cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yukón
Fauna
Ademais do burbot e o lucio norteño, moitos dos peixes que habitan as augas do Yukón son salmónidos. Catro especies de salmón viven nos ríos e concas do Yukón, e nos lagos do océano Pacífico. O río Yukón ten a corrente de auga máis fresca para o hábitat de calquera salmón; o chinook nada río arriba uns 3.000 quilómetros desde a súa boca no Mar de Bering ata Whitehorse, onde deposita as súas ovas. Tamén hai salmóns "sockeye" e troitas arco da vella en lagoas interiores.
Non hai réptiles no territorio, salvo por unhas poucas ras.
Recursos naturais
miniatura|250px|dereita|Explotación actual de ouro nas minas de Klondike, Yukón O Yukón posúe abundantes fontes minerais, sendo a minería o principal alicerce da súa economía ata hai pouco tempo. Non en balde, o ouro atopado en Klondike provocou a febre deste metal en 1897. Actualmente atópase ouro en moitos arroios e ríos, habendo industrias que se dedican á súa explotación activa.
Outros minerais que se acharon en maior ou menor medida son: cobre na rexión de Whitehorse, chumbo e cinc, en Faro, e estes dous últimos máis algúns agregados de prata, en Mayo e Kenik. Descubríronse ademais asbestos en Clinton Creek, e cobre, ouro, e carbón na zona de Carmacks. O xacemento de tungsteno máis grande do mundo atópase en Macmillan Pass, nas montañas Mackenzie, próximo á fronteira cos Territorios do Noroeste. Os minerais non metálicos inclúen ao xade e á baritina.
A venda de peles fora o sostén económico das tribos das Primeiras Nacións, pero a baixa de prezos e o crecemento das críticas por parte do sector defensor dos animais terminaron por pór fin a devandita actividade.
O Yukón dispón de tres centrais hidroeléctricas: unha en Schwatka Lake, en Whitehorse, outra preto de Mayo e unha terceira en Aishihik Lake.
Mentres que os bosques predominan na paisaxe, a maioría das árbores son pequenas e de lento crecemento a consecuencia do clima frío seco. Practícase a silvicultura a pequena escala, sendo no sur onde se perciben as achegas industriais máis frutíferas debido á súa lixeira humidade. Con todo, a distancia que existe respecto ao mercado e os elevados prezos resultaron nunha empresa pouco proveitosa.
Unha pequena cantidade de gas natural prodúcese no sueste, aínda que pouco se explorou noutros puntos do territorio. Crese que pode haber grandes reservas de gas na área de Eagle Plains sobre a vía de Dempster Highway, e posiblemente en zonas achegadas a Whitehorse, pero, unha vez máis, a distancia desde o gasoduto obstaculizou a investigación.
Cuestións ambientais
O quentamento global está afectando máis ao norte que a calquera outro punto do planeta, e o Yukón non é a excepción. Aínda que é certo que os seus residentes recibirían con entusiasmo unha boa tempada de calor, os efectos colaterais de tal fenómeno son descoñecidos. A subida das temperaturas incorrería no aumento da evaporación e na seca dun ambiente que é de seu árido, provocando incendios forestais e reducindo a produtividade biolóxica dos bosques boreais, cuxo crecemento vese máis limitado á falta de humidade que á dunha temperatura favorable.
O territorio é ademais o branco da contaminación proveniente doutros sectores do mundo, sobre todo de orixe orgánica, polo que o consumo de animais salvaxes e de peixe xa non é aconsellable.
Localmente, a demanda mineira e a súa correspondente explotación son causantes da aparición de ácido nos confíns do seu campo laboral, custando centos de millóns de dólares en reparos e limpeza.
Nun intento por incentivar a investigación de recursos naturais, en 2005 o Partido do Yukón, liderado por Dennis Fentie, suspendeu a protección de áreas que se achaban anteriormente apoiadas polo goberno do Partido Demócrata, e sinalou a súa intención de non crear parques restrinxidos adicionais.
A tribo gwichʼin de Old Crow depende do caribú de Porcupine para autoabastecerse con comida e abrigo, como outras tantas da contorna. Esta especie trasládase ás chairas da costa para aparearse no "Refuxio Salvaxe Nacional do Ártico" (Arctic National Wildlife Refuge) en Alasca. Esa manda adoita ser seriamente castigada pola actividade petroleira do ambiente.
Xeografía humana
De escasa poboación, e con preto de 30.000 habitantes nun territorio case tan extenso como España ou Suecia, Yukón ten unha densidade de 0,06 persoas por km². Preto de tres cuartas partes da poboación concéntranse na zona de Whitehorse, e o resto vive noutras pequenas comunidades. Todas elas, excepto por Old Crow, son accesibles por estrada.
A capital, Whitehorse, é tamén a súa cidade máis grande e poboada; a segunda en importancia é Dawson City (1.800 hab.), que foi a primeira en poboación ata 1952.
O seguinte cadro presenta a poboación de moitas comunidades territoriais. É importante especificar que o censo de 2001 comprende a todos aqueles que residen entre os límites comunitarios, mentres que o Departamento de Estatísticas do Yukón (Yukon Bureau of Statistics YBS) inclúe a todo cidadán con dirección de correo postal. Comunmente, moitas persoas viven nos arredores dos polos urbanos, por iso é polo que haxa máis rexistros no YBS.
!Comunidade !2001 Censo !1996 Censo !Xuño 2005 YBS Notas: 1 Parte de Whitehorse (aglomeración) 2 Inclúe ao pobo e aos establecementos das Primeiras Nacións de Upper Liard e "Two and One-half mille Village". 3 Inclúe tanto á vila como a súa reserva india 4 Inclúe a localización e a súa reserva lindeira
Demografía
Poboación do Yukón desde 1901: !Ano !Poboación !Cinco anos % mudanza !Cinco anos % mudanza !Posto entre provincias e territorios Fonte: Statistics Canada
Transporte
Antigamente, o principal medio de transporte era a rede fluvial do río Yukón, tanto antes como logo da Febre do Ouro. Os tinglits da costa comerciaban coa xente atabasca empregando camiños montañosos.
Desde a febre do ouro ata os 1950, as embarcacións navegaron polo Yukón, principalmente entre Whitehorse como punto de concentración e Dawson City, algúns ata chegando a Alasca e ao mar de Bering, mentres que outros o facían polo río principal (o Yukón) e os seus afluentes (río Stewart etc).
Moitos barcos pertencían á compañía de navegación do Yukón británico, unha extensión das rutas do White Pass (e Yukón), que operaba así mesmo nunha área reducida entre Skagway (Alasca) e Whitehorse. O ferrocarril deixou de funcionar na década de 1980 coa primeira clausura da mina de Faro. Hoxe en día só é utilizado como medio de transporte e traslado de turistas durante o verán, e non na totalidade do territorio.
miniatura|300px|dereita|Ruta de Dempster En tempos actuais, o principal medio de comunicación terrestre represéntao, sen ningunha dúbida, a Autoestrada de Alasca, que atravesa Whitehorse. A ruta de Klondike comprende o tramo que vai desde Skagway, pasando pola capital yukoniana ata chegar a Dawson City; a de Haines esténdese desde a cidade do mesmo nome en Alasca ata Haines Junction, Yukón; e a de Dempster faio desde a ruta de Klondike ata Inuvik, nos Territorios do Noroeste. Todas estas estradas, fóra da última, áchanse pavimentadas. Outros camiños menos transitados son o Campbell, que comunica Camaracks con Watson Lake, na vía de Alasca; e o "Silver Trail" que se une coa ruta de Klondike sobre a ponte do río Stewart para unirse ás vellas comunidades mineiras de prata en maio, Elsa e Keno City. A case totalidade dos municipios do Yukón son accesibles por estrada, sendo o transporte aéreo a única forma de chegar á remota comunidade de Old Crow no extremo norte.
O aeroporto internacional de Whitehorse serve de conexión con outras rexións próximas, entre elas Vancuver, Calgary, Edmonton, Fairbanks, Juneau e Frankfurt (no verán). Cada comunidade posúe un aeroporto, e a empresa de voo está esencialmente ao servizo do turismo e as prospeccións mineiras.
Administración e goberno
En previsión do goberno responsable, organizáronse partidos políticos e postuláronse candidatos para a Asemblea Lexislativa do Yukón por primeira vez en 1978. Os Conservadores Progresistas gañaron as eleccións e constituíron o primeiro goberno de partido en xaneiro de 1979. O Novo Partido Democrático do Yukón mantívose no poder desde 1985 ata 1992, baixo o mandato de Tony Penikett, e de novo en 1996, con Piers McDonald, ata a súa derrota no 2000. Os conservadores regresaron ao poder en 1992 da man de John Ostashek, tras cambiar o seu nome polo de Partido do Yukón. O goberno de Pat Duncan, do Partido Liberal do Yukón, foi derrotado nas eleccións de novembro de 2002 fronte a Dennis Fentie do Partido do Yukón, quen foi nomeado "premier".
Aínda que se presentaron debates ao redor de se o Yukón puidese ser considerado como a undécima provincia do Canadá, adóitase pór de relevo a súa escaseza poboacional, razón máis que suficiente para desmerecer devandita categorización. Como resultado, o goberno da Columbia Británica propuxo en gran cantidade de ocasións o facerse cargo da súa administración.
A nivel federal, o territorio está representado no Parlamento do Canadá por un deputado e un senador. A diferenza do que sucede cos Estados Unidos, tódolos membros do Parlamento teñen o mesmo valor, e os residentes en Yukón gozan dos mesmos dereitos que outros cidadáns canadenses. Un dos representantes do Yukón no Parlamento —Eric Nielsen— foi o deputado primeiro ministro durante o goberno de Brian Mulroney, mentres que outro —Audrey McLaughlin— foi o líder do Novo Partido Demócrata.
O Yukón foi unha das nove xurisdicións do Canadá en propor o matrimonio entre homosexuais antes da aprobación da Lei de Matrimonios Civís canadense, xunto con Ontario, Columbia Británica, Quebec, Manitoba, Nova Escocia, Saskatchewan, Terra Nova e Labrador e Novo Brunswick.
Gobernos das Primeiras Nacións
A gran maioría da poboación forma parte das Primeiras Nacións. En 1991 asinouse un acordo territorial entre 7.000 representantes de catorce pobos indíxenas diferentes e o goberno federal; desde entón, cada "nación" de forma particular debe negociar as súas reclamacións específicas de terras e de autogoberno. En novembro de 2005, 11 de 14 "Primeiras Nacións" asinaron acordos co goberno. A continuación ofrécese unha lista das 14 Primeiras Nacións:
O territorio tivo unha vez un establecemento inuit, localizado en Herschel Island sobre a costa do Ártico. O mesmo foi desmantelado en 1987 e os seus habitantes trasladados aos Territorios do Noroeste. Como consecuencia do Acordo Final Inulaviut, a illa é hoxe un parque territorial e coñécese oficialmente como Qikiqtaruk, o nome da illa en lingua inuktitut.
Premio de Honra Marisa Soto
O Premio de Honra Marisa Soto, que recibe o nome desta falecida actriz galega, é o galardón especial dos Premios María Casares en recoñecemento á traxectoria ou o apoio ao teatro, concedéuselles aos seguintes profesionais e entidades:
Mine
Mine (美祢市, みねし, Mine-shi) é un concello da prefectura de Yamaguchi no Xapón. Está situado na parte centro-oeste da prefecura, e na area da provincia histórica de Nagato e suroeste da rexión de Chūgoku, extremo oeste da illa de Honshu. Ten 472,71 km² de superficie e unha poboación de 28.589 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 60,5 hab./km².
O concello de Mine limita cos concellos de Shimonoseki, de San'yōonoda, de Ube, de Yamaguchi, de Hagi e de Nagato.
Autólico
Autólico, na mitoloxía grega, foi un afamado ladrón, normalmente de gando, pero non só. Era fillo de Hermes e de Quíone. Tiña un irmán xemelgo, Filamón, músico, e tivo unha filla, Anticlea, que foi seducida por Sísifo, co quen enxendrou a Ulises.
Dise que Quíone deitouse a mesma noite con Hermes e con Apolo. De Hermes enxendrou a Autólico, e de Apolo a Filamón.
Practicamente, só é coñecido polos roubos que cometeu sen que o descubrisen, grazas ás ensinazas recibidas do seu pai, Hermes. No caso do gando, Autólico era quen de camuflar as reses roubadas, por exemplo tinxindo a pel dos animais noutras cores diferentes da propia ou poñendo cornos ás reses que non tiñan, ou quitándoos ás que si os tiñan. Mesmo se di que tiña a capacidade de metamorfosearse a si mesmo.
Entre as súas moitas trasnadas está o roubo do gando do seu veciño Sísifo. Sospeitando este ó ver como o seu rabaño minguaba e mentres medraba o de Autólico, fixo gravar o seu nome (ou as iniciais SS ) nos pezuños dos animais, e así puido demostrar ante tódolos veciños que o gando que Autólico gardaba na súa corte era o seu, e puido recuperalo.
Pero ese mesmo día casaban Anticlea, a filla de Autólico, e Laertes, e Sísifo entrou na casa e maquinou ata conseguir seducir á noiva esa noite, enxendrando así ó heroe Ulises. Claro que tamén se di que Autólico entregou voluntariamente a filla a Sísifo porque desexaba ter un neto tan astuto como este.
Tamén foi sonado, polas súas consecuencias, o roubo das eguas do rei de Ecalia, Éurito. Éurito negara a Heracles a man da súa filla Iole, polo que todos sospeitaron que Heracles fora o ladrón, todos menos Ífito, o fillo de Éurito. Pero na busca deste para atopar as bestas, seguiu unhas pegadas que o levaron ata a casa de Heracles, en Tirinto. Cando lle pediiu explicacións, Heracles díxolle que llelas vendera Autólico, quen resultou ser o verdadeiro ladrón. Ífito esixiu a Heracles que lle devolvera os animais pero este negouse, porque el as comprara de boa fe. Discuten e ó final Heracles mata a Ífito lanzándoo desde o alto da muralla na que se atopaban nese momento. Noutra orde de cousas, tamén lle roubou a Amintor un casco de coiro. Logo doullo a Ulises e este levábao posto na guerra contra Troia.
Pero non só foi un ladrón de éxito. Autólico forma parte do ciclo de lendas de Heracles porque foi un dos mestres que este tivo de meniño: el ensinoulle a loitar, mentres que Anfitrión, Cástor, Lino e Éurito lle ensinaron outras artes de guerra.
Xoán II de Portugal
Xoán II, nado en Lisboa o 3 de maio de 1455 e morto en Alvor o 25 de outubro de 1495, foi un rei de Portugal. Alcumado O Príncipe Perfeito. Fillo do rei Afonso V de Portugal e de Isabel de Coímbra. Recibiu unha coidada instrución civil e militar.
Autólico
Tamén foi un dos participantes na expedición dos Argonautas, e de feito, era o avó de Xasón a través da súa filla Polimede, casada con Esón.
Xoán II de Portugal
Subiu ao trono no ano 1481. Durante o seu reinado produciuse unha das etapas de maior desenvolvemento da exploración portuguesa. Foi un dos asinantes do Tratado de Tordesillas, o 7 de xuño de 1497 entre Castela e Portugal
Foi home de espírito tolerante que acolleu no seu país aos xudeus expulsados de España. Casou con Leonor de Viseu e con Leonor de Lancaster.
O seu corpo descansa no Mosteiro de Santa Maria da Vitória, na Batalha. Morreu sen herdeiros lexítimos escollendo a Manuel de Viseu, Duque de Beja, o seu primo e cuñado, como sucesor.
Metabolismo de fármacos
230px|miniatura|As [[citocromo P450 oxidases son encimas importantes no metabolismo de xenobióticos.]] O metabolismo de fármacos tamén chamado metabolismo xenobiótico é a modificación bioquímica de substancias farmacéuticas ou xenobióticos polos organismos vivos, xeralmente mediante sistemas encimáticos especializados. O metabolismo de fármacos a miúdo converte os compostos químicos lipófilos en produtos hidrófilos máis fáciles de excretar. A taxa do metabolismo determina a duración e intensidade da acción dos fármacos.
O metabolismo xenobiótico está constituído polo conxunto de rutas metabólicas que modifican a estrutura química de substancias estrañas á bioquímica normal do organismo (xenobióticos), como fármacos e velenos. Estas rutas son unha forma de biotransformación presente en todos os grupos principais de organismos, e considérase que é de orixe antiga. Estas reaccións xeralmente actúan detoxificando compostos velenosos; porén, nalgúns casos, os propios intermediarios do metabolismo xenobiótico poden causar efectos tóxicos.
As reaccións destas rutas son de especial interese para a medicina como parte do metabolismo de fármacos e como un factor que contribúe á resistenca a multidrogas en enfermidades infecciosas e quimioterapia do cancro. As accións dalgúns fármacos como substratos ou inhibidores de encimas implicados no metabolismo xenobiótico son unha causa común de interaccións de fármacos perigosas. Estas vías metabólicas son tamén importantes en ciencias ambientais, e o metabolismo xenobiótico de microorganismos determina se un contaminante será degradado durante a biorremediación, ou persista no ambiente. Os encimas do metabolismo xenobiótico, particularmente as glutatión S-transferases son tamén importantes en agricultura, xa que poden producir resistencia a pesticidas e herbicidas.
Barreiras de permeabilidade e detoxificación
Os compostos exactos aos que está exposto un organismo son en gran medida impredicibles e poden diferir grandemente co tempo; estas son as principais características do estrés xenobiótico tóxico. O principal reto ao que se teñen que enfrontar os sistema de detoxificación xenobiótica é que deben poder eliminar un número case ilimitado de compostos xenobióticos na comlexa mestura de compostos químicos implicados no metabolismo normal. A solución que evolucionou para afrontar este problema é unha elegante combinación de barreiras físicas e sistemas encimáticos de baixa especificidade.
Todos os organismos usan as membranas plasmáticas como barreiras de permeabilidade hidrofóbicas para controlar o acceso ao seu ambiente interno. Os compostos polares non poden difundir a través desas membranas, e a captación de moléculas útiles é mediada por proteínas de transporte que seleccionan especificamente substratos da mestura extracelular. Esta captación selectiva significa que a maioría das moléculas hidrófilas non poden entrar nas células, xa que non son recoñecidos por ningún transportador específico. En contraste, a difusión de compostos hidrófobos a través destas barreiras non pode ser controlada, e os organismos, por tanto, non poden excluír xenobióticos liposolubles usando as barreiras de membrana.
Porén, a existencia dunha barreira de permeabilidade significa que os organismos teñen a capacidade de facer evolucionar sistemas de detoxificación que explotan a hidrofobicidade común a xenobióticos permeables á membrana. Estes sistemas resolven o problema da especificidade ao posuíren unhas especificidades de substrato amplas coas que poden metabolizar case calquera composto non polar. Os metabolitos útiles son excluídos xa que son polares, e en xeral conteñen un ou máis grupos cargados.
A detoxificación dos subprodutos reactivos do metabolismo normal non poden conseguirse polos sistemas indicados antes, porque estas especies son derivadas dos constituíntes celulares normais e xeralmente teñen tamén as súas mesmas características polares. Porén, como estes compostos son poucos en número, os encimas específicos poden recoñecelos e eliminalos. Exemplos destes sitemas de detoxificación específica son o sistema da glioxalase, que elimina o aldehido metilglioxal reactivo, e os diversos sistemas antioxidantes que eliminan especies reactivas do oxíxeno.
Fases da detoxificación
miniatura|350px|Fases I e II do metabolismo dun xenobiótico lipófilo. O metabolismo de xenobióticos é a miúdo dividido en tres fases: modificación, conxugación e excreción. Estas reaccións actúan concertadamente para detoxificar xenobióticos e eliminalos das células.
Fase I. Modificación
Na fase I, diversos encimas actúan introducindo grupos polares e reactivos nos seus substratos. unha das modificacións máis comúns é a hidroxilación catalizada polo sistema de oxidases de función mixta dependente do citocromo P450. Este complexo de encimas actúa incorporando un átomo de oxíxeno en hidrocarburos non activados, que pode ter como resultado a introdución de grupos hidroxilo ou ben a N-, O- ou S-desalquilación de substratos. O mecanismo de reacción das oxidases dependendtes do P-450 é a redución do oxíxeno unido ao citocromo e a xeración de especies oxiferril altamente reactivas, segundo o seguinte esquema:
As reacción de fase I (tamén chamadas reaccións non sintéticas) poden ocorer por oxidación, redución, hidrólise, ciclación, desciclación, e adición dun oxíxeno ou retirada dun hidróxeno, levadas a cabo polas oxidases defunción mixta, xeralmente no fígado. Nestas reaccións oxidativas normalmente intervén unha citocromo P450 monooxixenase (xeralmente abreviada CYP), o NADPH e oxíxeno. Entre as clases de fármacos que utilizan este método para o seu metabolismo están as fenotiazinas, o paracetamol, e os esteroides. Se os metabolitos das reaccións de fase I son suficientemente polares, poden ser doadamente excretados neste momento. Porén, moitos produtos da fase I non son eliminados rapidamente e sofren máis reaccións nas cales un substrato endóxeno se combina con grupos químicos novos acabados de incorporar para formar un conxugado moi polar.
Unha oxidación común da fase I supón a conversión dun enlace C-H noutro C-OH. Esta reacción ás veces converte un composto farmacoloxicamente inactivo (un profármaco ou prodroga) noutro farmacoloxicamente activo. Igualmente, na fase I poden converterse moléculas non tóxicas en velenosas (toxifición). A hidrólise simple no estómago é normalmente unha reacción inocua, mais hai excepcións. Por exemplo, o metabolismo da fase I converte o acetonitrilo en HOCH2CN, que é rapidamente disociado en formaldehido e cianuro de hidróxeno, e ambos os dous son tóxicos.
O metabolismo da fase I de fármacos candidatos pode ser simulado no laboratorio usando catalizadores non encimáticos. Este exemplo dunha reacción biomimética tende a dar produtos que a miúdo conteñen os metabolitos da fase I. Como exemplo, o principal metabolito do composto farmacéutico trimebutina, que é a desmetiltrimebutina (nor-trimebutina), pode producirse eficazmente por oxidación in vitro do fármaco dispoñible comercialmente. A hidroxilación dun grupo N-metilo leva á expulsión dunha molécula de formaldehido, mentres que a oxidación dos grupos O-metilo ten lugar en menor medida.
Redución
A citocromo P450 redutase, tamén chamada NADPH:ferrihemoproteína oxidorredutase, NADPH:hemoproteína oxidorredutase, NADPH:P450 oxidorredutase, P450 redutase, POR, CPR, e CYPOR, é un encima unido a membranas necesario para a transferencia de electróns ao citocromo P450 nos microsomas da célula eucariota desde un encima NADPH:citocromo P450 redutase que contén FAD ou FMN. O esquema xeral do fluxo de electróns no sistema POR/P450 é: NADPH → FAD → FMN → P450 → O2
Fase II. Conxugación
Nas subseguintes reacciñóns da fase II, estes metabolitos xenobióticos activados son conxugados con especies cargadas comoo glutatión (GSH), sulfato, glicina, ou ácido glicurónico. Os sitios dos fármacos nos que ocorren as reaccións de conxugación poden ser grupos carboxilos (-COOH), hidroxilos (-OH), aminos (NH2), e sulfhidrilos (-SH). Os produtos das reaccións de conxugación incrementaron o seu peso molecular e tenden a ser menos activos que os seus substratos, a diferenza do que pasaba nas reaccións da fase I que a miúdo producían metabolitos activos. A adición de grandes grupos aniónicos (como o GSH) detoxifica electrófilos reactivos e produce máis metabolitos polares que non poden difundir a través das membranas, e poden, por tanto, ser transportados activamente.
Estas reaccións son catalizadas por un gran grupo de transferases de ampla especificidade, que en combinación poden metabolizar case calquera composto hidrófobo que conteña grupos nucleofílicos ou electrofílicos. Unha das clases máis importantes deste grupo é a das glutatión S-transferases (GSTs).
Fase III. Modificacións finais e excreción
Despois das reaccións da fase II, os conxugados xenobióticos deben ser ulteriormente metabolizados. Un exemplo común é o procesamento de conxugados de glutatión a conxugados de acetilcisteína (ácido mercaptúrico). Aquí, os residuos de γ-glutamato e glicina na molécula de glutatión son retirados por unha gamma-glutamil transpeptidase e dipeptidases. No paso final, o residuo de cistina no conxugado é acetilado.
Toxinas endóxenas
A detoxificación de metabolitos reactivos endóxenos como os peróxidos e aldehidos reactivos xeralmente non pode realizarse polo sistema descrito antes. Isto débese a que estas especies químicas derivan de constituíntes celulares normais e xeralmente teñen tamén características polares. Porén, como estes compostos son poucos, é posible que os sistemas encimáticos utilicen un recoñecemento molecular específico para detectalos e eliminalos. A semellanza destas moléculas con metabolitos útiles significa que cómpren diferentes encimas de detoxificación para cada grupo de toxinas endóxenas. Exemplos destes sistemas de detoxificación específicos son o sistema da glioxalase, que actúa eliminando o aldehido reactivo metilglioxal, e os diversos sistemas antioxidantes que destrúen as especies reactivas do oxíxeno.
Sitios
Cuantitativamente, o retículo endoplasmático liso das células do fígado é o principal lugar onde se produce o metabolismo de fármacos, aínda que cada tecido ten certa capacidade de metabolizar fármacos. Os factores responsables da contribución do fígado ao metabolismo de fármacos son que é un órgano grande, que é o primeiro órgano ao que chegan os produtos químicos absorbidos no intestino, e que ha nel moi altas concentracións da maioría dos sistemas que metabolizan fármacos en comparación con outros órganos. Se un fármaco é absorbido no tracto gastrointestinal, chega á circulación hepática a través da vea porta, e será ben metabolizado e mostrará o chamado efecto de primeiro paso.
Factores que afectan ao metabolismo de fármacos
A duración e intensidade da acción farmacolóxica da maioría dos fármacos lipófilos está determinada pola velocidade con que son metabolizados a produtos inactivos. O sistema da citocromo P450 monooxixenase é a vía máis importante nesta tarefa. En xeral, calquera cousa que incremente a velocidade do metabolismo (por exemplo indución de encimas) dun metabolito farmacoloxicamene activo diminuirá a duración e intensidade da acción do fármaco. O oposto é tamén certo (por exemplo a inhibición de encimas). Porén, en casos nos que un encima é responsable de metabolizar un profármaco a un fármaco, a indución de encimas pode acelerar esta conversión e incrementar os niveis de fármaco, potencialmente ata causar toxicidade.
Varios factores fisiolóxicos e patolóxicos poden tamén afectar ao metabolismo de fármacos. Factores fisiolóxicos que poden influenciar o metabolismo de fármacos son a idade, variación individual (por exemplo a farmacoxenética), a circulación enterohepática, a nutrición, a flora intestinal ou as diferenzas entre sexos.
En xeral, os fármacos son metabolizados máis lentamente nas etapas fetal, neonatal e na ancianidade que na etapa adulta tanto en humanos coma noutros animais.
As variacións xenéticas (polimorfismos) explican parte da variabilidade no efecto dos fármacos. Nas N-acetiltransferases (implicadas nas reaccións da fase II), as variacións individuais fan que algunhas persoas acetilen lentamente (acetiladores lentos) e outras o fagan rapidamente, e nun estudo feito no Canadá os dous grupos eran o 50% da poboación. Esta variación pode ter drásticas consecuencias, xa que os acetiladores lentos son máis propensos a sufrir unha toxicidade dependente de dose.
O sistema da citocromo P450 monooxenase pode tamén variar entre individuos, e aparecen deficiencias en do 1 ao 30% dos casos, dependendo da súa ascendencia étnica.
Os modelos in silico (computacionais) e métodos de simulación permiten predicir o metabolismo de fármacos en poboacións de pacientes virtuais antes de realizar estudos clínicos en suxeitos humanos. Isto pode utilizarse tamén para identificar individuos que están en maior risco de sufrir unha reacción adversa.
Historia
Os estudos de como as persoas transforman as substancias que inxiren empezaron a mediados do século XIX, cando os químicos descubriron que os compostos orgánicos como o benzaldehido podían ser oxidados e conxugados a aminoácidos no corpo humano. Durante o resto do século XIX, descubríronse outras reaccións de detoxificación básicas, como a metilación, acetilación e a sulfonación.
Steve Kloves
Stephen Keith "Steven" Kloves, nado o 18 de marzo de 1960 en Austin, Texas, é un guionista estadounidense, principalmente coñecido polas súas adaptacións cinematográficas de novelas, especialmente da serie Harry Potter e Wonder Boys. Tamén dirixiu dúas películas.
Vilar, Doniños, Ferrol
Vilar é un lugar da parroquia de Doniños no concello de Ferrol na provincia da Coruña. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2007 tiña 81 habitantes (48 homes e 33 mulleres), un máis ca en 2005.
Angel Otaegi
miniatura|Carteis en homenaxe a Angel Otaegi (dereita) e [[Jon Paredes Manot Txiki (esquerda).]] Angel Otaegi Etxeberria, nado en Nuarbe, Azpeitia, Guipúscoa en xaneiro de 1942, e finado en Burgos o 27 de setembro de 1975, foi un militante de ETA coñecido por ser un dos últimos cinco fusilados polo franquismo.
De familia obreira, estudou en Zestoa e con 14 anos empezou a traballar no sector da metalurxia (empresa de Irimo de Zumarraga), e, a continuación, na pesca. foi Inicialmente un militar Euzko Gaztedi pero en 1970 ingresou en ETA, primeiro na fronte obreira e, a continuación, na fronte militar. El traballou na área de infraestruturas da organización e na súa casa había unha imprenta na que se facían os folletos.
O 18 de novembro de 1974, é detido na súa casa, acusado da morte do xefe da Garda Civil Gregorio Posadas Zurrón o día 3 de abril do mesmo ano en Azpeitia. Foi trasladado ó cárcere de Martutene e, a continuación, a Burgos.
Foi condenado á pena de morte en consello de guerra realizado no Rexemento de Artillaría de Campaña número 63 no Castelo de Val (Burgos) o día 29 de agosto de 1975, xunto con outro membro de ETA, José Antonio Garmendia Artola, que foi posteriormente indultado. Foi executado en Burgos na mañá do 27 de setembro de 1975, xunto con outros catro prisioneiros en diferentes partes do Estado, Xosé Humberto Baena Alonso, Ramón García Sanz e José Luis Sánchez Bravo (pertencentes á FRAP) e Jon Paredes Manot Txiki de ETA, converténdose nos cinco últimos executado do réxime de Franco. A data de execución múltiple, o 27 de setembro, foi reclamado pola esquerda nacionalista e outros grupos de extrema esquerda como o Gudari Eguna (día do soldado en éuscaro).
Esgrima nos Xogos Olímpicos de 2008
100px|border|esgrima Nos Xogos Olímpicos de 2008 celebrados en Pequín realizáronse dez probas de esgrima, cinco en categoría masculina e cinco en categoría feminina. A competición efectuouse entre o 9 e o 17 de agosto no Centro Nacional de Convencións da China.
Shiki
"Shiki" (四季) é o single número 13 do grupo xaponés de J-Pop chamado w-inds, lanzado o 6 de outubro do ano 2004 baixo o selo Pony Canyon e producido por Flight Master.
Saudade
miniatura|150px|Saudade ([[1899), de Almeida Júnior.]]
Saudade é unha palabra de difícil definición nas linguas galega e portuguesa. Expresa un sentimento afectivo primario, próximo á melancolía, estimulado pola distancia temporal ou espacial a algo amado e que implica o desexo de resolver esa distancia. Manuel de Melo definiuna como "bem que se padeçe y mal de que se gosta" en 1660. A palabra saudade foi adoptada por algunhas outras linguas na súa forma orixinal, dada a dificultade de traducila.
Etimoloxía
miniatura|La Saudade, [[Editorial Galaxia|Galaxia, 1953, inclúe artigos en galego e castelán de Ramón Piñeiro, Domingo García-Sabell, Lois Tobío Fernández, Xoán Rof Carballo, Francisco Elías de Tejada, Xesús Alonso Montero, Manuel Vidán e Francisco Fernández del Riego.]] Sobre a orixe da palabra saudade non hai un consenso amplo entre os diferentes autores.
A hipótese que explica a súa orixe a partir da voz latina solitate é defendida por numerosos autores dende mediados do século XIX ata os nosos días. Esta hipótese está moi estendida, pero pouco fundamentada. A modo de exemplo, a hipótese evolutiva exposta por A. Cortesao no 1900 (Solitate > *suïdade > *soadade > *suadade > saüdade) considérase hoxe totalmente inverosímil. Mesmo entre os partidarios da orixe latina hai diverxencias no relativo ás relacións cronolóxicas das diversas formas e ós seus significados respectivos.
Carolina Michaëlis de Vasconcelos en 1922 defendía a orixe da palabra saudade no plural feminino latino solitatem, nun ensaio que excedía en moito a simple análise etimolóxica, adentrándose no literario. C. Bastos trataba en 1914 as relacións entre as diferentes formas da palabra saudade en galego e portugués. José Luis Varela advirte a imposibilidade dunha orixe en solitatem. Segundo Joaquim de Carvalho, a palabra deriva do adxectivo e adverbio latino solu, que liga o significado de saudade ó de soidade. Karl Vossler menciona alusións á voz árabe saudá, que significa hipocondría, melancolía, desánimo, mal de corazón. Tamén fala da influencia da palabra suave, do latín suavis, polo emprego que fixeron dela os provenzais e os humanistas.
Antes de chegar á forma actual de saudade, empregáronse en diferentes momentos e lugares soëdade, soidade e suidade. A primeira consérvase na poesía antiga como arcaísmo ata entrado o século XV e é recuperada por Rosalía e Curros na súa poesía. A segunda foi empregada por don Dinís. A terceira tamén foi empregada por Rosalía. No século XIV aparece, xunto a esta última, a forma saudade, que se imporá finalmente.
Perspectiva antropolóxica
A explicación antropolóxica da saudade e as súas posibles causas foi obxecto de numerosas conxecturas. De entre elas, algunhas buscábana en razóns de causa, como as que falan da paisaxe maternal, a situación de illamento ou o medo ó mar; outras son de tipo histórico, como a suposición do celtismo, as conquistas e descubrimentos de Portugal ou a preservación da identidade fronte a Castela; outras de tipo sociolóxico, como a emigración ou a insolidariedade social; ou de tipo psicolóxico, como o carácter introvertido, os diversos intentos de regreso á seguridade primordial mediante o instinto da morte, do que falaba o doutor Novoa Santos, ou o regreso subconsciente ao seo materno.
Outras explicacións teñen en conta as posibles equivalencias con características emocionais doutros lares, en particular cos que caracterizan a un pobo. O hiraeth galés (o sentimento de ter perdido algo que un tiña, algo que xa non é seu), a Dór romanesa, a Sehnsucht xermánica, a señardá asturiana ou a anyorança catalá.
miniatura|esquerda|150px|Saudades de Nápoles ([[1895), de Bertha Worms.]]
Ao dicir de don Duarte, rei de Portugal, "suidade propriamente he sentido que o coraçom filha por se achar partido da presença d'algùa pessoa ou pessoas que muito per afeiçom ama, ou espera cedo de seer [partido]". Moitos autores teñen indagado sobre o motivo da aparición do sentimento saudoso, en especial sobre a súa identificación xeográfica co noroeste da Península Ibérica. É recorrente atribuír tal explicación á orixe celta do pobo galego. S.G. Morley, falando de Rosalía de Castro, afirma que os antepasados celtas dos actuais galegos deixaron nestes unha pasividade e unha melancolía ben diferentes do robusto modo de ser dos casteláns. Para Joaquim de Carvalho, a explicación desta localización non é allea á orixe céltica. Unamuno supón a orixe da saudade nas formas da paisaxe galega, "un paisaje habitable, que seduce como un nido incubador de morriñas y saudades". Na mesma liña, Gerald Brenan ve na saudade unha orixe indubidablemente climática: os ventos atlánticos proporciónanlle a Galicia o mesmo espírito lánguido que a Irlanda e ás Illas Hébridas. Isto atópase nos diálogos de Martín Codax co seu mar.
En calquera caso, a saudade aparece como un fenómeno característico do ámbito cultural luso-galaico, incluíndo neste as terras de ultramar. A diferenza máis significativa entre a saudade e outros estados próximos á nostalxia radica en como a perciben as persoas que a senten. Tense detectado unha percepción positiva da saudade entre grupos de emigrantes brasileiros. De feito a saudade é percibida con frecuencia como unha parte substancial da identidade nacional do Brasil. O obxecto da saudade non é unha persoa ou unha cousa concreta, senón unha referencia simbólica ó lugar de orixe.
Perspectiva filosófica
Ramón Piñeiro escribiu en 1953 un ensaio titulado Para unha filosofía da saudade, que é considerado a máis profunda investigación sobre este tema dende unha perspectiva filosófica. Segundo di Piñeiro, a saudade é un estado de ánimo derivado dun sentimento de soidade. Por tanto, as diversas formas de soidade derivan en diferentes modos de saudade: a que o home aprecia nas súas circunstancias (obxectiva), e a que vive na súa intimidade (subxectiva). A frecuente identificación entre saudade e morriña nace da confusión de termos achegados, pero o que caracteriza á morriña é a tristura depresiva, mentres que a saudade está caracterizada pola carencia de significación psicolóxica. A identificación da saudade coa Sehnsucht dos alemáns, proposta no seu día por José Luis Varela, afástaa da súa acepción de nostalxia dun ben perdido para considerala a procura dun obxecto descoñecido que se sente necesario. Celestino Fernández de la Vega, pola súa parte, identifica a saudade coa angustia como a entendía Heidegger, sen reparar en que a saudade carece da dimensión temporal da angustia.
En continuidade co pensamento de Piñeiro, o Padre Antonio Pereira Dias de Magalhâes céntrase máis nunha saudade "positiva", a da esperanza e do sentimento de presenza de Deus. Outros autores teñen formulado teorías como a da “interpretación panteísta” de Daniel Cortezón ou as de Paul Tillich e Hans Urs von Balthasar sobre a coraxe e a angustia, respectivamente.
En 1980 Andrés Torres Queiruga ingresou como académico da Real Academia Galega coa lectura do discurso Nova aproximación a unha filosofía da saudade, respondido por Ramón Piñeiro. Segundo as propias palabras de Torres Queiruga, "quixera aportar algunha clarificación sistemática en orde a unha delimitación fenomenolóxica e a unha clarificación ontolóxica da experiencia da saudade". Torres Queiruga aborda o dilema da saudade entendida como singularidade do pobo luso-galaico. Segundo el di, se a saudade é algo exclusivo e peculiar deixa de ser humano e comunicable, aparece como algo superficial na súa particularidade; pero se, pola contra, é algo universal pérdese un dos signos mais diferenciais da nosa literatura e da nosa cultura. Á luz da clasificación de Scheler, que diferenza sentimentos sensibles, corporais e vitais, anímicos e espirituais, Torres Queiruga localiza a saudade entre estes últimos e identifica nela unha intencionalidade concreta: a de experimentar ó suxeito en si mesmo. Nun percorrido pola literatura galego-portuguesa descobre o seu carácter paradoxal, que explica ben a tendencia da saudade á polarización.
Literatura medieval
Suponse nas Cantigas de amor e de amigo, de marcada influencia provenzal, un profundo convencionalismo formal. A pesar disto, Menéndez Pelayo percibe nelas un fondo de melancolía, especialmente nas imitacións populares dos grandes cancioneiros galego-portugueses. Outros autores como Alda Tesán e Rodrigues Lapa consideran que as cantigas de amor conteñen un fondo de maior verosimilitude psicolóxica, máis afastada de convencionalismos cortesáns. Para Salvador de Madariaga a influencia francesa non foi máis que un estímulo que botou raíces nos sentimentos e nas tendencias innatos do pobo galego. Pierre Le Gentil, ó falar da tradición lírica peninsular, afirma que as cantigas de amor e de amigo renuncian a buscar a dificultade e só cultivan un reducido número de recursos, co que o resultado non é unha poesía intelectual.
A poesía de Bernal de Bonaval, eminentemente amorosa, expresa frecuentemente a saudade que o namorado padece por ausencia da súa amada, lamentando incluso os días vividos antes de coñecela. Este sentimento é o que Dom Duarte chama "saudade triste": quando aquela lembrança faz sentir grande desejo (...) de tornar a tal estado ou conversaçom, con esta suidade vem nojo ou tristeza máis que prazer. En cantigas de Pedro de Ver, a nai da namorada pregúntalle o motivo da súa saudade, que non é outro que a ausencia do seu amado. Nuno Fernandes Torneol e Johan Zorro tamén recorren á saudade nacida da ausencia. As Sete cantigas de amigo de Martín Codax son todas elas, en boca de Carolina Vasconcelos, queixas saudosas, lamentos, suspiros exhalados por bocas femininas que, en contacto coa natureza, falan ás ondas do mar en monólogos nos que confesan mágoas e esperanzas, a fin de aliviar o corazón oprimido. Na extensa obra de don Dinís de Portugal hai un intento salientable de interpretar de modo fiel a mente feminina, construíndo unha definición poética da psicoloxía amorosa.
Xa entre os autores incluídos habitualmente na escola galego-castelá, Macías o Namorado e Xoán Rodríguez de Padrón traballaron tamén co tema da saudade amorosa. Macías é continuador da tradición lírica galego-portuguesa, á que engade unha visión romántica que non precisa de ausencia nin de separación para sentir a "negrura da alma". Xoán Rodríguez de Padrón pecha o último capítulo da escola galego-portuguesa, aínda que só se conservan composicións súas en castelán. Trasladou ás súas coplas unha vaguidade mística e un sentimentalismo apaixonado que son herdeiros da escola que lle precedeu.
Rexurdimento
Centos de anos máis tarde, no século XIX, produciuse o renacer das letras galegas, entre autores que non eran coñecedores desta rica produción medieval (os Cancioneiros non saíran aínda dos arquivos). Esta literatura de novo cuño, especialmente a poesía, recolleu de novo a saudade como tema, alentada polo romanticismo en voga. A obra dos primeiros poetas do Rexurdimento inspírase no sentimento da terra e da raza, sexa por morriña dun pasado lendario ou por separación da terra patria. A emigración galega a América esperta sentimentos de perda nos que marchan, pero tamén nos que quedan, e uns e outros serán proclives a recibir con agrado as composicións poéticas que reflicten este sentimento. Ademais, frecuentemente os poetas responden a personalidades saudosas que buscan reconstruír na súa poesía un tempo e un lugar que non atopan no mundo no que viven.
A poesía de Francisco Añón, cuxa vida azarosa o levou en ocasións lonxe da terra ata a súa morte en Madrid, está sempre impregnada dunha nostalxia dos tempos perdidos e dun desexo de retornar. A súa obra tivo especial eco entre os emigrantes galegos en América, que atopaban nela expresadas as sensacións que experimentan os que viven lonxe da súa terra. A de Juan Manuel Pintos é unha poesía máis descritiva, pero inspirada nos infortunios da xente do campo. O lirismo de Alberto Camino foi tachado ás veces de mol e pegañento, case feminino. O mesmo retoma n'O desconsolo o motivo medieval da saudade do namorado pola ausencia da súa amada, agora afastada del pola morte, motivo máis romántico; ou a dor da nai que perde ó seu fillo, en Nai chorosa; ou a saudade do emigrado en Lexos d'ela, escrita probablemente durante a súa estancia en Madrid.
Na obra de Rosalía de Castro, en especial nas súas composicións poéticas, a saudade está moi presente. Robert Havard analiza a súa presenza na súa poesía e aprecia nela aspectos relativos á orfandade, á desolación, ó martirio e ó pecado. As vicisitudes vitais de Rosalía orixinaríanlle un sentimento de abandono e de perda que quedou expresado na súa poesía como un desexo de recuperar algo perdido, como saudade do que xa se foi. Segundo Torres Queiruga, "Rosalía é unha mística que non pasou da noite escura. (...) Abondaría con comparar a súa simboloxía coa de Xoán da Cruz nesa etapa: deserto, sede, abismo, sepulcro, sombra, falta de ar, agua que afoga, lume que abrasa, noite, morte, loita... son temas do místico que todos eles poden atopar versos paralelos na poetisa".
O Saudosismo
miniatura|150px|Cego Rabequista ([[1855), de José Rodrigues.]]
O poeta Teixeira de Pascoaes, figura central do Saudosismo, falaba desde as páxinas d'A Águia da "alma excepcional, instintivamente naturalista e mística, que criou a saudade, promessa de uma nova civilização lusitana". Dende 1911 A Águia sería o órgano de expresión da Renascença. O Saudosismo foi definido por Pascoaes como celebración da saudade, na cal vía "o próprio sangue espiritual da Raça; o seu estigma divino, o seu perfil eterno". Se a saudade é un fenómeno eminentemente portugués, expresaría a alma lusitana.
Nunha vaga definición, Pascoaes afirma: "Eu chamei Saudosismo ao culto da alma pátria representada pela Saudade erigida en Pessoa divina e orientadora da nossa actividade literária, artística, religiosa, filosófica e mesmo social".
Trevo
250px|miniatura|dereita|Flor do trevo.
Os trevos son plantas herbáceas da familia das Fabáceas, pertencentes ao xénero Trifolium.
Están caracterizados polas súas follas compostas con tres folíolos e máis pola súa capacidade de fixar atmosférico grazas a bacterias simbióticas acubilladas nas súas raíces. A riqueza en proteínas dalgunhas especies convértea nunha das plantas preferidas para formar padrerías destinadas á alimentación de ruminantes de cría.
Atopar exemplares, máis raros, con follas de catro folíolos (trevo de catro follas) tense popularmente por signo de boa sorte para quen os atope.
Características comúns
Son plantas herbáceas, polo xeral de pequeno talle, algunhas rubideiras, que poden ser vivaces, anuais ou bianuais. Follas de tres folíolos, case sempre dentados, ás veces pintados no seu centro. Flores numerosas agrupadas en cabezas, que lembran capítulos, acios ou espigas. Cálice de cinco dentes, corola típica de fabáceas (estandarte, ás e carena), coas ás máis longas que a carena, e cun estandarte erguido, en xeral incurvado para o arriba na maioría das especies. O androceo é diadelfo (estames enxameados en dous grupos). Os froitos son pequenas vaíñas no interior do cálice, que conteñen dun a catro graos. Cultívanse varias especies como plantas forraxeiras. Son tamén plantas melíferas.
Os trevos medran en solos húmidos e ben drenados, dende a primavera até o inverno.
Simboloxía
Shamrock (en gaélico: planta nova de tres follas ou flor do verán) é o nome que recibe o trevo branco irlandés, símbolo do país. A lenda disque San Patricio, patrón de Irlanda, cando estaba a evanxelizar os irlandeses botou man da fisionomía característica da planta para explicar a Santísima Trindade, concepto difícil de asimilar para os nativos. .
Comúns en Galiza
Cómpre ter en conta que algunhas plantas doutros xénero reciben o nome vulgar galego de trevo como:
El viaje a ninguna parte (filme)
El viaje a ninguna parte é unha película española de 1986 dirixida por Fernando Fernán Gómez e baseada na novela homónima escrita por el mesmo.