cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Calcaria
Características
Encóntrase dentro da clasificación de recursos naturais (RN) entre os recursos non renovábeis (minerais) e dentro desta clasificación, nos non metálicos, como o salitre, o xeso e o xofre.
Orixe
A calcita constitúe aproximadamente un 10% do volume total de tódalas rochas sedimentarias, sendo a principal fonte de calcita na rocha os organismos mariños (cunchas e arrecifes de coral), que abundan en mares cálidos pouco profundos de rexións tropicais.
A calcita pode ser ou disolta ou precipitada por auga subterránea, dependendo de varios factores incluíndo a temperatura da auga, o pH, e a concentración de ións disoltos.
A calcita amosa unha infrecuente característica chamada solubilidade retrógrada pola cal pasa a ser menos soluble en auga a medida que a temperatura aumenta.
Pódense distinguir, conxuntamente, dous tipos de calcarias segundo a súa orixe:
Esa liberación de CO2 intervén, fundamentalmente, en dous tipos de ambientes: nas costas cando hai na superficie augas cargadas de CO2 e, sobre os continentes, cando as augas subterráneas chegan á superficie.
Usos da calcaria
É unha pedra importante como reservorio de petróleo, pola súa porosidade. Ten unha gran resistencia á meteorización; permitindo que moitas esculturas e edificios da antigüidade tallados en calcaria chegaran até hoxe. Non obstante, a acción da auga da chuvia e dos ríos (especialmente cando se encontra acidulada polo ácido carbónico) provoca a súa disolución, creando un tipo de meteorización característica denominada kárstica. Aínda así, algunhas calcarias utilízanse na construción de enrochamentos para obras marítimas e portuarias como crebaondas, espigóns, escolleiras entre outras estruturas de estabilización e protección.
A pedra calcaria é un compoñente importante do cemento gris usado nas construcións modernas e tamén pode ser usada como compoñente principal, xunto con áridos, para fabricar o morteiro de cal, pasta graxa para creación de estucos ou leitadas para as superficies. Emprégase na industria do vidro e da metalurxia.
Tamén ten outros usos, como na industria farmacéutica, peleteira, corrección do pH do solo na agricultura.
Lingua etrusca
A lingua etrusca era un idioma falado e escrito na antiga rexión da Etruria (a actual Toscana) e nalgunhas partes das actuais Lombardía, Venecia, e Emilia Romaña (de onde os etruscos foron desprazados polos galos), en Italia. O latín substituíu totalmente ao etrusco, deixando só uns poucos documentos e uns poucos empréstitos lingüísticos no latín (e.g., persoa do etrusco phersu), e algúns topónimos, como Parma. Dela existen inscricións ata hoxe imposíbeis de traducir ou descifrar. As poucas palabras traducidas refírense á vida e morte, xa que os poucos documentos atopados son especies de lápidas.
Historia
esquerda|miniatura|212x212px|Lenda etrusca AREVIZIES nunha [[moeda etrusca, reproducida por Sebastiano Ciampi. ]] miniatura|dereita|300px|Deseño das inscricións do fígado de [[Placencia, ver arúspice.]]
Os etruscos eran un dos pobos indíxenas de Italia, que vivían alí antes da migración indoeuropea e da chegada dos latinos ao redor de 1000 a.C.. Herodoto (Historias I.94), no entanto, describe os tirrenos (na época de Herodoto, o nome grego para os etruscos) como inmigrantes da Lidia ao oeste de Anatolia, quen, escapando da fame, foron conducidos a occidente polo seu líder Tirreo, para se estabelecer na Umbría. A alfabetización era bastante frecuente, como se pode ver polo gran número de curtas inscricións (dedicatorias, epitafios etc.). No século I a.C., o historiador grego Dionisio de Halicarnaso destacou que o idioma etrusco era diferente de calquera outro, e que os etruscos tiñan unha rica literatura, como se destacou polos autores latinos.
Co ascenso da Antiga república romana, que conquistou a Etruria, a hexemonía do latín acelerou o declive da civilización etrusca, e polo ano 200 a.C., o etrusco fora xa practicamente substituído polo latín.
Tito Livio e Cícero eran entendidos nos altamente especializados ritos relixiosos etruscos que estaban codificados en varias coleccións de libros escritos en etrusco baixo o título latino xenérico de Etrusca Disciplina. Os Libri Haruspicini trataban da adiviñación coas entrañas de animais sacrificados, os Libri Fulgurales expuñan a arte da adiviñación mediante a observación dos raios. Unha terceira colección, os Libri Rituales, podían ter proporcionado a chave da civilización etrusca: o seu amplo ámbito que abarcaba a vida política e social ben como as prácticas rituais. Segundo o escritor latino do século IV Servio, existía unha cuarta colección de libros etruscos, que trataba de deuses animais. As autoridades cristiás recolleron obras do paganismo e queimáronas durante o século V; o único libro sobrevivente, Liber Linteus, foi escrito en liño, e sobreviviu unicamente ao ser utilizado para envolturas de momias.
O etrusco tivo algunha influencia sobre o latín. Unha escasa ducia de palabras tomáronse prestadas polos romanos e algunhas delas poden se atopar nos idiomas modernos.
Clasificación
O etrusco non mostra parentescos evidentes con outras linguas importantes da antigüidade, como o latín ou o grego. Durante certo tempo considerouse unha lingua illada como o vasco. Actualmente atópase xuntamente con outras linguas menores forma a chamada familia tirrénica. Desde Rix (1998) é amplamente aceptado que o rético e o lemnio xuntamente co etrusco son parte desta familia tirrénica.
No seu Naturalis Historia (século I ), Plinio o Vello escribiu sobre os pobos alpinos: "Os retios e os vindelicíos fronteirizas coa dos [ nóricos ], todos distribuídos en numerosas cidades. Os galos manteñen que os retios descenden dos etruscos, polo seu líder Repto." Baseado nisto e en datos lingüísticos parece claro que o etrusco está relacionado co rético. Porén, para alén destes feitos coñecidos, hai un amplo debate.
Distribución xeográfica
miniatura|220px|Idiomas da [[Idade de Ferro en Italia, século VI a.C.]] O etrusco foi falado no noroeste e centro-oeste da actual Italia, na rexión que hoxe conserva o seu nome, Toscana (do latín tusc "etruscos"), así como ao redor de Capua na Campania e no vale do Po ao norte da Etruria.
Idiomas relacionados
Un idioma moi relacionado co etrusco foi o lemnio, que se falou unha vez na illa de Lemnos antes da invasión ateniense (século VI a.C.). Unha pequena táboa de pedra chamada estela de Lemnos atopouse alí cunha escritura aparentada co etrusco e datada sobre o 600 a.C.. Sabemos que os lemnios falaron este idioma debido ás pezas de cerámica con inscricións escritas con este mesmo alfabeto. Porén, descoñecemos cando ou como, falantes deste dialecto chegaron a esta illa.
Algunhas traducións
Pronomes
Termos familiares
Relacionados con tempo
Holmio
O holmio é un elemento químico de símbolo Ho e número atómico 67.
Discografía de Tristan und Isolde
Esta é unha discografía de vídeo e son de Tristan und Isolde, unha ópera de Richard Wagner que foi representada por primeira vez o 10 de xuño de 1865 en Múnic.
Historia das gravacións
Tristan und Isolde ten unha longa historia de gravacións. Nos anos anteriores á segunda guerra mundial, Kirsten Flagstad e Lauritz Melchior foron considerados os intérpretes principais dos papeis protagonistas, polo que existen numerosas gravacións mono da parella en interpretacións en directo dirixidas por directores como Thomas Beecham, Fritz Reiner, Artur Bodanzky ou Erich Leinsdorf. Flagstad gravou a parte comercial xa cerca da fin da súa carreira en 1952, coa dirección de Wilhelm Furtwängler para EMI, producindo unha versión completa que é considerada unha gravación histórica. Despois da guerra, as representacións no Festival de Bayreuth con Martha Mödl e Ramon Vinay baixo a dirección de Herbert von Karajan (1952) foron moi apreciadas, e as súas gravacións están aínda agora dispoñibles. Nos anos '60, a soprano Birgit Nilsson foi considerada a mellor Isolde, e actuou con frecuencia con Wolfgang Windgassen no papel de Tristan. A súa representación en Bayreuth en 1966 baixo a batuta de Karl Böhm foi capturada por Deutsche Grammophon, nunha gravación que é frecuentemente denominada como unha das mellores gravacións de Tristan. Algúns coleccionistas prefiren o emparellamento de Nilsson co tenor canadense Jon Vickers, dispoñible en gravación "non oficiais" de representacións en Viena ou Orange.
Grosista
thumb|320px|Interior do Mercado por xunto de alimentación en [[Múnic (Alemaña), o terceiro centro grosista de Europa.]]
O grosista ou comerciante por xunto é un compoñente da cadea de distribución, na que a empresa ou o empresario, non se pon en contacto directo cos consumidores ou usuarios finais dos seus produtos, senón que entrega esta tarefa a un especialista. O grosista é un intermediario entre o fabricante (ou produtor) e o usuario intermedio (retallista ou comerciante polo miúdo); intermediario que:
No caso de produtos agrícolas, compran a pequenos agricultores, agrupan a produción, clasifícana, envásana e etiquétana... As empresas grosistas están perdiendo protagonismo a favor das grandes empresas de distribución ou de asociacións de retallistas, que están a asumir funcións propias do mercado por xunto.
Therocephalia
Os therocephalia ou terocéfalos son unha liñaxe extinta dos terápsidos que viviron entre o Permiano e o Triásico. O nome "cabeza de besta" provén das súas longas caveiras, xunto cos seus dentes, falan de que foron exitosos carnívoros.
Taxonomía
Orde Therapsida
Universidade de Toronto
miniatura|dereita A Universidade de Toronto, tamén coñecida como UofT, é unha universidade localizada en Toronto (Ontario), a meirande do Canadá. Atrae estudantes de todo o estado, así como un número significativo de estudantes doutros países. Nas súas instalacións graduáronse catro Primeiros ministros do Canadá, dous gobernadores xerais, e numerosos líderes de negocios e académicos de recoñecido prestixio internacional. Conta co maior número de gañadores do Premio Nobel de entre as universidades canadenses.
Viladesuso, Cores, Ponteceso
Viladesuso é un lugar da parroquia de Cores no concello coruñés de Ponteceso na Comarca de Bergantiños. Tiña 13 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales 6 eran homes e 7 mulleres.
Prokaryota
En bioloxía e taxonomía, o taxon Prokaryota (do grego: πρό-(pro-), "antes de" + καρυόν (carion), "noz" ou "améndoa", como referencia ao núcleo, do cal carecen) é o imperio ou dominio (segundo as clasificacións) que inclúe os microorganismos constituídos por células procariotas, é dicir, células que presentan un ADN libre no citoplasma, xa que non hai núcleo celular. Os procariontes ou organismos procariotas recibiron diversas denominacións tales como Bacteria, Monera e Schizophyta, dependendo dos autores e os sistemas de clasificación que se foron sucedendo no tempo. Outros termos usados foron Mychota, Protophyta, Procaryote, Procaryotae e Prokarya. Está constituído á súa vez por dous dominios ben diferenciados: Archaea e Bacteria.
Os procariontes son unicelulares, agás algúns casos como as mixobacterias, algunhas das cales pode considerarse que teñen etapas multicelulares no seu ciclo de vida. Noutros casos crean grandes colonias, como nas cianobacterias. Os procariontes caracterízanse por ter compoñentes intracelulares hidrosolubles (proteínas, ADN e metabolitos solubles en auga), polo que non presentan núcleo celular, nin mitocondrias nin outros orgánulos membranosos, porque todo o organismo está delimitado pola membrana celular en lugar de separarse en diferentes compartimentos celulares (agás excepcións con sistemas de membranas internos derivados da invaxinación da membrana plasmática). Son microorganismos que posúen un só cromosoma circular que constitúe unha rexión da célula chamada nucleoide, a súa reprodución é asexual por fisión binaria, teñen gran variedade de metabolismos e hai especies adaptadas a todo tipo de ambientes, mesmo aos máis extremos, calculándose que hai aproximadamente 5×1030 procariontes no mundo.
Historia
Os primeiros microorganismos procariotas foron observados por Anton van Leeuwenhoek en 1683 usando un microscopio de lente simple deseñado por el mesmo e conxuntamente cos protozoos denominounos animálculos. A invención do microscopio deixou atrás a "fase da especulación" e ábrese paso á "era da observación", a cal desembocou a mediados do século XIX no "período de ouro" da microbioloxía.
Entre algúns dos momentos claves históricos, pódese mencionar que en 1859 Louis Pasteur, considerado o pai da microbioloxía, definiu a fermentación bacteriana, en 1876 Robert Koch descubriu a infección bacteriana do carbuncho ou ántrax maligno e en 1910 Paul Ehrlich desenvolveu o primeiro antibiótico para combater ao Treponema da sífilis. En 1936 H.A Barker identificou aos metanóxenos, en 1967 Thomas D. Brock descubriu os extremófilos e en 1977 descubriuse a grande diverxencia entre arqueas e bacterias grazas ao estudo xenético do ARNr.
Características xerais
Os procariontes presentan enormes diferenzas cos eucariontes, como a carencia de núcleo, a case ausencia de orgánulos, a presenza de ribosomas máis pequenos, a súa parede celular de peptidoglicano (que non teñen todos) ou diferenzas na reprodución. Delas a diferenza máis importante, a ausencia de membrana nuclear, ten que ver coa orixe mesma dos eucariontes (eucarioxénese), a cal tería unha historia evolutiva máis serodia e complexa como resultado da asociación simbiótica entre diferentes organismos procariotas. As mitocondrias e os cloroplastos sintetizan os seus propios ribosomas, similares aos bacterianos, e teñen ADN propio circular. Isto probaría a orixe procariota destes orgánulos por endosimbiose seriada. Mentres que os procariontes se orixinaron hai uns 3.500 millóns de anos, os eucariontes aparecen moito despois, hai uns 1.400 millóns de anos e como descendentes de organismos procariotas. Os Prokaryota considéranse un grupo parafilético.
Para unha comparación coas características eucariotas, véxase Sistema de dous imperios.
O metabolismo dos procaiotas é moi variado, hai especies aerobias e anaerobias ou anaerobias facultativas, segundo a especie fan a respiración celular aerobia ou anaerobia ou fermentacións ou son autótrofas, e algunhas poden cambiar de metabolismo. Presentan os máis diversos tipos nutricionais: fotolitoautótrofos, fotoorganoautótrofos, fotoorganoheterótrofos, quimiolitoautótrofos, quimiolitoheterótrofos e quimioorganoheterótrofos.
Orixe e evolución
Os primeiros organismos vivos puideron ser procariontes relacionados coa orixe da vida (abioxénese). O último antepasado común universal (LUCA) sería un organismo celular procariota evolucionado a partir de protobiontes (protocélulas). A evidencia paleontolóxica dálle á aparición dos primeiros organismos procariotas unha antigüidade duns 3.500 millóns de anos.
Os modelos estatísticos confirman que todos os seres vivos descenden dun só antepasado universal. Isto está apoiado pola evidencia que dá a universalidade do código xenético e da célula como unidade básica biolóxica. Con todo, non hai un acordo sobre as características estruturais e/ou metabólicas deste antepasado universal, xa que hai diversas hipóteses que sosteñen que puido ter sido un proxenote (hipótese do mundo de ARN), unha bacteria grampositiva, unha gramnegativa fotosintética, ou, talvez o máis probable, un organismo procariota tipo arquea, hipertermófilo e quimiosintético.
Un pasado quente
miniatura|275px|dereita|Os primeiros procariontes [[termófilos descubertos, foron arqueas e bacterias en augas termais do Parque Nacional de Yellowstone a fins da década de 1960.]]
As teorías máis aceptadas indican que os primeiros seres vivos foron procariotas que habitaron nun océano quente (teoría do caldo primixenio) ou nas fontes hidrotermais volcánicas na escuridade do fondo do océano (teoría do mundo de ferro-xofre), onde hai un medio quente, de alta presión, anaerobio, con presenza de CO2 e compostos de xofre, un medio axeitado para o metabolismo quimiosintético primixenio.
Encóntranse probas na filoxenia procariota: De acordo coa filoxenia bacteriana baseada nos ARNr 16S e 23S, e nalgunhas árbores proteicas e encimáticas, as bacterias máis diverxentes son termófilas como Thermotogae, Aquificae, Thermodesulfobacteria e Dictyoglomi. En arqueas é máis claro, porque a maioría de filos teñen membros termófilos. Segundo a filoxenia dos dous principais filos arqueanos, Crenarchaeota e Euryarchaeota, os subgrupos máis diverxentes son moi hipertermófilos; no primeiro caso son as Pyrodictiaceae, cuxa temperatura óptima de crecemento está por riba dos 100 °C, e no segundo é Methanopyrus, un metanóxeno que pode sobrevivir e reproducirse a 122 °C.
Os primeiros seres vivos foron procariontes e a súa aparición coincide aproximadamente co inicio do período Arcaico. Nesta época, o fluxo de calor da Terra era case tres veces superior ao que é hoxe, a actividade volcánica era considerablemente máis alta, con numerosos puntos quentes, fosas tectónicas, dorsais oceánicas e lavas eruptivas moi quentes como a de komatita, pouco común hoxe en día. A luminosidade do Sol, era menor que a actual, pero houbo nesta época o maior volume de emisión gases de efecto invernadoiro que acidificaron os océanos pola disolución de dióxido de carbono. Máis do 90% da superficie terrestre ocupábana os océanos e as súas augas tiñan unha temperatura de 70 °C. A Terra aínda estivo sometida ao bombardeo intenso tardío de grandes meteoritos ata hai 3.200 Ma. Todas estas condicións fan que só sobrevivan os extremófilos.
Durante aqueles remotos tempos, a atmosfera e os océanos carecían de oxíxeno, polo que a respiración procariota predominante era anaerobia; e a fotosíntese debeu ser anoxixénica (sen produción de oxíxeno) tal como actualmente o fan as bacterias verdes e púrpuras. Os estromatólitos máis antigos de comprobada orixe microbiolóxica teñen 2.724 millóns de anos de antigüidade.
Oxixenación da Terra
Paulatinamente, a Terra foise arrefriando, e un evento crucial e probablemente o máis importante da evolución procariota ocorreu durante o Proterozoico hai 2.450 millóns de anos, cando se inicia a Grande Oxidación por acumulación de oxíxeno na atmosfera e os océanos, e a primeira glaciación aparece hai 2.300 Ma. A oxixenación foi causada pola proliferación das cianobacterias (algas verdeazuladas), que son fotosintéticas oxixénicas e que producen estromatólitos cun máximo de desenvolvemento hai uns 1.200 millóns de anos. Neste novo ambiente fan a súa aparición os primeiros seres eucariotas (eucarioxénese) hai uns 1.400 Ma, a partir de antepasados procariotas. Estes cambios deberon significar unha extinción masiva procariota, na que os termófilos só sobrevivirían nas augas termais ou evolucionaron para adaptarse aos novos hábitats. A partir de entón ata hoxe, as bacterias aerobias convértense nos organismos máis abondosos da Terra.
Filoxenia procariota e a súa relación cos eucariontes
{| width="100%" Tradicionalmente, considerouse aos organismos procariotas como precursores dos eucariotas. Isto cambiou un pouco cando C. Woese descobre por medio da análise do ARNr de 16S/18S, a gran diverxencia entre arqueas e bacterias, o que lle fixo postular que, xunto cos eucariontes, conforman un sistema de tres dominios, onde se relacionan do seguinte modo:
Porén, nalgunhas árbores do proteoma a relación difire da seguinte maneira:
Estudos sobre a orixe eucariota (eucarioxénese), mostraron que a relación cos procariontes non é tan simple coma nestes esquemas. Na orixe e evolución eucariota estarían implicados polo menos tres organismos procariotas: unha arquea tería sido a célula proto-eucariota anaerobia (hipótese do eocito), mentres unha proteobacteria tería dado orixe ás mitocondrias e ao metabolismo heterótrofo aerobio eucariota; adicionalmente unha cianobacteria tería dado lugar aos cloroplastos e ao metabolismo fotosintético das plantas (endosimbiose seriada). Isto implica que houbo só dous dominios primarios: Archaea e Bacteria.
Por outro lado, a filoxenia procariota presenta moitas dificultades para a interpretación de árbores filoxenéticas moleculares (véxase Filoxenia bacteriana). Isto é debido á transferencia horizontal de xenes, de tal maneira que segundo o tipo de análise, por exemplo dunha secuencia de xenes ou de proteínas específicas, obtéñense resultados con moitas diferenzas. Aínda así, pódese mostrar unha relación filoxenética aproximada segundo algúns autores, entre os diferentes filos arqueanos e bacterianos e a súa relación cos eucariontes:
Visto doutro xeito, a evolución procariota e a súa relación cos eucariontes, mostran que mellor que falar dunha árbore filoxenética da vida, deberiamos falar dun "anel da vida"; onde se observaría que os devanceiros procariotas que orixinaron o primeiro eucarionte, son unha arquea da que deixou a herdanza de xenes informacionais, e unha bacteria, que legou os xenes operacionais, tal como podemos ver na seguinte imaxe:
center|miniatura|650px|Anel filoxenético da vida: [[Cladograma dos principais filos e clados procariotas. O clado TACK estaría relacionado cos eucariontes e varios filos arqueanos. O clado Terrabacteria baséase en estudos proteicos e representa a adaptación temperá ao hábitat terrestre. Os clados Gracilicutes, Planctobacteria e Rhodobacteria, son gramnegativos e teñen amplo apoio na análise filoxenética dos ARNr 16S e 23S, proteínas e secuencias de xenes. Posibacteria é o grupo dos grampositivos, baseado máis nas semellanzas estruturais, bioquímicas e evolutivas que no consenso filoxenético.]]
Antecedentes
O manual de Bergey desde as décadas de 1960 e 1970, optou por dar clasificacións non naturais, pero razoables, en lugar de especular filoxenias que cambiasen continuamente. Moitos especialistas (Stanier, van Niel, Winogradsky) resignáronse a aceptar que unha clasificación filoxenética procariota era imposible, a pesar da aceptación xeral daquela de que é un grupo monofilético e que está relacionado coa orixe monofilética da vida. Concluíuse entón que debía evitarse o uso do sistema de Linneo coa súa terminoloxía latina e as súas implicacións filoxenéticas, porque non se podía soster, recoñecéndose o descoñecemento de todo o tocante á evolución bacteriana; agás na identificación de xénero/especie e recomendáronse nomes comúns como bacterias do xofre, fotosintéticas ou fixadoras de nitróxeno (Ninogvossky, van Niel), e propuxéronse catro grupos principais: cianofíceas, mixobacterias, espiroquetas e eubacterias (Stanier, Doudoroff & Adelberg 1963).
O paso revolucionario en filoxenética dáse na década de 1970 grazas aos avances en bioloxía molecular, os cales permitiron elaborar árbores naturais máis fiables por medio da análise xenética.
Para a análise xenética procariota escolleuse o da secuencia molecular do ARN ribosómico de 16S, o que deu como resultado que as arqueas, un grupo procariota daquela recentemente descuberto, estaba xeneticamente afastado dos demais procariontes, o cal se atribuía a unha antiga diverxencia (Balch 1977). A comparación entre a análise do ARNr 16S procariota co ARNr 18S eucariota, deu lugar a que se postulase o sistema de tres dominios ou superreinos (Woese 1977), onde Archaea, Bacteria e Eucarya son considerados dominios coa categoría taxonómica máis alta.
Outras análises xenéticas posteriores do proteoma fortaleceron a filoxenia procariota confirmando a clara separación entre Archaea e Bacteria (Sicheritz 2001).
Historia da nomenclatura e sistemas de clasificación
Velaquí a relación entre algunhas notables agrupacións e sistemas de clasificación procariota:
Os organismos procariotas foron considerados sucesivamente dentro do reino animal (Bacteria), vexetal (Schizophyta), protista (Moneres) e logo agrupados dentro do seu propio reino (Monera ou Procaryotae).
Bacteria
Ehrenberg acuñou o termo Bacteria en 1828 partindo do grego βακτήριον (bacterion) que significa bastonciño. A súa clasificación de 1838 é a primeira de moitas que usaron a morfoloxía bacteriana para definir os grupos. Nela agrupou as bacterias dentro do reino Animal, distinguindo 5 xéneros:
Outras clasificacións posteriores inclúen por exemplo a Micrococcus (Cohn, 1872) para os cocos ou bacterias esféricas e Chlamydobacteriaceae (Migula, 1895) para as bacterias filamentosas rodeadas por vaíña e coñecidas hoxe como proteobacterias.
Schizomycetes e Schizophyta
En 1857, o botánico alemán Nageli rexeitou a idea de que as bacterias fosen animais e deulles o nome de Schizomycetes (fungos de escisión), situados dentro do reino vexetal.
Unha clasificación máis coherente para estes organismos foi a feita por Ferdinand Cohn, que en 1875 xuntou as bacterias (Schizomycetes) coas algas verdeazuladas (Schizophyceae) nun grupo que denominou Schizophyta dentro do reino Planta. Schizophyta vén de schizo=partición e phyta=planta, en alusión á forma de reprodución bacteriana por división binaria.
Este mesmo criterio mantense en clasificacións posteriores como a de Engler (1924), a de Wettstein (1934) e a de Krasilnikov (1958), este último usou o termo Protophyta.
Moneres
En 1866, Haeckel crea a orde Moneres (do grego μονήρης/moneres=simple), dentro do nivel máis baixo do reino Protista para agrupar ás bacterias, pero sen incluír as algas azul-verdosas que estaban clasificadas entre as algas como Cyanophyceae. Menciona que as bacterias son únicas porque “...a diferenza doutros protistas, elas non teñen núcleo e son tan diferentes como o é a hidra dun vertebrado ou unha alga simple dunha palma”. En 1904 rectifica no seu libro Die Lebenswunder (As marabillas da vida) recoñecendo que Chromaceae (algas azul-verdosas), ao carecer de núcleo, debe agruparse en Moneres xunto coas bacterias; ademais xurdiu a idea ao observar os cloroplastos, que as plantas debían ter evolucionado por simbiose entre unha célula verde con outra célula fagótrofa non verde. As ideas sobre simbiose a fins do século XIX non foron pouco comúns. Para Haeckel, a actividade das moneras redúcese ao proceso puramente químico do seu metabolismo, de tal maneira que a diferenza entre elas e os demais seres cuxas células teñen núcleo, é a maior en todos os aspectos, mesmo maior da que hai entre unha monera e un cristal inorgánico.
Un novo reino (procariota)
O termo procariota (no orixinal francés procaryotes), así como eucariota, foron acuñados por Chatton en 1925 para diferenciar os microorganismos anucleados dos nucleados.
Por aquela época, intentábase procurar unha clasificación natural para as bacterias. En 1927, o botánico Edwin Copeland argumentou que un reino vexetal que inclúe ás bacterias "non é máis natural que un reino de pedras". En 1938, o seu fillo Herbert Copeland propón para elas un reino propio denominado Mychota co argumento de que eran "os descendentes relativamente pouco modificados da vida que apareceu na Terra, e que se distingue claramente dos protistas pola ausencia de núcleos".
Paralelamente en 1939, Barkley crea o reino Monera (forma neolatina do moneres que usara Haeckel) para agrupar a virus e procariontes, subdividíndoo en dous grupos:Archeophyta para os virus (definidos como as partículas da vida temperá primitiva) e Schizophyta para as algas azul-verdosas e bacterias.
Un reino formado só por bacterias denominado Monera foi sostido por van Niel en 1941, o manual de Bergey propón o reino Protophyta en 1948 e en sucesivas edicións Monera ou Procaryote. Outros autores como Whittaker (1969) e Margulis (1978-1996) tamén usaron o termo Monera.
Aínda que na década de 1940 os moneras se definían por acepcións negativas, como a carencia de núcleo, carencia de reprodución sexual, carencia de plástidos e orgánulos; xa na década de 1960 co desenvolvemento da bioloxía molecular e o microscopio electrónico, se redefine aos procariontes en citoloxía comparada, bioquímica e fisioloxía, de tal maneira que a diverxencia en estrutura celular que separa as bacterias e algas azul-verdosas dos demais organismos celulares (procariontes fronte a eucariontes) se recoñece como a máis grande descontinuidade evolutiva coñecida no mundo ata agora.
De superreino a imperio
R.G.E. Murray, no Manual de Bergey, promoveu o seu recoñecemento taxonómico filoxenético en 1968 propoñendo a Procaryotae xunto a Eucaryotae como taxons do máis alto nivel. Ao ano seguinte A. Allsop dálles o nivel de «superreino». Gunther Stent (1971) propón igualmente o superreino Prokaryota, Whittaker (1978) dálle a categoría de «dominio», Margulis (1995) propón o termo Prokarya e finalmente Mayr (1998) e Cavalier-Smith (2004) recoñecen ao «imperio» Prokaryota.
Taxonomía
Actualmente non existe un sistema taxonómico oficial ou que estea apoiado por todos os microbiólogos. Entre as institucións dedicadas á taxonomía procariota están o Comité Internacional de Sistemática de Procariotas (ICSP), a Lista de nomes procariotas do Manuel de Bergey (LPSN) e o Centro Nacional de Información Biotecnolóxica dos Estados Unidos (NCBI).
Segundo a taxonomía do NCBI hai dous dominios procariotas que se subdividen en filos do seguinte modo:
Bertram Brockhouse
Bertram Neville Brockhouse, nado en Lethbridge (Alberta) o 15 de xullo de 1918 e finado o 13 de outubro de 2003, foi un físico canadense gañador do Premio Nobel de Física.
Traxectoria
Gradouse na Universidade da Columbia Británica en 1947 e na Universidade de Toronto (MA, 1948; Ph.D, 1950). Desde 1950 a 1962 traballou cinvestigando no laboratorio nuclear Chalk River de enerxía atómica. En 1962 converteuse en profesor da McMaster University no Canadá, até o seu retiro en 1984.
Compartiu en 1994 o Premio Nobel de Física co físico estadounidense Clifford Glenwood Shull polo desenvolvemento das técnicas de neutron scattering para o estudo da Física da materia condensada. En 1982 foi nomeado cabaleiro pola Orde do Canadá.
Festus Ezeli
Ifeanyi Festus Ezeli-Ndulue, nado o 21 de outubro de 1989 en Benin City, Edo, é un xogador profesional de baloncesto nixeriano. Cunha altura de 2,11 m e 116 kg de peso, Ezeli xoga na posición de pivote. O seu maior éxito é o anel de campión conseguido como membro dos Warriors na temporada.
Traxectoria
Nado en Benin City, formouse no instituto Igbinedion Education Centre de Nixeria, trasladándose posteriormente ao Jesuit de Sacramento (California), xa nos Estados Unidos. Posteriormente xogou durante catro tempadas cos Commodores da Universidade de Vanderbilt, onde fixo unha media de 7,7 puntos, 4,5 rebotes e 1,7 tapóns por partido. En 2011 foi incluído no segundo mellor quinteto da Southeastern Conference.
Alvin Ailey
Alvin Ailey  Jr. nado o 5 de xaneiro de 1931 en Rogers, Texas e finado o 1 de decembro de 1989 en Nova York foi un bailarín e coreógrafo estadounidense.
Festus Ezeli
Traxectoria
Foi elixido na trixésima posición do Draft da NBA de 2012 por Golden State Warriors, equipo co que debutou o 31 de outubro ante os Phoenix Suns, conseguindo 3 puntos e 5 rebotes. En xuño de 2013, anunciouse que Ezeli perderíase a tempada 2013-2014 debido a unha lesión no xeonllo dereito. A principios de 2015 é cedido aos Santa Cruz Warriors da NBA Development League entre o 28 de xaneiro e o 2 de febreiro. Tras volver aos Warriors consegue ese mesmo ano o seu primeiro anel de campión.
Alvin Ailey
En 1942 trasladouse a Os Ánxeles, onde estudou danza e coreografía entre 1949 e 1954. Despois mudouse a Nova York, onde participou en varias producións teatrais.
En 1958 fundou o Alvin Ailey American Dance Theater, composto principalmente de xente de etnia afroamericana. Entre as cuantiosas obras que coreografiou para a compañía atópase a súa representación exclusiva  Revelations de 1960, formada de espirituais afroamericanos.
Desde os anos 1960 ata os 1980, a agrupación estivo de xira mundial e Ailey converteuse nun dos coreógrafos máis coñecidos dos Estados Unidos. Morreu de sida.
Indalecio Sobrino homenaxeou a arte do bailarín a través da súa pintura. O tríptico "O salto", o retrato " Alvin Ailey" e o cadro " The  stack- up" reflicten a súa personalidade e o seu traballo.
Neodimio
O neodimio é un elemento químico da táboa periódica de símbolo Nd e número atómico 60. A temperatura ambiente, o neodimio atópase en estado sólido. É parte do grupo de terras raras. Foi descuberto en 1885 por Auer von Welsbach.
Historia
Foi descuberto por Carl Auer von Welsbach, un químico austríaco, en Viena no ano 1885. Separou o neodimio, así como o praseodimio, dun material denominado didimio por medio de análise espectroscópicas, aínda que este metal non foi illado até 1925. O nome neodimio provén das palabras gregas neos didymos, que significa xemelgo novo (neos, novo) (didymos, xemelgo). O praseodimio e o neodimio descubríronse á vez, e por iso se lles chamaron "xemelgos", e a este chamóuselle novo xa que ao outro xa se lle chamara xemelgo verde.
O neodimio, actualmente, obtense por un proceso de intercambio iónico da area monacita ((Ce, La, Th, Nd, Y) PO4), un material rico en terras raras, e por electrólise dos seus haluros.
Abundancia
O neodimio nunca se atopa como elemento libre. Atópase en minerais como a area de monacita ((Ce, La, Th, Nd, Y) PO4) e basanita ((Ce, La, Th, Nd, Y) (CO3) F), que presentan na súa composición pequenas cantidades de todos os metais das terras raras. Tamén se pode encontrar no metal de Misch. É difícil separalo doutros elementos das terras raras.
Compostos
Os compostos de neodimio inclúen:
Isótopos
O neodimio natural está composto por 5 isótopos estables: 142Nd, 143Nd, 145Nd, 146Nd e 148Nd, sendo o máis abundante (cun 27.2%) o 142Nd, e dous radioisótopos, 144Nd e 150Nd. Caracterizáronse en total 31 radioisótopos do neodimio, sendo o máis estable o 150Nd cun período de semidesintegración (T½) de máis de 1.1×1019 anos, o 144Nd cun de 2.29×1015 anos, e o 147Nd cun de 10.98 días. Os demais isótopos radioactivos teñen períodos de semidesintegración por debaixo dos 3.38 días, e a maioría son inferiores aos 71 segundos. Este elemento tamén presenta 4 estados metaestables, sendo os máis estables: o 139Ndm (T½ = 5.5 horas), o 135Ndm (T½ = 5.5 minutos) e o 141Ndm (T½ = 62 segundos). O modo principal de desintegración do isótopo estable máis abundante, o 142Nd, é a captura electrónica e o principal modo tras este é a emisión beta. O principal produto de desintegración do 142Nd é o (praseodimio) e o principal produto seguinte é o (promecio).
John Leguizamo
Jonathan Alberto "John" Leguizamo, nado o 22 de xullo de 1964 en Bogotá, é un humorista e actor colombiano-estadounidense.
Joseph Joffo
Joseph Joffo, nado en 1931 en París, é un escritor francés.
Traxectoria
Naceu en París, onde seu pai tiña un salón de peiteado. En 1971 a causa dun accidente de esquí permaneceu inmobilizado e comezou a escribir un relato onde recolleu noveladamente os seus recordos de infancia como un neno xudeu na Francia ocupada, que ao ser publicado, Un sac de billes (1973), se converteu nun éxito editorial que se traduciu a dezaoito linguas (en galego traduciuse en 1988 como Unha bolsa de canicas).
Debido ao enorme éxito desta novela Joffo seguiu publicando:
Haití nos Xogos Olímpicos
Haití participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1900, en París. Haití nunca competiu nos Xogos de Inverno. Ao longo da súa historia, Haití gañou dúas medallas olímpicas, a primeira de bronce en tiro nos Xogos de 1924, e a segunda de prata en atletismo nos Xogos de 1928.
Mirror Ball
Mirror Ball é o vixésimo segundo álbum de estudio do músico canadense Neil Young, publicado o 27 de xuño de 1995 a través do selo Reprise Records. O disco conta coa presenza de membros da banda Pearl Jam e foi certificado ouro pola RIAA nos Estados Unidos.
Gravación
As sesións de gravación do álbum tiveron lugar en xaneiro e febreiro de 1995 no Bad Animals Studio, en Seattle, Washington. O traballo foi producido por Brendan O'Brien, que anteriormente traballara nos discos de Pearl Jam Vs. (1993) e Vitalogy (1994).
Neil Young uniuse a Pearl Jam no estudio en Seattle en xaneiro de 1995, once días despois de actuar co grupo nun concerto benéfico polo dereito ao aborto en Washington, D.C. O álbum foi gravado en catro días de tempo de estudio (26 de xaneiro, 27 de xaneiro, 7 de febreiro e 10 de febreiro). Young decidiu gravar as cancións ao vivo no estudio. Young trouxo "Song X", "Act of Love" e outros cinco temas ao estudo para gravar nas primeiras sesións de xaneiro. Para as sesións de febreiro Young trouxo dous novos temas e compuxo outros dous neses días. Young dixo que todas as cancións, agás "Song X" e "Act of Love", foron compostas no período no que se gravou o disco.
Instituto Tecnolóxico de California
200px|miniatura|dereita|Millican Library, o edificio máis alto do campus universitario O Instituto Tecnóloxico de California, en inglés California Institute of Technology ou "Caltech", está situado en Pasadena, nos Estados Unidos e é unha das principais institucións mundiais dedicadas á ciencia, á enxeñería e á investigación.
Historia e características
A data de 2005, conta con 31 premios Nobel, 17 de antigos alumnos, 14 de profesores non antigos alumnos, 4 de profesores quen son antigos alumnos (Carl D. Anderson, Linus Pauling, William A. Fowler, e Edward B. Lewis). Caltech tamén controla e dirixe o Jet Propulsion Laboratory da axencia espacial americana NASA.
Fundado en 1891, o seu lema é "A Verdade farache Libre", en inglés "Truth Shall Make You Free." As súas seis divisións de bioloxía, química e enxeñería química, enxeñería e ciencias aplicadas, ciencias planetarias e Xeolóxicas, Humanidades e Ciencias sociais, e Física, Matemáticas e Astronomía acollen en conxunto a uns 900 alumnos de carreira e a uns 1.200 alumnos de doutoramento.
Praza de Ourense (A Coruña)
miniatura A praza de Ourense é un espazo público da cidade da Coruña, situado entre as rúas de Sánchez Bregua e de Linares Rivas. Ata 2016 estivo rotulada oficialmente como praza de Orense.
Historia
Como outras prazas do Ensanche coruñés recibiu o nome dunha capital galega. Foi bautizada o 6 de outubro de 1876, o mesmo día que as prazas de Lugo e María Pita.
No número 2 da praza tiña a súa residencia o tenor Miguel Fleta, e nela faleceu en 1938.
Arquitectura
Os edificios catalogados na praza de Ourense son:
No interior da praza existe un arboredo tamén catalogado e sitúase ademais o quiosco atribuído ao arquitecto municipal Santiago Rey Pedreira (1953). Ten 7,5 metros de diámetro e unha estrutura de formigón armado. Próximo ao quiosco hai un busto obra de Emilio de Madariaga en homenaxe ao médico Rodríguez levantado en 1933 cun pedestal de formas vangardistas.
No número 11 da praza localízase a Delegación do Goberno en Galicia.
Latín macarrónico
Latín macarrónico (en latín Latinitas culinaria) é unha locución que se utiliza para referirse a textos que están nun latín moi pouco académico desde o punto de vista gramatical, ortográfico etc, ou nun latín cun vocabulario de orixe moderna latinizado. En xeral, utilízase por ignorancia ou con finalidade humorística.
Historia
Co precedente da literatura goliardesca medieval, Tifi Odassi empezou a utilizar este latín no seu Maccharonea (1490), e popularizouno o humanista italiano Teófilo Folengo, tamén chamado Merlín Cocay, no seu Baldus. Despois numerosos autores cómicos imitaron este estilo, entre eles Bassano Mantovano, Giovan Giorgio Allione ou Fossa Cremonese, e outros que seguiron o seu exemplo por toda Europa até tempos actuais; por exemplo, Ignacio Calvo reescribiu parte do Quixote en latín macarrónico:
Outro exemplo de texto en latín macarrónico, dialecto francés:
A tradución é a seguinte: Ao mediodía facía moita calor e os parisienses suaban. ''Os autobuses pasaban cheos. Nun que tiña a letra S vin a un home maduro cun pescozo moi longo e un chapeu cunha cinta trenzada.''
O mesmo texto traducido ao latín macarrónico, dialecto español (as palabras diferentes en letras grosas):
Cynodontia
Os Cynodontia ou cinodontes foron un suborde dos terápsidos ("réptiles mamiferoides") do que evolucionaron os primeiros mamíferos, a finais do período Triásico, hai uns 200 millóns de anos.
Fabulous Muscles
Fabulous Muscles é o terceiro álbum da banda estadounidense de rock experimental Xiu Xiu, publicado o 17 de febreiro de 2004 a través do selo 5 Rue Christine. O disco marcou un cambio no son do grupo, xa que é considerado máis accesible que os anteriores dous traballos de Xiu Xiu.
O álbum foi gravado en Oakland (California) e Seattle e foi producido polo membro da banda Cory McCulloch. A súa portada é unha fotografía do líder Jamie Stewart acariciando a un gatiño de xoguete.
Pavliani
miniatura|300px Pavliani (en grego Παύλιανη) é unha vila que pertence ao concello de Phthiotis, Grecia. Dende o ano 2011 as reformas do goberno local fixeron que Pavliani sexa parte da municipalidade de Lamia, da que é unha unidade municipal. Tiña unha poboación de 574 habitantes (2001).
Thomas A. Steitz
Traxectoria
Steitz tamén gañou o Premio Internacional Gairdner en 2007 polos seus estudos sobre a estrutura e función do ribosoma, que mostrou que a peptidil transferase era unha reacción catalizada polo RNA, e por revelar o mecanismo de inhibición desta función polos antibióticos.
Erbio
O erbio é un elemento químico da táboa periódica cuxo símbolo é Er e o seu número atómico é 68.
Sexo anal
miniatura|Ilustración de sexo anal. O sexo anal é unha práctica sexual que consiste na introdución do pene erecto no ano e o recto da parella, co fin de obter pracer. Outras formas de sexo anal inclúen o fingering, o uso de xoguetes sexuais, o sexo oral realizado no ano (anilingus), e o pegging. O termo sexo anal refírese máis comunmente á penetración do pene no ano,  mais algunhas fontes refírense a coito anal para a penetración anal, e sexo anal para calquera forma actividade sexual, especialmente en parellas, e oposta á masturbación anal.
Aínda que o sexo anal está moi asociado coa homosexualidade masculina, non tódolos homes gay practican sexo anal e é bastante frecuente nas relacións heterosexuais. Algunhas clases de sexo anal poden ser parte das prácticas sexuais lésbicas. O pracer no sexo anal pódese experimentar a través da estimulación das terminacións nerviosas anais, e o orgasmo pode acadarse coa penetración anal, ben sexa coa estimulación indirecta da próstata masculina, a estimulación indirecta do clítoris ou a área da vaxina asociada co punto G nas mulleres, e outros nervios sensitivos (especialmente o nervio pudendo). Porén, tamén pode ser unha práctica dolorosa, en ocasións en exceso, que poden deberse a factores psicolóxicos nalgúns casos.
Como a maioría de formas de actividade sexual, os participantes en sexo anal corren o risco de contaxiarse Infeccións de transmisión sexual (ITS). O sexo anal está considerada unha práctica sexual de alto risco por mor da vulnerabilidade do ano e do recto. Os tecidos anal e rectal son moi delicados e non contan con lubricación natural, polo que poden danarse doadamente e permitir a transmisión de infeccións, especialmente se non se emprega lubricante. O sexo anal sen a protección do preservativo está considerada a máis arriscada forma de práctica sexual, e por ese motivo, autoridades como a Organización Mundial da Saúde (OMS) recomendan prácticas de sexo seguro para o sexo anal.
O sexo anal non é, polo xeral, unha práctica ben considerada. É controvertido en numerosas culturas, especialmente por mor das prohibicións relixiosas. Son comúns as prohibicións de sexo anal entre homes xa que se opón ó propósito procreador da actividade sexual. Pode estar considerado como tabú ou contranatural, e é un acto criminal nalgúns países, penado con castigo físico ou pena de morte. Por outra banda, tamén hai xente que considera o sexo anal unha forma válida e natural de actividade sexual que é complementaria a outras expresións do desexo sexual. Estas persoas considérano un elemento importante da súa vida sexual ou a principal forma de actividade sexual.
O sexo anal na historia
miniatura|250px|Home e muller tendo sexo anal miniatura|Adulto romano tendo sexo anal con mozo ([[século I), atopado en Palestina]]
O sexo anal reviste desde tempo atrás na historia o carácter de «vencer a última barreira».
Aínda que en Roma non estaba permitido nin por conseguinte ben visto que un cidadán romano mantivese sexo anal (poedicare) con outro cidadán romano, non había ningún impedimento se o facía cun escravo ou escrava. Horacio (65-8 aC), poeta lírico e mestre da sátira, faise eco desta situación tan ubicua:
O sexo anal foi considerado tabú en moitos países occidentais desde a Idade Media cando se rumoreaba que membros homes de movementos heréticos o practicaban entre eles. Durante a Idade Media, a maioría dos clérigos cristiáns non eran célibes, pero as ordes máis elevadas dalgúns credos heréticos si, o que xeraba o rumor da súa atracción cara a membros do seu mesmo sexo.
Algúns retablos e drolleries medievais en madeira retratan a persoas realizando anilinguo cun demo metade cabra, metade home.
Esta práctica foi condenada nos últimos dous mil anos pola maioría das relixións: tanto por ser infértil (é unha das prácticas naturais máis típicas para o control da natalidade, en canto coito substitutivo do vaxinal), como por levar serios riscos hixiénicos. Aínda en 2007 a pedicación é considerada delito en certos estados dos Estados Unidos de América, ata dentro de matrimonios legalmente constituídos.
A persistencia do tabú ao longo dos séculos difundiu a idea de que o coito anal sería «contranatural», fronte ao coito vaxinal. Con todo hai que considerar que no proceso evolutivo a vaxina é un conduto de moi recente aparición, e que na etapa en que se desenvolveron os réptiles o conduto receptor do seme foi a cloaca, polo que ambas as prácticas sexuais dánse na natureza desde moitos millóns de anos atrás. Hai que considerar tamén que a sexualidade humana ten fins máis amplos que soamente o reprodutivo, e neste sentido, en tanto que esta práctica tamén pode considerarse un xogo sexual, ten tamén pleno sentido biolóxico.
Actualmente, o sexo anal está considerado unha das prácticas sexuais máis estendidas en parellas homosexuais e tamén heterosexuais. Diversos estudos revelan que, hoxe en día, mulleres e homes confesan gozar do sexo anal. Aproximadamente o 40% das parellas heterosexuais intentárono polo menos unha vez e, segundo atendamos a uns ou outros estudos, entre o 10 e o 20% de parellas practícano con regularidade.