cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daga
Idade media
Durante este tempo, a daga empregábase a miúdo no papel dunha arma de defensa secundaria nun combate corpo a corpo. O puñal cabaleiro evolucionou ata o coitelo baselard no século XIV. Durante este século, volveuse bastante común que os cabaleiros loitasen a pé para fortalecer a liña defensiva da infantería. Isto requiriu un maior uso da daga. En Agincourt (1415) os arqueiros empregáronos para enviar cabaleiros desmontados empurrando as láminas estreitas a través das aberturas do helmo e outras aberturas. O baselard foi considerado un intermedio entre unha espada curta e unha daga longa, e popularizouse tamén como arma civil.
Na Baixa Idade Media, os coitelos con deseños de láminas que enfatizaban os ataques forzados, como o stiletto, fixéronse cada vez máis populares, e algúns coitelos comunmente denominados "dagas" deixaron de ter fío. Esta foi unha resposta ao despregamento de armaduras pesadas, en que os ataques de corte eran ineficaces e o foco estaba nos pulos con láminas estreitas para perforar a armadura ou apuntar ás interseccións das placas (ou as fendas oculares do visor do casco). Estas armas clasifícanse ás veces pola forma da súa empuñadura como redondas, bollock ou dagas de orella. Na escola alemá de esgrima, Johannes Liechtenauer e os seus sucesores (especificamente Andrés Lignizer) ensinaron a loitar con dagas.
Era renacentista e moderna
miniatura|upright=.5|Daga do [[Imperio Mughal, Louvre]] A daga era moi popular como arma de esgrima e de defensa persoal na España dos séculos XVII e XVIII. Durante o Renacemento, a daga usábase como parte do vestido cotián, e eran a única arma que os comuneiros tiñan permitido levar con eles. En inglés, os vocábulos poniard e dirk apareceron entre finais do século XVI e principios do XVII, este último coa ortografía dork, durk (presuntamente a través do baixo alemán, o neerlandés ou o escandinavo dolk, dolch, finalmente de tulich en eslavo occidental), o moderno dirk procede do século XVIII en Escocia.
A partir do século XVII, outra forma de puñal —a baioneta de enchufe e máis tarde a baioneta de enchufe— foi usada para converter mosquetes e outras armas longas en lanzas montándoas no barril. Utilizábanse periodicamente para comer; o brazo tamén se usou para outras tarefas como reparar botas, reparacións de casas e traballos de granxa. A función final do puñal era como un medio evidente e ostentoso para mellorar a roupa persoal dun home, conforme á moda que ditaba que todos os homes os levaran.
Idade contemporánea
miniatura|esquerda|Dagas do século XX A guerra de trincheiras da primeira guerra mundial fixo que as dagas e os coitelos de combate volvesen ter importancia. Tamén substituíron os sabres empregados polos oficiais, demasiado longos e torpes para a este tipo de guerra. Levábanse con orgullo como sinal de ter servido na primeira liña.
As dagas acadaron a notoriedade pública no século XX nos uniformes ornamentais durante as ditaduras fascistas de Mussolini en Italia e de Hitler en Alemaña. Tamén foron empregados por outros países, incluído o Xapón, mais nunca na mesma medida. Como equipo de combate foron transportados por moitas forzas de infantería e comando durante a segunda guerra mundial. O comando británico e outras unidades de elite recibiron unha daga especialmente delgada, o coitelo de combate Fairbairn-Sykes, desenvolvido por William E. Fairbairn e Eric A. Sykes a partir das experiencias de combate próximo da vida real adquiridas mentres servían na forza de policía municipal de Shanghai. A daga F-S resultou moi popular entre os comandos, que o empregaron principalmente para a eliminación do sentinelas. Algunhas unidades dos Raiders do Corpo de Marines dos Estados Unidos no Pacífico recibiron unha daga de combate similar, o Marine Raider Stiletto, aínda que este deseño modificado resultou tivo menos éxito cando se usou no tipo de combate de coitelos atopado na fronte do Pacífico debido a que esta versión empregaba materiais e técnicas de fabricación inferiores.
Durante a guerra de Vietnam, o Gerber Mark II, deseñado polo capitán do exército estadounidense Bud Holzman e Al Mar, foi un patrón popular de coitelo de loita comprado de xeito privado por moitos soldados e marines estadounidenses que serviron nesa guerra.
Partido Antirrevolucionario
miniatura|dereita|200px|Abraham Kuyper, destacado membro do partido nos seus primeiros anos. O Partido Antirrevolucionario (Anti-Revolutionaire Partij ARP) foi un partido político dos Países Baixos de ideoloxía democristiá e confesión protestante. Malia que o partido nunca superou o dez por cento dos votos desde a segunda guerra mundial a súa influencia foi grande na política holandesa, o ARP foi un dos partidos que formaron a actual Apelación Demócrata Cristiá en 1980 o cal supuxo a disolución da propia ARP. En 1976 tiña 59.495 militantes
Daga
Idade contemporánea
Á parte das forzas militares, a maioría das dagas xa non se levan á vista, senón que están ocultos en roupa. Unha das formas máis populares da daga ocultable é o coitelo de arranque. O coitelo de arranque non é máis que un puñal acurtado que é o suficientemente compacto como para ser usado na parte inferior da perna, normalmente mediante unha vaíña cortada ou amarrada a unha bota ou a outro calzado.
Partido Antirrevolucionario
Aínda que desde a década de 1840 existía unha fracción antirrevolucionaria no parlamento holandés, o partido como tal formouse como reacción á lexislación escolar de 1878 e foi o primeiro grupo en dotarse dun programa e dunha organización nacional nos Países Baixos. O ARP era un partido protestante ortodoxo oposto ás ideas da Revolución Francesa. O ARP baseaba a súa política na Biblia e opúñase ao concepto de soberanía popular, era polo demais un partido nacionalista oposto á descolonización e partidario dunha política de defensa forte para manter uns Países Baixos neutrais, vía á monarquía da Casa de Orange como un vínculo histórico e relixioso co pobo holandés e opúñase a cambios no sistema político holandés; nos anos 60 e 70 a xustiza social converteuse nun punto importante no programa do partido.
Educación sexual
dereita|miniatura|250px|"E o vilán continúa a acosala". Postal de principios do século XX, relativa á preocupación das [[mulleres da época polos embarazos non desexados.]]
miniatura|dereita|250px|O Obelisco de [[Buenos Aires (Arxentina) vestido cun preservativo para conmemorar o Día Mundial da Loita contra a SIDA]]
A educación sexual é o proceso de ensino e aprendizaxe das persoas respecto á sexualidade (sexo, aparello reprodutor, orientación sexual, relacións sexuais, planificación familiar, uso de anticonceptivos, reprodución, dereitos sexuais...) co obxecto de acadar unha satisfactoria saúde sexual.
Definición e contidos
Frederic Boix define a educación sexual do seguinte modo:
A pedagoxía en sexualidade lévase a cabo, consciente e inconscientemente, en moi diversos campos: a contorna familiar, a social, cultural e antropolóxica; no grupo de amigos; a través dos medios de comunicación, nas institucións escolares e a través das políticas de saúde pública.
A educación sexual sobre a reprodución describe o proceso no que un novo ser humano nace, incluíndo a fecundación, o desenvolvemento do embrión e o feto, e o nacemento. Usualmente tamén inclúe temas como as condutas sexuais, as ETS e a súa prevención (sexo seguro), e o uso e funcionamento dos diferentes métodos anticonceptivos.
Definir a sexualidade humana desde unha perspectiva científica, e describila desde un punto de vista xenético, hormonal, fisiolóxico, anatómico ou legal é cientificamente interesante, pero se considera insuficiente para entendela na súa totalidade se non se atende a factores psicolóxicos, sociais, antropolóxico, culturais (entre os que están os morais e relixiosos) e emocionais.
A sexualidade humana é heteroxénea e complexa, indo moito máis alá da mera reprodución e o coito. O comportamento sexual humano diríxese á satisfacción de pulsións sexuais (libido), á obtención de pracer e a unha necesidade de relación íntima. Atópase na infancia e permanece até durante o resto da vida, constituíndo un ámbito fundamental de realización e satisfacción para as persoas no encontro con outras persoas e consigo mesmo.
Contexto xeográfico
A existencia de embarazos non desexados, sobre todo embarazos en adolescentes, abortos inducidos en situación de clandestinidade e sen garantías sanitarias, de enfermidades de transmisión sexual como o VIH-SIDA, provocaron un sentido de urxencia á educación sexual en practicamente todo o mundo. Países moi poboados como China, India ou Corea do Norte promoven políticas de educación sexual sobre planificación familiar e control da natalidade; moitos estados africanos, onde a sida se considera unha epidemia, intentan promover unha educación sexual que permita a súa prevención mediante a utilización de métodos anticonceptivos como o preservativo.
Algúns organismos internacionais como a Federación Internacional de Planificación Familiar ven un beneficio global nos programas de educación sexual, tanto no control da natalidade, a igualdade sexual como na redución das ETS.
En moitos países de Latinoamérica aínda se lle dá moita importancia á virxindade feminina, e a educación sexual impartida nas escolas promove a abstinencia como o único método para evitar o embarazo e as ETS. Estas prácticas educativas chocan con cifras que amosan unha alta incidencia de embarazos non desexados en adolescentes neses países.
Nos EUA, con cifras extraordinariamente altas nas taxas de embarazos en adolescentes (levemente por baixo das de Haití), debátese se a liberdade sexual na adolescencia é algo positivo ou negativo, e se a información sobre o uso de métodos anticonceptivos (como o condón, a pílula anticonceptiva, o anel vaxinal ou os anticonceptivos de emerxencia) reducen ou incrementan as posibilidades de embarazos ou ETS na mocidade.
María Xosé Queizán
María Xosé Queizán Vilas, nada en Vigo o 5 de febreiro de 1939, é unha escritora, catedrática de lingua e literatura galega, e figura relevante no movemento feminista na Península Ibérica.
Educación sexual
Etapas no desenvolvemento social e sexual
A sexualidade está vinculada á relación coa nai e o pai, e vívese a través dos coidados e as caricias. A través deles créanse lazos afectivos que serán necesarios para o desenvolvemento social e sexual.
Na segunda etapa, hai un estreito vínculo coa familia, o que vai enriquecendo o pensamento. Experiméntanse máis sensacións de pracer ao controlar os esfínteres e a evacuar, comezando a coñecer o propio corpo, as súas necesidades e o que lle produce pracer.
María Xosé Queizán
Traxectoria
Comezou Filoloxía Hispánica no Colexio Universitario de Vigo e continuou na Subsección de Galego-Portugués na Facultade de Filoloxía de Santiago de Compostela; pertence á 1ª promoción de licenciados en Galego-Portugués (1978) moi ligados á figura de Ricardo Carballo Calero. Exerceu como profesora de Lingua Galega e Literatura en institutos de Vigo.
Educación sexual
Etapas no desenvolvemento social e sexual
Este período caracterízase pola exploración do mundo, tanto a nivel físico, como social, co que reforzan os vínculos coa familia e as amizades. Comenzan a descubrir a súa sexualidade. É común o proceso de namoramento do proxenitor do sexo oposto (complexo de Edipo e complexo de Electra). Amais, aprenden a relacionarse con outras persoas e a ensaiar os seus roles sociais así como a identificar o propio sexo. Nesta etapa é importante evitar a coacción ante as condutas que poidan ser clasificadas como do sexo oposto.
María Xosé Queizán
Traxectoria
O seu labor como escritora diversifícase en todos os xénero e estilos: novela, conto, ensaio, teatro e poesía; tamén é tradutora. Os seus ensaios feministas tratan temas tan controvertidos como a colonización sexual das mulleres, o cuestionamento da maternidade biolóxica e a reflexión sobre a escrita non androcéntrica.
Educación sexual
Etapas no desenvolvemento social e sexual
Na cuarta etapa o crecemento físico vai equilibrándose co desenvolvemento afectivo, permitindo que xurda o interese de coñecer e saber sobre o mundo e os seus fenómenos. Da mesma maneira, é fundamental o recoñecemento das persoas do seu contorno cara a eles, e como afecta isto á concepción da súa propia imaxe.
María Xosé Queizán
Vida persoal
miniatura|María Xosé Queizán Vilas con parte dos integrantes da 1ª promoción de Galego-Portugués da USC: [[Anxo González Guerra, Manuel Castelao, Luís Cambeiro Cives, Vitoria Ogando, Manuel Ferreiro Fernández, Tareixa Roca, María dos Anxos González Refoxo, Ramona Giráldez, María do Carme García Pereiro, Luís Gayoso Baqueiro, Carme Vázquez Castro, Manuel Figueiras Fernández, Francisco Salinas Portugal e César Morán.]] Filla do avogado José Queizán Hermida e de Concepción Vilas García. En 1962 casou con Xosé Luís Méndez Ferrín, e tiveron unha filla e un fillo, Cristal (1964) e Roi (1968).
Educación sexual
Etapas no desenvolvemento social e sexual
O interese sexual céntrase no coñecemento do corpo e dos órganos sexuais. Os xogos sexuais forman parte desta etapa e son un elemento clave para a formación da identidade sexual. Os valores da sociedade e da familia sobre a sexualidade inflúen moito nesta etapa.
A mocidade, segundo a OMS, esténdese dos 10 aos 24 anos, e inclúe a puberdade, adolescencia inicial ou preadolescencia (dos 10 aos 14 anos), a adolescencia media ou tardía (dos 15 aos 19) e a mocidade plenta (dos 20 aos 24 anos).
María Xosé Queizán
Labor literario
En 1977 publicou o ensaio A muller en Galicia ao que lle seguiría en 1980 Recuperemos as mans e, en 1998, Misoxinia e racismo na poesía de Pondal (Laionvento). Creou a revista Festa da Palabra Silenciada, feita só por mulleres, a cal coordina e dirixe dende 1983. En 1989 publicou unha obra de teatro, Antígona ou a forza do sangue, coa que quedou finalista do Premio Álvaro Cunqueiro. Outra obra de teatro, Non convén chorar máis, permanece inédita. O seu primeiro poemario Metáfora da metáfora apareceu en 1991, seguido por Despertar das amantes en 1993 e Fóra de min en 1994. Como tradutora, figuran no seu haber pezas como: O caderno azul de Marguerite Yourcenar, e tamén contos de Karen Blixen, Emilia Pardo Bazán e Charlotte Perkins Gilman.
Educación sexual
Etapas no desenvolvemento social e sexual
Nesta etapa actívanse as hormonas sexuais, que determinarán os cambios físicos e psicolóxicos. Ao principio o corpo sofre un crecemento acelerado. Despois aparecen unha serie de cambios de forma: ás rapazas crécenlles as cadeiras e os peitos e sáelles pelo na pube; aos rapáces múdalles a voz, crécenlles os xenitais e aparécelles pelo na pube.
Hai cambios na aparencia física, pero psicoloxicamente aínda non se produce a maduración. As nenas desenvólvense antes que os nenos -aproximadamente un ano-. É a etapa da rebeldía cos proxenitores.
María Xosé Queizán
Labor literario
No outono de 2018 publicou en Xerais o libro de memorias Vivir a galope :
Educación sexual
Etapas no desenvolvemento social e sexual
Nesta etapa acádase a madurez biolóxica, pero aínda non está completada xeralmente a madurez psicolóxica e social. Neste período experiméntanse emocións contraditorias. Por unha parte aínda non se abandonaron certos caracteres da infancia e ao tempo empézanse a experimentar sensacións propias de adulto.
Na adolescencia a procura dunha identidade propia é a tarefa central. Créanse conflitos e inseguridades. Os conflitos cos proxenitores son numerosos, xa que adoitan apertar e orientar na toma de decisións segundo as súas definicións. A mocidade adoita facer duras críticas á sociedade, e créanse amizades sólidas.
María Xosé Queizán
Narrativa
miniatura|Amor de tango, de, esta incluído na [[Biblioteca Galega 120.]]
Educación sexual
Etapas no desenvolvemento social e sexual
Neste momento as persoas comezan a establecer relacións de parella. Os proxenitores deben establecer unha serie de normas de forma consensuada cos fillos e fillas, a partir das cales se poden tomar as decisións propias, respectando sempre os valores e normas das persoas.
John Howard Northrop
John Howard Northrop nado o 5 de xullo de 1891 en Yonkers, Nova York (Estados Unidos) e finado o 27 de maio de 1987 en Wickenberg (Arizona, Estados Unidos), foi un químico, bioquímico e profesor universitario estadounidense galardoado co Premio Nobel de Química no ano 1946.
Educación sexual
Declaración universal dos dereitos sexuais
No XIII Congreso Mundial de Sexoloxía, celebrado en 1997 en València, formulouse a Declaración universal dos dereitos sexuais, revisada e aprobada pola asemblea xeral da Asociación de Sexoloxía o 26 de agosto de 1999 no CXL Congreso Mundial de Sexoloxía, celebrado en Hong Kong
John Howard Northrop
Biografía
Naceu o 5 de xullo de 1891 na cidade de Yonkers, no estado norteamericano de Nova York. Estudou química na Universidade de Columbia, pola que se doutorou en 1915. En 1916 incorporouse ao Instituto Rockefeller de Investigacións Médicas e en 1949 foi nomeado profesor da Universidade de California, cargo do que foi titular ata 1961.
Educación sexual
Enfermidades de transmisión sexual
As infeccións ou enfermidades de transmisión sexual transmítense de persoa a persoa por medio de contacto íntimo durante as relacións sexuais. Entre elas están a gonorrea, a sífilis o VIH (que produce a SIDA), a clamidia, o papiloma humano, o herpes xenital, a tricomoníase e uretritis non gonocócicas difíciles de diagnosticar.
John Howard Northrop
Biografía
Faleceu o 27 de maio de 1987 na cidade de Wickenberg, unha vila do condado de Maricopa, en Arizona.
Educación sexual
Enfermidades de transmisión sexual
A mellor prevención para evitar as ETS é o uso do preservativo nas relaciones sexuais, así como unha hixiene coital e postcoital adecuada.
John Howard Northrop
Investigacións científicas
Durante a primeira guerra mundial foi o encargado de conducir unha investigación ao servizo da guerra química do exército norteamericano acerca da produción de acetona e etanol mediante a fermentación. Posteriormente emprendeu investigacións sobre as propiedades químicas e actividades das encimas e en 1929 conseguiu obter pepsina en forma pura e cristalizada, determinando así mesmo as súas propiedades protéicas. Conseguiu cristalizar a tripsina e a quimotripsina, e, no transcurso das súas investigacións sobre substancias xeradoras (é dicir, sobre os precursores inactivos das encimas), illou o pepsinóxeno e o tripsinóxeno.
Educación sexual
Orientación sexual: heterosexualidade, homosexualidade e bisexualidade
A orientación sexual clasifícase habitualmente en función do sexo ou das persoas desexadas en relación co do suxeito:
John Howard Northrop
Investigacións científicas
No ano 1938 illou e cristalizou o primeiro bacteriófago, un pequeno virus parasito que ataca bacterias, determinando que se trataba dunha nucleoproteína. En 1946 sinalou o proteinóxeno como a substancia nai de todas as proteínas presentes nas carnes, encimas, virus e anticorpos.
Educación sexual
Orientación sexual: heterosexualidade, homosexualidade e bisexualidade
Dentro dos estudos sobre a demografía da orientación sexual, o informe Kinsey constituíu un fito no momento da súa realización (1948-1953). Este informe contradí as simplificacións sobre a orientación sexual que a reducen á heterosexualidade e homosexualidade como dúas caras opostas e onde a bisexualidade estaría nun punto intermedio. A realidade que amosa o informe Kinsey é máis complexa. Realizado por Alfred C. Kinsey, é un dos máis amplos estudos levados a cabo sobre a conduta sexual humana, e ofreceu como resultado un modelo en que se situarían os diferentes individuos (homes ou mulleres) nunha escala do 0 ao 6 en función da súa historia e vivencia sexual previa, xa sexa en determinado momento da súa vida ou en toda a vida.
Masturbación
A masturbación é a estimulación dos órganos xenitais co obxecto de obter pracer sexual, podendo chegar ou non ao orgasmo. As técnicas de masturbación son numerosas, pero adoitan consistir na estimulación directa dos órganos externos. Iníciase de modo máis ou menos explícito na infancia.
John Howard Northrop
Investigacións científicas
Obtivo en 1946 o Premio Nobel de Química (a metade do cal compartiu con Wendell Meredith Stanley polas súas achegas a "a representación fiel das encimas e as viru-proteínas"), recaendo a metade restante do Premio de devandito ano no químico James Batcheller Sumner.
Educación sexual
Petting
Denomínase petting ás relacións sexuais sen penetración (coito). O coito posibilita, cando se realiza sen métodos anticonceptivos, o embarazo e a reprodución. O petting permite a obtención de pracer mediante o intercambio de caricias e beixos, pero sen chegar á penetración, polo que non é necesario o uso de métodos anticonceptivos.
María Xosé Queizán
Premios e recoñecementos
miniatura|Recollendo o [[Premio de Igualdade Ernestina Otero en Vigo de mans da concelleira Uxía Blanco.]]
Bagel
miniatura|Bagel sinxelo
O bagel (ás veces tamén beigel; en yiddish בײגל beygl) é un pan elaborado tradicionalmente de fariña de trigo e que adoita ter un burato no centro. Antes de ser enfornado, cocíñase en auga fervente, dando como resultado un pan denso cunha tona exterior lixeiramente crocante.
Adrián Morado Veres
Adrián Morado Veres, nado en Ribadeo en 1865 e finado en Bahía Blanca en 1951, foi un médico galego.
Bagel
Historia
A orixe do bagel é descoñecida, malia existeres referencias datadas en 1683 que sitúan a súa orixe na Europa Central, cando un panadeiro de Cracovia elaborou o alimento e llo ofreceu como agasallo ao rei de Polonia Xoán III Sobieski para celebrar o seu triunfo sobre os turcos. A súa elaboración realizárase en forma de estribo como homenaxe á cabalería, polo que se lle deu o nome de "Beugal" (estribo).
Adrián Morado Veres
Traxectoria
Fillo dun sarxento de carabineiros de Ribadeo e sobriño de Laureano Veres Acevedo. Grazas ao apoio do seu tío estudou no Colexio dos Xesuítas de Camposancos. Estudou Medicina na Universidade de Santiago de Compostela e emigrou a Arxentina. Instalouse en Bahía Blanca en 1890. Foi unha recoñecida eminencia médica do sur arxentino.
Educación sexual
Fantasías sexuais: parafilias
Denomínanse parafilias ao patrón de comportamento sexual caracterizado por prácticas ou fantasías pouco frecuentes, extravagantes, intensas e recorrentes, tanto na cualidade dos impulsos sexuais (sadismo, masoquismo, voyeurismo ou exhibicionismo) como no obxecto (pedofilia ou zoofilia).
Bagel
Historia
Posteriormente, o alimento popularizouse entre a comunidade xudía a mediados do século XIX, cando panaderías de Londres comezaron a comercializarlo regularmente en tres unidades. Posteriormente, a emigración á América do Norte de cidadáns europeos e xudeus favoreceu a implantación do alimento e maila súa comercialización.
Educación sexual
Valores da sexualidade
Un valor sexual é unha cualidade real o ideal, desexada ou desexable pola súa bondade, cuxa forza estimativa orienta a vida humana, desde a súa dimensión comunicativa e simbólica.
Bagel
Preparación
miniatura|Bagel servido nun restaurante de [[París]] miniatura|Bagel con [[Salmo (xénero)|salmón]] O bagel tradicional adoita realizarse con fariña de trigo, sal, auga, e lévedo. Existen variantes da receita que lle engaden un chisco de doce (normalmente malte, azucre ou mel) ao bagel durante a elaboración.
Educación sexual
Valores da sexualidade
Así pódese afirmar que o valor sexual dinamiza o crecemento persoal. Na apropiación creativa de valores sexuais vaise ampliando o horizonte da nosa propia realidade persoal, para ben propio, das persoas que nos rodean e da sociedade en xeral.
Bagel
Preparación
Normalmente mestúranse os ingredientes para formar unha masa. A partir da masa vanse facendo os bagel segundo a forma tradicional cun burato no medio. Despois déixanse durante 12 horas a baixa temperatura, e logo cócense en auga que non conteña aditivos. Finalmente, métense no forno a temperatura alta.
Variedades
Na América do Norte os dous estilos máis coñecidos para os bagel tradicionais son ao estilo de Montreal e ao estilo de Nova York. O de Montreal emprega malte e ovo mais non sal, cócese en auga con mel antes de ser enfornado nun forno de madeira e adoita ter por riba sésamo. Por outra parte, o de Nova York contén sal e malte, e cócese en auga antes de ser enfornado nun forno convencional. A textura e sabor é diferente, sendo o de Montreal crocante e algo máis doce, e o Nova York máis esponxoso. Ademais do bagel normal, tamén se lle engade por riba da masa coma sementes de sésamo, comiño, cebola, sal de pretzel ou allo entre outros.
Recheo
O bagel pode comerse só, o máis habitual é que adoiten cortarse e consumirse como se fosen bocadillos. Tradicionalmente adoitan encherse de crema de queixo, salmón ao estilo Lox, tomate ou cebola. Tamén pode introducirse recheo coa intención de hacer bocadillos para o almorzo coma ovo, queixo, xamón e outros engadiduras, e outra variante dos chamados "pizza bagels".
Rizoderme
En Botánica, denomínase rizoderme  ou epiblema á epiderme da raíz, na cal se forman os pelos absorbentes. Ten funcións principalmente absorbentes. Moitas veces a rizoderme denomínase simplemente epiderme, pero algúns histólogos opinan que a epiderme da raíz é un tecido distinto da epiderme do talo e debe ter o seu propio nome, debido a que a súa orixe, estrutura e función son distintas.
A rizoderme é uniestratificada, é dicir, está composta por unha soa capa de células, as cales son alongadas, e están dispostas moi apertadas entre si. Teñen paredes delgadas e normalmente sen cutícula.
Na rexión adxacente á caliptra as células da rizoderme son pequenas e con citoplasma denso, sen vacúolos. En raíces que conservan a súa rizoderme por moito tempo, e só a substitúen tardiamente pola periderme, as paredes celulares poden engrosarse, é dicir poden suberificarse ou lignificarse. Pero xa antes de que se destrúa a rizoderme fórmase debaixo unha exoderme protectora.
Na familia das Fabaceae (leguminosas) a rizoderme participa no recoñecemento e captación das bacterias fixadoras de nitróxeno (rizobios), e nos primeiros pasos necesarios para a nodulación ou formación de nódulos na raíz fixadores de nitróxeno. Os pelos absorbentes medran dirixíndose ás bacterias fixadoras do chan e rodeándoas e encapsulándoas; despois as bacterias multiplícanse e forman un filamento de infección que entra no pelo absorbente e penetra na raíz, formando os nódulos simbióticos.
1717
Outros
Historia ano a ano
Los Llanos de Aridane
Los Llanos de Aridane é un municipio canario pertencente á provincia de Santa Cruz de Tenerife, España. Está situado no oeste da illa de La Palma, no Val de Aridane, na vertente de sotavento e de solaina da illa, o que constitúe unha localización moi favorable, ademais de que a parte oeste da illa está bastante ben regada e ten menores pendentes que nas zonas restantes, e de aí o nome da cidade. Con 21.145 habitantes é o municipio máis poboado da illa de La Palma.
Historia
En agosto de 1812, formouse o municipio de Los Llanos, coa poboación do mesmo nome como cabeceira, máis El Paso, Argual e Tazacorte como pagos principais.
O 13 de abril de 1837, presentábase na deputación provincial das Canarias unha proposición solicitando que o pago de El Paso, co de Tacande e outros inmediatos, formase un municipio independente do de Los Llanos, co seu propio concello. Uns meses máis tarde, El Paso conseguía segregarse de Los Llanos, que perdía desta forma unha parte considerable da súa extesión xeográfica.
O 16 de setembro de 1925 o Goberno de Primo de Rivera concedeu o decreto polo que Tazacorte obtiña a independencia de Los Llanos. No momento da segregación Tazacorte era o núcleo de maior poboación do municipio, con 2.316 habitantes e, tamén, o de maior desenvolvemento económico naquel momento.
O municipio
Ten unha extensión de 35,79 km² e unha poboación de 21.145 habitantes (INE, 2011). A súa altitude é de 325 metros sobre o nivel do mar e ten unha lonxitude de costa de 6,43 km. Os seus principais barrios son: Los Llanos, Argual, Montaña Tenisca, El Roque, Los Barros, La Laguna, Todoque, Las Manchas de Abajo, Puerto Naos, Triana, Retamar, Jedey e El Remo. Actualmente é o municipio máis habitado de La Palma, superando en poboación á capital Santa Cruz de la Palma.
O municipio é un dos motores económicos da illa, cunha economía baseada no plátano e o turismo. O posible fin das axudas europeas ao cultivo do plátano no 2006, podería causar unha gran crise económica que houbese seguramente obrigado ao seu agricultores a diversificar a economía. Pero a posterior negociación coa Comunidade Económica Europea conseguiu arranxar a situación.
Con respecto á educación, o municipio ten diversos Centros de Ensino Primario e Secundaria e dous Centros de Educación Secundaria, o IES Eusebio Barreto Lorenzo e o IES José María Pérez Puído.
Lugares de interese
miniatura|esquerda|250px|Los Llanos de Aridane. Igrexa da nosa Señora dos Remedios. O Templo da nosa Señora dos Remedios atópase situado na Praza España e alí, os aldeáns veneran á súa patroa, unha talla flamenga do século XVI. É unha construción relativamente sinxela tamén do século XVI. O seu interior veu enriquecéndose durante máis de catro séculos. A praza atópase iluminada con reflectores situados no piso e, como sucede coa maioría de igrexas das illas Canarias e de Hispanoamérica, predomina no seu interior o estilo barroco.
Voo 633 de KLM
Accidente
O Lockheed Super Constellation Triton (con rexistro PH-LKY) estaba pilotado por Adriaan Viruly, un dos pilotos máis veteranos da aeroliña. Despois dunha parada de repostaxe en Shannon, o avión engalou para a parte transatlántica do voo ao redor das 02:40. Había 46 pasaxeiros e 10 tripulantes a bordo. Pouco despois da engalaxe o piloto reduciu a potencia do máximo ao METO (máximo agás engalaxe). O piloto non se decatou de que o tren de aterraxe non estaba recollido e como resultado o aparello descendeu ata aterrar no río Shannon. Deu a volta no impacto e partiu en días seccións.
O avión quedou parcialmente mergullado, e polo menos un dos tanques de combustible rompeu durante o accidente. Os vapores do combustible deixaron inconscientes moitos pasaxeiros e tripulantes, que despois afogaron ao subir a marea. Finalmente 3 tripulantes e 25 pasaxeiros morreron.
Among the Leaves
Among the Leaves é o quinto álbum da banda estadounidense de indie folk Sun Kil Moon, publicado o 29 de maio de 2012 a través do selo Caldo Verde Records. Semellante ao anterior disco do grupo, Admiral Fell Promises (2010), o traballo está maiormente interpretado polo membro fundador Mark Kozelek cunha guitarra de cordas de nailon.
O álbum foi situado no posto 41 na lista dos 50 mellores álbums de 2012 da publicación online Stereogum.
Óðr
miniatura|Óðr deixando a [[Freia en Odur verläßt abermals die trauernde Gattin (1882), artista descoñecido.]]
Óðr (Antigo nórdico para "tolo, frenético, furioso, vehemente, ansioso", ou como substantivo "mente, sentimento" e "canción, poeta" ) ou Óð, ás veces anglicizado como Odr ou Od, é un personaxe da mitoloxía nórdica, unha figura asociada coa deusa principal Freia. A Edda poética e Heimskringla, ambos escritos no século XIII por Snorri Sturluson, describen a Óðr como o marido de Freia e o pai da súa filla Hnoss. Heimskringla engado que a parella tivo outra filla, Gersemi. Moitos estudosos teorizaron sobre o papel de Óðr, e xeralmente descríbeno como a hipóstase do deus Odín debido ás semellanzas entre ámbolos dous.
Gran Premio de México de 1990
O Gran Premio de México de 1990 de Fórmula 1 celebrouse na Cidade de México o 24 de xuño de 1990. A carreira, foi a sexta da Fórmula Un de. Foi o 14º Gran Premio de México e o quinto desde o regreso ao calendario do Mundial do Autódromo Irmáns Rodríguez, logo da súa renovación. Celebrouse sobre 69 voltas ao circuíto de catro quilómetros por unha distancia de carreira de 305 quilómetros.
A carreira gañouna o campión do mundo reinante, o piloto francés Alain Prost pilotando un Ferrari 641. Foi a segunda vitoria de Prost no ano logo de gañar o Gran Premio do Brasil de 1990. Prost gañou a carreira por 26 segundos sobre o seu compañeiro de equipo, o británico Nigel Mansell. O terceiro foi o piloto austríaco Gerhard Berger, que pilotaba un McLaren MP4/5B.
Cualificación
Non houbo cambios na aliñación cando o show da F1 trasladouse á Cidade de México. O clima estivo cambiante durante a fin de semana, collendo a algúns pilotos desprevidos, o equipo de Larrousse levou a peor parte o sábado pola mañá cando ambos pilotos tiveron grandes accidentes, pero tanto Aguri Suzuki como Éric Bernard lograron clasificarse para a carreira, pero todo non foi tan bo en Leyton House, onde tanto Ivan Capelli como Maurício Gugelmin non se clasificaron. Na parte dianteira da grella houbo unha pequena sorpresa con Gerhard Berger que logrou a pole position por diante de Riccardo Patrese, Ayrton Senna, Nigel Mansell, Thierry Boutsen, Jean Alesi, Pierluigi Martini, Nelson Piquet, Satoru Nakajima e Stefano Modena, con Alain Prost, descontento coa cualificación do seu Ferrari que só puido ser 13º. Roberto Moreno foi descualificado por recibir un empurrón no inicio da cualificación.
Carreira
O sol saudou aos pilotos o día da carreira e na saída Patrese afastouse de Senna, Berger, Boutsen e Piquet. Senna estaba desesperado por pasar a Patrese e ao comezo da volta 2 púxose na cabeza, levando a Berger con el. O dúo de McLaren saíu disparado abrindo distancia, mentres que atrás a acción era grande, con Prost atacando a través da pista logo da súa mala posición na grella e con Piquet situándose terceiro. A carreira de Berger en segundo lugar chegou ao seu fin cedo cando tivo que parar para poñer pneumáticos novos na volta 13, deixando a Piquet en segundo lugar, pero baixo a inmensa presión do seu vello rival Nigel Mansell, que foi capaz de pasarlle pouco despois. Con todo, foi Prost quen sorprendeu a todos mentres continuaba o seu ataque a través da pista, tomando o segundo posto de Mansell a 15 voltas para chegar a meta. Prost procedeu a recortar distancia con Senna, que estaba empezando a perder velocidade por problemas cos pneumáticos. O brasileiro apostara pola durabilidade dos pneumáticos e non facer unha parada para poñer cauchos novos. Na volta 60, Prost superou a Senna cun simple movemento e tres voltas máis tarde, o pneumático traseiro de Senna estalou, obrigándoo a retirarse do seu 100º Gran Premio. A verdadeira batalla acabou sendo polo segundo lugar entre Mansell e Berger, que culminou co agora lendario adiantamento de Mansell polo exterior de Berger entrando na ultrarrápida curva Peraltada. Algúns o chamaron valente, outros o chamaron suicida, pero de calquera xeito Mansell terminou segundo detrás de Prost con Berger terceiro seguido de Alessandro Nannini, Boutsen e Piquet.
Fractal
280px|dereita|miniatura|O [[conxunto de Mandelbrot é un exemplo famoso de fractal.]] 280px|dereita|miniatura|Árbore fractal.
No uso coloquial, un fractal (do latín fractus 'fracción', 'quebrado') é un obxecto xeométrico que ao ser dividido en partes, cada unha das partes resulta ter un padrón semellante ao obxecto orixinal. Dise que os fractais teñen infinitos detalles, son xeralmente autosimilares e independentes da escala. En moitos casos, un fractal pode xerarse en base á repetición dun padrón, tipicamente un proceso recorrente ou iterativo.
Benoît Mandelbrot, matemático francés nado na Polonia, que descubriu a xeometría fractal na década de 1970 acuñou o termo a partir do adxectivo latino fractus, do verbo frangere, que significa 'quebrar'.
A xeometría fractal é a rama da matemática que estuda as propiedades e comportamento dos fractais. Describe moitas situacións que non poden explicarse facilmente pola xeometría clásica, e aplicáronse na ciencia, tecnoloxía e arte xerada por computador. As raíces conceptuais dos fractais remontan ás tentativas de medir o tamaño de obxectos (por exemplo, a liña de costa dun país) para os cales as definicións tradicionais baseadas na xeometría euclidiana fallan.
Historia
dereita|miniatura|205px|Felepa de neve de Koch. Durante séculos, os obxectos e os conceptos da filosofía e da xeometría euclidiana consideráronse como os que mellor describían o mundo en que vivimos. A descuberta de xeometrías non euclidianas introduciu novos obxectos que representan certos fenómenos do Universo, tal como se pasou cos fractais. Así, considérase hoxe que tales obxectos retratan moitas formas e fenómenos da Natureza.
A idea dos fractais tivo a súa orixe no traballo dalgúns científicos entre 1857 e 1913. Ese traballo deu a coñecer algúns obxectos, catalogados como "demos", que se supuña non teren gran valor científico.
En 1872, Karl Weierstrass achou o exemplo dunha función coa propiedade de ser continua en todo seu dominio, pero en ningunha parte diferenciábel. O gráfico desta función chámase actualmente fractal. En 1904, Helge von Koch, non satisfeito coa definición moi abstracta e analítica de Weierstrass, deu unha definición máis xeométrica dunha función similar, actualmente coñecida como Koch snowflake (ou folerpa de neve de Koch), que é o resultado de infinitas adicións de triángulos ao perímetro dun triángulo inicial. Cada vez que se engaden novos triángulos, o perímetro medra, aproximándose fatalmente ao infinito. Desa maneira, o fractal abrangue unha área finita dentro dun perímetro infinito.
Houbo moitos máis traballos relacionados con estas figuras, pero esta ciencia só conseguiu desenvolverse plenamente a partir da década de 60, co auxilio da informática. Un dos pioneiros a usar esta técnica foi Benoît Mandelbrot, un matemático que xa viña estudando tales figuras. Mandelbrot descubriu un dos fractais máis coñecidos, o conxunto de Mandelbrot.
Categorías de fractais
Os fractais poden agruparse en tres categorías principais. Estas categorías determínanse polo modo en que o fractal se forma ou xera:
Tamén se poden clasificar de acordo coa súa autosimilitude. Hai tres tipos de autosimilitude atopados nos fractais:
En calquera caso, non todos os obxectos autosimilares se consideran fractais. Unha liña recta (Euclidiana), por exemplo, é exactamente autosimilar, mais o argumento de que obxectos euclidianos sexan fractais non é defendido case por ninguén. Mandelbrot argumentaba que a definición de fractal debería incluír non só fractais "verdadeiros" senón tamén obxectos euclidianos tradicionais, pois números irracionais nunha liña real representan propiedades complexas e non repetitivas.
Polo feito de que o fractal posúe unha granulometría infinita, ningún obxecto natural pode selo. Os obxectos naturais poden exhibir unha estrutura semellante ao fractal, porén cunha estrutura de tamaño limitado.
Definicións
miniatura|Fractal Julia Set. Os fractais poden ser definidos segundo algunhas características intuitivas, pois faise difícil a conversión da definición matemática na linguaxe ordinaria, debido á falta de termos adecuados para a súa tradución.
Mandelbrot definiu  fractal  como. A definición de fractal ten, porén, certos problemas de linguaxe:
Exemplos
miniatura|Dúas follas de [[Acrílico (plástico)|acrílico cubertas de cola, cando se espremen forman un fractal natural.]]
dereita|miniatura|Unha perturbación causada por alta [[voltaxe|tensión nun bloque de acrílico crea un fractal (Figura Lichtenberg).]]
As árbores e os fieitos son fractais naturais que poden modelarse en computadores que usan algoritmos recursivos. Esta propiedade de repetividade está clara nestes exemplos, pois nun ramo dunha árbore ou na follaxe dunha samambaia pode observarse unha réplica en miniatura do todo. Non idéntico, porén semellante na estrutura.
Os fractais son xeralmente de forma engurrada (tanto en cálculos canto nas imaxes resultantes destes), Polo tanto, non son obxectos definíbeis pola xeometría tradicional. Iso quer dicir que os fractais tenden a ter detalles significantes, visíbeis baixo calquera punto de vista (ou sexa, as súas variacións visuais son perfectamente mensurábeis); cando houber unha ego-semellanza, isto pode ocorrer porque ao se observar baixo o “zoom” figuras semellantes observaremos a recursividade, ou repetividade destas.
A idea convencional de curvatura representada pola reciprocidade radial (en radiáns) nun círculo por aproximación, non pode ser usualmente aplicada en escalas moi grandes (neste caso, o “raio” de curvatura ficará fóra de escala, de aí a “aparencia” dunha liña recta).
Ao contrario, cos fractais, ao se aumentar a amplificación, revelaranse máis e máis detalles. Estes dependerán do grao de precisión e da cantidade de cifras decimais dos datos inseridos. As distorsións tendendo para a liña recta, ocorren xustamente polo feito de haber “falta de memoria” nas máquinas que executan o cálculo. Polo tanto, un fractal xamais alcanzará unha liña recta, salvo cando a fórmula que o constitúe así o permita.
Incluso as simples curvas suaves poden exhibir a propiedade fractal de autosimilitude: por exemplo a distribución de Pareto produce formas similares ao facer "zoom" sobre ela.
Entre os exemplos comúns de fractais están:
Os Fractais poden ser determinísticos ou estocásticos (ver George G. Stokes).
No caso da Teoría do Caos, podemos asociala totalmente aos fractais; tamén no coñecido conxunto de Mandelbrot podemos observar discos enteiros, de dimensión 2. Isto non é de sorprender, senón que o verdadeiramente sorprendente é que o  limite  do conxunto Mandelbrot tamén ten unha dimensión de Hausdorff de 2.
256px|dereita|miniatura|Un [[conxunto de Julia, un fractal relacionado co conxunto Mandelbrot]]
Frecuentemente na natureza atópanse aproximacións a fractais (fractais naturais). Estes obxectos exhiben unha estrutura complexa próxima aos obxectos matemáticos, porén finitas se as observarmos nunha escala maior.
Os fractais naturais están preto de nós, basta observarmos as nubes, as montañas, os ríos e os seus afluentes, os sistemas de vasos sanguíneos, os feixes nerviosos etc.
A pesar de existiren por toda a natureza, e de seren omnipresentes, estes obxectos soamente foron realmente estudados a fondo no século XX.
Harrison  estendeu o cálculo Newtoniano para o dominio fractal, tamén inseriu os teoremas Gauss da diverxencia, o Teorema de Green, e o Teorema de Stoke.
Os Fractais son normalmente xerados a través de computadores con softwares específicos. A través do seu estudo podemos describir moitos obxectos extremadamente irregulares do mundo real. Como exemplo de softwares temos o Xaos -http://xaos.sourceforge.net/index.php.
Os meteoroloxistas utilizan o cálculo fractal para verificar as turbulencias da atmosfera incluíndo dados como nubes, montañas, a propia turbulencia, os litorais, e árbores. As técnicas fractais tamén están empregándose para a compactación de imaxes a través da compresión fractal, alén das máis diversas disciplinas científicas que utilizan o proceso.
Montañas fractais
A superficie dunha montaña pode modelarse nun computador usando un fractal: comezamos cun triángulo no espazo 3D. Áchanse os puntos centrais das 3 liñas que forman o triángulo e créanse 4 novos triángulos a partir dese triángulo. Móvense despois aleatoriamente eses puntos centrais para arriba ou para baixo dentro dunha gama de valores estabelecido. Vaise repetindo o mesmo procedemento pero facendo os movementos dos puntos centrais dentro dunha gama de valores que en cada iteración é igual a metade da anterior. centre|miniatura|446px|Unha animación cunha fractal que modela a superficie dunha montaña
Computación dun fento
miniatura|dereita|150px|[[Fieito fractal]]
Un fento fractal pode xerarse usando un sistema de funcións iteradas comezando cun punto na orixe e determinando iterativamente novos puntos a partir do resultado da aplicación aleatoria dunha das 4 diferentes transformacións de coordenadas:
Esta transformación, que se realiza só o 1% das veces, mapea calquera punto para un punto no segmento de recta mostrado en verde na figura.
Esta transformación, que se realiza só 7% das veces, mapea calquera punto dentro do rectángulo negro para un punto dentro do rectángulo vermello na figura.
Esta transformación, que se realiza só 7% das veces, mapea calquera punto dentro do rectángulo negro a un punto dentro do rectángulo azul escuro na figura.
A primeira transformacións de coordenadas deseña o couce. A segunda, deseña a primeira folla da esquerda do fieito. A terceira, deseña a primeira folla da dereita do fieito. E a cuarta xera copias sucesivas e garante que o todo é unha réplica maior de cada folla.
Caos
A pesar de que os efectos da Teoría do Caos están tan presentes, como na meteoroloxía, na irregularidade da pulsación cardíaca, no pingar dunha billa, nos relampos, nas montañas, nas árbores, no crecemento dunha poboación, no partir dun vaso no chan, non foi ata hai poucos anos atrás cando comezou a estudarse; talvez antes, sen o recurso dos computadores, os cálculos necesarios, que son bastante repetitivos, facíanse excesivamente pesados.
Curiosamente, a primeira experiencia real sobre o caos fíxoa un meteorólogo, Edward Lorenz. Nas súas previsións sobre o tempo, xeradas a través dun programa de computador que el codificara, constatou que, aínda introducindo gran parte da mesma secuencia no padrón orixinal, o resultado final era diferente. Iso aconteceu un día, cando, ao tentar verificar unha mesma secuencia, comezou polo medio para aforrar tempo. El introduciu só os tres primeiros decimais dunha secuencia de seis. Cando o computador a resolveu, verificou que o padrón obtido era completamente diferente do alcanzado na secuencia anterior. Desta forma, Lorenz demostrou que mesmo condicións iniciais moi próximas da orixinais, dificilmente atinxe o mesmo resultado. Ese efecto ficou coñecido como “efecto bolboreta”. A diferenza entre os puntos iniciais de dúas curvas distintas é tan pequena que se compara ao bater das ás dunha bolboreta. E o simple bater das ás dunha bolboreta, hoxe, produce unha pequena alteración na atmosfera que pode, nun determinado espazo de tempo, producir un efecto diferente do que acontecería noutro caso.
Atractor de Lorenz
miniatura|dereita|200px|O deseño da traxectoria do Sistema de Lorenz para valores r = 28, σ = 10, b = 8/3 Introducido por Edward Lorenz en 1963, o Atractor de Lorenz é un sistema non lineal tridimensional determinista dinámico derivado de ecuacións simplificadas tiradas das convencionais ecuacións dinámicas da atmosfera. Para un determinado conxunto de parámetros o sistema exhibe un comportamento caótico e mostra o que hoxe en día se chama atractor estraño. O atractor estraño, neste caso, é un fractal.
Lee Arenberg
Lee Arenberg, nado o 18 de xullo de 1962 en Palo Alto, California, é un actor estadounidense. Coñecido polo seu papel de Pintel, un dos piratas da tripulación do Capitán Barbossa na serie de filmes Pirates of the Caribbean.
Os Ramos, Loiba, Ortigueira
Os Ramos é un lugar da parroquia de Loiba, no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Tiña 7 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 3 homes e 4 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 9 habitantes.