cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alemaña nazi
Arte e cultura
Boa parte da produción artística alemá neste período consagrouse ao enxalzamento dos valores da familia, a nación e en especial a raza aria, educando ás novas xeracións con contidos antisemitas e intolerantes. Neste tema, o ministro de Propaganda Joseph Goebbels xogou un importante papel doutrinario.
Sintagma nominal
Funcións
Desempeña as mesmas funcións sintácticas que pode desempeñar un substantivo: suxeito, complemento directo de cousa, aposición, vocativo, atributo, complemento circunstancial etc... Se leva unha preposición ao principio, é denominado sintagma preposicional. Como sintagma preposicional pode desempeñar as funcións de complemento do nome, complemento dun adxectivo, complemento dun adverbio, complemento directo de persoa, complemento indirecto, complemento de réxime, complemento axente, atributo e complemento circunstancial. O sintagma nominal é endocéntrico, o preposicional é exocéntrico.
Exemplo:
Estrutura
Predeterminante + Determinante actualizador + Determinante cuantificador + Adxectivo en función de adxacente + Substantivo ou equivalente en función de núcleo +
Poden verse todas estas funcións nos seguintes exemplos:
Bieito
Bieito pódese referir a:
Alemaña nazi
Arquitectura
A arquitectura tamén recibiu un impulso considerable durante o réxime. Un ambicioso plan, que buscaba converter Berlín na capital máis impoñente do mundo, nunca chegou a ser concretado a causa do comezo da guerra. Durante anos Hitler e Speer proxectaron os edificios e propuxeron un radical cambio urbanístico para a súa nova cidade.
O primeiro paso destes planes foi o Estadio Olímpico de Berlín, deseñado por Werner March, a única grande obra arquitectónica deste período que aínda sobrevive. Speer proxectou así mesmo a nova Chanceleria do Reich, que incluía un enorme salón, dúas veces maior que o Salón dos Espellos do Palacio de Versalles. Hitler quería construír unha terceira Chancelería, aínda maior, malia que nunca chegou a comezarse. A segunda das Chancelerías foi danada seriamente polo exército soviético durante a batalla de Berlín en 1945. Nese mesmo ano foi demolida en presenza do Primeiro Ministro do Reino Unido, Winston Churchill.
Outras obras destacadas que sobreviviron son o Aeroporto de Berlín-Tempelhof e Prora, unha estación de vacacións construída na illa de Rügen. Entre os proxectos de Speer e Hitler está a Volkshalle, ou Salón do Pobo, unha cúpula de 200 m de altura e 250 m de diámetro, 16 veces maior que a Basílica de San Pedro. Hitler tamén planeaba construír un arco, similar ao Arco do Triunfo de París, mais de 100 m de altura, en cuxo interior estarían gravados os nomes de todos os mortos alemáns da primeira guerra mundial.
Balea de Groenlandia
A balea de Groenlandia, tamén coñecida como balea franca boreal, Balaena mysticetus Linnaeus, 1758, é unha especie de mamífero da orde dos cetáceos, suborde dos misticetos, da familia dos balénidos, única representante actual do xénero Balaena.
A especie foi obxecto de activa caza, de xeito que a súa poboación estaba gravemente ameazada de extinción antes da moratoria de 1986 decretada pola CBI.
Na actualidade o número total de exemplares estímase nuns 24 900 en toda a súa área de distribución.
Estado de conservación
Nos últimos tempos a situación da balea de Groenlandia foi cualificada como: Con datos do ano 2008 (publicados no 2012), a UICN, considerando que a poboación mundial da especie parece estar aumentando, debido principalmente ao aumento na subpoboación de Bering-Chukchi-Beaufort (BCB), aínda que as tendencias de variación nas outras subpoboacións non están claras. O tamaño da subpoboación BCB está moi por riba do límite de vulnerábel' dunha poboación non decrecente, e as avaliacións actuais suxiren que esta poboación se recuperou até alcanzar o nivel que tiña antes da caza industrial de baleas. A estimación de máis de 7 000 animais nos stocks conxuntos das subpoboacións da Conca Foxe-Baía de Hudson e a baía de Baffin-estreito de Davis, é aínda provisional, pero é pouco probábel que as cifras finais sexan tan baixas que estas subpoblacións (ou a subpoboación combinada individual) cualificaría a súa inclusión nunha categoría de ameaza. O número de individuos da balea de Groenlandia no leste de Canadá e en Groenlandia occidental están probabelmente aínda por debaixo dos seus niveis previos á caza masiva de baleas. Por todas estas razóns, a situación da especie cualifícase como "LC" (pouco preocupante).
Anna Magnani
Anna Magnani, nada en Roma o 7 de marzo de 1908 e finada na mesma cidade o 26 de setembro de 1973, foi unha actriz de cinema e de teatro italiana.
Traxectoria
Estivo en colexios ata os catorce anos. Despois cantou en cabarés e clubs. En 1933, cando actuaba en obras teatrais experimentais, foi descuberta polo cineasta Goffredo Alessandrini.
O seu recoñecemento internacional chegou en 1945, con Roma, città aperta. A partir dese filme traballou cos principais directores italianos, como Luchino Visconti ou Pier Paolo Pasolini.
Participou tamén en varias películas estadounidenses. Pola primeira delas, The Rose Tattoo, gañou o oscar á mellor actriz, entre outros premios.
Finou de cancro aos 65 anos.
Palantír
Unha palantír, en plural palantiri (en quenya (a lingua dos noldor) que significa ‘visión afastada’), é un obxecto ficticio do legendarium creado polo escritor británico J. R. R. Tolkien. Trátase dunha pedra vidente, con forma esférica, que serve para ver acontecementos ou lugares arredados, ou, máis frecuentemente, para comunicarse co usuario doutra delas. Aparecen por primeira vez en A Irmandade do Anel, primeiro tomo de O Señor dos Aneis e trala morte de Tolkien publicouse un ensaio chamado «The palantíri» dentro da obra Unfinished Tales of Númenor and Middle-earth no que se afonda en detalles da súa orixe, natureza e funcionamiento. A miúdo tamén son chamadas «pedras videntes».
Etimoloxía
En sindarin Palantir tradúcese como "as que ven dende lonxe" (debido a que na obra original de Tolkien as Palantir son femininas), nome que deriva de palan- = «amplo e afastado» + -tir = «vixilancia ou gardián».
Descrición
Trátanse de rochas negras puídas e esféricas. No seu interior podían verse escenas de cousas que estaban ocorrendo en sitios afastados e mesmo doutros tempos. O posuidor podía, se a súa vontade era forte, dirixir a visión cara algo da súa preferencia, pero o máis habitual era que cada pedra establecese contacto con algunha outra, e con iso podía manterse comunicación mental cos demais custodios.
Historia
As Palantíri foron fabricadas polos Noldor en Eldamar, que regalaron sete á Casa de Elendil, en Númenor. Sábese que en Tol Eressëa conservábase unha oitava pedra vidente (a pedra mestra) coa que Elendil mantiña comunicación cos elfos das Terras Imperecedoiras a través da Palantír que se mantiña nos Outeiros das Torres, ó oeste da Comarca, que só servía para este propósito.
Coa caída de Númenor, Elendil levounas á Terra Media e repartiunas por todo o seu reino. A principal delas foi colocada na Cúpula das Estrelas de Osgiliath. As outras foron distribuídas en Minas Ithil, Minas Anor, Orthanc, Annúminas, Elostirion e na Torre de Amon Sûl.
Romanización (lingüística)
En lingüística, a romanización ou latinización é a representación dunha palabra ou lingua mediante o alfabeto latino, no caso de que a palabra ou lingua orixe use un sistema de escrita distinto (ou inexistente).
Métodos e características
Entre os métodos de romanización inclúense a transliteración, para representar texto escrito, e a transcrición, para representar a pronuncia das palabras. Esta última pódese dividir en transcrición fonémica (rexistrando fonemas) e a máis estrita transcrición fonética (rexistrando sons da fala).
Cada romanización leva asociada un conxunto de regras para a pronuncia das palabras romanizadas resultantes. Como exemplo de linguas ás que este proceso se lles aplica a miúdo encóntranse o chinés, o xaponés e o coreano.
Romanekadur Romanització Romanisierung Romanisation Romanización Latinisaatio Romanisation (écriture) ローマナイゼーション 로마자 표기법 Romanisatie Latynizacja Romanização (linguística) Romanizare Романизация Romanization 罗马化
Capela da Nosa Señora das Neves de Funchal
A Capela da Nosa Señora das Neves (en Capela de Nossa Senhora das Neves), coñecida popularmente como Capela das Neves, é unha capela do século XVI dedicada á Nosa Señora das Neves, situada na freguesía de São Gonçalo, na cidade de Funchal, na illa de Madeira, Portugal. Presenta algúns elementos do gótico sobrio, e desde 1994 está clasificada como Inmoble de Interese Municipal. A capela é propiedade da Diocese de Funchal.
Historia
Non se sabe a data exacta da construción desta capela. A toponimia de Santa María das Neves é xa coñecida no século XV, en ordes da Cámara Municipal do Funchal. En 1510, Catarina Pires, viúva de João Afonso Mialheiro, fixo morgado dos seus bens en Nosa Señora das Neves, con certas pensións, no seu sobriño João Manuel, almoxarife da Alfándega do Funchal. Tendo os seus bens secuestrados pola Facenda Nacional por débedas á Coroa portuguesa, foi a Quinta das Neves rematada por Lopo Machado de Góis, nado en Guimarães, entrando así a propiedade nesta familia.
Morgadío das Neves
Bartolomeu Machado, fillo de Lopo Machado, herdou a propiedade, pero faleceu sen descendencia o 31 de agosto de 1593, enterrado nesta capela. Por non ter herdeiros forzosos, manda buscar en Guimarães o seu sobriño João Machado de Miranda, nel facendo morgado de todos os seus bens. Sucedeuno como morgado o seu fillo Bartolomeu Machado de Miranda, finado o 22 de abril de 1650, e sepultado nesta capela. A este sucedeuno o seu fillo máis vello João Machado de Miranda, finado o 25 de agosto de 1676, e igualmente alí sepultado. Non tendo este descendencia lexítima, sucedeulle na casa o seu irmán, o capitán José Machado de Miranda, finado sen descendentes en outubro de 1694. Herdou a casa a irmá destes, D. Madalena de Moura e Miranda, casada co capitán Gaspar de Bettencourt e Sá, morgado da Água de Mel, entrando así este morgado na casa dos Bettencourts e Sá.
En 1762, a administración do morgado das Neves pasa para D. Guiomar Madalena de Sá e Menezes Vilhena, bisneta de D. Madalena, nel sendo sucedida polo seu sobriño neto, o primeiro Conde do Carvalhal.
Actualidade
Son entón realizadas importantes obras no edificio e envolvente da capela, especialmente o aumento da nave para o oeste, un pavimento en cemento e unha balaustrada, dividindo un pequeno estrado de formigón. Data desta época o epitafio que se atopa sobre o portal, onde está escrito:
Nestas obras, o alpendre que se erguía en fronte da fachada principal foi retirado, sendo transferida a entrada principal para unha fachada lateral, atopada no norte.
En 1988, o inmoble recibiu obras de mellora e restauración, pola Cámara Municipal do Funchal.
En 1994, a capela foi clasificada como patrimonio de Valor Cultural Local, pola resolución do presidente do goberno rexional nº 977/94 datada de 19 de outubro, pero a clasificación foi cambiada para Inmoble de Interese Municipal, en 2001.
Na sancristía funcionou ata o final do século XX a Escola Oficial nº 84, da responsabilidade da Cámara Municipal do Funchal.
O 29 de abril de 2016, foi palco dunha sesión do proxecto da Dirección Rexional da Cultura, “Capelas ao Luar”, consistindo na creación dun programa gratuíto de visitas guiadas a un conxunto de capelas da illa da Madeira, facilitando a accesibilidade ao patrimonio rexional. Após un apuntamento de música barroca executado polo Conservatório - Escola Profissional das Artes da Madeira, tivo lugar a visita guiada pola capela, a cargo da historiadora de arte Rita Rodrigues.
Arcos, Rocas, Esgos
Arcos é un lugar da parroquia de Rocas no concello ourensán de Esgos na comarca de Ourense. Tiña 5 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 4 eran homes e 1 muller.
Galería de imaxes de Cervaña, Silleda
San Salvador de Cervaña é unha parroquia que se localiza no concello de Silleda.
Bill Moss
Bill Moss nado o 4 de setembro de 1933 en Luton, Bedfordshire e finado o 13 de xaneiro de 2010 foi un piloto de carreiras británico [Inglaterra`]].
Moss entrou nunha carreira de Fórmula Un, o Gran Premio do Reino Unido de 1959, co seu Cooper T51 da United Racing Stable, un coche de Fórmula 2 e fallou na cualificación. Moss foi campión do British Formula Junior en 1961.
Non está relacionado con Stirling Moss, gañador de 16 Grandes Premios.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Proxima Centauri b
miniatura|300px|Recreación artística da superficie de Proxima Centauri b, orbitando a anana vermella Proxima Centauri, a estrela máis achegada ó Sistema Solar. Proxima Centauri b (tamén coñecido como Proxima b ) é un planeta extrasolar que orbita na zona de habitabilidade da estrela anana vermella Proxima Centauri, a estrela máis achegada ó Sol. Atópase a 4,2 anos luz (1,3 parsecs ou 40 trillóns de quilómetros) da Terra, na constelación de Centaurus, converténdoo no planeta extrasolar coñecido máis achegado ó Sistema Solar. É candidato de habitabilidade planetaria, malia que non é o mellor candidato comparándoo con outros planetas de tamaños semellantes, pero é preciso ter máis información sobre as características físicas do planeta para unha avaliación axeitada.
Robert Easton (actor)
Robert Easton, nado como Robert Easton Burke o 23 de novembro de 1930 e finado o 16 de decembro de 2011, foi un actor estadounidense de radio, cinema e televisión cuxa carreira abrangue máis de 60 anos. A súa mestría nos dialectos do inglés valeulle o epíteto de "O home das mil voces". Durante décadas foi a adestrador de voz de referencia de Hollywood para a mellor dos acentos e a pronunciación dos diálogos.
Proxima Centauri b
En agosto de 2016, o Observatorio austral europeo anunciou o descubrimento do planeta. O planeta foi atopado empregnado a método da velocidade radial, onde os cambios periódicos das liñas espectrais da estrela suxiren un obxecto orbitante. Segundo esta tese, a velocidade radial da estrela nai en relación coa Terra varía a súa amplitude a 2 metros por segundo. Orbita a estrela a unha distancia de aproximadamente 0,05 AU (7,5 millóns de km) cun período orbital de aproximadamente 11,2 días terrestres. A masa estimada do planeta é polo menos 1,3 veces a da Terra. A temperatura de equilibrio de Proxima b estímase que se atopa dentro do rango onde a auga podería existir como líquido na súa superficie, situándoa dentro da zona habitable de Proxima Centauri, aínda que debido a que Proxima Centauri é unha anana vermella e unha estrela flamante, non se prevé que poida soportar a vida.
O investigador Guillem Anglada Escudé, que liderou o proxecto do descubrimento, cre que a súa proximidade coa Terra ofrece unha oportunidade para a exploración robótica do planeta co proxecto Starshot ou, cando menos, "nos vindeiros séculos".
El Peñón, Cundinamarca
El Peñón é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia de Rionegro, a 121 km de Bogotá. A cabeceira municipal atópase a unha altura de 1310 m s. n. m.
Historia
Na época precolombiana, o territorio do actual municipio de El Peñón estivo habitado polos indíxenas teramas, que ocupaban a beira do río Bunque, tributario do río Murca (ou río das pedras verdes). Os teramas estaban dirixidos polo cacique Terama, que fixo fronte á expedición conquistadora do capitán español Antonio de Toledo no século XVI.
El Peñón foi oficialmente fundado por Pedro Bustos en 1822 co nome de El Peñón de Terama.
Gualberto Castro
Gualberto Antonio Castro Levario, nado na cidade de México o 12 de xullo de 1934 e finado o 27 de xuño de 2019, foi un cantante e compositor mexicano de baladas e boleros.
Traxectoria
Fillo de Antonio Castro, irmán do famoso cómico Arturo "El bigotón" Castro. A voz tenor de Gualberto fixo coñecido e famoso ao grupo Hermanos Castro, cuxos membros orixinais eran Arturo, Jorge, Javier e Gualberto Castro; máis tarde entrou Benito (fillo do cómico Arturo "bigotón" Castro). Os Hermanos Castro acadaron sona na década de 1960 coa canción "Yo sin ti".
Semana Santa
miniatura|Procesión en [[Santiago de Compostela o Martes Santo.]] miniatura|Procesión do Silencio en [[Zamora.]] miniatura|Imaxe da morte de [[Xesús de Nazaret|Xesucristo na Semana Santa sevillana.]] A Semana Santa é unha celebración cristiá que conmemora a Paixón de Cristo, que engloba a entrada en Xerusalén, a Última Cea, o viacrucis, morte e a resurrección de Xesucristo. A súa data de celebración é variable, entre marzo e abril. Dá comezo co Domingo de Ramos e finaliza o Domingo de Resurrección, aínda que a súa celebración iníciase en varios lugares o venres anterior ao Domingo de Ramos, coñecido como Venres de Dores.
Durante a Semana Santa teñen lugar numerosas mostras de relixiosidade popular por todo o mundo, destacando as procesións, as penitencias e as representacións da Paixón, morte e resurrección de Xesús.
Data
A Semana Santa celébrase na primavera, pero non coincide cunha data determinada do calendario, xa que ven determinada polo calendario lunar. A Pascua de Resurrección é o domingo inmediatamente posterior á primeira lúa chea despois do equinoccio de marzo e calcúlase empregando a lúa chea astronómica. Por este motivo oscila entre o 22 de marzo e o 25 de abril, ambos os dous incluídos.
As igrexas occidental e oriental utilizan calendarios diferentes para determinar o día de Pascua (o gregoriano en occidente e o xuliano en oriente), e aínda non chegaron a ningún acordo para unificar o criterio.
Días da Semana Santa
Aínda que oficialmente comeza o Domingo de Ramos e termina o Domingo de Pascua, a Semana Santa inclúe, nalgúns lugares, outros días de celebracións, que cronoloxicamente son os seguintes:
Celebracións
En gran parte do mundo existen celebracións asociadas á Semana Santa, algunhas delas destacadas como festas de interese turístico internacional.
En Galicia destacan as Semanas Santas de Viveiro e Ferrol, ambas declaradas Festas de interese turístico internacional.
En España as principais celebracións son as de Málaga, Sevilla, Valladolid e Zamora, aínda que tamén están recoñecidas como festas de interese turístico internacional as Semanas Santas de Ávila, Cáceres, Cartaxena, Crevillent, Cuenca, Granada, Hellín, León, Lorca, Medina de Rioseco, Medina del Campo, Mérida, Murcia, Orihuela, Palencia, Salamanca, Toledo e Zaragoza, e a Procesión do Domingo de Ramos de Elx.
Indian Broadcasting Company
A Indian Broadcasting Company (IBC) foi unha cadea privada de radio establecida na India Británica en 1926 e que operaba dúas estacións de radio, unha en Bombai, aberta en xullo de 1927, e outra en Calcuta, aberta en agosto.
Desenvolvemento
Establecida por un grupo de financeiros indios coa axuda financeira da compañía de Marconi e cun capital de millón e medio de rupias, comezou a emitir en 1927. Financiabase polas cotas das licenzas de radio e sobre os equipos imporatados de radio, pero o feito que o tivese que recadar a mesma compañía e a falta de interese das autoridades gobernamentais pola radio, levou á súa desaparación o 28 de febreiro de 1930, así e todo tan só chegou a ter 7.000 radiontes. Logo da presión dos escoitas e a opinión pública o goberno tomou o contral das emisoras e formou o Indian Broadcasting Service, embrión da futura All India Radio O primeiro programa en saír ás ondas foi India Radio Times que se emitiu a partir do 15 de xullo de 1927
Llanelli
Llanelli é a cidade máis grande do condado de Carmarthenshire e do condados preservados de Dyfed en Gales, Reino Unido. Está situada no esteiro de Loughor, 16 km ao nororeste de Swansea e 19 km ao sueste da capital do condado, Carmarthen. Llanelli é famosa pola súa tradición de rugby, sendo o lar dos Scarlets do Pro14, e por ser un centro de produción de folla de flandres.
DATR
DATR é unha linguaxe para a representación do coñecemento acerca dun léxico. O coñecemento léxico e codificado nunha rede de nodos. Cada nodo ten un conxunto de atributos asignados. Un nodo pode representar unha palabra ou a forma dunha palabra.
Cartabón
miniatura|dereita|Cartabón de plástico Un cartabón (puido chegar dende o antigo occitano escartabont, derivado de cart ‘cuarta parte’, procedente do latín quartus) é un utensilio con forma de triángulo rectángulo escaleno que se utiliza en debuxo técnico.
Características
Poden ser de diferentes tamaños e ter unha escala gráfica, para usarse como instrumento de medición. A súa forma é a dun triángulo rectángulo cuxos ángulos son 90º, 60º e 30º. Adoita empregarse, xunto a un escuadro ou unha regra, para trazar liñas paralelas, perpendiculares ou con ángulos diversos. Pode estar feito de materiais diversos, aínda que o máis común e útil é o de plástico transparente.
Ricart
Historia da Compañía
A empresa Sociedad Anonima de los Motores Ricart y Pérez foi fundada en 1922 en Barcelona de Wifredo Ricart e Francisco Pérez Olaguer para a produción de automóbiles. En 1926, cesou a produción de automóbiles, aínda que a compañía continuou existindo e continuaron producindo motores ata 1960. Ese mesmo ano, 1926, Wifredo Ricart fundou a súa propia compañía "Ricart" antes de que en 1928, xunto con Felipe Batlló y Godó, que traballaba en Automóviles España, fundaran Ricart-España. Produciu sobre todo coches de carreiras. O primeiro modelo tiña un motor de catro cilindros con 1000 cc. En 1926 un modelo fixeron tamén un seis cilindros de 1500 cc., pero non chegaron a producirse en masa.
Aeroporto de Cruzeiro do Sul
O aeroporto de Cruzeiro do Sul é o aeroporto que serve á cidade brasileira de Cruzeiro do Sul. É o aeroporto máis occidental do Brasil servido por servizos regulares. Está operado por Infraero.
Célula reticular
Unha célula reticular é un tipo de fibroblasto do tecido conxuntivo, que sintetiza coláxeno de tipo III para producir con el fibras reticulares. A célula rodea estas fibras co seu citoplasma, illándoas doutros compoñentes e células dos tecidos.
As células reticulares atópanse en moitos tecidos e órganos, como o bazo e ganglios linfáticos. Tamén dirixen as células B e T a rexións específicas do tecido linfático.
No tecido linfoide difuso dos ganglios linfáticos as células reticulares son de orixe mesenquimal e forman o estroma do tecido, xunto con fibras reticulares. Teñen forma estrelada, alongada e son de núcleo oval e pouco citoplasma, que é acidófilo con feixes de filamentos na periferia. A maioría das células con esta morfoloxía deste tecido son fibroblastos implicados na síntese e mantemento das fibras reticulares, pero están acompañadas por algunhas células de similar morfoloxía, que parece que teñen funcionalidade de célula fagocítica. Actualmente sábese que as células reticulares non dan lugar a ningún outro tipo celular, contrariamente ao que se pensaba antes.
Hugh Hefner
Traxectoria
Hefner é o fillo máis vello de pais protestantes e conservadores, Glenn e Grace Hefner, e descende de importantes patriarcas puritanos do estado americano de Massachusetts, como William Bradford e John Winthrop.
A primeira edición da revista Playboy, que presentaba o calendario fotográfico de Marilyn Monroe, foi lanzada en decembro de 1953. Hoxe está presente en máis de vinte e oito estados, coas súas propias edicións nacionais no Brasil, o Xapón ou Francia.
Joseph Brodsky
Joseph Brodsky, nado como Iosif Aleksandrovich Brodskii (en Иосиф Александрович Бродский) en Leningrado o 24 de maio de 1940 e finado en París o 28 de xaneiro de 1996, foi un poeta ruso-estadounidense.
Traxectoria
Nado nunha familia xudía, seu pai era fotógrafo e súa nai intérprete, asistiu á primaria ata os quince anos e logo converteuse en autodidacta. En 1964 foi acusado de "parasitismo social" (тунеядство) e foi condenado a cinco anos de traballos forzados, pero pasou só un ano e medio nun campo penal de Arjanguelsk, ata que a súa sentenza foi indultada en 1965. Desde entón conservou unha actitude de discreción cara ao réxime e, aínda que nunca foi afiliado á discrepancia política que tantos intelectuais compartían, si mostrou reserva na súa relación coas autoridades soviéticas, como o demostra a súa negativa a pedir visado para concorrer a un encontro internacional de poesía celebrado en Londres en 1969 e ao Festival dos Dous Mundos de Spoleto (Italia). En 1972 tivo dúas breves estadías en Viena e Londres e finalmente asentouse en Estados Unidos, onde adquiriu a súa nova nacionalidade en 1977. Nun dos seus poemas describe os obstáculos que atopou para plasmar as súas ideas e sentimentos en inglés, o seu novo idioma.
Recoñecementos
Foille outorgado o Premio Nobel de Literatura en 1987 por toda unha obra que singulariza pola súa vitalidade e polo seu esforzo analítico dun universo en balance, sobre un fundamento relixioso, aínda que non testemuñal.
Abella adornada
Abella adornada (Epeolus variegatus) é o nome que lle dan moitos entomólogos aos insectos himenópteros da familia dos ápidos, subfamilia dos antoforinos, pertencentes ao xénero Epeolus, que foman parte das chamadas abellas parasitas.
Carpa vermella
A carpa vermella, Carassius auratus L., 1758 , coñecido tamén cos nomes de peixe xaponés, peixiño dourado ou peixe vermello, é unha especie de pequenos peixes de auga doce pertencente á familia dos ciprínidos (Cyprinidae), á que pertencen todas as carpas. Foi unha das primeiras especies de peixes en ser domesticada e é aínda un dos peixes de acuario máis comúns no mundo enteiro. É unha variedade domesticada dunha carpa cinsenta escura nativa de Asia oriental. Foi domesticada, por vez primeira na China, e foi introducida en Europa a finais do século XVII.
Ten moitas variedades de tamaño, forma, configuración e cor (varias combinacións de branco, amarelo, alaranxado, vermello, marrón e negro). Pode crecer até aos 59 cm e un máximo de 3 kg, aínda que tales valores sexan moi raros: a maior parte dos espécimes non atinxe a metade destas medidas. É ovíparo.
Existen argumentos que defenden que o peixe vermello pode chegar a recoñecer o seu dono (aquel que lle dá comida).
Cría en acuario
O acuario ideal para unha carpa vermella debe posuír un sistema de flitraxe máis eficente do normal, cerca de dez veces o volume do acuario por hora, nunca utilizando o filtro biolóxico de fondo, que non supre as altas esixencias de filtraxe desta especie, que produce moita sucidade. Prefírense os modelos de filtraxe externos, independentemente do tipo, sexa "hang-on", "canister", "sump" etc, desde que se observe a eficiencia en litros/hora.
A compaña ideal para este peixe é ningunha. Por seren moi lentos, e teren aletas delicadas, poden sufrir co asedio doutros peixes. Ademais son dos poucos peixes de auga fría dispoñíbeis para acuarismo, aínda que o ideal é sempre utilizar un quentador con termóstato, pois nun acuario poden ocorrer cambios moi bruscos de temperatura, que son prexudiciais para calquera peixe.
Potencial invasor
Por mor do seu potencial invasor ou a susceptibilidade de se converter nunha ameaza grave por competir coas especies bravas autóctonas, alterar a súa pureza xenética ou os equilibrios ecolóxicos, esta especie foi incluída na Lista Española de Especies exóticas Invasoras, aprobada polo Real Decreto 1628/2011, do 14 de novembro, estando prohibida en España, e polo tanto en Galicia, a súa introdución no medio natural en todo o territorio nacional e nas zonas mariñas xurisidicionais, agás mediante autorización administrativa en recintos illados do medio natural vinculados á actividade humana.
Rupiallo, San Sadurniño, San Sadurniño
Rupiallo é un lugar da parroquia de San Sadurniño no concello coruñés de San Sadurniño, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 3 habitantes (2 homes e 1 muller).
Sabugueiro
O sabugueiro (provén de sabugo, e este do latín sabucus, -i) ou bieiteiro (Sambucus nigra) é unha planta arbustiva e medicinal, de 2 a 4 metros, da familia das adoxáceas. Común en Galiza, tamén recibe os nomes de sabugueiro negro e sabugo bieito ou biouteiro.
Descrición
miniatura|Bieiteiro
Trátase dun arbusto ou árbore pequena, de pólas fráxiles ó teren unha abundante medula branca esponxosa. As follas son opostas e caducas, imparipinnadas: compostas de 5-7 folíolos de forma lanceolada ou oval e bordo aserrado. As flores son pequenas, pentámeras e de cor branca ou amarelada, formando densos corimbos terminais que agroman a finais da primavera ou no verán. O froito (os sabugos) é unha baga pequena, negra ou violácea que madurece a fins de agosto e en setembro.
Propiedades medicinais e alimento
É unha planta con propiedades medicinais, sendo utilizada dende a antigüidade; contén aceites esenciais, taninos, ácidos orgánicos, ácidos animados, azucres, abundante vitamina C, e unha serie de glicósidos como a rutina e a sambunigrina. As flores, comestíbeis, posúen propiedades diuréticas e emolientes, e os froitos son purgantes. As infusións das flores son boas para gripes e catarros; tamén como laxante suave. En uso externo (lavados, locións ou compresas) aplícase para trata-las dermatoses, feridas, queimaduras e conxuntivite. En Celanova está documentado o seu uso contra a erisipela, e en Lourizán (Pontevedra) contra o xarampón.
Os froitos frescos e maduros empréganse na elaboración de saborosas marmeladas, xaropes e viño. A planta ten un particular recendo e é amarga. As sementes conteñen glicósidos cianoxenéticos (xeradores de cianuro) e na casca así como nas follas e os froitos non maduros contén sambunigrina que, en contacto cunha encima, chamada emulsina, produce tamén ácido cianhídrico. Non debe comerse cru, mais si se pode consumir despois de sometelos a cocedura ou maceración. A casca pode resultar tóxica, especialmente a altas doses. O contacto da pel coas follas e bagas pode tamén producir dermatite. Os síntomas que se producen, en caso de intoxicación, son semellantes ao que resultan de inxerir améndoas amargas.
Outra especie semellante presente en Galiza é o Sambucus ebulus (engo ou sabugueiriño), porén o porte desta última é herbáceo e ten un fedor característico. Os seus froitos son moi tóxicos.
Madeira
A madeira é dura e moi resistente á auga, servía para facer estacas. Con ela construíanse ferramentas agrícolas e até foi empregada en ebanistaría. O nome de sabugueiro Sambucus procede do grego sambuké, que significa frauta, a razón é que antigamente baleirabase o miolo das pólas para que ficase un tubo oco co que se facían frautas.
Etnografía
En Galiza o froito utilizábase para lle dar sabor ou escurecer o viño. Os rapaces facían cos talos tiracroios e frautas baleirando o miolo. Cos froitos moi maduros pódese elaborar un xarope laxante. As follas usábanse para escorrentar as moscas dos cabalos polo recendo. Facíase un feixe destas follas e levábase cando se cabalgaba. Por ese mesmo cheiro desagradable das follas, úsase como antídoto para expulsar certos animais considerados daniños, coma sapos, cóbregas, píntegas etc. (Mariño 1985:131).
Esoterismo
Tamén se lle atribuían ao sabugueiro virtudes máxicas, sendo unha planta sagrada no mundo celta. Dende a antigüidade empregábanse as varas co fin de simbolizar o poder sobre o mundo "invisíbel".
A Cernada, Rocas, Esgos
A Cernada é un lugar da parroquia de Rocas no concello ourensán de Esgos na comarca de Ourense. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña doce habitantes (seis homes e seis mulleres).
Sabugueiro
Esoterismo
En Galiza o sabugueiro úsase na véspera de San Xoán coma herba máxica, especialmente as flores, que reciben o nome de flores de San Xoán.
A Cernada, Rocas, Esgos
Toponimia
O topónimo galego Cernada (da voz medieval *cinerata, do latín ) indica unha terra queimada para o seu poboamento.
Gran Premio de España de 1979
O Gran Premio de España de 1979 foi unha carreira de Fórmula 1 celebrada no Circuíto do Jarama en Madrid, España o 29 de abril de 1979. A carreira foi a quinta rolda da tempada de Fórmula Un.
Sabugueiro
Esoterismo
Tense tamén a crenza de que queimar a madeira do sabugueiro é perigoso. O viño de sabugo disque foi o derradeiro agasallo da Deusa Terra, polo que non debe ser bebido pola xente común, senón por sacerdotes ou meigos, xa que posibelmente produciría alucinación, polo que se empregaba en rituais de adiviñación. Non respectar as normas de conduta e arrincar pólas de sabugueiro ou comer os froitos traía a má sorte; dicíase tamén que a persoa que tallase un sabugueiro podía quedar cega e incluso perder os seus fillos, e no mellor dos casos, ver enfermar o seu gado. Polo que segundo a mitoloxía cómpre tratar esta planta con respecto e antes de apañar follas, froitos ou pólas deberemos pedir permiso e agradecer deixando unha ofrenda dos nosos cabelos, unhas moedas ou algo de mel.
Disque, na antiga Inglaterra, os poderosos meigos de antano utilizaban as varetas de sabugueiro para seren invencíbeis a calquera outro meigo.
Acepcións na cultura
Na serie Harry Potter, da escritora británica J. K. Rowling, é coa madeira desta árbore que está feita a Vareta Letal ou a Vareta do Fado, unha vareta máxica considerada coma a máis poderosa do mundo, que pasou de xeración en xeración por medio do roubo e o asasinato (cada portador desposuíu ao anterior da vareta e moitos teñen sido asasinados polos ladróns).
Preposición
A preposición é a clase de palabra invariable que introduce o chamado sintagma preposicional. Constitúe un nexo en tanto que liga palabras, sintagmas e ata oracións, pero subordina unha destas unidades (o elemento rexido) á anterior (elemento rexente), da cal depende a través da preposición. Preceden necesariamente a un sintagma nominal. Na análise sintáctica o sintagma preposicional divídese en dúas partes: o enlace (a preposición) e o termo (o sintagma preposicional). O seu significado é sumamente abstracto e gramatical e na lingua precursora das linguas románicas, o latín, constituíu un procedemento para evitar as imprecacións e ambigüidades do morfema de caso, alcanzando tal éxito que veu a reemprazalo nas linguas románicas.
En definitiva, as preposicións son unidades que funcionan como eixos de enlace e translación, poñendo en relación un antecedente con outro elemento, substantivo ou palabra ou grupo de palabras en función substantiva que se constitúen en complemento daquel e que podemos denominar 'consecuente'. As preposicións, que teñen que ir acompañadas por ser partículas nexativas relacionantes non autosemánticas, van case sempre antepostas ás palabras e, polo xeral, son formas átonas que se agrupan habitualmente coa palabra anterior formando un grupo acentual
Preposicións galegas
A, aga/agás, ante, após, ata/até, baixo, bardante, cabo, canda, cas, con, conforme, consonte, contra, de, deica, dende/desde, des, durante, en, entre, excepto, fóra, malia, mediante, menos, onda, para, perante, por, quitando, sacado, sacando, salvante, salvo, segundo, sen, senón, so, sobre, tras, xunta.
Sistema nervioso somático
O sistema nervioso somático ou sistema nervioso voluntario é a parte do sistema nervioso periférico asociada co control voluntario dos movementos do corpo por medio dos músculos esqueléticos. O sistema nervioso somático consta de nervios eferentes responsables da estimulación da contracción muscular, e inclúe todas as neuronas non sensoriais conectadas cos músculos esqueléticos e coa pel.
Segundo outras definicións, o sistema nervioso somático non estaría formado só polas fibras eferentes que controlan a contracción muscular, senón tamén polas fibras aferentes que levan información sensorial do exterior procedente dos órganos dos sentidos.
Partes do sistema nervioso somático
Deste modo, o sistema nervioso somático consta de tres partes:
i) Nervios espiñais ou raquídeos: Son nervios periféricos que levan información sensorial á medula espiñal e ordes motoras.
ii) Nervios craniais: Son fibras nerviosas que levan información cara a dentro e fóra do tronco cerebral. Inclúen os encargados do olfacto, visión, ollo, músculos do ollo, boca, gusto, oído, pescozo, ombros e lingua.
iii) Nervios de asociación: Estes nervios integran as entradas sensoriais e as saídas motoras.
Transmisión de sinais nerviosos
A ruta básica do sinal nervioso no sistema nervioso somático eferente implica unha secuencia que empeza nos corpos celulares das motoneuronas superiores do xiro cerebral precentral (aproximadamente o córtex motor primario). Os estímulos do xiro precentral transmítense desde as motoneuronas superiores e baixan polos axóns do tracto corticospiñal para controlar os músculos (voluntarios) esqueléticos. Estes estímulos son transmitidos desde as motoneuronas superiores a través do corno anterior da medula espiñal, e fan sinapse cos receptores sensoriais das motoneuronas alfa (as grandes motoneuronas inferiores) do tronco cerebral e a medula espiñal.
As motoneuronas superiores liberan o neurotransmisor acetilcolina no botón terminal dos seus axóns, que é recibido polo receptores nicotínicos das motoneuronas alfa. Á súa vez, as motoneuronas alfa transmiten o estímulo, liberando acetilcolina no seu terminal axónico, que é recibido polos receptores postsinápticos (receptores de acetilcolina nicotínicos) da placa motora dos músculos, o que causa a contracción muscular.
Diferenzas en vertebrados e invertebrados
En invertebrados, dependendo do neurotransmisor liberado e do tipo de receptor ao que se une, a resposta na fibra muscular pode ser excitatoria ou inhibitoria. Porén, nos vertebrados a resposta dunha fibra muscular ao neurotransmisor (sempre acetilcolina) pode só ser excitatoria.
La Queue-les-Yvelines
miniatura|Localización da comuna La Queue-les-Yvelines é unha comuna francesa do departamento de Yvelines, na rexión da Illa de Francia, localizada a 30 km ó oeste de Versalles. A súa superficie é de 5.77 km² e nel viven 1844 habitantes (1999).
Coñecida co nome de Galluys la Queue, en 1883 adoptou o seu actual nome cando a antiga comuna de Queue se dividiu en dous. miniatura|Igrexa de La Queue-les-Yvelines
Heliosfera
miniatura|350 px|O Sistema Solar, a escala logarítmica, amosando a heliosfera e rexións moita máis afastas coma a [[nube de Oort e incluso Alpha Centauri]]
A heliosfera é o nome que se lle dá á rexión do espazo que se atopa baixo a influencia do vento solar, a cal se compón de ións procedentes da atmosfera solar e que descansa no medio interestelar. Aínda que os átomos electricamente neutros poden penetrar na heliosfera procedentes do medio interestelar, na práctica todo o material da heliosfera procede do Sol. Ó longo de varias décadas pensábase que se estendía coma unha longa cola de cometa, pero os datos das sondas Cassini e IBEX amosan que posúe unha forma diferente.
Nos primeiros mil millóns de quilómetros do seu radio, o vento solar viaxa por riba do millón de km/h. Así coma comeza a entrar no medio interestelar, vai perdendo velocidade ata deterse totalmente. O punto onde o vento solar comeza a viaxar por debaixo da velocidade do son chamase choque de terminación; o punto no que a perda de presión do vento solar causada pola dispersión inherente á súa difusión radial iguala á presión exterior do medio interestelar chamase heliopausa, a rexión entre a heliopausa e o choque de terminación é chamada heliofunda; o punto no que o medio interestelar viaxa cara ó Sol e colisiona contra a heliosfera é chamado bow shock (estela de choque), a hipotética rexión entre o bow shock e a heliopausa chamase valado de hidróxeno.
Vento solar
O vento solar consiste en partículas, átomos ionizados procedentes da coroa solar, e que están presente sobre todo nos campos magnéticos. Como o Sol rota aproximadamente cada 27 días, o campo magnético transportado polo vento solar está inmerso nunha espiral. As variacións do campo magnético solar implican variacións no vento solar emitido polo Sol, estas variacións son as causantes das tormentas magnéticas ocasionadas na magnetosfera terrestre.
En marzo do 2005, foron anunciadas as medicións feitas polo instrumento Solar Wind Anisotropies (SWAN) que viaxaba a bordo da sonda Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) que amosa que a heliosfera, o volume onde o vento solar prevén que o Sistema Solar quede exposto directamente o medio interestelar local, non é asimétrica, que está distorsionada, posiblemente polo efecto campo magnético galáctico local.
Corrente heliosférica difusa
miniatura|200 px|A Corrente heliosférica difusa con forma da saia dunha bailarina, resultado da influencia do [[campo magnético do Sol en rotación dentro do plasma do medio interplanetario. ]]
A corrente heliosférica difusa (HCS) é a superficie dentro do Sistema Solar onde a polaridade do campo magnético do Sol muda do norte ó sur. Esta superficie estendese ó longo do plano ecuatorial da heliosfera. A forma de espiral (de saia de bailarina) da corrente heliosférica difusa é o resultado da rotación do campo magnético solar no medio interplanetario (vento solar) e é considerada a estrutura máis grande do Sistema Solar. Foi descuberta por John M. Wilcox e Norman F. Ness, que publicaron o seu descubrimento no ano 1965. Unha pequenisima corrente eléctrica flúe dentro desta espiral, de tan só 10−10 A/m². O grosor desta espiral é duns 10.000 kms.
Estrutura exterior
A estrutura exterior da heliosfera ven determinada polas interaccións entre o vento solar e os ventos do espazo interestelar. O vento solar flúe cara a fora en tódalas direccións a velocidades de varios centos de km/s na veciñanza da Terra. Nun certo punto, máis aló da órbita de Neptuno, este vento supersónico vai desacelerando para atoparse cos gases do medio interestelar. Isto ocorre en varias etapas:
Choque de terminación
Outro choque de terminación poder ser visto nos sistemas terrestres; posiblemente o máis sinxelo de ver, só hai que abri-la billa e deixar corre-la auga dentro da pía, o que creará no fondo da mesma unha onda de choque. Unha vez que o chorro de auga toca o fondo da pía, a auga estendese cara a fora a unha velocidade máis grande cá velocidade de onda local, formando un disco liso (en clara analoxía co vento solar supersónico). O redor do perímetro do disco, formase unha pequena banda turbulenta debido ó choque de onda, despois a auga movese paseniño xa que viaxa xa por debaixo da velocidade local de onda (de xeito análogo a como o fai o vento solar despois de sobrepasa-lo choque de terminación ou o medio interestelar subsónico).
Tal coma se sae do Sistema Solar, o choque de terminación é seguido da heliopausa, onde o vento solar é detido polo medio interestelar, despois ben o bow shock que remata onde as partículas do medio interestelar xa non son excitadas enerxeticamente.
Evidencias presentadas non encontro da American Geophysical Union de maio do 2005 polo Dr. Ed Stone suxire que a Voyager 1 pasou polo choque de terminación en decembro so 2004, cando estaba unhas 94 UAs respecto do Sol, evidencias baseadas nos cambio nas lecturas do magnetismo tomadas pola sonda. Pola contra, a sonda Voyager 2 comezou a detectar partículas que retornaban cando só estaba a 76 UAs do Sol, isto foi en maio do 2006. Estes feitos implican que a heliosfera podía que teña unha forma irregular, facendo croques cara a fora no hemisferio norte do Sol e cara a dentro no hemisferio sur.
A misión da Interstellar Boundary Explorer (IBEX) esta tratando re xuntar máis datos sobre o choque de terminación do Sistema Solar.
Heliofunda
Actualmente as misións das sondas Voyager 1 e Voyager 2 están estudando a heliofunda.
Hipóteses
De acordo cunha das hipóteses, existe unha rexión de hidróxeno quente coñecida coma valado de hidróxeno (muro) entre o bow shock e a heliopausa. Este valado está composto de material interestelar que interactúa co bordo da heliosfera.
Outras hipóteses suxiren que a heliopausa podería ser máis pequena na cara do Sistema Solar que vai co movemento do Sol a través da galaxia. Isto tamén dependería da velocidade actual do vento solar e da densidade local do medio interestelar. Sábese que a heliopausa descansa máis aló da órbita de Neptuno. Actualmente as misións das sondas Voyager 1 e 2 están chegando e estudando o choque de terminación, a heliofunda e a heliopausa. A Voyager 1 chegou ó choque de terminación o 23-24 de maio do ano 2005, e Voyager 2 chegou o 30 de agosto do 2007, segundo a NASA. É prematuro dicir que ambas as misións acaden o coñecemento definitivo da heliopausa por si mesmas, xa que mentres estas sondas están viaxando cara ó medio interestelar, a misión da Interstellar Boundary Explorer (IBEX) está tratando de comprende-la heliopausa dende unha órbita terrestre dende o seu lanzamento no ano 2008. Os seus resultados iniciais (outubro do 2009) da IBEX suxiren que as presuncións previas de como era a heliopausa están lonxe da verdadeira complexidade da mesma.
Cando as partículas emitidas polo Sol chocan contra as do medio interestelar, estas desaceleran mentres se van desprendendo de enerxía. Moitas destas partículas vanse acumulando ó redor da heliopausa, teñen moita enerxía a consecuencia da súa desaceleración, creando así unha onda de choque.
Unha definición alternativa é que a heliopausa é a magnetopausa entre a magnetosfera do Sistema Solar e o plasma da galaxia.
miniatura|200 px|Unha imaxe (dereita) e unha impresión artística (esquerda) do bow shock da estrela [[R Hydrae.]]
Bow shock
Fixéronse hipóteses sobre que o Sol posuía un bow shock (choque en arco) producido na súa viaxe a través do medio interestelar, tal coma amosa a figura. O nome en inglés é unha reminiscencia da estela que fai unha quilla dun barco na auga ó viaxar por ela, pero plasma no canto de auga. Os Bow shocks ocorren cando o medio interestelar se esta movendo cara o Sol a velocidades supersónicas, así como o vento solar se despraza supersonicamente respecto do Sol. Cando o vento interestelar choca contra a heliosfera, detense e crea unha rexión turbulenta. Os científicos da NASA Robert Nemiroff e Jerry Bonnell pensan que o bow shock do noso Sol podería estar a unhas 230 UAs respecto del.
Este fenómeno foi observado polo telescopio orbital da NASA GALEX. A estrela xigante Mira da constelación de Cetus amosou te-los dou tipos, un ó estilo da cola dun cometa (quedando por detrás da estrela) e outro distinto e precedendo ó anterior, na dirección do movemento da estrela a través do espazo (a uns 130 kms por segundo).
Primeiras sondas interplanetarias
As dimensións e forma da heliopausa aínda son incertas. sondas interplanetarias/interestelares coma a Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1 e Voyager 2 están viaxando cara fora do Sistema Solar e irán atravesando a heliopausa.