cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belvís, Paleo, Carral
Belvís é un lugar da parroquia de Paleo no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña.
Anxo Lorenzo
Traxectoria
En 2010 publicou o disco Tirán, cunha banda formada por Xosé Liz (bouzouki), Luís Peixoto (bandolín, cavaquiño e percusións), Begoña Riobó (violín), Álvaro Iglesias (contrabaixo) e Eoghan Neff (violín). O disco conta con 11 temas variados, e conta coas colaboracións de Anxo Pintos, Pancho Álvarez, Kathryn Tickell, Peter Tickell, Pablo de Vigo, Luis Peixoto (Dazkarieh), Roi Adrio (Quempallou) e Jorge Arribas (La Musgaña).
En 2015 colaborou coa banda bretoa Gwendal na gravación dun CD e DVD de conmemoración dos 45 anos do grupo.
Benno Fürmann
Benjamin "Benno" Fürmann nado o 17 de xaneiro de 1972 é un actor alemán de cine e televisión.
CH Vila-Seca
O Club Hoquei Vila-Seca é un equipo de hóckey a patíns fundado en 1975 na localidade de Vila-seca, Cataluña. Actualmente compite na máxima categoría do hóckey a patíns catalán, a Nacional Catalana, aínda que chegou a xogar na OK Liga (a máxima categoría do hóckey a patíns do Estado español) en tres ocasións. Xoga os seus partidos como local no Pavelló Poliesportiu Municipal.
Quinto Regimiento
miniatura|Emblema e icona do Quinto Regimiento O 5º Rexemento de Milicias Populares, coñecido como Quinto Regimiento (en galego Quinto Rexemento), foi un corpo militar de voluntarios da II República Española durante os primeiros meses da guerra civil española. Foi un corpo de elite do exército republicano conformado unicamente por milicias que se forxou por iniciativa do Partido Comunista de España e mais das Juventudes Socialistas Unificadas.
Historia
A súa orixe remóntase ás Milicias Antifascistas Obreras y Campesinas (MAOC), creadas polo PCE e que servían como protección a dirixentes socialistas e comunistas, compostas sobre todo por militantes das JSU, e que tralo golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 dos xenerais José Sanjurjo Sacanell e Emilio Mola formáronse en cinco batallóns de milicias que tomaron parte activamente na defensa de Madrid. A quinta destas columnas constituíuse de forma autónoma como 5º Rexemento de Milicias Populares. Entre os seus fundadores figuraban Enrique Castro Delgado, o primeiro xefe militar, e o italiano Vittorio Vidali, que chegou a ser o primeiro comisario político.
O Quinto Rexemento participou na toma do Cuartel de la Montaña o 23 de xullo de 1936, e ocupou o colexio-convento dos Salesianos como base de operacións e de instrución militar para obreiros e campesiños, polo que acadou sona debido á súa alta capacitación de instrución militar e cohesión dos integrantes ante un mando que non daba opción ao cuestionamento das súas ordes. O número de alistados axiña creceu segundo se foron desenvolvendo as accións bélicas en torno á capital, pasando de 6.000 a 20.000 milicianos entre agosto e novembro de 1936.
Interveu, case sempre en vangarda, nas principais accións do comezo da guerra civil española para evitar a caída da capital republicana, Madrid, participando nas batallas de Somosierra, Guadarrama, Talavera e Toledo, ademais da evacuación dos fondos do Museo do Prado a València
Non só foi un corpo militar, xa que as súas actividades abranguían outras áreas, desenvolvendo unha importante labor social e cultural, impulsando o desenvolvemento da educación e a cultura entre as clases baixas para loitar contra o analfabetismo. Foron coñecidos os seus carteis e murais, as bibliotecas circulantes e as "guerrillas teatrais" que levou ás rúas e á fronte.
O Quinto Rexemento converteuse no xermolo do Exército Popular Republicano, e os seus milicianos pasaron a conformar as primeiras brigadas mixtas. Dela saíron xefes destacados do Exército Popular Republicano, como Juan Modesto, Enrique Líster, Valentín González "El Campesino" e Etelvino Vega Martínez. Deixou de funcionar definitivamente o 22 de xaneiro de 1937. Vittorio Vidali, un dos seus comandantes, proclamou ese día: "¡El Quinto Regimiento ha muerto! ¡Viva el ejército popular!".
A 11ª División de Enrique Líster, coñecida como Batallón de Líster, naceu da integración do Quinto Rexemento no Exército Popular Republicano.
Estrutura e fama
Aínda que fora creado polo PCE, no Quinto Rexemento alistáronse defensores da República de todas as ideoloxías, incluídos antigos militares leais á República. Os soldados podían elixir os seus sarxentos e oficiais de menor rango, pero despois non podían discutir as ordes (como ocorría decote noutras unidades republicanas) e tiñan que acatalas sen cuestionalas. A súa boa organización e instrución e o feito de que moitos dos seus membros soubesen polo menos algo do manexo do fusil fixo que axiña se convertese en corpo de elite.
.eh
.sh é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para o Sáhara Occidental, aínda que non está asinado como tal aínda.
Kuhmoinen
Limita cos concellos de Jämsä e Luhanka na rexión de Finlandia Central, Kangasala e Orivesi na súa mesma rexión, e Padasjoki e Sysmä na rexión de Päijänne Tavastia.
O concello é unilingüe en finés.
Guerras samnitas
miniatura|300px|Soldados samnitas, representados nun [[friso, decorando unha tumba de Paestum en Lucania, século IV a. C.]] As Guerras Samnitas foron unha serie de conflitos armados da Antigüidade que enfrontaron principalmente ao pobo itálico dos samnitas, que dominaban os Apeninos ao sur do Lacio, contra a incipiente República Romana polo control da Italia central. No intervalo entre o 343 e o 290 a. C. producíronse tres guerras entre ambos contendentes, que propiciaron o completo sometemento dos samnitas ao poderío romano.
Primeira Guerra Samnita
Durante anos, os pobos montañeses dos Apeninos loitaron por expandirse cara ás terras baixas de Campania e a costa tirrena, pero tanto etruscos como latinos impediran estes movementos. Os samnitas eran unha destas rudas tribos apeninas que se expandira cara á costa campana, onde tomaran contacto coa máis avanzada civilización grega, e que supoñía a súa saída natural ao mar para dominar así os mercados tirrenos. Pola súa parte, os brutios e os lucanos afostigaban ás colonias gregas da Magna Grecia, das que Tarento era a principal delas.
A Primeira Guerra Samnita tivo lugar entre o 343 e o 341 a. C.; tras o sometemento dos auruncos por Roma, esta fixou como seguinte obxectivo a Campania, consolidando a fronteira oriental que, mediante o río Liris, poñía en contacto a República co Samnio. Pola súa parte, os samnitas comezaron a acosar os sidicinos da cidade de Calès, quen buscaron a axuda de Capua. Non obstante, Capua foi derrotada polos samnitas, e apelou entón a Roma mediante a fórmula da deditio: unha fórmula legal que supoñía a entrega da cidade en lugar dun simple pacto, e polo tanto un lazo legal máis forte que o recente foedus entre romanos e samnitas. Desta forma, Roma tivo a escusa idónea para atacar aos seus antigos aliados, debido ao crecente interese que supoñían para a República expandir as súas redes comerciais fóra do Lacio e acaparar os centros comerciais para así paliar a súa excesiva dependencia da agricultura.
A deditio de Capua supuxo así o casus belli que levou aos samnitas e romanos á guerra. Os romanos, dirixidos por Marco Valerio Corvo, obtiveron algunhas vitorias en Campania e o propio Samnio; non obstante, a guerra foi impopular nalgúns sectores da sociedade romana. Incluso algunhas guarnicións romanas en Campania rebeláronse, motíns que foron reprimidos por Valerio Corvo con comprensión cara aos seus soldados.
A guerra finalizou só dous anos despois de iniciarse, cunha paz de compromiso na cal os samnitas recoñeceron a adhesión de Capua a Roma e os intereses romanos en Campania, e os romanos entregaron os territorios sidicinos ao ámbito samnita. Inmediatamente, os aliados latinos de Roma rebeláronse contra esta, posto que obrigara aos membros da Liga Latina a loitar contra os samnitas sen consultalos, e sentíronse oprimidos polo control que Roma exercía sobre eles, razón pola que estalou a Segunda Guerra Latina.
Segunda Guerra Samnita
A Segunda Guerra Samnita tivo lugar entre o 327 e o 304 a. C., tras a Segunda Guerra Latina, na cal os samnitas apoiaron a Roma. Os samnitas interpretaron como casus belli tanto o apoio que Roma brindou á cidade de Nápoles, ameazada polos samnitas, como a fortificación de Fregelas (328 a. C.), situada na marxe oposta do río Liris que até ese momento supuxera a fronteira entre ambos pobos.
Distínguense dúas fases no enfrontamento: unha primeira fase (327-321 a. C.) na cal os romanos trataron de cercar o territorio samnita. Mais en 321 a. C., os samnitas cercaron o exército romano nas Forcas Caudinas, permitindo a súa retirada en condicións humillantes, e supoñendo a fin da contenda até ese momento. En 316 a. C. Roma reiniciou as hostilidades, pero foi de novo derrotada na batalla de Lautulae (315 a. C.). A súa seguinte estratexia foi a construción da Vía Apia que a comunicaba con Capua, fundando colonias ao longo do seu percorrido para encerrar aos samnitas dentro do seu territorio.
En 310 a. C., os romanos venceron aos etruscos (aliados samnitas desde o 311 a. C.) na batalla do Lago Vadimón, na ribeira do Tíber. Tras un avance sobre a Puglia, os romanos tomaron Boviano, a capital samnita.
A fin da guerra en 304 a. C. supuxo o sometemento da Campania por Roma, e a renuncia a toda expansión por parte da Liga samnita.
Terceira Guerra Samnita
A Terceira Guerra Samnita tivo lugar entre o 298 e o 290 a. C. Os samnitas organizaron unha coalición antirromana cos etruscos, sabinos, lucanos, umbros e celtas do Norte de Italia. Roma obtivo vitorias por separado fronte a todos eles e reocupou Boviano (298 a. C.). As tropas samnitas fuxiron cara ao norte canda etruscos e celtas, e en 295 a. C. a alianza loitou contra os romanos na batalla de Sentino, onde foi derrotada.
Tras asinar a paz cos etruscos, Roma fundou a colonia Venusia en Puglia para frear aos samnitas, quen finalmente se renderon en 290 a. C. Desde ese momento, os samnitas víronse obrigados a ceder a Roma tropas auxiliares en caso de contenda, sendo así paulatinamente asimilados pola cultura romana.
Tiberino Silvio
Tiberino Silvio, ou simplemente Tiberino, foi un rei de Alba Longa, segundo a mitoloxía romana. Sucedeu a Capeto II.
Viviu no século -X. Era fillo de Capeto II e neto de Capis, que á súa vez era fillo de Capeto I, fillo de Alba tataraneto de Eneas.
Tiberino reinou en Alba Longa durante 8 anos.
Xenealoxía
Eneas, fillo de Anquises e Venus, fuxiu xunto á súa familia a Italia. Ascanio, fillo de Eneas, fundou a cidade de Alba Longa. Eneas casa con Lavinia, de quen ten a Silvio, sucesor de Ascanio. A maioría dos descendentes de Silvio serán reis de Alba Longa ou reis latinos. Silvio deixou un fillo, Eneas Silvio, sucedido polo seu fillo Latino Silvio. Este será pai de Alba, que terá un fillo chamado Atis ou Capeto I. Atis foi avó de Capeto II por medio do seu fillo Capis, e Capeto II foi o pai de Tiberino Silvio.
Os descendentes de Tiberino Silvio coñecidos son os seguintes: Tiberino Silvio - Agripa Silvio - Aventino - Procas - Numitor e Amulio - Rea Silvia - Rómulo e Remo.
Fontes
Tito Livio.
Dionisio de Halicarnaso.
Virxilio, Eneida.
545
Véxase tamén
Historia ano a ano
.gy
.gy é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Güiana.
Bascuas, Dornelas, Silleda
Bascuas é un lugar da parroquia de Dornelas no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2011 tiña 47 habitantes, 21 homes e 26 mulleres; o que supón unha perda de habitantes con respecto ao ano 2000.
Star of Love
Star of Love é o primeiro álbum da banda inglesa Crystal Fighters, publicado o 4 de outubro do 2010 a través do selo Zirkulo. O álbum mestura os xéneros da música vasca coa música electrónica e o dubstep. Tivo dous lanzamentos especiais no 2011: unha edición limitada en Australia, que inclúe un disco bonus con cancións en acústico, e unha edición deluxe internacional, que inclúe as cancións acústicas e unha pista adicional.
José Ramón Varela Rey
Traxectoria
miniatura|Área recreativa inaugurada por [[Salvador Fernández Moreda como presidente da Deputación da Coruña e Ramón Varela Rey como alcalde de Malpica.]] Estudou Maxisterio. Foi xogador de fútbol e adestrador. É mestre adscrito a Secundaria na especialidade de Ciencias Naturais. Foi director do C.P. de Buño (1982-1985). Foi fundador e presidente da Asociación Cultural "As Revoltas" de Cabana. Militante do PSdeG-PSOE, nas eleccións municipais de 1987 foi o candidato á alcaldía de Malpica de Bergantiños, sendo elixido concelleiro. Nas municipais de 1991 e 1995 foi elixido novamente concelleiro como número 2 da candidatura socialista. Nas eleccións municipais de 1999 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE á alcaldía de Malpica de Bergantiños e foi elixido alcalde tras contar co apoio do BNG e os independentes de AEMU, formacións coas que conformou un goberno tripartito. Dende febreiro de 2001 continuou goberno tan só co BNG, tralas discrepancias co líder independente Manuel Balseiro. Nas eleccións municipais de 2003 volveu a ser elixido alcalde tras lograla vitoria, pasando de 2 a 4 concelleiros, e pactar un goberno cos independentes de AVE-Malpica, encabezada por José Manuel Vila Pérez. Nas municipais de 2007 revalidou a súa vitoria ó subir a 5 concelleiros e mantivo a alcaldía, chegando a un acordo de goberno co concelleiro independente da AIM Alfredo Cañizo, o cal se mantivo ata febreiro de 2010. Nas municipais de 2011 foi superado polo PPdeG de Eduardo Parga Veiga, o cal logrou a alcaldía tras lograr un pacto con Cañizo. Desta forma, non tomou posesión como concelleiro e retirouse da primeira liña política.
.sz
.sz é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Eswatini.
Cabrois, Paleo, Carral
Cabrois é un lugar da parroquia de Paleo no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 50 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 24 eran homes e 26 eran mulleres.
Galería de imaxes da igrexa de San Xoán de Camba
A igrexa de San Xoán de Camba é a igrexa parroquial de San Xoán de Camba, no concello de Rodeiro.
.mk
.mk é o dominio de nivel superior xeográfico (ccTLD) para Macedonia do Norte.
563
Véxase tamén
Historia ano a ano
Dandong
miniatura|250px|dereita Dandong (丹东, en chinés. Coñecida como Adang ata 1965) é unha cidade da provincia de Liaoning. Situada na fronteira entre China e Corea do Norte, marcada polo río Yalu. No ano 2004 residían 604.600 persoas na cidade.
Historia
Hai constancia de asentamentos na rexión dende a dinastía Zhou, en 1876 créase o condado de Adang. Xapón ocúpaa en 1894 durante a Guerra Chino-Xaponesa. Durante o Manchukuo a cidade foi capital da provincia de Adang. Adoptou o nome actual o 20 de xaneiro de 1965.
A Eirexa, Tamallancos, Vilamarín
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Hai to Diamond
Hai to Diamond é o primeiro álbum do grupo xaponés de pop/rock chamado GLAY, lanzado ó mercado o 25 de maio do ano 1994 baixo o selo Extasy Records e producidos por eles mesmos. O álbum alcanzaría a vixésimo sexta posición nas listas de Oricon, con máis de 100.000 copias vendidas.
O Portiño, Dornelas, Silleda
O Portiño é un lugar da parroquia de Dornelas no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2011 tiña 34 habitantes, 14 homes e 20 mulleres; o que supón unha perda de habitantes con respecto ao ano 2000.
Banato Norte
miniatura|220px|Situación do distrito do Banato Norte en Serbia. miniatura|220px|Distritos de [[Voivodina.]] miniatura|220px|dereita|Distribución da poboación por nacionacionalidades no Banato Norte (2002). miniatura|220px|Distritos de [[Voivodina.]]
No censo de 2011 contaba cunha poboación de 146.690 habitantes. A capital do distrito do Banato Norte é a cidade de Kikinda.
O distrito está situado no extremo norte de Serbia, na provincia autónoma de Voivodina, estendéndose pola parte norte do Banato serbio e por unha parte da rexión da Bačka.
Xan Arias
Xan Arias-Andreu Rodríguez, nado en Madrid, é un escritor e editor galego.
Banato Norte
Distribución da poboación por nacionacionalidades (2002)
No ano 2002, o distrito tiña 165,881 habitantes, repartidos da maneira seguinte:
Xan Arias
Traxectoria
Estableceuse na Galiza da meirande parte dos seus antepasados desde mediados dos anos 80. Desenvolveu a súa actividade profesional en diferentes gabinetes de prensa institucionais, como a xefatura de prensa da Consellería de Cultura na época de Alfredo Conde e a de diversos simposios e eventos culturais. Foi director e presentador dos programas Nós e Itinerario Máxico en Radio 4 de RNE en Galiza e colaborou en diversos medios de comunicación (La Voz de Galicia, El Ideal Gallego, El Progreso e A Nosa Terra, entre outros).
Banato Norte
Cultura
A cidade de Kikinda é célebre polos seus pintores, sobre todo Teodor Ilić Češljar, Nikola Aleksić, Djura Pecić e Djura Jakšić, este último tamén escritor.
Xan Arias
Traxectoria
Fundou e dirixe a Editorial Trifolium, traballo que compaxina co seu labor de asesor de prensa na Delegación Provincial de Cultura e Deporte na Coruña.
Clasificación tipolóxica do hórreo galego
A gran diversidade xeográfica de Galicia propicia unha enorme variedade formal na súa arquitectura. Desta variedade nacen múltiples tipos arquitectónicos que teñen áreas de distribución con límites imprecisos ou que se interpenetran. Por todo isto as diferentes variedades tipolóxicas do hórreo non teñen unha correspondencia clara coas comarcas. A seguinte clasificación dos tipos de hórreo é a empregada por Ignacio Martínez Rodríguez, único autor que afondou no seu estudo tipolóxico. Está ordenada segundo as localidades nas que se dan as súas características definitorias. Este mesmo autor ten identificado tres tipoloxías de hórreos de albanelaría, ás que el chamou hórreo tipo Lugo, tipo Cedeira e tipo Carballo. Prescíndese aquí dos tipos de albanelaría por non corresponderen cos modos tradicionais de construír.
Tipos primitivos
miniatura|dereita|115px|Cabazo.
Tipos de madeira
miniatura|esquerda|170px|Hórreo mariñán.
miniatura|dereita|115px|Piorno.
miniatura|esquerda|170px|Hórreo tipo Salnés.
Tipos especiais
miniatura|esquerda|170px|Hórreo tipo Cabanas.
miniatura|dereita|170px|Hórreo tipo Vilalba.
miniatura|esquerda|170px|Hórreo tipo Tui.
Tipos mixtos
miniatura|dereita|170px|Hórreo tipo Carral.
miniatura|esquerda|170px|Hórreo tipo Carballo.
miniatura|dereita|115px|Hórreo tipo Mondoñedo.
miniatura|esquerda|170px|Hórreo tipo Mahía.
miniatura|dereita|170px|Hórreo tipo Pontevedra.
Tipos de pedra
miniatura|dereita|115px|Hórreo tipo Ribadeo.
miniatura|esquerda|115px|Hórreo tipo San Pedro de Visma.
miniatura|dereita|170px|Hórreo tipo Coristanco.
miniatura|esquerda|170px|Hórreo tipo Fisterra.
miniatura|dereita|170px|Hórreo tipo Noia.
miniatura|esquerda|170px|Hórreo tipo Morrazo.
Deinococcus radiodurans
Deinococcus radiodurans é unha especie de bacteria extremófila, que é extraordinariamente resistente ás radiacións. Ademais, pode resistir ao frío, á deshidratación, ao baleiro e aos ácidos, polo que se considera un poliextremófilo e considérase un récord de resistencia entre as bacterias.
Nome e clasificación
O seu nome deriva do grego δεινός (deinos) e κόκκος (kokkos) que significa "terrible gran/baga" e do latín radius e durare, que significa "sobrevivir á radiación". A especie foi inicialmente chamada Micrococcus radiodurans.
Mais despois de examinar as súas secuencias de ARNr e outras evidencias a especie foi pasada do xénero Micrococcus a un xénero propio, Deinococcus, que está moi relacionado co xénero Thermus de bacterias resistentes á calor; ambos os dous pertencen ao grupo Deinococcus-Thermus.
O Casal, Paleo, Carral
O Casal é un lugar da parroquia de Paleo no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 13 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 5 eran homes e 8 eran mulleres.
Deinococcus radiodurans
Nome e clasificación
Deinococcus é un xénero da orde Deinococcales. D. radiodurans é a especie tipo do seu xénero, e a mellor estudada. Todos os demais membros do xénero son tamén radiorresistentes: D. proteolyticus, D. radiopugnans, D. radiophilus, D. grandis, D. indicus, D. frigens, D. saxicola, D. marmoris, D. deserti, D. geothermalis e D. murrayi; os dous últimos son tamén termófilos.
Historia
D. radiodurans descubriuno en 1956 Arthur W. Anderson na Estación Experimental Agrícola de Oregón. Alí estaban a realizarse experimentos para determinar se a comida enlatada podía ser esterilizada usando altas doses de radiación gamma. Unha lata de carne foi exposta a unha dose de radiación que se pensaba que mataría a toda forma de vida, pero a carne estragouse e dela foi illada D. radiodurans.
A secuencia xenómica completa de D. radiodurans publicouna en 1999 TIGR. En 2001 publicouse unha anotación e análise detallada do seu xenoma. A cepa secuenciada foi a ATCC BAA-816.
Descrición
D. radiodurans é unha bacteria esférica bastante grande, cun diámeto de 1,5 a 3,5 µm. Normalmente agréganse catro células formando unha tétrade. Son bacterias doadas de cultivar e non causan doenzas. As súas colonias son suaves, convexas, e de cor de rosa a vermello (ten carotenoides). Son grampositivas, aínda que a súa envoltura celular é infrecuente e pode considerarse unha reminiscencia dunha prede celular de bacteria gramnegativa.
D. radiodurans non forma endósporas e non é móbil. É un aerobio obrigado quimioorganoheterótrofo, é dicir, utiliza o oxíxeno para obter enerxía de compostos orgánicos que atopa no seu ambiente. Atópase a miúdo en hábitats ricos en materia orgánica, como o solo, feces, carne, ou augas residuais, pero foi tamén illado en alimentos secos, po das casas, instrumentos médicos e tecidos.
É extremadamente resistente á radiación ionizante, luz ultravioleta, desecamento, e a axentes oxidantes e electrófilos.
O seu xenoma consta de dous cromosomas circulares, un de 2,65 millóns de pares de bases e o outro de 412.000 de pares de bases, e un megaplásmido de 177.000 pares de bases e un plásmido máis pequeno de 46.000 pares de bases. Ten uns 3.195 xenes. Na súa fase estacionaria, cada célula bacteriana contén catro copias deste xenoma; pero cando a bacteria se multiplica rapidamente, cada bacteria contén de 8 a 10 copias do xenoma.
Resistencia á radiación ionizante
D. radiodurans pode soportar unha dose aguda de 5.000 Gy (500.000 rad) de radiación ionizante sen case perder viabilidade, e unha dose aguda de 15.000 Gy cun 37% de viabilidde. Unha dose de 5.000 Gy crese que causa varios centos de roturas de dobre cadea no ADN do organismo (~0,005 DSB/Gy/Mbp (xenoma haploide)). En comparación, unha radiografía de tórax ou unha misión Apollo á Lúa supón 1 mGy, e 5 Gy poden matar a un humano, e 200-800 Gy matarían á bacteria E. coli, e uns 4.000 Gy matarían aos tardígrados resistentes á radiación. A súa resistencia pode utilizarse para illalo, xa que tratando unha mostra con altas doses de radiación, morren as outras bacterias, incluídas as endósporas, e só queda o deinococo.
Coñécense varias bacterias cunha radiorresistencia comparable, como algunhas especies do xénero Chroococcidiopsis (do filo das cianobacterias) e algunhas especies de Rubrobacter (do filo das actinobacterias); e entre as arqueas, a especie Thermococcus gammatolerans presenta unha radiorresistencia similar. Deinococcus radiodurans ten tamén a exclusiva capacidade de reparar o seu ADN moi danado pola radiación. Illa os segmentos de ADN danados nunha área controlada e repáraos. Esta bacteria pode tamén reparar moitos pequenos fragmentos dun cromosoma completo.
Mecanismos de resistencia á radiación ionizante
Deinococcus é resistente á radiación porque ten múltiples copias do seu xenoma e mecanismos rápidos de reparación do ADN. Xeralmente repara as roturas nos seus cromosomas en só de 12 a 24 horas por medio dun proceso en dous pasos. Primeiro, D. radiodurans reconecta algúns fragmentos cromosómicos por un proceso chamado annealing de ADN monocatenario. No segundo paso, diversas proteínas reparan as roturas de dobre febra do ADN por recombinación homóloga. Este proceso non introduce máis mutacións que as que introduciría unha rolda normal de replicación.
Ae análises feitas con microscopio electrónico de varrido mostran que o ADN de D. radiodurans está organizado en toroides moi empaquetados, o cal pode facilitar a reparación do ADN.
Un equipo de investigadores croatas e franceses liderado por Miroslav Radman bombardeou con radiacións a D. radiodurans para estudar o seu mecanismo de reparación do ADN. Orixinaron así moitos fragmentos do seu xenoma para estudaren o mecanismo de reparación das roturas de dobre febra do ADN nese organismo. Atoparon un novo mecanismo de reparación, chamado "annealing de febras dependente de síntese estendida" (ou ESDA, do inglés extended synthesis-dependent strand annealing), no cal cómpren polo menos dúas copias do xenoma, con roturas aleatorias no ADN. Os fragmentos con homoloxías que se solapan utilízanse para sintetizar as febras complementarias que faltan, o que é catalizado pola ADN polimerase I, que estende a febra máis do normal. Os fragmentos así formados teñen a particularidade de que presentan extremos cohesivos, que facilmente poden facer o annealing e unirse a outros fragmentos complementarios de ADN do conxunto, orixinando fragmentos intermediarios máis grandes. No paso final para formar cromosomas circulares hai un sobrecruzamento por medio de recombinación homóloga dependente de RecA.
D. radiodurans pode experimentar transformación xenética, un proceso polo cal o ADN procedente dunha célula pode ser captado por outra e integrado no xenoma receptor por recombinación homóloga. Cando se introducen no ADN do doante danos no ADN (por exemplo, dímeros de pirimidina) por irradiación UV, as células receptoras reparan eficazmente os danos no ADN transformante igual que o fan no ADN celular cando as propias células son irradiadas. Michael Daly suxeriu que a bacteria usa complexos de manganeso como antioxidantes para protexerse contra os danos por radiación. En 2007 o seu equipo mostrou que os altos niveis intracelulares de manganeso(II) en D. radiodurans protexen as proteínas da oxidación causada pola radiación, e propuxeron a idea de que "as proteínas, en vez do ADN, son os principais obxectivos da acción biolóxica da radiación ionizante en bacterias sensibles, e a extrema resistencia nas bacterias que acumulan Mn está baseada na protección das proteínas".
Para esta bacteria mesmo se propuxo unha orixe extraterrestre. Un equipo de científicos rusos e americanos propuxo que a radiorresistencia de D. radiodurans tiña unha orixe marciana. A evolución do microorganismo puido ter lugar na superficie marciana ata que chegou á Terra traído por un meteorito. Porén, á marxe da súa resistencia á radiación, Deinococcus é xenetica e bioquimicamente moi similar a outras formas de vida terrestre, o que é un forte argumento en contra da súa orixe extraterrestre.
En 2009, informouse que o óxido nítrico xoga un importante papel na recuperación da bacteria da exposición á radiación: este gas cómpre para a división e proliferación despois de que se reparan os danos no ADN. Describiuse un xene que incrementa a produción de óxido nítrico despois da exposición á radiación UV, e en ausencia deste xene, as bacterias aínda podían reparar os danos no ADN, pero non podían crecer.
Evolución da resistencia á radiación ionizante
Unha cuestión persistente en relación a D. radiodurans é como puido ter evolucionado un grao de radiorresistencia tan grande. Os niveis de radiación de fondo naturais son moi baixos (na maioría dos lugares están na orde de 0,4 mGy por ano, e o maior nivel de radiación de fondo coñecido, preto de Ramsar, Irán, é de só 260 mGy por ano). Con niveis naturais tan baixos, é improbable que nos organismos evolucionasen mecanismos para protexerse especificamente contra os efectos das altas radiacións.
Valerie Mattimore da Universidade do Estado de Louisiana suxeriu que a radiorresistencia de D. radiodurans é simplemente un efecto colateral dun mecanismo para soportar un estado prolongado de deshidratación. Para apoiar esta hipótese, realizou un experimento no cal demostrou que as cepas mutantes de D. radiodurans, que son moi susceptibles aos danos producidos por radiacións ionizantes son tamén moi susceptibles aos danos causados por un prolongado desecamento, mentres que as cepas de tipo salvaxe son resistentes a ambas as cousas. Ademais da reparación do ADN, D. radiodurans usa proteínas LEA (Late Embryogenesis Abundant) para protexerse contra o desecamento.
Aplicacións
Deinococcus foi modificado xeneticamente para o seu uso en biorremediación para que consumise e dixerise solventes e metais pesados, mesmo nun sitio moi radioactivo. Por exemplo, clonouse o xene bacteriano da mercurio(II) redutase de Escherichia coli dentro de Deinococcus para que este puidese detoxificar os residuos de mercurio iónico que se encontran frecuentemente nos residuos radioactivos xerados na fabricación de armamento nuclear. Desenvolveuse unha cepa de Deinococcus que pode detoxificar tanto mercurio coma tolueno en residuos radioactivos mesturados.
O Craig Venter Institute utilizou un sistema derivado dos mecanismos de reparación rápida de ADN de D. radiodurans para ensamblar fragmentos de ADN sintéticos en cromosomas, co obxectivo último de producir un organismo sintético que chamaron Mycoplasma laboratorium.
En 2003, científicos estadounidenses demostraron que D. radiodurans podía utilizarse como un medio de almacenamento de información, que podería sobrevivir a unha catástrofe nuclear. Traduciron a canción "It's a Small World" nunha serie de segmentos de ADN de 150 pares de bases, inseriron estes na bacteria, e puideron recuperalos sen erro ao cabo de 100 xeracións bacterianas. Porén, como só se pode almacenar unha pequena cantidade de información no ADN de D. radiodurans, tiñan que crear varias especies, cada unha das cales levaba unha parte diferente da canción, e as especies tiñan que manterse segregadas ao longo do tempo. Se as especies están evolucionando xuntas, despois de certo número de xeracións certas especies faranse dominantes e outras acabarán extinguíndose e con elas desaparecería parte da mensaxe almacenada.
Sulma Arias
María Asunción Arias Arias, nada en Fontei (A Rúa de Valdeorras) o 7 de marzo de 1953, é unha escritora galega.
Traxectoria
Estudou Maxisterio na Escola Normal de Ourense pola especialidade de ciencias físicas, matemáticas. Ao rematar, traballou como artesá no barro e na madeira. Tras unha estadía en Barcelona, onde participou no movemento de renovación pedagóxica de Cataluña, regresou no 1985 a Galiza. Retomou o ensino en 1990, e acabou sendo xubilada por enfermidade no 1994, tras unha estadía nas oficinas da Delegación da Consellería de Educación en Ourense.
Desde ese momento, colaborou cos movementos alternativos na Universidade de Vigo, foi coordinadora da campaña polo topónimo de Ourense, tesoureira da Mesa pola Normalización Lingüística, vicepresidenta da Asociación Cultural e Ecolóxica Ridimoas, e participou tamén en Redes Escarlata e Amigos da República. Creou unha editorial propia, A pena d'agua Edicións, conduciu o programa de radio A Voz no Tempo en Onda Cero e colabora, actualmente, co periódico O Sil desde a súa residencia en Roblido, A Rúa.
Guanahani
miniatura|300x300px|[[Bahamas|Illas Bahamas: marcadas cun círculo poden verse as illas que foron identificadas como Guanahani.]] Guanahani é o nome da primeira illa na que desembarcou Cristovo Colón o venres 12 de outubro de 1492, cando chegou por primeira vez a un territorio da chamada posteriormente América. A illa, bautizada co nome de San Salvador, fora descuberta a madrugada anterior e atopábase habitada polo pobo lucayo ou taíno. Guanahani é unha das illas do arquipélago das Antillas, máis precisamente das Bahamas. Con todo, a identificación exacta da illa á que chegou Colón é materia de debate.
Carta de Colón
O 29 de abril de 1493 publicouse en Barcelona unha carta de Colón ao Escribano de ración, Luis de Santángel, na que se anunciaba o Descubrimento. Trátase do primeiro documento impreso que menciona o nome de Guanahani, pero sen achegar ningún dato sobre a illa:
Mapa de Juan dela Cosa
dereita|miniatura|Reprodución esquemática do [[mapa de Juan de la Cosa na que a illa de Guanahani aparece sinalada cunha frecha vermella.]] No mapa de Juan de la Cosa, realizado cara a 1500, figura por vez primeira o topónimo Guanahani. Aparece como unha pequena illa ao nordés de Cuba, no arquipélago que hoxe se coñece como as Bahamas. Curiosamente, o mapa non menciona ningún feito particular sobre a illa nin lle dá un tratamento gráfico particular.
Fernández de Oviedo
Unha das primeiras crónicas do Descubrimento foi a que publicou Gonzalo Fernández de Oviedo en 1535. Achega máis información sobre Guanahani, situándoa no arquipélago dos Lucayos (as Bahamas):
Cosmógrafos da Casa de Contratación
O cosmógrafo sevillano Alonso de Santa Cruz describiu e situou Guanahani de maneira precisa no seu libro Islario Xeral, escrito na primeira metade do século XVI e que nunca foi impreso:Pola mesma época, o piloto maior da Casa de Contratación de Sevilla, Alonso de Chaves, anotou a latitude de Guanahani (25ºN) e outros datos posicionais no seu Espello de navegantes, escrito cara a 1540:
Hernando Colón
Hernando Colón, fillo natural de Cristovo Colón, escribiu unha biografía do seu pai na que detalla cada unha das súas viaxes. Esta obra foi escrita nos anos 1530 pero non se imprimiu até 1571, en Venecia. Nela repítese a lista das illas descubertas na Primeira Viaxe:Hernando dá algúns datos xeográficos sobre Guanahani, mencionando unha lagoa, un gran porto e unha península:
Bartolomé de las Casas
miniatura|Representación do desembarco de Colón en Guanahani inspirada no relato de Bartolomé de las Casas (1893). A Historia das Indias do frade e bispo Bartolomé de las Casas é considerada a principal fonte de información sobre a primeira viaxe de Colón porque inclúe, segundo o autor, transcricións literais do caderno de bitácora do Almirante. Das Casas afirma empezar a escribir a súa obra cara a 1527 pero só a afrontou con forza na segunda metade dos anos 1540, cando obtivo acceso á biblioteca privada de Hernando Colón en Sevilla. A obra quedou en manuscrito e foi esquecida até o seu redescubrimento en 1791. Os seguintes son extractos dese documento.
O resumo do Diario de Colón conta do seguinte modo o momento da chegada a Guanahani: A illa estaba habitada polo pobo lucayo ou taíno. O texto arriba citado, é o primeiro no que os europeos utilizan o termo «indios» para denominar comunmente aos poboadores de América, palabra que deriva do erro que cometeron ao pensar que a illa Guanahani atopábase na zona oriental do continente asiático, que os europeos de entón confundían con India. Os taínos organizaran unha sociedade agraria, relativamente avanzada, baseada no cultivo do millo, a mandioca e o algodón, incluíndo outros importantes cultivos como o maní (cacahuete), a pementa, a piña, a batata e o tabaco. O propio Colón relata no seu diario que cultivaban cabazas e algodón e que posuían casas e «hortas de árbores». esquerda|miniatura|Colón desembarca en Guanahani. Taínos e españois intercambiaron produtos pacificamente, pero aqueles non tiñan posesións de ouro, principal produto que buscaban os españois. Ao día seguinte o Diario comentaba:Con todo, a pesar da boa relación entre taínos e españois, Colón xa pensaba en Guanahani na posibilidade de escravizalos:O resumo do Diario describe Guanahani do seguinte modo:Tamén dá información sobre a posición da illa, afirmando que a súa latitude é a mesma que a das Canarias:Colón abandonou Guanahani o domingo 14 de outubro pola tarde:
Candidatas
A localización exacta da illa de Guanahani é sumamente complexa debido ao feito de que o libro de bitácora de Colón perdeuse e a única evidencia dispoñible atópase no resumo realizado por Bartolomé de las Casas. miniatura|Mapa de Bahamas.
miniatura|[[Bahamas. unha praia como esta puido ser o lugar do desembarco do Colón o 12 de outubro de 1492.]]
A ruta transatlántica
Unha maneira de tentar localizar Guanahani é seguir as distancias e direccións que As Casas anotou no seu resumo da Primeira Viaxe de Colón. Segundo algúns investigadores, eses datos levarían a un punto situado cinco millas náuticas ao sur da illa Waitling/O Salvador. Pero de tomar en consideración as correntes mariñas e ventos, tal como fixeron Luís Marden e Ethel Cox Marden en 1986, a ruta terminaría nun punto xusto ao sueste de Cayo Samaná. E de tomar en conta a declinación magnética (desviación do compás con respecto ao norte xeográfico), a ruta podería levar a un punto no sur de Cayos Plana e ao leste da illa Acklins. Por outra banda puido existir tamén deriva errática das naves así como desamaños do compás, o que complicaría aínda máis a determinación precisa do lugar utilizando este método.
A descrición de Guanahani
Bartolomé de las Casas describe a illa no seu resumo do Diario do seguinte modo:Todas as illas propostas son chairas, arboredos e posúen unha lagoa. Só a illa Caicos do Leste non ten lagoa.
Na entrada correspondente ao 14 de outubro, As Casas afirma que Colón fixo un traxecto en barco á beira leste da illa seguindo un rumbo nor-nordeste:Este traxecto só é posible en Cayos Plana, Concepción, Ovo (Egg) e até certo punto en Cayo Samaná. No mesmo parágrafo As Casas transcribe a afirmación de Colón de que un arrecife rodeaba toda a illa:Todas as illas propostas excepto Gato (Cat) teñen arrecife, pero a do Salvador/Waitling non circunda completamente a illa. Por outra banda, o espazo interno na illa Ovo (Egg) é demasiado pequeno para coincidir coa descrición de Colón («caben todos os barcos da cristiandade»).
Os Atlánticos
Os Atlánticos foi unha serie galega emitida pola TVG entre os anos 2008 e 2009 en dúas tempadas que suman un total de 26 episodios. Producida por Filmanova e Continental, trátase dunha ficción que se desenvolve na ficticia vila de Vilardenós e que xira arredor á actividade dunha pequena orquestra de cinco músicos cuxo nome é o que dá título á serie. Rodouse en Pontedeume cun elenco que estivo encabezado por Xabier Deive, Xosé Barato, Sonia Méndez, Nacho Castaño, Antía Otero e Ledicia Sola. Está baseada nunha idea orixinal de Antón Reixa e Xosé Morais e dirixida por Gustavo Balza e Beatriz del Monte.
564
Véxase tamén
Historia ano a ano
Jomo Kenyatta
Jomo Kenyatta, nado o 20 de outubro de 1892 e finado o 22 de agosto de 1978, foi un político africano, primeiro ministro (1963 - 1964) e presidente (1964 - 1978) de Kenya tras a súa independencia.
Xuventude
O seu nome orixinal era Kamau wa Ngengi, e naceu na aldea de Ichaweri, en Gatundu, no actual territorio de Kenya, naquela época parte da África Oriental Británica. A súa data de nacemento non se sabe con certeza: puido ser dende o 1889 ao 1895.
Kenyatta pertencía a unha familia campesiña pertencente á tribo kikuyu Tras a morte dos seus pais cando era neno, Kenyatta axudou ao seu avó, que practicaba medicina tradicional. Asistiu á escola no Scottish Mission Centre (Centro da Misión Escocesa) en Thogoto e converteuse ao cristianismo en 1914 co nome de John Peter, que máis adiante cambiaría por Johnstone Kamau. Durante a primeira guerra mundial viviu cuns parentes maasai en Narok e traballou coma oficinista.
No 1920 casou con Grace Wahu e traballou no departamento de augas do concello de Nairobi. O seu fillo Peter Muigai naceu o 20 de novembro dese ano. Kenyatta comezou a súa carreira política no ano 1924 cando se incorporou á Kikuyu Central Association (KCA, Asociación Central Kikuyu). No ano 1928, comezou a editar o xornal Muigwithania (Reconciliador).
Etapa no estranxeiro
No 1929, a KCA enviou a Kenyatta a Londres para apoiar os seus puntos de vista sobre os asuntos das terras ancestrais kĩkũyũ. Escribiu artigos sobre este asunto en diversos xornais británicos. Regresou a Kenya en 1930 para loitar contra a circuncisión feminina. En 1931, volveu ao Reino Unido e matriculouse no centro de estudos Woodbrooke Quaker College de Birmingham.
Entre 1932 e 1933, estudou brevemente Economía en Moscova ata que o seu patrocinador, George Padmore, se enfrontou aos anfitrións soviéticos, o que obrigou a Kenyatta a volver a Londres. En 1934, matriculouse no University College de Londres, e no 1937 cursou Antropoloxía na London School of Economics. Durante esta época, continuou o seu activismo a favor dos dereitos sobre as terras dos kĩkũyũ. Os xornais ingleses cualificábano como señor da morte. Posto á cabeza da poboación kikuyu desposuída da terra, defendía a necesidade de arrincarlla das mans dos colonos brancos. O seu nome, que significa lanza flamexante de Kenya, inspirou sobre todo a seita do Mau-Mau que desencadeou verdadeiros estragos.
Escribiu Facing Mount Kenya ("Fronte ao Monte Kenya") en 1938 baixo o seu novo nome "Jomo Kenyatta". Eloxiada polo grande etnólogo Bronislaw Malinowski, nela Kenyatta non só describía, senón que xustificaba toda a organización tribal dos kikuyu.
Durante a segunda guerra mundial, traballou nunha granxa británica e como actor de películas, protagonizando o filme Sanders of the River xunto a Paul Robeson. Casou coa inglesa Edna Clarke, quen deu a luz ao seu fillo Peter Magana en 1943. Máis adiante, Kenyatta abandonaríaa.
Regreso a Kenya
No 1946, Kenyatta fundou a Pan-African Federation (Federación Panafricana) con Kwame Nkrumah. Ese mesmo ano, regresou a Kenya e casou por terceira vez, con Grace Wanjiku. Converteuse no director do centro de formación de profesores Kenya Teachers College (Escola de Mestres de Kenya). No 1947, converteuse no presidente da Kenya African Union (KAU, Unión Africana de Kenya), e empezou a recibir ameazas de morte de colonos brancos.
Grace Wanjiku morreu durante un parto en 1950 cando deu a luz á súa filla Jane Wambui. No 1951, Kenyatta casou con Ngina Muhoho.
A súa reputación ante o goberno británico deteriorouse pola súa suposta implicación na rebelión dos Mau Mau. Foi arrestado en outubro de 1952, acusado de organizar aos Mau Mau, e o 8 de abril de 1953 foi condenado a sete anos de prisión e traballos forzados. A opinión xeneralizada naquela época vinculábao aos Mau Mau, pero investigacións posteriores parecen desmentir tal vinculación. Kenyatta permaneceu no cárcere ata 1959. Foi entón enviado ao exilio en [Lodwar], unha zona remota de Kenya.
Presidencia
En decembro do 1960 levantouse o estado de emerxencia. No 1961, os dous partidos sucesores do antigo KAU, a Kenya African National Union (KANU, Unión Nacional Africana de Kenya) e a Kenya African Democratic Union (KADU, Unión Democrática Africana de Kenya) esixiron a liberación de Kenyatta. O 14 de maio de 1960, Kenyatta foi elixido presidente da KANU in absentia. Foi liberado definitivamente o 21 de agosto do 1961. Ao ano seguinte incorporouse ao Consello Lexislativo cando un membro lle entregou o seu escano, e contribuíu á redacción da nova constitución. O seu intento de reunificar a KAU fracasou.
Nas eleccións de maio do 1963 a KANU de Kenyatta obtivo 83 escaños dun total de 124. O 1 de xuño, Kenyatta converteuse no primeiro ministro do goberno autónomo kenyano, e foi coñecido como mzee (unha palabra suahili que significa "home maior"). Nese momento, pediu aos colonos brancos que non abandonasen Kenya e apoiou a reconciliación nacional. Conservou o cargo de primeiro ministro cando se declarou a independencia o 12 de decembro de 1963. No 1964, Kenya converteuse nunha república, e Kenyatta pasou a ser o presidente executivo.
A política de Kenyatta, ao contrario ca de Julius Nyerere en Tanzania, tivo un carácter conciliador e mantivo a moitos dos antigos funcionarios coloniais nos seus postos. O socialismo africano que desenvolveu tiña bases estritamente nacionais e non estaba ligado aos movementos panafricanos de fondo revolucionario. As reformas que promoveu foron executadas con extrema lentitude e prudenza para non ferir os intereses dos brancos e conservar para o seu país as fortísimas axudas británicas e norteamericana, e tivo que pedir axuda ás tropas británicas para sufocar as revoltas somalís no nordeste e unha rebelión militar en Nairobi en xaneiro de 1964. Algunhas tropas británicas permaneceron no país tras a independencia. O 10 de novembro de 1964, os representantes da KADU incorporáronse ás filas da KANU, formando un único partido.
Kenyatta levou a cabo unha reforma agraria relativamente pacífica, e supervisou a incorporación de Kenya ás Nacións Unidas, e pechou acordos comerciais coa Uganda de Milton Obote e coa Tanzania de Julius Nyerere. Seguiu unha política internacional non aliñada. A estabilidade trouxo consigo o investimento estranxeiro e foi unha figura influente en toda África. A pesar dos seus moitos éxitos, a súa política autoritaria levantou críticas e rexeitamento. A á máis radical do seu partido, encabezada por Oginda Odinga que máis tarde acabaría no cárcere, constituíuse en partido no 1966.
Kenyatta foi reelixido no 1966 e ao ano seguinte adquiriu novos poderes. Durante este novo mandato, agraváronse os conflitos fronteirizos con Somalia e aumentou a oposición política. Kenyatta fixo do KANU, liderado polos kĩkũyũ, practicamente o único partido político de Kenya. As súas forzas de seguridade perseguiron aos disidentes e foron acusadas de varios asasinatos de membros da oposición. Kenyatta foi reelixido unha vez máis en 1974. Faleceu o 22 de agosto do ano 1978 en Mombasa, na costa índica de Kenya, e foi soterrado o 31 de agosto en Nairobi.
Kenyatta foi unha personaxe pintoresca e controvertida. Á súa morte deixou á República de Kenya unha vez máis sumida en rivalidades étnicas. Foi sucedido coma presidente por Daniel arap Moi.
Fab Melo
Fabricio Paulino de Melo, nado o 20 de xuño de 1990 en Juiz de Fora, é un xogador brasileiro de baloncesto profesional que xoga no Caciques de Humacao brasileiro.