cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tempada 2022/23 do Deportivo da Coruña
Pretempada
O 1 de setembro, derradeiro día do mercado de fichaxes, anunciouse a rescisión do contrato de Héctor Hernández, así como as chegadas do hispano-sueco Max Svensson, cedido por un ano polo Espanyol, e do hispano-francés Pablo Martinez, procedente do Nîmes Olympique. Ademais, o club inscribiu con ficha do primeiro equipo a Yeremay, que na anterior campaña xogara con ficha do Fabril.
Competición
O Deportivo comezou a competición unha xornada máis tarde que o resto de equipos, pois o seu primeiro rival, o Internacional de Madrid, foi descualificado e substituído máis tarde polo Talavera de la Reina. Finalmente, o club coruñés debutou o 3 de setembro cunha vitoria ante a Balompédica Linense en Riazor, e a continuación logrou outra vitoria fronte ao Mérida. Mantívose invicto ata outubro, cando caeu fronte ao San Fernando, pero o equipo recibiu críticas dende o principio da tempada debido ao pobre nivel de xogo mostrado. O 11 de outubro o club comunicou o despido do adestrador Borja Jiménez e a contratación dun novo técnico: Óscar Cano. O balance de Jiménez na tempada foi de tres vitorias, tres empates e unha derrota en sete xornadas, e co equipo situado na zona de promoción pero a sete puntos do líder, o Racing de Ferrol.
O 8 de novembro o dianteiro vasco Ibai Gómez anunciou a súa retirada do fútbol profesional e o club comunicou a rescisión do seu contrato. O último día de 2022, o club anunciou o despido do xogador biscaíño Gorka Santamaría. Ese mesmo día fíxose oficial o regreso de Lucas Pérez, catro anos e medio despois da súa marcha da Coruña. O dianteiro renunciou así ao contrato que lle restaba no Cádiz e baixou dúas categorías ata a Primeira División RFEF, pagando el mesmo a metade do preto do millón de euros que custou o traspaso. A súa fichaxe acaparou titulares en numerosos medios deportivos arredor do mundo, destacando estes o insólito no fútbol moderno da súa decisión de antepoñer o cariño por un club ao beneficio económico. Foi presentado o 3 de xaneiro sobre o céspede de Riazor, diante duns 8000 espectadores.
Na parte final do mercado invernal, o Deportivo fichou a Kike Saverio, Pepe Sánchez e Orest Lebedenko, e concretou as saídas de Borja Granero, Retu e Víctor Narro, os dous últimos cedidos ao Hércules e ao Atlético Baleares respectivamente. Finalmente, no derradeiro día de mercado o club incorporou a Arturo, procedente do San Sebastián de los Reyes.
Con Cano no banco, o Deportivo mantívose en zona de promoción de ascenso durante case toda a tempada, pero sen chegar en ningún momento ao liderado, obxectivo prioritario do club. Xa sen opcións de ascenso directo e con boa parte da afección en contra, o adestrador foi cesado o 15 de maio de 2023, despois dunha derrota contra o Linares por 3-2 na xornada 36, sendo substituído por Rubén de la Barrera.
O técnico coruñés dirixiu o equipo nos dous últimos partidos da liga regular, unha vitoria por 4-0 sobre o Algeciras na casa e un empate a un gol contra o Pontevedra en Pasarón, antes de encarar a promoción de ascenso. No partido de ida das semifinais ante o Castellón, diante dos 28.828 espectadores de Riazor (cifra récord para a categoría), o Deportivo conseguiu unha vitoria pola mínima. Con todo, na volta en Castàlia, o Deportivo volveu quedar eliminado por segundo ano consecutivo, despois dun intenso partido con sete goles e unha prórroga que o club coruñés disputou con dez xogadores, trala expulsión do porteiro Ian Mackay, que sufriu o encontro máis desafortunado da súa carreira.
Material deportivo
O equipamento do Deportivo é proporcionado por Kappa e os patrocinadores son Estrella Galicia, Abanca e Luckia.
Clasificación
Grupo 1 - Noroeste
Dorothy L. Sayers
Dorothy Leigh Sayers, nada en Oxford o 13 de xuño de 1893 e finada en Witham o 17 de decembro de 1957, foi unha recoñecida escritora inglesa de poemas e historias de detectives. Tamén foi estudosa das linguas clásicas e modernas.
Aínda que ten un considerable traballo académico, Sayers é coñecida sobre todo polos seus libros de detectives, onde creou varias novelas e relatos que transcorren entre as dúas grandes guerras, coa personaxe do aristócrata inglés e detective afeccionado, Lord Peter Wimsey, que foi moi popular no teu tempo. Non obstante, Sayers consideraba a súagrande obra a súa tradución da Divina Comedia de Dante Alighieri.
O Cachapal, Campañó, Pontevedra
O Cachapal é un lugar da parroquia de Campañó no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 69 habitantes (38 homes e 31 mulleres).
Dorothy L. Sayers
Traxectoria
Sayers naceu o 13 de xuño de 1893 en Oxford. Era a única filla de Helen Mary Leigh e do reverendo Henry Sayers. Comezou a aprender latín co seu pai aos seis anos. En 1909, foi estudar á Godolphin School, un internado en Salisbury. En 1912, Sayers logrou unha bolsa no Somerville College, Oxford, onde estudou linguas modernas e literatura medieval, rematando con honores en 1915. Nese momento as mulleres non tiñan o costume de adquirir títulos académicos, mais Sayers foi das primeiras en recibir o título académico correspondente cando cambiaron as cousas uns anos máis tarde. En 1920, graduouse co título de mestra. A súa experiencia en Oxford foi o punto de partida para inspirarse nunha das súas últimas historias, Gaudy Night.
En 1920, Sayers mantivo unha desagradable relación cun emigrante ruso e poeta, John Cournos, que participaba nos círculos literarios da época con figuras como Ezra Pound e os seus contemporáneos. Un tempo despois, casou cun escritor de novela criminal.
Sayers era amiga íntima de C. S. Lewis e de moitos outros membros de "The Inklings". Ás veces, Sayers participaba con Lewis nas reunións do "Socratic Club". Lewis dixo unha vez que lía The Man Born to be King cada pascua, mais confesou que non era capaz de gozar das novelas policíacas. J. R. R. Tolkien afirmou na súa carta número 71, dirixida ao seu fillo Christopher, que, a pesar de esforzarse moito en que lle gustasen as novelas de Sayers, acabou creando unha verdadeira aversión a Lord Peter Wimsey, debido á súa novela Gaudy Night.
Obra
Aínda que Sayers ten unha vasta obra literaria, as súas obras máis coñecidas son as súas novelas policiais, que xiran na súa maior parte arredor da personaxe de Lord Peter Wimsey, un detective afeccionado que se atopa constantemente no medio de crimes dignos dos casos do padre Brown ou de Sherlock Holmes. Os seus principais traballos de detectives son Whose Body?, Gaudy Night e The Nine Tailors.
Loureiro, Toiriz, Pantón
Loureiro é un lugar da parroquia de Toiriz no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
Dorothy L. Sayers
Obra
Sayers tamén é coñecida polas súas traducións, por exemplo, a súa famosa tradución da Divina Comedia de Dante Alighieri, que se fixo moi popular pola súa claridade e as robustas notas que facilitaron a comprensión do texto. Desafortunadamente, debido á súa inesperada morte por insuficiencia cardíaca, o 17 de decembro de 1957, Sayers non puido rematar a tradución do terceiro volume da Divina Comedia, o Paraíso. Sayers tamén traduciu O Cantar de Roldán, directamente do francés clásico.
Aínda que foi unha parte importante da súa obra, os escritos relixiosos e académicos de Sayers, así como algunhas das súas obras de teatro, pasaron desapercibidos para gran parte do público que chegou á autora polas súas obras de ficción policial.
Entre os seus libros relixiosos máis salientables está The Mind of Maker (1941), onde Sayers suxire unha analoxía entre o ser humano como creador (con maior foco no escritor de novelas, obras de teatro, novelas etc.) e a doutrina cristiá de trindade. Para a autora, o ser humano está dotado dunha trindade creativa, que se distingue en Idea, Enerxía e Poder. A Idea sería como un coñecemento completo e atemporal que un autor ten da súa obra, como imaxe do Deus-pai; a enerxía como esforzo creativo para traer a existencia esta obra, como imaxe do Deus-fillo; o poder como o impacto que o traballo terá na vida do receptor, como a imaxe do espírito de Deus. A través desta analoxía, Sayers introduce preguntas específicas de teoloxía na crítica literaria, como o problema do mal, a liberdade do creador e da criatura etc. Usando tanto a teoloxía clásica como a moderna, pasando dos santos Agostiño, Atanasio e Tomé de Aquino, a G. K. Chesterton, C. S. Lewis e Charles Williams, Sayers presenta unha proposta para o diálogo teoloxía-literatura.
A Pousa, Toiriz, Pantón
A Pousa é un lugar da parroquia de Toiriz no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
O Pumar, Tribás, Pantón
O Pumar é un lugar da parroquia de Tribás no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
O Pumar, Toiriz, Pantón
O Pumar é un lugar da parroquia de Toiriz no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
O Casal de Rei, Campañó, Pontevedra
O Casal de Rei é un lugar da parroquia de Campañó, no concello de Pontevedra, na comarca homónima.
Vilanova, Toiriz, Pantón
Vilanova é un lugar da parroquia de Toiriz no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
O Cochón, Campañó, Pontevedra
O Cochón é un lugar da parroquia de Campañó, no concello de Pontevedra, na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2022 tiña 25 habitantes (12 homes e 13 mulleres).
Casal do Mendo, Campañó, Pontevedra
Casal do Mendo é un lugar da parroquia de Campañó, no concello de Pontevedra, na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2022 tiña 71 habitantes (41 homes e 30 mulleres).
Kawawachikamach
Xeografía
O territorio reservado de Kawawachikamach sitúase ao sur do paralelo 55 e constitúe un enclave dentro do territorio non organizado de Lac-Vacher e malia localizarse xeograficamente dentro da municipalidade rexional de condado de Caniapiscau non forma parte dela. Pola contra, a municipalidade vilega naskapi está o norte do paralelo 55 e está dentro do territorio de Kativik.
Etimoloxía
Kawawachikamach significa en naskapi "río sinuoso que vira en gran lago"
Historia
Os naskapi de Kawawachikamach vivían tradicionalmente no norte do Quebec, pero logo de varios desprazamamentos en 1956 trasladáronse de Fort Chimo a Schefferville. Funcionarios do goberno puideron inducir ou ordenar este movemento pero nada fixeron para preparar a súa chegada a Schefferville. Os naskapi establéceronse preto do aeroporto en choupanas construídas con materiais residuais. As autoridades municipais traladáronos a Lac-John, e alí viviron en condicións de pobreza, sen auga, sumidoiros, electricidade, escolas nin atención médica. En 1968 formouse a reserva de Matimekosh e para alí foron os naskapi en 1972 canda os innu.
Na década de 1970 os naskapi principian as negociacións para lograr o seu propio asentamento. En 1978 renunciaron a calquera dereito ou interese á reserva Matimekosh como requisito para un acordo co Quebec que recoñecía a formación da súa propia reserva e en 1981 o goberno do Quebec transferiu 41.44 km2 de terra ao goberno do Canadá para beneficio exclusivo dos naskapi. En 1983 os primeiros residentes asentaron na vila, especificamente adaptada á contorna.
Goberno e administración
Kawawachikamach está administrado por un consello de banda dirixido polo xefe Noah Swappie dende 1999. Anteriormente, a Nación Naskapi de Kawawachikamach era coñecida como a Banda Naskapi de Quebec ou os Naskapi de Schefferville. A nación — representada no seo da administración rexional de Kativik polo xefe de banda, que é de facto alcalde da municipalidade vilega naskapi-  dispón dun «territorio exclusivo de caza, pesca e captura» cunha superficie de 4 144 km2.
Linguas
Segundo o censo de 2016 o naskapi é a lingua materna de 490 habitantes da localidade e a segunda lingua é o inglés con 50 falantes. O innu é a lingua materna de 25 persoas e o francés de 5. Ademais outras 5 persoas afirman que a súa lingua materna é o francés e unha lingua non oficial. Por coñecemento das dúas linguas oficiais 440 persoas afirman que falan inglés como primeira lingua oficial, un total de 110 falan inglés e francés, 15 só francés e hai 40 persoas que non falan ningunha das dúas linguas oficiais. Son un total de 570 persoas os que afirman que poden falar naspaki. A maioría da poboación identifícase como indios norteamericanos, con só 15 non nativos. Hai 90 persoas que declaran que teñen algún devanceiro inuit mais só 5 persoas teñen como lingua materna algunha lingua inuit.
Relixión
Os naskapi convertéronse ao cristianismo ao longo do século XX e a maioría son de confesión anglicana, a igrexa parroquial de San Xoán de Kawawachikamach dependende da diocese do Quebec da Igrexa Anglicana do Canadá que agrupa os anglicanos locais. O reverendo ao cargo é Silas Nabinicaboo, tamén tradutor da Corporación de Desenvolvementon Naskapi.
Segundo o censo de 2001 eran 35 os católicos da localidade, pero non contan con lugar de culto.
Carballiños, Campañó, Pontevedra
Carballiños é un lugar da parroquia de Campañó, no concello de Pontevedra, na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2022 tiña 32 habitantes (17 homes e 15 mulleres).
Río Bandama
O río Bandama é un longo río africano que percorre o centro de Costa do Marfil até desembocar no golfo de Guinea. Fórmase pola confluencia de dous ríos: o Bandama Branco e o Bandama Vermello (de 550 km, e cuxo curso superior é coñecido como Marahoué), sendo o Bandama Branco a rama principal e a que se adoita considerar como simplemente río Bandama, que nace preto da cidade de Korhogo.
A Corredoira, Campañó, Pontevedra
A Corredoira é un lugar da parroquia de Campañó, no concello de Pontevedra, na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2022 tiña 31 habitantes (12 homes e 19 mulleres).
Río Bandama
É o río máis longo deste país, pois ten uns 1050 km de lonxitude. Hai gran disparidade segundo as fontes, que van desde os 800 km, quizais por considerar só o ramal do Bandama Branco como por non considerar a extensión do lago Kossou. O tramo desde a confluencia de ambos os Bandamas até o mar é de 280 km. Entre os seus afluentes destacan o río Solomougou, o río Kan e o río Nzi. O Bandama atravesa o lago artificial Kossou, formado da presa construída en 1973.
Homo tsaichangensis
Historia
O fósil foi recuperado antes de 2008 por pescadores que traballaban na canle Penghu -entre as illas Pescadores e Taiwán- e foi descrito en 2015 por un equipo internacional de científicos xaponeses, taiwaneses e australianos.
Datación
Estratigraficamente, o fósil ten menos de 450 000 anos, e en función da baixada do nivel do mar podería estar entre 190 000 e 130 000 anos ou entre 70 000 e 10 000 anos, como intervalos máis probables. Outros eventos relacionados coa baixada do nivel do mar ocorreron entre os anos 225, 240–280, 300?, 335–360 e 425–450 ka e non se poden excluír como posibles datas para Penghu 1, pero esta situación require unha explicación para a súa conservación a través de eventos sedimentarios repetidos e a infrecuenteual distribución da hiena Crocuta crocuta ultima. Polo tanto, Penghu 1 ten menos de 450 ka, e moi probabelmente entre 10-70 ka ou 130-190 ka.
Taxonomía
O fósil está formado pola metade dereita case completa da mandíbula e catro dentes, incluíndo molares e premolares. O exemplar foi asignado ao xénero Homo en función das proporcións dos dentes e da mandíbula, descritas como moi semellantes ás dos fósiles hexianos de Homo erectus, pero a identidade desta especie ou as súas relacións taxonómicas carecen de consenso debido á limitación do material. O coautor Yousuke Kaifu advertiu de que se necesitan partes esqueléticas adicionais antes de avaliar a que especie pertence, pero o paleontólogo Mark McMenamin afirmou que as características dentais únicas da mandíbula son suficientes para establecer unha nova especie, Homo tsaichangensis. Greg Laden sinalou que Penghu 1 "probabelmente sexa unha especie nova". Nun artigo de 2015, Lelo Suvad aceptou a validez da nova especie H. tsaichangensis.
Localización
Penghu 1 está depositado no Museo Nacional de Ciencias Naturais de Taichung, Taiwán.
Saa, Toiriz, Pantón
Saa é un lugar da parroquia de Toiriz no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
Korhogo
Korhogo é unha cidade da rexión de Poro, Costa do Marfil. En maio de 2014 tiña unha poboación censada de 536 851 habitantes. Atópase situado no centro-norte do país, cerca do nacemento do río Bandama e da fronteira con Burkina Faso e Malí.
Biocomunicación
Przewalski%27s_Wild_Horse_(24).jpg interactuando cun camelo bactriano.
No estudo das ciencias biolóxicas, a biocomunicación é calquera tipo específico de comunicación interna (intraespecífica) ou entre especies (interespecífica) de plantas, animais, fungos, protozoos e microorganismos. A comunicación significa basicamente interaccións mediadas por signos seguindo tres niveis de regras (sintáctica, pragmática e semántica). Os signos na maioría dos casos son moléculas químicas (semioquímicas), pero tamén táctiles, ou como nos animais tamén visuais e auditivos. A biocomunicación dos animais pode incluír vocalizacións (como entre especies de aves competidoras) ou produción de feromonas (como entre varias especies de insectos), sinais químicos entre plantas e animais (como na produción de taninos utilizados polas plantas vasculares para avisar aos insectos), e comunicación mediada quimicamente entre as plantas  e dentro das plantas.
miniatura|esquerda|250px|[[Neutrófilo fagocitando conidios de fungos. Estas células interaccionan con axentes quimiotácticos para migrar a sitios invadidos por microorganismos]] A biocomunicación dos fungos demostra que a comunicación dos micelios integra interaccións interespecíficas mediadas por signos entre os organismos fúnxicos, as bacterias do solo e as células da raíz das plantas, sen as cales non se podería organizar a nutrición das plantas. A biocomunicación de ciliados identifica os distintos niveis e motivos de comunicación nestas eucariotas unicelulares. A biocomunicación de Archaea e acariocitos representa niveis clave de interaccións mediadas por signos evolutivamente máis antigos. A biocomunicación dos fagos demostra que os axentes vivos máis abundantes neste planeta se coordinan e se organízan mediante interaccións mediadas por signos. A biocomunicación é a ferramenta esencial para coordinar o comportamento de varios tipos celulares do sistema inmunitario.
Biocomunicación, biosemiótica e lingüística
miniatura|Esquema de biocomucicación entre e intra-organismos. A teoría da biocomunicación pódese considerar unha rama da biosemiótica. Mentres que a Biosemiótica estuda a produción e interpretación de signos e códigos, a teoría da biocomunicación investiga as interaccións concretas mediadas por signos. En consecuencia, distínguense aspectos sintácticos, semánticos e pragmáticos dos procesos de biocomunicación. A biocomunicación específica dos animais (comunicación animal) considérase unha rama da zoosemiótica. O estudo semiótico da xenética molecular, pódese considerar un estudo da biocomunicación no seu nivel máis básico.
Interpretación de índices abióticos
miniatura|esquerda|Bando de gansos sangano (Branta leucopsis) durante a migración de outono Interpretar estímulos do medio dun organismo é unha parte esencial da vida de calquera individuo. As cousas abióticas que un organismo debe interpretar inclúen o clima (tempo, temperatura, precipitacións), xeoloxía (rochas, tipo de solo) e xeografía (localización das comunidades de vexetación, exposición aos elementos, localización de fontes de alimentos e auga en relación aos lugares de abrigo). As aves, por exemplo, migran utilizando sinais como o tempo que se achega ou as indicacións de duración do día estacional. As aves tamén migran de zonas de recursos baixos ou decrecentes a zonas de recursos elevados ou en aumento. Os dous recursos primarios adoitan ser buscados para ser alimentos ou lugares de nidificación. As aves que aniñan no hemisferio norte tenden a migrar cara ao norte na estación primaveral debido ao aumento da poboación de insectos, as plantas brotadoras e a abundancia de lugares de nidificación. Durante o inverno, as aves migrarán cara ao sur para non só escapar do frío, senón tamén atopar unha fonte de alimento sostible. As plantas florecerán e tentarán reproducirse cando perciban que os días se acortan. Se non poden fertilizar antes de que as estacións cambien e morran, entón non transmitirían os seus xenes. Polo que a súa capacidade para recoñecer un cambio nos factores abióticos permítelles garantir a reprodución.
Comunicación trans-organísmica
miniatura|Entre algunhas quenllas e os peixes piloto dáse unha relación simbiótica A comunicación transorganismica é cando interactúan organismos de diferentes especies. En bioloxía as relacións que se forman entre as diferentes especies coñécese como simbiose. Estas relacións teñen dúas formas principais mutualista e parasitaria. As relacións mutualistas son cando ambas especies se benefician das súas interaccións. Por exemplo, os peixes piloto reúnense arredor de tiburóns, raias e tartarugas mariñas para comeren varios parasitos do organismo máis grande. Os peixes reciben comida ao seguir aos tiburóns ao redor, e os tiburóns reciben unha limpeza por non comer o peixe piloto. As relacións parasitarias son onde un organismo se beneficia do outro a un custo. Por exemplo, o visco ou visgo, alén de ser obxecto de tradicións desde os druídicas a nadalicias, é un parasito ou semiparásito. Para que o visgo creza, debe filtrar auga e nutrientes dunha árbore ou arbusto. A comunicación entre especies non se limita a garantir o sustento, pode ter moitas formas. Moitas flores dependen das abellas para espallar o seu pole e facilitar a reprodución floral. Así, desenvolveron pétalos atractivos brillantes e néctar doce para atraer ás abellas. Nun estudo recente realizado na universidade de Bos Aires, examinaron unha posible relación entre fluorescencia e atracción. Porén, concluíuse que a luz reflectida era moito máis importante na atracción dos polinizadores que a fluorescencia. A comunicación con outras especies permite que os organismos establezan relacións vantaxosas para a supervivencia, e todas elas baséanse nalgunha forma de comunicación tranorganísmica.
Comunicación entre organismos
miniatura|esquerda|Grupo de belugas A comunicación inter-organísmica é a comunicación entre organismos da mesma especie (conespecíficos) e inclúe a fala humana. Especialmente nos humanos, a comunicación é clave para manter a estrutura social. Os delfínidos tamén se comunican entre si de varias formas diferentes creando sons, facendo contacto físico entre eles e mediante o uso da linguaxe corporal. Os golfiños e arroaces comunícanse vocalmente mediante sons de clic e tons de asubío específicos dun só individuo. O asubío axuda a comunicar aos outros a localización dese individuo. Por exemplo, se unha nai perde de vista un fillo ou cando dous individuos coñecidos non poden atoparse, os seus lanzamentos individuais axudan a volver a un grupo. A linguaxe corporal pódese usar para indicar moitas cousas, como un depredador próximo, para indicarlle aos demais que se atopou alimento, para demostrar o seu nivel de atractivo para atopar un compañeiro de apareamento, e aínda máis. Os mamíferos, como delfínidos e humanos, non son os únicos que se comunican dentro da súa propia especie. Os pavóns poden abanicar as plumas para comunicar un aviso territorial. As abellas poden dicirlle a outras abellas cando e onde atoparon néctar "bailando" na colmea e indicar as coordenadas (danza das abellas). Os cervos poden mover a cola para deixar avisos a outros da súa especie.
Comunicación intra-organísmica
A comunicación intraorganísmica non é só o paso de información dentro dun organismo, senón a interacción concreta entre e dentro das células dun organismo mediada por signos. Isto podería ser a nivel celular e molecular. A capacidade dun organismo para interpretar a súa propia información biótica é extremadamente importante. Se o organismo está ferido, cae enfermo ou debe responder ao perigo, ten que ser capaz de procesar esa información fisiolóxica e axustar o seu comportamento. Tomemos por exemplo a sudación, cando o corpo humano comeza a sobrequecer, as glándulas especializadas liberan a suor que absorben a calor e despois se evapora. Esta comunicación é imprescindíbel para a supervivencia de moitas especies, incluída a vida vexetal. As plantas carecen de sistema nervioso central polo que dependen dun sistema descentralizado de mensaxeiros químicos. Isto permítelles crecer en resposta a factores como o vento, a gravidade (gravitropismo), a luz (fototropismo), a arquitectura vexetal... Usando estes mensaxeiros químicos, poden reaccionar ao medio ambiente e avaliar o mellor patrón de crecemento. Esencialmente, as plantas medran para optimizar a súa eficiencia metabólica. Os humanos tamén dependen de mensaxeiros químicos para sobrevivir. A epinefrina ou adrenalina, é unha hormona que se segrega nos momentos de gran estrés. Únese aos receptores da superficie das células e activa unha vía que altera a estrutura da glicosa. Isto provoca un rápido aumento do azucre no sangue, que é só un dos efectos da adrenalina nos humanos. Tamén activa o sistema nervioso central aumentando as frecuencias respiratorias da frecuencia cardíaca, isto prepara os músculos para a resposta natural de loita ou fuxida do corpo, ou voo no caso das aves. Os organismos dependen de moitos medios diferentes de comunicación intraorganismica. Xa sexa a través de conexións neuronais, mensaxeiros químicos ou hormonas, todo evolucionou para responder ás ameazas, manter a homeostase e garantir a autoconservación.
Xerarquía lingüística
Dada a complexidade e gama de organismos biolóxicos e a maior complexidade dentro da organización neuronal de calquera organismo animal en particular, hai unha variedade de linguaxes de biocomunicación.
Subhash Kak propuxo unha xerarquía de linguaxes de biocomunicación nos animais: estas linguaxes, por orde de xeneralidade crecente, son asociativas, reorganizativas e cuánticas. Os tres tipos de linguaxes formais da xerarquía de Chomsky mapean na clase de linguaxe asociativa, aínda que as linguaxes libres de contexto, tal e como propón Chomsky, non existen nas interaccións da vida real.
Cranio de Florisbad
miniatura| Reprodución do cranio de Florisbad-1 (Salón das Orixes Humanas, [[Museo Nacional de Historia Natural dos Estados Unidos)]] Florisbad 1 é o nome dun cranio fósil parcialmente conservado que foi descuberto en 1932 no xacemento de Florisbad preto de Brandfort no que entón era o Estado Libre de Orange, Suráfrica. O fósil tamén é coñecido como cranio de Florisbad ou Florisbad Skull nos países de fala inglesa. Na primeira descrición do achado, Thomas F. Dreyer chamou o cranio despois do patrocinador da investigación de Dreyer, RE Helme, como "Homo helmei"; o anatomista Matthew Robertson Drennan propuxo o nome "Homo florisbadensis" dous anos máis tarde.
Datada por primeira vez con 40.000 anos de antigüidade, determinouse unha idade de 259.000 ± 35.000 anos para o fósil en 1996. Debido ás súas características anatómicas, considérase que o cranio é un Homo sapiens arcaico moi temperán, é dicir, un parente próximo dos antepasados dos humanos anatomicamente modernos.
Consérvase case todo o cranio, en particular o óso frontal, o óso parietal a ambos os dous lados, o óso nasal, o pómulo dereito cun fragmento da mandíbula superior dereita e tamén a moa do xuízo superior dereita (M³). como fragmentos da mandíbula superior esquerda. Reconstruíuse un volume de 1200 a 1400 centímetros cúbicos para o cranio. Ten unha protuberancia superocular prominente, que é menos pronunciada que nos fósiles antigos Kabwe 1 de Rodesia do Norte e Saldanha 1 de Suráfrica.
En comparación cos dentes dos humanos vivos hoxe, o dente do xuízo é bastante grande, as súas dimensións corresponden ás do Homo erectus. Non obstante, aínda hai poboacións de Homo sapiens en África hoxe en día que teñen dentes de tamaño comparable.
Avespa parasitoide
miniatura|upright=1.2|[[Megarhyssa macrurus (Ichneumonidae), unha avespa parasitoide, ovipositando no seu hóspede a través da madeira dunha árbore. O corpo da femia é de 50 mm de longo, cun ovipositor duns 100 mm de longo.]] miniatura|Femias da avespa parasitoide [[Neoneurus vesculus (Braconidae) ovipositando en formigas obreiras da especie Formica cunicularia.]]
As avespas parasitoides son un gran grupo de superfamilias de himenópteros, todas pertencentes á suborde Apocrita, excepto a superfamilia Orussoidea. Como parasitoides que son, poñen os seus ovos sobre ou dentro dos corpos doutros artrópodos, causando máis cedo ou máis tarde a morte destes hóspedes. As diferentes especies de avespas parasitoides especialízanse en ter como hóspedes insectos de certas ordes, principalmente da orde Lepidoptera, aínda que tamén algunhas seleccionan Coleoptera, Diptera, ou Hemiptera; as avespas das arañas (Pompilidae) atacan exclusivamente arañas.
As especies de avespas parasitoides diferéncianse na fase do ciclo vital do hóspede que atacan: ovos, larvas, pupas ou adultos. Principalmente seguen unha das dúas grandes estratexias que podemos encontrar no parasitismo: son endoparasitas, desenvolvéndose no interior do hóspede e sendo coinobiontes, deixando que o hóspede siga alimentándose, desenvolvéndose ou mudando; ou ben son ectoparasitas, desenvolvéndose fóra do hóspede e sendo idiobiontes, paralizando o hóspede inmediatamente. Algunhas avespas endoparasitas da superfamilia Ichneumonoidea teñen unha relación mutualista con polidnavirus, na que estes virus suprimen as defensas inmunitarias do hóspede.
O parasitoidismo evolucionou só unha vez en Hymenoptera, durante o Permiano, orixinando un só clado, pero o estilo de vida parasito perdeuse secundariamente varias veces incuíndo nas formigas, abellas e véspidos. Como resultado, a orde Hymenoptera contén moitas familias de parasitoides, mesturadas con grupos non parasitoides. As avespas parasitoides comprenden varios grandes grupos e segundo algunhas estimacións os Chalcidoidea teñen 500.000 especies, os Ichneumonidae 100.000 especies e os Braconidae 50.000 especies. Nos insectos hóspede evolucionaron un conxunto de defensas contra as avespas parasitoides, como agocharse, retorcerse ou ter marcas de camuflaxe.
Moitas avespas parasitoides considéranse beneficiosas para os humanos porque controlan de forma natural as pragas agrícolas. Algunhas son aplicadas comercialmente no control biolóxico de pragas, que empezou na década de 1920 co uso de Encarsia formosa para controlar as moscas brancas aleiroideas en invernadoiros. Historicamente o parasitoidismo en avespas influíu no pensamenteo de Charles Darwin.
Parasitoidismo
miniatura|esquerda|upright=2|Dúas estratexias que se atopan entre as avespas parasitoides: as esctoparasitas son xeralmente idiobiontes e as endoparasitas coinobiontes.
As avespas parasitoides poden ser desde algunhas das especies máis pequenas de insectos a avespas de aproximadamente 25 mm de longo. A maioría das femias teñen un longo e agudo ovipositor no extremo do abdome, ás veces carecen de glándulas de veleno e case nunca está modificado formando un ferrete.
Os parasitoides poden clasificarse de diversos xeitos. Poden vivir dentro do corpo do seu hóspede como endoparasitoides, ou alimentarse del desde o exterior como ectoparasitoides: ambas as estratrexias poden darse entre as avespas. Os parasitoides poden tamén dividirse de acordo cos seus efectos sobre os hóspedes. Os idiobiontes impiden que continúe o desenvolvemento do hóspede despois de que o inmobilizan inicialmente, mentres que os coinobiontes deixan que o hóspede continúe o seu desenvolvemento mentres se alimentan del; e, de novo, ambos os tipos poden observarse nas avespas parasitoides. A maioría das avespas ectoparasitoides son idiobiontes, xa que o hóspede podería danar ou expulsar o parasitoide externo se se lle deixa moverse ou mudar. A maioría das avespas endoparasitoides son coinobiontes, o que lle dá a vantaxe de que o hóspede siga medrando e sendo quen de evitar os predadores.
miniatura|upright|Unha [[Pompilidae, un idiobionte, carrexando ao seu niño unha araña saltadora (Salticidae) que acaba de paralizar, onde poñerá ovos nela.]]
Hóspedes
Moitas avespas parasitoides usan larvas de lepidópteros como hóspedes, pero algúns grupos parasitan diferentes estadios do ciclo vital do hóspede (ovo, larva ou ninfa, pupa, adulto) de case todas as outras ordes de insectos, especialmente Coleoptera, Diptera, Hemiptera e outros Hymenoptera. Algunhas atacan outros artrópodos: por exemplo, as Pompilidae especialízanse en capturar arañas: estas son presas rápidas e perigosas, a miúdo tan grandes coma as propias avespas, pero a avespa é máis rápida, picándoa velozmente para inmobilizala. As avespas femias adultas da maioría das especies ovipositan dentro do corpo dos seus hóspedes ou ovos. Algunhas tamén inxectan unha mestura de produtos secretores que paralizan o hóspede ou protexen o ovo do sistema inmunitario do hóspede; entre estes están os polidnavirus, proteínas ováricas e veleno. Se está implicado un polidnavirus, este infecta os núcleos dos hemocitos do hóspede e outras células, causando síntomas que benefician o parasito.
O tamaño do hóspede é importante para o desenvolvemento do parasitoide, xa que o hóspede é toda a súa fonte de alimentación ata que emerxe como adulto; os hóspedes pequenos a miúdo producen parasitoides menores. Algunhas especies poñen preferentemente ovos femininos (dan lugar a femias) en hóspedes máis grandes e ovos masculinos en hóspedes máis pequenos, xa que as capacidades reprodutivas dos machos son menos gravemente limitadas polo tamaño corporal menor do adulto. miniatura|[[Esfínxida con casulos de avespa parasita.]] Algunhas avespas parasitoides marcan o hóspede con sinais químicos para mostrar que se puxo un ovo nel. Isto pode disuadir os rivais de ovipositar, e indícalle a ela mesma que xa non cómpre poñer máis ovos nese hóspede, reducindo así as posibilidade de que a descendencia teña que competir pola comida e incrementa a supervivencia da proxenie.
Ciclo vital
miniatura|Unha avespa [[Eumeninae, un idiobionte, construíndo un niño de lama; despois aprovisiónao con insectos paralizados, nos que poñerá ovos; despois sélao e xa non proporciona máis coidados ás crías.]]
Os ovos do parasitoide fan eclosión sobre ou dentro do hóspede dando lugar a unha larva ou dúas ou máis larvas (poliembrionía). Os ovos de endoparasitoides poden absorber fluídos do corpo do seu hóspede e crecen ata ter un tamaño varias veces maior que cando foron postos. As larvas do primeiro estadio ou ínstar son a miúdo máis móbiles e poden ter fortes mandíbulas ou outras estruturas para competir con outras larvas parasitoides. Os seguintes ínstares son xeralmente máis de forma de larva gorda. As larvas parasitoides teñen sistemas dixestivos incompletos sen apertura posterior. Isto impide que o hóspede sexa contaminado polos seus refugallos. A larva aliméntase dos tecidos do hóspede ata que está lista para pupar; nese momento o hóspede está xeralmente morto ou medio morto. Expúlsase un meconio (os refugallos acumulados da larva) a medida que a larva fai a transición a prepupa. Dependendo da especie, o parasitoide pode abrirse camiño ao exterior comendo por dentro o hóspede ou permanece dentro da pel máis ou menos baleira do hóspede. En ambos os casos despois xeralmente tece un casulo e fai a pupación.
Cando son adultos as avespas parasitoides aliméntanse principalmente de néctar das flores. As femias dalgunhas especies tamén beben hemolinfa dos hóspedes para adquirir nutrientes adicionais para a produción de ovos.
miniatura|upright=1.4|[[Mutualismo polidnavirus-avespa: o virus protexe os ovos da avespa coinobionte e as larvas da supresión inmunitaria realizada polos hemocitos do hóspede.]]
Mutualismo con polidnavirus
Os polidnavirus son un grupo de virus exclusivo dos insectos que ten unha relación mutualista con algunhas avespas parasitarias. O polidnavirus replícase nos ovidutos dunha femia adulta de avespa parasitoide. A vespa benefíciase desta relación porque o virus proporciona protección para as larvas do parasito dentro do hóspede, (i) debilitando o sistema inmunitario do hóspede e (ii) alterando as células do hóspede para que sexan máis beneficiosas para o parasito. A realción entre estes virus e a avespa é obrigaoria no senso de que todos os individuos están infectados polo virus, xa que o virus foi incorporado ao xenoma da avespa e hérdao a seguinte xeración.
Defensas do hóspede
miniatura|esquerda|upright|Avespa parasitoide [[Ichneumonidae apuntando co seu ovipositor a unha larva de avelaíña Tyria jacobaeae, xusto despois de ovipositar nela. A larva retórcese vigorosamente para intentar evitar o ataque.]]
Incluso as propias avespas parasitoides son vulnerables a outras avespas hiperparasitoides. Algunhas avespas parasitoides cambian o comportamnto do hóspede infestado, causando que constrúa unha tea de seda arredor da pupa das avespas unha vez que estas saen do seu corpo para protexelas dos hiperparasitoides.
Os hóspedes poden matar os endoparasitoides adherindo hemocitos aos seus ovos ou larvas nun proceso chamado encapsulación. Nos áfidos, a presenza dunha especie determinada de bacterias γ-3 Pseudomonadota fai ao áfido relativamente inmune á súa avespa parasitoide ao matar moitos dos ovos. Como a supervivencia do parasitoide depende da súa capacidade de evadirse da resposta inmunitaria do hóspede, algunhas avespas parasitoides desenvolveron a contraestratexia de poñer máis ovos en áfidos que teñen o endosimbionte, para que polo menos un deles poida eclosionar e parasitar o áfido.
Certas eirugas comen plantas que son tóxicas tanto para elas coma para o parasito para así curarse. As larvas de Drosophila melanogaster tamén se automedican con etanol para tratar o parasitismo. As femias de D. melanogaster poñen ovos en alimentos que conteñen cantidades tóxicas de alcohol se detectan que as avespas parasitoides están preto. O alcohol protéxeas das avespas, pero a costa atrasar o seu propio crecemento.
Evolución
Baseándose nunha análise xenética e fósil, o parasitoidismo evolucionou soamente unha vez nos Hymenoptera, durante o Permiano, orixinando un só clado, os Apocrita. Todas as avespas parasitoides descenden desta liñaxe cunha única excepción, os Orussoidea, que son parasitos pero carecen da "cintura de avespa". Os Apocrita apareceron durante o Xurásico. Os Aculeata, que comprenden as abellas, formigas e avespas parasitoides das arañas, evolucionaron dun grupo de Apocrita; conteñen moitas familias de parasitoides, pero non os Ichneumonoidea, Cynipoidea e Chalcidoidea. Os Hymenoptera, Apocrita e Aculeata son clados, pero como cada un deles contén especies non parasitarias, as avespas parasitoides, antes chamadas Parasitica, non forman un clado por si mesmas. O antepasado común no cal evolucionou o parasitoidismo viviu hai aproximadamente 247 millóns de anos e antes pensábase que era unha avespa da madeira ectoparasitoide que se alimentaba de larvas de escaravellos perforadores da madeira. Especies similares en estilo de vida e morfoloxía a este devanceiro aínda existen entre os Ichneumonoidea. Porén, análises recentes moleculares e morfolóxicas indican que este devanceiro era endófago, o que significa que se alimentaba desde dentro do hóspede. Nos Hymenoptera ocorreu unha significativa radiación de especies pouco despois da evolución do parasitoidismo na orde e pénsase que foi un resultado diso. A evolución da "cintura de avespa", unha forte constrición no adbome dos Apocrita, contribuíu á rápida diversificación, xa que incrementa a manobrabilidade do ovipositor, o órgano do segmento terminal do abdome usado para poñer os ovos.
Taxonomía
miniatura|[[Trissolcus (familia Platygastridae) sobre ovos de Chinavia.]] miniatura|Pupas de [[mosca doméstica matadas por larvas de avespas parasitoides (probablemente Pteromalidae). Cada pupa ten un burato polo cal saíu un só adulto de avespa despois de alimentarse da larva da mosca.]]
Symphyta:
Apocrita:
Control biolóxico de pragas
miniatura|[[Encarsia formosa, unha avespa endoparasita afelínida, críase comercialmente para controlar os Aleyroidea nos invernadoiros]] miniatura|Trioxys complanatus, ([[Aphidiinae) ovipositando nun áfido da alfalfa, unha praga en Australia.]]
As avespas parasitoides considéranse beneficiosas, xa que controlan de forma natural a poboación de moitos insectos que son pragas. Son amplamente utilizados comercialmente (xunto con outros parasitoides como as moscas taquímidas) para o control biolóxico de pragas, e os grupos máis importantes son as avespas icneumónidas, que depredan principalmente eirugas de bolboretas e avelaíñas; as avespas bracónidas, que atacan eirugas e unha ampla variedade doutros insectos, como áfidos; as avespas calcidoides, que parasitan ovos e larvas de áfidos, Aleyroidea, Pieris brassicae e cocoideos.
Comercialmente, hai dous tipos de sistemas de crianza: produción diaria estacional a curto prazo con alta produción de parasitoides por día, e produción diaria baixa todo o ano a longo prazo cun rango de produción de 4–1.000 millóns de femias parasitoides por semana, para atender á demanda de axentes de control biolóxico axeitados para diferentes cultivos.
Na cultura
As avespas parasitoides influíron no pensamento de Charles Darwin. Nunha carta de 1860 ao naturalista americano Asa Gray, Darwin escribiu: "Non podo convencerme de que un Deus benefactor e omnipotente tivese creado intencionadamente avespas parasitas coa intención expresa de que se alimentasen dentro dos corpos vivos das eirugas." O paleontólogo Donald Prothero sinala que as persoas de mente relixiosa da era victoriana, incluíndo Darwin, quedaron horrorizados por este exemplo de crueldade evidente na natureza, especialmente salientable nas avespas icneumónidas.
Julián Fuks
Julián Miguel Barbero Fuks, nado en São Paulo en 1981, é un escritor e crítico literario brasileiro, fillo de pais arxentinos.
Traxectoria
É graduado en Xornalismo, con mestrado en letras e doutoramento en Teoría Literaria e Literatura Comparada. Toda súa formación académica foi realizada na Universidade de São Paulo (USP). O título da súa tese de doutoramento foi "História abstrata da novela". En 2009 inicia un curso de especialización en estética e arte na Universitat Autònoma de Barcelona (UAB). En 2010, participa na antoloxía Primos - Histórias da Herança Árabe e Judaica, organizada polas novelistas Adriana Armony (1969) e Tatiana Salem Levy (1979).
RimWorld
RimWorld é un videoxogo independente de simulación de construción e xestión desenvolvido por Ludeon Studios con sede en Montreal.
Orixinalmente chamado Eclipse Colony, lanzouse inicialmente como un proxecto de financiamento colectivo de Kickstarter en acceso anticipado para Microsoft Windows, macOS e Linux en novembro de 2013, e foi lanzado oficialmente o 17 de outubro de 2018. O xogo tamén foi lanzado para PlayStation 4 e Xbox One como RimWorld Console Edition o 29 de xullo de 2022, sendo o desenvolvemento e a publicación a cargo de Double Eleven.
Imre Makovecz
Organicismo
Xunto a György Csete e o Grupo Pécs, Makovecz representou a arquitectura orgánica húngara e foi un dos seus líderes máis importantes. Os seus edificios están influenciados por Rudolf Steiner, Antoni Gaudí e Frank Lloyd Wright.
Art Nouveau e arquitectura tradicional
O Art Nouveau húngaro de Ödön Lechner foi outra referencia para a arquitectura de Imre Makovecz, que foi desenvolvendo a súa propia forma e mostrando unha forte impronta da tradición construtiva e da arquitectura popular húngara.
Arquitectura antropomórfica
Makovecz fíxose coñecido por edificios de marcado carácter antropomórfico, como o tanatorio do cemiterio Farkasrét de Budapest (1975), cuxos nervios abovedados como costelas parecen estar modelados sobre costas humanas, e o Centro Cultural Sárospatak, cuxa planta sinala uns "brazos abertos".
Proxección internacional
As obras de Makovecz atraeron a atención internacional, especialmente nos anos 70 e 80 en relación co posmodernismo; tras a caída do pano de aceiro en 1989/90 deseñou o pavillón húngaro na EXPO de Sevilla, cuxa referencia ao motivo da torre da igrexa ilustra a actitude do arquitecto. Entón el entregou vostede. a. 2002 tamén o primeiro borrador da capela da autoestrada en Hegau na A81 e en 1989 construíu a espectacular construción de madeira da casa Naturata en Überlingen. As obras principais de Makovecz tamén inclúen a Redoute (Vigadó) en Szigetvár (1987).
Faustino Ande
Faustino Ande García nado en Caldas de Reis o 3 de setembro de 1868 e finado en Vigo o 13 de febreiro de 1950 foi un sacerdote que tamén realizou algúns traballos literarios.
Carreira eclesiástica
En febreiro de 1893 foi nomeado capelán do Hospicio de Santiago; exerceu o cargo ata agosto de 1895 no que foi designado coadxutor da parroquia de San Xurxo da Coruña. Obtivo o grao de Licenciado en Teoloxía e Dereito Canónico. En outubro de 1896 trasládase á diocese tudense, onde foi nomeado vicerreitor e profesor de Lugares Teolóxicos e Historia Eclesiástica do Seminario de Tui, e en marzo de 1901 ocupa o posto de ecónomo da parroquia de Santa María de Vigo, da que tomou posesión definitiva como abade o 15 de decembro de 1904. En 1905 foi nomeado arcipreste da cidade de Vigo e do Val de Fragoso.
Nos 49 anos que permaneceu á fronte da parroquia de Santa María converteuse en testemuña e protagonista da historia viguesa. Entre outros actos salientables foi o encargado de bendicir o estadio de Balaidos na súa inauguración en 1928.
Carreira literaria
Como alumno do seminario de Santiago nas festas de San Tomé de 1891 e 1892 recitáronse poesías súas, tanto en castelán como en galego. En 1907 escribe a letra da muiñeira Mozos e mozas á que puxo música o organista de Santa María, José Torres Creo. Esta obra estreouna o orfeón do Círculo Católico de Vigo, entidade da que firmara a acta fundacional en 1904 o propio Ande xunto a outros socios. En 1909 promoveu a subscrición popular para a compra dun novo órgano para a igrexa, que vai construír o organista Lope Alberdi, instrumento que levantou grande expectación na época e que se expuxo na Exposición Rexional de 1909 en Santiago de Compostela. En 1910 nomeárono membro correspondente da Real Academia Galega.
Recoñecementos
En 1942, ano en que conmemorou as súas vodas de ouro sacerdotais, como proba de afecto e premio ao seu intenso labor realizado durante tanto tempo, o Concello nomeouno fillo adoptivo de Vigo.
Célula animal
miniatura|Diagrama dunha célula animal (con flaxelo). miniatura|O centríolo é un orgánulo característico da célula animal. A célula animal é de tipo eucariota, é dicir, ten núcleo e unha estrutura complexa con orgánulos membranosos. Está limitada, como ocorre en todas as células, pola membrana plasmática, pero esta non está rodeada por unha cuberta ríxida protectora como é a parede celular de celulosa das células vexetais, a de quitina dos fungos ou a de peptidoglicano das bacterias. No lugar da parede moitas células animais teñen un glicocálix de material extracelular brando.