cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Canadian Radio Broadcasting Commission
Actividade
A comisión estaba formada por tres persoas e tiña o mandato para regular e controlar todas as emisións de radio no país, así como tamén para crear e transmitir a súa propia programación e para mercar ou constuír emisoras ao longo do país, así e todo os fondos para levar á práctica o seu mandato foron insuficentes polos efectos da Gran Depresión e moitos dos seus programas emitíanos emisoras privadas en gran parte do país. O seu primeiro presidente foi Hector Charlesworth, editor da revista Saturday Night.
Desaparición
A CRBC non cumpriu as expectativas da Canadian Radio League considerando escasa e pobre a súa programación e o principal partido da oposición, o Partido Liberal do Canadá acusábaa de progobernamental. . Durante a campaña das eleccións lexislativas de 1935, a CRBC emitiu unha serie chamada Mr. Sage criticando ao líder da oposición William Lyon Mackenzie King e o seu partido, este incidente foi decisivo na decisión de King de substituíla por unha nova entidade tras gañar as eleccións, nese entón tiña 8 estacións propias e 14 afiliadas privadas.
Molina de Aragón
miniatura|dereita|300px|Vista de Molina de Aragón miniatura|dereita|300px|Ponte vella en Molina de Aragón
Molina de Aragón é unha localidade e un concello da provincia de Guadalaxara, na comunidade autónoma de Castela - A Mancha. A súa poboación era de 3.656 habitantes en 2006.
Hidrografía
O río Gallo atravesa a poboación. Polo sur bordea a vila o arroio de La Cava, unha rambla —corga característica da España mediterránea— que polo xeral leva auga e que no ano 1930 produciu graves inundacións.
Antonio Gato
Antonio Edelmiro Gato Soengas, nado en Monterroso o 22 de febreiro de 1945, é un político galego que militou en distintas formacións independentes e de centro-esquerda.
Molina de Aragón
Historia
O nome actual da poboación procede da súa antiga pertenza á Coroa de Aragón. Pese a que foi tomada por Castela aos musulmáns, durante a guerra entre Castela e Aragón de 1356-1369, a vila (coñecida como Molina de los Caballeros, Molina de los Condes ou, simplemente, Villa de Molina) e máis a súa comarca pasaron ao reino de Aragón.
Antonio Gato
Traxectoria
É diplomado en Maxisterio e licenciado en Dereito pola UNED. Comezou a súa militancia no Partido Socialista Popular de Tierno Galván en 1973, que acabou formando parte do PSOE. Foi concelleiro nos anos 1979 e 1991-1995 e deputado provincial en 1991. Foi deputado polo PSdeG no Parlamento de Galicia durante as catro primeiras lexislaturas (1981-1997). De 1999 a 2015 foi alcalde de Monterroso e dende 2007 portavoz do PSdeG na Deputación de Lugo. En 2015 perdeu a alcaldía e tres anos máis tarde, no outono de 2018, anunciou a súa baixa no PSOE.
Molina de Aragón
Historia
No ano 1375 foi reconquistada polas tropas de Pedro o Cruel de Castela, durante unha expedición de castigo contra os aragoneses que daban apoio a seu irmán bastardo Henrique na guerra que ambos mantiñan polo trono castelán. O exército chegou mesmo a conquistar Teruel, mais nos tratados de paz seguintes os casteláns retiraríanse de todos os territorios e localidades ocupadas, salvo da contorna de Molina, que sería coñecida a partir de entón como de Aragón. A vila de Molina, residencia habitual de Pedro I desde aquela altura, foi considerada como un territorio aparte, en mans do rei, costume que perdurou até a actualidade, xa que entre os títulos señoriais do rei de España, Xoán Carlos I, continúa a figurar o de "Señor de Molina".
Antonio Gato
Traxectoria
Nas municipais de 2019 presentouse como candidato á alcaldía por un novo partido, Independentes por Monterroso (IxM) e resultou elixido alcalde, se ben sen maioría absoluta. Ao pouco disto, destituíu os tenentes de alcalde do seu partido, e gobernou el só. A finais de 2019, nomeou tenentes de alcalde os edís do PSdeG e CxG. En maio de 2020 viviu outra crise de goberno, a segunda no mandato, e destituíu os concelleiros do PSdeG: quedou no goberno el só co apoio do edil de CxG .En xullo de 2020 renunciou ao cabo á alcaldía e abandonou o concello, co que se abriu un proceso para elixir novo alcalde.
Molina de Aragón
Monumentos e lugares de interese
En xeral a vila conserva boa parte do seu patrimonio medieval e da idade moderna.
Contorno ambiental
Molina está situada moi preto do Parque Natural do Alto Texo, que posúe especies mediterráneas de montaña alta e mediana, en óptimo estado de conservación. Constitúe ademais unha dos maiores áreas de canóns fluviais do interior peninsular. O parque conecta aínda con zonas turísticas e paisaxísticas como son a Serranía de Cuenca ou os Montes Universales (Teruel).
-1538
Outros
Historia ano a ano
Encoro de Kárahnjúkar
A gran polémica
miniatura|esquerda|200px|O muro do encoro, no [[2006.]] A construción desta presa desatou unha gran polémica no país do xeo, pois o seu levantamento foi considerado por ecoloxistas de todo o planeta unha perigosa cicatriz na maior franxa natural impoluta de Europa. Era a grande empresa contra o medio ambiente. Por unha banda a empresa de aluminio estadounidense á que a obra hidráulica abastece e pola outra o descontento da poboación islandesa. Detrás desta polémica desatada escóndense numerosos problemas na economía islandesa, así como o esgotamento dos recursos pesqueiros e agrícolas da illa.
O proxecto foi documentado no programa da canle National Geographic MegaStructures, e no de Discovery Channel Extreme Engineering. Asemade aparece no documental Heima (2007), do grupo de música Sigur Rós, onde fan un concerto protesta contra a construción do encoro.
Mosteiro de Batalha
O Mosteiro de Santa Maria da Vitória (máis coñecido como Mosteiro de Batalha ) atópase en Batalha, Portugal, e foi mandado edificar en 1386 por Xoán I de Portugal como agradecemento á Virxe María pola vitoria na Batalla de Aljubarrota. Este mosteiro dominicano foi construído ó longo de dous séculos até o ano 1563, durante o reinado de sete reis de Portugal, pero dende 1388 xa vivían alí os primeiros dominicanos. Exemplo da arquitectura gótica tardía portuguesa, ou estilo manuelino, é considerado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO, e o 7 de xullo de 2007 foi elixido como unha das sete marabillas de Portugal. En Portugal, o IPPAR clasificouno como Monumento Nacional dende 1910. Ten, dende 2016, o estatuto de Panteón Nacional.
A Ramalleira
O topónimo galego A Ramalleira é un fitónimo referido a un lugar abondoso en ramas ou carballos. Pode referirse a:
Indicación Xeográfica Protexida
Debido a que as calidades do produto proveñen do medio xeográfico no que se elaboran, a indicación xeográfica supón un viorto entre o produto e o lugar de orixe.
Exemplos de indicacións xeográficas
Estes signos son aplicables a unha ampla gama de produtos. Por exemplo, pódese mencionar ao "Roquefort" empregado para designar a un queixo producido en Francia.
Con todo, non se limita só aos produtos agrícolas, xa que pode servir para destacar as calidades particulares dun produto que sexan consecuencia de factores humanos propios do lugar de orixe. Cítase como exemplo disto último á indicación xeográfica "Swiss" (suízo), protexida en numerosos países e empregada para designar produtos fabricados en Suíza.
En Galicia, é destacable a Identificación Xeográfica Protexida (I.X.P) no pemento, unha certificación avalada pola Comisión Europea, cuxo obxectivo é designar a denominación do pemento cuxa produción, transformación e elaboración posúe unha orixe xeográfica determinada, e cuxa calidade ou reputación débese ao devandito lugar. Este selo (I.X.P.) é moi importante e na actualidade existen diferentes denominacións de orixe en Galicia para este produto: pemento de Padrón (O Sar), pemento do Couto (Ferrolterra) e o pemento de Arnoia (O Ribeiro). Trátase dun distintivo que verifica que os produtos co selo de Identificación Xeográfica Protexida atópanse dentro da lista de produtos agroalimentarios de orixe, calidade e calidade certificada, protexidos polas normas da Unión Europea. Cada vez máis, os consumidores reclaman unha maior transparencia sobre os produtos que adquiren ou consomen, de aí a necesidade de contar con figuras de protección que recoñezan e certifiquen a súa procedencia, calidade, así como outros aspectos relativos ao control, a transformación e a seguridade alimentaria.
Unión Europea
De acordo coa normativa da Unión Europea, protéxese a Indicación Xeográfica Protexida (I.X.P.) se o vencello do medio xeográfico co nome do produto segue presente en polo menos unha das etapas da produción, da transformación ou da elaboración. Ademais, o produto pode beneficiarse da boa reputación da rexión xeográfica.
Ofidiformes
miniatura|300px|Brotula multibarbata Os Ofidiformes (Ophidiiformes) son unha orde de peixes teleósteos, dentro da superorde Paracantopterixios (Paracanthopterygii). A orde inclúe especies mariñas, algunhas de augas profundas, como o peixe de hábitat máis profundo que se coñece, Abyssobrotula galatheae, atopado a 8.370 m na Foxa de Porto Rico.
Características
As aletas pelvianas, cando están presentes, insírense ó nivel do preopérculo ou mesmo por diante, e ás veces presentan unha espiña nelas. As aletas dorsal e anal son longas, achegándose á caudal e, usualmente, unidas a esta.
Clasificación
Divídese en días subordes con cinco familias:
Cabodantoi, A Capela, A Capela
Cabodantoi é un lugar da parroquia da Capela, no concello da Capela, na comarca do Eume. No ano 2010 tiña 15 habitantes segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, deles 7 eran homes e 8 eran mulleres.
Jacobo Llamas Martínez
Jacobo Llamas Martínez, nado en Lugo en 1980, é un escritor galego.
Traxectoria
Foi director de publicacións da Editorial Toxosoutos. Estudoso da lírica castelá do Século de Ouro, ten publicado poemas nas revistas Dorna e Xistral.
Gran Premio de Portugal
O Gran Premio de Portugal (Grande Premio de Portugal) foi unha carreira automovilistica que se celebraba fai varios anos, sobre todo na década de 1950 e logo na década de 1980 e 90. Foi unha carreira de Fórmula Un entre e  e entre  e. Volveu en como consecuencia da modificación do calendario a causa da Pandemia por coronavirus de 2019-2020. Mudando a súa localización de Lisboa ao Algarve.
Historia
A primeira carreira levouse a cabo no circuíto urbano de Boavista de Porto o 17 de xuño de 1951, como unha carreira de prototipos. O Gran Premio foi trasladado a Monsanto Park, en Lisboa, en 1954, como un feito illado. A primeira carreira de Fórmula Un levouse a cabo o 14 de agosto de 1958 en Boavista, seguida en 1959 polo Gran Premio de Monsanto. Volveu a Boavista en 1960, logo do cal se terminou.
O nome resucitouse para unha carreira de coches deportivos de velocidade no circuíto urbano de Cascais en 1964. Os dous anos seguintes, foi unha carreira de Fórmula Tres.
As bases para o regreso do Gran Premio de Portugal plantáronse coa inauguración do Autódromo do Estoril en 1972. O Gran Premio de Estoril levouse a cabo como unha carreira do Campionato de Europa de Fórmula Dúas durante a década de 1970. O 21 de outubro de regresou a Portugal o calendario de F1, onde Alain Prost gañou a carreira pero non puido gañar o campionato por medio punto. En, o Gran Premio trasladouse ao 21 de abril e dispútase baixo unha intensa choiva, as condicións ideais para que Ayrton Senna gañase a súa primeira carreira. Desde, a carreira levouse a cabo no que se convertería na súa data tradicional, na penúltima semana de setembro.
Logo da morte de Senna e Roland Ratzenberger en Imola en, a pista de Estoril cambiouse, cunha nova chicane construída no lugar da curva "tanque", pasándose a chamar "chicane Gancho", como medida de seguridade. Estoril considerábase unha pista insegura e obsoleta, e o último Gran Premio de Portugal foi en Estoril o 22 de setembro de 1996, con Jacques Villeneuve como o gañador. Estoril foi planeado para ser a carreira final da tempada de, pero as melloras no circuíto non se terminaron a tempo, polo que foi substituído polo Gran Premio de Europa, que se celebrou en Xerez, España.
O 4 de abril de 2009 Max Mosley declarou que en base á calidade do circuíto do Autódromo Internacional do Algarve, o Gran Premio de Portugal podería ser integrado no campionato de Fórmula Un, a condición de lograr un acordo comercial coa Formula One Management.
A carreira volveu en como consecuencia da modificación do calendario a causa da Pandemia por coronavirus de 2019-2020. Mudando a súa localización de Lisboa ao Algarve.
Gañadores múltiples (construtores)
Os equipos en negra están competindo no campionato de Fórmula Un na tempada actual.
O fondo de cor rosa indica que unha carreira non forma parte do Campionato do Mundo de Fórmula Un.
Por tempada
O fondo de cor rosa indica que unha carreira non forma parte do Campionato do Mundo de Fórmula Un.
A Philosophical Investigation
A Philosophical Investigation (Unha investigación filosófica) é un libro de Philip Kerr publicado en 1992. Non se pode clasificar xa que mestura moitos xéneros (elementos de ciencia ficción, xénero negro, suspense, tamén prevalece o ton policíaco), polo que se distingue pola súa orixinalidade.
O libro divídese en dúas partes: nunha conta a historia e a outra parte fai referencia ao que pensa o asasino (un pequeno diario persoal)
Argumento
Londres 2013, unha inspectora chamada Jake Jakcowicz é a encargada de resolver unha serie de asasinatos raramente particulares.
Jake xunto con Stanley (inspector tamén encargado dos asasinatos), por petición da ministra Grace Milles, comezan a investigar estes crimes cometidos por un home o bastante intelixente para pasar inadvertido e impedir que o descubra. Ela acepta o caso pola gran curiosidade que lle proporciona xa que o asasino fai referencia ás súas vítimas con nomes en clave de importantes filósofos (o que mestura a filosofía e outras artes). Este asasino es coñecido co nome "Asasino do Lombroso" xa que as vítimas pertencen a un famoso programa que estuda a capacidade cerebral de agresividade dos homes (programa Lombroso). Todos os homes asasinados pertencen aos NVM-negativos, que é como se fai referencia ás persoas con esta doenza.
Mentres investiga, Jake acode diariamente á súa cita coa psicóloga Blackwell, para tratar o grande odio que sente cara os homes, derivado da súa infancia pola presenza do seu pai.
A investigación dá un xiro cando Jake descobre que o asasino pertence aos NVM-negativos do Programa Lombroso e que o seu nome en clave é Wittgenstein. Este home ao ser descuberto rapidamente se pon en contacto coa inspectora, que xunto ao seu axudante Yat Chung e un profesor de filosofía de Cambridge comezan a estudar a conduta deste estraño suxeito. Polo medio da investigación Jake coñece a Parmínedes (coñecido polo seu nome en clave: Shakespeare) que resulta ser o culpable dos asasinatos de seis mulleres que a inspectora trataba de resolver desde hai moito tempo (Asasino do Lapis de Beizos).
Ao final, unha vez descuberta a identidade do asasino, Jake descobre que Paul (Wittgenstein) é un técnico de enfermería e diríxese á súa casa. Ao chegar Paul xa a estaba esperando e o que pretendía era suicidarse pero a inspectora puido chegar a tempo para impedilo. Paul é condenado ao coma punitivo. Jake nese momento dáse de conta de que grazas a el, lograra superar o seu odio cara aos homes. O día da súa morte Jake foino visitar e el o único que lle explicou foi que "non era igual que os outros asasinos: el non mataba porque a voz de Deus llo pedía senón porque llo pedía a voz da lóxica".
-1570
Outros
Historia ano a ano
Leite humano
miniatura|Neno tomando leite do peito da súa nai. miniatura|Cando o neno succiona o peito da nai, unha hormona chamada [[oxitocina obriga ao leite a fluír polos alvéolos da glándula, ata os ductos e chegar aos sacos de leite situados tras a aréola e saír ao exterior.]]
O leite humano ou leite materno humano é o leite producido polas glándulas mamarias da muller para a alimentación inicial dos seus fillos. O leite é a primeira forma de nutrición do neonato nos mamíferos antes de que poida comer e dixerir outros alimentos. Acéptase de forma xeral que a lactación ten unha serie de beneficios para a saúde do meniño e a nai.
Produción
Baixo a influencia das hormonas prolactina e oxitocina, as mulleres producen leite despois de que se produce o nacemento do bebé. O leite producido inicialmente denomínase costro, o cal contén un nivel elevado de inmunoglobulina A (IgA), que cubrirá o tracto gastrointestinal do neno. Isto axuda a protexer ao neonato ata que o seu propio sistema inmunitario funcione plenamente, e crea un suave efecto laxante, que expulsa o meconio e axuda a impedir a acumulación de bilirrubina (un factor que contribuiría á ictericia).
A verdadeira incapacidade de producir leite dabondo para alimentar ao neno é rara, e os estudos de nais de países subdesenvolvidos que estaban pasando un período de escaseza nutricional mostran que malia todo producían cantidades de leite de calidade similar ao das nais de países desenvolvidos. Porén, hai moitas razóns polas cales unha nai pode non producir leite suficiente. A máis común é que o meniño non conecta eficientemente coa mamila e non succiona o suficiente como para facer saír o leite, e outras son certas medicacións (como os contraceptivos con estróxenos), enfermidades e deshidratación. Unha razón máis rara é a síndrome de Sheehan, tamén chamada hipopituitarismo posparto, que está asociada cunha deficiencia de prolactina, e que pode requirir a administración de hormonas.
A cantidade de leite producido depende da frecuencia coa que a nai dá o peito (e/ou bombea leite para almacenalo); canto máis aleite a nai ao meniño (ou bombee leite), máis leite producirá.
Fitosterol
Os fitosterois, son compostos químicos vexetais que comprenden os esterois das plantas e os estanois. Trátase de fitosteroides, similares ao colesterol, que aparecen en plantas e varían só na cadea lateral carbonada e/ou na presenza ou ausencia de dobre enlace. Os estanois son esterois saturados, que non teñen dobres enlaces na estrutura do anel de esterol. Identificáronse máis de 200 esterois e compostos relacionados. Os fitosterois libres extraídos de aceites son insolubles en auga, relativametne insolubles en aceite, e solubles en alcohois.
Leite humano
Composición
Se faltan os nutrientes procedentes dos alimentos, estes poden obterse dos depósitos almacenados no corpo da nai para producir o leite, pero aínda así, a composición exacta do leite materno varía dun día para outro, dependendo da composición dos alimentos comidos e do ambiente, o que significa que a proporción de auga e graxas flutúa.
Fitosterol
Os alimentos enriquecidos en fitosterois son suplementos dietéticos que se comercializan desde hai décadas. Malia os ben documentados efectos de diminución do colesterol LDL, non hai probas científicas de que teñan efectos beneficiosos sobre as enfermidades cardiovasculares ou a mortalidade global.
Leite humano
Composición
Durante os primeiros días despois do parto, a nai produce costro. Este é un fluído amarelado pouco denso, que é o mesmo fluído que ás veces gotea dos peitos durante o embarazo. É rico en proteínas e anticorpos que proporcionan unha inmunidade pasiva ao meniño, xa que o seu sistema inmunitario non está desenvolvido no momento do nacemento. O costro tamén axuda ao aparato dixestivo do neonato a crecer e funcionar debidamente.
O costro cambia gradualmente ata converterse no leite maduro. Nos primeiros 3-4 días o leite aparece pouco espeso e acuoso e sabe moi doce, e máis tarde farase máis espeso e cremoso. O leite humano apaga a sede e fame do meniño e fornece as proteínas, azucres, minerais, e anticorpos que precisa.
Nas décadas de 1980s e 1990s era frecuencte que os profesionais da lactación fixesen a diferenciación entre o primeiro leite e o leite do final durante unha sesión de lactación. Pero esta diferenciación causa confusión, xa que non hai dous tipos de leite. En realidade, a medida que o bebé se aleita o contido de graxa do leite aumenta gradualmente, polo que o leite se fai cada vez máis graxo.
Fitosterol
Estrutura
A primeira molécula á esquerda é o β-sitosterol. Nomenclatura do esqueleto esteroide á dereita.
Leite humano
Composición
O nivel de inmunoglobulinas A (IgA) no leite humano mantense alto desde o día 10 ata polo menos 7,5 meses despois do parto.
Plioceno
Na escala de tempo xeolóxico, o Plioceno é a época do período Neoxeno da era Cenozoica do eón Fanerozoico que está comprendida entre 5 millón e 1 millón e 806 mil atrás, aproximadamente. A época Plioceno sucede a época Mioceno e precede a época Plistoceno, ambas do seu período. Dividese nas idades Zancleano, Placenciano e Xelasiano, da máis antiga á máis recente.
Leite humano
Composición
O leite humano contén de 0,8% a 0,9% de proteínas, 4,5% de graxas, 7,1% de carbohidratos, e 0,2% de minerais. Os carbohidratos son principalmente a lactosa; identificáronse como compoñentes menores varios oligosacáridos baseados na lactosa. A fracción graxa contén triglicéridos específicos de ácido palmítico e ácido oleico (triglicéridos con enlace éster O-P-O), e tamén cantidades bastante grandes de lípidos con dobres enlaces trans que algúns estudos consideran beneficiosos para a saúde (a diferenza doutras graxas trans). Trátase do ácido vaccénico, e o ácido linoleico conxugado (CLA) que supoñen o 6% da graxa do leite humano.
As principais proteínas son a caseína (homóloga da β-caseína bovina), α-lactoalbumina, lactoferrina (apo-lactoferrina), IgA, lisozima, e albumina sérica. Nun ambiente ácido como o do estómago, a α-lactoalbumina desprégase adoptando unha forma diferente e únese ao ácido oleico para formar un complexo chamado HAMLET que ten a capacidade de matar células tumorais. Isto crese que contribúe á protección dos bebés lactantes contra o cancro.
Os compostos que conteñen nitróxeno non proteico supoñen o 25% do nitróxeno do leite, e entre eles están a urea, ácido úrico, creatina, creatinina, aminoácidos, e nucleótidos. O leite materno ten tamén variacións circadianas na súa composición; algúns dos nucleótidos prodúcense máis comunmente durante a noite, outros durante o día. miniatura|Costro e leite normal humanos. miniatura|300px|Dúas mostras de 25 mL de leite humano. A mostra da esquerda é o "primeiro" leite e a da dereita é o leite "do final" durante unha sesión de lactación.
O leite humano das nais diabéticas ten diferente composición ca o das mulleres non diabéticas. Pode conter niveis elevados de glicosa e insulina e niveis diminuídos de ácidos graxos poliinsaturados. Detectouse un efecto dependente de dose exercido polo leite de diabéticas sobre o aumento de atrasos da linguaxe nos nenos, aínda que os doutores recomendan que as nais diabéticas dean o peito a pesar dese risco potencial.
Comparación con outros leites
Todas as especies de mamíferos producen leite, pero a súa composición en cada especie varía amplamente, e nalgúns casos son moi diferentes á do leito humano. En xeral, o leite dos mamíferos que se aleitan con gran frecuencia (o que inclúe aos humanos) é menos rica, ou máis augada, ca o leite dos mamíferos que se aleitan con menos frecuencia. O leite humano é menos espeso e máis doce ca o de vaca, por exemplo.
O leite de vaca enteiro contén demasiado pouco ferro, retinol, vitamina E, vitamina C, vitamina D, graxas insaturadas ou ácidos graxos esenciais para os requirimentos dun bebé. Ademais ten demasiadas proteínas, sodio, potasio, fósforo e cloruro o cal pode someter a un esforzo os inmaturos riles infantís. Ademais, as proteínas, graxas e calcio do leite vacún son máis difíciles de dixerir e absorber polo neno ca os do leite humano. Unha pequena porción dos nenos son alérxicos ao leite vacún, xeralmente ás súas proteínas. Estes problemas tamén poden afectar aos leites maternizados derivados do leite de vaca.
Beneficios
A Organización Mundial da Saúde recomenda dar o peito durante os primeiros seis meses de vida, e introducir gradualmente as comidas sólidas despois dese tempo. A lactación complementaria recoméndase ata os dous anos ou máis, xa que tamén é beneficiosa nos nenos pequenos. A lactación no neno diminúe o risco de contraer diversas infeccións e enfermidades crónicas e favorece a súa maduración cognitiva.
A lactación materna tamén proporciona beneficios para a saúde da nai. Axuda á nai a que o seu aparato reprodutor se recupere despois do parto, e que volva ao seu peso normal anterior ao ambarazo, e, segundo algúns estudos, reduce o risco de cancro de mama durante a vida.
Aínda que a lactación materna é universalmente prescribida, nalgúns países a partir da década de 1950 dita lactación pasou por un período en que non estaba de moda e no que se consideraba que os leites maternizados de fórmula eran superiores ao leite de peito. Porén, hoxe recoñécese xeneralizadamente que ningún leite maternizado de fórmula pode igualar as cualidades do leite materno. Ademais das cantidades axeitadas de carbohidratos, proteínas e graxas, o leite materno proporciona vitaminas, minerais, encimas dixestivos, hormonas, anticorpos e linfocitos procedentes da nai que axudan ao meniño a resistir as infeccións. A función inmune do leite materno é individualizada, xa que a nai entra en contacto cos patóxenos que colonizan ao meniño ao tocalo e agarimalo, e así o sistema inmunolóxico materno fabrica anticorpos contra eses patóxenos, que despois pasan polo leite ao seu fillo. O leite materno contén menos ferro ca os leites de fórmula (e ca o de vaca), xa que o ferro é esencial para a supervivencia dos patóxenos dentro do hóspede. Porén, o ferro fornecido polo leite materno está máis dispoñible para o organismo do neno que o subministrado no leite maternizado de fórmula ou en suplementos dietéticos. Arredor dos 4 a 6 meses de idade os depósitos de ferro intestinal almacenados ho fígado do neno están esgotados; por tanto, este é o momento en que se introduce a alimentación complementaria.
A maioría das mulleres que non dan o peito aos seus fillos utilizan leites de fórmula, pero outras almacenan e conservan o leite extraído do peito para usalo noutro momento ou, nalgúns países, existen bancos de leite humano doado por voluntarias que pode obterse por prescrición.
Transmisión de substancias prexudiciais
A pesar do risco da transmisión de substancias a través do leite da nai ao fillo, a lactación materna ten máis vantaxes ca os leites maternizados de fórmula, e, con poucas excepcións, a OMS recomenda a lactación exclusiva nos primeiros 6 meses de vida.
Fármacos
As células produtoras de leite son máis permeables ás drogas durante a primeira semana despois do parto.
As características dos fármacos que fan que estes incrementen a súa excreción no leite son:
Os fármacos son transportados polo plasma sanguíneo a través das células dos ductos ata o leite por difusión ou transporte activo. Isto último pode orixinar que haxa unha maior concentración do fármaco no leite ca no plasma da nai.
As cantidades da maioría dos fármacos no leite non exceden o 2% do total da dose inxerida.
Contaminantes do ambiente
Os contaminantes ambientais que se encontran no leite xeralmente non son daniños, e deberían terse en consideración só cando os niveis ambientais son infrecuentemente altos. Os contaminantes máis preocupantes son os pesticidas, mercurio orgánico, e chumbo. O DDT e a dieldrina son inevitables e poden detectarse en pequenas cantidades no leite e mesmo en leites maternizados de fórmula. Os pesticidas e outras substancias tóxicas bioacumúlanse; é dicir, os seres vivos que están máis altos na cadea trófica almacenan máis cantidade deles nas súas graxas corporais. Isto pode observarse especialmente nos inuit (esquimós), que teñen unha dieta fundamentalmente carnívora. Estanse a facer estudos sobre o leite das nais inuit sobre os efectos dos bifenilos policlorados e contaminantes orgánicos persistentes, que mostran que dito leite ten niveis moi altos de compostos tóxicos.
Contaxio de enfermidades infecciosas
O leite materno non é estéril, polo que pode conter bacterias e virus, e a nai lactante que teña certas enfermidades transmisibles pode infectar ao neno, como é o caso de infeccións por virus como o VIH e o CMV. Ás nais infectadas polo VIH aconséllaselles non dar de mamar.
Usos alternativos do leite humano
Ademais de nutrir ao neno, ao leite humano téñenselle dado outros usos, especialmente usos medicinais. O leite materno contén fortes anticorpos e antitoxinas que moita xente cre que promoven a curación e a saúde xeral e úsano como remedio caseiro contra conxuntivite, picadas de insectos, queimaduras e abrasións, aínda que a ciencia médica nunca o considerou unha panacea. Como caso curioso algúns restaurantes teñen usado leite humano nas súas preparacións.
Notas
<div class="reflist" style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;"> <references group="" responsive="0">
Fitosterol
Fitosterois dietarios
As fontes naturais máis ricas de fitosterois son os aceites vexetais e os produtos feitos a partir deles. Os esterois poden estar presentes en forma libre e como ésteres de ácido graxo e glicolípidos. A forma unida é xeralmente hidrolizada no intestino delgado polos encimas pancreáticos. Algúns dos esterois son eliminados durante o paso de desodorización do refinamento de aceites vexetais e graxas, pero sen cambiar a súa composición relativa. Os esterois son, por tanto, unha útil ferramenta para comprobr a autenticidade dun aceite.
Como fontes comúns de fitosterois, os aceites vexetais utilizáronse para producir margarinas potenciando o seu contido en fitosterois. Produtos cereais, verduras, froitas e bagas, que non son ricos en fitosterois, poden ser fontes significativas de fitosterois debido ao seu maior consumo.
EFSA (Unión Europea)
A Autoridade de Seguridade Alimentaria Europea (coñecida polas súas siglas en inglés EFSA ) concluíu que pode reducirse o colesterol sanguíneo como media do 7 ao 10,5% se unha persoa consome de 1,5 a 2,4 gramos de estanoides e esterois vexetais ao día, un efecto que adoita establecerse en 2–3 semanas. Os estudos a longo prazos ampliados a 85 semanas mostraron que o efecto de rebaixa do colesterol podía ser sostido. Baseándose nestes e outros datos de eficacia, o comité científico da EFSA fixo a seguinte advertencia de saúde: “Os esterois vexetais mostraron rebaixar/reducir o colesterol sanguíneo. A rebaixa do colesterol sanguíneo pode reducir o risco de enfermidades da arteria coronaria".
FDA (Estados Unidos)
A FDA norteamericana aprobou a seguinte declaración para os fitosterois: Para os ésteres de esterois vexetais: (i) Os alimentos que conteñan polo menos 0,65 g por ración de ésteres de esterol vexetais, comidos dúas veces ao día coas comidas cun consumo total diario de polo menos 1,3 g, como parte dunha dieta baixa en graxas saturadas e colesterol, poden reducir o risco de enfermidades cardíacas. Unha ración de [nome do alimento] fornece ___gramos de esterol ésteres de aceite vexetal. Para os ésteres de estanol vexetais: (i) Os alimentos que conteñen polo menos 1,7 g por ración de ésteres de estanol vexetais, comidos dúas veces ao día coas comidas cun consumo diario total de polo menos 3,4 g, como parte dunha dieta baixa en graxas saturadas e colesterol, poden reducir o risco de enfermidades cardíacas. Unha ración de [nome do alimento] fornece ___gramos de ésteres de estanol vexetais. Revisando os ensaios clínicos que implican a suplementación con fitosterois, a FDA chegou á conclusión de que cando se consome no rango de 1 a 3 gramos en alimentos enriquecidos, os fitosterois tiveron como resultado reducións estatisticamente significativas (5-15%) nos niveis de colesterol LDL sanguíneo en relación ao placebo. A FDA tamén concluíu que cómpre un consumo diario dietario de 2 gramos ao día de fitosterois (expresado como fitosterois non esterificados) para demostrar unha relación entre o consumo de fitosterol e a rebaixa de colesterol para reducir o risco de enfermidade cardiovascular.
Rebaixa do colesterol
A capacidade dos fitosterois de reducir os niveis de colesterol foi demostrada primeiramente en humanos en 1953. Desde 1954-82, os fitosterois foron seguidamente comercializados como fármacos baixo o nome de Cytellin como tratamento para o colesterol elevado.
A diferenza das estatinas, nas que se demostrou que a redución do colesterol reduce o risco de enfermidades cardiovasculares e a mortalidade global en circunstancias ben definidas, as evidencias foron inconsistentes para os alimentos enriquecidos con fitosterois ou suplementos para baixar o risco de enfermidade cardiovascular, con dúas revisións que indican un efecto marxinal ou ningún, e outra revisión que mostrou evidencias de que o uso de fitosterois dietarios obtiña un efecto de rebaixa do colesterol.
Debido ás súas propiedades de redución do colesterol, algúns fabricantes utilizan os esterois ou estanois como aditivos alimentarios.
Seguridade
Unha preocupación de seguridade potencial en canto ao consumo de fitosterois dáse en pacientes con fitosterolemia, un raro trastorno xenético que ten como resultado que se multiplican por de 50 a 100 os niveis de esterol vexetal en sangue e que está asociado cun rápido desenvolvemento de aterosclerose coronaria. A fitosterolemia foi ligada a mutacións nas proteínas ABCG5/G8, que bombean os esterois vexetais fóra dos enterocitos e hepatocitos no lume dos condutos biliares, respectivamente. Dependendo do estudo de poboación investigado, os niveis de esterol vexetal no sangue están asociados positva ou negativamente ou non asociados co risco de enfermidades cardiovasculares.
Esterol fronte a estanol
A capacidade equivalente e seguridade dos esterois vexetais e estanois vexetais para rebaixaren o colesterol continúa a ser un asunto moi debatido. Os esterois vexetais e estanois, cando se comparan en ensaios clínicos, mostran reducir igualmente os niveis de colesterol. Un metaanálise de 14 ensaios aleatorizados controlados comparando directamente os esterois vexetais con estanois vexetais a doses de 0,6 a 2,5 g/día non mostraron diferenzas entre as dúas formas con respecto ao colesterol total, colesterol LDL, colesterol HDL ou niveis de triglicéridos. Os ensaios feitos con altas doses (> 4 g/día) de esterois ou estanois vexetais son moi limitados e aínda non se completou ningún que comparase a mesma alta dose de esterol vexetal e estanol vexetal.
O debate sobre a seguridade dos esterois fronte aos estanois está centrado na súa diferente absorción intestinal e as concentracións de plasma resultantes. Os fitosterois teñen unha taxa de absorción intestinal estimada inferior (0,02 - 0,3%) á dos fitosterois (0,4 - 5%) e consecuentemente as concentracións de fitostanois sanguíneas son xeralmente máis baixas que as concentracións de fitosterol.
Investigación
Os fitosterois están baixo investigación preliminar polo seu potencial para inhibir os cancros de pulmón, estómago, ovario, mama, colon e próstata.
Funcións nas plantas
Os esterois son esenciais para todos os eucariotas. En contraste coas células animais e fúnxicas, que conteñen só un esterol principal, as células de plantas sintetizan un conxunto de mesturas de esterois na cal predominan o sitosterol e o estigmasterol. O sitosterol regula a fluidez e permeabilidade da membrana de maneira similar ao colesterol das membranas das células de mamíferos. Os esterois vexetais poden tamén modular a actividade de encimas unidos a membranas. Os fitosterois están tamén ligados á adaptación das plantas á temperatura e á inmunidade das plantas contra os patóxenos.
-1524
Outros
Historia ano a ano
Pedro Fernandes de Queirós
dereita|miniatura|Escultura en Canberra. Pedro Fernandes de Queirós, coñecido tamén en castelán como Pedro Fernández de Quirós, nado en Évora en 1565 e finado en Panamá en 1614, foi un mariño e explorador portugués ao servizo da coroa española (por entón España e Portugal formaban un só reino).
Traxectoria
Moi novo incorporouse á Armada Española e fíxose mariño e navegante experimentado. En 1595 serviu como piloto nas exploracións de Álvaro de Mendaña de Neira polo suroeste do Pacífico, e desputoulle a Isabel de Barreto o título de gobernadora das Illas Salomón.
Como católico devoto, Quirós visitou Roma en 1600, onde obtivo apoio do papa, Clemente VIII, para seguir con outras exploracións. Foi a Perú en 1603 coa intención de atopar Terra australis, a "gran terra do sur mítica," e conquistala para España e a igrexa. A expedición de Quirós, con tres naves, Santos Pedro e Pablo, San Pedro e Os Tres Reis, partiu do Callao o 21 de decembro de 1605, con 300 mariñeiros e soldados.
En 1606 a expedición alcanzou as Tuamotu e as illas máis adiante chamadas Novas Hébridas (agora, como nación independente, Vanuatu). Quirós desembarcou nunha illa grande que creu era parte do continente meridional, e chamouna a Austrialia do Espírito Santo (mesturando as palabras Austral e Austria, dinastía reinante en España e Portugal). A illa aínda se chama Espírito Santo. Alí fundou unha colonia que chamou Nova Xerusalén. Pero a colonia foi pronto abandonada debido á hostilidade comprensible do Nin-Vanuatu-Vanuatu e aos desacordos entre os compoñentes da expedición.
Algunhas semanas despois Quirós fíxose ao mar outra vez. O mal tempo separouno das outras naves e non conseguía (ou iso dixo el máis adiante) volver á beira. Entón puxo rumbo a Acapulco en México, onde chegou en novembro de 1606. O seu segundo no mando, Luís Váez de Torres, logo de buscar inutilmente a Quirós, dirixiuse de novo a Espírito Santo descubrindo que era unha illa e seguiu buscando a Terra Australis, ata que abandonou a procura e dirixiuse a Manila.
Quirós volveu a Madrid en 1607. Tomado por tolo, pasou os sete anos seguintes na pobreza, escribindo numerosos memoriais relatando a súa viaxe e pedindo ao rei Filipe III diñeiro para unha nova viaxe. Enviárono ao Perú con cartas de recomendación, pero o rei non tiña verdadeira intención de financiar outra expedición. Quirós morreu en Panamá en 1615.
O nome de Pedro Fernández de Quirós recórdase hoxe principalmente en Australia. Moitos autores asignan a Quirós a invención da palabra "Australia" na crenza que el nomeou as súas illas "Australia do Espírito Santo", mentres que realmente chamounas Austrialia do Espírito Santo.
Festa dos maios
miniatura|A xesta como elemento protector das portas. A festa dos maios, tamén coñecida simplemente como os maios, é unha festa popular de orixes ancestrais. Esta celebración primaveral adóitase celebrar o 1 de maio, se ben en Ourense faise tradicionalmente o día 3. Tiña antigamente connotacións rituais totémicas á divindade primaveral ou das árbores, que se foron perdendo co paso do tempo.
A celebración das festas de maio é común en moitos países de Europa, onde existen variantes similares da mesma festividade.
Orixes
miniatura|[[Beltane.]] As orixes da festa remóntanse ás antigas civilizacións prerromanas, como a celta. A festividade celta de Beltane marcaba o inicio do verán pastoral cando os rabaños de gando eran levados cara aos pastos de verán e as terras de pasto das montañas. De aí a adoración dos fenómenos terrenais: terra, mar e aire. Unha das principais actividades da festividade consistía en acender fachos nas montañas e outeiros con rituais e significados políticos. A tradición estivo presente en Roma, entre o culto a multitude de deuses. Os romanos tamén asimilaron esta tradición mayumea en honra da chegada da primavera e das primeiras flores do ano, o día que corresponde co actual primeiro de maio. E todo poboado romano tiña ademais dos deuses oficiais os propios autóctonos. En Hispania adorábase a deusa Bona Dea, que non era outra que a deusa da fertilidade Maia ou Fauna na mitoloxía romana, coa que se celebraba a chegada da primavera nunhas festas que recibían o nome de Floralia. Seguramente esta tradición sufriu variacións coa chegada da civilización árabe aos campos de Castela, como a manifestación en cantos ou rondas á persoa amada. Finalmente, o cristianismo asimilou multitude de festas pagás profesadas con anterioridade á súa implantación en festas relixiosas, sendo este un claro exemplo: a maioría destas pasaron a ser festas en honra á Virxe María.
Celebracións en Galicia
miniatura|250px|Festa dos Maios en Ourense (2009). En Galicia vén celebrándose habitualmente o 1º de maio, se ben en Ourense fano o día 3, día da Santa Cruz, que na tradición cristiá representa a árbore da que nos veñen a vida, a saúde e a resurrección, segundo di o introito á celebración da misa nese día.
A festa consiste en realizar diversas representacións ao redor dunha árbore ou escultura, chamada maio. Grupos de xente cantan coplas populares (que tamén reciben a denominación de maios), ás veces dialogadas, mentres camiñan arredor da escultura, acompañados da percusión de dous paus. Era habitual pedir aos asistentes un aguinaldo que, por Lugo e Ourense, adoitaba consistir nunha presada de castañas maiolas (castañas secas), noces ou abelás, substituído hoxe por diñeiro.
É costume facer competicións, premiando as mellores esculturas e as mellores cantigas. Esta celebración ten sona en lugares coma Vilagarcía de Arousa, Ourense ou Redondela.
Tipoloxías
As figuras que protagonizaban a festa, os maios, permiten clasificalos en:
Maios figurados
miniatura|dereita|200px|Festa dos maios de Pontevedra. Os maios figurados consisten nunha armazón ou esqueleto de paus ou táboas de forma cónica ou piramidal, recuberto de tea metálica ou arpillera, que se cobre de mofo, fiúncho ou herba. A armazón constrúese sobre unha plataforma que, a modo de padiola, permitía transporta-lo maio polas rúas do lugar.
Sobre esta estrutura debúxanse distintos motivos con flores, follas, fiúncho, fentos, bugallos, froitos ou mesmo ovos, como materiais máis habituais. O cumio remátase (coróase) cunha cruz. Hoxe, a imaxinación popular tamén constrúe maios coas figuras máis variadas: pontes, hórreos, cruceiros, casas, animais, figuras humanas etc. En localidades costeiras, como Marín, fanse tamén con forma de barco.
Probablemente estea relacionado con estas festas da árbore o costume de colocar pólas de xesta (tamén chamada, por esta razón, maios) nas portas da casa e da corte, nas ventás, carros, leiras e barcas, e actualmente nos coches, na tarde-noite do último día de abril, para que o mes de maio protexa a casa, a xente que vive nela e as súas propiedades. Outros etnógrafos relacionan isto co ritual de alumea-las leiras na noite do 30 ou 29 de abril, coa fin de protexer os campos e comezar maio libres de calquera mal.
Maios humanos
Os maios humanos podían ser individuais: un mozo ou moza, ás veces disfrazados, adornados con flores, follas ou pólas e cunha coroa de flores. Cando se trataba dunha nena, a maia, ía vestida de branco, con ás e coroas de flores. Noutros lugares eran grupos de xente vestidos do mesmo xeito, e que cantaban e danzaban arredor do maio. Este tipo de maios moi habituais hai un cento de anos foron esmorecendo pouco a pouco até chegar case á desaparición. Cunqueiro lembrou nun dos seus artigos os de Mondoñedo. Son coñecidos os maios humanos de Portomarín ou os de Viveiro. Tamén en Vilafranca do Bierzo, localidade berciana de cultura galega (os maios cántanse no galego oriental propio da zona) é un dos poucos lugares onde se manteñen vivos esta tipoloxía de maios.
Cantigas
Había dous tipos de cantigas para cantar ó redor dos maios. Son raras (só sobreviven en Portomarín e Lourenzá) as composicións tradicionais, que se aprenden e repiten ano tras ano. Máis habituais son os textos que se escribían para cada ano, recollendo feitos actuais e, cada vez máis, críticas políticas, como esta que lle dedicaron ó gobernador civil de Pontevedra en 1923:
Estas coplas imprímense en follas soltas que se venden ós asistentes. O Museo de Pontevedra e a biblioteca Ben-Cho-Shey (na deputación de Ourense) conservan amplas coleccións das que se cantaron ó longo do século XX. Nalgunhas delas poden comprobarse os efectos da censura que riscaban ou modificaban os textos que a autoridade do momento consideraba inapropiados.
Ligazóns externas
Maias (folclore)
Proteína motora
As proteínas motoras (ou proteínas motrices) son un tipo de moléculas motoras que se poden mover ao longo da superficie dun substrato adecuado. Obteñen a enerxía para o seu movemento da hidrólise do ATP, convertendo a enerxía química en traballo mecánico.
Doenzas asociadas con defectos nas proteínas motoras
A importancia das proteínas motoras na célula faise evidente cando non poden exercer a súa función. Por exemplo, as dificiencias nas cinesinas considéranse a causa da enfermidade de Charcot-Marie-Tooth e dalgunhas doenzas renais. As deficiencias na dineína poden orixinar infeccións crónicas no tracto respiratorio, xa que os cilios do seu epitelio deixan de funcionar sen dineína. Os defectos na miosina muscular causan miopatías, mentres que os defectos no tipo non convencional de miosina son os causantes da síndrome de Usher e de xordeira.
Proteínas motoras citoesqueléticas
As proteínas motoras utilizadas no citoesqueleto para o movemento clasifícanse en dúas categorías segundo cal é o substrato sobre o que se moven: motores da actina ou de microtúbulos. Os motores da actina, como a miosina, móvense ao longo dos microfilamentos interaccionando coa actina. Os motores de microtúbulos, como as dineínas e cinesinas, móvense ao longo de microtúbulos interaccionando coa tubulina. Hai dous tipos básicos de motores de microtúbulos: motores que se moven cara ao extremo máis (+) do microtúbulo ou cara ao extremo menos (-).
Miosina
Representación xenómica dos motores miosinas:
Cinesina
As cinesinas son un grupo de proteínas motoras relacionadas que utilizan os microtúbulos como guías ou camiños sobre os que "camiñar". Son fundamentais para o movemento dos cromosomas durante a mitose e son tamén responsables de trasladar de sitio as mitocondrias, aparato de Golgi, e vesículas nas células eucarióticas. As cinesinas tipicamente conteñen dúas cadeas pesadas con cabezas motoras que se moven ao longo de microtúbulos por medio dun movemento ambulatorio asimétrico pseudoprocesivo, que pode ser segundo o tipo de cinesina concreta cara ao extremo máis (+) do microtúbulo ou cara ao extremo menos (-). Únense por un lado ao cargamento que transportan e por outro ao microtúbulo sobre o que "camiñan". Coñécense 14 familias de proteínas cinesinas, e algunhas proteínas adicionais similares a cinesinas que non están incluídas nesas familias.
Representación xenómica dos motores cinesinas:
Giulio Natta
Giulio Natta, nado o 26 de febreiro de 1903 en Porto Maurizio, actual Imperia (Italia) e finado o 2 de maio de 1979 en Bergamo (Italia), foi un químico e profesor universitario italiano galardoado co Premio Nobel de Química do ano 1963.