cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shamrock
Un shamrock é trevo heráldico, utilizado como símbolo de Irlanda. San Patricio, o patrón de Irlanda, dise que o usou como metáfora da Santa Trindade cristiá. O nome shamrock é unha transcrición inglesa que provén do irlandés seamróg ([ˈʃamˠɾˠoːɡ]), que é o diminutivo da palabra irlandesa seamair óg e simplemente significa "trevo novo".
Na maioría das veces, Shamrock refírese á especie Trifolium dubium ou Trifolium repens (trevo branco, en irlandés: seamair bhán). Non obstante, outras plantas de tres follas, como Medicago lupulina, Trifolium pratensee Oxalis acetosella, ás veces son chamados de trevos.
Especies botánicas
miniatura| Trifolium dubium Aínda que non hai un consenso sobre a especie botánica precisa que é o "verdadeiro" shamrock heráldico, a cuestión xerou un debate desde hai séculos:
John Gerard no seu herbario de 1597 mencionou os Trifolium pratense dicindo "que se chaman en irlandés Shamrockes". Coincidiu con el o botánico irlandés Caleb Threlkeld, no seu traballo de 1726 titulado A Treatise on Native Irish Plants.
Carl von Linné na súa obra de 1737 Flora Lapponica identifica o trevo Trifolium pratense mencionándoo polo seu nome como Chambroch, coa seguinte observación curiosa: "Hiberni suo Chambroch, quod est Trifolium pratense purpureum, aluntur, celeres & promtissimi roburis". Os irlandeses chámanlle shamrock, que é trevo de campo roxo, e cómeno para se tornaren rápidos e áxiles.
Linneo baseou a súa afirmación nos comentarios de autores ingleses como Edmund Spenser quen comentou que o trevo adoitaba ser comido polos irlandeses, especialmente en tempos de fame. Con todo, argumentouse que estaban confundidos pola semellanza entre o nome irlandés para o trevo novo seamróg, e o nome para a aleluia seamsóg ou outras plantas do xénero oxalis
O londiniense James Ebenezer Bicheno, asegurou en 1830 que o verdadeiro shamrock era Oxalis acetosella, unha especie de aleluia. Bichino afirmou erradamente que o trevo non era unha planta nativa irlandesa e fora introducido en Irlanda a mediados do século XVII, baseou o seu argumento nos mesmos comentarios dos autores isabelinos de que se comía trevo.
Os botánicos ingleses James Britten e Robert Holland adoptaron un enfoque máis científico, afirmaron no seu Dictionary of English Plant Names publicado en 1878, que as súas investigacións revelaran que Trifolium dubium era a especie máis vendida en Covent Garden durante o St. Patrick's Day, e que era usado en polo menos 13 condados de Irlanda. miniatura| [[Trevo branco|Trifolium repens]] Finalmente, leváronse a cabo dúas investigacións botánicas separadas en Irlanda, unha en 1893 e outra en 1988. A de 1893 foi realizada por Nathaniel Colgan, naturalista afeccionado que traballaba en Dublín; mentres que a de 1988 foi realizada por E. Charles Nelson, Director dos Xardíns Botánicos Nacionais de Irlanda. Ambas implicaron pedirlle a xente de toda Irlanda que enviase exemplos de trevos, que logo foron plantados e deixados florecer, para que puidesen identificar as especies botánicas. Os resultados de ambas enquisas foron moi similares, mostrando que a concepción do trevo en Irlanda cambiara pouco nun século. Os resultados móstranse na seguinte táboa: miniatura| Medicago lupulina Os resultados mostran que non hai ningunha especie "verdadeira" de trevo, pero que Trifolium dubium é considerado o shamrok por aproximadamente a metade dos irlandeses, e o Trifolium repens por outro terzo. Ningunha das especies da enquisa é exclusiva de Irlanda, e todas son especies europeas comúns.
Referencias antigas
Shamrock (de seamair óg, trevo novo) e semair aparecen na literatura irlandesa desde cedo, xeralmente como descrición dunha chaira de trevo florecida. Por exemplo, nos chamados Metrical Dindshenchus, un poema sobre Tailtiu no condado de Meath descríbeo como dese xeito (mag scothach scothshemrach). Outra historia conta como Santa Bríxida decidiu ficar no condado de Kildare cando viu a deliciosa chaira cuberta de flor de trevo (scoth-shemrach). Porén, a literatura en irlandés non fai distinción entre clover e shamrock, e só en inglés que 'shamrock' emerxe como unha palabra distinta. dereita|miniatura| Tres kerns irlandeses "salvaxes" de [[Albrecht Dürer (1521)]] A primeira mención do shamrock na lingua inglesa ocorre en 1571 na obra de Edmund Campion "Boke of the Histories of Irelande", describe os hábitos dos "irlandeses salvaxes" e afirma que comían "trevos, berros, raíces e outras herbas". Tal afirmación repetiuse amplamente en obras posteriores e parece ser unha confusión coa palabra irlandesa seamsóg ou aleluia (Oxalis). Non hai ningunha fonte irlandesa de que os irlandeses comesen trevo, senón que comían aceda. Por exemplo, na obra medieval Buile Shuibhne, o rei Sweeney, que se volveu tolo e vive no bosque como un eremita, enumera a aceda entre as plantas das que se alimenta.
Edmund Spenser, a finais do s. XVI, describiu as súas observacións sobre Munster devastada pola guerra despois da Rebelión de Desmond na súa obra A View of the Present State of Ireland, e o trevo descríbese como o último recurso inxerido por persoas para non morrer de fame."Anatomías da morte, falaban como pantasmas, chorando das súas tumbas; comían das carroñas... e se atopaban unha parcela de berros ou trevos acudían en moreas como a un festín nese tempo."A idea de que os irlandeses comían trevo repítese nos escritos de Fynes Moryson, secretario do Lord Deputado de Irlanda. Na súa obra An itinerario thorow Twelve Dominions (1617) afirma que os irlandeses "comen de vontade a herba Schamrock sendo dun sabor agudo que mentres corren e son perseguidos de un lado a outro sacan como bestas das cunetas". A referencia a un sabor forte suxire o sabor da aceda.
Está claro que nos séculos XVI e XVII os escritores ingleses asociaban o trevo aos irlandeses, pero só coa noción confusa de que era unha planta que comían. Cómpre destacar que non hai ningunha mención súa a San Patricio ou a lenda da utilización da planta para explicar a Santa Trindade. Porén, hai dúas posibles referencias ao costume de "afogar o trevo" en "usquebagh" (whisky).
Ligazón a San Patricio
miniatura| San Patricio representado cun shamrock na vidreira da igrexa de San Benín, [[Wicklow]] Tradicionalmente, dise que o trevo foi usado por San Patricio para ilustrar a doutrina da Santa Trindade cando se cristianizaba Irlanda no século V. A primeira evidencia dun vínculo entre San Patricio e o trevo aparece en 1675 nos St Patrick's Coppers ou Halpennies. Estes parecen mostrar unha figura de San Patricio predicando a unha multitude mentres sostén un trevo, Cando chegou a Irlanda no 431, utilizou o trevo para as súas ensinanzas. Na Irlanda pagá, tres era un número significativo e os irlandeses tiñan moitas deidades triplas, que podían axudar a San Patricio nos seus esforzos. Patricia Monaghan afirma que "Non hai probas de que o trevo ou a aceda fosen sagrados para os celtas". Porén, Jack Santino especula que "O trevo probabelmente estaba asociado coa terra e os druídas asumiron que era un símbolo dos poderes rexenerativos da natureza. Con todo, calquera que sexa a súa historia como símbolo popular, ten hoxe o seu significado nun contexto cristián. As imaxes de San Patricio represéntano expulsando as serpes fóra de Irlanda cunha cruz nunha man e unha rama de trevos na outra." Roger Homan escribe: "Quizais podemos ver a San Patricio baseándose no concepto visual do tríscele cando usa o trevo para explicar a Trindade".
A primeira mención escrita da ligazón non aparece até 1681, no relato de Thomas Dineley, un viaxeiro inglés en Irlanda:"O 17 de marzo de cada ano é o San Patricio, unha festa inamovíbel, cando os irlandeses de todas as estacións e condicións levaban cruces nos seus sombreiros, algúns de alfinete, outros de cinta verde, e os vulgares vestían supersticiosamente shamroges, herba de 3 follas, que igualmente comen (din) para causar un alento doce."Non hai nada no relato de Dineley sobre a lenda de San Patricio usando o trevo para ensinar o misterio da Santísima Trindade, e esa historia non aparece escrita en ningures até 1726, na obra de Caleb Threlkeld, quen identifica o trevo como Trifolium pratense album e comenta:"Esta planta é usada pola xente nos seus sombreiros sobre o 17º día de marzo (que se chama o día de San Patricio) Sendo hoxe unha tradición que por esta Herba de Tres Follas lles expuxo simbolicamente o Misterio da Santa Trindade. Con todo, cando mollan o seu Seamar-oge, adoitan cometer un exceso de licor, o que non é un dereito de manter un día para o Señor; erro que xeralmente conduce á libertinaxe."As observacións do reverendo Threlkeld sobre o licor refírense ao costume de brindar a memoria de San Patricio coa "pota de San Patricio" (St. Patrick's Pot) ou "afogando o trevo" (drowning the shamrock), como se coñece. Despois da misa dese día, o costume dos homes era levantar as restricións habituais do xaxún durante a Coresma e ir á taberna para conmemorar a ocasión. O afogamento do trevo ía acompañado por unha certa cantidade de ritual, como explica un relato: miniatura| Shamrock nunha boina da ONU das Forzas de Defensa Irlandesas no día de San Patricio "O afogamento do trevo non implica de ningún xeito que fose necesario encherse para facelo. Ao final do día quítanse os trevos do abrigo ou do sombreiro e colócanse no vaso de grog ou de ponche; e cando se beba a saúde ou se honre o brinde, o trevo débese coller do fondo do vaso e botalo por riba do ombreiro esquerdo."O trevo aínda está asociado principalmente co Día de San Patricio, que se converteu na festa nacional irlandesa, e celébrase con desfiles e celebracións en todo o mundo. O costume de levalo aínda se observa durante as celebracións.
Símbolo de Irlanda
miniatura| Debuxo da medalla concedida aos Primeiros Voluntarios Magherafelt, mostrando os trevos Como San Patricio é o patrón de Irlanda, o trevo utilízase como símbolo de Irlanda desde o século XVIII, de forma similar a como se usa unha rosa dos Tudor para Inglaterra, un cardo para Escocia e un narciso ou un porro para Gales. O trevo comezou a evolucionar de símbolo puramente cristián a símbolo nacional irlandés cando foi adoptado como emblema polas milicias rivais durante a convulsa política de finais do século XVIII. Por un lado estaban os Voluntarios Irlandeses, milicias locais levantadas para defender a Irlanda da ameaza da invasión francesa ou española cando os soldados británicos regulares foron retirados de Irlanda para loitar durante a guerra de independencia dos Estados Unidos Doutra banda estaban grupos nacionalistas revolucionarios, como os United Irishmen.
Ao longo do século XIX creceu a popularidade do shamrock como símbolo de Irlanda, e foi representado en moitas ilustracións (libros, postais do día de San Patricio etc.). Tamén foi mencionado en moitas cancións da época. Por exemplo, a balada popular The Shamrock Shore lamentaba o estado de Irlanda nese tempo. Outro exemplo típico aparece nas obras de Thomas More, como a popular Oh the Shamrock. miniatura| Motivo de rosa, cardo e trevo no pilar da porta [[Palacio de Buckingham|do palacio de Buckingham]] miniatura| Partitura de música irlandesa americana Ao longo dos séculos XIX e XX, o shamrock continuou aparecendo en diversos escenarios. Por exemplo, en moitos edificios de Irlanda como motivo decorativo, na fachada do edificio Kildare Street Club en Dublín, na catedral de San Patricio, en Armagh, no Harp and Lion Bar en Listowel, condado de Kerry. Tamén no mobiliario urbano, en lámpadas antigas como as de Mountjoy Square en Dublín, e en monumentos como o Parnell Monument e o O'Connell Monument, ambos en O'Connell Street, Dublín. Tamén apareceron en artigos decorativos como vidro, porcelana, xoias, popelina e encaixe. Belleek Pottery en Co. Fermanagh, por exemplo, presenta regularmente motivos de trevos.O shamrock úsase nos emblemas de moitas organizacións estatais, tanto na República de Irlanda como en Irlanda do Norte. Algúns destes son organismos de toda Irlanda, (como Tourism Ireland) así como organizacións específicas de Irlanda (como IDA Ireland) e Irlanda do Norte (como Police Service of Northern Ireland). O Irish Postal Service An Post, presenta regularmente o trevo na súa serie de selos. A aerolínea Aer Lingus usa o emblema nos seus logotipos e o seu distintivo de control de tráfico aéreo é "SHAMROCK". miniatura| Un [[Airbus A320 de Aer Lingus cun shamrock na aleta caudal]] O trevo foi rexistrado como marca comercial polo Goberno de Irlanda. A principios dos anos 80, Irlanda defendeu o seu dereito a usalo como símbolo nacional nun caso de marca rexistrada alemá, que incluía unha representación de alto nivel do Taoiseach Charles Haughey. Despois de ter perdido orixinalmente, Irlanda gañou en apelación ante o Tribunal Supremo alemán en 1985.
Converteuse nunha tradición para o Taoiseach presentar un feixe de trevos nunha cunca especial de cristal Waterford cun deseño de shamrocks ao presidente dos Estados Unidos na Casa Branca cada día de San Patricio.
O shamrock tamén se usa en emblemas de organizacións británicas con asociación con Irlanda, como os Irish Guards. Os soldados do Rexemento Real Irlandés do Exército Británico usan o trevo como emblema e usan un ramo de trevo o día de San Patricio, seguindo un decreto da raíña Vitoria, en recoñecemento aos soldados irlandeses que loitaran na guerra dos Bóers en Suráfrica, unha tradición continuada polos soldados tanto do norte como do sur de Irlanda após a partición en 1921. O escudo de armas da bandeira da Royal Ulster Constabulary George Cross Foundation leva arredor unha coroa de trevos.
O shamrock tamén aparece nos emblemas dunha ampla gama de ONGs en Irlanda, como a Irish Farmers Association, a Scouting Ireland ou Irish Girl Guides, e a Asociación Irlandesa de Doadores de Ril. Ademais, moitas organizacións deportivas que representan a Irlanda usan o trevo nos seus logotipos e emblemas. Os exemplos inclúen a Asociación Irlandesa de Fútbol (Irlanda do Norte), Unión Irlandesa de Rugby, Swim Ireland, Cricket Ireland, Lough Derg Yacht Club Tipperary, do club de fútbol Shamrock Rovers e o Consello Olímpico de Irlanda.
Uso no exterior de Irlanda
Shamrock adoita aparecer como parte do emblema de moitas organizacións en países de ultramar con comunidades de orixe irlandesa. Fóra de Irlanda, varias organizacións, empresas e lugares tamén usan o símbolo para anunciar unha conexión coa illa. Estes usos inclúen:
Museo de Arte Contemporánea de Madrid
O Museo de Arte Contemporánea de Madrid, chamado anteriormente Museo Municipal de Arte Contemporánea, encóntrase no distrito Centro de Madrid, na rúa Conde Duque.
O museo, inaugurado en novembro de 2001, permaneceu pechado desde 2010 até o 3 de febreiro de 2015, cando se abriron ao público dúas das súas salas.
É un museo municipal público de arte contemporánea que alberga pinturas e esculturas de coleccións de vanguardas históricas, realismos, nova figuración e abstracción dos 1980, mestres da abstracción e da escola de Madrid.
Inauguración
O Museo de Arte Contemporánea inaugurouse en novembro de 2001 con dous obxectivos fundamentais: a creación dun foro permanente no contexto dun centro como o de Conde Duque, aberto a un intenso programa cultural e de exposicións, e como complemento dos outros museos e coleccións de arte contemporánea de Madrid.
Ao igual que outros museos de arte contemporánea, tanto nacionais como estranxeiros, o Museo de Arte Contemporánea utilizou un edificio histórico para albergar a súa colección de arte contemporánea, neste caso do Concello de Madrid. O museo é ademais parte dun programa permanente de actualización para adaptalo ao seu uso con fins culturais. Presenta as obras de arte que o Concello foi adquirindo desde 1980, ano no que comezou a colección. O museo consta de dous andares cuns 22 000 metros cadrados. Este espazo exhibe cerca de 200 obras de máis de 175 artistas de diferentes épocas e movementos artísticos da arte española, desde as vanguardas históricas até a actualidade, a través da súa colección de pintura, escultura, fotografía, obra gráfica e instalacións.
O museo èchopuse para a súa renovación en abril de 2010. A reapertura estaba planexada para outubro de 2011, pero actualmente continúa pechado, probabelmente por motivos económicos, a excepción de dúas das súas salas. O 3 de febreiro de 2015 abríronse ao público estas dúa salas, onde se mostra parte da colección.
Ben de interese cultural
O edificio foi declarado Ben de Interese Cultural de España en 1976.
O Cabezo, Mougás, Oia
O Cabezo é un lugar da parroquia de Mougás, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
Belesar, Vilasouto, O Incio
Belesar é un lugar da parroquia de Vilasouto, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Calvos, Vilasouto, O Incio
Calvos é un lugar da parroquia de Vilasouto, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
A Cova, Mougás, Oia
A Cova é un lugar da parroquia de Mougás, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
A Illeira, Vilasouto, O Incio
A Illeira é un lugar da parroquia de Vilasouto, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Ida Holz
Ida Holz Bard, nada en Montevideo o 30 de xaneiro de 1935, é unha enxeñeira, informática, profesora e investigadora uruguaia. Destacou por ser pioneira no campo do Internet e da computación.
Traxectoria
Provén dunha familia rica xudea de orixe canadense. Entre os 18 e os 22 anos estivo en Israel, onde estivo no exército e nun kibbutz.
Cursou o preparatorio de arquitectura ao volver ao Uruguai mentres traballaba a xornada completa polo día. Anos máis tarde comezou o profesorado de matemáticas no Instituto de Profesores Artigas. Neste centro o seu profesor de Lóxica matemática convidouna a presentarse a unha proba para acceder aos cursos de IBM que ofrecía a Universidade da Républica na área de Computación, que superou.
Formou parte das primeiras xeracións de estudantes en computación uruguaios a principios dos anos 70, formados na Facultade de Enxeñaría da Universidade da República.
En 1964 casou co artista Anhelo Hernández, dedicado á pintura contemporánea, e que integrou o Taller Torres García. En 1976 a parella partiu ao exilio en México. Nese período, Holz traballou na Dirección Xeral de Política Económica e Social. Tamén traballou no Instituto Nacional de Estatística, no que chegou a ser directora da Dirección de Desenvolvemento Informático. Ofrecéronlle a dirección do instituto, pero xa decidira retornar ao Uruguai.
Concursou pola dirección do Servizo Central de Informática da Universidade da República (SeCIU), México, en 1986, e obtivo o posto. Dende esta posición Ida Holz liderou o desenvolvemento de Internet no Uruguai desde principios dos anos 90. Xogou un rol destacado no desenvolvemento e evolución das Teconoloxías da Información e a Comunicación no Uruguai. Desde 2005 estivo na dirección da Axencia de Sociedade da Información e do Coñecemento do Uruguai (Agesic). Tamén foi unha das impulsoras do Plan Ceibal.
Foi coñecida pola súa oposición nun foro celebrado en Río de Janeiro de 1991, onde os Estados Unidos e Europa pretendían impoñer a súa hexemonía no goberno da nacente rede mundial de internet. Estivo no equipo que creou o borrador do futuro Foro Latinoamericano de Redes.
En 1994 o SeCIU instalou o primeiro nodo de Internet no Uruguai baixo a súa dirección. Ida Holz xogou un papel importante na Cooperación Latinoamericana de Redes Avanzadas (Red CLARA).
Fillas de Cassandra
Fillas de Cassandra é un dúo musical galego formado en 2022 por MaríaSOA (Vigo, 1996) e Sara Faro (Vigo, 2001). A súa música está baseada na tradición musical e oral, o feminismo, os sons modernos e a mitoloxía grega.
Traxectoria
Coñecéronse nunhas xornadas de Feminismo unitario en Vigo e desde entón xuntaron a formación musical de MaríaSOA -voz, percusión e piano- e Sara Faro -voz e percusión- para formaren o dúo.
Apostan pola recuperación de melodías tradicionais e as novas líricas, inspiradas nos cantos de tradición oral, con influencias do pop, a música electrónica e a música clásica. Propoñen un espectáculo teatral do que forma parte o público, sempre desde unha ollada feminista e actual e no que o piano e as percusións están apoiadas en bases electrónicas.
Na tradición os temas están influenciados por Xosé Lois Romero e Aliboria, Leilía, Baiuca e Contrapunto das Tanxugueiras. Nas harmonías hai referentes do barroco e pola electrónica inflúen Rosalía ou a Bad Gyal.
En 2022 estrearon o tema "Lisístrata" no Luar e actuaron en escenarios de toda Galicia.
O seu primeiro disco, Acrópole (2023), semella unha obra de teatro clásico con heroínas mitolóxicas na que se achegan as mulleres do presente coas do pasado, as vivencias propias coas alleas. Están Antígona, Pandora, Eco, as Moiras e as ninfas Dafne e Syrinx.
Ólafsvík
miniatura|250px|Vista aérea de Ólafsvík. Foto de 2017 Ólafsvík é unha pequena cidade do municipio de Snæfellsbær, na rexión de Vesturland, ao oeste de Islandia.
Xeografía
Ólafsvík encóntrase no extremo occidental da península de Snæfellsnes, ás beiras do fiorde Breiðafjörður. Preto dela encóntrase o volcán Ólafsvíkurenni, de 415 m de altura.
Ao suroeste de Ólafsvík está o volcán Snæfellsjökull.
Os accesos principais a Ólafsvík son a estrada da meseta Fróðárheiði e despois a ruta de Búðir no sur de Snæfellsnes.
Fernando Pereira
O nome Fernando Pereira pode referirse a:
Outeiro, Vilasouto, O Incio
Outeiro é un lugar da parroquia de Vilasouto, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Os Mises, Mougás, Oia
Os Mises é un lugar da parroquia de Mougás, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
Bermún, O Viso, O Incio
Bermún é un lugar da parroquia do Viso, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Lameiro, Mougás, Oia
Lameiro é un lugar da parroquia de Mougás, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
Monika Henzinger
Monika Henzinger, nada en Weiden in der Oberpfalz, Alemaña, o 17 de abril de 1966, é unha informática alemá que dirixiu o Departamento de Investigación de Google, foi profesora na Universidade Cornell e na Escola Politécnica Federal de Lausana e dende o 2009 é profesora na Universidade de Viena. Está especializada principalmente en algoritmos con especial atención ás estruturas de datos, a teoría de xogos algorítmica, e a recuperación de información na Web.
Traxectoria
Despois de graduarse no Instituto Elly-Heuss comezou a estudar Informática na Universidade de Erlangen e posteriormente na Universidade do Sarre en Saarbrücken, Alemaña. Obtivo o seu título de doutora en Ciencias da computación pola Universidade de Princeton en 1993. A continuación traballou na Universidade de Cornell como profesora asociada. En 1999 Monika Henzinger foi contratada polo Departamento de Investigación de Google en California, do foi directora entre o 2000 e o 2004. Trasladouse á Escola Politécnica Federal de Lausana en Suíza no 2005.Trasladouse á Universidade de Viena no curso 2009/2010. Alí dirixe o grupo de investigación de Teoría e aplicación de algoritmos, centrado en atopar solucións para reducir o tempo de execución co fin de diminuír os custos en hardware e en consumo de enerxía na informática.
Monika Henzinger casou con Thomas Henzinger e ten unha filla.
Buxán, O Viso, O Incio
Buxán é un lugar da parroquia do Viso, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
O Sobrado, O Viso, O Incio
O Sobrado é un lugar da parroquia do Viso, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
San Miguel, O Viso, O Incio
San Miguel' é un lugar da parroquia do Viso, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Nitrato de amonio
O nitrato de amonio ou nitrato amónico é un sal formado por iones nitrato e amonio. A súa fórmula é NH4NO3. Trátase dun composto incoloro e higroscópico, altamente soluble en auga. O nitrato de amonio é un composto inestable e adoita ser utilizado como fertilizante. Estímase que a produción global foi de 21,6 millóns de toneladas en 2017.
Síntese
O nitrato de amonio obtense por neutralización de ácido nítrico con hidróxido de amonio tras a evaporación da auga:
NH4OH+HNO3⟶NH4NO3+H2O
No laboratorio pódese obter por dobre descomposición entre sulfato de amonio, (NH4)2SO4, e nitrato de estroncio, [Sr(NO3)2], en disolución. Tras precipitar o sulfato de estroncio e filtrar a disolución que logo se evapora, obtense o nitrato de amonio en cristais ou po branco.
Aplicacións
O nitrato de amonio utilízase sobre todo como fertilizante polo seu bo contido en nitróxeno. O nitrato é aproveitado directamente polas plantas mentres que o amonio é oxidado polos microorganismos presentes no solo a nitrito (nitrosomonas) ou nitrato (nitrobacter) e serve de fertilizante de máis longa duración.
Unha parte da produción dedícase á produción do óxido nitroso (N2O) mediante a termólise controlada:
NH4NO3 ⟶ 2 H2O + NO2
Esta reacción é exotérmica e pode ser explosiva si leva a cabo nun colector pecho ou quentado demasiado rápido. No ano 2000 realizouse por parte de EFMA, un compendio de oito volumes que presentaban os "Mellores procedementos industriais dispoñibles para a prevención da produción e o control na industria de fertilizantes europea", en resposta ás normativas europeas e españolas.
Na actualidade, existen en Europa, segundo EFMA, ao redor de dez métodos diferentes para a produción industrial do nitrato de amonio nas súas diferentes riquezas, non existe un único procedemento que poida ser considerado como o máis vantaxoso respecto ao resto, debido fundamentalmente a dúas razóns:
Por iso incidirase en primeiro lugar de maneira xeral sobre cada un dos pasos do proceso, establecendo a continuación as mellores solucións que existen para resolver os problemas expostos.
En México, é un produto regulado pola Secretaría da Defensa Nacional (SEDENA) con medidas claras e rigorosas baixo a "Lei Federal de Armas de fogo e Explosivos"​ así como o seu Regulamento.
Fertilizante
O nitrato de amonio é un importante fertilizante etiquetaxe co código NPK 34-0-0 (34% en nitróxeno). Está menos concentrado que a urea (46-0-0), dando ao nitrato de amonio unha pequena desvantaxe no transporte. Como vantaxe o nitrato amónico é máis estable que a urea e non perde rapidamente o nitróxeno na atmosfera. Sérvese en gránulos compactos cando se usa como fertilizante, o cal mellora a súa estabilidade. A maior parte da produción destínase a este fin. O sal resultante do nitrato amónico ao disolver en auga pode ser absorbida con facilidade polas plantas.
Explosivos
En estado puro é tamén un explosivo, aínda que bastante insensible ata que alcanza temperaturas elevadas. O aluminio en po mesturado achégalle enerxía á onda de choque, pero con certa diminución da onda explosiva.
Mestura con fuel oil
ANFO é un explosivo resultado de mesturar un 94% de nitrato amónico ("AN") e 6% de fuel oil ("FO") amplamente usado como explosivo industrial.​ É utilizado en minería de carbón, minería ao descuberto, minería de metal e obra civil onde as vantaxes do baixo custo do ANFO e facilidade do uso superan aos beneficios ofrecidos por explosivos industriais convencionais, como son a resistencia á auga, o balance de osíxeno, a velocidade de detonación e a súa capacidade de traballo en pequenos diámetros.
Industria química
O nitrato de amonio é tamén utilizado en:
Usos especializados
O nitrato amónico é usado nalgúns packs de frío instantáneo xa que diluído en auga é altamente endotérmico. Tamén é usado, en combinación con explosivos "fuels" como o nitrato de guanidina​ como un barato (pero menos estable) alternativa á aminotetrazola-5, un inflador para airbags producido pola Corporación Takata. Posteriormente descubriuse que era inseguro ao matar a 14 persoas.
Unha solución de nitrato amónico con ácido nítrico coñecida como Cavea-b converteuse nunha mestura prometedora para ser usada como combustible para foguetes, ao ser máis enerxética que a hidracina. Despois dalgúns ensaios realizados nos anos 1960 a substancia non foi adoptada pola NASA.
Procesos de fabricación
A reacción entre o amoníaco e o ácido nítrico é irreversible, completa, instantánea, exotérmica e admite calquera termodinámica ou discusión cinética. A calor de reacción depende da concentración de ácido nítrico usado e da solución producida de nitrato de amonio, pois a disolución canto máis concentrada está, maior é a calor de reacción. Devandita calor de reacción pódese utilizar para producir a evaporación da auga da solución de nitrato de amonio e ademais para producir vapor.
O nitrato de amonio puro sofre unha descomposición endotérmica a 169 °C e ten un punto de ebulición de 230 °C. A concentración do ácido nítrico usado normalmente é de 55 a 65 %, mentres o seu punto de ebulición a presión atmosférica é de 120 °C, máis baixo por tanto que a solución producida de nitrato de amonio, solucións altamente concentradas manifestan altos puntos de ebulición e de conxelación. O primeiro pode causar altas temperaturas e por tanto operacións perigosas e o segundo bloqueo das tubaxes.
O nitrato de amonio conservado a 100 °C por un longo período de tempo sofre unha descomposición termal cara a @amoníaco e ácido nítrico, descomposición que a máis de 185 °C pode producir unha explosión perigosa. A solubilidad de @amoníaco en auga decrece rapidamente cando aumenta a temperatura e a alta volatilidade dos compoñentes e a descomposición do sal producido conduce facilmente a perdas ambientais e problemas de corrosión. O control das variables da reacción (temperatura, presión, calor utilizada e concentracións de ácido nítrico e nitrato de amonio) e os detalles de construción, logran a utilización da máxima calor, #xerar unha mestura fundida sen adición de calor externa que ao mesmo tempo asegura unhas condicións, todo co mesmo equipo e consumo de enerxía, nas que se consegue a maior produción posible e unha alta calidade do produto.
O proceso de obtención de nitrato de amonio basicamente consta dos seguintes pasos:
Neutralización
É unha reacción instantánea e altamente exotérmica, como se viu anteriormente, cun produto de reacción inestable pero podemos obter unha boa realización industrial cando se dan as seguintes condicións:
A temperatura de reacción contrólase por medio da debida regulación da adición dos reactivos, por extracción da calor xerada e en casos extremos, engadindo auga (condensados) ao contido do neutralizador. Aínda que poden eliminar practicamente as perdas do ácido só por medio do control da temperatura de reacción, non ocorre o mesmo coas perdas de amoníaco, debido á súa maior volatilidade. Por isto, é necesario tomar medidas adicionais. Nalgúns procesos engádese, para este propósito un lixeiro exceso de ácido sobre a cantidade estequiométricamente requirida. Noutros, o neutralizador funciona totalmente cheo de líquido, o cal fai factible, manter nel unha presión de varias atmosferas, moi por encima da presión de vapor da solución.
Na práctica os procesos comerciais difiren en dous puntos principais, na mestura e en lle control da temperatura, sendo esta a característica máis importante. Os parámetros da reacción e a construción adoptada na neutralización definen toda unha liña de produción: ácido precalentado, evaporación de amoníaco e evaporación da auga restante (parcial ou totalmente) pode ser realizados mediante a calor recuperada na neutralización.
Segundo a temperatura da zona de reacción
Divídense os neutralizadores en tres grupos de acordo coa temperatura da zona de reacción, os cales poden traballar:
Neutralizadores que traballan por baixo do punto de ebulición atmosférico, son métodos de baixa temperatura e presentan vantaxes talles como:
Tamén teñen algúns inconvenientes, como:
Neutralizadores que traballan no punto de ebulición atmosférico, non utilizan recirculación da solución de nitrato de amonio, por tanto a reacción estará menos controlada ao ser moi exotérmica e brusca, se se recircula a solución esta absorbe parte da calor e contrólase esta brusquedad, #evitar as perdas de nitróxeno que poderían #orixinar. Aínda que a súa temperatura é maior que a dos neutralizadores anteriores, ao redor de 150 e 200 °C, presenta vantaxes como:
O inconveniente principal é a contaminación do vapor de proceso con @amoníaco e ácido nítrico, co que se necesitan equipos de aceiro inoxidable. Os neutralizadores sobre o punto de ebulición atmosférico son os máis axeitados para un bo proceso de produción.
Os neutralizadores que traballan sobre o punto de ebulición atmosférico, a característica común de todo deseño neste grupo é que a presión aplicada xeralmente entre 2 e 6 bar emprégase para levantar a temperatura no neutralizador até 180 °C aproximadamente. A presións e temperaturas máis elevadas cáusanse maiores perdas e máis corrosión, sendo necesarios equipos especiais.
Segundo a temperatura de calor de reacción
Distínguense os seguintes tipos de neutralizadores:
Os dous primeiros casos non se usan en plantas modernas, é dicir, polo menos unha parte dos vapores producidos son utilizados en procesos da mesma planta.
Segundo a presión dos vapores producidos no neutralizador
Como o factor determinante na recuperación de calor é o neutralizador, as condicións de operación do neutralizador definirán a presión dos vapores no mesmo e por tanto a súa temperatura de condensación, que é o parámetro usado na anterior clasificación. Por tanto parece máis apropiado agrupar os procesos de acordo coa presión dos vapores producidos no neutralizador, así existirán:
A Cabrariza, Oia, Oia
A Cabrariza é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
Toiberde, Mougás, Oia
Toiberde é un lugar da parroquia de Mougás, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
As Mariñas, Oia, Oia
As Mariñas é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño. Segundo o IGE, en 2022 tiña 43 habitantes (23 homes e 20 mulleres).
Santa Cristina, O Viso, O Incio
Santa Cristina é un lugar da parroquia do Viso, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Riodosos, Mougás, Oia
Riodosos é un lugar da parroquia de Mougás, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
O Barreiro, Oia, Oia
O Barreiro é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
A Eirexe, Bande, Láncara
A Eirexe é un lugar da parroquia de Bande, no concello lugués de Láncara, na comarca de Sarria.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Pedra de Saa, Armea, Láncara
Pedra de Saa é un lugar da parroquia de Armea, no concello lugués de Láncara, na comarca de Sarria.
Leoncio Rubín de Celis
Leoncio Rubín de Celis Oroña, nado en Redondela o 12 de novembro de 1810 e finado en Madrid o 23 de novembro de 1875, foi un militar do exército español.
Traxectoria
Iniciou a súa carreira militar no ano 1829 no rexemento provincial de Tui co rango de subtenente de milicia. Entre 1834 e 1844 combateu na guerra contra os carlistas, acadando diferentes condecoracións e ascendendo a Tenente Coronel de Estado Maior.
Durante a revolución galega de 1846 sublevou a praza de Vigo e exerceu o mando da segunda división do Exército Libertador de Galicia co que dirixiu o intento de conquistar Ourense. O cargo duroulle unicamente dez días (do 15 ó 24 de abril). No último, saíron en dirección a Soutelo de Montes, onde se decataron do fracaso de Miguel Solís na Batalla de Cacheiras e se detiveron a descansar ata a mañá do 25, cando foron cara á Estrada e Cuntis, quizais coa idea de pasar a Portugal. Á noite Rubín fuxiu co seu axudante en dirección a Vigo, para poder embarcar con destino ó estranxeiro.
Ulrike Lohmann
Ulrike Lohmann é unha investigadora do clima e profesora de física atmosférica no ETH Zürich nada en 1966. É coñecida pola súa investigación sobre partículas de aerosol nas nubes.
O Merouciño, Oia, Oia
O Merouciño é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
Ulrike Lohmann
Traxectoria
Lohmann naceu en Kiel, sendo a filla dunha profesora e un político no Partido Socialdemócrata de Alemaña. Dedicou un ano ao voluntariado en Aldeas Infantís SOS en Nixeria, e despois estudou etnoloxía e xeografía. Inspirada polos informes medioambientais sobre o cambio climático, estudou meteoroloxía na Universidade de Mainz de 1988 a 1993. Recibiu o seu doutoramento en 1996 no Instituto Max Planck de Meteoroloxía. Traballou como profesora axudante e profesor adxunta de ciencias atmosféricas na Universidade de Dalhousie. É profesora de física atmosférica no Instituto da Atmosfera e o Clima na ETH Zürich desde 2004.
A investigación de Lohmann céntrase nas interaccións entre o quecemento global, os aerosois e a formación das nubes. A súa procura temperá modelou a influencia dos cirrus no clima, que continuou no seu uso do modelo de ECHAM. A súa investigación tamén considera os efectos globais indirectos dos aerosois e a conexión co cambio climático. Tamén trata a posibilidade da xeoinxeñería mediante o adelgazamento de cirros.
No 2017 nun artigo da revista Science, anota "polo momento, o adelgazamento dos cirros debe verse como un experimento mental que axuda a comprender os mecanismos de formación dos cirros". É unha das sinaturas principais nos capítulos de Nubes e Aerosois no cuarto e quinto informe de avaliación do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático (IPCC). Este grupo recibiu no ano 2007 o Premio Nobel da Paz.
O Cruceiro, Oia, Oia
O Cruceiro é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
O Campo da Ventana, Oia, Oia
O Campo da Ventana é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
O Recantiño, Oia, Oia
O Recantiño é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
A Picota, Oia, Oia
A Picota é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
Laxes, Oia, Oia
Laxes é un lugar da parroquia de Oia, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño.
Mercante
dereita|miniatura| Buque mercante histórico: un buque de carga fluyt holandés de finais do [[século XVII]] Un barco mercante, buque mercante ou só mercante  é unha embarcación que transporta carga ou leva pasaxeiros de aluguer. Isto contrasta coas embarcacións de recreo, que se usan para diversión persoal, e as embarcacións navais con fins militares ou a frota pesqueira (parte dela é ás veces consideraba mercante, en tanto que transporta mercadorías. As persoas que traballan nos mercantes son chamadas mariños mercantes, ou tamén só mercantes. Moitos buques mercantes operan baixo unha "bandeira de conveniencia" dun Estado distinto da do país dos propietarios do buque, como Liberia ou Panamá, que teñen leis marítimas máis favorables. Durante as guerras, os buques mercantes poden ser usados como auxiliares das armadas dos seus respectivos países, e son chamados a entregar persoal e material militar.
Forma e tamaño
Os mercantes teñen unha infinidade de tamaños e formas, desde barcos de mergullo de 6 metros a buques casino de 5.000 pasaxeiros, remolcadores, petroleiros de 300 metros de eslora ou submarinos de pasaxeiros no Caribe.
Frota mercante mundial
A mariña mercante de Grecia é a máis grande do mundo. Hoxe, a frota grega representa preto do 16% da tonelaxe mundial; isto convértea na actualidade na flota mercante internacional máis grande do mundo, aínda que non a maior da historia.
Categorías de buques mercantes
miniatura| Buque roll-on/roll-off Galaxy Leader A revisión do transporte marítimo da UNCTAD clasifica os buques como: petroleiros, graneleiros (e combinados), buques de carga xeral, portacontedores e "outros buques", que inclúe "gaseiros de petróleo licuado, transportistas de gas natural licuado, paquetería (química)". petroleiros, petroleiros especializados, reefers, subministración offshore, remolcadores, dragas, cruceiros, transbordadores, outros que non sexan de carga". Os buques de carga xeral inclúen "buques multipropósito e de proxecto e carga roll-on/roll-off ".
Aitzina!
Aitzina! ('Adiante!' en éuscaro) é unha organización política xuvenil encadrada na esquerda abertzale. Ten como ámbito de actuación Iparralde. O seu obxectivo é loitar por «unha Euskal Herria soberana e unha sociedade máis xusta e igualitaria».
Mercante
Buque de carga
dereita|miniatura| Buque de carga xeral Namibia Un buque de carga ou cargueiro é calquera tipo de buque ou embarcación que transporta carga, mercadorías e materiais dun porto a outro. Miles de transportistas de carga recorren os mares e océanos do mundo cada ano; manexan o groso do comercio internacional. Os buques de carga adoitan estar especialmente deseñados para a tarefa, adoitan estar equipados con guindastres e outros mecanismos para cargar e descargar, e veñen en todos os tamaños.
Graneleiro
dereita|miniatura| Granelero Sabrina I Un graneleiro é un buque que se utiliza para transportar artigos de carga a granel como mineral de ferro, bauxita, carbón, cemento, grans e carga similar. Os graneleiros pódense recoñecer polas grandes escotillas en forma de caixa na cuberta, deseñadas para desprazarse cara a fóra ou dobrarse cara adiante e cara atrás para permitir o acceso para cargar ou descargar carga. As dimensións dos graneleros adoitan estar determinadas polos portos e rutas marítimas que necesitan servir e polo ancho máximo da Canle de Panamá. A maioría dos lagos son demasiado pequenos para albergar graneleiros, pero unha gran flota de cargueiros lacustres leva máis dun século navegando polos Grandes Lagos e canle de San Lourenzo de América do Norte.
Aitzina!
Á presentación pública acudiu Philippe Bidart, líder histórico da esquerda abertzale en Francia, así como representantes de Ernai, a súa organización homóloga en Euskadi e Navarra.
Mercante
Buque cisterna e petroleiro
dereita|miniatura| [[Petroleiro|Supertanker de cru AbQaiq]] Un petroleiro, tanker ou buque cisterna é un buque destinado a transportar líquidos a granel. Os buques cisterna poden variar en tamaño desde varios centos de toneladas, deseñados para dar servizo a pequenos portos e asentamentos costeiros, até varios centos de miles de toneladas, deseñados para transporte a longo alcance. Os petroleiros transportan unha ampla gama de produtos, incluíndo:
Diferentes produtos requiren diferentes manexos e transportes, polo que se construíron tipos especiais de petroleiros, como petroleiros químicos, petroleiros e gaseiros.
Entre os petroleiros, os superpetroleiros ou supertankers en inglés, foron deseñados para transportar petróleo polo Corno de África desde Oriente Medio ; sendo o FSO Knock Nevis o buque máis grande do mundo, un superpetroleiro da ULCC antes coñecido como Jahre Viking (Seawise Giant). Ten un peso morto de 565.000 toneladas métricas e unha lonxitude duns 458 m. O uso de buques tan grandes é de feito moi pouco rendible, debido á incapacidade de operalos a plena capacidade de carga; polo tanto, a produción de superpetroleiros cesou actualmente. Os petroleiros máis grandes actuais en comparación polo arqueo bruto son TI Europe, TI Asia, TI Oceania, que son os maiores buques de vela na actualidade. Pero aínda co seu peso morto de 441.585 toneladas métricas, navegando como VLCC a maior parte do tempo, non usan máis do 70% da súa capacidade total.
Ademais do transporte por oleodutos, os buques cisterna son o único método para transportar grandes cantidades de petróleo, aínda que estes buques cisterna causaron grandes desastres ambientais ao afundirse preto das rexións costeiras, causando derrames de petróleo. Véxase Braer, Erika, Exxon Valdez, SS Torrey Canyon, Prestige e Catástrofe do Prestige para ver exemplos.
Buque de comercio costeiro
Os buques comerciais costeiros son barcos máis pequenos que transportan calquera categoría de carga ao longo das rutas costeiras, en lugar de transoceánicas.
Buque de pasaxeiros
dereita|miniatura| Cruceiro Ocean Countess miniatura| Cruceiro fluvial, Avalon Expression Un buque de pasaxeiros é un buque cuxa función principal é transportar pasaxeiros. A categoría non inclúe os buques de carga que teñen aloxamentos para un número limitado de pasaxeiros, como os anteriormente omnipresentes cargueiros de doce pasaxeiros nos que o transporte de pasaxeiros é secundario ao transporte de mercadorías. Con todo, o tipo inclúe moitas clases de buques que están deseñados para transportar un número substancial de pasaxeiros e mercadorías. De feito, ata hai pouco, practicamente todos os transatlánticos podían transportar correo, paquetes de mercadorías e expresos, e outras cargas ademais da equipaxe dos pasaxeiros, e estaban equipados con bodegas e torres de carga, postes reais ou outros aparellos de manipulación de carga para ese fin. Os cruceiros modernos teñen plataformas para os camións, así como os coches dos pasaxeiros. Só nos transatlánticos máis recentes e en practicamente todos os cruceiros eliminouse esta capacidade de carga. Un ferry é un barco ou barco que transporta pasaxeiros e ás veces os seus vehículos. Os transbordadores tamén se utilizan para transportar mercadorías (en camións e ás veces en contedores sen motor) e mesmo vagóns de ferrocarril (no caso dun ferry de trens).
Sancho Ordóñez (conde)
Sancho Ordóñez, nado antes do 1042 e morto c. 1080, foi un conde que viviu no século XI. O seu pai era Ordoño Vermúdez, fillo ilexítimo do rei Vermudo II, e a súa nai era Fronilde Páez,  tamén membro da alta nobreza como filla do conde Paio Rodríguez e da súa muller Gotina Fernández de Cea, filla do conde Fernando Vermúdez de Cea e Elvira Díaz. e irmá de Ximena Fernández, nai do rei Sancho III, e de Xusta Fernández, casada co conde Flaín Muñoz.