cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Acordo Ortográfico de 1990
Peticións, iniciativas cidadás e audiencias parlamentarias
En xaneiro de 2013, a proposta do Partido Comunista Portugués, creouse na Asemblea o Grupo de Trabalho para o Seguimento da Aplicação do Acordo Ortográfico, dentro da Comissão de Educação, Ciência e Cultura, integrando elementos de todos os grupos parlamentarios. O grupo de traballo trazou dous grandes obxectivos: dotar á Asemblea de instrumentos de análise, de cara a seguir defendendo e potenciando a lingua portuguesa no mundo lusófono; escoitar a diversos sectores da sociedade portuguesa para captar as distintas sensibilidades en relación aos procedementos de aplicación do Acordo Ortográfico. No relatorio final, o Grupo fixo balance da aplicación do Acordo en Portugal, recollendo as distintas achegas escritas e orais recollidas. Non obstante, abstívose de adoptar calquera posición ao respecto, reservando para cada grupo parlamentar a eventual toma das iniciativas concretas que consideren convenientes.
En xuño de 2015, lanzouse unha petición pública para avalar o AO 1990. A iniciativa Pela Língua Portuguesa, diga NÃO ao Acordo Ortográfico de 1990contou con 52 representantes, entre distintos persoeiros políticos, ademais de figuras artísticas e científicas, como António Arnaut, Bagão Félix, Constança Cunha e Sá, José Pacheco Pereira, Manuel Alegre, Manuela Ferreira Leite, Miguel Sousa Tavares ou Pedro Abrunhosa. Na actualidade, a petición popular contra o Acordo conta con máis de 21.500 firmas e máis de 100 representantes.
Dicionarios e guías
Porto Editora, a pesar de ter "manifestado uma posição crítica, considerando que este [Acordo] representa uma má estratégia para a língua portuguesa", dous meses despois, tamén lanzou "um dicionário duplo, com as palavras escritas com a grafia actual e segundo o novo Acordo Ortográfico", así como unha guía. A mediados de 2009, no marco dunha renovación total da súa colección de dicionarios, Porto Editora decidiu reeditar todos eles segundo as normas do Acordo Ortográfico, incluídas as bilingües. A editorial tamén puxo en marcha unha plataforma en liña que permite converter textos e ficheiros escritos coa ortografía antiga, adaptándoos ás normas do novo Convenio. O conversor de acordos ortográficos permítelle adaptar contido escrito en portugués europeo e portugués brasileiro.
Coa adopción do Acordo Ortográfico na docencia a partir do curso 2011-2012, todos os dicionarios editados comezaron a obedecer as novas regras, incluíndo a maioría das veces a grafía antiga e nova de cada palabra. O mesmo aconteceu coas principais ferramentas informáticas.
Vocabulario ortográfico
A pesar de que o consenso político en torno ao tratado é expresivo, o presidente do Instituto Internacional da Lingua Portuguesa, Godofredo de Oliveira Neto, chamou a atención sobre a falta de unión entre os especialistas ao redor da materia, afirmando que o Acordo estaba en risco de se "desacordar" dadas as diverxencias de interpretación entre os lingüistas portugueses e brasileiros.
Fracasou o intento de crear un Vocabulario Ortográfico da Língua Portuguesa conxuntamente entre a Academia das Ciências de Lisboa e a Academia Brasileira de Letras, tal e como prevé o artigo 2 do propio Acordo Ortográfico e, tal e como se indicou, en 2005, será a súa vontade. João Malaca Casteleiro, daquela presidente do Instituto de Lexicoloxía e Lexicografía da ACL, en abril de 2009, o entón ministro de Cultura portugués, José Pinto Ribeiro, formulaba a posibilidade da edición portuguesa do VOLP. pasando a ser feita por outra entidade, debido á suposta incapacidade da Academia das Ciencias de Lisboa para facelo. Porén, en xuño do mesmo ano, a ACL anunciou que xa estaba a preparar unha nova edición do Vocabulário da Língua Portuguesa que se publicaría a finais de 2009.
Anticipándose á ACL, en outubro do mesmo ano, Porto Editora puxo en marcha un Vocabulário coa orientación científica de Malaca Casteleiro. En xaneiro de 2010 publicouse no Portal da Lingua Portuguesa o Vocabulario Ortográfico do Portugués, con cerca de 150.000 entradas con información flexiva e derivativa, formación do plural e conxugación de verbos. Este traballo, desenvolvido polo ILTC e financiado polo Fondo da Lingua Portuguesa, acabou sendo adoptado como obra oficial de referencia en Portugal pola Resolución do Consello de Ministros do 9 de decembro de 2010.
Posición de prensa
A prensa portuguesa non tivo unha posición fixa sobre o Acordo Ortográfico. A través dun editorial, o xornal Público fixo saber que non adoptaría as normas do Acordo Ortográfico. José António Lima, subdirector do semanario Sol, xornal vendido en Portugal, Angola e Cabo Verde, declarou que "a intenção é começar a aplicar o acordo o mais rapidamente possível", á espera só da dispoñibilidade dun corrector adaptado ás novas normas. Menos reservas tivo o semanario Expresso que, despois de ter manifestado publicamente o seu apoio ao Acordo Ortográfico, comezou a utilizalo o 26 de xuño de 2010; os xornais rexionais O Despertar, Falcão do Minho, Barlavento e Jornal do Algarve tamén utilizan as novas regras. O diario deportivo nacional Record e o xornal xeralista Correio da Manhã xa comezaron a utilizar as novas normas ortográficas nas súas edicións, aínda que estas últimas de xeito paulatino. Diário de Notícias adoptou o Acordo Ortográfico a partir do 1 de xaneiro de 2012.
A axencia de noticias Lusa comezou a publicar todos os seus despachos co Acordo Ortográfico a partir do 30 de xaneiro de 2010. Os xornais e revistas do grupo Impresa (Expresso, Visão, etc.) comezaron a utilizar o Acordo Ortográfico a finais de xuño de 2010. A principios de 2013 a gran maioría da prensa portuguesa xa aplicaba o Acordo Ortográfico, con excepcións puntuais como os xornais Público, Sol e a revista Sábado.
O servizo público portugués de radio e televisión, RTP, adoptou o 1 de xaneiro de 2011 o novo Acordo Ortográfico, en «todos os documentos elaborados e produzidos na empresa para efeitos internos e externos», tendo asinado un acordo com o Instituto de Linguística Teórica e Computacional para asegurar accións de formación a todos os traballadores. As outras cadeas de televisión, como SIC e TVI, así como a maioría das que só están dispoñíbeis por cable, tamén implementaron a reforma.
En 2013, a Sociedade Portuguesa de Autores (SPA) adiantou que seguirá empregando a antiga norma ortográfica nos seus documentos e na comunicación escrita co exterior, ao considerar que «este asunto non foi debidamente resolto e está lonxe de ser aclarado., especialmente despois de que Brasil aprazase até 2016 unha decisión final sobre o Acordo Ortográfico e Angola asumise publicamente unha posición contraria á entrada en vigor do Acordo». A SPA critica a «forma como este assunto de indiscutível importância cultural e política foi tratado pelo Estado Português» e considera que «não faz sentido dar como consensualizada a nova norma ortográfica quando o maior país do espaço lusófono (Brasil) e também Angola tomaram posições em diferente sentido”.
Santo Tomé e Príncipe
São Tomé e Príncipe participou nos traballos de elaboración do Acordo Ortográfico de 1990 — cunha delegación constituída polo professor João Hermínio Pontífice e polo escritor Albertino dos Santos Bragança e firmado pola ministra da Educação e Cultura, Lígia Silva Graça do Espírito Santo Costa —, ben como nas reunións da CPLP onde os dous protocolos modificativos foran aprobados. En xullo de 2004 foi o anfitrión da V Cimeira da CPLP, realizada en São Tomé, onde foi asinado o "Segundo Protocolo Modificativo" que admitiu Timor-Leste e deliberou que seria suficiente a ratificación do Acordo Ortográfico por tres países para que entrase en vigor.
O 17 de novembro de 2006, Santo Tomé e Príncipe ratificou dun golpe o Acordo e os dous protocolos, converténdose no terceiro país (despois de Brasil e Cabo Verde) en concluír todos os trámites para a entrada en vigor do Acordo Ortográfico. Porén, esta acción foi etiquetada como unha "decisión política" por algúns intelectuais de Santo Tomé. A académica e escritora Inocência Mata, aínda que congratulouse do Acordo ao considerar que é "un bo instrumento para facilitar a adquisición da escritura, especialmente nos países onde o índice de analfabetismo é bastante elevado", criticou a falta de debate sobre o tema no país. "Non se atoparon nin se atoparon xente da zona, escritores, intelectuais", lamentou.
Aínda que, na práctica, as novas normas puideron entrar en vigor nos tres países que xa ratificaran o Acordo e os protocolos de modificación, considerouse inviable avanzar sen que Portugal concluíse tamén todo o proceso. Así, Santo Tomé e Príncipe agardaba a finalización dos trámites legais nos demais países lusófonos e a concertación de actuacións para poñer en práctica o Acordo Ortográfico.
En maio de 2015, tras finalizar o período de transición para Portugal, a directora executiva do Instituto Internacional da Lingua Portuguesa (IILP), Marisa Mendonça, anunciou que o goberno de Santo Tomé e Príncipe adoptaría o Acordo a finais de ano. En xaneiro de 2016, Marisa Mendonça dixo que a aplicación do Acordo en Santo Tomé e Príncipe fora "absolutamente pacífica".
Timor Oriental
Timor-Leste non participou nos traballos do Acordo Ortográfico de 1990 porque, naquel momento, o territorio estaba ocupado por Indonesia, que recuperou a súa independencia só en 2002. En xullo de 2004 estivo presente no V Cumio da CPLP, celebrado en Santo Tomé, onde se asinou o "Segundo Protocolo Modificativo" que, ademais de decidir que a ratificación por tres países sería suficiente para a entrada en vigor do Acordo Ortográfico, tamén admitiu a Timor-Leste no Acordo.
esquerda|miniatura| [[Zacarias da Costa, Ministro de Asuntos Exteriores de Timor-Leste.]] O 7 de abril de 2008, na audiencia pública promovida pola Comissão Parlamentar de Ética, Sociedade e Cultura da Asemblea en Lisboa, o lingüista timorense Luís Costa declarouse a favor da aprobación do Acordo, chamando a atención sobre o particular situación do seu país neste tema: "Se não houver unidade ortográfica a confusão será grande, pois temos professores portugueses e brasileiros no país". En maio de 2008, o ministro de Asuntos Exteriores Zacarias da Costa, reiterando o interese do seu país por participar máis activamente na CPLP, afirmou que a adopción do Acordo Ortográfico durante o presente ano era "provável", que non chegou a acontecer.
O 30 de marzo de 2009, o Parlamento Nacional de Timor-Leste aprobou o Acordo Ortográfico para a Lingua Portuguesa, así como os dous protocolos de modificación, segundo informou o Ministro de Educación timorense, João Câncio Freitas. Timor-Leste converteuse así no quinto estado membro da CPLP en ratificar o documento.
En maio de 2015, a aplicación do Acordo Ortográfico en Timor-Leste aínda estaba na súa infancia. Porén, a súa adopción foi paulatina, e xa se está aplicando nas novas publicacións oficiais do goberno timorense.
Tribolium (escaravello)
Tribolium é un xénero de escaravellos da familia Tenebrionidae. Contén escaravellos da fariña moi coñecidos como Tribolium castaneum e Tribolium confusum (outros escaravellos da fariña son do xénero Tenebrio).
Descrición
Os ovos son de 0,6 mm de longo, oblongos e de brancos a case transparentes.
As larvas son alongadas e aproximadamente de 6 a 7 mm de longo cando maduran. Poden distinguirse dalgunhas outras larvas de tenebriónidos polo último segmento abdominal que acaba en dúas puntas (urogonfos). Son principalmente brancas amareladas agás na parte dorsal da cabeza, as puntas das garras e os terxitos, que están lixeiramente escurecidos; e os urogonfos e os extremos das mandíbulas, que son marróns avermelladas.
As pupas son inicialmente brancas, pero vólvense amarelas pasados un ou dous días e despois vólvense máis escuras gradualmente.
Hábitat
Na natureza os Tribolium viven baixo codias de árbores de troncos vellos. Varias especies adaptáronse a vivir en produtos vexetais almacenados.
Ciclo de vida
Os Tribolium poñen ovos en alimentos como a fariña. Estes ovos fan eclosión dando lugar a larvas que se alimentan e crecen no alimento, evitando a luz. Xeralmente hai 7 ou 8 estadios larvarios ou ínstares, pero pode haber só 5 ou ata 11 dependendo do alimento, temperatura e humidade. A fase larvaria pode durar 22 días ou ata 100, dependendo do alimento, temperatura e especie (T. confusum tarda máis en desenvolverse que T. castaneum). Unha vez que o desenvolvemento é completo, as larvas van á superficie do alimento ou a algún espazo protexido ou greta, onde se converten en pupas. Utilizan as celas pupais baleiras que deixaron as avelaíñas da fariña mediterráneas (Ephestia kuehniella) cando dispoñen delas. A fase de pupa dura de 5 a 12 días dependendo da temperatura e luz. Os adultos emerxen das pupas para continuar a seguinte xeración. Os adultos están entre os insectos atopados en produtos almacenados que máis viven, xa que poden sobrevivir uns tres anos. Os machos (pero non as femias) poden continuar reproducíndose mesmo despois de cumprido o terceiro ano.
Distribución
A distribución orixinal dos Tribolium sospéitase que era a rexión da India, sueste asiático e o leste do Mediterráneo. O xénero espallouse desde entón por todo o mundo grazas ao comercio.
Como praga
Dúas especies de Tribolium, T. castaneum e T. confusum, son probablemente as pragas secundarias máis comúns de produtos vexetais almacenados. Unhas poucas especies máis son pragas ocasionais menores.
Aliméntanse de trigo, millo, fariña, amidón, chícharos, feixóns, noces e outros froitos secos, especias e espécimes de herbario e produtos alimenticios feitos con eles como pan e pasteis. Non poden atacar aos grans de cereais, sementes ou noces que están intactos, pero poden facelo se estes produtos están rotos ou agretados. Tamén poden atacar produtos animais como espécimes de insectos conservados, coiro, peles de aves e leite en po.
Tanto os adultos coma as larvas causan danos. Producen quinonas tóxicas que contaminan produtos vexetais.
Inimigos naturais
Os Tribolium poden ser infectados por protozoos do xénero Adelina.
Son parasitados por varios ácaros, un exemplo dos cales é o ácaro acarofenácido Acarophenax lacunatus, que se alimenta dos ovos.
A avespa parasitoide Holepyris sylvanidis aliméntase de larvas e pupas de Tribolium e pon os seus ovos sobre as larvas.
O lictocórido Xylocoris cursitans (un hemíptero) crese que se alimenta das larvas. Os ratos son outros predadores ocasionais dos escaravellos.
Filoxenia
As análises filoxenéticas do xénero Tribolium indican que ten dous grupos de especies, castaneum e confusum, que son ambos monofiléticos e están moi estreitamente relacionados entre si. Varias especies que estaban antes no xénero, como T. brevicornis e os seus parentes, foron movidos ao xénero Aphanotus.
Especies
Para T. brevicornis, T. carinatum, T. gebieni, T. parallelus, T. linsleyi, T. setosum e T. uezumii, ver Aphanotus.
Tritanopia
miniatura|325x325px|Espectro que visualiza unha persoa con tritanopia.
A tritanopia é unha disfunción visual relacionada coa percepción da cor. Consiste na carencia de sensibilidade á cor azul, denominada tamén dicromacia azul. Trátase dunha das alteracións da visión cromática menos frecuentes e prodúcese cando os tritaconos, é dicir os conos que captan a porción azul do espectro visible, experimentan unha perda de actividade. As persoas afectadas sofren unha maior perda na percepción do espectro que aquelas que posúen deuteranopia ou protanopia.
Jude Milhon
Jude Milhon, nada en Washington D. C. o 12 de marzo de 1939 e finada o 19 de xullo de 2003, máis coñecida polo pseudónimo St. Jude, foi unha hacker e autora residente na área de San Francisco.
Traxectoria
Comezou a programar tras a lectura dun libro titulado "Teach Yourself Fortran", pasando máis tarde a traballar, como programadora, para unha empresa de máquinas expendedoras para os establecementos de autoservizos "Horn and Hadart" de Manhattan. Influída pola cultura hippy uniuse ao movemento que se estendía por California e estableceuse en Berkeley, onde se uniu e animou a unirse a outras mulleres á cultura cibernética que comezaba a expandirse, dando orixe por exemplo ao primeiro sistema público de Rede, o coñecido como proxecto da Comunidade de memoria 1973.
Milhon acuñou o termo cypherpunk e foi membro fundadora dos cypherpunks, asociación que agrupaba aos defensores da privacidade dixital. Foi membro da asociación Computer Professionals for Social Responsibility, e autora de varios libros, entre eles The Cyberpunk Handbook (1995, O Manual do cyberpunk) e, xunto a R. U. Sirius, How to Mutate and Take Over the World (1996, Como mutar e dominar o mundo), con quen tamén fundou e editou a revista de cultura tecnolóxica Mondo 2000, na que Milhon traballou como redactora xefe até a súa morte.
En 1994 publicou un libro dirixido a aquelas mulleres que querían iniciarse no hacking, tratando de desmitificar o funcionamento da Rede, titulado: "Hacking the Wetware: The Nerd Girls Pillow-book" (Hackeo á rede húmida: O libro de cabeceira da moza en rede). Non pode esquecerse que, no seu inicio, a rede de computadores, que agora coñecemos como Internet, era propiedade de dous grupos de grandes dimensións, a saber, os militares de Estados Unidos, e un reducido número de universidades e institutos de investigación. Máis tarde a rede estendeuse a Europa para incluír o University College de Londres e estableceuse un radar real en Noruega.
A finais da década dos 90 do século XX, traballou como deseñadora web e como consultora de Internet.
Activismo e Visión
O activismo dentro da comunidade cibernética tamén foi importante para Milhon. Con frecuencia instou as mulleres a acceder a Internet e piratear mentres as alentaba a ser duras ante o hostigamento. A creación de cypherpunks tamén foi parte da súa política: os obxectivos de privacidade a través do cifrado.
Vida Familiar
Judith Milhon naceu en Washington D.C., creceu en Indiana, nunha familia militar do Corpo de Marines. Casou con Robert Behling e logo tivo unha parella de 40 anos, Efrem Lipkin, quen tamén traballou en Community Memory. Tiña polo menos un fillo, Tresca Behling, e un neto, Emilio Zuniga.
Morreu o 19 de xullo de 2003, vítima dun cancro de mama.
Estrella Castrillón
Gañou xunto a Germán Castrillón seis títulos do Campionato de Galicia de Rally entre 1990 e 2000. Ademais competiu no Campionato de España e en 1990 gañou o campionato de copilotos da Copa de España de Rally.
É a copiloto máis laureada do Campionato de Galicia de Rally (6 títulos), do Rally de Ferrol (10 vitorias), do Rally de Noia (7 vitorias), do Rally San Froilán (empatada a 6 vitorias con Marcos Burgo), do Rally de Narón (empatada a 5 vitorias con Faustino Suárez) e do Rally da Coruña (3 vitorias).
Inicios e primeiro subcampionato
Debutou nos rallys en 1984 no Rally Villa de Tineo como copiloto de Germán Castrillón (ao que non une ningún parentesco a pesar do apelido). En 1986 remataron terceiros no Campionato de Galicia de Rally, a bordo dun Renault 5 GT Turbo, só por detrás de José Mora e Alfonso Pavón. Comezaron a tempada 1987 con dous podios nas dúas primeiras probas, cos que se colocaron líderes, posición que perderon nas seguintes carreiras. En setembro lograron a súa primeira vitoria, no Rally de Ferrol, e chegaron líderes do campionato á última proba, o Rally das Pontes. Con todo, tiveron que conformarse co subcampionato despois de quedar segundos no rally por detrás de Carlos Piñeiro, que conseguía así o seu quinto título galego.
En 1988 disputaron o Campionato de España de Rallys, encadrados na Copa Renault, da que remataron subcampións. Ademais quedaron segundos no Rally de Ferrol. Na seguinte tempada os problemas económicos e mecánicos provocaron a súa ausencia de varios rallys e o abandono noutros. Con todo, conseguiron o cuarto posto no Rally Rías Baixas e subiron ao podio en segunda posición no San Froilán,  chegando ao último rally do campionato galego (Ferrol) con opcións, aínda que escasas, de ser campións, pero o abandono en dita proba deulle finalmente o título a Arturo Rial e Wenceslao Blanco. Nun primeiro momento a Federación Galega de Automobilismo declarou como subcampión do campionato a Carlos Piñeiro, o que provocou duras críticas de Estrella Castrillón ao presidente da federación, Iván Corral, que finalmente rectificou a clasificación. Tamén ese ano Estrella competiu como piloto no 2º Rally de Narón, que naqueles anos era un rally de terra, a bordo dun Seat 124 e con Germán como copiloto. Abandonou tras sufrir unha rotura no vehículo.
Primeiro título e accidente no Rally Rías Baixas
Na tempada 1990 non participaron nos primeiros rallys por falta de patrocinadores. Reapareceron na quinta proba, o 26º Rally Rías Baixas, a bordo dun Ford Sierra Cosworth que pertencera anteriormente a Carlos Piñeiro. Con este vehículo superaron ao BMW M3 de "Culebra" e lograron a vitoria. A partir de entón gañaron todos os restantes rallys (Cidade de Cristal, San Froilán, Coruña e Ferrol) e proclamáronse campións galegos con máis de 300 puntos de vantaxe sobre o berciano Antonio Garrido e o ourensán Peitos. Ademais, dado que algúns dos rallys galegos puntuaban tamén para a Copa de España, Estrella sumou os puntos suficientes para proclamarse campioa da Copa de España de copilotos.
Na seguinte tempada gañaron o Rally de Noia e o do Lacón, e quedaron sextos no Rally de Ourense, pero a súa boa xeira de resultados cortouse na quinta proba, o Rally Botafumeiro, onde abandonaron tras unha saída da estrada no último treito cando estaban líderes, e estragouse completamente no seguinte rally, o Rías Baixas, no que sufriron un duro accidente, tras o cal o seu Ford Sierra Cosworth comezou a arder quedando totalmente calcinado. Estrella sufriu queimaduras de segundo e terceiro grao e foi trasladada ao hospital Povisa. Permaneceu ingresada varias semanas e non puido competir durante os seguintes meses, nos que foi substituída polo seu sobriño José Manuel López Castrillón. Reapareceu no Rally de Ferrol, última cita do calendario, para lograr a súa terceira vitoria na proba. O título foi para Arturo Rial e Mario Pazos.
Segundo título e novos subcampionatos
En 1992, de novo cun Sierra Cosworth, gañaron o seu segundo título de campións galegos, despois dunha dura loita co Peugeot 309 GTI de Manuel Senra e José Maceiras, e de vencer en Noia, Ferrol e na Coruña e quedar segundos no Albariño e o Lacón. O seu sobriño López Castrillón substituíuna no Rally Rías Baixas, lugar do accidente o ano anterior, e no que non volveu correr ata 1994. En 1993, a pesar de lograr xunto a Germán Castrillón catro vitorias (Albariño, Noia, Ferrol e Mil Vistas, ademais da vitoria no Rías Baixas, onde a volveu substituír López Castrillón), só puideron ser subcampións, debido á maior regularidade dos vencedores: Arturo Rial e Juan Carlos Arias.
Comezaron 1994 cun 5º posto no Rali Internacional Sopete en Póvoa de Varzim e logo centráronse no Campionato de España, correndo cun Ford Escort RS Cosworth, ao igual que o ano anterior, e conseguindo subir ao podio nas tres probas celebradas en Galicia. Correron tamén os rallys asturianos e remataron o campionato como campións do grupo N e quintos na clasificación absoluta. Ao ano seguinte quedaron cuartos no Rali Sopete e alternaron o campionato español co galego, gañando no autonómico os rallys Botafumeiro, Narón e por sexta vez o de Ferrol. Germán venceu tamén no Rías Baixas, onde Estrella se volveu ausentar, ao igual que faría nos seguintes anos. A pesar destes triunfos e do podio no San Froilán, non sumaron os puntos suficientes para lograr o campionato, que foi parar ás mans de Miguel Dopico e Álvaro Louro, sendo os Castrillón segundos.
Terceiro título
Na tempada 1996 venceron en Noia, Narón e Ferrol e tras o terceiro posto na última proba, o Rally da Coruña, proclamáronse campións galegos por terceira vez. Ademais quedaron quintos no Rali Sopete en Portugal. Na proba portuguesa quedaron sextos en 1997, nun ano no que disputaron poucas carreiras, por problemas cos vehículos. No Rally de Narón pilotaron un Subaru Impreza e quedaron segundos por detrás do Renault Maxi Clio de Javier Piñeiro, que acabou gañando ese ano o campionato galego.
Tres novos títulos
En 1998 correron cun Mitsubishi Lancer Evo IV, co que se proclamaron de novo campións galegos tras gañar en Noia, no Botafumeiro e Narón. Non puideron gañar na súa proba predilecta, o Rally de Ferrol, onde quedaron segundos por detrás do Peugeot 306 Maxi de Manolo Senra e Faustino Suárez, mesma posición que obtiveron no Albariño. Revalidaron o título na tempada seguinte, na que se produciu un novo duelo con Senra e Suárez, que remataron en segunda posición. Os Castrillón venceron en cinco rallys (Cocido, Narón, San Froilán, Ferrol e Noia), mentres que o equipo de Dumbría venceu no Botafumeiro e no Albariño e quedou segundo noutras tres probas.
Na tempada 2000 foron Senra e Suárez os que comezaron liderando tras gañar a primeira proba, o Rally do Cocido, mentres que os Castrillón remataron segundos, cun novo Mitsubishi Lancer Evo VI. A segunda proba foi o 13º Rally de Narón, onde o Mitsubishi non tivo rivais despois do abandono por avaría de Manuel Senra. Foi a súa quinta vitoria na proba naronesa e a terceira consecutiva. No Botafumeiro a vitoria foi de novo para Senra-Suárez, con máis dun minuto de vantaxe sobre Germán e Estrella. Venceron na cuarta proba, o Albariño, mentres que Senra foi descualificado por exceso de penalizacións. No Rally de Ferrol repetiron a súa particular loita, sendo Senra e Suárez os vencedores, con só 11 segundos de vantaxe sobre Germán e Estrella Castrillón. Impuxéronse na penúltima proba, un chuvioso Rally San Froilán, por diante de Sergio e Diego Vallejo, segundos, e Senra e Suárez, terceiros. Con esta vitoria proclamáronse por sexta vez campións de Galicia.
Abandono do campionato
A tempada 2001 comezou de novo no Rally do Cocido e de novo con Manuel Senra e Faustino Suárez superando na proba lalinesa a Germán e Estrella Castrillón. O segundo rally do campionato foi o Rally de Noia. Os Castrillón lograron a vitoria na pista, facilitada pola roda picada de Senra que o atrasou ata a cuarta posición. Con todo, tras a chegada foron descualificados polos comisarios da carreira, pola falta dunha folla no carné de ruta de Estrella Castrillón, mentres que o portugués Filipe Araújo foi declarado vencedor. Isto provocou o seu enfado e fixo que abandonasen o campionato. Posteriormente, en setembro dese mesmo ano, o tribunal de apelación da Federación Galega de Automobilismo fallou a favor deles, e en 2004 a Audiencia provincial declarou a Germán e a Estrella Castrillón como vencedores de dito rally.
Tras deixar o campionato autonómico quedaron segundos no Rally Villa de Tineo e disputaron ese ano probas do Campionato de España, subindo ao podio en terceira posición no Rally da Coruña e gañando o Rally San Froilán. En novembro correron o Rally de Ferrol, gañándoo por novena vez, tras superar a Julio Doce e Manuel Senra.
Non volveron disputar o campionato galego, aínda que si correron algunha proba solta durante os seguintes dous anos. En febreiro do 2002 quedaron terceiros no Rali Casino da Póvoa portugués e en abril quintos no Rally do Bierzo, do campionato de Castela e León, mentres que en xuño correron o Rally de Ourense, rematando cuartos. En setembro disputaron o Rally de Ferrol, mantendo un novo duelo con Manuel Senra e Faustino Suárez até o último treito, ao que os Castrillón chegaron con cinco segundos de vantaxe que non conseguiron manter, quedando finalmente en segunda posición. En outubro gañaron o seu quinto Rally San Froilán, por diante de Roberto Blach e Toño Villar.
O 2003 foi o seu último ano de competición e comezárono gañando o Rally do Bierzo. A continuación disputaron o Rally Rías Baixas, no que Estrella non corría dende 1994, pero tiveron que abandonar por avaría. En xuño quedaron décimos no Rally de Ourense e en outubro gañaron o Rally San Froilán por sexta vez, estando acompañados no podio por Bamarti e Manuel Campos (segundos) e os irmáns Sergio e Diego Vallejo (terceiros). O seu último rally foi o Rally de Ferrol de 2003, no que lograron a vitoria por décima vez.
Outras actividades
Tras deixar de competir foi directiva da Escudería Ferrol, responsable de seguridade do Rally de Ferrol, e sacou a licenza de comisario deportiva da Real Federación Española de Automobilismo, sendo nomeada en 2015 presidenta nacional dos Comisarios Deportivos. Foi comisario do Campionato de España de Rallys de Terra e do Campionato de España de Rallys. É copropietaria xunto a Germán Castrillón dunha empresa de venda de automóbiles e dunha administración de lotaría en Narón.
En 2019 presentouse ás eleccións municipais de Narón, como número 6 da lista do Partido Popular, sendo elixida concelleira.
Firelight (filme de 1964)
Firelight é un filme estadounidense de 1964 escrito e dirixido por Steven Spielberg cando tiña 17 anos. Feito cun orzamento de 500 dólares, o filme foi, de certa maneira, o primeiro éxito comercial de Spielberg, xa que foi estreado nun cinema local que xerou un beneficio dun dólar. "Contei os tíckets aquela noite", declarou Spielberg, "e cobramos un dólar por boleto. Cincocentas persoas viñeron ver o filme e creo que alguén probablemente pagou dous dólares, porque obtivemos unha ganancia dun dólar esa noche, e iso foi todo".
Malia que Firelight é o primeiro filme realizado por Spielberg, non é considerado o seu debut como director. O filma amplamente considerado como o seu debut como director de longametraxe é Duel (1971), aínda que "L.A. 2017", o episodio longo de The Name of the Game, é anterior.
A maior parte de Firelight está perdida no presente. Só sobreviviron tres minutos e corenta segundos da película, arredor do 3% da súa duración orixinal. Spielberg recuperou o tema central de Firelight no seu terceiro gran proxecto cinematográfico, Encontros na terceira fase (1977).
Juan Manuel Rodríguez García
Juan Manuel Rodríguez García, nado en Cerceda o 22 de decembro de 1990, é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Graduado en Socioloxía e máster en Dirección e Planificación do Turismo pola UDC. Foi suplente nas listas do PSdeG-PSOE en Cerceda nas eleccións municipais de 2015, pasando a se-lo número 2 nas municipais de 2019, tralas cales os socialistas revalidaron a maioría absoluta e pasou a ser primeiro tenente de alcalde e concelleiro de Benestar. Trala dimisión de José García Liñares como alcalde en xaneiro de 2020, foi elixido novo rexedor de Cerceda o 12 de febreiro, sendo naquel entón o alcalde máis novo de Galicia.
Xinyan-2
Xinyan-2 ou XY 2, tamén coñecido como NewTech-2 e Kaituo 1A, é un satélite artificial da China lanzado o 19 de setembro de 2015 mediante un foguete Longa Marcha 6 desde o Centro de lanzamento de Taiyuan.
Características
A misión de Xinyan-2 é probar novas tecnoloxías no espazo, entre elas un sistema de propulsión eléctrico baseado no efecto Hall. Foi lanzado ao espazo xunto con outros 20 satélites.
Troy Kotsur
Troy Michael Kotsur, nado en Mesa, Arizona, o 24 de xullo de 1968, é un actor estadounidense. A súa interpretación no filme CODA valeulle un Óscar ao mellor actor secundario de 2021, entre outros premios.
Primeiros anos
Kotsur é fillo de JoDee (de solteira True) e Leonard Stephen "Len" Kotsur, xefe de policía de Mesa. Cando Kotsur tiña nove meses, os seus pais descubriron que era xordo e aprenderon a lingua de sinais americana para que a familia puidese comunicare. Os pais de Kotsur incentivárono para que practicase deportes e fixese amizade con nenos ouvintes no seu barrio. Kotsur asistiu á Phoenix Day School for the Deaf, onde se interesou pola actuación. Formouse na Westwood High School. No ensino medio, o seu profesor de teatro animouno a participar no espectáculo de variedades sénior, e interpretou unha escena de pantomima que foi recibida positivamente e o motivou a seguir no teatro.
Despois que Kotsur se formou no ensino medio, realizou prácticas na KTSP-TV (posteriormente KSAZ-TV). Aínda que aspiraba a dirixir, nas prácticas axudaba a un editor e non se sentía conectado coas persoas, lembrando: "O meu soño de dirixir esvaeuse despois de que aceptei o feito de vivir nun mundo que non usaba a miña lingua". Entón asistiu á Universidade Gallaudet de 1987 a 1989 e estudou teatro, televisión e cinema.
Carreira
Cando Kotsur recibiu unha oferta de traballo como actor do Teatro Nacional dos Xordos (NTD), aceptou e deixou o Gallaudet para facer unha xira co NTD durante dous anos, actuando en dúas obras. En 1994 comezou a traballar para o Deaf West Theatre nos Ánxeles, actuando e dirixindo diversas producións. No teatro, os seus papeis incluíron Stanley en A Streetcar Named Desire, Lenny en Of Mice and Men e o príncipe Hamlet en Ophelia.
En 2021, Kotsur apareceu na longametraxe CODA nun papel secundario como o pai xordo dunha filla adolescente ouvinte. A directora Sian Heder viu por primeira vez as súas interpretacións nas producións de Deaf West de Our Town e At Home at the Zoo de Edward Albee e contratouno como parte do elenco. A NPR informou que a actuación de Kotsur en CODA "impresionou tanto o público como a crítica".
Kotsur tamén dirixiu a longametraxe No Ordinary Hero: The SuperDeafy Movie (2013).
Vida persoal
Kotsur está casado coa actriz Deanne Bray.
Ácido carmínico
miniatura|265px|Mostra do pigmento [[carmín.]]
O ácido carmínico é unha substancia química complexa utilizada como colorante vermello, que se extrae principalmente da cochinilla (Dactylopius coccus), e tamén doutros insectos.
Utilízase como colorante en cosméticos (lapis de labios, coloretes etc.) e, como E-120, na industria alimentaria para dar cor vermella a alimentos e a bebidas. Ademais de polo código citado, E-120, coñécese tamén como C.I. 75470 e Natural Red 004.
A primeira produción sintética do ácido carmínico por parte dos químicos orgánicos data de 1991. Pero na actualidade, debido ao seu alto prezo, está a ser substituído por colorantes sintéticos máis baratos.
Un dos substitutos do carmín de orixe animal máis amplamente utilizado é o vermello cochinilla A, Ponceau 4R ou escarlata Victoria 4R, un colorante identificado co número E-124. Trátase dun derivado azoico do petróleo, máis barato que o carmín natural.
En Europa utilízase o ácido carmínico obtido a partir de insectos autóctonos polo menos desde a Idade do Ferro, segundo se deduce de roupas encontradas en tumbas da cultura de Hallstatt tinguidas de vermello probalelmente con tinuras obtidas das especies cochinilla das aciñeiras (Kermes vermilio), propia do Mediterráneo, da cochinilla de Polonia (Porphyrophora polonica), endémica del nordeste de Europa, e da cochinilla de Armenia (Porphyrophora hamelii), das rexións achegadas ao monte Ararat.
Etimoloxía
A raíz carmin- deriva do árabe persa qirmiz, "carmesí", e este do sánscrito krimiga, "producido por insectos", de krmi, "verme, insecto".
A cochinilla
miniatura|250px|[[Dactylopius coccus criados en pencas de chumbeira en Barlovento, La Palma, Canarias.]]
A cochinilla é un insecto de moi pequeno tamaño que vive como hóspede parasito da chumbeira, alimentándose da saiba dos cladodios ou pencas deste cacto.
ARN 7SK
miniatura|Asociación reversible de P-TEFb co complexo 7SK snRNP. P-TEFb é liberado do complexo 7SK snRNP por Brd4 ou HIV Tat. HEXIM é exectado e as dúas proteínas son substituídas por [[hnRNPs. O inverso deste proceso require outros factores descoñecidos.]]
Ácido carmínico
A cochinilla
O macho non ten aparato bucal, pero posúe un par de ás que lle serven para moverse e fecundar á femia; o macho vive tres días unicamente.
ARN 7SK
En bioloxía molecular o ARN 7SK (ou 7SK RNA ou, simplemente, 7SK) é un ARN nuclear pequeno abundante que se encontra en metazoos. Desempeña un papel na regulación da transcrición ao controlar o factor de elongación da transcrición positivo P-TEFb. O ARN 7SK encóntrase formando parte dun complexo ribonucleoproteico nuclear pequeno chamado 7SK snRNP, xunto con varias proteínas que regulan a estabilidade e funcionamento do complexo.
Función
A principal función do complexo 7SK snRNP é o control de P-TEFb, un factor que regula a fase de elongación da transcrición. A actividade quinase de P-TEFb é inhibida cando o factor está no complexo 7SK snRNP. O P-TEFb pode ser liberado do complexo 7SK snRNP polo transactivador HIV Tat ou ben pola proteína que contén bromodominio BRD4. Esta liberación orixina un cambio conformacional no ARN 7SK e a exección de HEXIM. As hnRNPs estabilizan o complexo que carece de P-TEFb e HEXIM. Despois de que o P-TEFb funciona sobre xenes específicos é resecuestrado na 7SK snRNP por un mecanismo descoñecido. O complexo 7SK snRNP foi caracterizado en humanos e Drosophila. Velaquí unha revisión detallada:
Ácido carmínico
A cochinilla
Para a cría deste insecto introducíronse as chumbeiras nas illas Canarias e na España peninsular.
Extracción
O colorante fórmase en realidade ao unirse a substancia extraída dos insectos cun metal como o aluminio ou o calcio e, para algunhas aplicacións (especialmente bebidas) con amoníaco.
Para a obtención do pigmento carmín (o complexo do ácido carmínico con aluminio) sécanse as cochinillas e despois férvense a 100 °C en auga acidulada con algo de ácido sulfúrico.
Despois precipítase o pigmnto engadindo alume e cal. O ácido carmínico únese ao ión Al+3 como axente quelante.
1 kg de insectos produce aproximadamente 50 g de carmín.
A primeira síntese total do composto consiguiuse en 1991 por parte de P. Allevi e colaboradores.
Mercado
Durante o século XIX o principal centro de produción foron as illas Canarias, pero actualmente obtense principalmente no Perú, cunha participación de máis do 85 % do mercado mundial, seguido de Chile, Canarias, Ecuador, México, e Bolivia.
Utilización
O ácido carmínico é o pigmento carmín, usado para pintar. Pódese usar para dosificar o boro en solución entre 1 e 10 mg·l-1.
O ácido carmínico é comestíbel, pero non é un nutriente. Está autorizado como colorante alimentario. O código E-120 agrupa aos extractos de cochinilla, o ácido carmínico e o pigmento carmín.
Como aditivo alientario
Este colorante é utilizado como aditivo en alimentos, medicamentos e cosméticos. O código E-120 designa na Unión Europea os colorantes vermellos de alimentos vermellos a base de ácido carminico e carmín, autorizado pola lista restritiva de produtos alimentarios indicada no Codex Alimentarius.
Non tóxico, o aditivo ácido carmínico está autorizado nos alimentos, pero exclúee dos produtos que teñan a Label Bio (Etiqueta de certificación ecolóxica).
miniatura|250px|Estrutura da carmina, complexo do ácido carmínico con aluminio.
Os estudos de toxicidade concluíron que unha dose diaria aceptábel era de 5 mg por día por kg de masa corporal. A Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria realizou unha nova avaliación, publicada en 2015. Non atopou toxicidade de ácido carmínico, pero sinala que a dose diaria admisíbel está relacionada co ácido carminico puro, mentres que constitúe en media só a metade da masa do aditivo alimentario E-120, no que se asocia xeralmente a residuos, cuxo efecto, en particular alérxeno, non foi explorado con rigor. A nova avaliación, polo tanto, reduce o consumo diario aceptábel de 2,5 mg por día por kg de masa corporal. A estimación da exposición da poboación, asumindo que non é fiel a unha determinada marca, permanece por debaixo deste límite.
Tras esta avaliación, a Dirección Xeral de Competencia, Consumo e Represión do Fraude en Francia examinou a composición precisa dos aditivos E-120. Detectou, en case 1/5 das mostras, a presenza de ácido 4-amino-carmínico, non autorizado en Europa, a doses que non prexudican a seguridade dos alimentos. Por outra banda, a lexislación obriga desde 2014 a indicar o contido de aluminio no caso de que o colorante E-120 sexa un pigmento cun quelato complexo de aluminio.
O ácido carmínico é probabelmente o colorante con mellores características tecnolóxicas de entre os naturais, pero se utiliza cada vez menos debido ao seu alto prezo. Confire aos alimentos aos que se engade unha cor vermella moi agradábel, utilizándose en conservas vexetais e marmeladas (até 100 mg/kg), xeados, produtos cárnicos e lácteos, como o iogur e o queixo fresco (20 mg/kg de produto) e bebidas, tanto alcohólicas como non alcohólicas.
Uso en bioloxía molecular
O ácido carmínico utilízase mesturado con ácido acético (0,1 % Rojo Ponceau, 5 % ácido acético) para visualizar proteínas sobre membranas de nitrocelulosa. É un colorante moi usado, xa que logo pode decolorarse con facilidade con ácido acético e metanol, e as proteínas poden seren visualizadas posteriormente cun anticorpo (Western blot).
Aínda que ten menor sensibilidade de detección que outros colorantes permanentes, como o Coomassie blue ou a prata, é un método que permite unha detección rápida.
Reaccións alérxicas ao ácido carmínico
Como colorante alimentario, sábese que pode xerar certas reaccións alérxicas e anafilaxe a certas persoas.
Os alimentos que posúen este colorante poden ser un problema para certos grupos da poboación humana que seguen dietas, non só para aquelas persoas que teñen alergia ao carmín. Pode ser o caso dos vexetarianos, os veganos (que non comen produtos animais, e os seguidores de relixións con dietas culinarias específicas (como por exemplo os alimentos kosher no xudaísmo e os halal no islam).
Taumatropo
miniatura|175x175px|Lado do Taumatropo con flor miniatura|175x175px|Lado do Taumatropio con vaso miniatura|175x175px|Taumatropo en movemento, reunindo flor e vaso, 1825 O taumatropo ou taumatropio é un xoguete que foi popular na Era Vitoriana.
Historia
Inventado en 1824, por Peter Mark Roget que presentou un artigo á Royal Society de Londres titulado The Persistence of Vision with Regard to Moving Objects  ("A persistencia da visión no que concerne a obxectos en movemento", tradución libre) onde abordaba e discutía unha correcta sensación ilusoria de se enxergar unha roda (de carruaxe) rodar ao contrario, durante o seu movemento normal de rotación. Por moitos anos a teoría da Persistencia Retiniana comandou o campo da neurofisioloxía e neuroloxía acerca do proceso de percepción das imaxes. Desde as primeiras décadas do século XX, outras pescudas máis precisas comprobaron que esa teoría, a pesar de lóxica, non explica satisfactoriamente os procesos de formación da imaxe no noso cerebro. Hoxe, a ciencia, cita os efectos phi (Φ) e beta (β) como os mecanismos responsábeis do proceso de formación das imaxes en movemento.
Como funciona
Un disco de cartón cunha imaxe a cada lado está unido a dous anacos de corda. Cando as cordas se retorcen rapidamente entre os dedos, as imaxes dos dous lados parecen combinarse nunha soa grazas aos principios de formación das imaxes en movemento.
Por exemplo, se hai unha gaiola debuxada nun lado do disco e unha ave no outro, ao xirar o fío estirado as dúas imaxes fúndense dando a impresión de que o paxaro está dentro da gaiola.
Agatha Christie e a verdade do crime
Agatha Christie e a verdade do crime (en Agatha and the Truth of Murder) é un filme británico de 2018 dirixido por Terry Loane. Conta a historia da escritora Agatha Christie que se ve envolta nun caso de asasinato na vida real durante a súa desaparición de 11 días en 1926. Escrito por Tom Dalton, representa a Christie investigando o asasinato da afillada de Florence Nightingale, Florence Nightingale Shore, que está baseado en persoas e acontecementos reais, e como a súa implicación neste caso influíu na súa escritura posterior.
O filme estreouse en Channel 5 no Reino Unido o 23 de decembro de 2018, converténdose no programa máis popular da cadea durante o período de Nadal e no segundo programa de ficción mellor valorado do ano. Estreouse en galego o 6 de xaneiro de 2023 a través da TVG.
Slipstream
Slipstream é unha curtametraxe sobre carreiras de bicicletas dirixida por Steven Spielberg e escrita por Spielberg e Roger Ernest. O filme nunca foi rematado. Ernest apareceu posteriormente nos filmes de Spielberg The Sugarland Express e Encontros na terceira fase. Slipstream está protagonizado por Tony Bill, quen xa era un actor estabelecido, e Jim Baxes, que xa aparecera na serie de televisión de 1975 SWAT baixo o nome artístico de James Coleman.
Mentres se preparaba para a rodaxe de Slipstream, o asistente de director de Spielberg, Peter R. J. Deyell, presentouno ao fotógrafo Allen Daviau, que estaba traballando en Studio City Camera, unha instalación de alugueiro de equipos cinematográficos. Spielberg contratou a Daviau to shoot Slipstream, e anos despois Daviau colaboraría de novo con Spielberg en tres filmes: E.T. the Extra-Terrestrial, A cor púrpura e O imperio do sol.
Relativamente inexperto naquela época, Spielberg considerou que Slipstream podería realizarse cun orzamento de 5 000 dólares. Malia que lle doaron equipos, películas e servizos, axiña quedou sen cartos e tivo que rematar coa produción.
Yannick Bellon
Marie-Annick Bellon, coñecida publicamente como Yannick Bellon, nada en Biarritz (Pireneos Atlánticos) o 6 de maio de 1924 e finada en París o 2 de xuño de 2019, foi unha directora de cine francesa.
Traxectoria
Proviña dunha familia de artistas próximos ao movemento surrealista. Era filla da fotógrafa Denise Bellon (coñecida polas súas achegas documentais sobre o surrealismo e as súas reportaxes de viaxes) e sobriña do cineasta e actor Jacques Brunius.
As súas películas abordaron temas polémicos na sociedade: a violación, o cancro, a bisexualidade e alimentaron debates e controversias.