Fernando Acebal
Fernando Carvajal Acebal, coñecido como Fernando Acebal, nado en Madrid en 1968, é un actor, locutor, voz en off, guionista e presentador galego. O seu traballo no mundo audiovisual comezou no 1991.
Pedro Antonio Cerviño
Traxectoria
Cara 1781 emigrou a América e, posiblemente, en 1782 trasladouse a Buenos Aires. En 1783 foi nomeado enxeñeiro da expedición de recoñecemento da mina de ferro de Potosí. Parece que tres anos despois realizou unha carta dos ríos Paraná e Uruguai. De volta a Bos Aires en 1792, foi o encargado de deseñar un novo peirao, rúas e a ampliación da enseada de Barragán (1801). Foi, xunto con Alsina Gassa, impulsor e director da Escuela Náutica (1799), na que impartía clases de xeometría, trigonometría, hidrografía e debuxo ata a súa desaparición (1806). Foi partidario da difusión da ciencia para mellorar as condicións de vida da sociedade. Realizou traballos de carácter cartográfico, como o plano para ampliar as fronteiras dos indios (1801) ou o plano do arroio Maldonado (1805), e en 1814 foi o encargado de elaborar o plano topográfico de Bos Aires. Tamén fixo diversos traballos sobre as linguas indíxenas. Colaborou no xornal Telégrafo mercantil, rural, político e económico e historiográfico del Río de la Plata (1801-1802) e no Semanario de Agricultura, Industria y Comercio.
O CEIP de Campo Lameiro leva o seu nome, así como unha escola de primaria no barrio porteño de Flores, na que estudou o papa Francisco.
Disentería
Disentería (anteriormente coñecido como fluxo ou fluxo de sangue) é un trastorno inflamatorio do intestino, especialmente do colon, que produce diarrea grave que contén moco e/ou sangue nas feces. Se non se trata, a disentería pode ser fatal.
A disentería é causada xeralmente por unha infección bacteriana ou de protozoos ou a infestación de parasitos, pero tamén pode ser causada por un irritante químico ou unha infección viral. As dúas causas máis frecuentes son a infección cun bacilo do grupo Shigella, e a infestación dunha ameba histolítica, Entamoeba. Cando é causada por un bacilo chámase disentería bacilar, e cando é causada por unha ameba chámase disentería amebiana.
Ademais disto, a disentería por Shigella ou disentería bacilar pode dar signos menínxeos que son confundidos cunha meningoencefalite: esta era a causante de epidemias nos barcos na antigüidade; así mesmo nas grandes guerras, en ocasións era a causante de máis mortes que as que causaba a propia guerra.
Tipos
A enfermidade disentérica ou síndrome disentérica pode ter diferentes etioloxías:
István Seregély
István Seregély, nado o 13 de marzo de 1931 en Szombathely (Reino de Hungría) e finado o 31 de decembro de 2018 en Nyíregyháza (Hungría), foi un eclesiástico católico latino, arcebispo de Eger entre 1987 e 2007.
Traxectoria
Foi ordenado sacerdote o 19 de xuño de 1955. O 5 de xuño de 1987 foi nomeado arcebispo de Eger, e o 25 de xullo seguinte recibiu a consagración episcopal de mans do arcebispo de Esztergom László Paskai, tendo como co-consagrantes ao bispo de Vác Izidor Marosi e ao bispo auxiliar de Eger Endre Kovács. Reitoruse o 15 de marzo de 2007 logo de presentar a súa renuncia ao chegar aos 75 anos. Finou o 31 de decembro de 2018.
Ignacio Vidal Portabales
Traxectoria
É doutor pola Universidade de Santiago de Compostela coa tese El Contrato de patrocinio publicitario en el derecho español (1997, dirixida por Dr. Manuel José Botana Agra). É profesor titular de Dereito Mercantil na Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da Universidade de Santiago de Compostela. Ten publicado artigos de temática xurídica nas Actas de derecho industrial y derecho de autor, Revista xurídica da Universidade de Santiago de Compostela e Revista galega de economía.
Litoral (Pontevedra)
Litoral foi un periódico editado en Pontevedra entre 1953 e 1958.
Nadia Comăneci
Nadia Elena Comăneci, nada en Oneşti o 12 de novembro de 1961, é unha ximnasta romanesa retirada, que competiu na disciplina de ximnasia artística e segue a ser considerada un ídolo mundial deportivo, sendo considerada unha das grandes atletas de todos os tempos.
Litoral (Pontevedra)
Historia e características
Apareceu en 1953 co subtítulo de Periódico de Pontevedra y su provincia. De periodicidade bisemanal (luns e xoves), a partir de abril de 1956 publícase tres veces por semana (luns, mércores e venres). Dirixido por Amancio Landín Carrasco, e polo seu irmán Rafael Landín Carrasco dende xuño de 1955, no consello de administración estaban José Pazó Montes, Xosé Filgueira Valverde e Francisco Javier Sánchez Cantón. Nela apareceron algunhas colaboracións de Celso Emilio Ferreiro e os primeiros textos de Méndez Ferrín, baixo o pseudónimo de Laín Feixoo. Cesou a súa edición o 19 de outubro de 1956.
Nadia Comăneci
Comăneci foi unha das primeiras alumnas do adestrador Béla Károlyi, e na súa carreira gañou nove medallas olímpicas, cinco delas de ouro, e foi a primeira ximnasta en conseguir un 10 -execución perfecta- en ximnasia artística nuns Xogos Olímpicos, amais de conseguir catro medallas mundiais e doce europeas. Xunto coa rusa Svetlana Khorkina, Nadia é posuidora do tricampionato do individual xeral continental, amais de ser bicampioa olímpica na barra de equilibrio. No que respecta aos campionatos nacionais, aínda posúe o pentacampionato do concurso xeral.
Litoral (Pontevedra)
Segunda etapa
Tivo unha segunda etapa, entre o 17 de agosto de 1957 e o 18 de xaneiro de 1958, editada por Domingo González Lucas.
Agricultura de subsistencia
300px|miniatura|A [[agricultura itinerante é un tipo de agricultura de subsistencia. Os agricultores primeiro talan os matos e árbores, e posteriormente queiman a terra, empregando a cinza resultante coma fertilizante. Os campos son produtivos durante varios anos, e cando se esgotan os agricultores mudan de sitio e repiten o mesmo proceso. Na foto, terra queimada para a agricultura itinerante na rexión de Kampa, en Riau.]] A agricultura de subsistencia é un tipo de agricultura na que os produtos colleitados que produce a terra están destinados soamente ao consumo da familia que os traballa. A agricultura de subsistencia non procura o beneficio económico que resulta da comercialización dos produtos da terra, senón que o obxectivo é o autoconsumo e a autosuficiencia alimentaria. .
Nadia Comăneci
Dende que deixou a vida de atleta profesional, Comăneci continuou involucrada no deporte: na actualidade é membro dalgunhas asociacións e federacións, ben como fundadora dunha institución filantrópica e colaboradora en diversas outras tanto en Romanía como nos Estados Unidos, amais de colaborar coa revista International Gymnast -unha das publicacións máis importantes da ximnasia- xunto co seu marido, o tamén ximnasta retirado Bart Conner. Polas súas notas e conquistas, é considerada unha das maiores ximnastas da modalidade de todos os tempos. Fuxida do réxime comunista de Romanía, afincouse nos Estados Unidos e tornouse cidadá norteamericana. Alí tivo ao seu primeiro e único fillo, Dylan, e abriu un ximnasio e unha empresa de equipamentos ximnásticos, que produce unha liña de roupa.
Agricultura de subsistencia
Os terreos adicados á agricultura de subsistencia adoitan ser de poucas hectáreas, e o volume de produción é escaso. A man de obra case sempre é a familia posuidora das terras, e os recursos agrarios son limitados, isto é, apenas se emprega maquinaria nin utensilios agrarios industriais.
Nadia Comăneci
Entre os recoñecementos persoais cos que conta salientar a dobre Orde Olímpica, sendo cando lle foi entregada a primeira a atleta máis nova en conseguir tal distinción; foi elixida como unha das cen mulleres máis importantes do século XX; figura, desde 1993, no International Gymnastics Hall of Fame, no cal foi a segunda inserida dende a súa inauguración; foi elixida polo líder comunista romanés, Nicolae Ceauşescu, como unha heroína do traballo socialista, sendo a máis nova en conseguilo; tamén foi elixida, en Romanía, como a atleta máis importante do país, nunha votación realizada no ano 2006; en 2007, foi escollida polo público como a celebridade máis confiable da nación; foi elixida como a mellor atleta do século XX polo xornal portugués Mundo Desportivo, e recibiu da World Records Academy, o título de recordista mundial na súa modalidade.
Agricultura de subsistencia
A agricultura de subsistencia, que hoxe existe máis comunmente en áreas de África subsahariana, sueste asiático e partes de América do Sur e Central, é unha extensión do forraxeo primitivo practicado polas primeiras civilizacións. Historicamente, a maioría dos primeiros agricultores dedicáronse a algún tipo de agricultura de subsistencia para sobrevivir. Dentro das primeiras comunidades forraxeiras, como as sociedades de cazadores-recolectores, as pequenas comunidades só consumían o cazado ou recollido polos membros da comunidade. A medida que a domesticación de certas plantas e animais evolucionou, desenvolveuse unha sociedade agrícola de subsistencia máis avanzada na que as comunidades practicaban unha agricultura a pequena escala e de baixa intensidade para producir unha cantidade eficiente de bens para satisfacer as necesidades básicas de consumo da comunidade.
Nadia Comăneci
Primeiros anos
Nadia naceu en Onești, unha pequena cidade nos Cárpatos romaneses o 12 de novembro de 1961, filla de Gheorghe Comăneci, un mecánico de coches, e Ştefania Alexandrina, unha ama de casa. Seus pais separáronse nos anos 1970s, e seu pai trasladouse posteriormente a Bucarest. Comăneci creceu na República Socialista de Romanía, cando Romanía encontrábase baixo un réxime gobernamental unipartidista de ideoloxía marxista-leninista. Aínda que era un aliado soviético durante a guerra fría (entre 1947 e 1989), non formaba parte da Unión Soviética. Ela e seu irmán máis novo, Adrina, criáronse na fe da Igrexa ortodoxa romanesa. O seu nome procede do diminutivo ruso de Nadiejda e significa esperanza. Segundo a súa nai, durante o embarazo viu un filme no que a protagonista atendía a ese nome e decidiu que a súa filla tamén se chamaría así. Nadia viviu coa súa familia nun pequeno apartamento de Onești. Moi activa durante a súa infancia, gustáballe tanto saltar que rompeu os resortes de catro sofás da casa.
Comăneci comezou a practicar a ximnasia nunha escola local cun equipo local chamado Flacăra ("A Chama"), cos adestradores Duncan e Munteanu. Unha vez, xogando á ximnasia cunha amiga no patio da escola, foi vista por Béla Károlyi mentres facía rodas, quen, ao achegarse a falar coas nenas escoitou tocar o sinal e as rapazas entraron no colexio. Insatisfeito, entrou na escola, e foi clase por clase buscando ás dúas rapazas. Na terceira clase na que entrou, encontrounas e convenceunas para que fixeran a proba para adestrar. Nadia camiñou pola barra de equilibrio, un aparello ao cal as nenas tiñan medo, saltou e cumpriu os requisitos da proba para iniciar os seus adestramentos aos seis anos de idade. Nunha ocasión, o adestrador declarou que Nadia era a pupila perfecta:
Nunha entrevista en 2011, a nai de Nadia, Ştefania, dixo que inscribira á súa filla en clases de ximnasia porque era unha nena activa e que estaba chea de enerxía, que era difícil de manexar.
Romanía júnior
miniatura|dereita|[[Teodora Ungureanu, Béla Károlyi e Nadia Comăneci nos anos 1970.]] Comăneci comezou a adestrar con Károlyi cando tiña 7 anos, en 1968. Foi unha das primeiras alumnas da escola de ximnasia que Béla e a súa muller Márta, daquela considerados os preparadores máis célebres do país e responsables do equipo nacional romanés, fundaron en Onești. Ao contrario do que ocorría con moitas outras alumnas da escola, Comăneci podía ir a diario á súa casa durante moitos anos, xa que vivía na cidade. Durante este período, pasou a adestrar seis días á semana, catro horas ao día. A nena era a primeira en chegar, quecer, practicar e mellorar intensamente os mesmos movementos. Xa apta para competir, en 1969 participou no seu primeiro campionato nacional en categoría júnior, onde finalizou na 13ª posición, sendo a ximnasta máis nova en conseguir ese posto. Con todo, ao ano seguinte xa conseguira gañar a competición. Tan só un ano despois, en 1971, chegou o primeiro triunfo internacional da ximnasta romanesa, na Copa da Amizade disputada en Bulgaria, aínda que non sería ata o ano seguinte cando os técnicos de todo o mundo fixáronse nela logo de conseguir, con tan só once anos, dúas medallas de ouro na Copa das Esperanzas Olímpicas disputada na capital búlgara. Previamente ese ano, debutara nunha competición internacional, un encontro júnior dobre entre Romanía e Iugoslavia, gañando o título xeral e axudou ao seu equipo a gañar o ouro. Durante os anos seguintes competiu como júnior en numerosos campionatos nacionais no seu país e encontros dobres con países como Hungría, Italia, e Polonia. En 1973, con 11 anos, gañou o ouro no concurso xeral, así como o poldro, e as barras asimétricas, no Torneo da Amizade Júnior disputado en Druzhba, unha importante reunión internacional para ximnastas de categoría júnior.
O maior éxito internacional de Comăneci chegou en 1975, cando tiña 13 anos, cando estivo a piques de arrasar no Campionato de Europa celebrado en Skien (Noruega). Alí gañou o concurso xeral logo de superar á multimedallista Ludmilla Tourischeva, así como as medallas de todos os aparellos coa excepción do solo, no que finalizou segunda, sendo superada pola soviética Nellie Kim. Cómpre lembrar que logo da segunda guerra mundial, Romanía convertérase nun país satélite da Unión Soviética e non estaba ben visto en Moscova que atletas non soviéticos destacaran tanto e con tanta diferenza respecto das ximnastas "oficiais" do réxime, feito que provocou máis dun problema con Nadia e o seu equipo durante a súa carreira.
Ese mesmo ano, a ximnasta tamén competiu no Champions All e conquistou unha medalla de ouro no concurso xeral. Xa no Campionato Nacional Romanés, conquistou as medallas de ouro no individual xeral, no salto, na barra e nas barras asimétricas. No solo, de novo finalizou na segunda posición. 1975 tamén foi ano de disputa do preolímpico en Montreal. Nel, Comăneci conquistou o individual xeral e as barras asimétricas. No salto e no solo, conseguiu a medalla de prata, e na barra finalizou na terceira posición. No Campionato Romanés, conquistou a medalla de ouro no concurso xeral, por equipos, no salto, nas barras asimétricas e na barra. No solo finalizou unha vez máis en segundo lugar. O ano 1975 finalizaría coa elección de Nadia como atleta do ano pola Associated Press.
En cinco anos na categoría júnior, a atleta conquistou 55 medallas, entre as cales destacan catorce vitorias no concurso xeral, en vinte eventos nacionais e internacionais disputados.
Romanía sénior
A entrada de Nadia na categoría sénior do seu país produciuse a tempo de permitirlle participar nos Xogos Olímpicos de verán de 1976 disputados en Montreal (Canadá). A principios do ano, a ximnasta participou na primeira edición da Copa América, que tivo lugar no Madison Square Garden de Nova York. Na competición, Nadia conseguiu as súas primeiras notas de 10 nas probas de salto, tanto na cualificación como na final do aparello. Para finalizar, a ximnasta conseguiu a vitoria no concurso xeral individual e converteuse na primeira ximnasta en realizar un dobre mortal invertido como saída das barras asimétricas. Foi precisamente durante a Copa América cando coñeceu ao atleta internacional estadounidense Bart Conner que, como lembra Comăneci nas súas memorias, celebraba o seu 18º aniversario. Ambos gañaron unha copa de prata e foron fotografados xuntos. Uns meses despois ambos participaron nos Xogos Olímpicos de 1976, no que Comăneci dominou mentres Conner foi unha figura marxinal. O ximnasta lembrou posteriormente que "ninguén me coñecía, e [Comăneci] certamente non me prestou atención".
Ao longo dese ano, disputou cinco duelos entre Canadá, Alemaña Occidental, Gran Bretaña, Estados Unidos e os Países Baixos, dos cales saíu vitoriosa nas probas por equipos e no concurso xeral. No campionato nacional do seu país, Nadia conquistou o seu bicampionato logo de conseguir a primeira vitoria da categoría sénior nesta competición. No verán, con 14 anos Nadia converteuse na estrela indiscutible dos Xogos Olímpicos de 1976 celebrados en Montreal, Canadá, conseguiu sete veces dos xuíces a puntuación perfecta (10 de todos os xuíces), e á súa volta a Romanía déuselle a distinción de Heroe Socialista do Traballo. A finais do ano, Comăneci competiu na Copa Chunichi, no Xapón, na cal conquistou as medallas de ouro no salto e nas asimétricas, amais de conseguir un dez en ambos aparellos. miniatura|dereita|Nadia Comăneci nos Xogos Olímpicos de Moscova en 1980. En 1977, Nadia converteuse en octocampioa por equipos e no concurso xeral logo se gañar en tres duelos contra España, Francia, e novamente os Estados Unidos. A ximnasta romanesa mantivo o seu título no concurso individual xeral do Campionato de Europa dese ano celebrado en Praga, e no cal conquistou tamén a medalla de ouro nas asimétricas, empatada coa soviética Elena Mukhina, e a prata no salto. Con todo, unha orde do gobernante romanés Ceaușescu fixo que todo o equipo volvese da competición, abandonando así os concursos finais da barra de equilibrio e o solo. De volta en Romanía, as ximnastas descubriron que deberían deixar aos seus técnicos para adestrar no complexo deportivo escollido polo comunista. Este feito prexudicou a participación de Comăneci no Campionato do Mundo que se celebrou ao ano seguinte, así como as outras competicións, aínda que tiña gañado nun novo duelo contra Italia, tanto no concurso colectivo como no individual. Para finalizar o ano, as romanesas partiron a unha xira entre México e os Estados Unidos, na cal a ximnasta presentouse con máis altura e corpo, aínda que seguiu atraendo bastante a atención do público.
En 1980 participou nos Xogos Olímpicos que se celebraron en Moscova e no duelo entre Romanía e Italia, do cal saíu novamente vitoriosa nas probas individual xeral e por equipos. Ao ano seguinte participou nunha xira de exhibición ximnástica polos Estados Unidos, así como na Universiada celebrada na capital do seu país, Bucarest, e na que gañou cinco das seis probas disputadas, a única excepción foi a barra. Logo disto, Comăneci retirouse da competición aos vinte anos de idade. Con todo, a súa cerimonia oficial de retiro tivo lugar en Bucarest en 1984 a petición do Comité Olímpico Internacional.
Concello de Sokółka
miniatura|dereita|200px|Mapa do concello. miniatura|dereita|200px|Localización do concello no [[condado de Sokółka.]] Sokółka (en polaco; en Sokulka; en Сакулка, "Sakulka") é un concello rural-urbano (mixto) do condado homónimo, no nordeste de Polonia e pertencente ao voivodato de Podlaquia. Ten unha superficie de 313,62 km², no que viven 26.406 persoas. Anteriormente, entre 1975 e 1998, pertenceu ó voivodato de Białystok.
Nadia Comăneci
Nadia '81
Así, na súa traxectoria como atleta, Comăneci realizou logros ata o momento inéditos e fíxose coñecida en internacionalmente por difundir unha nova era na categoría feminina mundial, liderada anteriormente polas norteamericanas Cathy Rigby e a soviética Olga Korbut, na cal ximnastas adolescentes presentaban novos movementos, máis técnicos e dinámicos, mais coa graza e a lixeireza vistas na época de ximnastas como Larissa Latynina e Ágnes Keleti.
Vida despois da ximnasia
upright=1.39|miniatura|esquerda|250px|Ao fondo, o Palacio do Parlamento Romanés, lugar onde casaron Nadia e [[Bart Conner o 27 de abril de 1996.]] En 1984, logo de rematar oficialmente a súa carreira deportiva, tivo un filme estreado na súa honra titulado Nadia, no que a ximnasta estadounidense e campioa do mundo en barras asimétricas, Marcia Frederick, interprétaa. No mesmo período graduouse polo Instituto de Educación Física e Deporte en Bucarest. Na época da súa formación, foi convidada a formar parte do equipo da Federación Romanesa de Ximnasia como adestradora do equipo júnior do país. Nadia exerceu esa función ata o ano 1989, quedando interrompida pola chegada da Revolución, que pretendía derrubar o líder comunista. En decembro, a súa solicitude de asilo nos Estados Unidos foi atendido e trasladouse ao país norteamericano. Debido a problemas causados por Panait, mudouse ao Canadá ao ano seguinte, onde viviu ata 1991 promovendo equipamentos de ximnasica e presentándose nalgunhas exhibicións da modalidade. Logo da morte accidental de Stefu, que a acolleu, Bart Conner convidouna a traballar no seu ximnasio da cidade de Norman, Oklahoma. En decembro de 2000 deu inicio ao Día Internacional do Voluntario e converteuse na primeira atleta en falar como portavoz nas Nacións Unidas.