cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Química orgánica
Hidrocarburos
Os hidrocarburos son substancias que están formadas só de carbono e hidróxeno. O composto máis simple é o metano, un átomo de carbono con catro de hidróxeno (valencia = 1), pero tamén pode darse a unión carbono-carbono, formando cadeas de distintos tipos, xa que poden darse enlaces simples, duplos ou triplos. Cando o resto de enlaces destas cadeas son con hidróxeno, fálase de hidrocarburos, que poden ser:
Xoán Paulo II, papa
Posturas sociopolíticas
Outras nacións necesitan reformar algunhas estruturas e, en particular, as súas institucións políticas, para substituír réximes corrompidos, ditatoriais ou autoritarios, por outros democráticos e participativos (Encíclica Sollicitudo rei socialis).
Química orgánica
Osixenados
Son cadeas de carbonos cun ou varios átomos de osíxeno. Poden ser:
Fernando Vila Brión
José Fernando Vila Brión, nado en Xuño (Porto do Son) o 21 de xuño de 1938 e finado en Padrón o 22 de febreiro de 2021, foi un químico, farmacéutico e político galego que foi alcalde do concello de Dodro.
Xoán Paulo II, papa
Posturas sociopolíticas
Occidente parece inclinarse a unhas formas de illamento crecente e egoísta (Encíclica Sollicitudo rei socialis).
Química orgánica
Relación coa bioloxía
Unha das principais relacións entre a química orgánica e a bioloxía é o estudo da síntese e estrutura de moléculas orgánicas de importancia nos procesos moleculares realizados polos organismos vivos, é dicir no metabolismo. A bioquímica é o campo interdisciplinar científico que estuda os seres vivos, e xa que estes empregan compostos que conteñen carbono, a química orgánica é imprescindible para comprender os procesos metabólicos.
Fernando Vila Brión
Traxectoria
Licenciouse e doutorouse en Ciencias Químicas, e licenciouse en Farmacia, na Universidade de Santiago de Compostela.
Foi presidente da Fundación Hospital Médico Cirúrxico Provincial de Santiago, en Conxo, e conselleiro xeral de Caixa Galicia.
Foi alcalde de Dodro durante vinte e oito anos, dende as primeiras eleccións municipais do presente período democrático (1979) cando encabezou a candidatura de UCD, pasando en 1983 á Coalición Popular, en 1987 á CPG e dende as municipais de 1991 ao PPdeG, até as municipais de 2007, nas que non se presentou á reelección. Isto convérteo no alcalde de Dodro co mandato máis longo da historia do concello. Compaxinou a alcaldía co oficio de farmacéutico.
Xoán Paulo II, papa
Posturas sociopolíticas
Existe o dereito común de todos a usar os bens da enteira creación. É inaceptable a postura do ríxido capitalismo que defende o dereito exclusivo á propiedade privada dos medios de produción como un dogma intocable na vida económica (Encíclica Laborem Exercens).
''Non se trata soamente de dar o superfluo, senón de axudar a pobos enteiros —excluídos ou marxinados— a que entren no círculo do desenvolvemento económico e humano. Isto será posible non só utilizando o superfluo que o noso mundo produce en abundancia, senón cambiando sobre todo os estilos de vida, os modelos de produción e consumo, as estruturas consolidadas de poder que rexen hoxe a sociedade (Encíclica Centessimus Annus'').
Viaxes pastorais
Realizou 104 viaxes ao longo e ancho dos cinco continentes. As viaxes mantivérono na primeira liña da información internacional.
Na súa xira por Centroamérica en 1979, de modo particular en México, recoñeceu a importancia do catolicismo latinoamericano, apoiou ás súas arelas de xustiza social fronte ás desigualdades e a corrupción e defendeu os dereitos dos indíxenas e das súas linguas e culturas. Ese mesmo ano fixo a primeira visita a Estados Unidos, onde loou a súa tradición democrática, pero criticou os excesos do capitalismo, o consumismo hedonista e a guerra fría que dividía o mundo en bloques. Lembrou o deber de solidariedade da primeira potencia mundial cos marxinados da terra.
Tamén en 1979 tivo lugar a histórica primeira visita á súa Polonia natal facendo emerxer un catolicismo renacido dende a marxinación a que o tiña sometido o réxime comunista. A congregación entusiasta de multitudes acabou sendo todo un desafío á ditadura comunista. As súas mensaxes de superación do medo, defensa dos dereitos dos traballadores e de apertura democrática foron un estímulo para o movemento obreiro católico e feriron de morte o sistema totalitario.
En 1979 estivo en Turquía onde estreitou os vencellos co patriarca ecuménico de Constantinopla, Dimitros I, máxima autoridade moral das Igrexas ortodoxas. Apoiou o avance en Turquía dos valores democráticos.
En 1980 realizou a primeira gran xira pola África negra (Congo, Kenya, Ghana, Burkina Faso...). Clamou contra a miseria e reclamou xustiza e solidariedade económica e social coa poboación. Fixo tamén aquí unha defensa das culturas e linguas populares. Non foi ben recibida a súa mensaxe a prol da castidade e contraria á contracepción, que se considerou allea e mesmo contraproducente para o desenvolvemento da poboación.
En 1987 durante a súa estadía en Chile, foi branco de duras críticas polas súas aparicións co ditador Pinochet, e as súas demasiado mornas admonicións contra a falta de liberdades. Este exceso de diplomacia cun ditador non se repetiu na súa visita a Paraguai ese mesmo ano, onde o ditador Stroessner tivo que escoitar condenas moi claras ao seu réxime por parte do papa e a súa nidia defensa dos dereitos humanos. Foi este un factor que se sumou no camiño da recuperación das liberdades democráticas.
En 1989 celebrou unha multitudinaria Xornada Mundial da Xuventude en Santiago de Compostela. Animou a mocidade a loitar por un mundo máis humano e máis xusto e lembrou con insistencia os valores do amor casto, o matrimonio indisoluble e o sentido católico da sexualidade, motivo polo cal foi criticado por boa parte da prensa española.
En 1994 realizou a súa primeira viaxe a Croacia. Visualizou o coñecido apoio da Igrexa á independencia da república ex-iugoslava, o que restou credibilidade aos seus chamamentos á paz e á reconciliación.
En 1996, en Nicaragua, púxose de manifesto a enorme distancia que afastaba a Xoán Paulo II da chamada Igrexa Popular, froito da Teoloxía da Liberación e en estreita colaboración co réxime sandinista. Xoán Paulo II lembrou a doutrina da Igrexa a prol das reformas sociais e dos dereitos dos indíxenas pero criticou con enerxía a connivencia de eclesiásticos nicaraguanos co goberno revolucionario.
En 1997 fixo dende Bosnia e Hercegovina chamamentos ao perdón entre as etnias da ex-Iugoslavia e manifestou o apoio da Igrexa para sanar feridas e contribuír á reconstrución do país. Ese mesmo ano, no Líbano resaltou a necesidade dunha fraternidade sólida entre as distintas relixións, culturas e civilizacións. Defendeu un Líbano soberano que é máis ca unha nación, é unha mensaxe chegou a dicir.
En 1998 foi recibido cordialmente en Cuba polo ditador Fidel Castro, que tolerou a mensaxe papal de liberdade e celebrou a condena papal ao bloqueo estadounidense causante de sufrimentos para o pobo cubano, así como o recoñecemento por parte de Xoán Paulo II a certos valores socialistas. A visita supuxo ánimos renovados para a Igrexa cubana, pero non tivo consecuencias políticas.
Exipto foi, no ano 2000, testemuña das palabras de Xoán Paulo II contra a intolerancia relixiosa e o grave pecado de promover a violencia en nome de Deus. Foron significativos os encontros co líder musulmán, o gran imán sunni, e o papa copto Shenouda III cabeza dunha milenaria igrexa cristiá con seis millóns de fieis.
No ano 2001 realizou unha difícil viaxe a Grecia, onde pediu perdón aos irmáns ortodoxos polos pecados de acción e omisión cometidos polos católicos contra eles ao longo da historia. O líder ortodoxo Christodoulos fixo votos pola unidade das Igrexas pero non tivo un xesto de reciprocidade. Ese mesmo ano realizou unha arelada visita a Ucraína, berce do cristianismo ruso, dende onde intentou tender a man á veciña Rusia. A frialdade do patriarca de Moscova frustrou as expectativas dunha visita á Santa Rusia. Foi especialmente emotiva a visita a Rabi Ya en honra das vítimas xudías alí masacradas. Tamén en 2001 visitou Casaquistán e Armenia. Neste último país solidarizouse co seu pobo masacrado por xenocidios terribles durante o século XX e coa antiquísima Igrexa Armenia celebrou con sentido ecuménico os 1 700 anos de cristianismo da primeira nación que profesou a fe en Xesús. Ese ano sería tamén o da celebérrima visita á mesquita de Damasco en Siria como expresión da fraternidade cos musulmáns.
Relacións con outras relixións
Xoán Paulo II viaxou moito e tomou contacto con crentes doutras confesións. El tentou sempre atopar o que tiñan en común tanto doutrinal como dogmaticamente. No Día Mundial de oración pola paz, que tivo lugar en Asís o 27 de outubro de 1986, máis de 120 representantes de diferentes relixións e denominacións cristiás pasaron o día xuntos pregando.
Anglicanismo
Xoán Paulo II mantivo boas relacións coa Igrexa de Inglaterra. Foi o primeiro papa en viaxar ao Reino Unido, en 1982, onde se reuniu coa Raíña Isabel II, gobernadora suprema da Igrexa de Inglaterra. Predicou na catedral de Canterbury e recibiu ao arcebispo de Canterbury con amizade e cortesía. Porén, Xoán Paulo II amosou o seu desgusto pola decisión dos anglicanos de ordenar mulleres como sacerdotes e considerou isto como un paso na dirección contraria á unidade entre a Comuñón Anglicana e a Igrexa católica.
Relacións cos xudeus
As relacións entre o catolicismo e o xudaísmo melloraron durante o pontificado de Xoán Paulo II. El falou frecuentemente sobre a relación entre a Igrexa e os xudeus. De neno, Karol Wojtyla acostumaba facer deporte cos seus numerosos veciños xudeus. En 1979 converteuse no primeiro papa en visitar o campo de concentración de Auschwitz en Polonia, onde moitos dos seus paisanos (maioritariamente xudeus polacos) pereceron baixo o dominio nazi. Tamén se converteu no primeiro papa en facer unha visita oficial a unha sinagoga, cando visitou a sinagoga de Roma o 13 de abril de 1986.
En marzo do 2000, Xoán Paulo II visitou Yad Vashem, (o memorial nacional israelí do Holocausto) en Israel e despois pisou o sitio máis sagrado do xudaísmo, o Muro das Lamentacións en Xerusalén, colocando unha carta dentro del (na que fixo unha apoloxía contra as accións da Igrexa no pasado contra os xudeus). En outubro do 2003 a Liga Antidifamación felicitou a Xoán Paulo II con ocasión dos seus vinte e cinco anos de papado.
Inmediatamente trala morte do papa, a Liga publicou un manifesto no que dicía que Xoán Paulo II revolucionara as relacións entre católicos e xudeus, dicindo que «houbo máis cambio para ben neste papado de 27 anos que nos preto de 2 000 anos anteriores».
Relacións coa Igrexa ortodoxa
En maio de 1999, Xoán Paulo II visitou Romanía trala invitación do patriarca Teoctist da Igrexa ortodoxa romanesa. Esta foi a primeira vez que un papa visitaba un país predominantemente ortodoxo dende o Gran Cisma de Oriente en 1054. Á súa chegada, o patriarca e o presidente de Romanía, Emil Constantinescu, saudaron o papa. O patriarca declarou: «O segundo milenio da historia cristiá comeza cun [...] compromiso verdadeiro a restaurar a unidade cristiá».
Xoán Paulo II visitou outras áreas fortemente ortodoxas como Ucraína, a pesar da falta de benvida, e dixo que o fin do cisma era un dos seus máis profundos desexos.
O papa dixo tamén ao longo do seu pontificado que un dos seus máis grandes soños era visitar Rusia, pero isto xamais tivo lugar. Fixo numerosos intentos para resolver os problemas de séculos entre a Igrexa católica e a Igrexa ortodoxa rusa, como devolver a icona de Nosa Señora de Cazán en agosto de 2004. De todos os xeitos, a Igrexa ortodoxa nunca amosou moito entusiasmo, facendo declaracións ao efecto como: «A cuestión da visita do papa a Rusia non está conectada polos xornalistas cos problemas entre as igrexas, que son agora imposibles de resolver, pero si coa devolución dunha de moitas obras sacras, que foron roubadas ilegalmente de Rusia». (Vsevolod Chaplin).
Budismo
Tenzin Gyatso, o décimo cuarto Dalai Lama e líder espiritual do budismo tibetano, visitou o papa Xoán Paulo II oito veces, máis que calquera outro dignatario. O papa e o Dalai Lama a miúdo compartían puntos de vista similares, xa que ambos os dous proviñan de pobos afectados polo comunismo.
Islam
O 6 de maio de 2001, Xoán Paulo II converteuse no primeiro papa católico en entrar e pregar nunha mesquita islámica. Visitou a Gran Mesquita de Damasco, Siria, onde se pensa que Xoán o Bautista está enterrado, e pronunciou un discurso que incluíu o seguinte: «Por todas as veces que musulmáns e cristiáns se teñen ofendido mutuamente, precisamos buscar o perdón do Todopoderoso para ofrecer os uns aos outros o perdón. O seu famoso bico ao Corán en Siria, un acto que o fixo popular entre os musulmáns.
O papa para a xuventude
Xoán Paulo II tivo tamén unha especial relación coa xuventude católica e foi coñecido polo alcume de «O papa da Xuventude». Denantes de ser papa adoitaba facer excursións cos mozos. El seguía a ir á montaña cando era papa, sendo un heroe para moitos deles. De feito, en reunións, os católicos novos, e incluso non católicos, acostumaban cantar a frase «Xoán Pablo II, quérete todo o mundo», e ocasionalmente el respondía, en inglés: «No. JP Two, He Loves YOU!»
El estableceu a Xornada Mundial da Xuventude en 1984 coa intención de brindar á mocidade católica de todas as partes do mundo a oportunidade de celebraren todos xuntos a súa fe. Estes encontros de algo máis dunha semana sucedían cada dous ou tres anos, atraendo a centos de milleiros de mozos, quen ían cantar, pasalo ben e, sobre todo estar co papa e celebrar a súa fe. Eran os chamados «papaboys» e «papagirls», cuxo lema máis frecuente era «¡Esta é a xuventude do papa!»
Apoloxías ou peticións de perdón
Xoán Paulo II proclamou sempre a idea central do perdón sen límites. Xa en 1965 deu pulo a unha declaración de reconciliación ofrecida polos bispos polacos aos bispos alemáns co fin de sandar as feridas abertas aínda pola segunda guerra Mundial. Así pois, o seu pontificado estivo marcado por significativas solicitudes de perdón en nome da Igrexa católica:
Guerra de Iraq
En 2003 Xoán Paulo II fixo importantes críticas á invasión de Iraq do 2003. Mandou o antigo nuncio apostólico nos Estados Unidos, o cardeal Pío Laghi, a falar co Presidente dos Estados Unidos George W. Bush para expresarlle a súa oposición á guerra. Xoán Paulo II dixo que lle correspondía ás Nacións Unidas resolver o conflito internacional a través da diplomacia e que unha agresión unilateral é un crime contra a paz e unha violación das leis internacionais.
Nicolao V, papa
Pontificado
Construtor de fortificacións e restaurador de igrexas, comeza o seu pontificado embelecendo a gran cidade (empezará a construción do Pazo do Vaticano desexando que sexa o maior pazo do mundo), e invitando aos pintores, os arquitectos e ante todo os escritores. Home do Renacemento, imbuído do espírito humanista, fundou a Biblioteca Apostólica Vaticana en 1448 e fomentou a tradución de clásicos como Diodoro, Tucídides, Homero e Estrabón.
Sendo papa dedicase en Roma a establecer novos equilibrios políticos e internacionais. Pola bula Romanus Pontifex, póusase en árbitro dos imperios españoL e portugués e alcance a autoridade universal do pontífice, incluído a cristianización dos pobos indíxenas e musulmáns. Durante o seu reinado intentou convocar os reis cristiáns a unha cruzada para evitar a inminente caída de Constantinopla en mans dos turcos, pero a súa chamada foi ignorada e a cidade caeu en 1453.
Luca Marinelli
Luca Marinelli, nado en Roma o 22 de outubro de 1984, é un actor italiano. Marinelli uniuse á Academia Nacional de Arte Dramática Silvio D'Amico, graduándose no 2009. Moi activo no teatro dende 2006, o seu primeiro gran papel foi Mattia, a presonaxe principal do filme de Saverio Costanzo La solitudine dei numeri primi. No 2013, recibiu o premio EFP Shooting Star no Festival Internacional de Cinema de Berlín pola súa interpretación no filme de Paolo Virzì Tutti i santi giorni.
Seumas O'Kelly
Seumas O'Kelly, nado en Loughrea (condado de Galway) en 1881 e finado en Dublín o 14 de novembro de 1918, foi un escritor irlandés.
Traxectoria
Comezou a súa carreira como xornalista no periódico de Cork The Southern Star. Despois pasou a traballar como editor no Leinster Leader de Naas, que deixou en 1916 para pasar a traballar no Nationality, voceiro do Sinn Féin, dirixido por Arthur Griffith. Tralo arresto deste no Alzamento de Pascua, O'Kelly regresou ao Leinster Leader. Na fachada da sede deste periódico consérvase unha placa co texto 'Seumas O'Kelly - a gentle revolutionary'. Faleceu dun ataque ao corazón.
Escribiu obras de teatro, relatos curtos e novelas. O seu conto "The Weaver’s Grave" está considerado un dos relatos máis aclamados da literatura irlandesa.
África Luca de Tena
África Luca de Tena é unha actriz que traballou en teatro, cinema e televisión. Actualmente traballa colaborando no programa El Intermedio, da cadena La Sexta. Estudou Interpretación no Estudio Juan Carlos Corazza, onde tamén se formaron actores como Gabino Diego, Javier Bardem ou Irene Visedo.
Luis Rocafort Martínez
Luis Rocafort Martínez, nado en Pontevedra en 1912 e finado en Sanxenxo en 1967, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade de Madrid. Especializouse en Ciencias Económicas e Políticas en París, Exeter e Glasgow. Foi delegado provincial de Auxilio Social. Foi presidente da Deputación de Pontevedra do 13 de setembro de 1951 ata 1958. Foi procurador en Cortes como representante de Deputacións Provinciais (1952-1958).
Cruz de Avelán
miniatura|A Cruz de Avelán coa inscrición "1672" (tratada dixitalmente).
A Cruz de Avelán é un cruceiro situado en San Xoán de Laíño (Dodro), a un quilómetro da igrexa de san Xoán indo cara ás aldeas da Devesa e Teaio. Celébrase tódolos anos unha romaría, no lugar onde se encontra o cruceiro, a comezos do mes de xuño.
Características
É un cruceiro de capela ou loreto datado no século XVII. Conta cunha grosa columna que descansa sobre unha escada de tres chanzos, e sobre a que se alza a capeliña coroada por unha imaxe de Xesús Cristo.
Está ben conservado a pesar da súa antigüidade; fáltalle a imaxe do interior da capela así como a tapa da caixón acoirazado ademais do retablo de ánimas, se é que algunha vez os tivo. Esta construción arquitectónica está datada no ano 1672,, sendo o máis antigo de toda Galicia non podéndose demostrar que realmente fora de ánimas auténtico, por non aparecer estas citadas explicitamente na epígrafe e non conservar o retablo de ánimas no Purgatorio.
Drone metal
O drone metal, tamén chamado drone doom, é un xénero derivado do doom metal definido principalmente por notas e acordes sostidos e repetidos chamados drones. Neste xénero aplícase unha gran reverberación e acople ao son das guitarras, mentres que a voz moitas veces non está presente ou é gutural. As cancións neste xénero son de gran duración e carecen de ritmo no sentido tradicional do termo. O drone metal está influenciado pola música drone, a música noise e a música minimalista, e xurdiu a comezos dos anos 1990 con grupos pioneiros como Earth, Boris e Sunn O))).
Os vellos non deben de namorarse
Os vellos non deben de namorarse é unha obra de teatro de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, considerada unha das pezas máis populares do teatro galego. A obra foi escrita "para regalía do pobo galego" na cidade de Nova York, como remedio para "matar as horas de morriña" e rematouna no inverno de 1939. En palabras do autor esta obra foi froito da combinación de dúas sensibilidades: a literaria e, tamén, a imaxinación plástica do pintor. Consérvanse dous manuscritos coa obra completa e un terceiro escrito incompleto.
A obra estreouse o 14 de agosto de 1941 no Teatro Mayo de Buenos Aires, ben recibida pola crítica e os intelectuais, e o 8 de outubro no teatro Solís de Montevideo. Castelao non puido asistir á estrea en Montevideo e mandou unha gravación, en castelán, que constitúe o único documento sonoro coa voz de Castelao. O texto publicouse en libro en 1953 da man de Editorial Galaxia.
Historia
Castelao escribiu primeiramente o terceiro lance contando, coma nos outros dous, a historia dun vello que se namora dunha moza. Os personaxes son personaxes-tipo, equivalentes, inda que de diferente extracción social, que compoñen historias pechadas e xustapostas. Ó final da obra, un epílogo reúne os tres vellos mortos no cemiterio, para que eles nos conten o propósito da farsa.
A obra, escrita coa convicción de que o redundante -recurso que na literatura galega se presenta frecuentemente e que ten raíz popular- ten sumo valor expresivo, foi dirixida na súa primeira representación por Varela Buxán, director da compañía de teatro Maruja Villanueva, coa colaboración directa do propio Castelao, quen ademais deseñou toda a escenografía. O carácter repetitivo da peza Os vellos non deben de namorarse baséase no feito de ser unha triloxía, composta por tres versións (lances), encadradas entre un prólogo e un epílogo, dun mesmo esquema dramático.
Varela Buxán doou os figuríns orixinais de Castelao ó Museo Galego de Arte Contemporánea Carlos Maside, e o mesmo fixo en 1975 Fernando Iglesias 'Tacholas', actor que interpretara o papel de don Ramonciño, coa colección das 19 caretas que Castelao creou para os diferentes actores da obra.
A obra representouse por vez primeira en Galiza nas Festas do Apóstolo Santiago de 1961, na praza da Quintana A obra, representada por Cantigas e Agarimos, estivo dirixida por Rodolfo López-Veiga, e o decorado foi feito por Ánxel Morón. Despois desa representación a obra levouse a Pontevedra, Vilagarcía de Arousa e a Lugo nas festas de San Froilán.
Análise
O limiar anticipa o tema e o argumento da obra: os amores serodios dos vellos van aparellados á morte.
Os lances presentan tres visións dun mesmo drama: en cada un hai un vello namorado dunha moza, e un mozo que rivaliza con el. En todos os lances aparece tamén a morte coma personaxe que advirte ao vello das dramáticas consecuencias do seu namoramento.
No epílogo os tres vellos reúnense -xa convertidos en esqueletos- e analizan as circunstancias da súa morte, láianse da súa imprudencia e coñecen novas das súas mozas respectivas
Castelao definiu esta peza coma "unha obra imaxinada por un pintor e non por literato". Deste xeito quería manifestar a importancia que lle concedía aos artificios escenográficos (iluminación, vestiario, decorados etc.) mediante os cales modernizou o teatro galego do seu tempo.
Estrutura
A estrutura da peza Os vellos non deben de namorarse é similar á que presenta un retablo, no que, seguindo a estrutura coa que Lukas Moser compón o seu Retablo de Santa María Magadalena (1431), os tres lances constitúen as tres escenas principais, mentres que a lenda e o prólogo se poderían situar na parte suerior e o epílogo na inferior.
Esta obra, que o mesmo autor chama no prólogo farsa en 3 lances non é unha obra tradicional (farsa é unha peza na que a realidade se deforma con propósitos de estilización) xa que se mesturan elementos realistas e expresionistas, cunha finalidade en moitos casos simbólica, e adquire unha grande importancia a escenografía en vez de descansar todo no texto e volve ser o mesmo autor quen nolo sinala explicitamente nas "Indicacións" finais para a obra: ''Esta é unha obra maxinada por un pintor e non por un literato. Por eso necesita indispensabelmente unha serie de deseños cooreados, que din tanto ou máis que as verbas escritas. O autor sería capaz de ver a súa obra revisada por un literato, se é que non tivese ocasión el mesmo de asistir aos ensaios, pero non consentiría nengunha alteración na fisonomía dos personaxes e no coorido das escenas, a menos de que o convencimento lle entrase polos ollos antes do estreno''. Hai moitas similitudes co teatro de Valle-Inclán pola realidade tratada.
O tema da obra é tópico e universal: este coñecidísimo drama, que agora ides ver nunha farsa nova (Prólogo)- xa fora tratado por Fernández. Moratín, El si de las niñas, el viejo y la niña. Mais en Castelao é farsa non é comedia, pero tratado dunha forma orixinal: tres versións diferentes e independentes do mesmo drama precedidas dun Prólogo (que será por altavoz colocado na carátula que porta unha gran boneca de cartón. Esta figura aparecerá despois de erguerse o pano de boca e diante das cortinas negras, cerradas e seguidas dun epílogo. A denominación de lances (episodio que constitúe unha acción completa) que lle dá é máis axeitada que a de actos, ao seren tres farsas autosuficientes, sen relación unha coa outra.
O tema son as relacións entre o amor e a morte. Entre outros subtemas están a decadencia da fidalguía, como conseguir a felicidade ou os casamentos amañados.
O primeiro que chama a atención despois de ler a obra é a diferenza de ton entre os tres lances e as outras dúas partes: O prólogo é unha declaración de principios absolutamente inesencial para o desenvolvemento da obra e que só podemos relacionar co desexo moralizante que se desprende do epílogo, tamén explícito aquí: ''... un aviso en 3 estalos que lle damos aos vellos namoradeiros... Os vellos deben gardar amores antigos, porque lles axudan a vivir; pero morren cos amores novos, e a súa morte fai rir ás xentes'' (Prólogo)
Premio Narrativas Quentes
O Premio Narrativas Quentes é un premio literario de narrativa erótica que convoca Edicións Positivas desde 2002. Convócase cunha periodicidade bianual.
Pode concorrer calquera obra inédita, sexa novela ou relatos, escrita en galego. O premio non ten remuneración económica e consiste na publicación da obra en Edicións Positivas.
Corteporcos, Silvela, Friol
Corteporcos é un lugar da parroquia de Silvela, no concello lugués de Friol, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2014 tiña 10 habitantes (4 homes e 6 mulleres).
Os vellos non deben de namorarse
Estrutura
Tal é o desaxuste entre os lances e o resto, que en palabras de Ricardo Carballo Calero Os vellos non deben de namorarse é título que corresponde en realidade ao epílogo. Os lances máis ben deberían levar como título Os vellos namóranse.
Esta farsa preséntase en forma de traxicomedia: na superficie, no exterior, a obra é cómica, humorística, pero por baixo xorde a realidade antropolóxica da traxedia do vello namorado, que acaba coa morte de todos eles e no fondo é a amargura a que domina, porque a conclusión final é que os vellos non deben de namorarse. Os tres lances veñen ser como tres realizacións, tres exemplificacións concretas do mesmo motivo e por iso se nos presentan en multitude de ocasións como perfectamente simétricos e paralelísticos (se ben tamén con notables diferenzas, sobre todo no que atinxe ao terceiro lance, que foi escrito por Castelao como peza independente moitos anos antes en Pontevedra (1931), Micaela rematado antes do 1936, o 1º en Nova York no 1939, o epílogo en Buenos Aires antes de se representar.
Desenvolvemento escénico
Na trama dos tres lances aparecen (ademais doutras individuais) as seguintes secuencias (non sempre exactamente coincidentes con escenas) aínda que se realicen por orde diferente:
(a) Lévase a cabo dun xeito implícito: elas xa coidan do vello, non lle cómpre outra muller. (b) Non directamente enfrontados, senón de parola coas mulleres. (c) Talvez se repita por estar moi lonxe o primeiro. (d) Case sen separación da propia morte. (e) Anticlímax, formas diferentes de liturxia fúnebre.
O vello solicita a Moza (1) nunha última tentativa de se aferrar á vida. Mais o método utilizado é reprobado pola sociedade (2,4), principalmente polas mulleres, aínda que outras personaxes contribúan á censura, quizais de xeito máis burlesco (lance segundo). A reprobación do pobo está próxima da catástrofe que se aveciña (5) Pero a tensión que isto produce reláxase co encontro entre os namorados novos (3) que confirman as poucas posibilidades que existen de que a traxedia non se produza. Na catástrofe (6), a Morte restaura a orde natural quebrada para se ofrecer no Epílogo de cada Lance (7) a visión que do acontecido teñen as personaxes que non foron vítimas da traxedia. Non coinciden numericamente as escenas naturais coas escenas en que Castelao divide a peza, mesmo hai secuencias que se desenvolven en varias escenas. .
Funcións simétricas dos personaxes
Antes de analizar o desenvolvemento escénico dese arquidrama, hai que comezar por analizar as personaxes arquetípicas que se ven implicadas nel: Por un lado está o protagonista ou suxeito-actante, o vello, e por outro o obxecto que quere conseguir, a moza. Estes dous son os elementos principais e imprescindibles, cos que Castelao podería resolver todo o drama.
Pero aparece tamén unha realidade extra-persoal, a Morte, necesaria para o desenlace e que el utiliza como personaxe (personificado en pobre no primeiro lance, como un sapo no segundo e como un desdobramento do protagonista no terceiro).
En cuarto lugar atopamos o mozo, tampouco indispensable e que funciona como antagonista do vello, antagonista circunstancial, xa que o que en realidade lle impide ao vello conseguir o seu obxecto é a idade, máis que o mozo, e por iso Castelao non os enfronta directamente en ningunha escena e en ningún lance.
En quinto lugar temos o pobo, a opinión pública, representada (simbolizada) polas 10 mulleres da escena verde, que aparecen nos tres lances con diferentes caretas e que comentan (ao xeito do coro da traxedia grega) os amores entre o vello e a moza.
Por último están os adxuntos do protagonista, que reforzan a presenza deste (o feito de que no terceiro sexan de Pimpinela demostra unha vez máis a singularidade deste lance).
Fóra desta nómina simétrica de actantes fican algúns outros (todos eles do segundo lance) que rachan o perfecto equilibrio entre os tres lances, o que non supón unha imperfección da obra, xa que a simetría non era o fin último na intención de Castelao, senón que nace como consecuencia da unidade de motivo (o tema xeral) e non co propósito explícito de reiteración: Un mensaxeiro, que formula a súa mensaxe e se vai. Mais o autor non manexa este elemento como un simple instrumento funcional, ao xeito da traxedia grega (ou como as 10 mulleres desta obra), porque non o presenta como unha figura sen atributos, aínda sendo brevísima a súa intervención, senón que se nos dá algún trazo da súa personalidade mostrándonolo como precozmente interesado pola feminidade. As dúas máscaras, o Demo e a Porca, podemos consideralas como formas redundantes que representan a opinión pública simbolizada polas Mulleres, que neste lance non fan máis do que rir a cachón. Os Espantallos son personaxes mudas e simbólicas: non fan máis do que pousar e bailar. Son como oficiantes nun ritual fúnebre grotesco.
Importancia do elemento escénico e coreográfico
Castelao Presenciou en París en 1921 as actuacións no teatro Fémina O Teatro do Morcego (dirixido por Nikita Baliev): pezas breves nas que se combinaba música, poesía, escenografía moderna, intervencións do director... Á volta escribiu sobre este teatro experimental e as posibilidades de aplicación en Galicia desta realización espectacular do texto. Castelao volta de París querendo crear un Teatro da Arte, similar ao existente en Moscova desde fins do XIX: ''Fun ó Teatro Fémina. Dende que estou en París non fixen máis que pensar en ir a ise teatro ; pero por falta de cartos non fun até agora. Disto vou falar bastante pois creo que o merece ben. (...) por exemplo nun cadro pintado con moitas figuras (algo caricaturesco e de moita cor até recurrir a influencias cubistas e futuristas) e no sitio das caras faise un buraco polo que asomarán as caras groseiramente pintadas que cantarán cousas populares : Un cadro pra calquera coro galego..''. . Cando viaxa á URSS no 1938 en Acerbaixán presenza en Bakú a ópera nacional azerí O fillo do cego, na que se mesturan instrumentos nacionais con europeos, aproveitando perfectamente os elementos tradicionais para o teatro.
En conxunto, é un espectáculo global con resonancias expresionistas e simbolistas. Lémbrese que nas Indicacións di que el nada trocaría da escenografía.
A función das máscaras
Anotacións: todos os personaxes levan caretas agás os retratos dos pais (segundo)- que representan a fidalguía ideal- e os nenos e rapaces do coro (terceiro) -que representan a mirada aínda limpa, a inocencia-. Léanse as Indicacións: As dez mulleres... son sempre as mesmas... pero con diferente expresión das caretas, segundo o lance: ledas no primeiro, de risa e gargalladas no segundo, e de asombro e arrepío no terceiro.... O boticario morto trocará de careta, póndose unha de igual feitura á de denantes, pero en cor marelo... Pimpinela trocará de careta póndose outra de expresión chorosa.. O contraste entre as caretas e o vestiario realista realza o carácter expresionista, esperpéntico da obra.
A máscara é a síntese característica dos trazos do personaxe e debe eliminar todo o superfluo (Castelao). A careta elimina os xestos da cara, a mímica, polo que evita identificar o actor co personaxe. Ademais introduce unha grande teatralidade e incide na idea de arquetipos. A concepción da máscara en Castelao está preto de Luigi Pirandello. Así a máscara fai imaxinar, soñar e os simbolistas ven o actor como unha especie de monicreque. O uso da máscara está ligado ao entroido (o tradicional, o realista), pero tamén ao teatro clásico. No teatro grego había máis de setenta tipos tradicionais de máscaras. Logo tamén foi utilizada na Commedia dell´arte italiana. Estas máscaras contribúen ao tratamento farsesco que Castelao lle impreme á peza, por unha banda, e á estilización que quere para todos os riscos caracterizadores do espazo ou dos personaxes. A feitas por Castelao para a representación están no Museo Carlos Maside de Sada. Foi a primeira obra galega con caretas.
Tradición e modernidade
Como xa se sinalou, a obra é unha síntese entre tradición e modernidade. Os elementos principais de carácter tradicional son :
Todo isto nunha peza dominada por un ton do máis conservador e cristián canto ao tema e á moral: os vellos non deben namorarse.
Fontes
Ademais dos antecedentes literarios (Fernández de Moratín, A casamenteira, A man de Santiña, A lagarada) na súa obra atópanse:
As maiores influencias recólleas da tradición cultural galega. Apréciase a influencia de Valle-Inclán pola realidade tratada e pola forma de o facer.
Caracterización dos personaxes
Os arquetipos funcionais teñen unha realización concreta en cada lance, cunha serie de trazos que contribúen a individualizalos, aínda que debilmente, xa que son personaxes planos, construídos en torno a unha soa idea e sen afondamento psicolóxico. En xeral, unha estilización dos personaxes, simbolismo e elementos que permiten unha grande liberdade ao director mantendo a fidelidade ao texto.
D. Saturio. Burgués-universitario. Vello namoradizo que ten, ademais, a desgracia de chamarse Saturio.
É un personaxe ledo, que aínda se cre con folgos e mañas para engaiolar unha moza, non parece dubidar das súas posibilidades e atrévese mesmo a facer traizóns: Os peixes e as mulleres cóllense con artimañas ...... Un vello raposo e con moita experiencia ..... Pois...queréndome polas boas xa non che fago a traiduría. Négase a aceptar a condición de vello; só no primeiro momento di que eu xa vou indo algo vello, afirmación que non podemos considerar aceptación se a contrastamos coa realidade expresada máis adiante por Lela: ''¿D. Saturio? ¡Meu pobre! ... ¡Un vello que xa non rexe coas pernas! ¡Valente comenencia me dabades! . E ademais hai constantes negacións na súa primeira conversa coa Morte: Hai vellos de vellos ...Aínda non son tan vello.Está dominado polas irmás: Casar...casar, casaría se as miñas irmáns desen consentimento.'' O que se ve aínda máis claramente na escena das recomendacións.
D. Ramón. Fidalgo: Vella esponxa, embebida en viño tinto; remate de casta. Esta clase social sae moi mal parada con este representante borracho e sen clase. É o máis escarne¬cido dos 3 protagonistas, todo nel é negativo, até tal punto que os mesmos pais renegan del: -O PAI: ''¡Descastado! ¡Non pareces meu fillo!'' -A NAI: ''...Nin pareces fillo del nin fillo meu. ''
Preséntasenos como unha persoa de mal xenio, desagradecida e irrespectuosa cos seus propios pais: ''¿Deberche o ser? ¡Pois entón, déboche a sede que teño! ...... De modo que a calar, eh? ¡E moito coidadiño comigo" ...... Pois se non son fillo voso deixádeme en paz. E moito coidadiño, eh? porque senón mándovos ao faiado ... ''
Non responde en ningún momento á súa condición de clase superior; mais aínda que se trata dun dexenerado, ás veces presenta un claro clasismo manifestado nun autoritarismo externo, dirixido cara á xente do pobo: ''a che teño dito que cando te presentes diante de min debes quitar a gorra ...... Quen pensades que son eu? ¿Un monifate? Eu son D. Ramón, o amo do pazo e vós sodes uns calquera ... Non fagas menos de min. ¡Paifoco! E fálame co respeto debido'' (epílogo) Mais só consegue espertar as burlas e risos das xentes, que o toman como centro de diversión por mor dos seus amoríos (véxase a escena do demo e a porca). O sentimento amoroso por Micaela convértese nunha verdadeira obsesión para el e xa nada importará máis que conseguir a súa amada, para o cal está disposto a estragar o que lle deixaron os pais e que foi patrimonio familiar durante xeracións: ''O bico de onte custoume unha leira; pero ou pouco hei poder ou a rapaza será miña! Aínda que me custe todo canto herdei dos meus pais ..... Se me dás outro bico regáloche outra leira, ¡Quen sabe se todo canto teño será para ti!'' Ademais, ao contrario de D. Saturio, é consciente de que as súas calidades físicas e morais non son as máis propicias para engaiolar unha rapaza nova: Se a perdes por min (a honra) ''estou disposto a pagala...Non che podo ofrecer máis ......¡Ai, se fose mozo...! Se fose mozo xa estaba entrando nese baile, para quencer a paus... '' Para rematar, a este personaxe totalmente negativo, do que se burlan todos, Castelao faino morrer deitado no esterco cunha grande borracheira, como se fose un porco.
O Sr. Fuco. Campesiño rico: Carcamán namorado, no seu derradeiro folgo. Aparece caracterizado cuns trazos moi positivos (a diferenza dos anteriores); é unha figura seria, que se atopa só e bota en falta unha muller, polo que lle propón honestamente o casamento como un amaño beneficioso para os dous; non intenta enganala, como D. Saturio (casaría se as miñas irmáns desen consentimento) nin comprala, como D. Ramón: rapaza: eu son moi pobre para mercar a túa bonitura, porque non hai diñeiro dabondo no mundo para pagar o que ti vales. Tamén a diferenza dos outros consegue os favores da moza e rematará os seus días cunha fonda anguria por ter que deixar o mundo e Pimpinela: Eu ben quixera ter folgos dous aniños máis.
Hai unha similitude mesmo na elección dos nomes, pero -como sucedía cos vellos- o terceiro lance ten marcadas diferenzas cos outros dous.
Lela (descaro). Filla de familia: Moza requentada na súa propia malicia. Preséntanola como unha moza desenvolta e con poucas posibilidades de casar xa (pola idade A Lela xa lle pasou o sol pola porta, e por ter saído con máis mozos os homes de aquí non pican en carne sobada. Teñen mellor paladar, que din as mulleres que representan a opinión pública, que lle dá folgos ao boticario, facéndolle crer que poden chegar a algo: Pois entón compre que o meditemos, porque para casar... pa-ra ca-sar, gostaríame un home con cabeza Xa ve que lle retirei o Don e iso algo proba. Falaremos outro día, si?  Mais en canto aparece outro home (de fóra) bota man del e búrlase das pretensións do vello: ¿Quen? ¿Don Saturio? ¡Meu pobre? ¿Atreveríase el a falarme de casamento? ¡E iba eu consentirllo! ¡Un vello que xa non rexe coas pernas! ¡Valente comenencia me dabades! Non; é outro... outro más novo. E de por parte bo mozo; pero que non me entrou polos ollos e velaí.
Micaela (cobiza). Solteira da aldea próxima ao pazo Rapaza parafuseira, de touciños duros. Vive soa (pois recibe na casa sen problemas aos dous homes, mais non parece traficar abertamente co seu corpo, xa que fala do seu creto). É a que presenta trazos máis negativos, ao aparecer como unha desvergoñada sen escrúpulos que lle saca os cartos descaradamente ao vello (tamén o máis negativo dos tres) de acordo co amante: Don Ramón anda toliño por min, e pouco a pouco irá caendo todo canto ten nas miñas mans ... ''Mira que o vello pode facer a nosa felicidade. Déixame facer a min e ten paciencia, corazón ... Todo isto fágoo por ti ¡ladrón! ''.
Pimpinela (inocencia). Vive cos pais unha casa rural moi pobre. Rapaza bonita que tolea cos panos de coores.
É a que Castelao nos presenta como máis inocente: a súa relación co vello producirase dentro da "legalidade" e non parte dela o darlle o si senón que son os pais os que a teñen que convencer. Podemos pensar mesmo nun matrimonio concertado entre D. Fuco e estes, dado que a primeira escena do lance é precisamente aquela na que os pais tentan convencela das vantaxes dese casamento (cun resultado aparentemente negativo, xa que a única palabra que pronuncia Pimpinela, e repetidamente, é NON).
É tamén a que ten trazos máis positivos, pois chega ao matrimonio co vello incitada, por salvar os pais da pobreza (e tamén un pouco por esa tentación inocente e un algo infantil dos "panos rameados", ficando moi lonxe da cobiza e descaro das precedentes). E unha vez tomada a decisión de casar co vello renuncia ao mozo, sen volver confesarlle o seu amor e sen darlle esperanzas de futuro (mais gardando amorosamente o paniño cos dous corazóns atravesados). Ten un rango de co-protagonista neste lance, como podemos observar porque os adxuntos do protagonista son os seus pais, e non familiares de D. Fuco. e tamén polo pranto final, no que nun monólogo sumamente lírico dá saída aos seus sentimentos, facéndonos ver unha cara nova deste drama dos vellos que se namoran: a traxedia final da viúva nova, condenada no mellor da vida a non poder gozar deses bens que a induciron a casar.
E como peza independente que foi concibido este lance ese semella ser o desenlace ideado por Castelao: co castigo da viúva, condenada a encerrarse en vida e esquecida e desprezada polo mozo do que está namorada (canción final do coro). Pero na posterior concepción da obra a intención xa era outra: castigar os vellos, non as mozas, pola súa insensatez ao namorárense de vellos e por iso no epílogo se introduce outro desenlace que se nos figura contraditorio co final do lance Terceiro: agora Pimpinela casou co mozo: ''Sabede que se casou con aquel rapaz que a rondaba -¡un lacazán!- e que agora os dous durmen e folgan, e fan o pescozo e o ventre gordos á miña conta. ¡Cos meus bens! E polo visto xa venderon o pinal da Bouza e os lameiros do Canabal. ¡Larcháns! ¡Destragadores!''
Carabineiro. Catador de lupandas, disposto a unha nova vida. Semella ser un home pagado de si mesmo (Un home das miñas feituras, con este traxe tan bonito e con esta cazola na cabeza non é unha cousa calisquera,) pero ao mesmo tempo un inxenuo que non se decata nada do que pasa: -MULLER 1ª: Pois o que é mozos nunca lle faltaron. -LELA: O si nunca llo din a ningún -O CARABINEIRO: Eso compría sabelo -MULLER 1ª: A Lela xa lle pasou o sol pola porta e o carabineiro salvouna. -MULLER 2ª: Forasteiro tiña que ser, porque o que é os homes de aquí non pican en carne sobada.
O Portugués. Estereotipo de personaxe negativo. Malandro cazador de lebres corridas. En consonancia co resto das personaxes deste lance, é o máis negativo dos tres mozos: non só consente a relación de Micaela co vello senón que é o seu instigador: -O PORTUGUÉS: ... Non esquezas o trato. -MICAELA: O noso trato é casar despois. -O PORTUGUÉS: ''O que é a ese vello pódeslle arramplar con todo canto ten, e despois nós... ja,ja,ja. ¡Non traballas mal, non, abofé!'' -MICAELA: Todo esto fágoo por ti, ¡ladrón! -O PORTUGUÉS: ''Cada bico unha leira... ¡Non está mal! Pois o que é polos que me deches a min pódeslle pedir o pazo. -MICAELA: ¡Meu lacazán!''
O Mozo. Rapaz novo, na edade de sentirse galo do mundo. Como Pimpinela entre as mozas, é o máis emotivo e namorado, o que o fai falar "en poesía": ''Arrecendías a malvas e a rosa, e a mazás do Paraíso...Ti tremías e eu tre¬mía. E dende entón xa non houbo máis mozas para min, nin máis mozos para ti.'' É o único que se preocupa pola honra da moza e non admite o seu entendemento co vello: ''Andas na boca do mundo. ¿Será certo que che queren facer o casamento co sr. Fuco? ... ¿Entón non é certo que te queren vender ao sr. Fuco? ¿Non é certo que te queren casar con el? ...Pois... que ben che presten os cartos do sr. Fuco. ¡Acabouse todo entre nós...! ¡Voume...! Mulleres coma ti hainas a moreas.'' Como se dixo ao falar de Pimpinela, pouca correspondencia semella haber entre este mozo e aquel do que nos fala o Sr. Fuco no Epílogo, aínda que queiramos velo como produto dos seus celos.