cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mesoamérica
Sumario
Mesoamérica significa "América media". Este termo propúxose para referirse a un espazo cultural que abarca desde a parte meridional de México ata Costa Rica, o cal diferénciase doutras rexións pola forma de vida dos seus poboadores, o seu clima e a súa xeografía. Mesoamérica é un espazo de climas e paisaxes variadas, como vales, bosques, costas, pantanos e selvas. As súas terras eran húmidas e fértiles, adecuadas para a agricultura, ademais había numerosos lagos e ríos. Aínda con esa diversidade, os habitantes da rexión tiñan certas características en común, por exemplo, as súas sociedades organizábanse en grupos con diferentes funcións e importancia. Por unha banda os gobernantes, divididos en xefes relixiosos e militares, e, por outra, artesáns e campesiños. Esta división social manifestouse nos palacios, templos, habitacións e espazos urbanos nos que os gobernantes vivían. A súa dieta constaba de millo, feixón, chile, cabaza, aguacate e cacao. Fixeron importantes obras para controlar e aproveitar a auga de choiva, ríos e lagos. A súa relixión era politeísta tiñan crenzas relixiosas que combinaban con coñecementos de astronomía, matemáticas, enxeñaría, arte, escritura e medicina. Ademais destacan os basamentos piramidais e edificacións que construíron nas cidades para o ritual de xogo de pelota. Inventaron un sistema de numeración con base vixesimal e a súa escritura era ideográfica, é dicir, debuxaban símbolos que representaban ideas. Rexíanse por dous calendarios diferentes: o de 365 días para as actividades agrícolas e o de 260 para as súas crenzas relixiosas. Cos seus mitos intentaron explicar a complexidade do mundo natural e o humano, tratando de preservar a harmonía entre ambos.
Definición de Mesoamérica
miniatura|Mapa de Mesoamérica. Desde que creceu o interese polas culturas indíxenas de América Central e México, os especialistas enfrontáronse ao problema de interpretar os datos dispoñibles sobre os pobos indíxenas. Os importantes avances nas investigacións arqueolóxicas no centro de México -particularmente en Oaxaca, onde Alfonso Caso encabezaba as escavacións en Monte Albán- e na área maia -co equipo de Ricketson investigando Uaxactún- mostraban que entre esas rexións, consideradas alleas entre si ata a década de 1940, había grandes coincidencias culturais que requirían unha explicación.
Alfred Kroeber introduciu en 1939 o concepto de áreas culturais para abordar a presenza de trazos culturais parecidos en pobos diversos etnicamente e separados relativamente na xeografía dunha mesma rexión. Na obra Cultural and natural areas of native North America, Kroeber propuxo que o norte de América Central e os territorios dos pobos agrícolas de México constituían unha mesma área cultural, pero a súa proposta non pareceu ter eco nos círculos arqueológicos. En 1943 Paul Kirchhoff deu a coñecer o seu artigo Mesoamérica, no que problematizó a unidade cultural da zona maya e o centro de México. No seu texto, Kirchhoff deliñou un conxunto de trazos cuxa presenza era significativa nos pobos do norte de América Central e o centro e sur de México, mesmos que os distinguían doutras culturas americanas. Kirchhoff dicía que o límite norte de Mesoamérica era a rexión comprendida entre o río Sinaloa, a Serra Madre Occidental os cuncas dos ríos Lerma, e Pánuco e o límite sur sería a liña entre a desembocadura do río Motagua e o golfo de Nicoya, en Costa Rica.
Os límites son flexibles, o que significa que depende sobre o aumento ou diminución de recursos por tempadas. Mesoamérica ten unha superficie de 1 000 218 km². Este conxunto de trazos culturais incluía o sedentarismo, o uso do bastón plantador/cortador, o cultivo do millo (a milpa) e a súa nixtamalización, a práctica do xogo de pelota, o sistema de numeración con base vigesimal, o uso do calendario ritual de 260 días, a práctica de varios tipos de sacrificios humanos e o sistema de escritura pictográfico. En posteriores traballos, Kirchhoff mostrouse «decepcionado» do recibimento pouco crítico que tivo o termo Mesoamérica nos círculos arqueolóxicos e lamentaba que non tivera lugar un proveitoso debate sobre a pertinencia do concepto.
A pesar deste recibimento da súa proposta, os avances da arqueoloxía dos pobos mesoamericanos puxeron en relevo algunhas debilidades da definición de Mesoamérica presentada orixinalmente por Kirchhoff. Un dos primeiros señalamentos é a súa énfase historicista e culturalista, que pretende definir a civilización mesoamericana como un conxunto de elementos desarticulados que tenden á identificación da cultura co grupo étnico e a comunidade lingüística. Nas décadas seguintes desenvolvéronse novos enfoques para abordar a civilización dos pobos precolombianos da América media. Entre outras cousas, isto inclúe a revisión da cronoloxía indíxena.
Xeografía
miniatura|Paisaxe de Puebla, nas terras altas mesoamericanas.
A dimensión histórica da xeografía mesoamericana
Para comprender a xeografía de Mesoamérica hai que situala nunha dimensión diacrónica, é dicir, como unha realidade dinámica. Hai que salientar que Mesoamérica é unha civilización compartida por pobos de diversa orixe étnica e que, a diferenza doutras civilizacións como o Antigo Exipto ou Mesopotamia, os pobos que compartiron a civilización mesoamericana non constituíron nunca unha unidade política. As fronteiras de Mesoamérica corresponden aos territorios daqueles pobos que formaron parte da esfera da civilización mesoamericana, que comparte unha cultura cuxas características se abordan máis abaixo. Os confíns de Mesoamérica tampouco corresponden cos límites de ningún país moderno. Despois da conquista española, os pobos mesoamericanos quedaron incorporados ao vicerreinado de Nova España, pero este dominio da coroa española incluíu tamén a outros grupos de culturas diferentes tales como os oasisamericanos, os nómades de Aridoamérica e os pobos da baixa América Central.
Mesoamérica ocupa unha porción do continente americano entre o océano Pacífico ao oeste; e o mar Caribe e o golfo de México ao norte e ao oriente. Os seus límites setentrionais son menos claros, con excepción daqueles dados pola península do Iucatán. Na súa época de maior avance dentro do continente, cara ao norte, os territorios da mesoamericanidade incluíron a serra Madre Occidental de Durango e Zacatecas, a serra Gorda, o Tunal Grande e a serra de Tamaulipas. Isto ocorreu durante o período Clásico. Ese avance cara ao norte foi favorecido por condicións climatolóxicas que permitiron a agricultura e a concentración urbana; o contexto climático actuou en conxunto coa crecente importancia das rutas de intercambio entre Oasisamérica e Mesoamérica que atravesaban as zonas do centro de México sinaladas antes. Prolongadas secas e crises políticas arrastraron ás sociedades do norte de Mesoamérica e a rexión foi abandonada e ocupada novamente por nómades aridoamericanos ao redor do século VIII d. C.
Doutra banda, o límite sur e oriental de Mesoamérica foi máis ou menos estable. Con todo, algunhas manifestacións dos pobos da zona afastáronse das pautas mesoamericanas durante o Preclásico Tardío e o Clásico Temperán (séculos. IV e VII a. C.), de modo que durante esta época a rexión de Centroamérica afastouse da esfera cultural da América Media. Ao terminar esta etapa, os lazos coas culturas mesoamericanas restablecéronse e foron reforzados polas migracións de grupos otomangueanos (chorotegas e mangues) e uto-aztecas (pipils e nicaraos).
Trazos xeográficos de Mesoamérica
Mesoamérica atópase aproximadamente entre os paralelos 10° N e 22° N. É un territorio de gran diversidade topográfica e ecolóxica. A súa topografía é diversa porque a conforman varias cadeas montañosas e nós que forman parte do cinto de lume do Pacífico. Doutra banda cando se penetra cara ao norte das terras altas, na península iucateca, desaparecen as serras e decrece a altitude ata converterse o territorio nunha planicie calcárea que no seu extremo máis setentrional caracterízase polas súas selvas baixas e clima caloroso. Todo isto é un factor elemental para comprender a xeografía de Mesoamérica, porque introduce un factor de diversidade notable. Por iso, aínda que Mesoamérica no xeral atópase na zona tropical e subtropical, alberga grandes contrastes climáticos.
As terras baixas
miniatura|Praia na illa de [[Utila, na costa atlántica de Honduras.]] miniatura|Zona húmida da Tovara ([[Nayarit), no Pacífico mexicano.]] As terras baixas mesoamericanas comprenden aquelas rexións por baixo de 1000 m s. n. m. Trátase en xeral das chairas costeiras e os pedemontes das montañas que baixan ao litoral. Caracterízanse pola súa temperatura cálida, aínda que outras condicións xeográficas poidan variar. No xeral a fachada atlántica posúe unha humidade maior e unha vexetación máis exuberante que a costa do Pacífico. Nos contrafortes da serra Madre Oriental os réximes de choiva son elevados e os ríos que baixan ao golfo de México en vertentes pronunciadas denominadas aluvións desbórdanse con frecuencia, como a chaira tabasqueña, unha extensa planicie de aluvión onde se localiza a conca hidrolóxica máis importante de México formada polos ríos Grijalva e Usumacinta. Na mesma situación atópase a serra dos Tuxtlas, no centro do actual estado mexicano de Veracruz. A península do Iucatán -que é unha gran planicie calcárea a pouca altura sobre o nivel do mar- comparte con Honduras unha tempada de choivas con maiores precipitacións entre maio e decembro. A auga é tan abundante na vertente atlántica mesoamericana que as zonas húmidas foron unha parte importante da paisaxe ata que comezaron a ser devastados pola acción humana. Os pantanos de Centla en Tabasco, son unha mostra, aínda que non única, dos ecosistemas nativos das costas atlánticas da rexión.
Os furacáns golpean as costas de Mesoamérica cada ano. A temperatura non presenta contrastes considerables, é cálida durante todo o ano e a diferenza entre temperaturas máximas e mínimas é relativamente pequena.
As rexións tropicais de Mesoamérica foron modificadas intensamente desde a chegada dos españois. O fenómeno, con todo, ten inicio na época prehispánica. Os maias talaron enormes extensións de selva para construír as súas cidades no Petén, así como na rexión que actualmente corresponde aos estados mexicanos de Chiapas e Campeche, mesmas que a propia selva volveu cubrir anos despois de ser abandonadas polos seus habitantes. Nas costas de Tabasco os indíxenas olmecas víronse precisados a desenvolver técnicas de cultivo que consistiron en drenar a auga e levar terra onde só había lodo. Aínda que pareza inverosímil, cultivos que hoxe son tan típicos e característicos nesta zona como o plátano e a cana de azucre, non existían en Mesoamérica antes da chegada dos españois. Entre outras especies vexetais comúns destes ecosistemas atópase o cacao, de vital importancia para a economía, a gastronomía e aínda a subsistencia indíxena e actual; o mangleiro e a ceiba, árbore sacra na cosmogonía mesoamericana pero particularmente na maia. Varios dos animais de maior significado para os mesoamericanos eran comúns nas zonas tropicais, por exemplo, o xaguar, a guacamaia, o lagarto, os monos, o quetzal e o faisán.
As terras altas
miniatura|O [[volcán Izalco atópase no Salvador. Como o Paricutín en México, é un volcán nado recentemente.]] As terras altas xogaron un papel moi importante ao longo da historia de Mesoamérica. Nesta categoría atópanse as zonas con altitudes maiores a 1000 m s. n. m. As montañas son unha marca da paisaxe das terras altas mesoamericanas. Varias cadeas montañosas enmarcan e sucan Mesoamérica. En territorio mexicano, corre paralela ao Pacífico a Serra Madre Occidental desde Sonora ata Xalisco. En Colima comeza o Eixo Neovolcánico, que atravesa México ata o golfo, onde se atopa coa Serra Madre Oriental e forma en Oaxaca o chamado escudo Mixteco. A costa do Pacífico entre Michoacán e Oaxaca é bordeada polos noiros da Serra Madre do Sur, tan próxima ao litoral que a chaira costeira é practicamente inexistente. O istmo de Tehuantepec interrompe a abrupta topografía de México e marca ao mesmo tempo o principio das rexións montañosas de América Central. Ao oriente desta rexión levántanse a Serra Madre de Chiapas e a cordilleira Centroamericana que ocupa a metade sur de Guatemala, o territorio do Salvador e chega a Honduras. Ao oriente das terras baixas de El Petén levántanse os montes Maia, unha pequena serra no sur de Belize. O territorio de Nicaragua é menos abrupto que os seus veciños do norte, con todo alí comeza a cordilleira volcánica que bordea a costa pacífica ata Costa Rica. Nela atópanse varios volcáns como o Cerro Negro e a illa Ometepe. Nos confíns sureños de Mesoamérica, atópase a cordilleira de Guanacaste, xa en territorio de Costa Rica.
Entre estas cadeas montañosas atópanse vales altos, de elevacións superiores a 1500 m.s.n.m. A pesar de atoparse preto uns doutros, a diversidade ecolóxica en Mesoamérica é unha das súas características  definitorias. Por poñer un exemplo, o talude oriental do volcán Citlaltépetl ten un clima favorecido por choiva abundante e agradable temperatura; alén do mesmo volcán atópanse os áridos chairos de San Juan e o val de Tehuacán, onde as nubes descargan a pouca auga que resta despois de atravesar a Serra Madre Oriental.
As condicións ecolóxicas das terras altas mesoamericanas dependen da súa altitude, a súa latitude respecto ao ecuador terrestre e a topografía. No xeral, o norte de Mesoamérica é máis árido que o sur da rexión. Mesoamérica abarcou algunha vez o semideserto de Zacatecas e San Luís Potosí, de condicións rigorosas. O Bajío tamén presenta un réxime de choiva limitado, pero a presenza do río Lerma e os seus afluentes suaviza as condicións de vida na rexión. No centro de México, o val de Toluca é o de maior altitude do país, ten un clima chuvioso e máis frío que o val de México que se atopa ao oriente. O terceiro dos grandes vales do centro de México é o val Poblano-Tlaxcalteca, de condicións e altitude similares ás do val de Anáhuac. Ao sur do Ajusco atópase o val de Morelos cuxo clima se asemella ao das terras tropicais.
Áreas culturais
miniatura|Mapa das áreas culturais de Mesoamérica.
Centro de México
miniatura|esquerda|Panorámica do val de Teotihuacan, no Centro de México.
Unha das áreas máis importantes durante a historia prehispánica de México foi o que se coñece como Centro de México. Está conformado polos vales de terra tépeda a fría situados no Eixo Neovolcánico e no norte da conca do río Balsas. É un nicho ecolóxico caracterizado polo seu clima tépedo e a ausencia de correntes importantes de auga. As choivas, doutra banda, preséntanse entre os meses de abril a setembro, e non son demasiado abundantes. Este feito foi o que motivou o desenvolvemento temperán de obras hidráulicas, entre as que se contan a canalización dos ríos e os sistemas de quenllas nas ladeiras dos cerros para almacenar a auga.
O val de Tehuacán, localizado ao sueste desta rexión é importante porque del proceden os restos ao parecer máis antigos de cultivo do millo e algunhas das mostras da cerámica máis antiga de Mesoamérica. O Centro de México inclúe ademais, a conca lacustre do val de México, composta por varios lagos e lagoas. En torno ao lago de Texcoco creceron poboacións tan importantes como Cuicuilco, no período Preclásico; Teotihuacan no Clásico e Tula e Tenochtitlan no período Posclásico.
As últimas culturas do Eixo Neovolcánico foron as da Tripla Alianza: Texcoco, Tlacopan e Tenochtitlan. Cun inicio difícil, os mexicas asentáronse no val de México en 1325 e un século despois comezou a súa hexemonía ao liberar Izcóatl ao seu pobo de mans dos señores de Azcapotzalco. En 1430 a Tripla Alianza quedou formalmente constituída. Izcoátl, por consello de Tlacalael, mandou queimar os códices da historia azteca e reescribiu totalmente a historia do seu pobo.
En menos de cen anos a Tripla Alianza conquistou gran parte de Mesoamérica, coa característica de que permitían aos pobos sometidos conservar a súa cultura e relixión.
Área maia
miniatura|Río Usumacinta. A área maia é unha das máis amplas de Mesoamérica. Algúns autores divídena en dous sectores: a península do Iucatán, no norte, e as Terras Altas, no sur. A primeira comprende, ademais da península de Iucatán, Tabasco, o Petén e Belize. Trátase dunha zona de terras baixas e clima quente, azoutada polos furacáns e as tormentas tropicais do mar Caribe. É unha plataforma calcárea, apenas elevada cara ao sur, onde a denominada Sierrita rompe a chaira da paisaxe. Carece de correntes de auga superficiais, pois o chan é demasiado permeable; en cambio, son abundantes as correntes subterráneas e os cenotes. Por outra banda, as Terras Altas comprenden os altiplanos de Guatemala, Chiapas, o occidente de Honduras e o occidente e centro de O Salvador (a zona central do Salvador tivo contacto comercial con Centroamérica, pero foi máis  grandemente influído pola área  maya, mostra diso son os sitios famosos de San Andrés, Xoia de Cerén e Cihuatán). É unha rexión de clima tépedo-frío, e con choivas abundantes. As ladeiras das montañas están cubertas dunha espesa vexetación que ameaza o desenvolvemento da agricultura. As Terras Altas maias non están menos expostas á influencia dos ciclóns caribeños que con frecuencia ocasionan desfeitas na zona.
Os primeiros desenvolvementos culturais importantes da área maia ocorreron na zona sur. A primeira cerámica, producida na localidade beliceña de Cuello parece indicar que o desenvolvemento da olería na área maia foi derivado das tradicións suramericanas. A primeira cidade con arquitectura monumental foi Nakbé (ca 1000 a. C.), seguida por El Mirador (ca 600 a. C.), a cidade máis grande de todas e a maior da América precolombiana, localizadas na conca do Mirador, en Petén, Guatemala, onde se iniciou a cultura do Preclásico con todos os atributos do Clásico. Nas terras baixas do Pacífico de Guatemala desenvólvese Takalik Abaj a única cidade de Mesoamérica con ocupación olmeca e logo maia.
Oaxaca
A rexión oaxaqueña foi desde a época mesoamericana unha das máis diversas. Trátase dun territorio sumamente montañoso, enmarcado pola Serra Madre do Sur e o Escudo ou Nó Mixteco. Inclúe unha porción da conca do río Balsas, caracterizada pola súa secura e complexa topografía. Os seus leitos de auga son curtos e de pouca capacidade. Nese sentido, parécese bastante á rexión do centro de México.
Dous foron os escenarios principais da historia cultural dos pobos oaxaqueños. Por unha banda, os vales centrais de Oaxaca viron o desenvolvemento da civilización zapoteca, unha das máis antigas e coñecidas do ámbito mesoamericano. Esta cultura desenvolveuse a partir dos cacicados rexionais que controlaban a terra de cultivo (moi fértil, aínda que demasiado seca) dos pequenos vales de Etla, Tlacolula e Miahuatlán. Algúns dos primeiros exemplos de gran arquitectura en Mesoamérica pertencen a esta rexión, como o centro cerimonial de San José Mogote. A hexemonía deste centro cerimonial na rexión do Valle, pasou a mans de Monte Albán, a capital clásica dos zapotecos. A caída de Teotihuacan no século VIII d. C. permitiu o maior apoxeo da civilización zapoteca. Con todo, a cidade de Monte Albán foi abandonada no século X d. C., e deu lugar a unha serie de centros rexionais que se disputaban a hexemonía política.
Ao poñente dos vales centrais, localízase a rexión mixteca. Trátase dun terreo sumamente montañoso de altitudes moi variables, que chegan a máis de 3000 ms. n.m. Os climas varían do tépedo de montaña ao tropical seco, e en xeral a choiva é escasa. Existen poucas correntes superficiais de auga, e na actualidade, boa parte da zona presenta un grao de deforestación alarmante. A Mixteca é tamén unha zona ocupada desde tempos inmemoriais. Xa desde o período preclásico formáronse na rexión algúns núcleos de poboación importantes, como Yucuita e Cerro de las Minas. Con todo, as capitais mixtecas non alcanzaron nunca a magnitude das súas veciñas zapotecas. O maior dos apoxeos da cultura mixteca foi alcanzado no período posclásico, cando o señor 8 Veado de Tututepec e Tilantongo emprendeu unha campaña de unificación política das cidades-estado mixtecas e chegou a ocupar os vales centrais de Oaxaca.
David Comes to Life
David Comes to Life é o terceiro álbum de estudio da banda canadense de hardcore punk Fucked Up, publicado o 6 de xuño de 2011 a través do selo Matador Records. David Comes to Life é unha épica de 18 cancións en catro actos. Converteuse no primeiro álbum en entrar nas listas nos Estados Unidos chegando ao número 83 da Billboard 200.
470
Véxase tamén
Historia ano a ano
The Special Collectors Edition
The Special Collectors Edition é un recompilatorio de caras-b da banda inglesa Blur, editado no Xapón o 26 de outubro de 1994. As caras-b proceden dos sinxelos dos álbums Leisure, Modern Life is Rubbish e Parklife. O derradeiro tema non é unha cara-b, senón unha gravación de seareiros cantando "Bank Holiday" no aeroporto de Narita, Toquio.
David Comes to Life
O álbum é unha ópera rock ambientada na Inglaterra dos 70 e os 80. A historia implica narradores sospeitosos e elementos de trama meta-narrativos. O batería Jonah Falco describiu o álbum como unha historia de amor entre David, o personaxe do título, e unha rapaza chamada Veronica.
Roberto Veloso Gómez
Roberto Veloso Gómez, nado en Baio (Zas) o 22 de novembro de 1919 e finado na Coruña o 9 de agosto de 2010, foi un político galego.
Traxectoria
Con trinta anos emigrou á Arxentina e instalouse en Buenos Aires traballando como xastre. Participou en 1953 na creación das Mocedades Galeguistas de Buenos Aires e foi nomeado presidente da entidade. Encabezou coa súa sinatura unha carta publicada no periódico Opinión Gallega co título "Varil e lumioso defendemento do idioma galego". Asistiu ao primeiro Congreso da Emigración Galega, celebrado en 1956. Tamén colaborou cos emigrantes de Baio recadando diñeiro para a construción das escolas Agra Regueiro na súa vila natal, en colaboración co seu veciño Pepe Collazo. Regresou a Galicia a finais do mes de agosto de 1957. Instalouse en Baio, e en 1961 mercou unha casa no Ceán (Bamiro) onde se dedicou a agricultura e o cultivo da horta.
Vida persoal
Casou con Carmen Balboa López en 1962.
Antón Estévez Cao
Antón Estévez Cao, nado en Ourense, foi un escritor e xornalista galego.
Traxectoria
Colaborou en Eco de Galicia, na terceira etapa de O Tio Marcos d'a Portela e El Tea, do que foi correspondente en Ourense. Publicou poemas en La Raza, El Emigrado, Nuevo Támega, Hebe, La Voz del Agro e Faro Villalbés, e poemas e contos en Las Riberas del Eo. Tamén publicou algún artigo na páxina Galicia agrícola y ganadera de La Voz de Galicia. En 1919 anunciouse a próxima publicación dun poemario co título Perfumes d'a miña chola, que non chegou a ver a luz. En 1921 publicou o poemario D'a terra, e en 1928 tiña previsto a edición dun libro de poemas co título Cantos do vento.
Peregrin Tuc
Peregrin Tuc (2990 TI - 70 CI), máis coñecido polos seus amigos como Pipin, é un personaxe ficticio do legendarium de J. R. R. Tolkien que aparece na súa obra O Señor dos Aneis. É un hobbit e un dos amigos máis novos e queridos de Frodo Bulseiro.
Peregrin era o único fillo home de Paladin Tuc II e Eglantine Ribeira, polo que herdou o título de seu pai Thain da Comarca á morte deste en 13 TI. Tiña tres irmás máis vellas, Perla Tuc, Pimpernel Tuc, e Pervinca Tuc. O seu mellor amigo Meriadoc Brandigamo era curmán seu, fillo da irmá de Paladin Esmeralda Brandigamo.
O seu cabelo e o pelo dos seus pés (excepcionalmente peludos mesmo para un hobbit) eran crechos e dunha cor case dourada. Ao comezo d'A Irmandade do Anel era máis pequeno cós demais hobbits porque era o máis novo e porque pertencía á estirpe dos Nidios, que Tolkien describe como máis veloces e áxiles.
Biografía
Pipin era o único hobbit da Irmandade que non atinxira a súa "maioría de idade" cando a compañía partiu de Valfendido, polo que se atopaba aínda na súa "adolescencia". Aínda que resultaba un cómplice axeitado para os planos de Merri, a miúdo saía a relucir a súa menor idade: era un hobbit alegre mais ás veces irreflexivo, e foi o primeiro en estrañar as comodidades da vida na Comarca. En Valfendido, Elrond estivo a piques de negarlle a oportunidade de acompañar a Frodo, pois contemplaba seriamente a posibilidade de envialo de volta á Comarca como mensaxeiro. Porén, Gandalf apoiou os argumentos de amizade e lealdade esgrimidos por Pipin e Merri, e así estes foron elixidos como os dous derradeiros membros da Irmandade do Anel.
Pipin permaneceu coa Irmandade até a súa descomposición en Amon Hen, cando el e mais Merri foron capturados por unha partida de Orcos. Durante o seu cativerio deixou caer á mantenta o seu broche élfico (un agasallo recibido en Lórien) como pista para Aragorn, Legolas, e Gimli, que perseguían os Orcos. Aproveitando unha liorta interna dos seus captores, Pipin logrou cortar as cordas que o ataban cunha espada atrapada na man dun Uruk morto. En Rohan, ambos hobbits conseguiron escapar, cando os Orcos foron atacados por unha compañía de Rohirrim, os habitantes locais. Pouco despois, na súa travesía polo bosque de Fangorn, Merri e Pipin fixeron amizade con Bárbore, o máis importante dos Ents. Incitaron aos Ents para que combatesen a Saruman, e o resultado foi un ataque á fortaleza de Isengarda, que deixou ao mago encerrado na torre de Orthanc. Grazas a unha "apócema éntica" especial que Bárbore fixo beber a Merri e Pipin, estes convertéronse nos hobbits máis altos da historia, con catro pés e medio, superando ao devanceiro de Pipin, Touro Bruador Tuc, que medira catro pés e cinco polgadas.
Pipin formou parte do Exército do Oeste comandado por Aragorn que asaltou a Porta Negra de Mordor nunha derradeira táctica desesperada. Durante a negociación final coa Boca de Sauron, Gandalf ordenou que estivesen presentes membros de cada unha das razas que se opuñan a Sauron: así, Gimli representou os Ananos, Legolas, Elladan e Elrohir (os fillos xemelgos de Elrond) os Elfos, e Pipin os Hobbits. Durante a Batalla da Porta Negra, Pipin logrou matar un trol antes de quedar inconsciente ao caer sobre el o seu inimigo. Máis tarde Gimli recoñeceu os pés do hobbit que sobresaían do corpo do trol e arrastrouno fóra da batalla, salvando a súa vida. Após a restauración da monarquía foi nomeado cabaleiro polo rei Elessar, que tamén lle concedeu un permiso indefinido para volver a casa. Pouco despois Merri e mais Pipin desenvolveron un papel crucial no derrocamento das forzas de Saruman ao seu regreso á Comarca.
En 6 CI Pipin casou con Diamante de Fendalonga, cando ela tiña 32 anos e el 37. Tiveron un fillo, Faramir, que máis tarde casaría con Riciños de Ouro, filla de Samsagaz Gamllí.
Rn 13 CI, Pipin herdou o título de seu pai e converteuse no 32º Thain da Comarca, cargo que ocupou durante 50 anos, antes de se retirar en 63 CI para volver visitar Rohan e Gondor xunto con Merri. Pipin permaneceu en Gondor durante o resto da súa vida.
Pipin morreu no ano 70 CI e o seu corpo foi colocado xunto co de Merri en Rath Dínen.
Representación en adaptacións
No filme animado de Ralph Bakshi de 1978 O Seños dos Aneis, a voz de Pipin pertencía a Dominic Guard. Na rodaxe de escenas con movemento real que Bakshi usou para a rotoscopia, Billy Barty fixo de modelo para varios dos hobbits, mais non fica claro se o fixo para Pipin.
Na versión animada d' O Regreso do Rei de 1980, producida para a televisión, Sonny Melendrez achegou a voz de Pipin.
Na serie radiofónica da BBC de 1981, Pipin foi interpretado por John McAndrew. miniatura|220px|Billy Boyd Na triloxía cinematográfica de Peter Jackson, o papel de Pipin recaeu en Billy Boyd, un actor escocés. Nun principio, os creadores do filme pretendían que Boyd adoptase un acento inglés para o papel, ao igual có resto dos hobbits; porén, Jackson pensou que o personaxe perdía parte da súa comicidade cando Boyd non usaba o seu sotaque orixinal. Xa que logo, decidiuse que o actor interpretase o papel con acento escocés; a decisión xustificouse co feito de que a Terra dos Tuc, na que habitaba o clan do mesmo nome ao que pertencía Pipin, é unha rexión rica en outeiros que lembra vagamente a Escocia (de feito, cando os secuaces de Saruman se apoderan da Comarca, o territorio dos Tuc resulta tan accidentado e inaccesíbel que estes son quen de repeler os atacantes cando os demais condados sucumben), e tamén polo detalle de que os Tuc inventaron o golf, orixinario de Escocia. .
O actor Troy Bausch deu vida a Pipin na produción teatral d' O Regreso do Rei realizada en Cincinnati en (2003) para a compañía Clear Stage Cincinnati. No Lifeline Theatre de Chicago, o papel de Pipin recaeu en John Ferrick n' As Dúas Torres (1999).
Armas e vestimenta
Ao comezo d'A Irmandade do Anel, Pipin vestía ao xeito habitual dos hobits: pantalón curto até o xeonllo, chaqueta, chaleco e capa. Após o asalto sufrido nas lombas das antas, perdeu as súas lixeiras roupas de verán e viuse obrigado a levar pesadas roupas de la até chegar a Valfendido. En Lórien, recibiu unha capa élfica que outorgaba ao seu portador a capacidade de se camuflar coa súa contorna. En Minas Tirith entrou a formar parte da Garda da Cidadela, e asignóuselle unha armadura e helmo de talle infantil, axeitados para o seu novo posto.
Durante a súa volta para a Comarca, Pipin levaba unha cota de malla, e probabelmente tamén a súa daga Dúnedain. Dise que máis tarde el e mais o seu amigo Meriadoc Brandigamo adoitaban cabalgar pola Comarca vestidos coas súas capas de Lórien, cos distintivos broches en forma de folla.
Tigran Petrosian
Tigrán Vartánovich Petrosián (armenio: Տիգրան Վարդանի Պետրոսյան) (ruso: Тигра́н Варта́нович Петрося́н), nado en Tbilisi o 17 de xuño de 1929 e finado en Moscova o 13 de agosto de 1984, foi un xadrecista soviético, campión do mundo entre 1963 e 1969.
Traxectoria
De etnia armenia, naceu en Tbilisi, capital de Xeorxia e daquela pertencente á Unión Soviética. A súa carreira no xadrez tivo unha evidente e rápida ascensión nos torneos trienais de candidatos, rematando 5º en Zúric en 1953, 3º en Ámsterdam en 1956, 3º en Iugoslavia en 1959 e finalmente vencedor en Curazao en 1962. En 1963 derrotou a Mikhaíl Botvínnik 12,5-9,5, converténdose en Campión do mundo.
Petrosian defendeu o título en 1966, vencendo na contenda a Boris Spassky por 12,5-11,5, porén en 1969 volverían enfrontarse os dous xadrecistas soviéticos e nesta vez gañaría o aspirante por 12,5-10,5.
Deu o nome a un importante sistema de apertura: a variante Petrosián da Defensa India do rei (1. d4 Cf6 2. c4 g6 3. Cc3 Ag7 4. e4 d6 5. Cf3 O-O 6. Ae2 e5 7. d5 Cbd7 8. Ag5).
Declaración de Arbroath
dereita|miniatura|350px|Representación actual do acto de sinatura da Declaración de Arbroath, celebrada en [[Stirling.]] A Declaración de Arbroath foi unha declaración de independencia do Reino de Escocia, asinada o 6 de abril de 1320 en Arbroath por 51 señores feudais. A declaración consistiu nunha carta enviada ao papa Xoán XXII, onde lle solicitaban ao pontífice que recoñecese a soberanía de Roberto I de Escocia sobre o territorio escocés. A Declaración, que aínda se conserva hoxe, é unha das tres misivas que debeu recibir o papa, canda unha do clero e outra do propio monarca escocés.
Contexto
Logo das guerras que enfrontaron a escoceses e ingleses a comezos do século XIV, e que remataran coa vitoria das tropas comandadas por Roberto I de Escocia, o monarca inglés Eduardo I seguía a facer incursións e ataques sobre o terreo dominado por Roberto I. Este decide acudir ás instancias internacionais á busca de recoñecemento, e diríxese ao Papa de Roma.
O documento
dereita|miniatura|Estatua de [[Roberto I de Escocia.]] A Declaración de Arbroath foi escrita en latín da man, crese, do bispo Alexander Kininmund e do abade Bernard de Linton, da abadía de Arbroath, que era o chanceler de Escocia no tempo. Na data da declaración, o 6 de abril de 1320, non se produciu ningunha xuntanza de nobres para debateren os contidos. O seu contido fora xa decidido nunha asemblea previa, na abadía de Newbattle, no mes de marzo. Os selos dos oito duques e dos outros 41 nobres escoceses fóronselle engadindo ao documento nas seguintes semanas, ou mesmo meses. Posteriormente, con todos os seus selos, a declaración enviouse á corte do papa, en Avignon.
Non está comprobado nin o posicionamento do papa perante o documento, nin que o seu posicionamento tivese influencia no monarca inglés. En todo caso, o 1 de marzo de 1328 o rei inglés Eduardo III asinou o tratado de Northampton que lle puña remate aos conflitos con Escocia e onde renunciaba a calquera reclamación de territorio escocés.
A copia orixinal, así como as outras dúas cartas que deberon acompañar a esta (a do clero e a do propio monarca Roberto I), perdéronse, pero unha copia desta gárdase aínda no Arquivo Nacional de Escocia, en Edimburgo.
Interpretación
miniatura|dereita|Arquivo Nacional de Escocia. A Declaración contén algúns aspectos historicamente importantes. Por exemplo, fai referencia a Escocia como un reino que sempre foi independente (máis incluso cá propia Inglaterra), menciona os "inxustos" ataques do rei inglés e as súas atrocidades, recoñece a Roberto I como o líder na defensa de Escocia, e particularmente, que a independencia de Escocia é un dereito dos escoceses, máis ca un dereito do rei de Escocia, é dicir, outórgalle á nobreza a capacidade de rexeitar o rei e nomear outro se este actúa contra a soberanía de Escocia.
A miúdo ten sido pois interpretada como unha expresión moi temperá da "soberanía popular", posto que coloca o rei como elixíbel pola poboación (de feito, pola nobreza), e non pola divindade. Pero tamén pode ser interpretado como unha escusa do propio monarca, que se viu forzado a loitar contra Inglaterra para non ter que abandonar o trono.
Influencia
miniatura|dereita|Reprodución da Declaración de Arbroath (1320). A retórica da Declaración de Arbroath foi ben coñecida, tanto en Escocia como fóra, e hai quen asegura que puido inspirar o texto da Declaración de Independencia dos Estados Unidos de América. Tamén se manteñen os debates interpretativos sobre a relevancia do documento no que respecta o protodemocrático dereito do pobo de escoller o seu rei, ou de se se trata unicamente dun comaquén cunha única finalidade propagandística e que tivo o monarca e o abade Bernard como impulsores.
Plinio
O nome de Plinio pode referirse a:
Declaración de Arbroath
Influencia
Tamén houbo quen empregou as referencias que na Declaración hai ao éxodo do pobo de Israel para apoiar a tese escocesa do israelismo británico, que cre que os primeiros poboadores das Illas Británicas procedían das tribos perdidas de Israel.
A Escaravelleira, Mesía, Mesía
A Escaravelleira é un lugar da parroquia de Mesía no concello coruñés de Mesía na comarca de Ordes. Tiña 7 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 4 eran homes e 3 eran mulleres.
471
Véxase tamén
Historia ano a ano
Room Inside the World
Room Inside the World é o terceiro álbum de estudio da banda canadense de art punk Ought, publicado o 16 de febreiro de 2018 a través do selo Merge Records.
Ruslan Ponomariov
Ruslán Olégovich Ponomariov (ucraíno: Русла́н Оле́гович Пономарёв), nado o 11 de outubro de 1983 en Horlivka, Unión Soviética e actual Ucraína, é un mestre de xadrez, campión do mundo entre 2002 e 2004.
Traxectoria
Comezou a competir en xadrez moi xove, quedando 3º no Campionato do Mundo sub-12 en 1994, con 10 anos, e gañándoo ao ano seguinte. En 1996 gañou o Campionato de Europa en categoría sub-18 e ao ano seguinte o Campionato do Mundo na mesma categoría. Gañou o título de Gran Mestre en 1998, con 14 anos, sendo o xogador máis xove en acadalo ata o momento.
En 2002 derrotou ao seu compatriota Vasili Ivanchuk na final do Campionato do Mundo da FIDE por 4,5-2,5, sendo o Campión do Mundo máis xove da historia do xadrez. En 2004 acadou o ouro na Olimpíada de Xadrez de Calvia co equipo ucraíno. Ese mesmo ano chegou á final da Copa do Mundo, que perdeu ante o armenio Levon Aronian, repetiu o mesmo posto na Copa do Mundo de Janti-Mansisk en 2009.
Jacques Becker
Jacques Becker foi un director de cine francés, nado o 15 de setembro de 1906 en París e finado o 21 de febreiro de 1960 en París, é o pai do tamén director Jean Becker.
Biografía
O pai de Jacques Becker era administrador da sociedade Fulmen e súa nai, de orixe inglesa, levaba unha casa de costura en París. A familia pasaba regularmente as vacacións en Marlotte sur Loing, e frecuentaba a Paul Cézanne, o fillo do pintor. Nunha destas viaxes coñeceu a Jean Renoir, que viñera visitar os Cézanne, anos máis tarde, en 1931, será o seu asistente. En 1939 comeza a rodar a que sería a súa primeira longametraxe, L'Or du Cristobal, pero ten que interromper a rodaxe por falta de fondos, mobilizado pola guerra, os produtores confían a Jean Stelli o remate da filmación. Na fronte, os alemáns collen prisioneiro a Becker, pero nunha visita da Cruz Vermella consegue a repatriación. Volve a París e roda finalmente a súa primeira longametraxe, Dernier Atout 1942.
Durante a ocupación, Becker, realiza tres filmes de factura moi diversa pero cun estilo baseado nunha cámara extremadamente móbil: Dernier Atout 1942, Goupi-Mains rouges 1943 et Falbalas 1945.
Concordia de Antealtares
A Concordia de Antealtares é un diploma do ano 1077, asinado entre Faxildo, o abade do Convento de San Paio de Antealtares e Diego Páez, bispo de Santiago de Compostela.
Jacques Becker
Biografía
Despois da segunda guerra mundial realiza comedias —Antoine et Antoinette (1947), palme d'or au festival de Cannes, Rendez-vous de juillet (1949), prix Louis Delluc, Edouard et Caroline (1951) e Rue de l'estrapade (1953)— que o distinguen como o cineasta francés por excelencia. O seu gusto pola observación da sociedade despois da liberación, o seu talento na dirección dos actores e o equilibro entre a psicoloxía dos diálogos e a minucia da súa posta en escena caracterizan estes filmes.
Concordia de Antealtares
Características
No documento os monxes bieitos cedían terreos para construír a cabeceira da catedral de Santiago de Compostela, o que supuña a destrución de parte do mosteiro.
Jacques Becker
Biografía
Con Casque d'or (1951) ou Simone Signoret realiza unha crónica rigorosa e poética do baixofondo parisiense de 1900. Asina o prototipo do filme negro francés, Touchez pas au grisbi (1954). Despois Ali Baba et les quarante voleurs (1954), unha farsa pensada para Fernandel, e unha adaptación de Maurice Leblanc, Les Aventures d'Arsène Lupin (1957), con Robert Lamoureux e Montparnasse 19 (1958), un melodrama con Gérard Philipe; morre xusto despois de rematar Le Trou (1960).
Concordia de Antealtares
Características
Na concordia relátase por vez primeira o descubrimento, de xeito milagroso, do sartego do apóstolo Santiago o Maior. Segundo o texto, durante as noites, os fregueses da igrexa de San Fiz de Solovio apreciaban, procedentes dun castro das proximidade, cantos celestiais e unha choiva de estrelas iluminando un punto. A explicación deste feito sobrenatural foille revelada a un eremita chamado Paio: o sartego do apóstolo Santiago estaba baixo a choiva de estrelas. Paio comunicou a revelación a Teodomiro, bispo de Iria Flavia, e este levou a nova a Afonso II, rei de Galicia, quen ordenou que se levantase unha pequena igrexa no lugar.
472
Véxase tamén
Historia ano a ano
Osetia do Norte-Alania
Osetia do Norte-Alania ás veces tamén escrito Ossetia do Norte-Alania, (en ruso Респу́блика Се́верная Осе́тия–Ала́ния, Respúblika Sevèrnaia Osètia-Alània; en oseto Цӕгат Ирыстоны Аланийы Республикӕ, Căgat Irystony Alanijy Respublikă) é unha república caucásica da Federación Rusa. Ten unha extensión de 8.000 km² e unha poboación de 678.600 habitantes (2000). A súa capital é Vladikavkaz (en oseto Дзæуджыхъæу ("Dzæudjyqæu") «Vila (asentamento) dos Dzaus ou Dzaugas». Os osetos falan unha lingua próxima ó persa chamada oseto, alano ou iratí. Existe tamén en Xeorxia outra república de osetos denominada Osetia do Sur, ademais dalgún municipio ao sur de Xeorxia.
Historia
miniatura|250px|dereita miniatura|250px|dereita miniatura|esquerda|250px|Vista de Tsimiti, en Osetia do Norte.
Os alanos e a influencia de Bizancio
O territorio de Osetia do Norte, unha rexión agrícola moi fértil e parte dunha ruta comercial clave a través das montañas do Cáucaso, estivo habitado durante moitos anos por tribos Vainakh. Os antepasados dos actuais osetos, os alanos, eran un pobo de lingua persa, nómades e belicosos, que se instalaron no Cáucaso arredor do século VII. Dous séculos máis tarde foron cristianizados polos misioneros bizantinos, e estableceuse o arcebispado de Alania Occidental, baixo a autoridade do Patriarcado de Constantinopla.
Alania foi asemade un reino forte no Cáucaso, que se beneficiou en gran parte da famosa Ruta da Seda cara á China, que pasaba a través do seu territorio. Dende a Idade Media, Alania foi moi codiciada polos seus inimigos e coñeceu numerosas invasións. As dos mongois e dos tártaros no século XIII decimaron a poboación, que entón xa recibía o xentilicio de osetos (que ven a través da lingua xeorxiana e que pasa ao ruso, e de aí ao restos das linguas occidentais). No século XVII introduciuse o islam. As incursións do Xanato de Crimea e do Imperio Otomán forzaron a Osetia/Iristán a unha alianza con Rusia no século XVIII.
Dominación rusa e era soviética
En 1806 Osetia/Iristán era xa a primeira grande área do Cáucaso que vai estar baixo dominación rusa, iniciada coa fundación de Vladikavkaz como o primeiro encrave militar ruso.
A chegada dos rusos acelera o desenvolvemento da rexión, co establecemento de industrias e a construción de conexións viarias para rematar co illamento de Osetia/Iristán. A nomeada Estrada Militar de Xeorxia foi construída en 1799. De grande importancia foi tamén a construción dunha liña de ferrocarril entre Vladikavkaz e Rostov del Don(Rusia). A pesar da rusificación da cultura tradicional, a mellora das comunicacións vai estimular a cultura local: a finais do século XVIII imprimíronse os primeiros libros en oseto. A mediados do século XIX Osetia/Iristán pasou a formar parte da rexión rusa de Terskaia. Trala Revolución Rusa, Osetia do Norte forma parte da efémera República Soviética de Montaña (1921). O 7 de xullo de 1924 converteuse no oblast autónomo de Osetia do Norte e, o 5 de decembro de 1936, na República Socialista Soviética Autónoma de Osetia do Norte, dependente da República Socialista Federativa Soviética de Rusia.
Na segunda guerra mundial, a capital Vladikavkaz resistiu o ataque dos nazis e marca o extremo oriental da invasión. En 1944, Osetia do Norte incorporou o distrito de Prigorodni, á dereita do río Terek, que formara parte da RSSA de Chechenia-Inguxia, coa consecuencia de deportacións masivas de chechenos e inguxos que Stalin ordenou baixo a acusación de colaborar cos nazis. Co posterior retorno dos exiliados, o conflito territorial polo distrito de Prigorodni mantívose ata a actualidade.
Trala URSS
A disolución da Unión Soviética trouxo tensións étnicas entre os osetos, que víronse divididos entre a República de Osetia do Norte - Alania (1991), na Federación Rusa, e Osetia do Sur, en territorio de Xeorxia. En decembro de 1990 Xeorxia aboliu a autonomía de Osetia do Sur, provocando unha fuxida de poboación local cara a Osetia do Norte, acentuando as tensións étnicas cos inguxios no distrito de Prigorodni. O conflito na veciña Chechenia tamén ten afectado bastante a Osetia do Norte, como se puxo de manifesto no asalto á escola de Beslan con máis de 300 vítimas civís.
Demografía
Segundo o Censo ruso (2002), os osetos son o 62.7% da poboación da república. Outros grupos inclúen ós rusos (23.2%), inguxios (3.0%), armenios (17,147, o 2.4%), kumyks (12,659, o 1.8%), xeorxiáns (10,803, o 1.5%), ucraínos (0.7%), chechenos (3,383, o 0.5%), e outras minorías cada unha delas de menos do 0.5% do total da poboación; na que hai que incluír os digoreses do distrito de Digora. 3,283 persoas (0.5%) non indicaron nacionalidade no censo.
Subdivisión administrativa
A parte da capital Vladikavkaz, baixo xurisdición da república, Osetia do Norte está dividida nos seguintes distritos e as correspondentes capitais administrativas:
Economía
Malia ter o peso económico de acoller unha poboación de refuxiados importante, Osetia do Norte é a economía máis desenvolvida do Cáucaso Norte. É o territorio máis urbanizado e máis industrializado, con fábricas de metais (chumbo, cinc, tungsteno etc...), electrónica, produtos químicos e alimentos. A produción rural baséase sobre todo no gando, especialmente ovellas e cabras, e no cultivo de gran, froita e algodón.
Alixo, Alixo, O Barco de Valdeorras
Alixo é un lugar da parroquia de Alixo no concello ourensán do Barco de Valdeorras na comarca de Valdeorras.
Tiña 50 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 24 eran homes e 26 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 53 habitantes (27 homes e 26 mulleres). No ano 2009 tiña 53 habitantes segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 27 eran homes e 26 eran mulleres.
Villaprovedo
Villaprovedo é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). A súa poboación é de 69 habitantes (INE 2012).
Oriente Medio
Coñécese como Oriente Medio (en árabe: الشرق الأوسط) unha rexión do suroeste de Asia que vai dende Siria ata a fronteira irano-afgá, pasando pola península de Arabia.
Marentes, Negueira de Muñiz
Santa María Madanela de Marentes é unha parroquia do concello de Negueira de Muñiz, na provincia de Lugo. No ano 2008 tiña 31 habitantes (15 homes e 16 mulleres), catro máis ca en 2007. Esta parroquia pertence á arquidiocese de Oviedo.
Oriente Medio
O nome de Oriente Medio utilízase por medio da expresión inglesa Middle East, que se refire a unha división do Oriente anticuada, pero que trala caída do imperio Otomán se fixo máis usada en inglés e traducida a numerosas linguas. O uso da expresión Oriente Medio recibiu críticas polo seu eurocentrismo implícito Algúns medios de comunicación contemporáneos utilizan esta expresión tanto para os países europeos como non europeos, o que contrasta coa designación similar, Mashreq, que se utilita especialmente en contextos de lingua árabe.
Por diversos motivos esta é unha das zonas con máis conflitos xeopolíticos do mundo. Moitos autores destacan que o factor causante da conflictividade foi a repartición das posesións otomás despois da primeira guerra mundial, cando se predeterminou o trazado das fronteiras e o nacemento do estado de Israel. Outro factor é a cantidade de recursos naturais, como o petróleo. Durante o século XX Oriente Medio viviu varios conflitos de relevancia: catro guerras árabe-israelís, a guerra entre Iraq e Irán, a guerra do Golfo nas súas diferentes etapas, a guerra civil do Líbano, e a revolución islámica de Khomeini en Irán, con importantes repercusións para todo o mundo musulmán. A relixión islámica é na actualidade maioritaria na rexión.