cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Polonia
Segunda República Polaca
Coa firma do armisticio de Compiègne, o gobernador von  Beseler cedeu o poder ao xeneral polaco Józef Piłsudski o 11 de novembro de 1918. Esta transferencia de poder significou o restablecemento dun estado polaco realmente independente tras 123 anos de ocupación estranxeira (1795-1918). Logo da sublevación polaca en territorios de Alemaña (1918–1919), Polonia gañou máis terreo. No Tratado de Versalles, recoñeceuse internacionalmente a independencia polaca, e a súa fronteira occidental foi definida, sendo a creación dun corredor polaco unha das innovacións máis polémicas. Aínda que Polonia estivo en paz con Alemaña, a súa integridade territorial estaba lonxe de ser segura.
En efecto, algunhas rexións poboadas por ucrainanos dentro de Austria-Hungría declararon as súas intencións de independizarse baixo o nome da República Nacional de Ucraína Occidental, en outubro de 1918. Tales rexións incluían a Galitzia, a Rutenia transcarpática e a Bucovina. A República Popular de Ucraína negociara secretamente eses territorios cos austro-húngaros desde febreiro do mesmo ano, aínda que finalmente non o conseguiu. A maioría polaca en Lviv, capital do novo estado, non desexaba formar parte dunha Ucraína occidental, e iniciaron un levantamento anti-ucraíno. Este levantamento recibiu axiña o apoio polaco, o que motivou que as dúas repúblicas ucraínas se unisen en xaneiro de 1919 (véxase guerra polaco-ucraína). Esta unión foi simbólica, xa que non significou ningunha melloría para a situación militar dos ucraínos da Galitzia. Cara a xullo de 1919, os exércitos ucraínos foron derrotados e os territorios de Ucraína occidental foron asimilados por Polonia. Tal anexión non sería recoñecida pola Sociedade de Nacións ata marzo de 1923.
miniatura|Xefe de estado [[Józef Piłsudski foi o primeiro xefe de Estado (1918-1922), primeiro mariscal (desde 1920) e ditador (1926-1935) da Segunda República Polaca.]]
A República Popular Ucraína recoñeceu as ganancias polacas no oeste, a cambio de recibir apoio na Ofensiva de Kíiv, cuxo obxectivo era asegurar a creación dun estado ucraíno con fronteiras sólidas ante os bolxeviques. O inicio da guerra polaco-soviética non deu os resultados esperados: unha contraofensiva soviética devolveu aos polacos ás súas fronteiras e aínda máis aló. A inicios de agosto de 1920, unidades do Exército Vermello, comandadas polo comandante Mikhail Tukhachevsky, achegáronse a Varsovia, no que se consideraba o último paso da subxugación de Polonia. O resultado da batalla de Varsovia deu un envorco sorprendente o 16 de agosto, cando tropas de reserva ao mando do xeneral Józef Piłsudski contraatacaron, expulsando os soviéticos de Polonia. Unha segunda derrota importante na batalla do Río Niemen, motivou aos bolxeviques para propoñer un tratado de paz. Polonia, exhausta, aceptou definir unha nova fronteira logo dunha serie de curtas negociacións. A nova fronteira foi plasmada na Paz de Riga. Durante a guerra, os territorios destinados para o estado ucraíno foron dados a Polonia e á recentemente establecida Ucraína soviética.
Polonia tamén loitou en dúas guerras curtas contra Checoslovaquia e Lituania, en 1919 e 1920 respectivamente, logrando un arranxo fronteirizo na primeira e anexionando a capital lituana Vilnius e o 20% do territorio na última. Con Lituania mantívose en estado de guerra ata o inicio da segunda guerra mundial, cando miles de militares polacos pediron asilo en Lituania, escapando do exército nazi.
Aínda que a política polaca durante o período de entreguerras estipulaba que a alianza militar con Francia obtida nos Tratados de Locarno era a mellor garantía contra Alemaña e a Unión Soviética, isto non impediu que Polonia asinase pactos de non-agresión cos soviéticos en 1932. Aínda que os bolxeviques ameazaron con romper o pacto se Polonia ocupaba territorios checoslovacos durante a Crise dos Sudetes; estas ameazas non se cumpriron, e Polonia anexionouse Zaolzie. Este pacto foi reafirmado en 1938.
Polonia tamén asinou un pacto de non-agresión coa Alemaña nazi en 1934. Logo de que os polacos se negasen a permitir que a Cidade Libre de Danzig fose devolta a Alemaña, Hitler anulou o pacto en abril de 1939.
Segunda guerra mundial
miniatura|O [[Castelo Real de Varsovia arde tras un bombardeo alemán, 1939.]] miniatura|Comenzo do [[lebensraum, a expulsión dos polacos pola Alemaña nazi desde o centro de Polonia, 1939.]] O 1 de setembro de 1939, Alemaña invadiu Polonia. Dous días despois, o Reino Unido e Francia declararon a guerra ao agresor, o que deu inicio á segunda guerra mundial. O 17 de setembro, comezou a invasión soviética de Polonia. O exército alemán e o soviético non se atacaron entre si e dividíronse Polonia, como acordaran nunha cláusula secreta asinada no pacto de non agresión Ribbentrop-Molotov.
Os nazis executaron unha guerra lóstrego moi efectiva, avanzando moi axiña. Na conquista de Polonia, lanzaron bombardeos e ataques que devastaron a nación. Ante a resistencia, os alemáns endureceron as súas ofensivas sobre as cidades, que destruíron en parte e mataron miles de persoas. A comezos de outubro de 1939, Polonia rendeuse.
Na Polonia ocupada, encerraron os xudeus dentro das cidades de Varsovia e Lodz. Neses guetos, o amontoamento, a fame e as enfermidades cobráronse miles de vidas. De entre eles seleccionábase as persoas para enviar por ferrocarril aos campos de exterminio, onde enviaban a poboación xudía local e doutros países ocupados, ademais de xitanos e disidentes de Alemaña.
Alemaña administrou o núcleo dos territorios polacos baixo o seu control baixo a forma do Goberno Xeral, sendo anexadas a Alemaña as rexións máis occidentais. As forzas da Alemaña nazi foron forzadas a retirarse polo Exército Vermello e voluntarios polacos, creándose na posguerra a República Popular de Polonia, Estado socialista satélite da Unión Soviética. As súas fronteiras, establecidas na Conferencia de Potsdam, sufriron un cambio drástico, xa que a «Liña Curzon A», establecida no oriente, desposuíu Polonia de territorios que recuperou no oeste baixo a «Liña Oder-Neisse», a expensas de Alemaña.
A segunda guerra mundial causou en Polonia un trauma abafador. As súas cidades foron destruídas e o 20% da poboación foi asasinada polos alemáns ou morta polos ataques. Gran parte da identidade da nación foi ultraxada e o 80% dos edificios importantes reducidos a entullos. A reconstrución do país iniciouse durante a Guerra fría, ata alcanzarse na década de 1980.
República Popular de Polonia
miniatura|A [[Liña Curzon e cambios territoriais de Polonia entre 1939 e 1945.]] Ao final da segunda guerra mundial, a URSS quedou co territorio de Polonia ata a liña Curzon e os territorios da cidade alemá de Königsberg; en compensación, acordouse no acordo de Potsdam que a fronteira oeste de Alemaña se desprazase a liña  Oder-Neisse, perdendo así Alemaña o 25 % do seu territorio, co que finalmente Polonia só perdeu o 20 % da súa superficie restando o que lle quitou a URSS do que gañou de Alemaña.
Isto xerou a saída forzosa de varios millóns de polacos das súas terras, e de catorce millóns de alemáns das súas, de entre os cales medio millón de alemáns morreu durante a expulsión. De entre os que optaron por quedar, exerceuse sobre eles unha política de represión, levando a cabo leis por exemplo que prohibían falar alemán, recibindo multas por iso, debido a estas políticas, a maior parte dos que decidiran quedar víronse obrigados a emigrar a Alemaña.
Terceira República Polaca
A fins dos anos 1980 un movemento de oposición ao goberno, encabezado polo sindicato obreiro Solidarność logrou poñer en xaque o réxime comunista, apoiado polas potencias occidentais e a Igrexa católica, que logrou influír no proceso, a través dos seus líderes, para afianzar a restauración das liberdades democráticas, así como o capitalismo e o libre mercado como bases do sistema económico (xa iniciada a través de reformas liberalizadoras pola anterior administración) baixo un réxime multipartidista electoral parlamentario- Isto deu lugar ao moderno Estado polaco, que cambiou o seu nome oficial para República de Polonia. Polonia ingresou na Unión Europea en 2004.
Xeografía
miniatura|[[Topografía de Polonia.]]
O territorio de Polonia esténdese a través de varias rexións xeográficas, entre as latitudes 49° e 55° N e as lonxitudes 14° e 25° E. Ao noroeste atópase a costa do mar Báltico, que se estende desde a baía de Pomerania ao golfo de Gdansk. Esta costa está marcada por varias albufeiras, lagos costeiros (antigas baías que foron illadas do mar), e dunas. A liña de costa, en gran parte recta, interrómpese pola lagoa de Szczecin, a baía de Puck, e a lagoa do Vístula. O centro e boa parte do norte esténdense dentro da chaira nordeuropea.
Sobresaíndo por encima destas terras baixas, é unha rexión xeográfica que comprende os catro distritos montañosos de morena e lagos de morena represados formados durante e despois da idade de xeo do Plistoceno. Estes distritos son o lago de Pomerania, o Gran polaco, o Casubia e o Distrito dos lagos de Masuria. O Distrito dos lagos de Masuria é a maior dos catro e cobre gran parte do nordés de Polonia. Os distritos do lago forman parte da cordilleira do Báltico, unha serie de cintas de morena ao longo da beira sur do mar Báltico.
Ao sur das terras baixas do norte de Europa atópanse as rexións de Silesia e Mazovia, que se caracteriza por vales e ríos. Máis ao sur atópase a rexión da montaña de Polonia, incluíndo a rexión dos Sudetes, a meseta de Cracovia-Czestochowa, a serra de Santa Cruz, e os montes Cárpatos, incluíndo as montañas de Besquides. A parte máis alta dos Cárpatos son os montes Tatras, ao longo da fronteira sur de Polonia.
Xeoloxía
miniatura|esquerda|Vista do Ollo Mariño, [[Parque nacional Tatra (Polonia)|Parque nacional Tatra.]] A estrutura xeolóxica de Polonia foi formada pola colisión continental de Europa e África nos últimos 60 millóns de anos, polas glaciacións cuarterianas do norte de Europa. Ambos os procesos conformarón a rexión dos Sudetes e os montes Cárpatos. A paisaxe morena do norte de Polonia contén chans compostos principalmente por area ou loam, mentres que os vales dos ríos do sur a miúdo conteñen loess. A meseta de Cracovia- Czestochowa, os montes Pieninos e os montes Tatras occidentais consisten en pedra calcaria, mentres que o Alto Tatra, as montañas Besquides e as montañas dos Xigantes compóñense principalmente de granito e basalto. A meseta de Cracovia-Czestochowa é unha das máis antigas cadeas montañosas da terra.
miniatura|Meseta de Cracovia-Częstochowa no [[voivodato da Pequena Polonia.]]
Polonia conta con 70 montañas de máis de 2000 m de altitude, todas nos montes Tatras. O Tatra polaco, que consiste nos Altos Tatras e os Tatras Occidentais, é o grupo da montaña máis alta de Polonia e de toda a cordilleira dos Cárpatos. Nos Altos Tatras atópase o punto máis alto de Polonia, o noroeste do pico Rysy, de 2499 m. Aos seus pés atópase o lago Negro, ao pé do monte Rysy e Morskie Oko (Ollo Mariño).
O segundo grupo de montañas máis alto do país son as montañas Besquides, cuxo pico máis alto é o Babia Góra, a 1725 m. Os seguintes grupos de montañas máis altas atópanse nas montañas dos Xigantes, nos Sudetes, cuxo punto máis alto é o Sněžka, a 1602 m; e as montañas de Králický Sněžník, cuxo punto máis alto é Snieznik, a 1425 m.
Outros cumios notables inclúen as montañas da Mesa, que se destacan polas súas interesantes formacións rochosas, as montañas Bieszczady no extremo sueste do país e nas que se atopa o pico máis alto de Polonia o Tarnica de 1346 metros, as montañas Gorce no parque nacional Gorce, cuxo punto máis alto é o Turbacz de 1310 metros, as montañas Pieninos no Parque Nacional dos Pieninos, cuxo punto máis alto é o Vysoké Skalky de 1050 metros e as montañas Świętokrzyskie no parque nacional Świętokrzyski, que teñen dous picos igualmente altos: o Łysica de 612 metros e o Łysa Góra en 593 metros. Por outra banda, o punto máis baixo en Polonia —a 2 metros baixo o nivel do mar— sitúase na vila de Raczki Elbląskie, preto da cidade Elbląg, no delta do río Vístula.
A actividade do mar Báltico no parque nacional de Słowiński creou dunas de area, que co transcurso do tempo separaron a baía do mar creando dous lagos. Ao levaren as ondas e o vento a area para as dunas, estas móvense lentamente a unha velocidade de 3 a 10 metros por ano. Algunhas dunas son bastante altas (ata 30 metros). O pico máis alto do parque (Rowokol de 115 metros) é tamén un excelente punto. As áreas ao redor das cidades de Szczecin, Świnoujście e Gdańsk e Elbląg foron formadas polos ríos Oder e Vístula.
Clima
miniatura|A temperatura media no verán ao nivel do mar ao longo da costa do [[mar Báltico é de 22 °C.]]
O clima é maiormente temperado en todo o país. O clima é oceánico no norte e oeste, e gradualmente vólvese máis cálido e continental cara ao sur e o leste. Os veráns son xeralmente cálidos, con temperaturas medias entre 18 e 30 °C en función dunha rexión. Os invernos son fríos, con temperaturas media de 3 °C no noroeste e -6 °C no nordés. As precipitacións son frecuentes durante todo o ano, aínda que, sobre todo no leste; no inverno é máis seco que no verán.
Hidrografía
miniatura|O [[río Vístula ao seu paso por un dos históricos conventos fortificados de Cracovia. O río é o máis longo de Polonia, percorre todo o seu curso a través de Polonia antes de desaugar no mar Báltico preto de Gdańsk.]]
Os ríos máis longos son o Vístula, con 1047 quilómetros de longo; o Oder con 854 quilómetros de longo e que forma parte da fronteira occidental de Polonia; o seu afluente, o Varta con 808 quilómetros de longo; e o Bug Occidental, un afluente do Vístula, de 772 quilómetros de longo. O Vístula e o Oder desembocan no mar Báltico, do mesmo xeito que numerosos ríos menores en Pomerania.
Os ríos Łyna e Angrapa flúen a través do río Pregolya ata o mar Báltico, mentres que o Czarna Hańcza desemboca no mar Báltico a través do río Niemen. Aínda que a gran maioría dos ríos de Polonia desembocan no mar Báltico, as montañas Beskidy de Polonia son a orixe dalgúns dos afluentes superiores do río Orava, que flúen a través do Váh e o Danubio ao mar Negro. As montañas Beskidy orientais son tamén a fonte dalgúns arroios que desembocan a través do Dnister ata o mar Negro.
Os ríos de Polonia utilizáronse desde tempos remotos para a navegación. Os viquingos, por exemplo, viaxaron polo Vístula e o Oder nos seus drakkar. Na Idade Media e nos tempos modernos, cando a Mancomunidade de Polonia-Lituania era o celeiro de Europa; os envíos de gran e outros produtos agrícolas, trasladábanse polo Vístula cara a Gdańsk e de alí a outras partes de Europa onde adquiriron grande importancia.
miniatura|Vista do [[Distrito dos lagos de Masuria, contén máis de 2000 lagos.]] Con case dez mil corpos de auga pechados que cobren máis de 1 hectárea (2.47 acres) cada un, Polonia ten unha das cifras máis altas de lagos do mundo. En Europa, só Finlandia ten unha maior densidade de lagos. Os lagos máis grandes, cobren máis de 100 quilómetros cadrados. Son o lago Śniardwy e lago Mamry en Masuria, e o lago Łebsko e o lago Drawsko en Pomerania.
Ademais dos distritos do norte (en Masuria, Pomerania, Kashubia, Lubusz, e Gran Polonia), tamén hai un gran número de lagos de montaña nos montes Tatras, dos cales o Morskie Oko é o maior. O lago coa maior profundidade, de máis de 100 metros, é o lago Hańcza, ao leste de Masuria no Voivodato de Podlaquia. miniatura|esquerda|O río Brda atravesa a cidade de [[Bydgoszcz.]]
Entre os primeiros lagos cuxas costas foron poboadas, foron as da Gran Polonia. Os palafitos de Biskupin foron ocupados por máis dun milleiro de habitantes, e foron fundados antes do século VII a. C. pola xente da cultura lusaciana.
Os lagos sempre desempeñaron un papel importante na historia de Polonia e seguen sendo de grande importancia para a sociedade polaca moderna. Os antepasados dos polacos de hoxe, os  polanos, construíron as súas primeiras fortalezas nas illas destes lagos. O lendario príncipe Popiel gobernou en Kruszwica desde unha torre erixida no lago Gopłou. O primeiro gobernante historicamente documentado de Polonia, o duque Miecislao I, tiña o seu palacio nunha illa no río Varta en Poznan. Hoxe en día os lagos polacos proporcionan un lugar para a práctica de deportes acuáticos como a navegación de recreo ou deportiva e o windsurf.
A costa báltica de Polonia é de aproximadamente 528 quilómetros de longo e esténdese desde Świnoujście nas illas de Usedom e Wolin no oeste de Krynica Morska na Barra do Vístula ao leste. Na súa maior parte, Polonia ten unha costa suave, conformada polo movemento continuo da area polas correntes e ventos. Esta continua erosión e deposición formou cantís, dunas e barras, moitas das cales acabaron creando lagoas, como o lago Łebsko no Parque nacional de Słowińesquí.
miniatura|[[Mar Báltico en Świnoujście.]] Antes do final da segunda guerra mundial e a posterior modificación das fronteiras nacionais, Polonia tiña só unha pequena liña de costa; esta atopábase ao final do Corredor polaco, o territorio polaco recoñecido internacionalmente, que daba o acceso do país ao mar. Despois da segunda guerra mundial, o novo trazado das fronteiras de Polonia e o consecuente 'cambio' das fronteiras do país resultaron nunha considerable incremento da lonxitude costeira. Debido a importancia deste evento, e a importancia da mesma para o futuro de Polonia como nación industrializada, coñécese como ás Vodas de Polonia co Mar de 1945.
As barras litorais máis grandes son as da Península de Hel e a Barra do Vístula. A illa máis grande de Polonia é a illa de Wolin. Os maiores portos mariños son os de Szczecin, Świnoujście, Gdańsk, Gdynia, Police e Kołobrzeg. Os principais centros turísticos costeiros son Świnoujście, Kołobrzeg, Sopot, Władysławowo e a península de Hel.
Usos do chan
miniatura|esquerda|Vista dos bosques do [[parque nacional Ojców.]] Polonia é o cuarto país máis boscoso de Europa. Os bosques cobren aproximadamente o 30,5% da superficie terrestre de Polonia sobre a base de normas internacionais, e a súa porcentaxe global segue aumentando. Os bosques de Polonia son administrados polo programa nacional de reforestación (KPZL), co obxectivo dun aumento da cuberta forestal para así alcanzar o 33% no ano 2050. A riqueza dos bosques de Polonia é máis de dúas veces superior á media europea (con Alemaña e Francia na parte superior), que contén 2.304 millóns de metros cúbicos de árbores. O complexo forestal máis grande de Polonia é a área salvaxe da Baixa Silesia.
Máis de 1% do territorio de Polonia, 3.145 quilómetros cadrados, está protexido dentro de 23 parques nacionais. Outros tres parques nacionais proxéctanse para Masuria, a meseta de Cracovia-Czestochowa, e as montañas Beskidy. Ademais, as zonas húmidas ao longo de lagos e ríos no centro de Polonia están legalmente protexidas, como son as zonas costeiras no norte. Hai máis de 120 áreas designadas como parques naturais, xunto con numerosas reservas naturais e outras áreas protexidas (por exemplo, a Rede Natura 2000).
1571
Europa
miniatura|esquerda|200px|Batalla de Lepanto, segundo autor descoñecido
Polonia
Biodiversidade
miniatura|[[Bisonte europeo|Bisontes europeos no bosque de Białowieża, Patrimonio da Humanidade e Reserva da biosfera.]] Fitoxeográficamente, Polonia pertence á provincia de Europa central, da Rexión Circumboreal dentro do reino boreal. Segundo o Fondo Mundial para a Natureza, o territorio de Polonia pertence a tres ecorrexións paleárticas de bosque continental, de folla ancha, tépedo e bosque mixto, que abarca a Europa central e do norte, así como a dos Cárpatos.
1571
Outros
Historia ano a ano
Polonia
Biodiversidade
Moitos animais que se extinguiron noutras partes de Europa aínda sobreviven en Polonia, como o bisonte europeo no antigo bosque de Białowieża e Podlaquia. Outros destas especies inclúen o oso pardo no bosque de Białowieża, nos montes Tatra e nas montañas Beskidy, o lobo gris e o lince eurasiático en varios bosques, o alce no norte do país, e o castor en Masuria, Pomerania, e Podlaquia.
Nos bosques, tamén se atopan animais de caza, como o cervo, o corzo e o xabaril. No leste de Polonia hai unha serie de bosques antigos, como o de Białowieża. Tamén hai grandes zonas boscosas nas montañas de Masuria, Pomerania, Lebus e Baixa Silesia.
Polonia acolle a zona de anidamento máis importante para unha variedade de aves migratorias europeas. De todas as aves migratorias que chegan a Europa no verán, unha cuarta parte da poboación mundial da cegoñas brancas (40.000 parellas reprodutoras) aniñan en Polonia, especialmente nos distritos do lago e as zonas húmidas ao longo do Biebrza, o Narew e o Warta, que forman parte das reservas naturais ou parques nacionais.
Economía
Véxase: Economía de Polonia.
Goberno
miniatura|esquerda|130px|[[Andrezej Duda Presidente de Polonia desde o 6 de agosto de 2015]] miniatura|dereita|O edificio do [[Sejm en Varsovia]] Polonia é unha democracia, cun presidente como xefe de estado, cuxa constitución data de 1997. A estrutura do goberno céntrase no gabinete de ministros encabezado polo primeiro ministro. O presidente nomea o Consello de ministros segundo as propostas do primeiro ministro, representante da coalición maioritaria do Sejm. O presidente elíxese por voto popular cada cinco anos. O actual presidente é Andrzej Duda e o primeiro ministro é Donald Tusk.
Os votantes polacos elixen un Parlamento bicameral que consta dunha cámara baixa de 460 (Sejm) e unha cámara alta de 100 membros (Senat). O Sejm elíxese baixo unha representación proporcional segundo o método D'Hondt, método semellante ao empregado en moitos sistemas políticos parlamentarios. O Senat, porén, elíxese baixo un raro método de escrutinio maioritario plurinominal onde os candidatos con maior apoio son elixidos por cada circunscrición.
Coa excepción dos partidos que representan as minorías étnicas, só os candidatos dos partidos políticos cun 5% do voto nacional poden obter representación no Sejm. Nas sesións conxuntas, os membros do Sejm e do Senat forman a Asemblea Nacional (Zgromadzenie Narodowe). A Asemblea Nacional reúnese en tres ocasións: cando o novo presidente xura o cargo; cando se presenta unha imputación ao presidente no Tribunal do Estado (Trybunał Stanu); e cando se declara a incapacidade do presidente para exercer os seus deberes por motivos de saúde. Até o de agora tan só se produciu o primeiro caso.
O poder xudicial xoga un papel importante na toma de decisións. As súas maiores institucións inclúen a Corte Suprema (Sąd Najwyższy); a Corte Suprema administrativa (Naczelny Sąd Administracyjny); o Tribunal Constitucional (Trybunał Konstytucyjny); e o Tribunal Estatal (Trybunał Stanu). Coa aprobación do Senat, o Sejm nomea ao valedor do pobo ou inspector para a protección dos dereitos civís (Rzecznik Praw Obywatelskich) por un período de cinco anos. O valedor do pobo ten o deber de garantir a observación e implementación dos dereitos e liberdades dos cidadáns polacos e residentes, da Lei e dos principios da vida comunitaria e a xustiza social.
Divisións administrativas
Os actuais voivodatos ou voivodías (provincias) están baseados principalmente nas rexións históricas do país, mentres que aqueles que se formaron nas dúas décadas anteriores a 1998 creáronse e nomeáronse a partir de cidades. Os voivodatos creados teñen unha superficie que vai dende os 10.000 km2 até os 35.000 km2. A autoridade administrativa a nivel do voivodato compártese entre o voivoda (governor elixido polo goberno), unha asemblea rexional electa (sejmik) e un executivo elixido pola asemblea.
Cultura
miniatura|Traxe tradicional polaco. A lingua oficial da República de Polonia é o polaco. Existen minorías que falan linguas oficiais nos países veciños: ucraínos, belarusos, lituanos, checos, eslovacos e alemáns. Cómpre destacar unha lingua eslava autóctona e minorizada, o caxubio. En 2005, aprobouse a Lei de Minorías Étnicas e Linguas Rexionais que recoñece a certos concellos con minorías lingüísticas significativas o dereito a establecer unha segunda lingua auxiliar que se pode utilizar xunto co polaco en contextos oficiais. Ata 2008 son 20 os concellos que estableceron esa segunda lingua: 16 o alemán, 2 caxubio, 1 lituano e 1 belaruso.
Departamento de Vélingara
Vélingara é un departamento da rexión de Kolda, no Senegal, na Alta Casamanza. A súa capital é Vélingara.
As localidades con status de comuna son:
Segundo o censo do ano 2002, tiña unha poboación de 189.742 habitantes. En 2005, a súa poboación estimábase en 206.547 persoas.
Lista de mulleres pilotos de Fórmula 1
Esta é unha lista de mulleres pilotos no automobilismo que participaron no Campionato Mundial de Fórmula Un desde o inicio do Campionato Mundial de Pilotos na tempada de. Cinco mulleres pilotos participaron polo menos nun Gran Premio, aínda que só dúas delas cualificaron algunha vez e comezaron unha carreira. A muller que competiu en máis Grandes Premios é Lella Lombardi, con 17 participación e 12 saídas.
Desiré Wilson converteuse na única muller en gañar unha carreira de Fórmula Un, aínda que non puntuable para o Campionato Mundial, cando gañou en Brands Hatch na British Aurora F1 series o 7 de abril de 1980. Como resultado deste logro, ten unha tribuna en Brands Hatch que leva o seu nome.
Histórico
220px | miniatura | dereita|[[Lella Lombardi: primeira e única muller en anotar puntos.]] A historia das mulleres no Fórmula Un iniciouna a italiana Maria Teresa de Filippis que entre as tempadas de e, participou en cinco carreiras e comezou só dúas tendo como mellor resultado unha décima posición no Gran Premio de Bélxica de 1958. Na seguinte carreira, o director da carreira prohibiulle a súa participación, alegando que "O único casco que unha muller debe usar é o que está no salón de peiteado". Maria terminou a súa carreira no Gran Premio de Mónaco o ano seguinte.
Logo de quince anos sen ningunha muller na categoría, participou outra italiana, Lella Lombardi, que competiu durante tres tempadas, desde a. Inscribíuse en dezasete carreiras e comezou doce, logrou o seu mellor resultado no Gran Premio de España de 1975 onde Lombardi terminou sexta. A carreira detívose antes de chegar a tres cuartos da distancia da carreira programada, outorgáronse só a metade dos puntos. Lella converteuse na primeira e ata agora única muller en puntuar no Campionato Mundial.
En a inglesa Divina Galica tratou de cualificar para o Gran Premio do Reino Unido. Esta foi o único Gran Premio de Fórmula Un no que participaron varios pilotos femininos (Lombardi e Galica), pero ningunha cualificou.
En, a surafricana Desiré Wilson tratou de cualificar para o Gran Premio do Reino Unido, pero non tivo éxito. No mesmo ano converteuse na única muller en gañar unha carreira de Fórmula Un cando gañou en Brands Hatch nas British Aurora F1 series o 7 de abril de 1980. Como resultado deste logro, Wilson ten unha tribuna en Brands Hatch que leva o seu nome.
A última muller en tratar de competir nun Gran Premio de Fórmula 1, foi a italiana Giovanna Amati en 1992. Tratou de cualificar en tres carreiras, pero fracasou en todos os intentos. Foi substituída por Damon Hill, que tampouco logrou cualificar o coche nas seguintes carreiras.
Pilotos oficiais
As pilotos mencionadas nesta táboa participaron nun Gran Premio. As saídas reais indícanse entre paréntesis.
Pilotos de proba
Algunhas mulleres piloto participaron nas sesións de probas e avaliación en equipos de Fórmula 1. A piloto de IndyCar Sarah Fisher realizou unha carreira de demostración con McLaren logo da primeira práctica para o Gran Premio dos Estados Unidos de 2002. Katherine Legge probou con Minardi no Circuíto de Vallelunga en 2005.
Outras mulleres pilotos foron contratadas en equipos de Fórmula 1 para probas e desenvolver capacidades. En 2012, Williams contratou a Susie Wolff como piloto de probas e desenvolvemento, e María de Villota foi piloto de probas de Marussia ata o seu accidente en 2012 e a morte ao ano seguinte. En 2014, Sauber contratou á piloto da Serie IndyCar Simona de Silvestro como "piloto afiliado", co obxectivo de competir en 2015. En 2015 Lotus F1 contratou a Carmen Jordá nun acordo que inclúe unha carreira nun coche.
Departamento de Médina Yoro Foulah
O departamento de Médina Yoro Foulah é un dos 45 departamentos do Sénégal. Atópase na rexión de Kolda, en Casamanza. Foi creado no ano 2008. A súa capital é Médina Yoro Foulah. O departamento posúe dúas comunas:
Savoia-Marchetti S.M.79
O Savoia-Marchetti S.M.79 Spaviero (gabián) foi un bombardeiro medio italiano usado durante a Guerra Civil española e a segunda guerra mundial. Voou por primeira vez o 8 de outubro de 1934 como unha evolución do transporte civil S.M.73. Construóronse en total 1.230 exemplares e tivo unha versión de transporte con capacidade para 10 pasaxeiros, denominada S.M.83. Foi o bombardeiro italiano máis importante da segunda guerra mundial.
Durante a Guerra Civil española foi usado como bombardeiro horizontal tanto polos nacionalistas como pola Aviación Lexionaria italiana. Chegaron uns 135 S.M.79-I, e cando os italianos marcharon doaron 80 dos superviventes aos nacionalistas.
O Castro, Santa Baia de Berredo, A Bola
O Castro é un lugar da parroquia de Santa Baia de Berredo no concello ourensán da Bola na comarca da Terra de Celanova. Tiña 57 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 29 eran homes e 28 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 57 habitantes (29 homes e 28 mulleres).
Ewan McGregor
Ewan Gordon McGregor, nado o 31 de marzo de 1971, é un actor escocés. É famoso, entre outras cousas, por participar nos tres primeiros episodios da saga de Star Wars, interpretando o Cabaleiro Jedi Obi-Wan Kenobi. McGregor tamén actuou como a contraparte masculina en filmes románticos de Hollywood como Moulin Rouge! e Abaixo o amor, aínda que a súa interpretación máis aclamada e a que o lanzou á fama foi a de Mark Renton, o protagonista antiheroe do filme de culto Trainspotting de Danny Boyle. No 2005 interpretou un psiquiatra no filme Stay de Marc Foster e no 2006 personificou a Ian Rider na adaptación da serie de libros de Alex Rider, o filme chamouse Stormbreaker e foi dirixido por Geoffrey Sax. Tamén participou na superproducción Angels & Demons, con Tom Hanks.
Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2009
miniatura|300px|Festival de Cannes O Festival de Cannes 2009, sendo a 62 edición do festival efectuase do 13 ao 24 de maio 2009. A presidente do xurado é a actriz francesa Isabelle Huppert.
Pinturas murais do sol e da lúa
As pinturas murais do sol e da lúa son unha parella de murais cerámicos deseñados polo artista catalán Joan Miró e Josep Llorens Artigas tras conseguir París, en 1955, gañar coa súa proposta para se converter en sede da UNESCO. Os murais serán inaugurados en 1958 e aínda que instalados inicialmente na Place de Fontenoy, acabaron mudando para dentro do predio para protexelos das intemperies e choiva ácida.
Estadio Jan Breydel
O Estadio Jan Breydel é un estadio multiúsos da cidade de Bruxas, Bélxica. Este estadio é fogar de dous equipos veciños: o Cercle Brugge e o Club Bruxas. O campo foi construído no ano 1975. Neste estadio a capacidade é de 29 042 espectadores.
Antes do ano 1999 e da Eurocopa 2000, o Estadio Jan Breydel chamábase Olympiastadion (Estadio Olímpico en holandés) e nel cabían 18.000 espectadores. O actual nome fai referencia ao revolucionario do século XIV, Jan Breydel.
Corvus (constelación)
Corvus ou Corvo é unha constelación austral menor, con só 11 estrelas visibles ó ollo humano, situada entre Virgo e Crater, e por riba de Hidra. Para formar o nome das súas estrelas úsase o xentitivo, Corvi. Exemplo: γ Corvi é a estrela gamma do Corvo.
As súas estrelas γ Corvi (Gienah Gurab, en árabe) e δ Corvi (Algorab), serven de indicadoras para atopar a Espiga (Spica ou α Virginis). Mentres que δ, γ, ε, e β forman o asterismo da vela (por recordar unha vela cadrada (en realidade trapezoidal) antiga.
Observación das súas estrelas
Localización da constelación
Aínda que a constelación é pequena, é bastante visible, e a súa forma é moi característica, que recorda unha antiga vela cadrada. Pódese reparar facilmente nela, ao sur de α Virginis (ou Spica, a Espiga).
Ficheiro:Corvus.gif
Mitoloxía
Na mitoloxía grega, o corvo foi enviado por Apolo a buscar auga na súa copa (Crater), pero o corvo tardou en volver porque estivera esperando a que madurara un figo cerca da fonte. Trouxo a copa (Crater) e unha serpe de auga entre as súas poutas e díxolle a Apolo que se atrasara porque a serpe lle tiña atacado. Apolo, sabedor de que o corvo mentía, puxo ós tres no ceo: condenou ó corvo a estar sedento para sempre, pois aínda que a copa está preto, a serpe non lle permite beber.
Gran Premio do Xapón de 1987
O Gran Premio do Xapón de 1987 foi unha carreira de Fórmula Un disputada en Suzuka o 1 de novembro de 1987. Foi a décimo quinta e penúltima proba da tempada 1987 da Fórmula Un, o 14º Gran Premio do Xapón e o terceiro que se celebrou no marco do campionato mundial de pilotos de Fórmula Un. Foi o primeiro Gran Premio do Xapón desde 1977 e o primeiro que se realizou no Circuíto de Suzuka propiedade de Honda, que se creou como unha pista de probas para motocicletas e automóbiles Honda.
Soichiro Honda era extremadamente optimista sobre esta carreira, e dixo aos seus enxeñeiros de carreiras "Temos que gañar, e temos que seguir gañando ...". apuntando a unha vitoria local no circuíto de casa de Honda no seu Xapón natal. O Sr. Honda tiña razóns para o optimismo xa que catro dos participantes montaban motores Honda. O Lotus 99T de Ayrton Senna, que gañara carreiras a principios de tempada e estaba acompañado no equipo Lotus polo favorito nacional Satoru Nakajima, xunto cos dominantes Williams FW11B pilotados por Nigel Mansell e Nelson Piquet, quen estaban competindo polo campionato. Con todo, logo de Nigel Mansell quedara fóra da contenda logo dun accidente na cualificación, os outros tres coches de Piquet, Senna e Nakajima só puideron cualificar no 5º, 7º e 11º lugares, respectivamente, co mellor posto para Honda o segundo lugar de Senna.
A carreira foi gañada polo piloto austríaco Gerhard Berger pilotando un Ferrari F1 / 87. Foi o final dunha racha de 38 carreira sen gañar do equipo máis famoso da Fórmula Un e a segunda vitoria nun Gran Premio de Berger desde o Gran Premio de México o ano anterior. Berger gañou por 17 segundos sobre o piloto brasileiro Ayrton Senna pilotando un Lotus 99T. Terceiro foi o McLaren MP4 / 3 do piloto sueco Stefan Johansson.
O campionato mundial decidiuse durante a práctica, cando o piloto británico Nigel Mansell chocou fortemente co seu Williams FW11B nas curvas S. As lesións de Mansell deixárono fóra da competición durante o resto da tempada, deixando ao piloto brasileiro de Williams Nelson Piquet sen oposición para lograr o seu terceiro Campionato Mundial, engadíndoa ás súas vitorias con Brabham en e.
Clasificación
O Gran Premio do Xapón de 1987 foi a primeira carreira que se celebrou no Xapón desde que James Hunt gañara no seu McLaren en Fuji, en 1977. Esta vez, o circo Gran Premio utilizou o Circuíto de Suzuka propiedade de Honda. O escenario estaba preparado para unha tensa carreira que decidira o campionato entre os compañeiros de equipo Williams Honda, Nelson Piquet e Nigel Mansell. Pero, Mansell sufriu un grande accidente durante as probas do venres ao tratar de mellorar o tempo de Piquet e quedou fóra da competición tanto para a carreira xaponesa como para o posterior Gran Premio de Australia. Como consecuencia diso, Piquet gañou o seu terceiro campionato do mundo antes de que comezase a carreira.
Carreira
Ao comezo Berger impuxo de inmediato a súa autoridade logrando unha boa distancia. Prost, no seu McLaren, quizais o único piloto capaz de desafiar a Berger pola vitoria, sufriu unha picada nunha roda na primeira volta e, polo tanto, quedou fóra da contenda. Prost, con todo, fixo unha carreira excelente e avanzou a través da pista para rematar xusto fóra dos puntos co consolo de facer a volta rápida. O Benetton de Boutsen foi segundo ao principio, pero non resistiu o ritmo marcado por Berger, e finalmente rematou na quinta posición. Piquet pasou gran parte da carreira detrás do Lotus de Senna, pero foi incapaz de atopar un lugar para adiantar ao seu paisano. O novo campión do mundo finalmente retirouse a boxes cunha fuga de aceite na parte traseira do seu Williams. Nun momento dado Stefan Johansson no McLaren acercouse a Berger, pero o piloto austríaco respondeu e, finalmente, gañou con facilidade nunha vitoria aparentemente sen esforzo, a primeira vitoria de Ferrari desde o Gran Premio de Alemaña de 1985. Ayrton Senna pasou espetacularmente a Johansson na última volta para poñerse en segundo lugar. Michele Alboreto, no segundo Ferrari, saíu moi lentamente cando o semáforo púxose en verde e quedou na parte traseira do pelotón. Con todo, o italiano fixo unha carreira agresiva para subir na clasificación ata terminar nunha excelente cuarta posición malia levar arrastrando unvprotector que causaba unha gran cantidade de faíscas. Boutsen e Nakajima completaron os puntos.
O terceiro posto de Johansson foi o 54º e último podio para o motor Porsche turbo V6 deseñado por TAG que fora utilizado por primeira vez na Fórmula Un nun McLaren no Gran Premio dos Países Baixos de 1983.
Líderes por volta
Gerhard Berger 50 (1-24, 26-51), Ayrton Senna 1 (25)
Ogonek
O ogonek (en polaco:, "rabiño") é un sinal diacrítico con forma de gancho ( ̨ ) que se coloca baixo a parte inferior dereita dunha vogal nalgunhas linguas europeas ou baixo da vogal en varias linguas americanas. 100px|miniatura|centro|Ogonek
Uso
O uso máis habitual do ogonek é indicar nasalización. Ese uso é o que ten nas seguintes linguas:
Co mesmo significado é empregado en varias linguas norteamericanas:
Porén, en lituano, nas letras, indica vogal longa, aínda que na súa orixe si indicaba nasalización.
Tigre branco
miniatura|250px|Tigre branco no Houston Aquarium. miniatura|thumbtime=1|(vídeo) Tigre branco no Zoo de Tobu, en [[Prefectura de Saitama|Saitama, Xapón.]] Os tigres brancos son espécimes individuais do tigre ordinario (Panthera tigris) cunha condición xenética que case elimina o pigmento na pel normalmente laranxa, aínda as raias negras non se ven afectadas. Isto ocorre cando un tigre herda dúas copias do alelo recesivo para a coloración pálida: nariz rosa, ollos cor azul e pel de cor branca a crema con raias negras, grises ou de cor chocolate (existe outra condición xenética que tamén produce raias pálidas; os tigres deste tipo son chamados «brancaneves»).
Covas, Santa Baia de Berredo, A Bola
Covas é un lugar da parroquia de Santa Baia de Berredo no concello ourensán da Bola na comarca da Terra de Celanova. Tiña 19 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 9 eran homes e 10 mulleres. Iso supón un aumento da poboación respecto a 2010, cando tiña 18 habitantes (9 homes e 9 mulleres).
Universidade de Vic - Universidade Central de Cataluña
É unha institución dedicada á educación superior e á investigación mediante a docencia e a formación continuada, e ten os seus fundamentos no principio de autonomía universitaria, expresada na liberdade de cátedra, de investigación e de estudo. A UVic-UCC é membro da Xarxa Vives d'Universitats e ademais de en Vic, ten campus en Manresa e Granollers.
O emblema da Universidade de Vic é o A de Carlomagno, peza de ourivaría carolingia que simboliza os principios do saber e a súa expansión ilimitada. A divisa que orienta á universidade, Scientiae patriaeque impendere vitam, é un verso de Lucano que significa "Dedicar a vida ao servizo da ciencia e a comunidade".
Banco de Galicia (España)
O Banco de Galicia foi un banco rexional galego, filial do Banco Popular. O 25 de setembro de 2008 foi absorbido integralmente pola súa matriz, por decisión do consello de administración, xunto con outras tres filiais rexionais: Banco de Castilla, Banco de Crédito Balear e Banco de Vasconia. En 2008, o Banco de Galicia contaba cunhas 202 sucursais emprazadas principalmente en Galicia e, en menor medida, na provincia de Madrid.
Banco de Vigo
O 27 de decembro de 1918 fundouse a Banca Viñas Aranda y Compañía, Sociedad en Comandita, que iría cambiando de denominación pasando, o 20 de outubro de 1920, a chamarse Banca Viñas Aranda S. A. Despois, o 31 de decembro de 1953 tomou o nome de Banco de Vigo-Viñas Aranda S. A. E o 1 de xullo de 1957 reduciu o seu nome, quedando en Banco de Vigo S. A.
O Banco de Vigo foi comprado polas sociedades de carteira chamadas Popularinsas (do Grupo do Banco Popular Español) en outubro de 1969. Cómpre aclarar que o Banco de Vigo ao que se fai mención aquí —e que non foi máis que un cambio e denominación do Banco Viñas Aranda— non ten nada que ver con outro banco que anteriormente levou esta mesma denominación que foi fundado no ano 1900, e que deixou de operar por suspender pagos.
Banco de Lugo
O ano 1870 Benito de Soto Linares exercía a actividade de comerciante-banqueiro sendo, ademais, correspondente do Banco de España en Chantada (Lugo). En 1914, ao falecer Benito de Soto, a súa su familia seguiu os negocios bancarios coa denominación de Viuda de Benito de Soto Comunidad de Bienes. O 7 de xuño de 1964 transfórmase nunha sociedade anónima tomando o nome de Banco de Soto S. A. En novembro de 1969 este banco foi comprado polas sociedades de carteira Popularinsas e, o 8 de xuño de 1971 cambiou o nome, pasando a denominarse Banco de Lugo S. A.
Evolución do Banco de Galicia
Unha vez adquiridos o Banco de Vigo e o Banco de Soto (este, posteriormente, cambiou, como vimos, o seu nome polo de Banco de Lugo) e transcorridos uns anos, decidiuse a súa fusión, formando o Banco de Galicia. Esta fusión supuxo moito máis que a unión do negocio de ambos o bancos, xa que se lle imprimiu un dinamismo que contrastou co do resto de entidades competidoras. Así, aumentou significativamente a produtividade, co conseguinte aumento das cotas de mercado. A política de persoal ocupou un primeirísimo plano, prestando especial coidado na selección no proceso de ingreso dos novos empregados, necesarios para as numerosas oficinas que se abriron. Terminou por estar presente en todo o país galego.
O acelerado ritmo da apertura de sucursais produciu crecementos especialmente altos, sobre todo nos depósitos da clientela que, até mediados dos anos 80 do século XX, alcanzaron regularmente porcentaxes do 30 %. A morosidade era practicamente irrelevante.
Ao seren maiores os crecementos dos fondos captados respecto ao investimento, producíronse importantes excesos de liquidez, situación que continuou até os anos 1990. A partir de entón, os crecementos do investimento con clientes superaron a captación de fondos. Como consecuencia do maior investimento e da propia situación económica produciuise unha progresiva deterioración da calidade dos riscos, co conseguiente aumento da morosidade e diminución das porcentaxes de aumento dos beneficios.
A crise económica iniciada en 2007 e a busca de aforros administrativos aconsellaron que o Banco Popular integrara no seu balance, mediante unha fusión por absorción, os negocios e actividades dos seus bancos filiais, entre os que se encontraba o Banco de Galicia, de cuxo capital posuía o 93,54 %.
Na data da fusión co Banco Popular, o 30 de xuño de 2008, o Banco de Galicia tiña uns fondos propios de 462 millóns de euros, uns depósitos de clientes de 3 113 millóns de euros e os créditos e préstamos coa clientela chegaban aos 4 386 millóns de euros.
Motivos para a compra do Banco de Galicia
Dentro das estratexias adoptadas desde sempre poos bancos españois, ocupou un lugar preferente a de conseguir unha maior dimensión. Unha das maneiras coas que se lograba este fin era abrindo sucursais. Antes da lei de 1974 resultaba moi difícil establecerse en novas prazas, xa que estaba vixente o chamado "statu quo" bancario. Por tanto, para ter abertas máis sucursais, unha solución era a adquisición, ou a absorción, doutros bancos. O grupo do Banco Popular Español decidiu comprar bancos rexionais para conseguir estar presente en máis lugares. Esta foi a causa das compras do Banco de Vigo e do Banco de Soto.
Marco Vitruvio
miniatura|[[Home de Vitruvio, de Leonardo da Vinci.]] Marco Vitruvio (Marcus Vitruvius Pollio) foi un arquitecto romano que viviu no século I a.C. Non se coñece con exactitude cando existiu, mais tense calculado o seu nacemento arredor do 90 a.C, e o pasamento sobre o ano 20 d.C.
Logo de ter sido soldado na Galia, en Hispania e en Grecia, foi tamén construtor de aparellos bélicos. Fíxose arquitecto en Roma. Conta de si mesmo que non é alto e que lamenta os estragos da idade. A súa prosa, á vez técnica e imaxinativa, implica esencialmente o uso de frases curtas, con vocabulario que semella ter sido o dos artesáns.
Vitruvio foi a un tempo un vulgarizador e un compilador; ténselle atribuído a invención do módulo quinario da construción de acuedutos; porén non é senón o depositario dunha tradición xa antiga.
De Architectura
Foi autor dun célebre tratado de arquitectura, De Architectura (Sobre a Arquitectura, ás veces citado como Os dez libros da arquitectura), probablemente escrito na etapa final da súa vida, que dedica ao emperador Augusto. Este libro é presentado como unha enciclopedia das técnicas da Antigüidade romana, no que fai a loa, para o seu egrexio destinatario, da función de architectus, intermediario entre o arquitecto grego e o enxeñeiro militar romano; louvanza moi necesaria, porque parece que en Roma, ese oficio non estaba máis considerado que o dun simple artesán. Ora ben, segundo Vitruvio, a arquitectura é ciencia que se adquire pola práctica e a teoría. O Arquitecto debe posuír numerosos coñecementos de xeometría, deseño, historia, matemáticas e óptica.
É o único escrito de arquitectura que nos chegou da Antigüidade, e os arquitectos do Renacemento como os italianos Sebastiano Serlio e Andrea Palladio inspiráranse nel dabondo; mesmo usouse ata nos períodos clasicistas e barroco, cando Claude Perrault (1613-1688) comeza a reducir o asunto á interpretación dos seus principios.