cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ibtesam Badhrees
Foi a primeira e na actualidade única muller saudita do CERN. Ademais é a única muller saudita cun doutoramento que traballa no Centro Nacional de Matemáticas e Física no King Abdulaziz City for Science and Technology. As súas áreas de investigación son física de partículas, astrofísica, física médica e física nuclear. Badhrees tamén traballa como profesora adxunta na Universidade de Carleton en Ottawa, Canadá.
Traxectoria
Ibtesam Badhrees naceu en Yeda, Arabia Saudita. graduouse en física na Universidade do Rei Abdulaziz en 1990 e obtivo unha mestría en física aplicada/láser na Universidade Fairleigh Dickinson en 1997. Completou o seu doutoramento en física de partículas na Universidade de Berna en 2011. Tamén obtivo un doutoramento en relacións internacionais da Escola de Diplomacia e Relacións Internacionais de Xenebra. Recibiu o premio á excelencia académica Misión Cultural Saudita en 1996, 1997, 2007 e foi nomeada "Física do Mes" en agosto de 2014 pola American Physical Society.
-949
Véxase tamén
Historia ano a ano
Essen
miniatura|200px|dereita|Vista de Essen Essen [ˈɛsn̩] é unha cidade alemá sita no centro da Rexión do Ruhr ou Conca do Ruhr, no estado de Renania do Norte-Westfalia (Nordrhein-Westfalen).
Localización e características
Sita ás beiras do río Ruhr, ten unha poboación de 582.760 habitantes, o que a sitúa como unha das máis grandes de Alemaña. Foi nomeada Capital Europea da Cultura no 2010, en representación de toda a Conca do Ruhr.
En principio foi un dos máis importantes centros alemáns do carbón e do aceiro, estando historicamente ligada ás industrias metalúrxicas da centenaria familia Krupp, para ir desenvolvendo un poderoso sector terciario e, actualmente, xunto á próxima cidade de Düsseldorf, son denominadas o pupitre do Ruhr. En Essen están instaladas o 13 por 100 das maiores empresas alemás e ademais nela teñen a súa sede varias institucións administrativas rexionais.
A cidade foi escollida en 1958 como sede dunha nova diocese da Igrexa Católica, a diocese de Essen ou bispado do Ruhr (Ruhrbistum). A comezos do ano 2003, as universidades de Essen e a da veciña cidade de Duisburg (ambas dúas estabelecidas en 1972) uníronse para formar a nova Universidade de Duisburg-Essen con campi en cada unha das cidades e o hospital universitario en Essen.
Alessandra Aguilar
Alessandra Aguilar Morán, nada o 1 de xullo de 1978 en Lugo, é unha fondista galega. Competiu en tres Xogos Olímpicos (Pequín 2008, Londres 2012 e Río 2016), na proba de maratón.
Traxectoria
Foi campioa de Europa na categoría Júnior, e na categoría Promesa gañou o Campionato de España de 5.000 metros en pista, o Triangular Gran Bretaña-España-Francia de 3.000 metros, e varios Campionatos de España Universitarios de 5.000, entre outros. Xa na categoría absoluta, ten participado en diversas probas coma os Campionatos de Europa de Medullín, Edimburgo e Useedom, o Campionato do Mundo de San Galmier e o de Fukuoka, ou o maratón de Rotterdam.
Tamén correu o maratón feminino dos Xogos Olímpicos de Londres 2012, onde quedou no posto 26º cun tempo de 2:29'19", sendo a mellor clasificada das tres españolas que competían, e mellorando a súa marca dos Xogos de Pequín, onde fixera un tempo de 2:39'29" (posto 54). No Campionato Mundial de Atletismo de 2013 quedou 5ª na proba de maratón, cun tempo de 2:32'38".
No maratón dos Xogos de Río 2016 abandonou no quilómetro 27.
Clase sw
A expresión clase software aplícase en orientación a obxectos a unha entidade, definida por unha serie de atributos e métodos, que agrupa a todos os obxectos que comparten tal estrutura de atributos e métodos.
Radio Eume
Radio Eume é unha emisora municipal de radio do concello das Pontes de García Rodríguez, a súa primeira emisión foi o 11 de novembro de 1989. Radio Eume é unha das emisoras municipais que participan no proxecto Radiofusión, programación conxunta dalgunhas emisoras municipais galegas.
Juan Armada Losada
Juan Bautista Armada Losada, marqués de Figueroa, nado en Madrid o 4 de maio de 1861 e finado en Figueroa (Abegondo) o 22 de setembro de 1932, foi un escritor, xornalista e político galego vinculado ao Naturalismo cristián, foi ministro de Graza e Xustiza e de Agricultura, Industria, Comercio e Obras Públicas durante o reinado de Afonso XIII.
Traxectoria
Fillo de Juan Armada Valdés (fillo dos marqueses de Santa Cruz de Ribadulla) e Ramona Losada Miranda (da que herdou o título de marqués de Figueroa), despois de cursar Dereito na Universidade de Santiago de Compostela iniciou a súa carreira política no Partido Conservador, ao obter acta de deputado no Congreso polo distrito electoral de Pontedeume nas eleccións de 1891, escano que volvería obter en todos os procesos electorais celebrados ata 1910. Nas eleccións do 8 de maio de 1910 obtén un dos escanos pola cidade da Coruña, que reeditou ata 1923. Foi presidente e vicepresidente do Congreso.
Foi ministro de Agricultura, Industria, Comercio e Obras Públicas entre o 5 e o 16 de decembro de 1904, e ministro de Graza e Xustiza entre o 25 de xaneiro de 1907 e o 21 de outubro de 1909 en senllos gabinetes Maura. A súa etapa á fronte do ministerio de Graza e Xustiza, no coñecido como "goberno largo de Maura", deixou leis como a de Xustiza Municipal ou a de Condena Condicional e a reforma da Lei Hipotecaria.
Foi presidente honorario da Exposición Rexional de 1909 xunto a Augusto González Besada. Como tal, o 28 de novembro de 1909 recibiu o título de fillo adoptivo de Santiago de Compostela de mans do alcalde accidental, Salvador Cabeza de León.
Non tivo fillos, sendo o seu sobriño Juan Gil Armada o sucesor no Marquesado de Figueroa. miniatura|150px|Juan Armada Losada, 1932.
Obras
Publicou algúns poemas co pseudónimo Fernán Pardo. A súa produción novelesca condénsase en: A súa actividade literaria culmina cos seus poemarios bilingües Del solar galaico (1917) e ''Libro de cantigas. En tierras galaico-lusitanas. Impresiones. Reminiscencias del vagar'' (1928), nos que impera o acento intimista e nostálxico.
A súa narrativa caracterízase por dous temas: a exaltación da educación e a moral cristiás e a crítica das aspiracións de medro que contaminan a vida política, sobre todo no caso dos partidos revolucionarios. Organiza as súas novelas en torno a esquemas de personaxes contrarios.
Pelures, Laro, Silleda
Pelures é un lugar da parroquia de Laro, no concello pontevedrés de Silleda.
-948
Véxase tamén
Historia ano a ano
Partido Independente Socialdemócrata de Alemaña
O Partido Independente Socialdemócrata de Alemaña (en alemán: Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands, USPD) foi un partido da esquerda socialista formado pola esquerda do SPD oposto ao apoio que daba este partido á participación de Alemaña durante a primeira guerra mundial.
A súa orixe está no voto en contra de 20 parlamentarios do SPD para autorizar créditos para o financiamento da guerra, o que enfrontou á tendencia pacifista dirixida por Hugo Haase coa dirección e que acabou na expulsión da fracción pacifista o 24 de marzo de 1916 e a fundación da USPD o 6 de abril de 1917, no novo partido integrouse a Liga Espartaquista pero mantendo a súa autonomía. Formou parte do goberno durante a breve experiencia da Revolución de Novembro (1918) e durante ese tempo a Liga Espartaquista deixou a USPD para con outros grupos fundar o Partido Comunista de Alemaña. Nas eleccións do 19 de xaneiro de 1919 tivo o 7.6% dos votos e 22 escanos, o seu apoio ao goberno dos concellos no canto do parlamentario atraeu cara o partido a moitos militantes do SPD chegando a 750.000 afiliados en 1920 e obtivo o 17.9% dos votos nas eleccións de 6 de xuño de 1920 e 81 escanos, mais o debate sobre a entrada no Komitern dividiu ao partido, o 4 de decembro de 1920 a esquerda da USPD con 400.000 militantes uniuse ao KPD mentres o resto mantivo as siglas da USPD pero xa defendendo a democracia parlamentaria, e o 24 de setembro de 1922 o USPD uniuse de novo ao SPD, un pequeno grupo continuou coas siglas pero con escasa influencia social, en 1931 formou con disidentes do SPD o Partido Socialista dos Traballadores de Alemaña.
Naja
Naja é un xénero de serpes velenosas da familia dos elápidos, que poden estender as súas costelas na zona do pescozo. Varias especies deste xénero viven en rexións de África, suroeste de Asia, sur de Asia e sueste de Asia. Reciben o nome de cobras.
Amálgama
O termo amálgama pode referirse a:
Naja
Ata hai pouco o xénero Naja tiña de 20 a 22 especies, pero sufriu varias revisións taxonómicas en anos recentes, polo que as fontes varían moito en canto ás especies que comprende. Porén, hai un amplo apoio á revisión feita en 2009, que considerou sinónimos de Naja os xéneros Boulengerina e Paranaja. Segundo esta revisión, o xénero Naja agora inclúe 28 especies. miniatura|Naja naja, a cobra da India. miniatura|Disección dunha cabeza de Naja melanoleuca que mostra (A) os cairos e (B) a glándula do veleno.
Etimoloxía e nome
A orixe do nome deste xénero podería ser a palabra sánscrita nāga, que significa 'serpe' e podería estar relacionada coa raíz xermánica snak, como en inglés snake, ou, máis probablemente, coa palabra tamén sánscrita nagna, que significa 'sen pelo, espido'.
Os nomes comúns galegos que se lle teñen dado a estas especies son naia e cobra. Pero téñase en conta que cobra aquí está usada na 2ª acepción do Dicionario da Real Academia Galega (DRAG), que é un significado específico e restrinxido que se refire a certas serpes elápidas que poden estender as costelas, tamén usada con ese significado en castelán (que tomou a palabra do portugués). Non obstante, a palabra cobra en galego ten tamén unha acepción máis xeral e máis usada (1ª acepción do DRAG), que a fai sinónima de serpe, especialmente colúbrida. De feito, as especies de colúbridos adoitan ter o nome de "cobra de..." en galego, como se pode ver na lista de réptiles de Galicia. Cómpre indicar que na literatura reciben igualmente o nome de cobra outras especies de elápidos que non son do xénero Naja, como por exemplo a cobra real (Ophiophagus hannah), ou a cobra cuspidora Hemachatus haemachatus. Outros elápidos, como as mambas, non reciben o nome de cobra.
Descrición
As especies do xénero Naja varían en lonxitude e a maioría teñen corpos relativamente delgados. A maioría das especies chegan a lonxitudes de 1,84 m. A lonxitude máxima nalgunhas especies grandes é duns 3,1 m, e a Naja melanoleuca é a especie máis longa. Todas as naias ou cobras teñen a característica habilidade de erguer a parte anterior do seu corpo e de aplanar os seus pescozos (dilatando as costelas) para parecer máis grandes ante un potencial predador.
Taxonomía
O xénero contén varias complexos de especies con especies estreitamente relacionadas e a miúdo similares, e algunhas delas só foron descritas ou definidas recentemente. Varios estudos taxonómicos recentes revelaron a existencia de especies non incluídas na lista actual do ITIS:
Wallach et al. suxeriron o recoñecementode catro subxéneros dentro de Naja, que son: Naja para as naias ou cobras asiáticas, Boulengerina para as de bosque, de auga ou que se enterran africanas, Uraeus para o grupo das especies exipcias e do Cabo, e Afronaja para as especies cuspidoras africanas.
Especies
* Non inclúe a subespecie nomeada. † Extinta. T Especie tipo.
Veleno
Todas as especies do xénero Naja teñen unha mordedura potencialmente mortal para un humano. A maioría das especies teñen un veleno fortemente neurotóxico, que ataca o sistema nervioso, causando parálise, pero moitas tamén teñen veleno con propiedades citotóxicas, que causan inchamento e necrose e teñen un efecto anticoaguante significativo. O veleno dalgunhas ten tamén compoñentes cardiotóxicos.
Varias especies de Naja, que se denominan "cuspidoras", teñen un mecanismo de aplicación do veleno especializado diferente da inxección hipodérmica habitual, no cal os seus cairos teñen unha abertura estriada na parte frontal que lles permite lanzar o veleno polo aire contra a súa vítima. Aínda que se lle adoita chamar a isto "cuspir", en realidade parécese máis a lanzar un chorro. O alcance e a exactitude coa cal poden disparar o seu veleno varía entre as especies, pero utilízase principalmente como un mecanismo de defensa. Unha vez que o veleno foi asperxido sobre a pel da vítima, o veleno actúa como un forte irritante. Se chega a introducirse nos ollos, pode causar unha grave sensación de queimadura e unha cegueira temporal ou ás veces permanente se non se limpa inmediatamente e de forma completa.
En contra dunha crenza estendida, a especie de Filipinas N. philippinensis non é a especie máis velenosa de Naja. A especie de Asia Central N. oxiana produce un veleno máis tóxico. A LD50 subcutánea media para o veleno de N. oxiana en ratos é 0,18 mg/kg, e o valor menor do que se informou para N. oxiana é de 0,10 mg/kg subcutánea. mentres que N. philippinensis ten unha LD50 media murina de 0,2 mg/kg subcutánea. O valor menor do que se informou para N. philippinensis é de 0,14 mg/kg subcutánea. En ratos, o LD50 intravenoso para a N. oxiana é de 0,037 mg/kg, e para a N. philippinensis é de 0,05 mg/kg. Por tanto, a N. oxiana é a especie de naia ou cobra máis velenosa do mundo (para os ratos de laboratorio). O veleno cru de N. oxiana produciu a menor dose letal coñecida (LCLo), que foi 0,005 mg/kg, e a menor entre todas as especies do grupo que se teña rexistro derivada dun caso individual de envelenamento por inxección intracerebroventricular. Despois de N. oxiana e N.philippensis, a N. melanoleuca ten unha LD50 de 0,225 mg/kg subcutánea, seguida da N. samarensis, que ten un valor de 0,23 mg/kg subcutánea. As especies de auga de África central son tamén moi velenosas. A LD50 intraperitoneal murina dos velenos das N. annulata e N. christyi é de 0,143 mg/kg e 0,120 mg/kg, respectivamente.
Son un grupo de serpes importante medicamente debido ao gran número de mordeduras e mortes que causan na súa área xeográfica, que comprende África (incluíndo partes do Sáhara, onde se pode encontrar a N. haje), suroeste de Asia, Asia central, sur de Asia, leste de Asia, e sueste de Asia. Nunha porcentaxe significativa das súas mordeduras non inxectan veleno.
A Casanova, O Deveso, As Pontes de García Rodríguez
A Casanova é un lugar da parroquia do Deveso no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume.
Harold Wilson
James Harold Wilson, nado en Huddersfield o 11 de marzo de 1916 e finado en Londres o 24 de maio de 1995, foi un académico e político, foi primeiro ministro do Reino Unido en dúas ocasións: entre 1964 e 1970, e entre 1974 e 1976.
Traxectoria
Harold Wilson foi un dos políticos laboristas británicos máis relevantes. Exerceu como primeiro ministro durante dúas lexislaturas. A primeira vez dende 1964 ata 1970 e a segunda dende 1974 ata 1976. Saíu elixido como primeiro ministro despois de máis eleccións xerais que calquera outro político do século XXI, presentándose a cinco e gañando catro. É o político británico máis recente en gobernar dúas veces non consecutivas.
Dárico
miniatura|Exemplar dun dárico [[Imperio Persa|aqueménida de tempos de Darío I, ca. 485-420 a. de C. Diámetro: 14 mm. Peso: 8,37 g.]] O dárico (en persa antigo: *darayaka; en grego antigo: dareikós) foi unha antiga moeda de ouro que, xunto cunha moeda similar de prata denominada siclo, formou parte do padrón monetario bimetálico do Imperio Aqueménida.
Historia
miniatura|esquerda|Deseño dun dárico na obra [[numismática Kurzgefasste Anfangsgründe zur alten Numismatik, publicada por Eckhel en Viena, en 1787]]
Ciro o Grande (550-530 a. de C.) introduciu a circulación monetaria no Imperio Persa, con posterioridade ao ano 546 a. de C. Poucos anos despois, Darío I (521-486 a. de C.) creou unha grosa moeda de ouro cun peso estándar de 8,4 gramos e un metal dunha calidade excelente, cunha pureza do 95,83 %, que equivalía en valor a 20 moedas das que circulaban en prata. Estas moedas, que hoxe coñecemos como "dáricos", amosaban a imaxe do rei persa ou un poderoso guerreiro armado cun arco e unha seta. miniatura|120px|Anverso dun [[siclo de prata de Darío I, que, xunto co dárico, conformaban o padrón bimetálico monetario do Imperio Aqueménida]] O predecesor inmediato do dárico fora o estatero de ouro de Creso, rei de Lidia (moeda coñecida como "creseida"), que seguiu en vixencia ata polo menos os primeiros anos do reinado de Darío (probablemente moitos destes creseidas foron cuñados en realidade polos priopios reis persas).
Preto da fin do século V a. de C., os sátrapas persas en Asia Menor decidiron cuñar as súas moedas propias. Darío considerou tal ousadía como un grave delito, castigable coa morte, xa que consideraba que a emisión de moeda era prerrogativa exclusivamente real. Hoxe, con todo, non hai evidencias numismáticas que permitan identificar moedas deste tipo sen a presenza da característica imaxe do monarca; esta tipoloxía única foi adoptada por Darío como expresión do seu poder real, utilizando a moeda como vehículo de expansión.
Coa invasión de Alexandre o Grande en 330 a. de C., abandonouse o uso destas moedas e as que estaban en circulación foron fundidas para seren novamente cuñadas como estateros a nome do novo monarca, que habitualmente levaban a representación de Niké. Este feito explica a ecaseza deste tipo de pezas actualmente, malia a xeneralización do seu uso no seu tempo.
Logo de que os subornos levados a cabo por un dos sátrapas persas para iniciar a Guerra de Corinto en Grecia levasen o rei espartano Agesilao II a se retirar dunha exitosa campaña en Asia Menor, este asegurou que que fora expulsado de Asia por "dez mil arqueiros" (en referencia á característica imaxe estampada no anverso dos dáricos).
O dárico nos libros sagrados
O dárico menciónase dúas veces na Biblia hebrea (aínda que coa denominación de "adarkonim"), xa que os israelitas tomaron contacto con el cando os seus conquistadores babilonios foron conquistados, pola súa vez, por Persia.
O primeiro dos Libros das Crónicas describe o rei David pedíndolle a unha asemblea de persoas unha doazón para a construción do templo. As persoas deron xenerosamente "para o servizo da casa de Deus cinco mil talentos e dez mil dáricos de ouro, dez mil talentos de prata, dezaoito mil talentos de bronce e outros cen mil de ferro". Téndomos en conta que o reinado de David se estima que foi entre ca. 1048 e 1007 a. de C., segundo a cronoloxía de Antigo Testamento, o uso do dárico sería, pois, un anacronismo ou, máis ben, unha conversión por parte do autor ás unidades do seu tempo.
Duquesa de Alba
Duquesa de Alba pode referirse a algunha das tres mulleres que ao longo da historia da Casa de Alba tiveron o título:
Dárico
O dárico nos libros sagrados
A segunda aparición na Biblia dáse en Esdras 8:27. Tamén se usa unha palabra derivada da grega "darkemonium" en Esdras 2:69 e tres veces en Neemías 7:70-72.
Controversia sobre a orixe da denominación
O antigos gregos crían que o termo dareikós (δαρεικός) derivaba do nome de Darío o Grande, quen se coñecía que introducira esta moeda. Algúns estudosos concordan con isto e reconstruíron a antiga palabra persa como *dārayaka-, mentres que outros supuxeron, máis comunmente, que o termo grego ten a súa orixe no antigo persa *dari- ("dourado", que probablemente evolucionou á palabra "زر" [zar] en persa moderno) e que se asociou co nome de Darío só na etimoloxía popular posterior. Esta segunda postura é a máis seguida nos estudos actuais.
Adiviña veronesa
A adiviña veronesa (indovinello veronese en italiano) é un texto breve escrito nas marxes dun pergamiño, datado cara a finais do século VIII ou principios do século IX e que constitúe, xunto cos Xuramentos de Estrasburgo e os Cartularios de Valpuesta, o primeiro texto coñecido nunha lingua romance. Reza do seguinte modo: dereita|miniatura|200x200px|Adiviña veronesa.
Significado
Trátase dun testemuño autorreferencial: a descrición do acto de escribir feita polo propio amanuense. É unha adiviña frecuente na literatura tardolatina.
"Diante de si guiaba os bois, araba un lameiro branco, tiña un arado branco e sementaba unha semente negra".
O significado é a escritura. Os bois representan os dedos, partes de traballo do corpo; o lameiro branco era unha folla ou pergamiño; o arado branco, a pluma, que nese tempo adoitaban ser de ganso (brancas); e a semente negra, a escritura.
Orixes
Atopado na Biblioteca Capitual de Verona en 1924, o códice procede de España, case con total seguridade de Toledo, desde onde puido ser trasladado a Cagliari e Pisa, antes de chegar definitivamente a Verona. Diversos trazos do dialecto veronés detectados no texto (como versorio co sentido de arado, así como os imperfectos de indicativo en -eba) permiten deducir que o autor foi un amanuense veronés, probablemente da mesma Biblioteca Capitular.
Badarán
Tiña en 2015 unha poboación de 534 habitantes. Trátase dun pobo agrícola, no que a maioría dos seus habitantes dedícase á vide, seguido polo trigo e a cebada, sen deixar de lado a horta rioxana.
Alfonso Álvarez Cáccamo
Alfonso Álvarez Cáccamo, nado en Vigo o 23 de outubro de 1952, é un escritor e profesor galego.
Traxectoria
Fillo de Xosé María Álvarez Blázquez (de quen traduciu dúas obras ao galego) e irmán de Berta, Xose María e Celso Álvarez Cáccamo, fixo estudos de Filosofía e Maxisterio. Exerceu de profesor en Panxón (Nigrán) ata a súa xubilación en 2011. É membro da Fundación Álvaro Cunqueiro, da Fundación Inés Ollero e do Instituto de Estudos Miñoranos. Ten escrito preto de 200 artigos na prensa galega, fundamentalmente no Faro de Vigo e A Nosa Terra. Participou en diversas exposicións colectivas de pintura. É membro do Consello de Redacción da revista humorística "Xo!" e da revista "Gallaecia Norte-Sur".
Damir Džumhur
Damir Džumhur, nado en Saraxevo o 20 de maio de 1992, é un tenista bosníaco, o número un do seu país, forma parte do equipo de Copa Davis de Bosnia e Hercegovina dende 2010 e competiu nas olimpíadas de 2016.
Alfonso Álvarez Cáccamo
Traxectoria
Iniciou a súa obra literaria con textos destinados ao público infantil. A súa obra narrativa ten recibido múltiples premios como o Premio de Novela "Café de Catro a Catro" (1988), Xerais de novela (1990), "Galaico-Leonés de Relatos" (1990), "Álvaro Cunqueiro de Narrativa" (1993), Manuel García Barros de novela (1996), Modesto R. Figueiredo (1997) e Manuel Murguía de narracións breves (1998).
Damir Džumhur
Traxectoria
Como xuvenil, chegou a ser o número tres do mundo e bronce nas olimpíadas da xuventude de 2010. Foi o primeiro xogador bosníaco en participar nun torneo da ATP e mais tamén o primeiro en chegar a unha final. Ao gañar o aberto de San Petersburgo de 2017 en individuais, converteuse o primeiro xogador do seu país en lograr un título ATP e o primeiro a situarse no Top 50, xa que logo está recoñecido como o mellor tenista bosníaco de todos os tempos.
Saconde, Vilar, Zas
Saconde é un lugar da parroquia de Vilar no concello coruñés de Zas da Comarca da Terra de Soneira. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2020 tiña 22 habitantes (9 homes e 13 mulleres).
Casa de Valois-Borgoña
miniatura|160px|Escudo de armas da Casa de Valois-Borgoña ([[Ducado de Borgoña|duques de Borgoña).]]
A casa dos Valois-Borgoña é unha rama menor da dinastía Valois.
Os Valois-Borgoña, duques de Borgoña, tiveron a súa orixe cando Xoán II de Francia (tamén duque de Borgoña como Xoán I) entregou como feudo o ducado de Borgoña ao seu fillo máis novo, Filipe o Atrevido.
A política expansionista dos membros desta dinastía deu lugar ao poderoso Estado borgoñón na baixa Idade Media e o Renacemento.
Distínguese da Casa de Borgoña dos Capetos, descendentes de Roberto II de Francia, aínda que ambas as casas pertenceron á dinastía dos Capetos.
-947
Véxase tamén
Historia ano a ano
Louane Emera
Anne Peichert, nada o 26 de novembro de 1996 en Hénin-Beaumont, é unha cantante e actriz francesa máis coñecida polo seu nome artístico Louane Emera.
É coñecida por chegar ás semifinais do programa The Voice: la plus belle voix con Louis Bertignac como profesor. Despois conseguiu un papel para o filme La Famille Bélier que lle valeu un Premio César.
Río Lobo
Río Lobo (en Rio Lobo) é un filme estadounidense dirixido por Howard Hawks que foi estreado en 1970. É un western protagonizado por John Wayne. A banda sonora foi composta por Jerry Goldsmith e o filme rodouse en Cuernavaca, no estado mexicano de Morelos e en Tucson (Arizona).
Estreouse en galego na TVG o 18 de novembro de 1986.
Sinopse
Durante a Guerra de Secesión, un destacamento do exército da Unión ten como misión acabar cos continuos ataques dos rebeldes ós trens que transportan ouro. Nunha das persecucións, o coronel McNally é feito prisioneiro co único fin de conducir os rebeldes ata o lugar onde se encontra o seu destacamento. Porén, o oficial conseguirá pór sobre aviso os seus homes.
Pío García-Escudero
Pío García-Escudero Márquez, IV conde de Badarán, nado en Madrid o 28 de outubro de 1952, é un arquitecto e político español. Foi presidente do Senado de España. Foi deputado da Asemblea de Madrid (1991-2003) e senador por Madrid (desde 1995), así como presidente do Partido Popular na Comunidade de Madrid (1993-2004).
Traxectoria
En 1987 entrou en política da man de José María Aznar, elixido presidente de Castela e León ese mesmo ano, como director xeral de Patrimonio e Promoción Cultural na Xunta de Castela e León.
En política local madrileña foi director de Rehabilitación do Casco Antigo do Concello de Madrid e segundo tenente de alcalde do mesmo.
En 1991 resultou elixido deputado polo Partido Popular na Asemblea de Madrid, escano que ocupou ata o ano 2003 e en 1993 convértese en presidente do Partido Popular en Madrid, cargo que ocupa ata 2004.
Desde o ano 1995 é senador, primeiro designado pola Asemblea de Madrid e posteriormente como senador electo. Ademais en dúas ocasións foi portavoz do Partido Popular no Senado, a primeira foi de 1996 a 1999 e a segunda de 2004 a 2011.
O 13 de decembro de 2011 foi elixido presidente do Senado para a X Lexislatura. O 13 de xaneiro de 2016 revalidou o cargo para a XI Lexislatura. Tamén foié o presidente do Senado na XII Lexislatura, sendo elixido o 19 de xullo de 2016.
Vida persoal
Contraeu matrimonio en Valladolid o 15 de xuño de 1982 con María del Carmen Ramos Pérez, coa que tivo dous fillos:
Día da Rioxa
O Día da Rioxa (en castelán: Día de La Rioja) é a xornada festiva da comunidade autónoma da Rioxa, en España. Celébrase o día 9 de xuño, en conmemoración da firma por parte do Rei Xoán Carlos I do Estatuto de Autonomía da Rioxa nesa data do ano 1982 e mediante a cal se constituía como comunidade autónoma uniprovincial.
-946
Véxase tamén
Historia ano a ano
Pomatómidos
300px|miniatura|Anchova Os Pomatómidos (Pomatomidae) son unha familia de peixes mariños da suborde Percoideos (Percoidei). Distribúense polos océanos Atlántico, Pacífico e Índico.
A especie máis importante -para algúns a única da familia- é a anchova (Pomatomus saltatrix), que non debe confundirse coa anchoa ou bocarte (Engraulis encrasicholus).
Características
Presentan un corpo largo, fusiforme e algo comprimido lateralmente, cuberto de escamas ben aparentes. A cabeza é grande, e a boca grande e terminal.
Posúen dúas aletas dorsais: a primeira curta e formada por 7-8 espiñas; a segunda longa e cunha espiña máis 13-28 radios brandos. Unha única aleta anal, homóloga á segunda dorsal, formada por 2-3 espiñas e 12-27 radios brandos. As pectorais, curtas e espatuladas; as ventrais pequenas e a caudal escotada.
Son peixes peláxicos que viven a profundidades medias e que ocasionalmente poden achegarse á costa, de hábitos carnívoros, que atacan outros peixes.
Clasificación
Algúns autores inclúenos na familia Carangidae.
Admítense tres xéneros:
Armando Peñamaría Álvarez
Armando Peñamaría Álvarez, nado na Fonsagrada en 1870 e finado na mesma vila o 1 de febreiro de 1955, foi un médico e político galego.
Traxectoria
Licenciado en Medicina pola Universidade de Santiago de Compostela. Traballou como médico titular e forense da Fonsagrada ata a proclamación da Segunda República. Home de confianza de Manuel Portela Valladares, dirixiu o periódico O Tío Pepe e foi presidente do Sindicato Agrícola da Fonsagrada nos anos vinte. Próximo ao Partido Republicano Progresista o 30 de decembro de 1931 foi nomeado gobernador civil de Murcia. Portela Valladares nomeouno gobernador civil de Pontevedra o 21 de decembro de 1935. Foi elixido deputado centrista nas eleccións xerais de 1936 pola provincia de Lugo. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido sen mediar proceso, ingresando na Prisión de Lugo o 22 de setembro e encarcerado no castelo de Ferrol. Salvou a vida grazas a intervención do capitán do penal, antigo compañeiro de estudos. Foi procesado por coacción electoral en 1939.
Vida persoal
Casou na Fonsagrada con María Pasarín Neira en 1921.
Suíza
Suíza (en alemán: Die Schweiz, en francés: Suisse, en italiano: Svizzera, en romanche: Svizra) é un estado federal da Europa central, sen saída cara ao mar, mais con conexións a través do río Rin. Ten fronteiras ao norte con Alemaña, ao leste con Austria e Liechtenstein, ao sur con Italia e ao oeste con Francia. É tamén coñecida como a Confederación Suíza ou de xeito oficial, aínda que menos usual, Confoederatio Helvetica (en latín para Confederación Helvética).
A nación ten unha forte tradición de neutralidade política e militar, razón pola cal é a sede de numerosas organizacións internacionais, incluíndo a Cruz Vermella, a Organización Mundial do Comercio ou unha das oficinas das Nacións Unidas. Non forma parte da Unión Europea, mais si forma parte do Acordo de Schengen.
É segundo as propias autoridades suízas unha nación multiétnica, multilingüística e multicultural, froito dunha vontade política, onde conviven catro linguas nacionais: o alemán, o francés, o italiano e o romanche. O estado réxese por unha estrutura confederal dende 1848, que consiste en vinte e seis estados chamados cantóns. A súa capital é Berna.
O seu nome deriva dun dos cantóns fundadores da federación, Schwyz (en alemán estándar: Schweiz, aparentemente variante da tribo dos suevos), en canto ao nome de Confederación Helvética deriva da antiga tribo celta dos helvecios que habitaron a metade oeste e parte do centro deste país durante a antigüidade. Suíza é, dende finais do século XIX, un dos estados máis ricos e desenvolvidos do mundo.
Historia
miniatura|esquerda|160px|A Carta Federal de [[1291]] A Antiga Confederación Suíza foi unha alianza entre as comunidades do val central dos Alpes, que facilitaba a xestión dos intereses comúns e garantía a paz na montaña das rutas comerciais máis importantes. A Carta Federal de 1291 asinada polos representantes dos cantóns rurais de Uri, Schwyz e Nidwalden, é considerada o documento fundacional da confederación, malia ser probable que as alianzas xa existisen décadas antes.
Un dos motivos deste acordo foi unirse fronte ao dominio da foránea casa dos Habsburgo, entón detentores do trono do Sacro Imperio Romano Xermánico. Na Batalla de Morgarten en 1315 os suízos derrotaron o exército dos Austrias, garantindo así a súa independencia de facto como a Confederación Suíza. Na Paz de Westfalia de 1648 os países europeos recoñeceron a independencia helvética do Sacro Imperio e a súa neutralidade.
En 1798 o exército da Revolución francesa conquistou Suíza, constituíndo un novo estado centralizado e abolindo os cantóns. O novo réxime, coñecido como a República Helvética, foi moi impopular, ao ser imposto por un exército invasor que destruíu séculos de tradición para converter Suíza nun estado satélite francés. En 1815 o Congreso de Viena restabeleceu a independencia do país e as potencias europeas concordaron en recoñecer a súa neutralidade de xeito permanente.
Suíza adoptou unha constitución federal en 1848, na cal se elixiu Berna como capital. Até entón a sede do goberno rotaba cada ano e máis tarde cada dous anos para non menosprezar ningún cantón da confederación. As outras dúas cidades candidatas eran Zúric e Lucerna. A idea da necesidade dun equilibrio entre os cantóns nun sistema federado (argumento en contra de Zúric como a cidade máis forte e capital industrial) e os resentimentos debidos á guerra separatista do Sonderbund (Liga Separada ou A Outra Alianza) de 1845 (á cal Lucerna pertencía) levaron á elección final de Berna como sede do Goberno.
A constitución sufriu extensas emendas en 1874, estabelecéndose responsabilidade federal para os asuntos legais, de defensa e comercio. Dende entón, as melloras continuas nos campos político, económico e social caracterizaron a historia do país. Historicamente neutral, o país non participou en ningunha das guerras mundiais. En 2002, de acordo coa constitución federal de 1999, Suíza finalmente tornouse membro integral das Nacións Unidas.
Política
miniatura|esquerda|220px|O Primeiro Pazo Federal en [[Berna]] miniatura|220px|esquerda|O [[Consello federal suízo en 2013. Os seus membros actuais son (de esquerda á dereita): CF Johann Schneider-Ammann, CF Simonetta Sommaruga, CF Didier Burkhalter (Vicepresident), CF Eveline Widmer-Schlumpf, CF Ueli Maurer (President), CF Alain Berset, CF Doris Leuthard, Chanceler federal Corina Casanova]]
miniatura|273px|Sede da Asemblea Federal De acordo coa constitución de 1999, os cantóns deteñen todos os poderes non especificamente delegados á Confederación. O parlamento bicameral suízo, a Asemblea Federal, é principalmente quen exerce o poder. As dúas cámaras, o Consello dos Estados e o Consello Nacional, teñen poderes iguais en todos os aspectos, inclusive canto á iniciativa lexislativa. Non existen o cargo de primeiro ministro nin o de presidente a Suíza. O Presidente da Confederación Suíza é soamente un primus inter pares do Consello Federal Suízo, un consello executivo de sete membros que constitúen o goberno e a prefectura de Estado de Suíza.
Os 46 membros do Consello de Estados (dous de cada cantón e un de cada un dos antigos semicantóns) elíxense directamente en cada cantón, mentres os 200 membros do Consello Nacional son electos directamente nun sistema de representación proporcional. Calquera cidadán pode oporse a unha lei que sexa aprobada polo parlamento. Se é capaz de recoller 50.000 firmas contra devandita lei en 100 días, hase de convocar un referendo a nivel nacional no que os votantes deciden por maioría sinxela se aceptan ou rexeitan a lei.
Ademais, calquera cidadán pode solicitar que se adopte unha decisión sobre unha emenda que queira facer á constitución. Para que tal emenda prospere, ten que recoller 100.000 firmas en 18 meses. Devandita iniciativa popular pode ser formulada como unha proposta xeral ou, máis frecuentemente, como un novo texto cuxo contido non poida ser mudado nunca polo parlamento e o goberno. Despois da recollida de votos, o Consello Federal (Goberno) pode crear unha contraproposta á proposta de emenda e realizar unha votación no mesmo día. Dita contraproposta adoita ser un compromiso entre o sistema actualmente vixente e a nova proposta. Os votantes decidirían de novo nun referendo nacional se aceptan a iniciativa, a contraproposta ou ámbalas dúas. Se ambas son aceptadas, o votante ten que asinar adicionalmente unha preferencia. As iniciativas teñen que ser aceptadas por unha dobre maioría dos votos populares e unha maioría dos cantóns.
O órgano executivo máximo é o Consello Federal, un colexiado de sete membros. Aínda que a constitución determine a responsabilidade da Asemblea Federal pola elección e supervisión dos membros deste Consello, el asumiu gradualmente un papel destacado na dirección do proceso lexislativo, alén da súa atribución na execución da lei federal. O Presidente da Confederación elíxeno os sete conselleiros pola Asemblea Federal, e por un ano asume funcións representativas especiais.
Dende 1959, os catro partidos maioritarios están representados no Consello Federal, proporcional á súa representación no Parlamento federal:
Esta distribución tradicional das cadeiras non está sustentada por ningunha lei, e nas eleccións de 2003 para o Consello Federal o CVP/PDC perdeu a súa segunda cadeira para o SVP/UDC.
O Tribunal Federal vela polo cumprimento da lei e resolución de conflitos oriúndos de violacións de autonomías cantonais e comunais, ben como de tratados internacionais; aprecia aínda reclamacións por violación de dereitos constitucionais. Os seus xuíces son elixidos pola Asemblea Federal para mandatos de seis anos.
Cantóns
A Confederación suíza divídese en 26 cantóns:
* Estes semicantóns están representados por un só representante no Consello de Estados (en lugar de dous).
As súas poboacións oscilan entre os 15.000 habitantes de Appenzell Interior e os 1.253.500 de Zúric. A súa área entre os 37 km² do cantón menor, Basilea-Cidade, e os 7.105 km ² dos Grisóns. Os cantóns comprenden un total de 2.889 municipios. En Suíza existen dous enclaves: Büsingen, que pertence a Alemaña e Campione d'Italia, que pertence a Italia.
Nun referendo celebrado no estado austríaco de Vorarlberg o 11 de maio de 1919 máis do 80% dos votantes apoiou a proposta de que o Estado debería unirse á Confederación Suíza. Con todo, finalmente foi impedido pola oposición do goberno de Austria, os aliados, os liberais suízos, os italo-suízos (persoas de nacionalidade Suíza que viven nas rexións de fala italiana) e o romands (suízos que viven nas rexións de fala francesa).
Institucións internacionais en Suíza
Un número inusitado de institucións internacionais teñen a súa sede en Suíza, en parte debido á súa política de neutralidade. A Cruz Vermella foi fundada aquí en 1863 e aínda ten o seu centro institucional no país. Tamén ten a súa sede a Unión Europea de Radiodifusión, concretamente na cidade de Xenebra.
Aínda que Suíza non é membro da Unión Europea, xa que o pobo suízo rexeitou a súa adhesión nun referendo a comezos de 1990, forma parte do Acordo de Schengen, que permite a libre circulación polo estados da Unión. Suíza é un dos máis recentes países que se sumaron ás Nacións Unidas, no ano 2002, aínda que a segunda maior sede da Organización xa se atopaba en Xenebra. Ademais Suíza foi membro fundador da Liga das Nacións. A parte da sede das Nacións Unidas, Xenebra é sede de moitos organismos das Nacións Unidas, como a Organización Mundial da Saúde (OMS) ou a Unión Internacional de Telecomunicacións (UIT) entre outros.
Tamén moitas das federacións e organizacións deportivas internacionais teñen a súa sede arredor de todo o país, como por exemplo a Federación Internacional de Hóckey sobre Xeo. Os máis importantes son, probablemente, o Comité Olímpico Internacional, en Lausana, a FIFA (Federación Internacional de Fútbol Asociación), en Zúric, e a UEFA (Unión Europea de Fútbol Asociación).
A fundación do Foro Económico Mundial fundación tamén ten a súa sede en Xenebra, organización mellor coñecida pola súa reunión anual en Davos, reúne os líderes económicos e políticos para discutir os temas importantes que enfronta o mundo, incluída a saúde e o medio ambiente.
Xeografía
dereita|miniatura|Mapa de Suíza A paisaxe suíza caracterízase polos Alpes, unha alta cadea montañosa que se estende polo centro-sur do país. Entre os altos picos dos Alpes suízos, o máis alto dos cales é o Pico Dufour, de 4.364 m, encóntranse innúmeros vales, algúns con glaciares. En total, conta con 48 montañas que superan os 4.000 metros. Deles emerxen varios dos máis importantes ríos europeos como o Rin, o Ródano, o Inn, o Aar ou o Tesino, que adoitan desembocar en lagos como o Léman, o de Zúric, o Neuchâtel e o de Constanza, volvendo logo a descender. Á súa vez, estes e outros lagos son de orixe glaciar, os meirandes formados nas terminais dos antigos glaciares alpinos. O norte do país é máis aberto e máis habitado, mais tamén ten ondulacións como o macizo do Xura, unha cadea menor no noroeste, famosa pola súa abundancia en fósiles de dinosauros e que deu nome ao período Xurásico da era mesozoica. As súas maiores alturas rondan os 1.200 metros.
A meseta central é na que se concentran as maiores cidades do estado, coma por exemplo Zúric. Non é totalmente plana, acadando altitudes de case 600 metros nas inmediacións do Lago de Xenebra.
Clima
O clima suízo é en xeral temperado, mais as variacións rexionais son grandes, dende as rigorosas condicións nas altas montañas ao agradábel clima mediterráneo no extremo sur. Está notablemente influenciado pola proximidade do Océano Atlántico, xa que, ao seren predominantes os ventos do oeste, estes traen o aire marítimo ao país, favorecendo un efecto refrescante no verán e un atenuamento do frío invernal, ademais de asegurar precipitacións abondas na maior parte das rexións ao longo do ano.
Unha particularidade do clima suízo é o efecto Foehn. Os ventos do sur acadan a barreira alpina, ascendendo e condensándose, deixando abondosas precipitacións na aba sur do cordal e a predominancia de ventos fortes e secos na aba norte. Este fenómeno adoita acontecer entre outono e primavera.
A maior temperatura rexistrada en Suíza foi tomada en Grono, na rexión sur do país, o 11 de agosto de 2003, ao se medir 41,5 °C. A máis fría data do 12 de xaneiro de 1987 en La Brévine, nos montes do Xura. Rexistráronse 41,8 °C baixo cero.
Flora e fauna
miniatura|esquerda|205px|[[Edelweiss fotografadas en Lac de Moiry, no cantón de Valais.]] A variabilidade climática suíza, debida á súa vez á variabilidade na súa altimetría, condiciona fortemente a súa flora e fauna. Na zona sur, especialmente no cantón do Ticino, o clima con trazos mediterráneos permite o crecemento de especies vexetais tales coma piñeiros, castiñeiros ou mesmo eucaliptos. Cultivos de vides ou tomates son quen de se desenvolveren nesta zona. Na zona norte, o bosque componse dunha mestura de especies caducifolias e coníferas. Ata os 1.400 metros medran carballos e faias e a partir desa altura dominan os abetos. Por último, na zona alpina a vexetación está moi limitada pola altitude. Ata os 1.800 metros aínda atopamos especies arbóreas, pero a partir desa altura só medran os matos e algunhas raras especies de flores alpinas, entre as que cómpre salientar a edelweiss, Leontopodium alpinum, figura emblemática da vexetación europea de alta montaña.
Economía
miniatura|260px|Reunión do Foro Económico Mundial en Suíza miniatura|260px|Zúric, centro económico de Suíza miniatura|260px|Sede central de Nestlé, á beira do [[lago Léman]]
A pesar da ausencia de recursos naturais, a economía suíza figura dentro das máis prósperas e desenvolvidas do mundo. A taxa de desemprego é particularmente baixa así como a taxa de infiltración. A continuación pódese observar un pequeno resumo da economía helvética por sectores.
Sector primario
O sector primario ocupa un lugar mínimo na economía suíza. O custo da agricultura non permite a exportación sen a axuda do estado (subvencións), que utiliza miles de millóns de francos, o que permite a supervivencia dun gran número de agricultores. O consumo de produtos biolóxicos e as restricións de utilizar fertilizantes e pesticidas comeza a gañar a opinión suíza. Os controis son moi estritos e son un dos factores principais que beneficia a imaxe da agricultura suíza.
Sector secundario
O sector secundario está en regresión desde os anos 70. As principais razóns son: A pesar disto, os sectores da mecánica, electrónica, da reloxaría, da tecnoloxía médica e da química son recoñecidos pola súa calidade e innovacións. Entre as empresas que exercen neste dominio, Novartis (líder mundial de medicamentos xenéricos) é unha das maiores empresas farmacéuticas do mundo, Hoffmann-A Roche (medicamentos) e Rolex (reloxos).
Friedrich Engels
Friedrich Engels, nado en Barmen (Prusia) o 28 de novembro de 1820 e finado en Londres o 5 de agosto de 1895, foi un empresario, economista e pensador alemán, principal colaborador e coautor da maioría das obras de Karl Marx, xunto co que desenvolveu a teoría comunista.
Traxectoria
Engels naceu no seo dunha familia adiñeirada. A pesar disto, debeu abandonar cedo os seus estudos para dedicarse a traballar de dependente. Porén, comezou a estudar de xeito autodidacta no tempo libre que lle concedían o seu traballo e a súa familia. Ao igual que sucede con Marx, a filosofía hegeliana exerce unha grande influencia sobre el. En 1842 coñece a Marx, feito que cambiaría radicalmente a súa concepción das teorías revolucionarias e socialistas existentes até o momento. Nestes anos, tamén, retoma aos seus estudos oficiais, en concreto de economía política. A liña ideolóxica do seu pensamento resúmese en A situación da clase obreira en Inglaterra, que publica en 1844. Neste mesmo ano trasládase a París, onde se entrevista con Marx. A posta en común das súas ideas, moi próximas, lévaos a colaborar definitivamente a partir desa data. Esta amizade perduraría até a morte de Marx en 1883.
Suíza
Demografía
miniatura|230px|Linguas oficiais en Suíza (2013): {{legend|#f7c5b4| [[Lingua alemá de Suíza|Alemán suízo (62.7%; 72.5%) }} {{legend|#d9d4e9| Francés (20.4%; 21.0%) }} {{legend|#b6ddc7| Italiano (6.5%; 4.3%) }} {{legend|#fffcc8| Romanche (0.5%; 0,6%) }}]] miniatura|230px|Famosos suízos: [[Leonhard Euler (matemático), Louis Agassiz (xeólogo), Albert Einstein (físico), Auguste Piccard (físico)]]
Friedrich Engels
Traxectoria
Se Marx se ocupou dos aspectos políticos, Engels inclinouse polo estudo da economía política. En colaboración con este publicou A Sagrada Familia, A ideoloxía alemá e o Manifesto do Partido Comunista, obra de gran repercusión nos séculos XIX e XX.
miniatura|dereita|200px|Billete de 50 marcos da [[RDA|República Democrática Alemá coa figura de Friedrich Engels]]
Suíza
Demografía
Suíza atópase no cruzamento de diversas das principais culturas europeas, que influenciaron profundamente nas linguas e prácticas culturais do país. Hai catro linguas oficiais: o alemán no norte e no centro (62,7% da poboación), o francés ao oeste (20,4%), o italiano ao sur (6,4%) e o romanche, unha lingua románica falada por unha pequena minoría (0,5%) no cantón dos Grisóns.
UCI
As siglas UCI poden referirse á:
Suíza
Demografía
O alemán falado en Suíza é fundamentalmente un dialecto suízo coñecido como alemán suízo (Schwyzerdütsch), mais os xornais e algúns programas de televisión usan o alemán estándar. Con todo, a meirande parte dos suízos falan máis dunha lingua e ademais estranxeiros, residentes ou traballadores temporais, suman aproximadamente o 21% da poboación.
A relixión maioritaria, practicada polo 43% dos suízos, é o catolicismo, seguido por diversas crenzas protestantes (35%). Debido á inmigración hoxe en día tamén se estabeleceron o islamismo (4%) ou o cristianismo ortodoxo (2%), o resto da poboación pertencen a minorías relixiosas máis pequenas ou non practica relixión ningunha. A estabilidade e prosperidade da Suíza, combinada coa poboación lingüística e relixiosamente diversa, leva a algúns a describir o país como un estado consociacional. A esperanza de vida es de 81,3 anos (a terceira máis alta do mundo) e a media de fillos por muller é de tan só 1,44. A composición étnica actual é a seguinte (2007):