cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Don Saturio
Maxia vermella
Nesta obra presentase a conciencia humana enfrontada a pecados capitais como a avaricia ou a luxuria.
Lotus Cars
Chapman morreu en 1982, deixando tras si unha delicada situación financeira co proxecto DeLorean, polo cal é probable que houbera debido responder ante a xustiza.
Don Saturio
As tres irmás
Tamén de Chékhov, foi estreada en Vigo no 1987 polo Centro Dramático Galego.
Efecto Föhn
Este vento prodúcese en relevos montañosos cando unha masa de aire cálido e húmido é forzada a ascender para salvar ese obstáculo. Isto fai que o vapor de auga se arrefríe e experimente un proceso de condensación ou sublimación inversa formando nubes primeiro e precipitándose deseguido nas ladeiras de barlovento (nubes e choivas orográficas). Cando isto ocorre existe un forte contraste climático entre ambas as vertentes, con grande humidade e choiva a barlovento, mentres que a sotavento o tempo está despexado e a temperatura aumenta polo proceso de compresión adiabática. Este fenómeno está motivado porque o aire xa seco e cálido descende rapidamente pola ladeira, quecendo a medida que aumenta a presión ao descender.
Don Saturio
As tres irmás
Tres irmás, Olga, Irina e Macha, viven durante moitos anos co seu irmán Andrei. Olga, solteira que ve os anos pasar e marchar as oportunidades de casar; Macha, esposa dun antigo profesor que aos poucos percibe a mediocridade do marido; e Irina, a máis nova, que é a única que aínda ten esperanzas sobre o futuro.
Lotus Cars
En 1986, a compañía foi adquirida por General Motors e revendida en 1993 ao grupo ACBN de Luxemburgo, que é unha compañía controlada polo empresario italiano Romano Artioli, propietario tamén de Bugatti Automobili SpA. En 1996, a maioría das accións de Lotus foron vendidas a Perusahaan Otomobil Nasional Bhd Proton, empresa automotriz do estado de Malaisia.
Don Saturio
As tres irmás
Todas idealizan Moscova como a súa única salvación, o lugar onde pasaran a súa feliz infancia, e desexan marchar para alá; porén, co paso do tempo o proxecto é sempre adiado debido á vida provinciana que levan.
Efecto Föhn
Efectos
En Galicia, esta situación de ventos é frecuente no Alto do Fiouco, provocando o peche da autovía A-8 a barlovento, mentres a sotavento, xa na Terra Chá, o tempo está despexado.
Lotus Cars
A compañía tamén actúa como consultor de enxeñería, realiza desenvolvementos, particularmente de suspensión para outros construtores.
Efecto Föhn
Nomes
O vento Föhn recibe distintos nomes en función do lugar onde se produce, como o chinook nas Montañas Rochosas. En España chámaselle airín de les castañes en Asturias, abriguna en Cantabria, solano en Castela, levante no estreito de Xibraltar, cierzo no Val do Ebro, ou fogony no Pireneo catalán.
A Abadía
Unha abadía é unha construción relixiosa. Como topónimo, A Abadía pode referirse a:
Don Saturio
As tres irmás
O comandante Verchinin e o seu destacamento chegan á provincia, iniciando un interese por Macha, outro dous oficiais cortexan a Irina. En canto comezan os problemas entre as tres irmás, Natália, esposa de Andrei, pasa a dominar a casa.
Lotus Cars
Fórmula 1
A compañía animaba aos seus clientes a participar en competicións e ela mesma entrou na Fórmula 1 como equipo en 1958. O seu maior éxito obtívoo na tempada 1963 co seu modelo Lotus 25, pilotado por Jim Clark, cando gañou o seu primeiro campionato mundial. A morte de Clark a unha idade temperá nun tráxico accidente de Fórmula 2 competindo nun Lotus 48, en marzo de 1968 foi un serio revés para a marca e para a Fórmula 1. Era o piloto dominante co automóbil dominante. Ese ano o campionato foi ganado polo seu compañeiro de equipo Graham Hill.
Don Saturio
Revista Don Saturio
Don Saturio é unha revista monográfica de cultura que versa sobre o teatro. Consta de cinco números publicados entre os anos 1980 e 1982. Foi dirixida por Celestino Ledo López e coordinada por Francisco Pillado Mayor. Abrangue toda a información pertencente á actualidade teatral neses dous anos, con críticas, recomendacións ou incluso publicacións de obras completas.
Na presentación da revista, no primeiro dos seus números (novembro-decembro 1980), fálase da intencionalidade da revista. Fai referencia ao crecemento do Teatro Galego “a pesar dos malos tempos que corren” e cren que o boletín será de gran axuda para o teatro aínda que sexa de poucos recursos.
Lotus Cars
Fórmula 1
Varios pilotos pereceron en vehículos Lotus, e considerase que a responsabilidade de aquilo estaba na política de Chapman de construír vehículos que só tiñan que durar ata chegar a meta, todo o demais era considerado superfluo.
Don Saturio
Revista Don Saturio
Na maioría das publicacións desta revista, dedícase algún artigo a facer unha crítica á indiferenza que presenta o pobo galego en xeral perante o noso teatro. Repróchase que as compañías e grupos non tiñan o recoñecemento que se merecían, non se vía como unha profesión seria, apenas contaban con axudas e subvencións… Tamén analízase a falta de difusión nos medios de comunicación, de maneira que a información sobre os espectáculos dificilmente podería chegar ao público. Por último critícase este público e a súa falta de compromiso co teatro galego, pois parece que á maioría da xente non lle interesaba o máis mínimo.
Lotus Cars
Fórmula 1
Ata mediados dos anos 1980, Lotus foi un dos grandes equipos da Fórmula 1. Ayrton Senna pilotou para este equipo entre 1985 e 1987, gañando catro grandes premios e obtendo 16 pole positions. O último ano de participación de Lotus na Fórmula 1, 1994 os seus vehículos xa non eran competitivos. En total, Lotus gañou 79 grandes premios.
Don Saturio
Revista Don Saturio
Por outra banda, tamén inclúense valoracións positivas sobre os avances e melloras na materia, como a creación da Asociación de Profesionais do Teatro Galego, que pretende acabar coas dificultades dos actores; ou o nacemento da compañía de teatro Luís Seoane, cunha multitude de propostas e unha excelente recepción por parte do público.
Ademais desta crítica xeral ao teatro galego, na revista inclúense críticas a obras teatrais concretas que se estaban a representar nos anos de publicación da revista. Coméntase a representación atendendo a todos os aspectos da mesma, valorando a posta en escena da compañía, o director, os actores individualmente e mesmo a iluminación. Algunhas das obras son Dous perdidos nunha noite suxa, As criadas, Pedro Madruga, A casa das tres lúas, Ensaio Festivo para unha marcha fúnebre ou As nubes.
Obras completas
Ambientado no século XVI, un rei e o seu bufón esperan no salón do trono a morte da raíña (que non aparece en escena en ningún momento). O bufón propón un xogo que consiste en inverter os papeis destes dous personaxes. O poder cambia de man unha e outra vez, revelándose a realidade dos seus sentimentos. Ao final, a orde restablécese e o bufón paga coa vida a súa imprudencia.
A obra estreouse en París en 1948, e a tradución de Pillado Mayor aparece en 1982, incluído no Boletín de teatro Don Saturio número 4.
Información xeral
A revista Don Saturio ofrece en cada número, na sección O teatro que podemos ver, unha relación dos espectáculos representados polas distintas compañías dispoñibles no momento da publicación, ademais de información sobre o lugar e un teléfono de contacto. Dalgunhas destas obras fanse críticas e amplíase a información noutras partes da revista ou mesmo noutros números.
José Echeverría Novoa
José Echeverría Novoa, nado en Pontevedra en 1902 e finado en Miami en 1984, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Fillo de José Echeverría Harguindey, dunha familia pontevedresa orixinaria de Iparralde. Estudou no Colexio Balmes de Pontevedra e fixo dereito na Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose en 1925. Estivo vinculado ao republicanismo dende 1930, cando foi vicesecretario do Centro Republicano de Pontevedra e, logo da dimisión de Osorio-Tafall, ocupou o cargo de secretario. Como membro relevante do republicanismo pontevedrés, foi un dos asinantes do pacto de Lestrove en marzo de 1930, polo que se creou a Federación Republicana Gallega. Mantivo a súa militancia primeiro na FRG-ORGA, logo en Acción Republicana e dende 1934, en Izquierda Republicana, da que foi elixido presidente do grupo local de Pontevedra en xaneiro de 1935.
Xa proclamada a República, foi nomeado gobernador civil de Cidade Real (30 de decembro de 1931 a 16 de xuño de 1932), pasando despois a Alacant (16 de xuño de 1932 a 14 de maio de 1933) e a Oviedo (14 de maio de 1933 a 14 de setembro de 1933). Interveu en mitins na campaña conxunta de Izquierda Republicana e o Partido Galeguista a finais de 1935 e na campaña electoral de febreiro de 1936. No volveu ocupar gobernos civís ata despois da vitoria da Fronte Popular nas eleccións de febreiro de 1936, ocupando o de Xaén (22 de febreiro de 1936 a 25 de febreiro de 1936) e o de Biscaia (24 de maio de 1936). No intervalo entre ambos, en abril, foi un dos compromisarios elixidos nas candidaturas da Fronte Popular por Pontevedra para a elección do presidente da República en abril de 1936.
A guerra civil en Biscaia
Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 era gobernador civil de Biscaia e tivo un importante papel no fracaso da sublevación na provincia, ao ordenar o desvío ao edificio do Goberno Civil das chamadas telefónicas do cuartel de Garellano de Bilbao, evitando así que os mandos do cuartel tivesen información das vicisitudes da sublevación. Para facer fronte á situación creada pola guerra, o 23 de xullo constituíu a Comisaría General de Defensa de la República en Vizcaya, formada por representantes dos partidos do Fronte Popular (que no País Vasco incluía tamén a Acción Nacionalista Vasca) e polo Partido Nacionalista Vasco. Ademais do posto de comisario xeral, asumiu a delegación de Orde Público. A Comisaría Xeral foi substituída o 13 de agosto pola Junta de Defensa de Vizcaya, que incluía tamén á CNT. Ademais da Presidencia, Echeverría ocupouse tamén da delegación de Gobernación.
Despois da aprobación do estatuto vasco, o 7 de outubro, na Casa de Xuntas de Gernika, investiu como lehendakari a José Antonio Aguirre, en nome do Goberno da República. Como a aprobación do estatuto e a creación do Goberno Vasco provisional facían desaparecer a figura dos gobernadores civís, abandonou o seu posto en Biscaia, pasando á zona centro-sur baixo control da República.
Logo dos incidentes de maio de 1937 en Barcelona, foi nomeado delegado de Orde Pública do goberno da República en Cataluña, pero foi relevado pouco despois por presións da FAI.
Exilio
Tras a fin da guerra civil marchou ao exilio, primeiro en Panamá, despois en Cuba e finalmete en Estados Unidos. Foi condenado en rebeldía polo Tribunal Especial para a Represión da Masonaría e do Comunismo a doce anos e un día de reclusión menor con inhabilitación absoluta perpetua o 13 de xuño de 1944. Morreu en Miami no esquecemento.
Vida persoal
Casou no Carballiño con Adela de los Arcos Pérez, filla de Enrique de los Arcos Fajardo en febreiro de 1933.
Arvanitika
O arvanitika (Αρbε̰ρίσ̈τε Arbëríshte, grego: Αρβανίτικα Arvanítika) é unha variedade lingüística da lingua albanesa, que pertence ao dialecto tosco e que falan os arvanitas, un pobo de Grecia que emigrou dende Albania. Tamén se pode clasificar como unha lingua independente por razóns sociolingüísticas.
Distribución xeográfica
miniatura|400x400px|O Arvanitica, relacionado co Albanés O arvanitika fálase en 300 localidades gregas:
Falantes
Non hai cifras oficiais sobre o número de falantes. O Ethnolouge dá 150.000 falantes, o lingüista Peter Turdgill falaba de 30.000 falantes en 1977 e unha enquisa feita en 2001 falaba de 340.000 falantes, aínda que neste caso tamén se inclúen os falantes doutras variedades do albanés. Todos os falantes son bilingües co grego, e o arvanitika está en grave perigo de desaparición polo cambio lingüístico dos arvanitas nas últimas décadas e pola política lingüística de helenización do estado grego para coas súas minorías. O número total de arvanitas é de 1 600 000, pero unha boa parte non ten conciencia da súa orixe arvanita, sentíndose só grego.
Escrita
O arvanitika, nas poucas ocasións nas que se escribe, emprega maioritariamente algunha versión do alfabeto grego, aínda que tamén se escribe en alfabeto latino. Non hai medios de comunicación en arvanitika, tan só se pode escoitar algunha canción tradicional en emisoras locais de radio e ler algunhas historias tradicionais en xornais locais. Realízanse uns poucos festivais folclóricos e musicais, graváronse algúns discos con cancións tradicionais arvanitas e algúns sacerdotes len o evanxeo en arvanitika. Entre 1983 e 1994 a Liga Arvanita de Grecia editou o bimensual, Bessa, que aínda que publicado en grego recollía textos en arvanitika e moita información sobre a lingua.
Historia
A primeira vaga de arvanitas en Grecia produciuse entre o século XII e XIV, pero vai ser sobre todo entre 1350 e 1450 cando chegue o groso da emigración albanesa, chamada polos bizantinos, venecianos e cataláns para repoboar as rexións desoladas e pouco habitadas da Grecia central e meridional. A partir do século XIX avanza a helenización dos arvanitas, o que favorece a pertenza á mesma Igrexa cos gregos e á creación do estado grego, que a través da escola e o servizo militar procura helenizar ás minorías. Dende 1950 produciuse unha vaga migratoria dos arvanitas novos caras as cidades e en especial cara Atenas, que aínda que antes da súa conversión en capital de Grecia estaba poboada principalmente por arvanitas no percorrer do século XIX converteuse nunha cidade de lingua case exclusivamente grega. En 1920 aséntanse en Salónica e Tracia moitos gregos procedentes do antigo Imperio Otomán, esfarelando as comunidades arvanitas desas zonas. En 1982 fundouse a Liga Arvanita de Grecia, que tenta revitalizar a lingua organizando concertos de música tradicional e recitais de poesía, pero que a partir de 1992 baixou a intensidade da súa actuación.
Fermín Bescansa Mendioroz
Nacemento e mocidade
Organizada a partida como parte do exército regular baixo o nome de División de Navarra, Bescansa ocupouse da administración e recadación dos cartos con que a unidade operaba. Acabada a guerra e tras pasar un tempo no cárcere pola súa condición de liberal, estabeleceuse en Cádiz en 1815 xunto do seu irmán Martín.
Nesta cidade empregouse como administrador de distintas casas comerciais e tomou contacto co negocio de farmacia e drogaría. Restaurada a Constitución en 1820, retomou o contacto cos seus parentes navarros. En febreiro de 1821, Espoz chegou á Coruña para desempeñar o cargo de capitán xeneral de Galicia. En decembro dese ano casou con Juana de Vega, con quen Fermín comezou a cartearse.
Residencia na Coruña
A finais de 1825 os irmáns Bescansa, residindo aínda en Andalucía, realizan varias remesas ao banqueiro coruñés Juan Rey. En marzo de 1826, xa instalados na cidade, abren a súa drogaría na Rúa Nova. A finais de ano a empresa contaba xa con sucursais polo noroeste de España.
Tras un incendio fortuíto en agosto de 1833 na casa que ocupaban, os irmáns adquiriron a que fora a casa do comerciante José Frausk, no número 27 da rúa Real, por máis de cento trinta mil reais. Tamén abriron en Santa Cruz a inicios da década dos corenta unha fábrica na que producían cremor tártaro e herbas medicinais. Esta fábrica deu grandes beneficios até que a crise da filoxera encareceu a uva, materia prima na elaboración do cremor. É moi posible que a creación desta fábrica lle viñese suxerida polo químico Antonio Casares Rodríguez, especialista nas súas propiedades.
Fermín Bescansa axiña creou lazos coa burguesía local, pois en 1829 cóntase entre os testamenteiros de María Josefa Martínez, nai de Juana de Vega. En abril de 1837 participa nas exequias do xeneral Mina, cuxos restos fixera traer a súa viúva desde Barcelona. A amizade con Juana de Vega foi moi intensa: Juana sería madriña de vodas de Fermín, e madriña da súa filla primoxénita e da súa primeira neta.
Descendencia
Fermín Bescansa casou no 1838 coa súa sobriña, Catalina, filla do seu irmán maior. Catalina, que contaba dezanove anos, educárase nun convento de Pamplona a expensas do seu tío. O matrimonio dentro da familia forma parte dunha estratexia habitual na burguesía para evitar a dispersión do patrimonio familiar.
Catalina finou en 1857. A parella tivo trece fillos, dos cales oito chegaron á idade adulta. Tres deles casaron con fillos de Antonio Casares. O 3 de decembro de 1860 casaron os primoxénitos de ambos, Fermín e Juana, con Juana de Vega como madriña de vodas, así como sería tamén madriña da filla máis vella do matrimonio. Máis adiante casaron Cándida Casares con Fermín Bescansa e Demetrio Casares con Mercedes Bescansa.
Colin Chapman
miniatura|dereita|Colin Chapman Anthony Colin Bruce Chapman foi un deseñador, inventor e construtor na industria automobilista. Naceu o 9 de maio de 1928 en Londres e morreu o 16 de decembro de 1982.
Oh! Ayatollah
'''Oh! Ayatollah''' é un grupo galego de pop, formado a finais de 2015 en Santiago de Compostela.
Traxectoria
O Ayatollah Boy, a Ayatollah LaLaLaLee, o Ayatollah Pop e o Ayatollah Soares formaron o grupo entre as facultades de Filosofía e Xeografía da Universidade de Santiago de Compostela a finais de 2015. Deron o seu primeiro concerto no local compostelán Reixa Bar o 8 de marzo de 2016. O seu primeiro EP, cargado de "nihilismo entusiasta" e titulado Cancións por se non te quere xa foi autoeditado en abril dese mesmo ano. Posteriormente publicaron un single con dúas cancións, "Mi Re La / Nunca Máis" (autoeditado, 2017). Lanzaron un videoclip de cada tema, ambos os dous dirixidos por Xaime Miranda. O primeiro deles, "Mi Re La", resultou gañador do premio do xurado do Festival de Cans 2017 ao mellor videoclip. En xaneiro de 2018 ve a luz o seu primeiro álbum, "Volve a canción protesta", gravado e producido por Hevi (Fluzo, Malandrómeda) no Laboratorio Soyuz.
A Torre, Bermui, As Pontes de García Rodríguez
A Torre é un lugar da parroquia de Bermui no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Tiña 15 habitantes no ano 2014 segundo datos do IGE, dos cales 7 eran homes e 8 eran mulleres.
Lingua friulana
O friulano (en friulano: furlan, ou agarimosamente marilenghe) é unha lingua indoeuropea da familia románica que, xunto ao romanche e o ladino, forma a rama dos Alpes centrais chamada retorromana. Entre os séculos X e XIII o alemán foi a lingua oficial da rexión e deixou numerosas influencias no seu vocabulario. O friulano oriental, con todo, tivo contacto co alemán até a primeira guerra mundial. Dende o século XIV úsase en literatura e o estado italiano recoñéceo como lingua independente dende 1999.
Actualmente a lingua conta con 720.000 falantes (furlans), principalmente na rexión italiana de Friúl-Venecia Xulia, ademais de moitos friulanos que conservan a súa lingua na emigración, algúns deles instalados na rexión do delta do Danubio, en Romanía, onde emigraron no século XIX. Esta variedade é a máis afastada das outras retorrománicas, até o punto de que algúns lingüistas lle negan toda conexión e a relacionan máis cos dialectos do Véneto.
Historia
As orixes da lingua friulana son bastante escuras. O grande acontecemento que formou a base da lingua foi a chegada dos romanos, que no 181 a.C. fundaron a primeira colonia no Friuli, Aquilea. Establecéronse sobre un substrato lingüístico precedente, formado na súa maior parte pola lingua celta dos Carni. A súa influencia sobre o latín de Aquileia é controvertida, pois nos epígrafes e inscricións da época só se achan modificacións a elementos fonéticos e morfosintácticos, comúns tamén a outras partes do imperio. A día de hoxe, as pegadas celtas máis evidentes áchanse na toponimia (topónimos acabados en -acco ou en -icco, por exemplo), mentres que no léxico parece que o compoñente cárnico é pouco relevante, tal como o compoñente xermánico, provocado pola entrada en Italia dos longobardos. Estas informacións levaron a algúns estudosos a supor que o friulano sexa consecuencia das migracións de poboacións do imperio, obrigadas a abandonar as rexións orientais como Panonia por mor da presión dos bárbaros. É interesante tamén o feito de que diferentes estudosos, baseándose nas inscricións achadas, argumentan que o límite oriental de penetración da poboación e a lingua dos vénetos foi o río Livenza (na época Liquentia), que aínda en épocas recentes delimitou o límite lingüístico entre o friulano e o veneciano (hoxe en parte desprazada cara ao leste). Isto fai supor que a diferenciación entre as falas destas rexións sexa antiga.
Porén, alcanzouse certo consenso acerca do período de formación do friulano, que remonta ao ano 1000, contemporaneamente a outras linguas romances derivadas do latín vulgar. Os primeiros termos en friulano aparecen en actas administrativas do século XIII, pero só a partir do século XIV os documentos se fan máis numerosos e, ademais dalgún documento comercial, aparecen os primeiros testemuños literarios, como os Frammenti letterari, todos orixinarios de Cividale, que xa se consolidou como centro do Friuli.
Relación co ladino
A teoría da "unidade ladina" débese ao máis importante glotólogo italiano do século XIX, Graziadio Isaia Ascoli, nativo de Gorizia. En 1871, presentou a súa teoría de que, en tempos, estas linguas se estendían dende Muggia e quizais desde a parte setentrional de Istria até Suíza. A continuidade interrompeuse durante a historia, e quedaron as tres linguas actuais: o romanche, o ladino e o friulano, que evolucionaron de maneira separada. Esta hipótese foi corrixida e precisada sucesivamente por outros estudosos; en particular, Francescato precisou as diferenzas co friulano e o veneciano; con este último, a separación remontaríase ao século X, ao longo do histórico límite do Livenza. As últimas teorías reorganizan ou en todo caso anticipan a teoría da unidade ladina, que corresponde a unha fase lingüística bastante antiga; a diferente evolución que se acha dentro desta familia tamén se debe á escasa influencia do alemán e as linguas xermánicas sobre o friulano, mentres que esta influencia aínda é forte no ladino e o romanche.
Literatura
Os primeiros textos en friulano remóntanse ao século XIII e son na súa maioría actas comerciais ou xurídicas. Nestes casos, o friulano utilizábase xunto co latín, que era aínda a lingua administrativa. Os principais exemplos literarios que sobreviviron son poesías do século XIV, cuxo tema principal era o amor e estaban inspiradas, talvez, polo movemento poético italiano Dolce Stil Nuovo. A obra máis famosa é Piruç myò doç inculurit (que significa "A miña pera doce e colorida"), composta por un autor anónimo de Cividale, probablemente en 1380.
Hai poucas diferenzas nas primeiras dúas filas, o que demostra que non houbo unha grande evolución na lingua excepto en varias palabras que xa non se usan (por exemplo, dum(n) o, que significa "neno" e que en tempos pasados se usába moito). Un falante de friulano dos nosos días pode entender estes textos con pouca dificultade. O segundo período importante para a literatura friulana foi o século XVI. O autor principal deste período foi Ermes dei Colorêt, que compuxo ao redor de 200 poemas.
Estado actual
miniatura|dereita|Neste cartel de entrada aparecen os topónimos en italiano e friulano Hoxe en día, o friulano é recoñecido oficialmente en Italia ao amparo da lei 482/1999, que protexe ás minorías lingüísticas. Por iso, introduciuse o ensino do idioma en varias escolas primarias. Existe un xornal en liña, e hai tamén certa cantidade de grupos musicais que utilizan o friulano nas súas cancións, así como algunhas compañías teatrais. Recentemente rodáronse dúas películas en friulano (Tierç lion, Lidrîs cuadrade dei trê), que recibiron críticas positivas por parte dos xornais italianos. En cerca do 40 por cento dos municipios da Provincia de Udine, os sinais de tráfico están tanto en friulano como en italiano. Tamén existe unha tradución oficial da Biblia ao friulano. En 2005, unha coñecida marca de cervexa empregou este idioma para un dos seus anuncios publicitarios.
Topónimos
Todas as cidades e vilas do Friuli teñen dous nomes, un en italiano e outro en friulano. Soamente os italianos son oficiais, e por tanto son os que se empregan na administración, aínda que se espera que as versións friulanas reciban un recoñecemento parcial nun futuro próximo. Por exemplo, a cidade de Udine chámase en friulano Udin, e a cidade de Tolmezzo, Tumieç.
Algunhas frases
Mandi Mandi, cemût? I soi Zorç I soi furlan, I ven di Udin Vuê al è propit cjalt! I scugni propit lâ cumò, ariviodisi No pues vignî fûr cun te usgnot, I ai di studiâ No pues vignî fûr cun te vuê, I ai di studiâ
Estrela Vermelha FG
O Estrela Vermelha FG é un equipo de fútbol gaélico formado no ano 2013 na cidade de Santiago de Compostela. Está asociado a Asociación Galega de Fútbol Gaélico e compite na Liga Galega de Fútbol Gaélico, na Copa Galega de Fútbol Gaélico e no Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico.
Historia
Aínda que o club Estrela Vermelha naceu no ano 1997, non é até o ano 2013 que o club crea a sección de fútbol gaélico, seguindo a estela doutros equipos deste deporte irlandés que agromaran polo país. Proclamouse campión da Liga Galega de Fútbol Gaélico e da Copa Galega de Fútbol Gaélico nas tempadas 2013/2014, 2014/2015 e 2015/2016. Desde o seu debut até a terceira tempada, o equipo masculino gañou todas as Ligas e Copas galegas de Fútbol gaélico (3 dobretes ). Na tempada 2017/2018 fica subcampión da Liga, campión da Copa Galega e subcampión do Campionato Ibérico. Na tempada 2021/22 queda en terceira posición na Liga e no All-Galicia.
No 2014 créase a sección feminina do equipo que, ao longo das tempadas, foi acadando mellores resultados. Na tempada 2017/2018 consegue o primeiro gran título ao gañar a Copa Galega, ademais de ficar no terceiro posto na Liga e en segundo lugar no Campionato Ibérico. Catro integrantes do equipo feminino estreleira (Ánxela, Uxía, Lucía e Vane) forman parte da Selección galega de fútbol gaélico que consegue no verán de 2018 o título de campioas de Europa na primeira edición do Torneo Europeo de fútbol gaélico, celebrada en Lorient no marco do Festival Intercéltico de Lorient. Na tempada 2019/2020 conseguen o seu primeiro título de Liga. O Estrela feminino acada o dobrete de campioas da Liga e da Copa na tempada 2021/22.
Na tempada 2018/2019 inicia a súa andadura o equipo filial do Estrela Vermelha na categoría masculina baixo o nome de "Estrela Gaels" e fican undécimos na Liga Galega de Fútbol Gaélico. Na tempada 2019/2020 o Estrela Gaels conseguiu o récord de empates consecutivos na Historia da Liga: tres. Contra Irmandinhos, Cambados e Keltoi Vigo. Cortaron a racha coa vitoria en Chaián ante o Dorna da Illa de Arousa.
2019/2020
2021/2022
Surfer Rosa
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Black Francis agás onde se indique.
Gabriel Lezcano
Gabriel Lezcano Rivarola, nado o 18 de marzo de 1946 en Coronel Martínez, é un exfutbolista paraguaio. Xogaba de centrocampista.
Traxectoria
Pese ao seu bo papel no Celta, tivo que saír pola porta de atrás despois dunha longa lesión, sendo reclamado por Ignacio Eizaguirre que xa o tiña adestrado no pasdo para xogar no Córdoba CF, retirándose definitivamente no Atlético Baleares. Na súa experiencia céltica gozou das meles da primeira clasificación do equipo para a copa da UEFA e as penas do descenso a Segunda División e posterior recuperación da máxima categoría.
Desde a súa retirada do fútbol asentouse en Vigo onde xa tiña a súa familia, adestrando nas categorías inferiores do club olívico.
Forty Six & 2
"Forty Six & 2" é un sinxelo da banda estadounidense de metal progresivo Tool, editada como cuarto sinxelo do seu segundo álbum Ænima en 1997. A interpretación de Justin Chancellor no tema foi nomeada a 39 mellor interpretación de baixo pola páxina nutsie.com no ano 2009.
O sinxelo promocional foi a única edición que Tool realizou a través do selo Freeworld Entertainment, unha discográfica de vida moi curta. Volcano Entertainment, a nova dona de Zoo Entertainment, o selo da banda ata 1996, disolvéraa. O ano seguinte, Volcano foi brevemente bautizada como Freeworld Entertainment ata que Zomba mercou a compañía en 1998 e volveo poñerlle o nome anterior.
A canción apareceu no trailer do filme Captain America: The First Avenger, estreada en xullo do ano 2011.
Raúl Santiago Taracido
Raúl Santiago Taracido, nado en Marín e finado no mesmo concello a principios de xullo de 1991, foi un empresario e político galego.
Traxectoria
No franquismo foi xefe local do Movimiento, delegado do Frente de Juventudes, delegado de Sindicatos e Ex-combatentes, concelleiro e primeiro tenente de alcalde durante máis de seis anos. Foi nomeado alcalde de Marín en 1962. Renunciou ao cargo en xullo de 1968. Foi presidente de Safricope e formou parte do consello de Pesquerías Marín.
Escaravello da pataca
O escaravello da pataca (Leptinotarsa decemlineata) é un insecto coleóptero da familia dos crisomélidos. É un praga importante para os cultivos de pataca. Mide uns 10 mm, ten un dorso de cor amarela/laranxa con cinco raias negras lonxitudinais en cada élitro (en total dez). Son orixinarios das Montañas Rochosas, pero estendéronse polos campos de patacas de toda América do Norte e de Europa e parte de Asia desde 1859.
Taxonomía
miniatura|Leptinotarsa decemlineata, espécime adulto
O primeiro que observou o escaravello da pataca foi Thomas Nuttall en 1811, pero non foi descrito formalmente ata 1824 polo entomólogo norteamericano Thomas Say. Estes primeiros espécimes foron recollidos nas Montañas Rochosas, onde se alimentaban da planta silvestre Solanum rostratum, que é do mesmo xénero que a pataca. O xénero Leptinotarsa clasifícase dentro da familia Chrysomelidae, subfamilia Chrysomelinae, tribo Chrysomelini.
Xilitol
miniatura|300px|Molécula de xilitol O xilitol (/ksilitól/) é un azucre-alcohol, polialcohol, ou poliol, de tipo monosacárido hidroxenado obtido pola redución do azucre xilosa. UItilízase na industria alimentaria como edulcorante (co código E 967) e obtense comercialmente da madeira de bidueiro.
Escaravello da pataca
Descrición
Os escaravellos adultos miden de 6 a 11 mm de longo e uns 3 mm de largo. Pesan 50-170 mg. Os escaravellos son de cor laranxa/amarela con 10 liñas características negras nos élitros, cinco en cada un. Desta característica deriva o nome decemlineata (de dez liñas) que ten. Os escaravellos adultos poden confundirse cos seus conxéneres L. juncta, que non son unha praga agrícola. L. juncta tamén ten liñas alternantes negras e brancas no dorso, pero unha das liñas brancas do centro de cada élitro é substituída por unha liña marrón clara.
Xilitol
Características
Posúe aproximadamente ó mesmo valor edulcorante que o azucre común ou sacarosa, e o mesmo valor calórico teórico, aínda que a súa absorción polo organismo é baixa (pero progresiva). Non é moi útil para as persoas que desexan reducir peso pero si por outras calidades.
Non é transformado en ácidos polas bacterias presentes na boca e polo tanto, a diferenza da sacarosa, non produce carie. Ten un efecto de arrefriamento do padal polo que os produtos que o conteñen resultan refrescantes. Por todo iso é moi utilizado na industria da goma de mascar o outras lambetadas.
O xilitol utilizase tamén como un substitutivo da sacarosa nos alimentos para diabéticos debido a que non require de insulina para o seu metabolismo.
A meirande parte das gomas de mascar son adozados con xilitol. A compañía Chupa Chups produce unha pastilla para o alento baseada no xilitol, Smint, que se comercializa no mundo enteiro.
Un consumo excesivo pode ter efectos laxantes. Non se coñecen casos de toxicidade nos humanos polo xilitol: sábese de persoas que consumiron grandes cantidades durante largos períodos de tempo sen aparentes efectos adversos.
Nalgúns animais, a inxestión de xilitol pode causar serios problemas. Os cans que consuman produtos adozados con xilitol poden sufrir unha baixada de azucre no sangue: hipoglicemia, podéndose producir perda de coordinación, depresión, ou colapso despois da toma.
Escaravello da pataca
Descrición
As larvas rosas alaranxadas teñen un grande abdome de 9 segmentos, cabeza negra e uns espiráculos prominentes e pode medir ata 15 mm de lonxitude no seu estadio larvario final. A larva pasa por catro estadios ou ínstares. A cabeza é sempre negra en todos os estadios, mais o pronoto cambia de cor, que pasa de ser negra no primeiro e segundo estadios larvarios a marrón alaranxada no terceiro. No cuarto estadio, aproximadamente a metade do pronoto é de cor marrón clara. Esta tribo caracterízase dentro da súa subfamilia por ter corpos convexos de forma oval ou redonda, que adoitan estar brillantemente coloreados, garras simples que se separan na base, cavidades abertas detrás das procoxas e ter un segmento apical variable dos palpos maxilares.
Distribución
A especie é nativa dunha área entre o estado de Colorado (EUA) e o norte de México e foi descrita en 1824 por Thomas Say a partir de exemplares atopados nas Montañas Rochosas. Vive en Norteamérica e está presente hoxe en todos os estados e provincias excepto Alasca, California, Hawai e Nevada. Ten agora unha ampla distribución en Europa e Asia, totalizando unha área de distribución de 16 millóns de km2.
A súa primeira asociación coa planta da pataca (Solanum tuberosum) non se fixo ata 1859, cando empezou a destruír colleitas na rexión de Omaha, Nebrasca. Espallouse cara ao leste rapidamente, a unha distancia media de 140 km por ano. En 1874 xa chegara á costa Atlántica. Desde 1871, o entomólogo norteamericano Charles Valentine Riley advertiu aos europeos da posibilidade dunha infestación accidental causada polo transporte do escaravello polo comercio desde América. Desde 1875, varios países occidentais europeos, como Alemaña, Bélxica, Francia e Suíza, prohibiron as importacións de patacas americanas para evitar a infestación por L. decemlineata.
Estes controis demostraron non ser efectivos, xa que o escaravello rapidamente chegou a Europa. En 1877, L. decemlineata chegou ao Reino Unido e rexistrouse primeiro nos peiraos de Liverpool, pero non conseguiu establecerse. Producíronse moitos máis gromos, pero a especie puido erradicarse no Reino Unido polo menos 163 veces. O maior gromo foi en 1976. Segue sendo unha praga de corentena notificable nese país e monitorízaa o DEFRA para impedir que poida establecerse. Unha análise de custo-beneficio de 1981 suxería que o custo das medidas utilizadas par excluír a L. decemlineata de Reino Unido era menor que os posibles custos de control se consegue establecerse.
Noutras partes de Europa, o escaravello estableceuse preto das bases militares dos Estados Unidos de Bordeos, Francia durante ou inmediateamente despois da primeira guerra mundial e espallárase ao principio da segunda guerra mundial a Bélxica, Países Baixos e España. A súa poboación incrementouse drasticamente durante e inmediatamente despois da segunda guerra mundial e estendeuse cara ao leste e agora atópase na maioría do continente. Despois da segunda guerra mundial, na zona de ocupación soviética de Alemaña, case a metade dos campos de patacas estaban infestados polo escaravello en 1950. Anos despois, no que xa se chamaba Alemaña Oriental, eran coñecidos como Amikäfer ('escaravellos yankees') seguindo a propaganda gobernamental que afirmaba que os escaravellos eran tirados nos campos desde avións norteamericanos. Na Unión Europea, segue sendo unha praga (de corentena) regulada na República de Irlanda, illas Baleares, Chipre, Malta e partes sur de Suecia e Finlandia. Non está establecida en ningún deses países, pero poden ocorrer infestacións ocasionais cando, por exemplo, o vento transporta adultos desde Rusia a Finlandia.
Este escaravello ten o potencial de espallarse a áreas temperadas do leste de Asia, a India, Suramérica, África, Nova Zelandia e Australia.
Ciclo de vida
As femias do escaravello da pataca son moi prolíficas e poden poñer uns 500 ovos nun período de 4 a 5 semanas. Os ovos son de amarelos a laranxas e de aproximadamente 1 mm de longo. Xeralmente deposítanse en lotes duns 30 na parte inferior das follas. O desenvolvemento de todos os estadios vitais depende da temperatura. Pasados 4–15 días os ovos fan eclosión liberando larvas marróns avermelladas con dorsos xibosos e dúas ringleiras de manchas marróns escuras a cada lado. Aliméntanse das follas da súa planta hóspede. As larvas progresan pasando por catro estadios de crecemento (ínstares). As do primeiro estadio miden uns 1,50 mm de longo e os do cuarto e último miden 8 mm. Os tres prmeiros estadios duran cada un uns 2 ou 3 días; o cuarto dura de 4 a 7 días. Unha vez acadado o tamaño completo, o cuarto estadio pasa varios días como prepupa que non se alimenta, que pode recoñecerse pola súa inactividade e coloración máis lixeira. As prepupas caen ao chan e entérranse a unha profundidade de varios centímetros e despois pupan. En de 5 a 10 días, os escaravellos adultos saen ao exterior para alimentarse e aparearse. Este escaravello pode así pasar de ovo a adulto en só 21 días Dependendo da temperatura, condicións luminosas e calidade do hóspede, os adultos poden entrar en diapausa e atrasar a súa saída ata a primavera. Despois regresan ás súas plantas hóspede para aparearse e comer; os adultos que pasaron o inverno poden empezar a aparearse 24 horas despois da súa saída en primavera. Nalgunhas localidades hai tres ou máis xeracións en cada tempada de crecemento.
Dieta
L. decemlineata ten unha forte asociación coas plantas da familia Solanaceae, especialmente as do xénero Solanum. Está directametne asociada con: Solanum rostratum, Solanum nigrum (herba moura), Solanum melongena (berenxena), Solanum dulcamara (dulcamara), Solanum luteum, Solanum tuberosum (pataca) e Solanum elaeagnifolium. Está tamén asociada con outras plantas desta familia, concretamente as especies Solanum lycopersicum (tomate) e as do xénero Capsicum (pemento).
Predadores
miniatura|[[Coleomegilla maculata depredando ovos de escaravello da pataca.]]
Polo menos 13 xéneros de insectos, tres familias de arañas, un falánxido (Opiliones), e un ácaro foron recoñecidos como predadores xeneralistas ou especializados de varios dos estadios de L. decemlineata. Entre estes están o carábido Lebia grandis, os coccinélidos Coleomegilla maculata e Hippodamia convergens, os pentatómidos Perillus bioculatus e Podisus maculiventris, varias especies do xénero de neurópteros Chrysopa, a avespa do xénero Polistes e o xénero de nábidos Nabis.
O escaravello predador Lebia grandis é predador de ovos e larvas de L. decemlineata e as súas larvas son parasitoides das pupas. Un adulto de L. grandis pode comer ata 23 ovos ou 3,3 larvas nun só día.
Nun experimento de laboratorio utilizouse o Podisus maculiventris como unha ameaza depredadora para as femias de L. decemlineata, o que tivo como resultado a produción de ovos tróficos inviables xunto con ovos viables; esta resposta a un predador asegura que esa comida adicional está dispoñible para os fillos que acaban de facer eclosión, incremenando a súas taxas de supervivencia. O mesmo experimento demostrou tamén o canibalismo sobre os ovos non eclosionados das larvas novas de L. decemlineata como unha resposta antipredador.
Praga agrícola
miniatura|Noticiario holandés de 1947
Praga dos cultivos de patacas
Arredor de 1840 L. decemlineata adoptou as patacas cultivadas dentro do seu rango de hóspedes e converteuse rapidamedne na praga máis destrutiva dos cultivos de patacas. Hoxe considérase o insecto defoliador máis importante das patacas. Tamén pode causar un dano considerable ás colleitas de tomates e berenxenas e tanto adultos coma larvas aliméntanse das follas das plantas. As larvas poden defoliar as plantas de patacas causando unhas perdas de rendemento de ata o 100% se o dano ocorre antes da formación dos tubérculos. As larvas poden comer 40 cm2 de follas de patacas durante o estadio larvario completo, pero os adultos poden consumir 10 cm2 de follaxe ao día.
O custo económico da resistencia a insecticidas é significativo, pero os datos publicados sobre o asunto son mínimos. En 1994, os custos totais de insecticida e perda de colleitas no estado de Míchigan, EUA foron de 13,3 millóns de dólares, representando o 13,7% do valor total da colleita. A estimación dos custos do uso de insecticidas e perda de colleitas por hectárea é de 138–368 dólares. O incremento do custo a longo prazo da industria das patacas de Míchigan causado pola resistencia a insecticidas no escaravello da pataca foi estimado en 0,9 a 1,4 millóns de dólares por ano.
miniatura|Unha larva de escaravello da pataca comendo unha folla da planta da pataca
Xestión con insecticidas
O uso a grande escala de insecticidas en cultivos agrícolas conseguiu controlar a praga ata que esta se fixo resistente ao DDT en 1952 e á dieldrina en 1958. Os insecticidas seguen a ser o principal método de control de pragas en granxas comerciais. Porén, moitas substancias químicas a miúdo fracasan cando se usan contra estas pragas debido á capacidade do escaravello de desenvolver rapidamente resistencia a insecticidas. As diferentes poboacións en distintas rexións xeográficas desenvolveron resistencia a todas as clases principais de insecticidas, aínda que non toda poboación é resistente a toda substancia química. Na especie en conxunto evolucionou resistencia a 56 insecticidas químicos. Os mecanismos utilizados inclúen mellorar o metabolismo das substancias químicas, reducir a sensibilidade dos sitios diana, menor penetración e maior excreción de pesticidas e algúns cambios no comportamento dos escaravellos.
Xestión sen pesticidas
miniatura|[[Organización dos Pioneiros Ernst Thälmann|Xoves pioneiros de Alemaña Oriental recollendo escaravellos durante a guerra contra o escaravello da pataca]]
Os insecticidas bacterianos poden ser efectivos se a aplicación se centra nas larvas do vulnerable primeiro ínstar. Dúas cepas da bacteria Bacillus thuringiensis producen toxinas que matan as larvas. Existen outras formas de control de pragas por medio dunha xestión sen pesticidas. A alimentación pode inhibirse aplicando compostos antialimentadores, como funxicidas ou produtos derivados do Azadirachta indica (árbore do nim), pero estes poden ter efectos negativos tamén nas plantas. O destilado ao vapor de follas frescas e flores de Tanacetum vulgare (herba lombrigueira ) contén altos niveis de alcanfor e umbelulona e estes compostos son fortemente repelentes para L. decemlineata.
Beauveria bassiana (hipomicetos) é un fungo patóxeno que infecta unha ampla variedade de especies de insectos, incluíndo o escaravello da pataca. Demostrou ser especialmente efectivo como pesticida biolóxico para L. decemlineata cando se usa en combinación con B. thuringiensis.
Porén, a rotación de cultivos é o control cultural máis importante de L. decemlineata. A rotación pode atrasar a infestación dos cultivos de patacas e pode reducir a acumulación de poboacións de escaravellos de estación temperá porque os adultos que saen da diapausa só se poden dispersar a novas fontes de alimento camiñando. Un estudo de 1984 mostrou que rotar o cultivo de patacas co de plantas non hóspedes reducía a densidade de adultos de estación temperá nun 95,8%.
Poden utilizarse outros controis culturais en combinación coa rotación de colleitas: Cubrir o campo de patacas con palla a inicios da estación de crecemento pode reducir a capacidade do escaravello de localizar os campos de patacas e o manto de palla crea un ambiente que favorece aos depredadores do escaravello; téñense utilizado trincheiras forradas de plástico como trampas para capturar os escaravellos cando se moven cara a un campo de patacas en primavera, explotando a súa incapacidade de voar inmediatamente despois da súa saída; tamén se poden usar queimadores para matar os escaravellos cando son visibles sobre a follaxe das plantas; as plantas poden recuperarse desta breve exposición á intensa calor.
Vilán da guerra fría
Durante a guerra fría, algúns países do Pacto de Varsovia afirmaron que os escaravellos que se converteran nunha praga nos seus países foran introducidos pola CIA norteamericana nun intento de reducir a seguridade alimentaria destruíndo a agricultura da Unión Soviética. Lanzouse unha gran campaña contra os escaravellos (a guerra contra o escaravello da pataca); colgáronse carteis en moitos sitios e os estudantes das escolas foron mobilizados para recoller os escaravellos nos campos e matalos con gasolina ou produtos alcohólicos.
Filatelia
miniatura|Estatua dun escaravello da pataca en [[Hédervár, Hungría. Conmemora o descubrimento do escaravello nese lugar en 1947 durante a rápida expansión da praga en Europa no século XX. ]]
L. decemlineata é unha especie icónica e foi utilizada como imaxe en selos de correos debido á súa asociación coa recente historia de América do Norte e Europa. Por exemplo, en 1956, Romanía sacou un conxunto de catro selos para chamar a atención sobre as campañas contra as pragas de insectos, e representouse este animal nun selo austríaco de 1967. O escaravello tamén apareceu en selos de Benin, Tanzania, Emiratos Árabes Unidos e Mozambique.
Na cultura popular
As mandolinas napolitanas (tamén chamadas mandolinas italianas) chámanse nalgúns países bichos pataca (tater bugs), un alcume que lle deu o luthier norteamericano Orville Gibson, porque a forma e as bandas de madeira de diferente cor lembran o dorso do escaravello da pataca.
En Alemaña os fans do club de fútbol Alemannia Aachen levan o nome de "Kartoffelkäfer", polo nome alemán do escaravello da pataca, debido ás camisetas de raias amarelas e negras do equipo.
Durante a revolta prorrusa de 2014 orquestrada en Ucraína a palabra kolorady, do termo ucraíno e ruso para escaravello da pataca, (жук колорадський, колорадский жук), fíxose popular ente os ucraínos como un termo pexorativo para descriibir aos separatistas prorrusos nos oblasts (provincias) de Donetsk e Luhansk do leste de Ucraína. Este alcume reflicte a semellanza cos escaravellos das fitas de San Xurxo negras e laranxas usadas por moitos dos separatistas.
A Mezquita
A Mezquita é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Viana. Segundo o Padrón municipal, en 2018 tiña 1039 habitantes (1468 en 2003).
Toponimia
O seu nome ten unha orixe incerta. Para Benito Xerónimo Feijoo deriva de mesquita, un senónimo de xibarda, en tanto para Gonzalo Navaza sería unha denominación burlesca para referirse ao lugar de San Pedro de Ecclesiola (forma medieval de Grixoa).