cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parede celular
Interaccións da parede celular vexetal
Por unha parte, a parede mantense en constante comunicación co interior celular; esta interacción entre a parede e o protoplasto é dinámica e transmite sinais cara ao interior da célula, que informan das condicións do ambiente extracitoplasmático. Por outra parte, desde o interior a fóra, o protoplasto regula o estado da parede en cada momento, dependendo do desenvolvemento do tecido e as condicións ambientais.
Durante o fenómeno coñecido como plasmólise, que é a separación do protoplasto vivo da parede celular por perda de auga por un efecto hiperosmótico, a interacción física entre a parede celular e o protoplasto faise evidente; cando esta interacción física se perde a célula vólvese incapaz de responder ao ataque de patóxenos e perde a súa diferenciación celular.
Parede celular das algas
Igual que nas plantas, a parede celular das algas está composta por carbohidratos como a celulosa e glicoproteínas. A presenza dalgúns polisacáridos nas paredes das algas úsase como carácter diagnóstico na taxonomía das algas. Algúns compoñentes característicos de certos grupos son:
As algas diatomeas sintetizan as súas paredes celulares (tamén coñecidas como frústulas ou valvas) usando ácido ortosilícico, H4SiO4. O ácido polimerízase intracelularmente e despois a parede sae ao exterior para protexer a célula. É interesante que, comparadas coas membranas celulares orgánicas producidas por outros grupos, estas requiren menos enerxía (aproximadamente o 8%) para a súa síntese, o que supón un aforro para a célula, e posiblemente explique as taxas de crecemento máis altas nestas algas.
Parede celular dos fungos
miniatura|Estrutura química dunha unidade da cadea polímera da [[quitina]]
Non todas as especies de fungos teñen paredes celulares, pero no caso de que as teñan, estas compóñense do polisacárido quitina, formado por unidades de N-acetilglicosamina, o mesmo glícido que dá dureza aos exoesqueletos dos insectos. Teñen o mesmo propósito que as paredes celulares das plantas, dar rixidez ás células para manter a súa forma e previr a lise osmótica. Tamén limita a entrada de moléculas que poden ser tóxicas para o funngo, tales como funxicidas sintéticos ou producidos por plantas. A composición, características e forma da pared celular dos fungos varía durante o seu ciclo de vida e tamén depende das condicións de crecemento.
Os Oomycetes son un grupo de fungos patógenos saprotróficos das plantas que teñen paredes celulares anómalas de celulosa. Ata hai pouco tempo críase que eran fungos, pero datos estruturais e moleculares levaron á súa reclasificación como Heterokontophyta. Este é un grupo de protistas que inclúe a autótrofos tales como algas pardas e diatomeas.
Parede celular bacteriana
miniatura|200px|Paredes celulares bacterianas. Arriba: [[bacteria grampositiva. 1-membrana plasmática, 2-parede celular, 3-espazo periplásmico. Abaixo: bacteria gramposegativa. 4-membrana plasmática, 5-parede celular, 6-membrana externa, 7-espazo periplásmico.]]
miniatura|200px|dereita|Esquema da parede celular de [[Mycobacterium (do filo Actinobacteria), unha bacteria grampositiva: a grosa parede celular (8) rodea a membrana plasmática (5).]]
A parede celular bacteriana está feita de peptidoglicano (tamén denominado mureína), que está formado por cadenas de polisacárido (formadas por unidades alternadas de N-acetilglicosamina e ácido N-acetilmurámico) entrecruzadas por péptidos infrecuentes que conteñen aminoácidos D. As paredes celulares bacterianas son diferentes das paredes de plantas e fungos, feitas de celulosa e quitina, respectivamente. Tamén son diferentes das paredes de Archaea, que non conteñen peptidoglicano. A parede celular é esencial para a supervivencia de moitas bacterias e o antibiótico penicilina pode matar as bacterias inhibindo un paso na síntese do peptidoglicano.
Existen dous tipos distintos de parede celular nas bacterias, denominadas grampositiva e gramnegativa, respectivamente. Os nomes proveñen da súa reacción á tinguidura de Gram, unha proba extensamente empregada na clasificación das especies bacterianas.
A maioría das bacterias teñen unha parede celular gramnegativa e soamente Firmicutes e Actinobacteria (coñecidas previamente como bacterias grampositivas de contido GC baixo e bacterias grampositivas de contido GC alto, respectivamente) teñen paredes grampositivas. Estas diferenzas en estrutura poden producir diferenzas na susceptibilidade antibiótica, por exemplo, a vancomicina pode matar soamente a bacterias grampositivas e é ineficaz contra patóxenos gramnegativos, tales como Haemophilus influenzae ou ''Pseudomonas aeruginosa.
Paredes celulares das arqueas
As paredes celulares das arqueas son bastante infrecuentes. O peptidoglicano, que é un compoñente habitual das paredes das bacterias está ausente nas paredes das arqueas, coa excepción do grupo das metanóxenas. Pero mesmo nese grupo o peptidoglicano é unha forma modificada moi diferente da bacteriano. Hai catro tipos de paredes celulares entre as arqueas.
Un tipo de parede arqueana está formado por pseudopeptidoglicano (tamén chamado pseudomureína). Esta parede é propia das arqueas metanóxenas, como Methanobacterium e Methanothermus. A diferenza do peptidoglicano bacteriano o azucre ácido N-acetil-murámico é aquí substituído polo ácido N-Acetil-talosaminurónico, e os enlaces glicosídicos son de tipo β,1-3 en vez do β,1-4. Ademais, os péptidos unidos ao polisacárido son L-aminoácidos en vez de isómeros D como en bacterias.
Un segundo tipo de parede arqueana atopámolo en Methanosarcina e Halococcus. Nestes xéneros a parede está composta enteiramente por unha capa de polisacáridos, os cales poden estar sulfatados no caso de Halococcus. .
Un terceiro tipo de parede arqueana consta de glicoproteínas, e aparece nas hipertermófilas, Halobacterium e nalgunhas metanóxenas. En Halobacterium, as proteínas da parede teñen un alto contido en aminoácidos con carácter ácido, o que lle dá á parede unha carga global negativa. A estrutura é estabilizada pola presenza de grandes cantidades do catión sodio, que neutraliza a carga. Esa necesidade de sodio fai que Halobacterium só poida subsistir en condicións de alta salinidade.
Noutras arqueas, como Methanomicrobium e Desulfurococcus, a parede parece estar composta só por unha capa superficial de proteínas, coñecida como capa S. As capas S son tamén relativamente comúns en bacterias, nas cales pode ser o único compoñente da parede ou unha capa externa enriba da de polisacáridos. A maioría das arqueas son gramnegativas.
Mourigás, Arnego, Rodeiro
Mourigás é un lugar da parroquia de Arnego, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 33 habitantes (16 homes e 17 mulleres), o que supón unha diminución de 17 habitantes con respecto ao ano 2000.
Calcas
miniatura|300px|Ulises e Diomedes traen a Ifixenia ante Calcas para ser sacrificada. Á esquerda, o seu pai, Agamenón, chora impotente. No ceo, Artemisa trae a cerva que substituirá á vítima (Fresco do s. I d. C., procedente da Casa do Poeta Tráxico, de Pompeia, e conservado no Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles)
Hortensia Blanch
Hortensia Blanch Pita, coñecida como Silvia Mistral, nada na Habana en 1914 e finada en México o 21 de agosto de 2004, foi unha escritora galega.
Calcas
Na mitoloxía grega, Calcas ou Calcante foi un adiviño que agoiraba o futuro a partir do voo das aves, grazas a que Apolo, titular do Oráculo de Delfos, lle concedera o don da profecía. Foi o adiviño dos aqueos durante a Guerra de Troia. Era fillo de Téstor, á súa vez fillo e sacerdote de Apolo, e vivía en Micenas ou Mégara. Tiña un fillo, Teónoe, e unha filla, Leucipe.
Hortensia Blanch
Traxectoria
O seu pai era catalán e a súa nai era de Vilalba, onde Silvia Mistral pasou boa parte da súa infancia. En 1926 volveu a Cuba coa familia e en 1931, logo da proclamación da República, instálase tamén coa familia en Barcelona. Alí comeza a súa relación co movemento anarquista, ao tempo que traballa nun laboratorio químico, e como xornalista escribindo artigos para diversos medios. Axiña se especializou en crítica cinematográfica e en 1936 comezou a traballar para a delegación da Paramount Pictures en España.
Calcas
Guerra de Troia
No contexto da Guerra de Troia, Calcas estivo presente en tódolos momentos trascendentes e profetizou os seguintes feitos:
Hortensia Blanch
Traxectoria
Durante a guerra participa da retagarda republicana escribindo artigos para distintos medios, e en 1939 marcha ao exilio a campos de concentración de refuxiados en Francia. Aos poucos meses marchou para México, onde se dedicou a escrita como xornalista, especializada en cine, e tamén como novelista.
Calcas
Guerra de Troia
miniatura|250px|esquerda|Máscara funeraria de Agamenón (achada na Tumba V de Micenas, 1876)
Hortensia Blanch
Vida persoal
Estivo casada co dirixente anarquista Ricardo Mestre.
Calcas
Guerra de Troia
miniatura|300px|Aquiles recibe a Briseida (fresco de Pompeia, na Casa do Poeta Tráxico)
Outros momentos
Calcas era orixinalmente troiano, pero abandonara a cidade hai tempo. En Troia quedara a súa filla Briseida e Calcas solicitou a Agamenón que pedise a Príamo e que non a considerara prisioneira de guerra. Príamo accedeu e enviouna ó campamento grego escoltada polos seus fillos.
A lenda conta que o oráculo lle profetizara que morrería cando coñecese un adiviño mellor que el. Este foi Mopso, a quen coñeceu en Colofón, fillo de Apolo e Manto e neto de Tiresias; tanto Manto como Tiresias eran tamén adiviños de sona.
miniatura|300px|esquerda|Figueira
Para poñer a proba a Mopso, Calcas retoulle a adiviñar cantos figos había nunha figueira ventureira que alí crecía. Mopso pechou os ollos e calculou dez mil figos, máis unha fanega ben pesada e aínda un figo máis. Calcas riuse del pero ó coller e contar tódolos figos comprobou que o cálculo era exacto. Logo foi Mopso quen o retou, preguntándolle cantos ranchos ía parir unha porca, cantos serían machos e femias e cando sería o parto. Calcas aunciou que tería oito leitóns, todos machos e que non pariría ata dentro de nove días, esperando ter marchado de alí para ese momento. Pero Mopso calculou que só serían tres, un deles macho, e que pariría ó día seguinte; ou, para Pseudo-Apolodoro, nove, todos machos, e así foi exactamente. Calcas, deprimido polo seu fracaso, morreu (outros din que se suicidou) e foi sepultado en Notio.
Pero os dous adiviños xa eran adversarios anteriormente. Mopso aconsellara ó rei de Licia non iniciar unha guerra porque sería vencido, pero Calcas aseguroulle a vitoria. O rei foi á guerra e foi derrotado, o que debeu influír nesa depresión.
Outra versión di que un adiviño profetizou a data da súa morte: Calcas tiña unha viña e o adiviño díxolle que non chegaría a beber o seu viño. A viña produciu uvas e elaborouse o viño e, chegado o día de beber o viño novo, Calcas invitou ós veciños e ó propio adiviño que, no momento en que Calcas ía beber da súa copa, insistiu en que non chegaría a bebelo. A Calcas deulle un ataque de risa tan forte que lle provocou a morte por asfixia.
Illas dispersas do Océano Índico
miniatura|dereita|250px|Mapa das Illas Dispersas
(KM : Comores, MG : Madagascar, MU : Mauricio, MZ : Mozambique, RE : Reunión, YT : Mayotte)
Xeografía
Estas illas permanecen normalmente deshabitadas logo de que se automatizasen as instalacións meteorolóxicas; a excepción é a Tromelin, onde adicionalmente existe unha guarnición militar francesa de aproximadamente quince soldados, cuxa misión é reforzar a soberanía francesa da rexión.
As illas son consideradas reservas naturais.
Na canle de Mozambique, habitadas
Na parte máis estreita da canle, aproximadamente a un terzo do camiño entre Madagascar e Mozambique :
Ao nordés do arquipélago das Comores e de Mayotte :
Historia
As Illas Dispersas foron administradas polo prefecto de Reunión ata o 3 de xaneiro de 2005. Logo de devandita data, son responsabilidade do prefecto que exerce de administrador xeral dos Territorios Austrais Franceses.
Unicorn Store
Unicorn Store é un filme estadounidense de 2017 dirixido e coproducido por Brie Larson (no seu debut como directora). O guión é obra de Samantha McIntyre. Está protagonizado por Larson, Samuel L. Jackson, Joan Cusack, Bradley Whitford, Karan Soni, Mamoudou Athie, Mary Holland e Hamish Linklater.
Estreouse na sección de Presentacións Especiais do Festival Internacional de Cinema de Toronto de 2017. Estreouse internacionalmente o 5 de abril de 2019 a través de Netflix.
William Demarest
miniatura|dereita|220px|Demarest con [[Cheryl Walker en Stage Door Canteen (1943)]]
Carl William Demarest, nado en Saint Paul (Minnesota) o 27 de xullo de 1892 e finado en Palm Springs (California) o 28 de decembro de 1983, foi un actor estadounidense, nomeado ao Oscar ao mellor actor secundario polo seu papel no filme The Jolson Story (1946).
Traxectoria
Comezou no mundo do vodevil coa súa esposa formando o dúo "Demarest and Colette", que logo chegou a Broadway. Comezou no cinema en 1926 e tamén triunfou na televisión.
Estado soberano
Un estado soberano é un estado cun territorio definido sobre o cal exerce unha soberanía interna e externa, unha poboación permanente, un goberno, independencia doutros estados e poderes, e a capacidade de establecer relacións con outros estados soberanos.
O goberno dun estado soberano ostenta o título legal de todo o seu territorio. Adoita entenderse tamén que non depende nin está suxeito a calquera outro poder ou estado. Aínda que conceptualmente un estado soberano pode existir sen ser recoñecido por outros estados soberanos, para os estados non recoñecidos adoitan ser difícil exercer os poderes para facer tratados e as engrenaxes das relacións diplomáticas con outros estados soberanos.
Historia
Desde finais do século XIX, case toda a terra habitable está parcelada en áreas con límites máis ou menos definidos reclamados por diferentes estados. Anteriormente, existían grandes áreas que non foran reclamadas ou habitadas, ou estaban habitadas por pobos nómades que non estaban organizados coma estados. Porén, incluso nos estados actuais existen enormes áreas salvaxes, como a Amazonia, que ou non están habitadas ou o están por pobos indíxenas. Existen, ademais, estados que non controlan de facto todo o territorio reclamado (estados falidos) ou no que este control está discutido (coma en Somalia).
Na actualidade, a comunidade internacional comprende máis de 200 estados soberanos, a gran parte dos cales está representado na ONU. Estes estados forman o que os teóricos das relacións internacionais chaman sistema, onde cada estado ten en conta o comportamento dos outros estados para tomar as súas decisións. Desde este punto de vista, os estados intégranse nun sistema internacional para abordar a seguridade interior e exterior e os conflitos de lexitimidade. Recentemente, desenvolveuse a noción de comunidade internacional para referirse ao grupo de estados que estableceron regras, procedementos e institucións para dirixir as súas relacións.
Ortografía
Cando nos referimos a un estado concreto (ou implícito) escríbese con maiúscula, por exemplo O Estado cobre os gastos da seguridade social ou cando é parte do nome, por exemplo Estados Unidos do Brasil, pero non é necesario se é unha referencia xenérica, por exemplo ''O Brasil está constituído por vinte e tres estados. '' A mesma norma aplica para a ortografía do acordo ortográfico do portugués e para o castelán.
Notas
Suverenitet
Recombinación V(D)J
A recombinación V(D)J é un mecanismo de recombinación xenética que se dá en vertebrados por medio do cal se seleccionan e ensamblan de forma aleatoria segmentos de xenes que codifican proteínas específicas do sistema inmunitario, como os anticorpos e o receptor TCR, o que aumenta a súa variabilidade. Esta recombinación tan especificamente localizada xera un amplo repertorio de receptores de linfocitos T (TCR) e moléculas de inmunoglobulina (Ig), que son necesarios para o recoñecemento dos máis diversos antíxenos bacterianos, víricos e de parasitos, ou de células disfuncionais, como as tumorais e do pole.
Introdución
As moléculas de anticorpo humanas (e os receptores de células B ou BCR) constan de cadeas lixeiras e pesadas que conteñen rexións constantes (C) e variables (V) que se codifican mediante tres tipos de xenes.
No xenoma humano están localizados múltiples xenes das rexións variables que constan de tres tipos de segmentos. Por exemplo, a rexión de inmunoglobulina da cadea pesada contén 65 xenes variables (V), ademais de 27 xenes de diversidade (D) e seis xenes de unión funcional (functional joining ou J). As cadeas lixeiras tamén posúen numerosos xenes V e J, pero non D. Por este mecanismo de reorganización do ADN destas rexións xénicas é posible xerar un repertorio de anticorpos de máis de 3 × 1011 posibles combinacións, aínda que algunhas son eliminadas debido á autorreactividade.
A maioría dos receptores de linfocitos T están compostos por cadeas α e β. Os seus xenes son similares aos das inmunoglobulinas no sentido de que conteñen mútiples xenes V, D e J nas súas cadeas β (e xenes V e J nas súas cadeas α) que se reorganizan durante o desenvolvemento do linfocito para dotar á célula dun único receptor de antíxeno.
Cando a célula ten fallos ao crear un produto correcto por este mecanismo, iso leva á apoptose da célula.
Recombinación V(D)J nas inmunoglobulinas
miniatura|400px|Esquema simplificado da recombinación V(D)J das cadeas de inmunoglobulina.
Cadea pesada
Nos linfocitos B en desenvolvemento, o primeiro evento de recombinación ten lugar entre un xene do segmento D e outro do segmento J do locus da cadea pesada. Elimínase o fragmento de ADN entre os segmentos seleccionados. Tras esta recombinación D-J prodúcese a unión co xene V, a partir dunha rexión situada "corrente arriba" do complexo DJ acabado de formar, para dar lugar a un xene VDJ reorganizado. Neste momento tamén se elimina do xenoma da célula calquera outro xene que estivese comprendido entre os segmentos V e D. Xérase un transcrito primario (ARN sen splicing), que contén a rexión VDJ da cadea pesada, ademais das cadeas constantes μ e δ (Cμ e Cδ) (é dicir, este transcrito contén os segmentos V-D-J-Cμ-Cδ). O ARN primario procésase engadindo unha cola de poliadenilación (poli-A) despois da cadea Cμ e eliminando a secuencia entre o segmento VDJ e as zonas constantes. A tradución deste ARNm produce a cadea proteica pesada μ da Ig.
Cadea lixeira
As cadeas kappa (κ) e lambda (λ) dos loci da cadea lixeira da inmunoglobulina reorganízanse dun modo moi semellante, excepto en que as cadeas lixeiras carecen de segmento D. Noutras palabras, o primeiro paso da recombinación nas cadeas lixeiras implica a unión das cadeas V e J para dar lugar a un complexo VJ trala adición da cadea constante durante a transcrición primaria. A tradución do ARNm procesado das cadeas kappa ou lambda dá lugar á formación dunha proteína de cadea lixeira Ig κ ou Ig λ.
A ensamblaxe da cadea pesada Ig μ e unha das cadeas lixeiras dá lugar á produción da forma unida á membrana da inmunoglobulina IgM que se expresa na superficie dos linfocitos B inmaturos.
Nos receptores de linfocitos T
Durante o desenvolvemento dos linfocitos T, as cadeas do seu receptor (TCR) sofren esencialmente a mesma secuencia ordenada de sucesos que se describiu para as inmunoglobulinas. A recombinación de D a J ten lugar primeiro na cadea β do TCR. Este proceso implica a unión dun segmento xénico Dβ1 a un dos seis segmentos Jβ2. Despois, hai reordenacións do tipo Vβ con DβJβ. Todos os xenes entre Vβ-Dβ-Jβ dentro do complexo de nova formación son suprimidos e o transcrito primario sintetízase incorporando a porción do dominio constante (Vβ-Dβ-Jβ-Cβ). A tradución do ARNm unha vez que completou o splicing xera a produción da cadea do TCR Cβ definitiva.
Seguidamente, prodúcese o reordenamento da outra cadea (α), que comeza cunha unión V-J como a descrita nas cadeas lixeiras das Ig. A ensamblaxe das cadeas β e α produce o TCR-αβ que se expresa na maior parte dos linfocitos T.
Secuencias sinal de recombinación
Os xenes rexionais (V, D, J) están flanqueados por secuencias sinal de recombinación (RSSs, polas súas siglas en inglés) que son recoñecidas por un grupo de encimas coñecidos colectivamente como recombinases VDJ. Estas secuencias sinal de recombinación están compostas por sete nucleótidos conservados (un heptámero) que están situados preto do xene que codifica a secuencia, seguidos por un espazador (que contén ou 12 ou 23 nucleótidos non conservados), seguido por un nonámero conservado (9 pares de bases). As secuencias sinal de recombinación están situadas cara ao extremo 3' ("corrente abaixo") dunha rexión V e cara ao extremo 5' ("corrente arriba") da rexión J. Estes son os extremos que están implicados no empalme. Só se recombinan eficientemente dúas secuencias sinal de recombinación espazadoras que non sexan idénticas (por exemplo, unha cun espazador de 12 nucleótidos recombinarase con outra cun espazador de 23 nucleótidos). Isto coñécese como a regra do 12/23 da recombinación.
Recombinase VDJ
A recombinase VDJ é unha colección de encimas, algúns dos cales son específicos de linfocitos, mientres que outros se expresan en moitos tipos celulares. Os pasos iniciais da recombinación VDJ lévanos a cabo encimas críticos específicos de linfocitos, chamados RAG1 e RAG2 (recombination activating gene-1, -2, xene activador da recombinación 1 e 2). Estes encimas asócianse uns con outros para recoñeceren as secuencias sinal de recombinación e induciren nelas unha escisión do ADN. Isto só ten lugar nunha das cadeas de ADN, o cal conduce a un ataque a un nucleótido e á creación dun motivo estrutural de bucle en forquita.
Outros encimas de recombinase VDJ exprésanse en moitos tipos celulares e están implicados na reparación do ADN que segue á actividade de RAG1 e RAG2. Un destes encimas chámase complexo proteína quinase activada por ADN (DNA-PK), que repara o ADN de dobre cadea. Este complexo únese a cada un dos extremos do ADN escindido, e recruta varias proteínas máis, incluída a nuclease Artemis, XRCC4 (X-ray repair cross-complementing factor 4), ADN ligase IV, Cernunnos (tamén chamado XLF ou factor semellante a XRCC4), e calquera das varias ADN polimerases. Os complexos DNA-PK de cada extremo do ADN fosforílanse mutuamente, o que orixina unha activación de Artemis. Artemis entón rompe o bucle que se formou pola acción das proteínas RAG. XRCC4 e Cernunnos actúan concertadamente con DNA-PK para aliñar os dous extremos do ADN entre si, e tamén contribúen a recrutar unha transferase terminal (desoxinucleotidil transferase terminal, TdT), que engade aos seus extremos nucleótidos ao chou, orixinando diversidade de unión ou empalme (junctional diversity). As ADN polimerases λ e μ insiren nucleótidos adicionais segundo se necesiten para crear dous extremos compatibles para a unión. Finalmente, a ligase IV une as cadeas, concluíndo o proceso.
Dada a variabilidade da posición exacta da escisión do bucle por Artemis, así como a adición ao chou de nucleótidos pola transferase terminal TdT, a secuencia final de ADN e, por tanto, o anticorpo resultante é moi variable, mesmo se entre dous anticorpos se dese a casualidade de que se uniesen ao chou os mesmos segmentos V, D e J. Esta gran diversidade permite que a recombinación V(D)J xere anticorpos mesmo para microbios cos non se atopou nunca nin un individuo nin os seus devanceiros.
Enfermidades asociadas con defectos na recombinación V(D)J
A síndrome de Omenn está asociada con mutacións nos xenes que son necesarios para a síntese de RAG1 e RAG2. Orixina unha inmunodeficiencia combinada grave.
Tamén se documentaron deficiencias en Artemis, Cernunnos, e na ADN ligase IV. Estas doenzas foron asociadas con inmunodeficiencias combinadas graves, e, como afectan a encimas importantes na reparación do ADN, tamén poden causar unha sensibilidade á radiación ionizante.
Álvaro Siza
miniatura|[[Centro Galego de Arte Contemporánea|CGAC en Compostela, 1988-93]] miniatura|[[Fábrica Vitra, Weil am Rhein, 1991-94]] miniatura|Facultade de Xornalismo da [[Universidade de Santiago de Compostela|USC en Compostela, 1993]]
Álvaro Joaquim de Melo Siza Vieira, nado o 25 de xuño de 1933 en Matosinhos e coñecido como Álvaro Siza Vieira, é un arquitecto contemporáneo portugués.
Traxectoria
Gañou o Premio Pritzker no ano 1992. O seu poético modernismo debuxa sobre o contexto para iluminar os trazos universais. Xunto con Fernando Távora é un referente da chamada Escola de arquitectura do Porto. O traballos dos dous arquitectos inspíranse no lugar en que se asentan, tratando de atopar o que se bota de menos nel e mantendo sempre unha forte ligazón entre o edificio e a natureza, o novo e o vello, o sensorial e o racional.
Teatro Cine Fraga
O Fraga é unha construción senlleira concibida como teatro e principalmente cinema, construída en 1942 na rúa do Uruguai, no centro da cidade de Vigo.
Proxecto e traballos
Isaac Fraga Penedo decide e presenta no concello de Vigo no verán de 1941, o proxecto dun cinema, o máis maxestoso de Galicia, convencido de que o puxante Vigo era un lugar perfecto para negocios. Xa nos anos 20 do século XX, este carballiñés produtor de cinema e propietario da empresa Fraga, xestionaba a gran parte das salas de cinema nas principais vilas en Galicia e noutras cidades do noroeste de España.
O soar onde se ergue o edificio, no cruzamento das rúas Uruguai e a calexa de Isabel II, tiña unhas casiñas propiedade de Fraga, que derruban baixo a supervisión do arquitecto Jenaro de la Fuente Álvarez (fillo do tamén arquitecto, Jenaro de la Fuente Domínguez), que nun principio se encargaría do proxecto, mais que finalmente se desbotou. O arquitecto Francisco Castro Represas fixo outro deseño: a Sala Universum en 1933, unha gran sala de espectáculos promovida por Eugenio González de Haz, que non se executou. Finalmente o proxecto é deseñado polo arquitecto madrileño Luis Gutiérrez Soto, que tiña sona na construción de cinemas en Castela ademais de ser o arquitecto oficial do franquismo. O seu primeiro proxecto é tamén desbotado, escolléndose o seu segundo deseño, cos gustos galeguistas (inspirados en construcións compostelás) de Fraga Penedo.
As obras duran seis anos por mor dos problemas técnicos xurdidos. Os arquitectos Bernardo Carratalá e Arturo Fraga Framil, fillo do mesmo Isaac Fraga, axudan ao madrileño nas obras durante as ausencias deste. Arturo Fraga fai algunhas modificacións interesantes do proxecto inicial, sendo en parte gran responsábel do coidado resultado final. As esixencias en calidade foron máximas, incluso contratáronse escaiolistas estranxeiros, e resultando un exterior de cantaría de perpiaño de granito galego perfecta. Algúns dos seus elementos foron premiados nos concursos celebrados pola Escola de Artes e Oficios de Vigo.
Estrea
O Fraga abre as súas portas o 27 de marzo de 1948, coa estrea do filme Botón de áncora da Suevia Films, un drama ambientado en Galiza, dirixido polo galego Ramón Torrado e protagonizado por Fernando Fernán Gómez, o compostelán Antonio Casal, Jorge Mistral, Isabel de Pomés, María Isbert, Encarna Paso, Mary Santpere e o coruñés Xan das Bolas. Os xornais locais loaron a beleza da nova sala, que, con 1758 localidades, se converte na principal da cidade. O cine vive a época dourada até os anos oitenta do pasado século.
Decaemento
Cos anos o cinema comeza a perder espectadores, coa aparición nos oitenta da variada oferta dos multicines (Multicines Centro en María Berdiales, hoxe desaparecidos, e Multicines Norte, na Vía do Norte), nese momento (1988) decídese adaptar a sala Velázquez a unha nova sala de proxeccións con setenta e cinco butacas (Fraga 2). A privilexiada situación do inmóbel nun rueiro tan céntrico levan a pensar que foron intereses inmobiliarios os que provocaron un grande incendio o 23 de setembro de 1988. Porén, a empresa asume a rehabilitación, rematando os traballos en tres meses. En abril de 1996 adapta a antiga cafetaría para crear unha sala adicional de noventa e cinco butacas (Fraga 3).
Feche
O Fraga non consegue remontar a crise, e o 28 de xuño de 2001 pecha as súas portas para sempre co filme norteamericano de aventuras Lara Croft: Tomb Raider na sala principal e a arxentina Una noche con Sabrina Love e a americana The Mummy Returns nas salas 2 e 3 respectivamente. O gran cartel de Tomb Raider coa imaxe de Angelina Jolie coma Lara Croft ficou na parede exterior do pórtico durante meses até coller mofo.
En agosto de 2007 fechou a discoteca Nova Olimpia que se inaugurara no soto do edificio en maio de 1973. O feche contou coa actuación de Georgie Dann, que tamén fora o padriño da discoteca, logo de que Nino Bravo, o verdadeiro invitado, morrera unhas semanas antes. Pola discoteca, moi sonada en Vigo, e de espectacular acústica, actuaron artistas coma Miguel Bosé, Massiel, Antonio Machín, Cecilia ou o galés Tom Jones.
Proxecto de rehabilitación
miniatura|280px|Detalle da entrada ao cinema durante as obras de rehabilitación de 2012. No mesmo mes do feche, a entidade Caixa Galicia decide montar na cidade olívica un centro social e cultural, polo que decide comprarlle o inmóbel a Ignacio e Mercedes Fraga por 1.290 millóns de pesetas. O coñecido arquitecto galego César Portela fai o proxecto, intentando manter totalmente a estrutura orixinal e os detalles de Gutiérrez Soto. O novo centro social terá unha sala principal para espectáculos e salas para diversas actividades culturais. O soto acollerá unha sala de exposicións.
Os traballos comezaron en agosto de 2007, despois do feche da discoteca Nova Olimpia logo de 34 anos de actividade. Limpáronse as fachadas e comezaron os traballos; a día de hoxe as obras están avanzadas mais paradas, en parte pola crise económica que atravesa o país, e en parte porque a entidade Caixa Galicia desapareceu para se fusionar con Caixanova para formar Nova Caixa Galicia, e posteriormente Novagalicia Banco.
Descrición e estilo
O cine Fraga deseñouse por Luis Gutiérrez Soto coma un edificio de carácter rexionalista por presión de Isaac Fraga, que quixo incorporar elementos da arquitectura histórica galega, especialmente elementos do barroco compostelán con engadidos neorrenacentistas. O sino da construción era xa acoller un teatro-cine de 1758 localidades, unha sala de festas, un salón de té (cafetaría) e oficinas de alugueiro. Os muros da fachada son de cantaría de perpiaño de granito galego procedente da canteira de Castrelos, coa pedra de maior calidade empregada nos enfeites. A estrutura interna é de formigón. A galería superior da fachada amosa arcos enlazados, que lembran á fachada do Tesouro do claustro da Catedral de Santiago de Compostela, ou os enfeites dos vans da balconada da rúa do Uruguai, semellantes aos do Hospital Real de Santiago de Compostela. O elemento máis característico é o gran pórtico aberto na esquina das rúas, de formas rectangulares e decoración neobarroca.
Kouhu
miniatura|Localización de Kouhu en Yunlin Kouhu é un concello rural (xiāng) de Taiwán no condado de Yunlin, a súa poboación é de 32.816 habitantes (2006) e a súa superficie de 80.46 km².
Loco Mía
Loco Mía ou Locomia é un grupo de xénero glam creado en 1984 na illa de Eivisa.
Traxectoria
Locomia formouse nos seus inicios con Luis Font, Xavier Font, Manuel Arjona, Gard Passchier e Héctor "Calcio", incorporando posteriormente a Carlos Armas, Juan Antonio Fontes, Francesc Picas e Santos Branco.
Fixéronse moi famosos grazas ao manexo dos abanicos, que complementaban un vestiario bastante elaborado e ecléctico. Entre 1989 e 1991 déronse a coñecer con cancións como "Rumba Samba Mambo", "Locomia", "Tolo Vox", "Gorbachov" e "Nena", entre outras. Realizaron unha xira de concertos por España e despois por Marrocos, e mesmo participaron no Festival Internacional da Canción de Viña del Mar, sendo unha das agrupacións españolas máis coñecidas do momento, conxuntamente con Azúcar Moreno e Presuntos Implicados.
1641
Outros
Historia ano a ano
El Eco Musical
Historia e características
Semanario de literatura e belas artes. Apareceu en febreiro de 1877. Fundado e dirixido por José María Varela Silvari.
Gabián negro
O gabián negro (Buteogallus urubitinga) é un ave de rapina da familia dos accipítridos. Amplamente distribuída pola rexión Neotropical (Iberoamérica), onde é posible a súa observación dende México até a Arxentina pasando por Centroamérica e boa parte de Suramérica.
Subespecies
Coñécense dúas subespecies de Buteogallus urubitinga:
Gabián (ave)
O gabián  (Accipiter nisus) é unha ave de presa da familia dos Accipitridae que amosa unha gran diferenza entre o tamaño dos machos e as femias. Estas son case dúas veces meirandes cós machos. Son aves forestais que crían as veces nos parques dalgunhas cidades. Aliméntanse case exclusivamente de paxaros. Despois dunha forte redución das súas poboacións europeas por causa do DDT estas recuperáronse despois do ano 1950.
Descrición
miniatura|esquerda|Femia. O gabián e un representante típico do xénero zoolóxico Accipiter, composto por especies que viven maioritariamente nos bosques. Ten ás relativamente curtas e anchas, arredondadas nas puntas, a cola é relativamente longa. Estas características, que non lle permiten un voo extraordinariamente rápido, fan que se poida mover con axilidade en espazos reducidos. Patas e gadoupas están adaptadas á caza de paxaros pequenos e rápidos. As patas son longas e delgadas en relación ó corpo. O dedo central dos pés e moi longo. Tódolos dedos amosan rugosidades moi marcadas que permiten que as gadoupas encaixen completamente o cerrarse e poden agarrarse mesmo nas plumas. As unllas son longas e moi aguzadas.
miniatura|200px|esquerda|De diante a atrás femia, macho e exemplar novo Os gabiáns amosan un gran dimorfismo sexual. Os machos adultos son de cor azul agrisada pola parte superior. A parte inferior é branca con raias finas, e vaise facendo vermella alaranxada cara ó abdome. A coloración da zona ten moitas variacións individuais: algúns machos son nesta área case uniformemente alaranxados, outros teñen só algunhas listas laranxas nos flancos sendo o resto castaño. O colo amosa un fino punteado vertical, tan variable coma a coloración abdominal; en casos extremos o pescozo e completamente alaranxado. As femias son menos coloreadas cós machos. Por riba son de curta castaño cinsento, o barrado da parte inferior pode ter, excepcionalmente, tons alaranxados polos lados.
Os exemplares novos son castaños por riba e brancos con listas horizontais, que ás veces teñen forma de manchas, por baixo.
As patas do gabián son amarelas, coma a cera do bico. O iris dos ollos é amarelo claro nos exemplares novos, amarelo escuro nas femias adultas e, en xeral, alaranxado nos machos. O bico é negro, cinsento azulado na base.
O dimorfismo sexual en tamaño e peso é extremo. Os machos adultos da subespecie Accipiter nisus nisus teñen unha lonxitude de ás de entre 192 e 209 mm., 199 como media; as das femias miden de 223 a 247 mm., 234 mm. de media. Un macho adulto pesa 105-165 g, 137 g. de media; unha femia de 192 a 290 g, 234 g. de media. O peso dos machos é, aproximadamente, un 40% menor có das femias.
Distribución e hábitat
Está espallado por unha ampla zona da área paleártica, das illas Canarias e Irlanda ata a península de Kamchatka e o Xapón. Prefire os bosques de folla caduca boreais e alpinos, pero en Europa central e do oeste e na area mediterránea, onde non ten a competencia doutras especies pequenas do xénero Accipiter, vive tamén en bosques de folla caduca e no bosque mediterráneo. Nos últimos tempos a especie amosa unha forte tendencia a adaptarse ós hábitats urbanos, comezando a aparecer en parques cemiterios e zonas verdes de moitas cidades europeas.
Conduta migratoria
Os gabiáns son sedentarios ou migratorios dependendo da súa área de residencia.En Europa as tendencias migratorias aumentan de suroeste a nordeste. En Europa central parte das poboacións, en especial os nados no ano, emigran cara ó suroeste a finais do verán e no outono. En Escandinavia e case toda Rusia emigran todos. Os gabiáns migratorios do centro de Europa pasan o inverno no sur e oeste do continente e no norte de África. Os do leste é norte de Europa pasan o inverno en Centroeuropa, aínda que algúns exemplares chegan ó sur de Francia e a Italia. Os gabiáns do leste de Europa e de Asia pasan os invernos no nordeste de África, no Oriente Próximo, no Oriente Medio e no sur de Asia.
Subespecies
miniatura|Vídeos de gabiáns. Na actualidade acéptanse a división en cinco subespecies:
Caza e alimentación
esquerda|miniatura|210px|Gabián Cazan sobre todo paxaros pequenos en areas arboradas. En xeral, capturan as presas voando preto do chan ou á espreita, despois dunha persecución rápida preto do chan, pero tamén a diversas alturas entre a vexetación e mesmo entre a follaxe. Utiliza como puntos de espreita arbores, sebes e mesmo casas. Teñen unha capacidade de manobra en voo moi grande: poden facer ángulos de case 90° e xirar case 180º case sen moverse dun punto no aire. A miúdo persegue os paxaros ata nas sebes e entre o mato e mesmo en areas pechadas. Téñense visto atravesando en voo durante a caza caixas artificiais para á alimentación de paxaros. Ó raro, cazan espreitando desde o aire, onde fan círculos para despois atacar ás presas a ceo aberto ou preto do chan.
Padín, Arnego, Rodeiro
Padín é un lugar da parroquia de Arnego, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 9 habitantes (5 homes e 4 mulleres), o que supón unha diminución de 1 habitante con respecto ao ano 2000.
Gabián (ave)
Caza e alimentación
miniatura|200px|Gabián (macho inmaturo)
Cacha e mata ás vítimas coas gadoupas, atravesándoas coas unllas ata que deixan de moverse. Este método favorecido tamén polas pernas relativamente longas, permítelle capturar presas comparativamente grandes e fortes.
A base da súa dieta son os paxaros de tamaño pequeno. Ocasionalmente capturan algúns mamíferos, como rato ou morcegos, pequenos réptiles, e algún invertebrado. Os machos europeos matan principalmente aves do tamaño dun ferreiro ou estorniño, as femias poden cazar mesmo pombas.
Reprodución
miniatura|Accipiter nisus. Maduran sexualmente os 12 meses. Durante a estación de cría son monógamos. Dáse algún caso esporádico de bigamia.
Os límites do seu territorio de caza son pouco visibles, como tamén as cerimonias de cortexo. A única conduta perante conxéneres intrusos son os voos de demostración: voan baixo sobre o territorio de cría batendo as alas con forza e a modo. Se están moi excitados engaden á demostración un voo ondeante. Durante o cortexo os dous membros da parella xiran no alto sobre o territorio de cría para deixarse caer en picado na zona do niño. O macho entrégalle á femia regularmente parte das súas presas. A entrega faise no aire ou nun punto de entrega determinado. Os machos evitan en xeral o contacto directo coa femia, moito máis forte e deixan o punto de entrega antes que ela se pouse para recoller a presa.
Para cría prefiren bosques mestos de coníferas con árbores de entre 30 e 40 anos de idade. En ausencia de coníferas acepta bosques caducifolios. Constrúen cada ano un niño novo,en pólas laterais, en xeral preto do tronco e disimulados pola copa da árbore. Os territorios ocupados durante anos poden identificarse pola presenza de numerosos niños vellos. Danse casos de utilización de niños do ano anterior e mesmo de uso de niños de pombas. En zonas de bosque especialmente densas colocan case sempre o niño cerca dun carreiriño, dun camiño ou dun rego.
Incuban entre 33 e 35 días. Durante a incubación e os primeiros días de vida dos polos é o macho quen alimenta á femia, que se encarga de choca-los ovos case en exclusiva. É tamén a femia quen alimenta ós pitos, recibindo as presas do macho nun punto situado nun radio duns 50 metros ó redor do niño. Os xoves permanecen no niño uns 30 días, pero, en caso de seren molestados, poden xa voar con 25 días. Mantéñense 2 ou 3 semanas preto do niño, período no que son alimentados polos pais. Tanto os gabiáns novos coma os adultos cando incuban son vítimas frecuentes do azor e, máis raramente da marta (Martes martes).
Status e ameazas
Os gabiáns foron perseguidos acusados de "danar a caza" e para "protexer ós paxaros". Nalgúns países mesmo se daban premios pola súa caza. Pero a redución máis drástica dos seus números en Europa occidental foi causada polo DDT, que, a través da cadea trófica chegaba os gabiáns e outras especies de rapaces e afectaba sobre todo á súa reprodución. En moitas zonas desapareceu como ave reprodutora.
A desaparición do uso do DDT favoreceu unha certa recuperación das súas poboacións.
Bruce Hoffman
Bruce Hoffman é un profesor da School of Foreign Service da Universidade de Georgetown experto en terrorismo e contrainsurxencia. Anteriormente fora director do oficina en Washington do think tank RAND (1998-2006) e o seu vicepresidente para asuntos internacionais (2001-2004).
Entre os seus libros máis salientables están Inside Terrorism (1998; 2ª edición revisada 2006); e The Failure of Britain's Military Strategy in Palestine, 1939-1947 (1983). Tamén é redactor xefe da revista, Studies in Conflict and Terrorism e editor da colección Columbia Studies in Terrorism and Irregular Warfare publicada pola Columbia University Press.
Toiriz, Arnego, Rodeiro
Toiriz é un lugar da parroquia de Arnego, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 18 habitantes (10 homes e 8 mulleres), o que supón unha diminución de 8 habitantes con respecto ao ano 2000.
O Quintán, Veigue, Sada
O Quintán é un lugar da parroquia de Veigue no concello coruñés de Sada, na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2011 tiña 35 habitantes (15 homes e 20 mulleres).
Departamento de Bambey
Bambey é un departamento da rexión de Diourbel, no Senegal. A súa capital é Bambey. Foi creado por decreto o 21 de febreiro de 2002 e nese momento a súa poboación era de 242.694 habitantes. No 2005, tiña unha poboación estimada de 252.532 habitantes
Cimadevila, Cumbraos, Sobrado
Cimadevila é un lugar da parroquia de Cumbraos, no concello coruñés de Sobrado na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Fidela Bernat
Casada o 23 de xuño de 1925 con Pedro Ederra Lorea, tivo 6 fillos.
Cornudella de Montsant
Cornudella de Montsant é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Priorat.
Motor de catro cilindros en liña
miniatura|Imaxe xerada por ordenador que mostra as principais partes internas en movemento dun motor catro en liña con transmisión por correa, dobre árbore de levas e catro válvulas por cilindro. miniatura|
Un motor de catro cilindros en liña é unha configuración de motor de combustión interna na que catro cilindros están dispostos nunha soa fila. Pode ser montado lonxitudinalmente ou transversalmente, con cilindros e pistóns verticais, ou ata parcialmente inclinado ou en posición horizontal. Hoxe é a configuración de motor utilizada na maioría dos automóbiles de ata 2´2 litros de cilindrada. O límite «práctico» para os motores de catro cilindros de catro tempos é de ao redor de 2´5 litros. Con todo, malia que existen motores de ciclo Otto cuxo límite é o mencionado, existen casos de motores de ciclo diésel cunha cilindrada que chega ou ata excede os 3´0 litros. Unha variante desenvolvida no século XXI foi o motor de cinco cilindros en liña de 2´5 litros, que neste caso, posúe unha distribución e desempeño equivalentes a un motor 2´0 litros de catro cilindros en liña. Este motor comezou a ser empregado por firmas como Honda, Volkswagen ou Mercedes-Benz entre outras.
1785
Outros
Historia ano a ano
Lingua miriwoong
O miriwoong é unha lingua aborixe de Australia que segundo datos do censo de 2016, era falada por 156 persoas en Kununurra, Australia Occidental. Pertence á familia lingüística de linguas jarrakanas. Todos os falantes nativos son de idade avanzada e por iso se considera unha lingua en perigo de desaparecer. Porén, as novas xeracións adoitan estar familiarizadas con moito vocabulario miriwoong e utilízano cando falan crioulo australiano ou inglés aborixe australiano.
Normativa reintegracionista do galego
A normativa reintegracionista do galego, tamén chamada lusista ou internacional, é unha normativa ortográfica e morfolóxica para o galego que carece do criterio de autoridade que só ten a Real Academia Galega para as cuestións relativas á normativa da lingua galega. Neste caso, a proposta considérase converxente co galego medieval e coa usada no portugués de Portugal e no portugués do Brasil. O movemento que a promove e sustenta é coñecido como reintegracionismo, dentro do que destaca o labor da AGAL e da súa Comissom Lingüística en materia de normativización.
Esta normativa naceu en 1983 coa publicación do Estudo Crítico, obra en que a AGAL analizaba as NOMIG creadas pola RAG e o ILG, estabelecendo ao tempo a súa propia norma. Na actualidade, despois de actualizacións derivadas do Acordo Ortográfico de 1990 da lingua portuguesa, a normativa está condensada na obra Ortografia Galega Moderna confluente com o Português no mundo.
Antecedentes
Desde o Rexurdimento, momento en que se empeza a escribir o galego de forma moderna, os e as distintas autoras empregan distintas grafías. Algunhas delas, as denominadas posteriormente etimoloxicistas, facían escollas máis próximas do latín, en especial para o que se refire á representación do fonema fricativo palatal xordo, /ʃ/. A opción maioritaria neses tempos era representalo con x se ben algúns autores preferían grafías máis próximas do galego medieval, castelán, portugués e latín: g/j.
A norma AGAL e a súa evolución
Como resposta ás NOMIG, a Comissom Linguística da AGAL lanza en 1983 o Estudo Crítico, unha obra que analizaba de maneira crítica os principais puntos da normativa oficial. A obra establece tamén a propia proposta normativa da AGAL, converxente coa do portugués europeo, con excepción de certos trazos como o uso do til (~). Estas normas serían desenvolvidas máis adiante no Prontuário Ortográfico Galego (1985) e no Guia Prático de Verbos Galegos Conjugados (1989), culminando en 1989 coa publicación dunha segunda edición revisada e ampliada do Estudo Crítico. Posteriormente, esta norma sufriría pequenas modificacións, como a inclusión do til de maneira optativa ou a redución dos grupos -cc- e -ct- para converxer co Acordo Ortográfico da Lingua Portuguesa de 1990.