cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nube de Oort
Orixe
Crese que a Nube de Oort sería un remanente do disco protoplanetario orixinal que se formou ó redor do Sol hai aproximadamente 4 600 millóns de anos. A hipótese de maior aceptación indica que os obxectos da Nube de Oort fusionáronse moito máis preto do Sol como parte do mesmo proceso que formou os planetas e os planetas menores, pero as interaccións gravitacionais con xigantes gasosos como Xúpiter expulsaron ós obxectos cara a órbitas elípticas ou parabólicas extremadamente amplas. A NASA citou unha investigación máis recente na que se presenta a hipótese de que os obxectos máis grandes da Nube de Oort son produto dun intercambio de materiais entre o Sol e as súas estrelas irmás durante a súa formación e separación, e suxeriuse que moitos destes obxectos non se formaron nas proximidades do Sol. As simulacións da evolución da Nube de Oort dende os comezos da formación do Sistema Solar suxiren que a masa da nube acadou o seu máximo ó redor duns 800 millóns de anos trala súa formación, momento no que a velocidade de acrecentamento e colisión se reduciu e o esgotamento comezou a ser maior que a subministración.
Tintores, Tintores, Verín
Tintores é un lugar da parroquia de Tintores, no concello ourensán de Verín na comarca de Verín. Tiña 155 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 86 eran homes e 69 eran mulleres.
Nube de Oort
Orixe
Os modelos presentados en 2004 por Julio Ángel Fernández suxiren que o disco disperso, a principal fonte de cometas periódicos no Sistema Solar, podería ser tamén a fonte principal dos obxectos da Nube de Oort. Segundo estes modelos, ó redor da metade dos obxectos espallados viaxan cara á fora do Sistema Solar en dirección da Nube de Oort, un cuarto deles mudan a traxectoria cara ó interior, cara á órbita de Xúpiter, e os obxectos restantes son expulsados seguindo órbitas hiperbólicas. Esta hipótese indica que o disco disperso aínda estaría fornecendo material á Nube de Oort. Segundo Davies e Barrera, un terzo da poboación de obxectos do disco disperso acabará probablemente na Nube de Oort pasados uns 2 500 millóns de anos.
Outros modelos matemáticos suxiren que as colisións de restos de cometas durante o período de formación tiveron un papel máis importante. Segundo estes modelos, o número de colisións temperás na historia do Sistema Solar foi moi elevado, provocando que a maioría de cometas quedasen destruídos antes de chegar á Nube de Oort. Por mor disto a masa acumulativa da Nube de Oort sería moito menor do que se estimou inicialmente. A masa estimada da nube sería de tan só unha pequena parte do material expulsado, de entre 50 e 100 veces a masa da Terra.
A interacción gravitacional coas estrelas próximas e o efecto das mareas galácticas modificaron as órbitas dos cometas facéndoas máis circulares, o que explica a forma esférica atribuída á Nube exterior de Oort. Por outra banda, a Nube de Hills, ligada de forma máis forte ó Sol, non adquiriu esta forma esférica. Os estudos máis recentes indican que a formación da Nube de Oort é compatible coa hipótese de que o Sistema Solar se formou como parte dun cúmulo estelar incrustado formado por entre 200 e 400 estrelas. Estas estrelas temperás tiveron probablemente un papel na formación da nube, xa que o número de camiños estelares próximos dentro do cúmulo sería moito maior que o actual, dando lugar a perturbacións máis frecuentes.
Cometas
thumb|upright|O [[cometa Hale–Bopp, arquetipo de cometa da Nube de Oort]] Considérase que os cometas teñen dous puntos de orixe separados no Sistema Solar. Os cometas de período curto (aqueles con órbitas de ata 200 anos) terían a súa orixe ou ben no cinto de Kuiper ou ben no disco disperso, que se sitúan máis aló da órbita de Neptuno a 30 UA e esténdense conxuntamente ata máis de 100 UA do Sol. Os cometas de período longo, como o cometa Hale–Bopp, con órbitas de miles de anos, terían a súa orixe na Nube de Oort.
Existen dúas variedades principais de cometas de período curto: os cometas da familia de Xúpiter con semieixos maiores de menos de 5 UA, e os cometas da familia Halley. Estes últimos, nomeados polo seu prototipo o cometa Halley, son pouco habituais xa que malia ser cometas de período curto, as hipóteses indican que a súa orixe estaría dentro da Nube de Oort e non no disco disperso. Baseándose nas súas órbitas, considérase que estes cometas foron inicialmente cometas de período longo capturados pola gravidade dos planetas xigantes e enviados cara ó interior do Sistema Solar. Este proceso podería ter creado tamén as órbitas presentes dunha fracción significativa dos cometas da familia de Xúpiter, malia que se considera que a maioría destes cometas orixináronse no disco disperso.
Oort indicou que o número de comentas que retornaban era moito menor do que predicía o seu modelo, un feito coñecido como "esvaecemento de cometas" que non está resolto. Non se coñecen procesos dinámicos que expliquen o menor número de cometas observados en comparación coa estimación de Oort. As hipóteses existentes para explicar esta discrepancia inclúen a posible destrución dos cometas por mor do estrés das mareas, os impactos ou o quecemento, a perda de tódolos volátiles do cometa provocando que se volvan invisibles, ou a formación dun manto non volátil na superficie dos mesmos. Os estudos dinámicos dos hipotéticos cometas da Nube de Oort estimaron que a súa ocorrencia na rexión dos planetas exteriores sería varias veces maior que na rexión de planetas interiores. Esta discrepancia podería deberse á atracción gravitacional de Xúpiter, que actuaría en forma de barreira atrapando os cometas e provocando a súa colisión, como sucedeu co cometa Shoemaker–Levy 9 en 1994.
Expedición Malaspina
A expedición
O resto da expedición puxo rumbo ao Pacífico, navegando a través das illas Marshall e as Marianas e fondeando en Manila (Filipinas) en marzo de 1792. Alí, as fragatas separáronse. Mentres que a Atrevida se dirixiu a Macau, a Descubierta explorou as costas filipinas. En Manila morrería, por unhas febres, o botánico Antonio Pineda. Reunidas de novo, en novembro de 1792, ambas as fragatas deixaron Filipinas e navegaron a través das illas Célebes e as Molucas, dirixíndose posteriormente á illa Sur de Nova Zelandia (25 de febreiro de 1793), cartografando o fiorde de Doubtful Sound. A seguinte escala foi a colonia británica de Sidney, desde onde volveron ao porto de El Callao, tocando na illa de Vava'u e, desde alí, polo cabo de Hornos, volvendo a fondear nas illas Malvinas.
Nube de Oort
Efectos de marea
A maioría dos cometas divisados preto do Sol semellan ter chegado as súas posicións debido a unha perturbación gravitacional da Nube de Oort provocada pola forza de marea exercida pola propia Vía Láctea. A marea galáctica distorsiona as órbitas dos corpos presentes na parte máis exterior do Sistema Solar. Nas rexións xa trazadas do Sistema Solar, estes efectos son insignificantes en comparación coa gravidade do propio Sol, pero nas rexións máis exteriores do sistema a gravidade do Sol é máis débil e o gradiente do campo gravitacional da Vía Láctea ten efectos máis notables. As forzas de marea galáctica estiran a nube ó longo dun eixo dirixido cara ó centro da galaxia e comprímeno ó longo dos outros dous eixos. Estas pequenas perturbacións poden alterar as órbitas dentro da Nube de Oort facendo que os obxectos se acheguen máis ó Sol. O punto no que a gravidade do Sol cede a súa influencia á marea galáctica denomínase o radio de truncado de marea. Este sitúase a un radio de entre 100 000 e 200 000 UA, e marca o límite exterior da Nube de Oort.
Algúns investigadores postularon a teoría de que a marea galáctica podería ter contribuído á formación da Nube de Oort incrementando o perihelio dos planetesimais con grandes afelios. Os efectos da marea galáctica son complexos e dependen en gran medida do comportamento dos obxectos individuais dentro dun sistema planetario. Porén, de forma acumulativa o seu efecto pode chegar a ser significativo, e ata un 90% de tódolos cometas con orixe na Nube de Oort poderían ser resultado da marea galáctica. Os modelos estatísticos das órbitas observadas de cometas de período longo indican que a marea galáctica sería a principal causante de perturbacións das súas órbitas cara ó interior do Sistema Solar.
Perturbacións estelares e hipóteses de compañeiros estelares
Á marxe da marea galáctica, crese que a principal causa de que os cometas cheguen ó interior do Sistema Solar é a interacción entre a Nube de Oort e os campos gravitacionais de estrelas próximas ou de nubes moleculares xigantes. A órbita do Sol a través do plano da Vía Láctea en ocasións provoca que se achegue a unha distancia relativamente próxima doutros sistemas estelares. Segundo as hipóteses máis aceptadas hai uns 70 000 anos a estrela de Scholz podería ter atravesado a Nube exterior de Oort, aínda que a súa pequena masa e relativa alta velocidade tería limitado o seu efecto. Durante os seguintes 10 millóns de anos a estrela coñecida con maior posibilidade de perturbar a Nube de Oort é Gliese 710. Este proceso podería espallar os obxectos da nube cara a fóra do plano eclíptico, o que potencialmente podería explicar a súa distribución esférica.
En 1984 o físico Richard A. Muller postulou que o Sol ten un compañeiro non detectado ata o de agora, ben unha anana marrón ou unha anana vermella, nunha órbita elíptica dentro da Nube de Oort. Este hipotético obxecto, coñecido como Némesis, atravesaría unha porción da Nube de Oort aproximadamente cada 26 millóns de anos, bombardeando de cometas o Sistema Solar interior. Porén, non se atoparon evidencias da existencia de Némesis, e hai numerosas liñas de evidencias que puxeron en dúbida a súa existencia.
Unha hipótese semellante avanzouna o astrónomo John J. Matese da Universidade de Luisiana en Lafayette no ano 2002. Segundo Matese, habería máis cometas chegando ó interior do Sistema Solar procedentes dunha rexión particular da postulada Nube de Oort do que pode explicar a marea galáctica e as perturbacións estelares, e a causa máis probable disto sería a existencia dun obxecto de masa semellante á de Xúpiter presente nunha órbita distante. Este hipotético xigante gasoso recibiu o nome de Tyche. A misión WISE, un proxecto de exploración astronómica usando medidas de paralaxe para clarificar as distancias estelares locais, tería a capacidade de probar ou refutar a hipótese de Tyche. En 2014 a NASA anunciou que esta misión descartou a existencia de calquera tipo de obxecto que coincidise con esta definición.
Exploración
As sondas espaciais lanzadas dende a Terra non alcanzaron a zona da Nube de Oort. A sonda Voyager 1, a máis rápida e que chegou máis lonxe das sondas espaciais interplanetarias viaxando cara a fóra do Sistema Solar, alcanzará á Nube de Oort aproximadamente no ano 2300, e levaríalle uns 30 000 anos atravesala. Porén, cara ó ano 2025 os xeradores termoeléctricos de radioisótopos do Voyager 1 xa non poderán fornecer de enerxía suficiente á sonda para operar os seus instrumentos científicos, o que impedirá calquera tipo de exploración por medio desta sonda. O resto de sondas que se atopan actualmente saíndo do Sistema Solar xa non están funcionais ou estímase que non o estean cando cheguen á Nube de Oort. Nos anos 1980 deseñouse un concepto para unha sonda que chegaría ás 1 000 UA en 50 anos, denominada TAU, e entre as súas misións estaría a de investigar a existencia da Nube de Oort.
En 2014 propúxose unha misión de observación para detectar os obxectos na Nube de Oort e no cinto de Kuiper, denominada "Misión Whipple". Esta observaría as estrelas distantes cun fotómetro, procurando tránsitos de ata 10 000 UA de distancia.
Expedición Malaspina
A expedición
A Atrevida determinou as coordenadas exactas das illas Aurora, avistou á principal das Cormorán, o 20 de febreiro de dito ano, e seguidamente a todas as outras illas, incluídas as Rocas Negras, regresando a Cádiz o 21 de setembro de 1794.
A expedición levantou mapas, compuxo catálogos de minerais e de flora e fauna e realizou outras investigacións científicas. Pero non abordou simplemente cuestións relativas á xeografía ou á historia natural. En cada escala, os membros da expedición estableceron inmediato contacto coas autoridades locais e científicos para ampliar as tarefas de investigación.
miniatura|300px|Rota seguida pola fragata Descubierta na Expedición Malaspina.
Resultados da Expedición Malaspina
O obxectivo de Malaspina, e do seu colega e amigo Bustamante, era realmente ambicioso. Aspiraba a debuxar un cadro razoado e coherente dos dominios da Monarquía española. Para iso, non só contou cos traballos dos seus colaboradores, senón que tamén investigou nos materiais dos principais arquivos e fondos da América española. A través dos seus diarios e escritos, tiveron cabida os distintos aspectos da realidade do Imperio, desde a minaría e as virtudes medicinais das plantas, até a cultura, e desde a poboación da Patagonia até o comercio filipino.
Desta forma culminou, seguindo os principios da Ilustración, a experiencia descubridora e científica de tres séculos de coñecemento do Novo Mundo e a tradición hispana de relacións xeográficas e cuestionarios de Indias. E fíxoo baixo unha fórmula característica do período pois, imbuído do credo cientifista e naturalista da Ilustración, o que fixo Malaspina en realidade foi compoñer unha verdadeira física da Monarquía.
Ao seu regreso, a Expedición Malaspina acumulara unha cantidade inxente de material: a colección de especies botánicas e minerais, así como observacións científicas (chegáronse a trazar setenta novas cartas náuticas) e debuxos, bosquexos, esbozos e pinturas, era impresionante e, sen dúbida, a maior que foran capaces de reunir nunha soa viaxe navegantes españois en toda a súa historia.
O groso daquel traballo permaneceu inédito até 1885, cando o tenente de navío Pedro de Novo y Colson publicou a súa obra Viaje político-científico alrededor del mundo de las corbetas Descubierta y Atrevida al mando de los capitanes de navío D. Alejandro Malaspina y D. José Bustamante y Guerra desde 1789 a 1794 (desgraciadamente, algúns materiais, como certas observacións astronómicas e de historia natural, perdéranse xa para sempre).
Porén, parte das coleccións de historia natural acumuladas durante a Expedición, sobre todo as relacionadas coa Botánica, correron mellor sorte: o herbario de Luís Née foi doado ao Real Jardín Botánico de Madrid, onde se conserva actualmente, e moitas especies foron descritas grazas a estes materiais polo seu director naquela época, Antonio José Cavanilles.
Informacións complementarias
miniatura|O brigadier da Real Armada Alessandro Malaspina.
Unha expedición-homenaxe: Malaspina 2000
miniatura|250px|O buque de investigación oceanográfica Sarmiento de Gamboa, bautizado así na honra do navegante [[Pontevedra|pontevedrés Pedro Sarmiento de Gamboa.]] Até o século XX a historia non soubo apreciar a verdadeira magnitude daquela empresa, cuxos obxectivos de superar os logros científicos de ingleses e franceses foron plenamente cumpridos. Tan só, recentemente, comezouse a recoñecer o valor da información obtida na expedición de Malaspina, cumio da Ilustración española, pero aínda segue a estar escurecida na historia polas viaxes de Cook, de La Pérouse e de Bougainville que, como sinala Felipe Fernández-Armesto, "seguen a ter o papel predominante no discurso e na imaxinación dos historiadores".
En recoñecemento á contribución de Malaspina, diversas institucións españolas puxeron en marcha unha gran expedición científica de circunnavegación que recibiu o seu nome. A Expedición Malaspina (2010-2011) foi un proxecto de investigación interdisciplinar cuxos principais obxectivos foron estudar o cambio global e a diversidade no océano. Desde de decembro de 2010 até xullo de 2011, máis de 250 científicos a bordo dos buques de investigación oceanográfica Hespérides (A-33) e Sarmiento de Gamboa levaron a cabo a expedición que unificou a investigación científica coa formación de novos investigadores e o fomento das ciencias mariñas e a cultura científica na sociedade.
Pedro Miguel Etxenike
miniatura|250px|Pedro Miguel Etxenike. Pedro Miguel Etxenique Landiríbar, tamén coñecido como Pedro Etxenike, nado en Izaba, Navarra o 8 de xuño de 1950, é un científico vasco especializado en Física do estado sólido.
Traxectoria
En 1998 concedéronlle o Premio Max Planck de Física e ese mesmo ano obtivo o Premio Príncipe de Asturias de Investigación Científica e Técnica polos seus descubrimentos na predición teórica de estados electrónicos imaxe na superficie de sólidos. Tamén realizou importantes achegas no campo das interaccións ión-materia e das perdas de enerxía de electróns en microscopía electrónica e de efecto túnel.
Foi o primeiro conselleiro do Departamento de Educación do Goberno Vasco entre os anos 1980 e 1983, e conselleiro do Departamento de Educación e Cultura, e voceiro do Goberno Vasco entre 1983 e 1984. Actualmente é Catedrático de Física da Materia Condensada na Universidade do País Vasco (UPV/EHU) e Presidente do Donostia International Physics Center (DIPC).
Elixido Vasco Universal en 1998, é membro estranxeiro da Real Academia de Ciencias, Letras e Belas Artes de Bélxica, e tamén Fellow da Sociedade Americana de Física e da Sociedade Americana para o Avance da Ciencia. Ademais, é Presidente de Honra de Jakiunde, a Academia das Ciencias, das Artes e das Letras do País Vasco e desde 2012, preside o xurado dos premios Príncipe de Asturias de Investigación Científica e Técnica.
Formación
Licenciouse en Ciencias Físicas pola Universidade de Navarra en 1972 con premio extraordinario de licenciatura e premio fin de carreira en 1973. En 1976 obtén o grao de doutor, Philosophical Doutor (PhD) en Física pola Universidade de Cambridge e en 1977 doutórase en Física pola Universidade Autónoma de Barcelona, onde obtén o premio extraordinario de Doutoramento en 1978. En 1988, concédenlle o título de honra Doctor of Science pola Universidade de Cambridge. Ademais é Doutor Honoris Causa polas universidades de Valladolid, Navarra e Complutense de Madrid.
Club Deportivo Ribadumia
Historia
O club fundouse en 1959, sendo o seu primeiro presidente Amadeo Serantes. En 1961 comezou a competir na liga das Rías Baixas, permanecendo nesta categoría ata 1975, cando pasou a Terceira Rexional. En 1985 ascendeu a Segunda e na tempada 1989/90 ascendeu por primeira vez a Primeira Rexional. Estivo só un ano na categoría, descendendo de novo a Segunda ao remate da tempada, ata que volveu ascender na 1993/94.
Na tempada 2006/07 acabou campión do grupo 4º, conseguindo o ascenso a Preferente, categoría na que xogaría durante os seguintes sete anos. Na tempada 2013/14 o equipo conseguiu o seu primeiro ascenso á Terceira División, despois de quedar campión do Grupo Sur de Preferente, con Gabriel Leis no banco e liderado no campo por Changui, autor de 32 goles. O equipo alcanzou a sétima praza na súa primeira tempada en Terceira. Nesa tempada creouse tamén o Ribadumia B, un filial para formar xogadores da canteira, que comezou a xogar en Terceira Autonómica Grupo 15.
O Pinal do Rei, Posmarcos, A Pobra do Caramiñal
O Pinal do Rei é un lugar da parroquia de Posmarcos no concello coruñés da Pobra do Caramiñal, na comarca da Barbanza.
Regina García García
Regina García García, nada na Coruña o 20 de agosto de 1898 e finada en Madrid en agosto de 1974, foi unha política e escritora galega.
Traxectoria
Nada nunha familia adiñeirada. Ingresou na Agrupación Socialista de Madrid en xuño de 1930. Chegou ao socialismo pola súa unión sentimental con José Verdes Montenegro, aínda que ao pouco tempo casou con José Calatayud. Foi secretaria do Consello Superior do Patronato de Protección de la Mujer en 1931. Representou á Agrupación Socialista de Murcia no Congreso Extraordinario do PSOE de 1931. Fixo unha xira por Galicia entre setembro e outubro de 1933 e impartiu conferencias en Vigo e outras vilas do sur da provincia de Pontevedra. Foi candidata do PSOE por Cidade Real e Murcia nas eleccións xerais de 1933 sen resultar elixida. Formou parte da delegación obreira española na Oficina Internacional do Traballo en Xenebra. Durante a guerra civil foi xefa de Prensa e Propaganda do Comisariado Político Central e do Estado Maior do xeneral Miaja. Foi directora de La Voz del Combatiente.
Ao finalizar a guerra foi detida e condenada a doce anos e un día de prisión. Foi indultada e liberada o 14 de decembro de 1940, e a partir dese momento desenvolveu unha intensa actividade propagandística oral e escrita a favor do franquismo.
Nava del Rey
300px|miniatura|dereita|Localización do concello de Nava del Rey miniatura|dereita|250px|[[Cegoña alimentándose nunha veiga de Nava del Rey (Valladolid)]] Nava del Rey é un concello da provincia de Valladolid, na comunidade autónoma de Castela e León. Está situado a 50 quilómetros da capital da provincia, Valladolid. Os seus 2.157 habitantes (INE 2007) repártense sobre unha extensión de 126,13 km².
Demografía
Na seguinte táboa mostrase a evolución do número de habitantes entre 1996 e 2007 segundo datos do INE.
-2500
Véxase tamén
Historia ano a ano
Abres
O topónimo Abres pode referirse a:
Abandinus
Abandinus é un deus celta adorado en Godmanchester, Cambridgeshire durante o período da romano-celta.
Probas epigrafía
Abandinus é representado en Britania nunha única pedra altar. É descoñecido no resto do Imperio Romano e é por isto que se pensa que é un deus local do forte romano de Godmanchester, en Cambridgeshire, posiblemente asociado cunha fonte natural.
O forte romano de Godmanchester, unha localización estratéxica de Ermine Street a carón do Río Gran Ouse, pénsase que era chamado anteriormente Durovigutum. O deus é só coñecido pola inscrición descuberta nunha pluma de bronce, que semella ser un obxecto votivo dedicado a el. . Na inscrición pódese ler:
"DEO ABANDINO VATIAVCVS D S D"
Boļeslavs Sloskāns
Veneración
A súa causa de beatificación comezou na arquidiocese de Malinas-Bruxelas o 15 de abril de 1999, e o 10 de marzo de 2000 comezaron as investigacións diocesanas, obtendo o nihil obstat o 14 de abril. O 20 de febreiro de 2003 a Positio foi presentada á Congregación para as Causas dos Santos en Roma, e o 20 de decembro de 2004 o papa Xoán Paulo II declarouno «Venerable» coa promulgación do drecreto de virtudes heroicas.
Vilela, Tintores, Verín
Vilela é un lugar da parroquia de Tintores, no concello ourensán de Verín na comarca de Verín. Tiña 361 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 183 eran homes e 178 eran mulleres.
José Fernández-Novoa Rodríguez
Jesús José Fernández-Novoa Rodríguez, nado na Estrada o 20 de decembro de 1920 e finado no mesmo concello o 9 de maio de 1991, foi un empresario e político galego.
Traxectoria
Foi nomeado alcalde da Estrada en febreiro de 1971 e cesou o 19 de abril de 1979 coas primeiras eleccións municipais democráticas. Foi posteriormente concelleiro. Foi tesoureiro da Cámarra de Comercio, Industria e Navegación de Vilagarcía de Arousa.
Xulio Fernández Gayoso
Julio Fernández Gayoso, nado en Vigo o de 8 de decembro de 1931, é un directivo financeiro galego, ex-director xeral e expresidente da Caixa de Aforros Municipal de Vigo, Caixanova, e ex-copresidente de Novacaixagalicia.
Traxectoria
En 1947 comezou a traballar na Caixa de Aforros e Monte de Piedade Municipal de Vigo, sendo nomeado director executivo en 1965. No ano 2000, trala fusión da Caixa de Vigo coa Caixa de Aforros Provincial de Ourense e a Caixa de Aforros Provincial de Pontevedra, pasou ao cargo de director xeral de Caixanova, sociedade da que foi nomeado presidente en xuño de 2006. Trala fusión desta entidade con Caixa Galicia, pasou a ser copresidente de Novacaixagalicia.
Ocupou diversos cargos en empresas participadas por estas entidades financeiras, sendo presidente de Lico-Corporación, vicepresidente do grupo R e do Banco Gallego. Pertenceu ao consello de administración da Confederación Española de Cajas de Ahorros (CECA), Caser, Lico-Leasing, Ahorro Corporación Financiera, Grupo Cable e Inversiones Estratégicas de Galicia.
É socio fundador da Fundación Empresa Universidad Gallega, a Fundación FIES (Fondo para a Investigación Económica e Social), e a Fundación Pro-Vigo. Foi membro de diversos padroados, como o Centro Galego de Arte Contemporánea, a Fundación Laxeiro ou a Fundación Camilo José Cela.
O 25 de xuño de 2012 a fiscalía anticorrupción presentou unha querela contra el e outros catro directivos por ocultar a finais de 2010 ao Consello de Administración e ao Banco de España o importe dunhas prexubilacións ás que presuntamente non tiñan dereito varios dos seus directivos. Tres días despois, presentou a súa dimisión como copresidente de Novacaixagalicia miniatura|300px|Fernández Gayoso nun intre da comparecencia na comisión de investigación das caixas no [[Parlamento de Galicia o 21 de xuño de 2013.]]
Recoñecementos
Tamén no ano 2002 recibiu o doutoramento honoris causa pola Universidade de Vigo, sendo reitor Domingo Docampo, nun acto presidido por Manuel Fraga e apadriñado por Abel Caballero. En febreiro de 2016 anunciouse a súa renuncia á distinción.
Coreano (homónimos)
O nome coreano, adxectivo que se refire ao que é propio de Corea, como substantivo pode referirse, entre outras cousas:
Killeshin
É unha pequena vila no Condado de Laois, Leinster Provincia, Irlanda, esta é a unha distancia de aproximadamente 5 quilómetros de Carlow. Esta pequena cidade rural situada no val do río Barrow, incluíndo unha poboación de cerca de 1300 habitantes. Practicamente a maioría da poboación é católica, aínda que atopamos minorías de protestantes e musulmáns, entre outros, e que hai tamén un sector de ateos e agnósticos. As súas principais actividades económicas son o principal sector de servizos e, especialmente gando.
Leimán, Belante, Sarria
Leimán é un lugar da parroquia de Belante, no concello lugués de Sarria, na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2021 tiña 21 habitantes (11 homes e 10 mulleres).
Camiño de Santiago
Leimán é unha localidade da etapa Sarria-Portomarín do Camiño Francés a Santiago de Compostela.
Esgrima nos Xogos Olímpicos de 1908
100px|border|Esgrima Nos Xogos Olímpicos de 1908 celebrados en Londres realizáronse catro probas de esgrima e ao igual ca en 1904 só competiron afeccionados, quedando os profesionais fóra da competición, tampouco houbo probas de florete por consideraren os organizadores que as súas regras variaban de tal xeito dun país a outro que non era posible realizar competicións internacionais, aínda así realizouse unha competición de demostración nas Prince's Galleries de Piccadilly mentres a competición oficial foi no White City Stadium do 17 ao 24 de xullo.
Berredo, A Bola
San Miguel de Berredo é unha parroquia do concello ourensán da Bola na comarca da Terra de Celanova, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 116 habitantes (56 homes e 60 mulleres).
A Ponte Barbanza, Posmarcos, A Pobra do Caramiñal
O Hórreo é un lugar da parroquia de Posmarcos no concello coruñés da Pobra do Caramiñal, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 93 habitantes (41 homes e 52 mulleres).
Artes marciais históricas europeas
alt=Dúas persoas en armadura tardomedieval empuñan espadas como se fosen pequenas lanzas, dispostas a combater.|miniatura|Unha imaxe de combate en arnés (armadura) do manuscrito Gladiatoria do S.XV. Co nome de Artes Marciais Históricas Europeas (AMHE) coñécese un conxunto de sistemas de combate practicados ao longo da historia na Europa e as súas areas de influencia.
Normalmente refírese a sistemas que caeran en desuso, interrompéndose a transmisión xeracional. Son reconstruídos, por tanto, mediante o estudo dos manuais técnicos que quedaran escritos na época en que estas artes eran usadas. O manual mais antigo que se conserva é o manuscrito Walpurgis Fechtbuch, de principios do século XIV. alt=Dúas persoas vestindo equipamento deportivo e proteccións modernas compiten loitando con espadas empuñadas a dúas mans.|miniatura|Práctica moderna de combate con espada longa sen armadura durante unha competición deportiva en Suecia. A recuperación das AMHE tivo varios precedentes ao longo da historia, sendo un dos mais notábeis a iniciativa de Alfred Hutton a principios do século XX no Reino Unido, que foi interrompida pola primeira guerra mundial e as crises seguintes. A actual vaga iniciase a finais do S.XX, apoiada na revolución dixital: internet, a nova facilidade de comunicación e a dixitalización progresiva dos fondos de bibliotecas de todo mundo. Isto permitiu que unha rede laxa de persoas independentes, académicas e artistas marciais comezasen a desenterrar, analizar e compartir un considerábel volume de fontes, dando lugar a proxectos como a Wiktenauer.
Na actualidade hai unha comunidade crecente en moitos países do mundo, interconectada a través de internet e de competicións  e encontros internacionais.
En Galiza
A maioría dos colectivos galegos agrúpanse na federación AGEA que reúne sete colectivos:
Ligada a esta federación está tamén a AGEA Editora, que publica tratados de artes marciais ibéricas e outros materiais relacionados.
Desde 2008, a AGEA realiza un evento anual chamado «Torneo Internacional Torre de Hércules» que combina varios formatos de competición con seminarios especializados, impartidos tanto por instructores da Galiza como estranxeiros.
Para alén da federación existe práctica de HEMA (Historical European Martial Arts) nos clubs de esgrima 100Tolos da Coruña e CEHEPo de Pontevedra e no ximnasio Falcata de Vigo.
Universidade Brigham Young
A Universidade Brigham Young  (BYU), é unha universidade privada e coeducacional estadounidense, con sede en Provo (Utah). Propiedade da Igrexa de Xesucristo dos Santos dos Últimos Días, traballa baixo os auspicios do seu Sistema Educativo da Igrexa.
Aproximadamente o 98 % dos 34.000 estudantes en BYU son membros da Igrexa mormoa. Ademais, dous terzos dos estudantes estadounidenses proveñen de fóra do estado de Utah. Preto de 70% do custo de operacións de BYU é financiado polos fondos de décimo da Igrexa mormoa, facendo que o custo de educación sexa relativamente máis baixa que os doutras universidades privadas semellantes. O foco primario da universidade está na educación de pregrao, pero tamén ofrece programas de posgrao (68 programas de máster e 25 programas de doutoramento, incluíndo o programa de doutor en dereito). A universidade ofrece tamén unha gran variedade de clases de idiomas estranxeiros.
Indianapolis Indians
Os Indianapolis Indians son un equipo de béisbol estadounidense das Ligas Menores (Minor League Baseball) con sede en Indianápolis, Indiana. O club, de clase Triple-A, compite na Midwest Division da International League. Anteriormente competiu na American Association (1902–1962, 1969–1997) e na Pacific Coast League (1964–1968). Os Indians están afiliados desde 2005 aos Pittsburgh Pirates da Major League Baseball. O equipo xoga os seus xogos como local no Victory Field, un estadio inaugurado no ano 1996 con capacidade para 12.230 espectadores, ampliábeis até os 14.230.
Premio Blanco Amor
O Premio Blanco Amor é un premio literario galego dotado con 12.000 euros que premia a unha novela longa en lingua galega, está convocado por 52 concellos galegos, rotando cada ano un dos concellos en calidade de organizador. Creado en 1981 en homenaxe a Eduardo Blanco Amor por iniciativa do concello de Redondela, a obra gañadora publícaa a editorial Galaxia.
Desde o 2015 organiza e patrocina este certame a Deputación de Ourense, incorporándose, no 2017, a Fundación Eduardo Blanco-Amor, creada nese ano.
Ribas, Rosende, Sober
Ribas é un lugar da parroquia de Rosende no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos. Segundo o IGE en 2013 estaba deshabitado.
Pardavedra, A Bola
Santiago de Pardavedra é unha parroquia do concello da Bola na comarca da Terra de Celanova, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 158 habitantes, deles 80 eran homes e 78 eran mulleres.
Caldesiños, Caldesiños, Viana do Bolo
Caldesiños é un lugar da parroquia de Caldesiños, no concello ourensán de Viana do Bolo na comarca de Viana. Tiña 46 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 18 eran homes e 28 eran mulleres.
As Pontes, Posmarcos, A Pobra do Caramiñal
As Pontes é un lugar da parroquia de Posmarcos no concello coruñés da Pobra do Caramiñal, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 31 habitantes (14 homes e 17 mulleres).
Lois Tobío Fernández
Lois Tobío Fernández, nado en Viveiro o 13 de xuño de 1906 e finado en Madrid o 13 de marzo de 2003, foi un diplomático, escritor e tradutor galego. Trala proclamación da Segunda República o 14 de abril de 1931, a sección do seminario que coordinaba Tobío propuxo redactar un Anteproyeito de Estatuto da Galiza, que deu pé ao Estatuto de Galicia de 1936. Traduciu textos de ficción, ensaísticos, filosóficos, políticos e económicos.
Traxectoria
Por parte materna procedía dunha familia numerosa de clase alta de Viveiro, os Pardo Vaamonde, e por parte paterna dunha familia de clase alta de Pedrouzos (Brión). Era fillo de Lois Tobío Campos e bisneto de María Xosefa Martínez Viojo, tía paterna de Rosalía de Castro, o que fixo que as dúas familias mantivesen unha certa relación. Logo de pasar a infancia en Viveiro, marchou a Santiago de Compostela coa súa familia para cursar o bacharelato, e posteriormente ingresou na universidade para estudar Dereito.
En 1922, facendo o curso preparatorio de Dereito, fixo amizade con figuras chave na creación do Seminario de Estudos Galegos. Recibía clases de lingua e literatura española de man de Armando Cotarelo Valledor, e entre os seus compañeiros de promoción estaban Fermín Bouza Brey, Xosé Filgueira Valverde, Ramón Martínez López e Manuel Magariños. Iniciouse no labor cultural coa publicación dun fanzine de estudantes chamado Adral.
En 1923 Wenceslao Requejo Buet propúxolle formar un grupo "cos que se interesasen por problemas de cultura, arte, literatura e historia principalmente, algo así como unha tertulia ou ateneo". Nese grupo, que primeiro collería os estudantes da súa promoción (Filgueira, Martínez López, Magariños...), despois estenderíase aos maiores (Bouza, Romero Cerdeiriña...) e aos profesores, como Cotarelo. De feito, foi Cotarelo quen lle deu o nome de Seminario de Estudos Galegos, que foi como pasou á historia. Tobío desempeñou no Seminario os postos de secretario e máis de coordinador da sección de Ciencias Sociais, Xurídicas e Económicas. Dentro del comezou a facer e publicar os seus primeiros estudos culturais.
Pasou a vida entre Santiago, no curso, e Viveiro, onde botaba os veráns e fixo a catalogación da documentación municipal. En 1927, despois de obter o premio extraordinario de licenciatura, incorporouse como axudante de cátedra de Joaquín García Labella, de dereito público. Colaborou en El País Gallego. En 1928 fixo o servizo militar en artillería en Santiago.
En 1929 accedeu a unha bolsa para proseguir os seus estudos en Berlín. Chegou a Hamburgo o 14 de novembro de 1929 no barco alemán Cap Arcona. Estableceuse en Berlín, onde seguiu estudos de dereito e onde fixo amizade con Francisco Ayala, Felipe Fernández Armesto e o lingüista Xosé Canedo. Foi anfitrión en Alemaña de Vicente Risco (experiencia que conta o ourensán en Mitteleuropa) e aos poucos meses volveu a Galicia para incorporarse en outubro de 1930 como profesor auxiliar de dereito romano e historia do dereito na Universidade de Santiago.
A República
miniatura|Anteproyeito de Estatuto da Galiza (1931), íntegro en [[pdf.]] Trala proclamación da República o 14 de abril de 1931, a sección do seminario que coordinaba Tobío propuxo redactar un Anteproyeito de Estatuto da Galiza, que deu pé ao Estatuto de Autonomía de Galicia de 1936. O grupo de traballo formárono Alexandre Bóveda, Ricardo Carvalho Calero, Valentín Paz-Andrade, Vicente Risco e o propio Tobío. Tobío e Carvalho foron os encargados de redactalo, e publicouse o 6 de maio de 1931, aínda que non foi a proposta aceptada finalmente. No inverno seguinte marchou a Madrid a preparar o doutoramento e coincidiu na capital española cos deputados galeguistas Castelao, Otero Pedrayo e Antón Villar Ponte. Precisamente o 6 de decembro de 1931 cando se funda en Pontevedra o Partido Galeguista. Tobío non asistiu por estar en Madrid, pero ingresou axiña nel e pasou a ser membro do seu Consello Executivo.
En 1932, logo duns meses en Galicia, trasladouse a Madrid para preparar oposicións a inspector de traballo e á carreira diplomática, e aprobou estas segundas. Ingresou no corpo diplomático en febreiro de 1933 e realizou diversos cursos e viaxes por países europeos, ata que se incorporou en decembro como secretario na embaixada española en Bulgaria.
Guerra civil e exilio
Permaneceu nese posto ata pouco despois do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, cando o embaixador pasou ao bando dos sublevados e Tobío, de feito, ocupou a titularidade da legación española. A comezos de 1937 foi nomeado cónsul en Montevideo, pero antes de viaxar a Uruguai pedíronlle a súa incorporación ao ministerio do Estado, naquel momento localizado xa co resto do goberno en Valencia.
Dentro de Exteriores ocupou altos cargos de xestión no ministerio de José Giral (goberno de Negrín), e foi encargado de realizar viaxes de inspección aos consulados de Francia e do norte de África. Durante a súa estadía en Valencia retomou o contacto con Castelao, que estaba preparando a aprobación do Estatuto. En novembro de 1937 trasladouse a Barcelona canda o goberno republicano. Viaxou por Europa Oriental en misión oficial e ao regreso a Barcelona marchou vivir á Residencia de Estudiantes, onde coñeceu a Carmen Soler, coa que despois casou. En maio de 1938 foi destinado a un cuartel de Granollers como instrutor de recrutas, e alí sufriu o bombardeo da cidade. En xullo incorporouse á fronte do Ebro como artilleiro, pero en outubro xa estaba de novo traballando como administrativo no ministerio de Defensa en Barcelona, posto co que participou na desmobilización das Brigadas Internacionais. En novembro regresou a Exteriores, daquela chamado ministerio de Estado, e o 1 de decembro de 1938 foi nomeado secretario xeral do ministerio. Retomou contacto co ambiente galeguista de Barcelona, e tamén a súa relación con Carmen Soler, interrompida polos destinos militares. En menos dun mes, o 24 de xaneiro de 1939 casaron polo xulgado en Barcelona. Uns días despois o goberno encamiñouse a Figueres e ao exilio. En Perpiñán a parella logrou evitar os campos de concentración, viaxaron a París e posteriormente a Cherburgo, onde embarcaron o 18 de marzo de 1939 cara a Nova York a bordo do Queen Mary.
O exilio
miniatura|250px|Servizo de Migración, México. Despois dunha breve estadía en Nova York en compaña de Castelao, Tobío e mais a muller viaxaron a Cuba. Na Habana tomaron contacto con outros exiliados galegos Xosé Rubia Barcia e españois Manuel Altolaguirre, pero tamén coa intelectualidade cubana como Alejo Carpentier ou Dulce María Loynaz. Na Habana tentaron poñer en funcionamento un centro de ensino, pero un ano despois a escola non estaba aínda funcionando correctamente e decidiron marchar a México en xaneiro de 1940. Non conseguiron integrarse na sociedade mexicana e cinco meses despois, o 30 de xuño, embarcaron en Nova Orleáns cara a Montevideo, pois Carmen Soler tiña a nacionalidade uruguaia.
En Montevideo Tobío comezou a traballar como xornalista no xornal El Día e Radio Ariel o voceiro do batllismo, unha das correntes do Partido Colorado. Nel facía análise e información de ámbito internacional, ata que en 1947, xa asumido que a fin da Segunda guerra mundial non ía supor a fin do franquismo, comezou a traballar no departamento de comunicación da farmacéutica suíza Rocher. En 1945 tiveron o seu primeiro fillo, Miguel, e en 1954 a filla, Constanza.
Tobío axiña contactou cos medios intelectuais da capital uruguaia, e tamén co exilio republicano e o exilio galeguista. Socio da Casa de Galicia, o centro máis importante de galegos do país, participou en numerosos actos, entre as que se contaron as visitas de Castelao en 1940, 1944 e 1945. Coa axuda de Tobío, presentouse o Consello de Galiza precisamente en Montevideo, o 30 de xuño de 1945, baixo a presidencia de Castelao. Tamén participou, en setembro de 1950 na primeira emisión radiofónica en galego, Sempre en Galicia, que se emitía en Radio Carve, unha das emisoras máis importantes de Montevideo; e máis tarde estivo na creación do Banco de Galicia do Uruguai.
O exilio de Montevideo mantíñase en contacto cos centros galegos de Buenos Aires, e Tobío mantivo unha intensa relación cos exiliados na Arxentina e cos intelectuais galegos que facían viaxes pola emigración. Así, Tobío formou parte da comisión organizadora do primeiro Congreso da Emigración, celebrado na capital riopratense do 21 ao 31 de xullo de 1956, e foi tamén o encargado de xestionar a edición e impresión da Historia de Galiza de Ramón Otero Pedrayo. Paralelamente, proseguiu a súa integración na sociedade uruguaia, presidindo un club de equitación en Montevideo, e máis na súa empresa. Porén, dinámicas corporativas levaron a pechar a súa oficina e trasládano a España (primeiro a Barcelona en decembro de 1962 e logo a Madrid uns meses despois) encargado da tradución de documentación e publicidade da firma.
Regreso a España
A viaxe a España coincidiu cos seus últimos anos de vida profesional: unha década máis na empresa farmacéutica Roche e como diplomático do Ministerio de Exteriores desde 1974 ata 1976 que se xubila. A súa traxectoria intelectual aparece ligada aos vellos galeguistas de Madrid, nucleados ao redor de Borobó, e ás súas investigacións sobre a figura do diplomático galego Diego Sarmiento de Acuña, Conde de Gondomar. Viaxou a miúdo a Galicia, tanto para visitar a amigos como para participar en actos e congresos, como simplemente de vacacións. Porén, a súa vivenda seguía establecida en Madrid. En 1986 faleceu a súa muller, e en 2003, el.
Obras
miniatura|La Saudade, [[Editorial Galaxia|Galaxia, 1953, inclúe artigos en galego e castelán de Ramón Piñeiro, Domingo García-Sabell, Tobío, Xoán Rof Carballo, Francisco Elías de Tejada, Xesús Alonso Montero, Manuel Vidán e Francisco Fernández del Riego.]]
Como tradutor
Seguiu facendo traducións de novo logo da súa xubilación. Entre as obras desta segunda época cóntanse Die Vollendung des Königs Henri Quatre de Heinrich Mann ou o Peter Camenzind, de Hesse, en 1980.
Ao galego traduciu:
Ademais, publicouse en 2004 unha colectánea de poesía inglesa e francesa vertida ao galego onde se inclúen algúns poemas traducidos por Tobío, a canda outros de Plácido Castro e Florencio Delgado Gurriarán.
-500
Véxase tamén
Historia ano a ano
O cantar de Roldán
miniatura|260px|Oito escenas de La Chanson de Roland.
O Cantar de Roldán é un poema épico medieval en francés antigo, sendo o cantar de xesta escrito en lingua romance máis antigo, co título orixinal de La Chanson de Roland. Foi traducido ao galego por Camilo Flores, publicado pola Xunta de Galicia en 1989. .
Pedro Antonio Sánchez Vaamonde
Pedro Antonio Sánchez Vaamonde, nado o 10 de abril de 1749 na parroquia de Santaia de Curtis (Curtis) e finado o 4 de outubro de 1806 en Santiago de Compostela, foi un relixioso e escritor, destacado ilustrado do século XVIII.
O cantar de Roldán
O primeiro manuscrito escrito coñecido da obra é o Manuscrito de Oxford escrito en anglonormando cara a 1170. Consta de 4.002 versos decasílabos, distribuídos en 291 estrofas de desigual lonxitude chamadas tiradas (laisses). Este manuscrito atribúese a un monxe normando, Turoldo, cuxo nome aparece no último verso (Ci falt la geste que Turoldus declinet).
Pedro Antonio Sánchez Vaamonde
Traxectoria
Naceu nunha familia de alta fidalguía, e foi posuidor de varios morgados. Ademais, tiña numerosos bens na Comarca de Bergantiños. Casou con María Josefa Varela y Figueroa, tamén dona de importantes leiras rústicas e inmobles urbanos. Tras estudar en diversas facultades, obtivo as cátedras de Retórica e Teoloxía. Foi director de estudos do Colexio de Fonseca. O arcebispo Alejandro Bocanegra encomendoulle a dirección da Biblioteca Arcebispal compostelá (1779) e nomeouno primeiro fiscal e despois xuíz eclesiástico da diocese.
O cantar de Roldán
Cantares de xesta
Os cantares de xesta eran poemas destinados a ser recitados en público por trobadores. Este recitado facíase sobre unha ou varias frases melódicas simples, narrándose feitos históricos, heroicos ou de fazañas. La Chanson de Roland foi o primeiro cantar de xesta de Europa, seguíndolle moitos outros, sempre tendo como base a batalla de Roncesvalles e reflectindo as virtudes esixidas aos cabaleiros cristiáns medievais.
Datación do texto
Se ben o manuscrito de Oxford está escrito cara a finais do século XII, seguramente o texto apareceu entre 1060 e 1065, pois segundo Guillerme de Malmesbury os normandos xa cantaban a Canción de Roldán durante a batalla de Hastings. Ademais, segundo Dámaso Alonso, unha anotación en alfabeto visigodo atopada no manuscrito 39 do mosteiro de San Millán de la Cogolla non é posterior ao terceiro cuarto do século XI.
Feitos históricos
O Cantar narra os feitos da batalla de Roncesvalles pero modificándoos lendariamente. Na realidade a batalla, que tivo lugar o 15 de agosto de 778, foi seguramente un enfrontamento entre tribos de vascóns e a retagarda das forzas de Carlomagno baixo o mando do conde Roldán, prefecto da Marca da Bretaña. Segundo os anais e as crónicas do século IX, debeu ser unha emboscada no desfiladeiro de Valcarlos, na vertente norpirenaica. Así, a crónica en latín de Eginhard, Vita Caroli, di que o rei Carlos (pois aínda non era emperador), aliouse a certos caudillos musulmáns nas súas loitas internas no reino de Al-Andalus. Logo de tomar Pamplona e cercar Zaragoza por mor dun ataque dos saxóns e un amotinamento en Aquitania, regresa a Francia tras levantar o asedio e saquear Pamplona. En vinganza polo saqueo, a retagarda é atacada por montañeses vasco-navarros.
Transformación lendaria dos feitos
La Chanson de Roland foi composta uns tres séculos despois dos feitos, polo que estes foron adornados e transformados cunha dimensión épica e heroica cun transfundo relixioso. O personaxe de Roland, que só era o conde da marca da Bretaña, convértese no sobriño do vello emperador, e aparece acompañado de Oliveros, outro barón franco. A emboscada dos vascóns pasa a ser un ataque de 400.000 sarracenos, que derrotan a Roldán e aos Doce Pares de Francia logo da traizón de Ganelón.