cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teresa Táboas
Traxectoria
Pasadas as primeiras etapas de estudo, inclinouse pola Arquitectura, tendo a Luis Barragán como mestre. Rematada a carreira, volta á terra dos seus pais na que traballa durante seis anos no estudio de César Portela, traballando durante dous anos no concello de Marín.
Cidreira
Distribución e hábitat
Descoñécese a súa orixe, pero existen documentos de sementes domésticas dende o IV milenio a. C.; probabelmente o exército de Alexandre Magno introduciuno na conca do Mar Mediterráneo, e axiña se espallou a súa cultura. Na antiga Roma empregouse coma menciña, e a partir do século II coma alimento; é mencionado tanto por Dioscórides coma por Plinio. Seica se cultivou en Xudea en época bíblica, posto que o seu froito —chamado de etrog en hebraico— é unha das especies rituais utilizadas na festa de Sucot. En Italia desapareceu coa caída do Imperio romano, conservándose só en Sicilia, Sardeña e mais na rexión napolitana.
Teresa Táboas
Traxectoria
En 1990 independízase do estudo de Portela fundando un estudio de seu, o Teresa Táboas Estudio de Arquitectura, dende o que vén desenvolvendo numerosos proxectos de Edificación e Urbanismo.
Cidreira
Distribución e hábitat
Chegou ás Américas a través de España; os conquistadores introducírono na Florida, Porto Rico e finalmente California; malia desenvolveren plantacións comerciais, eventualmente a dificultade do seu crecimiento levou ao desleixamento. En Centroamérica, Brasil e Colombia naturalizouse, e existen plantacións dalgunha extensión, sobre todo para exportación.
Cultivo
miniatura|left|Imaxes de diversos tipos de cidras, os froitos da cidreira Rara vez se cultiva de semente; repordúcese con facilidade por esgallos apañados de pólas de 2 a 4 anos e plantadas sen defoliar. Aínda máis axiña se reproduce por enxerto sobre un padrón de laranxeira doce (Citrus × sinensis), laranxeira agre (Citrus × aurantium) ou toronxeira (Citrus × paradisi), mais as froitas así obtidas son de menor tamaño e o enxerto medra ás veces máis axiña do que o padró pode soportar.
Teresa Táboas
Traxectoria
Obtivo o doutoramento cunha tese de doutoramento dirixida polo arquitecto César Portela Fernández-Jardón titulada El Color en Arquitectura.
Cidreira
Cultivo
Require bastante sol, solo ben arexado, e atura mal os extremos de temperatura e humidade; a diferenza doutros cítricos, non atravesa unha fase invernal de repouso. Polo peso dos froitos cómpre podar as pólas longas, ou colocarlles soportes para que resistan durante todo o crecemento destes. É frecuente tamén a práctica de cortar os espiños para evitar dano á froita nas plantacións comerciais.
Está en flor a maior parte do ano, producindo froita acotío, aínda que a maior parte se produce na primavera. Tarda uns tres meses en acadar a forma madura, coa pela amarela intensa e un profundo recendo. Para uso culinario adóitase apañar aínda verde, con entre 12 e 15 cm de diámetro. A produción normal está arredor dos 30 quilos anuais, aínda que en circunstancias favorábeis pode acadarse o triplo disto.
Teresa Táboas
Traxectoria
Entre 1999 e 2003 foi presidenta da delegación pontevedresa do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, sendo elixida o 15 de maio do 2003 a primeira muller presidenta-decana do COAG. Tamén forma parte como conselleira do Consello Superior dos Arquitectos Españois, sendo a segunda muller que ocupa este cargo dende que se fundou a institución en 1931. Pertence a 2 comisións consultivas do Parlamento Europeo en representación de España, unha delas sobre arquitectura sostíbel.
Cidreira
Cultivo
A variedade «cidra de Córsega» foi moi cultivada en Córsega a finais do século XIX en socalcos, abeirados do vento. A produción, a maior a escala mundial nesta época, destinábase especialmente a industrias alimenticias de Italia e Europa do Norte, aínda que localmente se fabricaba un licor típico moi perfumado e apreciado, a «cédratine». Hoxe en día, a cultura practicamente desapareceu en Córsega e soamente se realiza, a grande escala, en Marrocos, Italia, China e América do Sur.
Ritual
O froito dun cultivar de C. medica, chamado en hebraico de etrog, emprégase coma unha das catro especias (ארבעה מינים, arba'a minim) que se axitan na festa de Sucot, polo outono setentrional, nunha ofrenda prescrita.
Teresa Táboas
Traxectoria
Foi deputada da VIII Lexislatura do Parlamento de Galicia, ocupou a consellería de vivenda da Xunta de Galicia entre 2005 e 2009, durante o goberno bipartito de PSdeG-PSOE e BNG.
Oriana Fallaci
Oriana Fallaci, nada en Florencia o 29 de xuño de 1929 e finada na mesma cidade o 15 de setembro de 2006, foi unha escritora e xornalista italiana. Como periodista obtivo un gran prestixio internacional, en especial grazas ás súas entrevistas.
Teresa Táboas
Traxectoria
En 2021 entra a formar parte do Consello da Unión Internacional de Arquitectos (UIA) e en 2023 foi elixida vicepresidenta.
Cidreira
Medicinal
Exteriormente este froito aseméllase a un limón porén a diferenza deste ten moi pouco zume. Dende a antigüidade utilizábase con fins terapéuticos (contra problemas pulmonares, intestinais e outros). O óleo esencial de cidra considérase un antibiótico.
Oriana Fallaci
Traxectoria
A súa infancia transcorreu na Italia fascista de Mussolini. O seu pai era un activo antifascista, que sen dúbida influíu nas ideas dunha novísima Fallaci que, aínda adolescente, foi partisana durante a segunda guerra mundial, uníndose á resistencia armada contra a ocupación nazi na súa Toscana natal. Nada nunha familia sinxela, estudou Medicina na Universidade de Florencia a base de bolsas de estudo, pero nunca rematou a carreira, e pouco despois, iniciou unha extensa traxectoria como xornalista. Como correspondente de guerra seguiu tódolos conflitos do noso tempo, desde Vietnam a Oriente Medio, desde India-Paquistán a Latinoamérica, e logrou entrevistar a numerosos líderes e celebridades do século XX como Henry Kissinger, o Sha de Persia, o aiatolá Ruhollah Khomeini, Willy Brandt, Zulfikar Ali Bhutto, Walter Cronkite, Muammar al-Gaddafi, Federico Fellini, Sammy Davis Jr, Nguyễn Cao Kỳ, Yaser Arafat, Indira Gāndhi, Alexandros Panagoulis, Golda Meir, Haile Selassie, Mao Tse Tung, John e Robert F. Kennedy, e Sean Connery.
Cidreira
Medicinal
O zume de cidra con viño disque era un antídoto efectivo contra os velenos en xeral.
Oriana Fallaci
Traxectoria
Sempre desde posicións liberais e laicas, o seu estilo literario é apaixonado, controvertido e polemista. Tocou todo tipo de xéneros, desde a opinión, ás reportaxes ou a entrevista. Os seus libros véndense por millóns e foron traducidos en máis de trinta países. Recibiu numerosos galardóns e recoñecementos, entre os que destaca o doutoramento do Columbia College de Chicago. Retirada a principios dos anos noventa a causa dunha grave enfermidade, decidiu volver a escribir tralo 11 de setembro de 2001, do que foi testemuña inmediata como cidadá de Nova York. Desde que rompeu o seu silencio con A rabia e o orgullo, dedicou as súas obras «a defender a civilización occidental, non fronte á musulmá, senón fronte ó fundamentalismo islámico». En opinión da escritora, existe un alarmante proceso de islamización de Occidente, ó que denomina Eurabia, proceso que, desde o seu punto de vista, contou coa complicidade da esquerda europea. Esas polémicas teses trouxéronlle problemas (incluídos procesos xudiciais por «difamación contra o Islam») e campañas na súa contra, aínda que conta tamén con numerosos defensores.
Cidreira
Medicinal
Actualmente valórase moito a fragrancia da cidreira. O seu froito (incluída a pela) é obxecto de comercio internacional e se utiliza moito coma ingrediente na industria agroalimentaria.
Oriana Fallaci
Traxectoria
miniatura|150px|Tumba de Oriana Fallaci no cemiterio Evangelico Agli Allori.
Cidreira
Taxonomía
Citrus medica foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 782, no ano 1753.
Oriana Fallaci
Traxectoria
Os derradeiros anos da súa vida viviu en Nova York, onde mantivo unha longa loita contra un cancro de mama ó que elevou a categoría literaria e ó que denominaba "O Outro" nas súas últimas obras. Ante o agravamento da enfermidade regresou a Italia, onde finou nun hospital da súa Florencia natal o 15 de setembro de 2006.
Fafián, Sarria
San Xoán de Fafián é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 81 habitantes (43 homes e 38 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2003 cando tiña 84 habitantes.
Auñamendi Eusko Entziklopedia
Auñamendi Eusko Entziklopedia (ESA), é unha enciclopedia numérica co obxectivo de ser unha ponte entre a tradición, presente e futuro do País Vasco. Tamén é coñecida polo nome de Enciclopedia Auñamendi-Fondo Bernardo Estornés Lasa. A enciclopedia ten como obxectivo actualizar, traducir ó éuscaro os artigos e complementar os contidos da Enciclopedia Auñamendi de Bernardo Estornés Lasa.
Presentación
A enciclopedia inclúe máis de 150.000 artigos sobre cultura vasca e unha colección de 350.000 documentos da Sociedade da Vasco Estudos (Eusko Ikaskuntza).
A Sociedade de Estudos Vascos puxo en Internet no 2001 a Enciclopedia Auñamendi, e no 2007 empezou a traballar na Auñamendi Eusko Entziklopedia. Dende o 10 de marzo de 2010, pódese acceder a enciclopedia de balde a través de Internet, grazas á fundación Euskomedia. O proxecto ten o seu punto de partida na Enciclopedia Xeral Ilustrada do País Vasco, fundada polos irmáns Mariano e Bernardo Estornés Lasa.
Ten preto de 300 empregados, socios ou colaboradores, renovando e completando o contido. Auñamendi Eusko Entziklopedia é unha iniciativa financiada polo Bilbao Bizkaia Kutxa, Kutxa, Caja Vital e o Goberno vasco.
William Cameron Menzies
William Cameron Menzies, nado en New Haven (Connecticut) o 29 de xullo de 1896 e finado nos Ánxeles (California) o 5 de marzo de 1957 foi un director de produción e director artístico estadounidense que tamén traballou como director, produtor e guionista.
Traxectoria
Menzies naceu en Connecticut, fillo dos emigrantes escoceses Charles A. e Helen. Estudou nas universidades de Yale e Edimburgo e tras servir no exército estadounidense na primeira guerra mundial asistiu á Art Students League of New York.
Menzies uniuse á Famous Players-Lasky, que logo evolucionou na Paramount Pictures, traballando en efectos especiais e deseño. En 1929, co produtor Joseph M. Schenck creou unha serie de curtametraxes sonoras, incluíndo unha versión de dez minutos de The Sorcerer's Apprentice, de Paul Lukas. O seu traballo en The Adventures of Tom Sawyer (1938) levou o produtor David O. Selznick a contratalo para Foise co vento (1939). Menzies foi o director da secuencia do incendio de Atlanta e remontou a secuencia onírica de Salvador Dalí no filme Spellbound (1945), de Alfred Hitchcock.
Ademais do seu traballo como director artístico, dirixiu filmes dramáticos e fantásticos, entre eles Things to Come, baseado na obra de H.G. Wells, e Invaders from Mars.
Menzies finou de cancro pouco despois de rematar o seu traballo como produtor asociado de A volta ao mundo en oitenta días (1956).
Zaraenla
miniatura|Mapa que ensina as terras propostas como lugares do Libro de Mormón en Mesoamérica.
Segundo o Libro de Mormón, a Terra de Zaraenla, (atribuído popularmente ao hebreo bíblico זֶרַע חֶמְלָה Zéraʻ Ḥemlā "semente de compaixón") foi a capital nefita por moitos anos, e foi descuberta por Mosíah nunha data entre o ano 323 e o 130 a. C. Os seus habitantes contaron a Mosíah que tamén eran xudeus que saíron de Xerusalén na época de Sedequías, o último rei de Xudá, e eran chamados mulequitas.
Aínda que o movemento dos Santos dos Últimos Días cre que Zaraenla foi unha cidade que en realidade existiu na terra, ningún pode sinalar con exactitude a súa localización. Estudosos do movemento publicaron as súas teorías respecto diso, pero a Igrexa non adoptou a unha delas como a correcta. A Igrexa ensina que Zaraenla existiría nun punto intermedio entre sur e Norteamérica, e que foi completamente destruída ou queimada. Os críticos do Libro de Mormón citan a este punto como un dos indicios de que o libro é ficticio, notando de que non se atoparon evidencias das actividades presentes nunha cidade do tamaño de Zaraenla, tales como o uso de metais e a existencia de minas.
José López Bouza
José López Bouza, nado en Ferrol en febreiro de 1890 e finado na mesma cidade o 30 de agosto de 1936, foi un político republicano galego que desenvolveu a súa carreira política no ámbito galego e morreu asasinado polos sublevados pouco despois de comezar a Guerra Civil.
Traxectoria
Ao alcanzar a maioría de idade emigrou a Arxentina, lugar tradicional de destino da emigración galega. Alí vinculouse ao anarcosindicalismo, e foi expulsado do país en outubro de 1911. Tralo seu retorno a Galicia, conseguiu un posto de traballo como funcionario municipal na súa localidade natal, á vez que continuaba coa súa militancia anarquista. Así, foi un dos máximos impulsores do Ateneo Obrero Sindicalista e da Comisión Pro Enseñanza Racionalista ferrolá, e un dos impulsores do Congreso Internacional da Paz, convocado a comezos de 1915 para reunir a socialistas, sindicalistas, anarquistas e sociedades obreiras de todo o mundo para terminar a primeira guerra mundial. Foi detido varias veces polas súas actividades sindicalistas. Con todo, uns anos despois, cara a 1918, evolucionaría ao republicanismo de centro. Fundou unha escola en Canido, un barrio obreiro de Ferrol, á que acudían tanto pícaros como persoas maiores de toda a comarca ferrolá. A escola seguiu en funcionamento ata ben entrada a década de 1920.
Membro da ORGA, coa proclamación da República (foi a persoa que izou a bandeira republicana no concello de Ferrol) foi nomeado gobernador civil de Ourense o 17 de xuño de 1931 e despois de Lugo o 5 de agosto, permanecendo no cargo ata o 21 de xullo de 1932.
Presidente da ORGA en Ferrol, e posteriormente de Izquierda Republicana, tralo triunfo da Fronte Popular en febreiro de 1936, foi nomeado presidente da Deputación Provincial da Coruña (23 de marzo de 1936) e concelleiro de Ferrol. Tamén participou na campaña para a aprobación do Estatuto de Autonomía de Galicia de 1936, para a que debuxou un cartel pedindo o voto, baixo o pseudónimo de Zeus. Trala súa aprobación foi elixido presidente do Comité central de Autonomía de Galicia, que viaxou a Madrid no verán de 1936 a presentar o Estatuto ás Cortes Españolas. Ao producirse o Golpe de Estado do 18 de xullo, López Bouza, rexeitando os consellos de Castelao, decidiu volver á cidade, participando na defensa do concello contra os sublevados (20 de xullo). Trala rendición do edificio foi detido e xulgado, sendo condenado a cadea perpetua e trasladado ao buque prisión Plus Ultra. Porén, foi sacado do buque e fusilado no barrio de Canido o 30 de agosto de 1936, xunto a outras 18 persoas.
Barral
O topónimo galego Barral pode referirse a:
Jacob Theodor Klein
Jacob Theodor Klein, coñecido tamén como Plinius Gedanensium, nado o 15 de agosto de 1685 en Danzig (hoxe Gdańsk), e finado o 27 de febreiro de 1759 en Königsberg (hoxe Kaliningrado), foi un xurista, historiador, botánico, matemático e diplomático prusiano ao servizo de Augusto II, rei de Polonia, gran duque de Lituania e elector de Saxonia.
Traxectoria
Klein naceu o 15 de agosto de 1685 en Danzig, na Prusia Real.
Estudou historia natural na súa cidade natal, e utilizou a súa posición como secretario da cidade para fundar alí un xardín botánico (hoxe chámase Ogród Botaniczny w Oliwie).
Tratou en cuestións de nomenclatura zoolóxica e creou o seu propio sistema de clasificación dos animais, que se baseaba no número, a forma e a posición das extremidades.
Polo seu traballo no campo das ciencias naturais, Klein foi galardoado coa pertenza a varias sociedades científicas, entre elas a Royal Society de Londres e a Sociedade de Investigación de Danzig.
Faleceu o 27 de febreiro de 1759 en Königsberg, Prusia (agora Kaliningrado, Rusia).
Abreviatura
A abreviatura Klein emprégase para indicar a Jacob Theodor Klein como autoridade na descrición e clasificación científica dos vexetais
Signo de interrogación
O signo de interrogación (?) é un signo de puntuación que se utiliza para marcar entoación interrogativa.
Historia
Lynne Truss atribúe as primeiras aparicións modernas deste signo a Alcuíno de York, sendo unha das hipóteses sobre a súa orixe que proceda da letra q, inicial da palabra latina quaestio, que significa pregunta.
600px|miniatura|centro|Posible evolución do signo.
Uso
O signo de interrogación ten os seguintes usos principais:
Aligátor da China
O aligátor da China   (Alligator sinensis) é un réptil crocodilio pertencente ao xénero Alligator da familia Alligatoridae. É a única especie de aligatóridos presente en Asia, sendo endémica da China oriental.
Características
miniatura|left|Detalle da cabeza.
O seu aspecto é moi semellante ao do seu conxénere americano, o aligátor do Mississippi (Alligator mississippiensis), porén posúe algúns trazos distintivos.
Por unha parte, é notablemente máis pequeno, rondando normalmente na idade adulta os 1,5 metros de longo e un peso de 36 kg. De feito, é unha especie que crece moi lentamente, chegando aos 60 cm de longo só ao cabo de dous anos. Non obstante, hai rexistros dalgúns machos excepcionalmente grandes, que chegaron a atinxir os 2,1m e os 45 kg. Por outra parte, a diferenza do Alligator mississippiensis está completamente acoirazado: ten escamas por todo o corpo, incluído o ventre, característica que comparten poucos crocodilios.
O aligátor chinés ten as mesmas proporcións ca o americano, a pesar das súas reducidas dimensións. Só se observa a diferenza de que as crías acabadas de saír do ovo posúen unha cabeza máis desenvolvida, o que probabelmente lles permite alimentarse de insectos acuáticos maiores ca aqueles que caza a proxenie do aligátor americano.
Bioloxía e ecoloxía
Vive nuns poucos ríos do leste da China e é de carácter moi tímido e dócil, inclusive no caso dos exemplares salvaxes. Aliméntase case exclusivamente de peixes e ras que captura baixo da auga, aínda que nas zonas habitadas pode matar galiñas e cans. Tamén pode comer ratas, e con elas o veleno usado para combatelas. Isto fixo diminuír o seu número en varias rexións durante os últimos decenios. Non se rexistrou nunca un ataque contra humanos.
Conservación
O aligátor chinés desapareceu de amplas zonas da súa antiga distribución debido á presión humana, que cultiva as ribeiras onde descansan e aniñan, e pesca en grandes cantidades os peixes que constitúen a maior parte da súa dieta. Actualmente restan uns 300 exemplares en estado salvaxe e é realmente difícil localizar niñadas nos ríos chineses, polo que se considera que esta especie corre grave perigo de extinción. Con todo, en catividade reprodúcese de forma rápida e abundante, polo que numerosos zoolóxicos confían en que os programas de cría nesta modalidade poidan salvar a especie. Uns 10.000 exemplares están repartidos por distintos zoos do mundo.
Alberte Araúxo Vilar
Alberte Araúxo Vilar, nado en Pontevedra en 1961, é médico psiquiatra.
Traxectoria
Licenciouse en Medicina e Cirurxía pola Universidade de Santiago de Compostela (USC) e en Antropoloxía Social e Cultural pola Universidade Nacional de Educación a Distancia (UNED). Realizou a especialidade de psiquiatría no Hospital Clínic i Provincial de Barcelona. Foi profesor de psicopatoloxía na Universidade Autónoma de Barcelona. Actualmente é psiquiatra no Complexo Hospitalario Universitario de Santiago de Compostela, e profesor asociado de Clínica Psiquiátrica na USC. Autor de numerosos traballos de investigación no eido da clínica e terapéutica psiquiátrica, así como de libros e capítulos sobre a súa especialidade médica. Promotor do Movemento Galego da Saúde Mental.
Durante a súa etapa de estudante militou no sindicato estudantil nacionalista ERGA e nos Comités Abertos de Faculdade (CAF). Afiliado a diferentes organizacións sindicais e políticas nacionalistas galegas (INTG, AN-PG, UMG e UPG), é actualmente militante da Confederación Intersindical Galega (CIG) -onde promoveu a creación da Agrupación Médica de CIG-Saúde- e do Bloque Nacionalista Galego -dentro da agrupación política "Abrente-Esquerda Democrática Galega"-. Foi membro da Comisión Nacional de Sanidade do BNG, como responsábel da área de saúde mental.
Trofeo Memorial Quinocho 1999
A V edición do Trofeo Memorial Quinocho disputouse o 30 de xullo de 1999 en Vigo. Proclamouse vencedor o Celta de Vigo.
Plebe
Evolución
Se inicialmente o termo puido facer referencia á poboación de procedencia foránea (como eran os metecos en Atenas), tal condición deixou de ter sentido co paso do tempo, pois os plebeos non se consideraban estranxeiros (bárbaros) senón cidadáns romanos e, como tales, tiñan obrigas (especialmente o servizo militar) e certos dereitos políticos. Non eran tampouco unha clase social baseada na riqueza; polo que para designalos adoita utilizarse a expresión "ordo plebeius" ("orde plebeo"), non exenta de impropiedade. O termo en si era dunha grande extensión pois entre os plebeos existían situacións moi diferentes a todos os niveis.
Libertos e escravos
Unha condición social particular tiñan os libertos, escravos emancipados, ben por decisión testamentaria dos seus donos, por méritos contraídos durante o seu período de escravitude ou por comprar a súa liberdade. O número dos escravos romanos (que, ao non ser libres, tampouco eran cidadáns, e por tanto, tampouco pertencen á plebe) creceu durante a época republicana até chegar a converterse no modo de produción dominante até a crise do século III.
Uso posterior
No Antigo Réxime utilizábase cumpridamente o termo "plebe" e "plebeo" para designar ao, "común", "estado chairo" ou terceiro estado, o terceiro dos estamentos en que se dividía a sociedade estamental.
Na Idade Contemporánea, xa en condicións de igualdade legal, o termo "plebe" pasou a ser sinónimo de "clase baixa", "masas" ou "vulgo", mentres que o termo "plebeo" utilízase como antónimo de "nobre".
Palmeira de Chile
Distribución e hábitat
É nativa do suroeste de América do Sur, onde é endémica dunha pequena área de Chile central, entre os 30°S e 35°S correspondente á Rexión de Coquimbo, Rexión de Valparaíso, onde é máis abondosa, Rexión Metropolitana de Santiago, Rexión de O'Higgins e o norte da Rexión do Maule, cuxo clima é mediterráneo con estación seca prolongada.
Descrición
A palma chilena é unha palmeira impresionante, sendo a máis corpulenta delas, acadando alturas de 25 m cun groso toro de até 1,3 m de diámetro na base, xeralmente máis angosto cara arriba, e de casca lisa. Medra moi amodo, floreando antes dos 60 anos de idade. As follas son de forma de pluma, de 3 a 5 m de lonxitude. A xerminación da semente pode durar meses, chegando á idade reprodutiva aos 60 anos.
Cómpre de invernos suaves, mais pode tolerar xeadas de até −15 °C, facéndoa unha das palmeira de folla en forma de pluma máis resistentes; pode tamén aturar veráns relativamente frescos.
Na actualidade atópase no seu ambiente natural en outeiros de beiramar, coma nos arredores da cidade de Valparaíso, salientando os palmeirais de Ocoa (70.000 exemplares) no Parque Nacional La Campana e no Cocalán (35.000 exemplares), Rexión de Valparaíso.
En Chile atópase protexida so o Decreto Lei N° 701 de 1974, que establece que a talla ou explotación debe executarse segundo un plan de manexo, aprobado pola Corporación Nacional Forestal de Chile (CONAF).
Produtos a partir da palmeira de Chile
No Chile ao seu froito chámanlle coquito e é utilizado en confeitaría. Do seu tronco extráese o mel de palma, que é un almibre ou caldo de azucre doce utilizado en sobremesas ou con froita. Para extraer o mel de palma hai que tallar a planta, o que tivo unha gran repercusión nas súas poboacións. Na actualidade, extráese de xeito sustentábel plantando palmas ao tempo que se cortan as máis idosas.
Taxonomía
Jubaea chilensis foi descrita por (Molina) Baill. e publicado en Histoire des Plantes 13: 397. 1895. Jubaea: nome xenérico outorgado en honra do rei Xuba II da Mauritania (52 a 50 a. C. - 23).
Chilensis: epíteto xeográfico que alude á súa localización no Chile.
miniatura|240px|Espécime de palma chilena (Jubaea chilensis), no [[Real Xardín Botánico de Kew, é a planta interior máis alta do mundo]]
Colonialismo
thumb|400px|Territorios colonizados por potencias europeas, os Estados Unidos e o Xapón dende 1492 miniatura|520px|Imperios coloniais en [[1800.]] O colonialismo é unha práctica segundo a cal un país controla persoas ou territorios, a miúdo estabelecendo colonias, en xeral para o seu propio avance econónimo e estratéxico. Non hai unha concepción única do colonialismo e as súas definicións poden variar segundo o uso e o contexto. O colonialismo foi usado por primeira vez para describir unha colonia romana, unha especie de granxa, e máis tarde pasou a describir un posto avanzado ou unha clase de cidade romana. O concepto (do latín colonus, -i, "labrador") creouse engadindo o sufixo "-ism", e foi asociado a unha variedade de filosofías e comprensións estruturais das colonias.
No proceso de colonización, os colonizadores poden impoñer a súa relixión, lingua, economía e outras prácticas culturais aos pobos indíxenas. As administracións estranxeiras dirixen o territorio na procura dos seus intereses, buscando beneficios dos pobos e os recursos da rexión. A influencia e dominación dun pode producirse dun xeito violento, a través dunha invasión militar, ou sutil, sen que interveña a forza.
Algúns estudosos e sectores sociais e políticos, utilizan o termo neocolonialismo para facer referencia a unha dominación do tipo económico, e mesmo político, sobre un Estado xuridicamente independente. En senso similar utilízanse os termos imperialismo e neoimperialismo.
A importancia da era colonial e a súa historiografía tivo un grande desenvolvemento dentro das disciplinas históricas, e viuse fortalecida nos últimos anos a raíz da necesidade de comprender mellor os procesos globais.
Evolución sociocultural
Como o colonialismo adoitaba desenvolverse en áreas prepoboadas, a evolución cultural incluíu a formación de varias poboacións etnicamente híbridas. O colonialismo deu orixe a poboacións mixtas cultural e etnicamente como os mestizos das Américas, así como poboacións divididas racialmente como as que se atopan na Alxeria Francesa ou en Rodesia do Sur. De feito, en todas partes onde as potencias coloniais estabeleceron unha presenza consistente e continuada existen comunidades híbridas.
Exemplos notables en Asia inclúen os anglobirmanos, angloindios, burgher, singapurianos euroasiáticos, mestizos filipinos, Kristang e macaenses. Nas Indias Orientais Neerlandesas (máis tarde Indonesia) a gran maioría dos colonos "holandeses" eran de feito euroasiáticos coñecidos como indos, formalmente pertencentes á clase xurídica europea na colonia.
Historia
miniatura|230px|O [[imperio romano en tempos de Traxano en 117 a.C..]]
Antigüidade
En termos xerais pode dicirse que as primeiras colonias apareceron cos primeiros imperios hai 5 500 anos, comezando coas exipcias.
Fenicia foi unha cultura comercial marítima emprendedora que se expandiu polo mar Mediterráneo entre o 1550 e o 300 a.C. e posteriormente os gregos e os persas continuaron nesta liña co establecemento de colonias. A metrópole do Imperio Cartaxinés, Cartago, foi na súa orixe unha colonia fenicia. Ao mesmo tempo foi unha das primeiras culturas en estabelecer colonias, xa que posuía territorios no norte de África, Sicilia, Illas Baleares, Sardeña e Hispania. As súas colonias eran fundamentalmente comerciais, aínda que no marco das Guerras púnicas acentuouse o dominio militar dos territorios.
O proceso de fundación por parte de Grecia de polis en lugares afastados das cidades tradicionais clásicas (Atenas, Esparta...), cidades nais ou Metrópoles, que formaban parte da península grega, deron orixe a novas cidades en lugares como Italia (Magna Grecia), a Península Ibérica (Emporion) ou Francia (Massalia).
A antiga Roma continuou co proceso, con colonias no Mediterráneo, norte de África e Asia occidental, formou un grande imperio, incluíndo territorios tan diversos como as actuais Galiza, España, Francia, Portugal, Italia, Romanía, Líbano, parte de Marrocos etc. As súas colonias fundamentábanse nunha orde regrada (dúas vías principais e perpendiculares), a partir do cal se artellaba a cidade, baseada a miúdo sobre acampamentos das lexións. Nelas tratábase de impor a orde romana en tódolos campos (xurídico, arquitectónico, administrativo etc.). Un imperio moderno que a imitou foi o Imperio Español, no senso dunha orde tamén regrada (construción da praza maior, en torno á cal se comezaba a igrexa, o concello (a semellanza do foro, templo, curia etc.), a partir dos cales se artellaba o resto da cidade, practicado case exclusivamente en América.
Tamén existiron colonias sumerias, babilónicas, maias, incas, aztecas, xaponesas, chinesas, hindús, ghanianas, malianas etc.
A partir do século VII, os árabes colonizaron unha importante sección de Oriente Medio, o norte de África e partes de Asia e Europa. No século IX comezou unha nova vaga de colonización mediterránea entre estados que competían entre eles como os venecianos, xenoveses e amalfianos, invadindo as terras antes ricas do Imperio Bizantino. A República de Venecia iniciou a súa conquista con Dalmacia e acadou a súa maior extensión nominal ao final da Cuarta Cruzada en 1204, coa declaración da adquisición dos tres oitavos do Imperio Bizantino. Entre os séculos XI e XVIII, os vietnamitas estableceron colonias militares ao sur das súas fronteiras orixinais e absorberon o territorio, nun proceso coñecido como nam tiến.
Imperios coloniais
upright=1.25|miniatura|[[Unión Ibérica de España e Portugal entre 1580 e 1640]] O colonialismo moderno comezou co portugués Henrique o Navegador, iniciando a Era das Exploracións. España (inicialmente a Coroa de Castela) e despois Portugal chegaron a América cruzando o océano, construíndo postos comerciais e conquistando grandes extensións de terra. Estas terras dividíronse entre os imperios español e portugués.
O século XVII viu a creación dos imperios coloniais francés e neerlandés, así como as posesións inglesas de ultramar, que se converteron no Imperio Británico. Tamén se estableceron o imperio colonial dinamarqués e algunhas colonias suecas. A diseminación dos imperios coloniais reduciuse no final do século XVIII e inicios do XIX pola Guerra Revolucionaria Americana e a independencia da América Española. No entanto, establecéronse moitas colonias novas dende ese tempo, incluídos o imperio colonial alemán e o imperio belga. O Imperio Ruso, o Imperio Otomán e o Imperio Austríaco existían ao mesmo tempo, mais non se expandiron sobre os océnaos, senón polos territorios veciños (agás a colonización rusa de América a través do estreito de Bering). O Imperio do Xapón modelouse nos imperios coloniais europeos.
No uso estrito do termo, o colonialismo a grande escala comezou contra o século XIX cando Europa comezou un proceso de expansión e colonización económica (denominado expansión capitalista) de case todo o mundo.
Neocolonialismo
A expresión neocolonialismo foi moi popular nas antigas colonias a finais do século XX, referido a diferentes contextos. En xeral, non se refire a un tipo directo de colonización, senón á colonización por outros medios. Especificamente refírese á teoría das antigas ou existentes relacións económicas, como o General Agreement on Tariffs and Trade e o Central American Free Trade Agreement, ou mediante compañías (como Royal Dutch Shell en Nixeria e Brunei) creadas por antigas potencias coloniais empregadas para manter o control das súas antigas dependencias tralos movementos de independencia.
Imperio Portugués
O Imperio colonial portugués foi o primeiro que fixo asentamentos estables en África (Cabo Verde en 1462, Illa de Fernando Poo en 1471, Cabo de Boa Esperanza en 1488) e o segundo en América (Brasil, por Pedro Álvares Cabral en 1500). As súas posesións consistían sobre todo no Brasil, Angola e Mozambique, aínda que durante os seus primeiros séculos, mantivo factorías nas costas da India (Vasco da Gama, 1498), gran parte das costas africanas, Indias Orientais e Timor Leste.
Portugal continuou a expandirse no Brasil ata que se independizou no ano 1822. A pear diso, Portugal mantivo e expandiu as súas colonias africanas ata a independencia en 1974 (Angola) e 1975 (Mozambique).
Imperio Español
Coa conquista das illas Canarias e a chegada de Cristovo Colón a América no 1492 e a primeira volta ao mundo comezada por Fernão de Magalhães e culminada polo segundo de abordo, Juan Sebastián Elcano, entre 1520 e 1522, España iniciou un enorme proceso de colonización do mundo que culminou coa constitución do Imperio Español, onde nunca se puña o sol como lle gustaba dicir ao rei Filipe II de España. Os territorios españois estendíanse por case toda América do Sur e América Central, gran parte do Caribe (Cuba, República Dominicana, Porto Rico), parte de América do Norte (Florida, Texas, California), África (parte de Marrocos, o Sáhara Español, as illas Canarias, Guinea Española, Cabo Juby, Río de Oro, Ifni e Saguia el Hamra), Asia (Filipinas), Oceanía (Guam, Micronesia, Palau, as Illas Marianas do Norte).
Os territorios de España, acostumaban contar con vicerreis ao mando directo do territorio. Os territorios españois en América foron organizados en vicerreinados e capitanías. Ademais, contaron cun proceso constitutivo de seu no senso da creación de cidades en territorio americano (citado en Imperio Romano).
Imperio Británico
O Imperio colonial británico foi o máis grande do mundo. A India era a colonia máis rica, polos seus produtos e a súa poboación. Foi conquistada entre 1845 e 1848 por unha empresa privada inglesa, a Compañía Británica das Indias Orientais. En 1857 estalou unha revolta dos compoñentes indios das tropas inglesas (cipayos). Foi difícil contela, polo que ao conseguilo, a raíña Vitoria transferiu o poder ao estado. Foi proclamada Emperatriz da India (1876) e máis adiante, os británicos fixeron expedicións militares para reforzar as fronteiras indias.
O británicos conquistaron Norteamérica (as trece colonias que deron orixe aos Estados Unidos e o Canadá), gran parte de Oceanía (como Australia e Nova Zelandia), Guiana e o Caribe (Xamaica), Birmania, Paquistán e Malaisia. En África realizaron conquistas dende Exipto ata o océano Índico e Suráfrica, onde tiveron que enfrontarse cos antigos colonos neerlandeses (bóers).
Os territorios coloniais británicos tiveron réximes de goberno moi diferentes. As colonias en América tiñan un réxime de tipo republicano. Porén, a India era gobernada por un vicerrei.
Imperio Francés
O Imperio colonial francés comezou baixo o reinado de Luís XIII. Nesa época, Francia creou o Vicerreinado de Nova Francia, con capital en Québec. Máis tarde, durante Luís XIV, creou tamén Luisiana, un extenso territorio que abranguía o centro do continente. Tamén fundou a colonia da Güiana Francesa e recibiu Haití de España. Trala guerra dos sete anos, perdida pola Francia de Luís XV, a Luisiana foi regalada a España e Nova Francia a Gran Bretaña, co que o imperio francés quedaba reducido a Haití e Güiana.
Despois de Napoleón, Francia comezou a colonizar África Occidental e o Sueste Asiático. O resultado foi un gran e duradeiro imperio colonial que abranguía un terzo do continente africano, Madagascar e Indochina. Este imperio resistiu as dúas guerras mundiais, fragmentándose trala segunda.
Francia aínda mantén territorios de ultramar, coma as illas Reunión e Mayotte (no Océano Índico preto de Madagascar), Martinica e Guadalupe (no Mar Caribe) e a Güiana Francesa (en América do Sur, ao norte do Brasil).
Colonias neerlandesas
Países Baixos tamén vai posuír dominios coloniais en Norteamérica (Nova Ámsterdan), ao norte de Suramérica (Suriname), Indonesia e algúns puntos de África.
Colonias alemás, belgas e italianas
Tamén Bélxica, Italia e Alemaña conquistaron nacións e terriorios para sometelos ao dominio colonial. Como por exemplo o Congo Belga colonizado polo país europeo e paradigma da explotación occidental de África.
Contemporánea
Engadiríanse tamén os antes citados, pero tendo en conta só as posesións de cada un a partir deste século [ex.: Gran Bretaña contabilizaríase a India, Australia, Xibraltar etc... ou Francia o Imperio Africano (e non a Luisiana). Igual para os restantes.
Consecuencias
O colonialismo tivo consecuencias históricas moi importantes tanto dende os puntos de vista económico, demográfico, lingüístico, cultural, relixioso e político. No plano económico, a revolución industrial europea requiriu as materias primas procedentes das súas colonias e a forza de traballo, así como algunhas materias primas básicas.
A consecuencias foron enormes en América, onde a poboación autóctona moi vulnerable ás epidemias de orixe euroasiática quedou decimada. En África as consecuencias demográficas foron menores; Suráfrica é un dos países con maior impacto demográfico europeo. En Asia, agás polas fames negras da India de finais do século XIX, provocadas polo sistema de produción impuesto cos británicos as consecuencias tiveron só un impacto transitorio. Dende o punto de vista lingüístico, o colonialismo preparou o terreo para o emprego das linguas europeas como linguas diplomáticas e comerciais.
Entre as consecuencias máis negativas pódense mencionar a destrución da sociedade indíxena, a explotación económica total, o cambio dos valores propios dos indíxenas e o intento de creación do imperio continuo, unindo territorios dispares e ademais xerando conflitos para conseguilo, mesmo tendo que evitar outras metrópoles.
Escravitude e servidume por contrato
As nacións europeas entraron nos seus proxectos imperiais co obxectivo de enriquecer as metrópoles europeas. A explotación dos non europeos e doutros europeos para apoiar os obxectivos imperiais era aceptable para os colonizadores. Dous froitos desta axenda imperial foron a extensión da escravitude e a servidume por contrato. No século XVII, case dous terzos dos colonos ingleses chegaron a América do Norte como servos por contrato.
Os comerciantes de escravos europeos trouxeron gran cantidade de escravos africanos ás Américas por mar. España e Portugal levaron escravos africanos para traballar en colonias africanas como Cabo Verde e San Tomé e Príncipe, e despois a América Latina, no século XVI. Os británicos, franceses e holandeses uníronse ao tráfico de escravos nos séculos posteriores. O sistema colonial europeo levou aproximadamente 11 millóns de africanos ao Caribe e a América do Norte e do Sur como escravos.
miniatura|dereita|Traficantes de escravos en Gorée, no [[Senegal, século XVIII.]]
Abolicionistas en Europa e América protestaron polo trato inhumano que recibían os escravos africanos, o que levou á eliminación do comercio de escravos (e máis tarde, da maioría das formas de escravitude) a finais do século XIX. Unha escola de pensamento (discutida) apunta ao papel do abolicionismo na Revolución Americana: mentres a metrópole colonial británica comezou a avanzar cara a ilegalizar a escravitude, as elites escravistas das Trece Colonias viron isto como un dos motivos para loitar pola súa independencia poscolonial e polo dereito a desenvolver e continuar unha economía baseada en gran parte na escravitude.
Intel MCS-51
thumb|250x250px|Intel P8051. O Intel MCS-51, tamén Intel 8051, é un microcontrolador de arquitectura de conjunto de instrucións complexas, desenvolvido pola compañía Intel en 1980 para uso en sistemas embebidos. É un microcontrolador moi popular no mercado, polo que moitos produtos son fabricados con el sendo o núcleo, como Philips, Atmel, Dallas Semiconductor, Winbond e outros.
Soporte físico
O microcontrolador ten o proxecto baseado na arquitectura Harvard, é dicir, existen espazos de direccións separados para código e datos. Malia ter sido deseñado orixinariamente para aplicacións simples, permítese direccionar 64 KB de ROM externa e 64 KB de RAM por medio de liña de selección separadas para programas e datos.
Adicionalmente, o microcontrolador contén unha memoria interna, dividida en dúas partes: os SFR e memoria de propósito xeral. Os SFR (rexistradores especiais de funcións) son os rexistros proporcionados polo microcontrolador, e teñen direccións atribuídas nesta memoria interna. O acceso á memoria interna é máis rápido có acceso á memoria externa, pero posúe o tamaño limitado. Parte da memoria interna ademais é usada coma pila durante as chamadas ás funcións e o proceso de interrupcións.
Unha característica particular do 8051 é a inclusión dunha unidade de proceso booleano que permite a feitura de operacións con bits (lóxica binaria) executadas directa e eficientemente en rexistros internos. Isto fixo con que o chip tornásese moi popular en aplicacións de control industrial.
Outra característica bastante valorada é haber catro conxuntos separados de rexistros. Úsase esta característica frecuentemente para reducir a latencia de interrupción (a rutina que manexa a interrupción declara usar outro conxunto de rexistros, evitándose desta maneira a necesidade de salvar na pila os rexistros orixinais).
A maioría dos MCS-51 inclúen unha ou dúas unidade de receptor transmisor universal asíncrono (UART), dúas ou tres de temporizadores, 128 ou 256 bytes de RAM interna (16 bytes dos cales son direccionables a nivel de bit), catro ou cinco rexistros de entrada/saída e ata 54KB de memoria interna de programa. O núcleo orixinal executa un ciclo máquina cada 12 ciclos de tempo, requirindo a maioría de instrucións un ou dous ciclos máquina. Pero actualmente a maioría de fabricantes ofrecen versións melloradas que só requiren de 2 a 4 ciclos de tempo por cada instrución máquina.
Os microcontroladores MCS-51 modernos ofrecen moitas melloras sobre o orixinal. Melloras comúns inclúen watchdog timers (un temporizador programable que reinicia o sistema caso no se actualice en certo tempo), osciladores internos, memoria de programa Flash ROM interna, código de inicialización en ROM, almacenamento en EEPROM interna, I²C, SPI, USB, xeradores PWM, conversores analóxicos A/D e D/A, reloxos de tempo real RTC, temporizadores e contadores extra, facilidades de depuración internas, máis fontes de interrupción, modos de baixo consumo, interface CAN etc.
Soporte lóxico
Existen varios compiladores de linguaxe C dispoñibles para o MCS-51, así como en linguaxe ensambladora. A maioría engaden extensións á linguaxe que permiten ó programador especificar, por exemplo, o tipo de memoria onde se situará a variable, especificar controladores de interrupción, especificar o banco de rexistros, acceder a instrucións especiais de manipulación de bits.
O predecesor do MCS-51, o 8048, usouse no teclado do primeiro IBM PC, que convertía pulsaciones de tecla nun stream serie que se envía á unidade central do computador. O 8048 e os seus derivados aínda se usan actualmente en teclados básicos.
Versións
O 8031 foi unha versión reducida do Intel 8051 orixinal que non contén memoria interna.
O 8052 foi unha versión mellorada do Intel 8051 orixinal con: Ademais de todas as facilidades de temporizadores que posúen os controladores, estes contan con diferentes sistemas de comunicación serial e paralela.
Senderos de traición
Senderos de traición é o segundo álbum de estudio do grupo de rock español Héroes del Silencio, publicado no 1990.
Foi gravado nos estudios Kirios, (Madrid) baixo a produción de Phil Manzanera para Sound & Management (Zúric, Suíza), sendo o enxeñeiro de son e misturas Keith Bessey. Foi mesturado en Metropolis Studios (Londres, Inglaterra).
Moitas das cancións que aparecen neste disco xa as viñan a tocar na súa xira anterior; "Entre dos tierras" era xa un tema que non debía faltar no repertorio da banda.
O grupo considerou este o mellor disco da súa carreira, e onde a crítica comezou a apoiarlles máis. Era un disco completamente introspectivo e moi acorde á época, facendo unha fusión de sons entre o Rock Gótico, o Pop, e o Hard Rock. As maiores influencias serían The Mission e New Model Army.
Trátase dun disco onde non se preocuparon moito pola composición dos temas, só a darlles un arranxo ás composicións, varias cancións xa estaban presentes e coma se menciona con anterioridade, xa se tocaban nas súas presentacións.
As letras comezan a seren máis fondas, aquí explótanse máis a fondo os sentimentos, a ira, a frustración, a tristura, a melancolía; e os efectos causados polas drogas amósanse de maneira explícita, coma o é o tema "Hechizo".
Todos estes sentimentos e sensacións fanse presentes en tódalas cancións, "Entre dos tierras", "Maldito duende", "La carta", "Malas intenciones", "Oración", "Despertar", "Con nombre de guerra".
Foi o seu primeiro número un en España e o primeiro álbum que entrou nas listas de vendas en Alemaña.
San Pedro de Froián, Sarria
San Pedro de Froián é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o IGE no ano 2021 tiña 105 habitantes (55 homes e 50 mulleres) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 160 habitantes.
CEE O Pedroso
O Pedroso é un Colexio de Educación Especial situado en Santiago de Compostela. É un centro educativo público de referencia para toda Galiza, para a escolarización de alumnos desescolarizados por presentar trastornos graves de conduta.
Comezou a súa actividade no ano 2002. Nace dun acordo de colaboración entre a Consellería de Educación e a de Sanidade, e co pulo da Asociación Dédalo. O primeiro equipo técnico, e responsábel do proxecto, estivo liderado pola profesora de educación especial Patricia Gens Autrán e polo psiquiatra Alberte Araúxo Vilar, do Servizo de Psiquiatría do Complexo Hospitalario Universitario de Santiago de Compostela.
O centro ten capacidade para 12 alumnos, en réxime de internado.
Proquiralidade
En química, as moléculas proquirais son moléculas aquirais que poden ser transformadas en moléculas quirais nunha soa etapa. miniatura|dereita|240px|Proquiralidade
O Areal, Esteiro, Muros
O Areal é un lugar da parroquia de Esteiro no concello coruñés de Muros, na comarca de Muros.
Cruz (tipografía)
A cruz (†) é un signo tipográfico auxiliar. O seu nome débese á súa semellanza cunha cruz latina.
Arréforas
Eran elixidas polos arcontes entre as familias nobres, probabelmente entre as achegadas ao culto de Atenea. As súas familias sufragaban os gastos da festa.