cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naisten Liiga
Os anos 2000: Espoo Blues
Na 2015-16 as xogadoras de JYP proclamáronse campioas, un logro que o equipo de Jyväskylä non acadaba dende 1998. As xogadoras do equipo de Finlandia Central impuxéronse a HPK en tres partidos, disputando o último deles no seu estadio ante 1 600 persoas. Con todo, na tempada seguinte JYP renunciou á súa praza, que foi ofrecida a Lukko, que finalmente participou na seguinte edición.
Un home do pobo
Narración
A obra, cuarta novela do autor, está narrada en primeira persoa, con Odili como protagonista.
Naisten Liiga
Nova denominación: a Naisten Liiga
miniatura|250px|Logo da Naisten Liiga entre 2017 e 2020. Na tempada 2017-18 a SM-sarja mudou a súa denominación a Naisten Liiga. Na tempada seguinte uníronse á liga Vaasan Sport e TPS, producíndose un aumento do número de equipos participantes de oito a dez.
2101 Adonis
2101 Adonis foi un dos primeiros asteroides próximos á Terra que se descubriron. Foi descuberto no 1936 por Eugène Joseph Delporte e foi nomeado Adonis polo fermoso mozo da mitoloxía de quen Afrodita se namorou. Este asteroide ten aproximadamente 1 km de diámetro.
Naisten Liiga
Nova denominación: a Naisten Liiga
A causa da pandemia por coronavirus, na tempada 2019-20 por primeira vez a liga non decidiu ningún equipo campión, cancelándose a tempada logo das semifinais, non disputándose a final entre Kiekko-Espoo e KalPa.
O 9 de setembro de 2022 a Federación Finlandesa de Hóckey sobre Xeo fixo público a través do seu sitio web que Aija Saha pasaría a presidir a Naisten Liiga a partir do 1 de outubro dese mesmo ano substituíndo a Eeva Perttula, e que Jukka Valtanen sería o vicepresidente.
Equipos 2022-23
Dende a tempada 2021-22 a Naisten Liiga está formada por dez equipos de 10 cidades distintas. Por rexións, 10 das 19 rexións de Finlandia estaban presentes na tempada 2022-23: Finlandia Propia, Laponia, Ostrobotnia do Norte, Ostrobotnia do Sur, Savonia do Norte, Pirkanmaa, Satakunta, Tavastia Propia e Uusimaa. Dos dez equipos que participaron na tempada 2022-23 tan só o Ilves disputou todas as edicións do campionato finlandés feminino.
Agás o Team Kuortane, un equipo feminino fundado en 2010 pola Federación Finlandesa de Hóckey sobre Xeo e cuxas xogadoras viven e estudan no Kuortaneen urheilulukio, todos os equipos da liga comparten os seus nomes con equipos profesionais masculinos da Liiga (HIFK, HPK, Ilves, KalPa, Kärpät, Lukko e TPS) ou a Mestis (K-Espoo e RoKi)
Estrutura da tempada
O 28 de abril de 2022 a Federación Finlandesa de Hóckey sobre Xeo anunción que a 40ª edición da Naisten Liiga mudaría o modelo respecto da tempada precedente, e que esta estrutura se mantería na tempada 2023-24. Deste xeito a competición dividiuse nunha liga regular e os play-offs polo título ou liguiña pola permanencia:
Palmarés
miniatura|Partido das finais da [[Naisten Liiga 2018-2019|tempada 2018-19 entre o Ilves e as Espoo Blues, os dous equipos máis laureados da competición.]] Dende a primeira edición da liga na tempada 1982-83, oito equipos gañaron a Naisten Liiga. Dende 2011 o equipo campión recibe a Aurora Borealis Malja, mentres que o segundo e terceiro clasificados reciben medallas de prata e bronce. A seguinte táboa amosa os equipos campións do campionato finlandés feminino de hóckey sobre xeo:
2101 Adonis
Cando o asteroide foi descuberto por primeira vez non era posible facer as observacións suficientes para calcular a súa órbita, de tal xeito Adonis foi un asteroide que estivo perdido ata 1977, ano no que Charles T. Kowal volveu a descubrilo.
Naisten Liiga
Campionatos por equipo
A seguinte táboa amosa o número total de campionatos acadados por cada club dende 1983. En letra grosa os títulos conseguidos logo de que a competición cambiara a súa denominación a Naisten Liiga, é dicir, os acadados dende 2018:
2101 Adonis
Adonis foi o segundo asteroide Apolo descuberto tras 1862 Apolo. Pode ser un cometa extinto e pode ser a fonte dalgunha chuvia de meteoros.
Naisten Liiga
Status das xogadoras
A Naisten Liiga non é unha liga profesional. Na tempada 2022-23 tan só as xogadoras de HIFK e HPK non tiñan que pagar elas mesmas as tarifas de tempada para poder xogar. Nunha entrevista no sitio web especializado Jatkoaika, a ex xogadora Johanna Koivula sinalaba que tan só algúns dos equipos da liga estiveran dentro da estrutura dos equipos masculinos profesionais, o que na súa opinión levaría á competición a un camiño máis profesional e a poder competir coa SDHL sueca, onde as xogadoras si contan cun salario e á cal moitas xogadoras destacadas finlandesas como as internacionais Jenni Hiirikoski, Anni Keisala ou Petra Nieminen acaban marchando.
A maior parte dos equipos da Naisten Liiga comparten os seus nomes cos equipos masculinos profesionais da Liiga ou a Mestis – HIFK, HPK, Ilves, KalPa, K-Espoo, Kärpät, Lukko, RoKi e TPS – mais os equipos femininos teñen recibido historicamente limitados recursos e promoción por parte dos equipos masculinos afiliados. Nos anos recentes producíronse progresos na construción dunha mellor relación entre os equipos femininos e masculinos; agora moitos equipos masculinos dan algo de apoio ás súas contrapartes femininas anunciando xuntos os seus partidos ou axudando a asegurar patrocinadores.
2101 Adonis
A órbita de Adonis ten achegamentos ás órbitas de Venus, da Terra e Marte.
Adonis na ficción
En 1954, no cómic de Tintín titulado Explorando a lúa, o capitán Haddock en estado de embriaguez case se volve un satélite do asteroide, que estaba no tránsito entre a Terra e a Lúa.
Erich von Däniken
Erich Anton Paul von Däniken, nado en Zofingen o 14 de abril de 1935, é un autor suízo de varios libros que fan afirmacións sobre as supostas influencias extraterrestres na cultura humana primitiva, incluído o best-seller Erinnerungen an die Zukunft (1968). Von Däniken é unha das principais figuras responsables de popularizar as hipóteses do "paleocontacto" e dos antigos astronautas. As ideas expostas nos seus libros son rexeitadas por unha maioría de científicos e académicos, que clasifican o seu traballo como pseudohistoria, pseudoarqueoloxía e pseudociencia. Ó comezo da súa carreira, foi xulgado e condenado por varios cargos de fraude ou malversación, e mesmo escribiu un dos seus libros na cadea.
Touro Sentado
Touro Sentado (en ; en Sitting Bull), nado co nome Húŋkešni (Lento) ou Ȟoká Psíče (Teixugo saltador) en Grand River, no Territorio de Dacota en 1831 e finado na reserva india de Standing Rock o 15 de decembro de 1890, foi un líder dos lakota hunkpapa que dirixiu ao seu pobo durante anos de resistencia contra as políticas do goberno dos Estados Unidos. Foi asasinado pola policía da axencia india na reserva india de Standing Rock durante un intento de arrestalo, nun momento no que as autoridades temían que se unise ao movemento da danza dos espíritos.
Pul-ip-deul
Pul-ip-deul (en 풀잎들) é un filme surcoreano de 2018 escrito, producido e dirixido por Hong Sang-soo. Estreouse nos cinemas de Corea do Sur o 25 de outubro de 2018.
Sinopse
Nunha cafetaría, unha clienta que sempre senta nun recanto atopa inspiración nas conversas do resto da clientela para escribir no seu ordenador.
Produción
A fotografía principal comezou o 7 de setembro de 2017 e rematou o 21 de setembro de 2017.
Naisten Liiga
Trofeos a equipos
miniatura|250px|A [[Aurora Borealis Malja, o trofeo entregado ao equipo campión da Naisten Liiga.]]
Erich von Däniken
O escritor foi acusado de plaxio pola súa obra The Gold of the Gods, onde utilizou fotografías sen permiso e adxudicouse unha expedición á cova dos Tayos, a cal se demostraría que foi falsa.
Illa Komsomolets
A illa Komsomolets (en ruso: остров Комсомолец) é a máis setentrional das illas do grupo de Severnaya Zemlya, e está localizada no Ártico de Rusia. Cunha superficie estimada de 9.006 km² (outras fontes, como www.oceandots.com, dan 8.812 km²), é a terceira illa máis grande do grupo.
Xeografía
O punto máis setentrional da illa chámase cabo Ártico e é o o punto de lanzamento de moitas expedicións árticas. O punto máis elevado da illa ten 780 m. Ao redor do 65% da illa está cuberta de glaciares. Na illa Komsomolets está o maior campo de xeo de Rusia.
O chan da illa está composto principalmente de arxilas e areas, unha tundra deserta con dispersos brións e líquenes.
Historia
A illa foi explorada e nomeado pola expedición de Georgy Ushakov e Nikolay Urvantsev en 1930-32. En consonancia co seu plan de nomear as illas segundo os acontecementos e movementos da Revolución Rusa de 1917, esta illa foi nomeada en honra dos membros do Komsomol, a «Unión Comunista da Mocidade».
Pul-ip-deul
Produción
O filme supón a sexta colaboración entre a actriz Kim Min-hee e o director Hong Sang-soo.
Estrea
O filme estreouse no Festival Internacional de Cinema de Berlín o 16 de febreiro de 2018. A comezos de outubro de 2018, o filme foi proxectado no programa "Korean Cinema Today - Panorama" do Festival Internacional de Cinema de Busan.
Erich von Däniken
Traxectoria
Von Däniken naceu en Zofingen (Suíza). Educado como católico estrito, asistiu á escola católica internacional de Saint-Michel, en Friburgo (Suíza). Durante o seu tempo na escola rexeitou as interpretacións da igrexa da Biblia, e desenvolveu o seu interese pola astronomía e o fenómeno dos pratos volantes.
Á idade de 19 anos, Von Däniken foi condenado a catro meses de prisión por roubo. Von Däniken deixou a escola e traballou como aprendiz dun hoteleiro suízo. Traballou como empregado nun hotel en Exipto, onde foi declarado culpable de fraude e malversación de fondos.
Máis adiante traballou como empregado do Rosenhügel Hotel en Davos (Suíza), período durante o que escribiu Erinnerungen an die Zukunft. En decembro de 1964, von Däniken escribiu un artigo titulado «Hatten unsere Vorfahren Besuch aus dem Weltraum?» (‘os nosos antepasados foron visitados dende o espazo?’), para o xornal alemán-canadense Der Nordwesten. O manuscrito de Erinnerungen an die Zukunft foi aceptado por un editor a principios de 1967, e impreso en marzo de 1968.
En novembro de 1968 von Däniken foi arrestado por fraude, falsificación de documentos de hoteis e falsas referencias de crédito, para obter préstamos por valor de 130 000 dólares estadounidenses durante un período de doce anos. Dous anos máis tarde, Von Däniken foi condenado por «repetida e mantida» malversación de fondos, fraude e falsificación; o fallo do tribunal alegaba que o escritor estivera vivindo unha vida ao estilo dun playboy. Von Däniken entregou unha alegación en favor da nulidade da sentenza, sobre a base de que as súas intencións non eran maliciosas e que as entidades de crédito tiveran a culpa por non investigar adecuadamente as súas referencias fraudulentas. O 13 de febreiro de 1970, Von Däniken foi condenado a tres anos e medio de prisión e unha multa de 3000 CHF (francos suízos). Cumpriu un ano de condena antes de ser posto en liberdade.
O seu primeiro libro, Erinnerungen an die Zukunft, fora publicado na data do seu xuízo, e as súas vendas permitíronlle pagar as súas débedas e deixar o negocio hoteleiro. Von Däniken escribiu o seu segundo libro, Gods from Outer Space, mentres estaba na cadea.
Touro Sentado
Antes da batalla de Little Bighorn, Touro Sentado tivo unha visión na que viu moitos soldados, "tan grosos coma saltóns", caendo boca abaixo no campamento dos lakota, o cal o seu pobo tomou como presaxio dunha gran vitoria na que morrían moitos soldados. Unhas tres semanas despois, as tribos lakota confederadas cos cheyennes do norte derrotaron ao 7º de Cabalaría ao mando do Tenente Coronel George Armstrong Custer o 25 de xuño de 1876, aniquilando o batallón de Custer e confirmando a visión profética de Touro Sentado.
O liderado de Touro Sentado inspirou ao seu pobo a unha gran vitoria. En resposta, o goberno dos Estados Unidos enviou milleiros de soldados máis á zona, o que obrigou a moitos dos lakota a renderse durante o próximo ano. Touro Sentado negouse a renderse, e en maio de 1877, dirixiu a súa banda cara ao norte até Wood Mountain, Territorio do Noroeste (agora Saskatchewan). Permaneceu alí até 1881, momento no que el e a maior parte da súa banda regresaron a territorio estadounidense e rendéronse ás forzas estadounidenses.
Naisten Liiga
Líderes históricas
miniatura|[[Karoliina Rantamäki é a máxima goleadora histórica da liga.]]
Touro Sentado
Despois de traballar como artista no espectáculo Buffalo Bill's Wild West, Touro Sentado regresou a Standing Rock en Dacota do Sur. Debido ao temor de que usase a súa influencia para apoiar o movemento da danza dos espíritos, o axente do Indian Service James McLaughlin en Fort Yates ordenou o seu arresto. Durante unha loita posterior entre os seguidores de Touro Sentado e a policía da axencia, Touro Sentado recibiu un disparo no costado e na cabeza polos policías de Standing Rock, o tenente Bull Head (Tatankapah, ) e Red Tomahawk (Marcelus Chankpidutah, ), despois de que os partidarios de Touro Sentado dispararan contra a policía. O seu corpo foi levado preto de Fort Yates para ser enterrado. En 1953, a súa familia lakota exhumou o que se cría que eran os seus restos, enterrándoos preto de Mobridge, Dacota do Sur, preto do seu lugar de nacemento.
Naisten Liiga
Líderes históricas
miniatura|[[Linda Välimäki é a máxima puntuadora e asistente na historia dos play-offs.]]
Touro Sentado
Primeiros anos
Touro Sentado naceu nunha terra que despois incluía o Territorio de Dacota. En 2007, o bisneto de Touro Sentado afirmou que a tradición oral familiar sinalaba o seu lugar de nacemento ao longo do río Yellowstone, ao sur da actual Miles City, Montana. Foi chamado Ȟoká Psíče (Teixugo saltador) ao nacer, e alcumado Húŋkešni (ˈhʊ̃kɛʃni) ou "Lento" para describir a súa natureza coidadosa e sen présa. Cando tiña catorce anos, acompañou a un grupo de guerreiros lakota (que incluían o seu pai e o seu tío Four Horns) nun grupo de asalto para levar os cabalos dun campamento de guerreiros crow. Demostrou valentía cabalgando cara adiante e facendo un "golpe que conta" sobre un dos sorprendidos crow, o cal foi presenciado polos outros lakota. Ao regresar ao campamento, o seu pai fixo unha festa de celebración na que lle deu o seu propio nome ao seu fillo. Aínda que o nome, Tȟatȟáŋka Íyotake, na lingua lakota tradúcese aproximadamente como "Buffalo que senta", os estadounidenses chegaron a referirse a el como "Sitting Bull" (Touro Sentado). A partir de entón, o pai de Touro Sentado foi coñecido como Jumping Bull. Nesta cerimonia ante toda a banda, o pai de Touro Sentado regaloulle ao seu fillo unha pluma de aguia para levar no cabelo, un cabalo de guerreiro e un escudo de pel de búfalo endurecido para marcar o paso do seu fillo á virilidade como guerreiro lakota.
Durante a guerra dakota de 1862, na que a xente de Touro Sentado non estivo involucrada, varias bandas do pobo dakota do leste asasinaron un estimado de 300 a 800 colonos e soldados en Minnesota oriental e central en resposta ao mal trato do goberno e nun esforzo por afastar aos brancos. A pesar de estar metido na guerra civil estadounidense, o exército dos Estados Unidos de América tomou represalias en 1863 e 1864, mesmo contra bandas que non estiveran implicadas nas hostilidades. En 1864, dúas brigadas duns 2200 soldados, ao mando do Xeneral de Brigada Alfred Sully, atacaron unha vila. Os defensores foron liderados por Touro Sentado, Gall e Inkpaduta. Os lakota e dakota foron expulsados, mais as escaramuzas continuaron até agosto na batalla de Badlands.
En setembro, Touro Sentado e arredor dun cento de lakota hunkpapa encontráronse cun pequeno grupo de branco preto do que é agora Marmarth, Dacota do Norte. Foran deixados atrás por unha caravana de carromatos comandada polo capitán James L. Fisk para efectuar algunhas reparacións nun carromato envorcado. Cando lideraba un ataque, un soldado disparoulle a Touro Sentado na cadeira esquerda. A bala saíu pola parte baixa das súas costas e a ferida non foi grave.
Guerra de Nube Vermella
Dende 1866 até 1868, Nube Vermella como líder dos lakota oglala loitou contra as forzas dos Estados Unidos, atacando os seus fortes nun esforzo por manter o control do territorio do río Powder de Montana. Para apoialo, Touro Sentado liderou numerosos grupos de guerreiros contra Forte Berthold, Forte Stevenson e Forte Buford e os seus arredores dende 1865 até 1868. O levantamento pasou a ser coñecido como a guerra de Nube Vermella.
A comezos de 1868, o goberno dos Estados Unidos desexaba unha solución pacífica do conflito. Aceptou as demandas de Nube Vermella de que os Estados Unidos abandonasen os fortes Phil Kearny e C.F. Smith. Gall dos hunkpapa (entre outros representantes dos hunkpapa, sihasapa e dakota yankton) asinaron o Tratado de Fort Laramie o 2 de xullo de 1868, en Fort Rice (preto de Bismarck, Dacota do Norte). Touro Sentado non estaba de acordo co tratado. Díxolle ao misioneiro xesuíta, Pierre Jean De Smet, que buscou a Touro Sentado en nome do goberno: "Quero que todos saiban que non me propoño vender ningunha parte do meu país". Continuou os seus ataques de golpeo e fuxida contra os fortes da zona superior de Missouri a finais da década de 1860 e principios da década de 1870.
Os acontecementos de 1866–1868 marcan un período moi debatido historicamente sobre a vida de Touro Sentado. Segundo o historiador Stanley Vestal, quen realizou entrevistas con hunkpapa superviviente en 1930, Touro Sentado foi nomeado "Xefe Supremo de toda a Nación Síux" neste momento. Historiadores posteriores e etnólogos refutaron este concepto de autoridade, xa que a sociedade lakota estaba moi descentralizada. As bandas lakota e os seus anciáns tomaban decisións individuais, incluíndo se ir á guerra.
Gran guerra síux de 1876
miniatura|Fotografía de Touro Sentado, 1881. A banda hunkpapa de Touro Sentado continuou atacando grupos de migrantes e fortes a finais da década de 1860. En 1871, cando o Ferrocarril do Pacífico Norte realizou un inspección do terreo para unha ruta a través das chairas do norte, a cal pasaba directamente a través das terras dos hunkpapa, atopouse cunha dura resistencia lakota. Os mesmos ferroviarios regresaron o ano seguinte acompañados das tropas federais. Touro Sentado e os hunkpapa atacaron o grupo de inspección, que se viu obrigado a dar marcha atrás. En 1873, o acompañamento militar dos topógrafos aumentou de novo, pero as forzas de Touro Sentado resistíronse á inspección "máis vigorosamente". O pánico de 1873 obrigou aos patrocinadores do Ferrocarril do Pacífico Norte (como Jay Cooke) á bancarrota. Isto detivo a construción do ferrocarril a través do territorio dos lakota, dakota e nakota.
Despois da descuberta de ouro en 1848 na Serra Nevada e das grandes ganancias que fixeron a partir del, outros homes interesáronse polo potencial da minaría de ouro en Black Hills. En 1874, o tenente coronel George Armstrong Custer dirixiu unha expedición militar dende Forte Abraham Lincoln preto de Bismarck para explorar Black Hills na procura de ouro e determinar un lugar axeitado para un forte militar. O anuncio de Custer sobre o ouro en Black Hills provocou a febre do ouro de Black Hills. As tensións aumentaron entre os lakota e os europeos que buscaban mudarse a Black Hills.
miniatura|esquerda|Obxectos persoais de Touro Sentado. Baseándose nas historias orais tribais, a historiadora Margot Liberty teoriza que moitas bandas lakota se aliaron cos cheyennes durante as guerras das chairas porque pensaban que a outra nación estaba baixo o ataque dos Estados Unidos. Dada esta conexión, ela suxire que a gran guerra debería chamarse "A Gran Guerra Cheyenne". Dende 1860, os cheyennes do norte tiveran varias batallas entre os indios das chairas. Antes de 1876, o exército dos Estados Unidos destruíra sete campos cheyennes, máis que os de calquera outra nación.
Outros historiadores, como Robert M. Utley e Jerome Greene, tamén usan o testemuño oral dos lakota, mais concluíron que a coalición lakota, da que Touro Sentado era o xefe ostensible, foi o obxectivo principal da campaña de pacificación do goberno federal.
Durante o período de 1868–1876, Touro Sentado converteuse nun dos líderes políticos nativos americanos máis importantes. Despois do Tratado de Fort Laramie (1868) e a creación da Gran Reserva Síux, moitos guerreiros síux tradicionais, como Nube Vermella dos oglala e Spotted Tail dos brulé, mudáronse para residir permanentemente nas reservas. Para subsistir dependían en gran medida das axencias indias dos Estados Unidos. Moitos outros xefes, incluídos membros da banda hunkpapa de Touro Sentado, como Gall, viviron temporalmente nas axencias. Necesitaban as subministracións nun momento no que a invasión branca e o esgotamento dos rabaños de bisontes reduciron os seus recursos e desafiaron a independencia dos nativos americanos.
En 1875, os cheyennes do norte, hunkpapa, oglala, sans arc e minneconjou acamparon xuntos durante unha danza do Sol, co home medicina cheyenne White Bull ou Ice e Touro Sentado en asociación. Esta alianza cerimonial precedeu a súa loita xuntos en 1876. Touro Sentado tivo unha gran revelación.
No momento culminante, Touro Sentado entoou: "O Grande Espírito deunos os nosos inimigos. Debemos destruílos. Non sabemos quen son. Poden ser soldados". Ice tamén observou: "Ninguén sabía quen era o inimigo, de que tribo... Axiña o ían descubrir".
A negativa de Touro Sentado a adoptar calquera dependencia do goberno dos Estados Unidos fixo que ás veces el e a súa pequena banda de guerreiros vivisen illados nas chairas. Cando os nativos americanos foron ameazados polos Estados Unidos, numerosos membros de varias bandas síux e outras tribos, como os cheyennes do norte, chegaron ao campamento de Touro Sentado. A súa reputación de "medicina forte" desenvolveuse a medida que seguía esquivando aos europeos americanos.
Despois do ultimato do 1 de xaneiro de 1876, cando o exército dos Estados Unidos comezou a rastrexar como hostís aqueles síux e outros que vivían fóra da reserva, os nativos americanos reuníronse no campamento de Touro Sentado. Participou activamente no fomento deste “campamento da unidade”. Enviou exploradores ás reservas para recrutar guerreiros e díxolle aos hunkpapa que compartisen subministracións con aqueles nativos americanos que se uniron a eles. Un exemplo da súa xenerosidade foi a provisión de Touro Sentado para a tribo cheyenne do norte do líder Wooden Leg. Foran empobrecidos polo ataque do capitán Reynold o 17 de marzo de 1876 e fuxiron ao campamento de Touro Sentado por seguridade.
Durante a primeira metade de 1876, o campamento de Touro Sentado expandiuse continuamente a medida que os nativos se uniron a el pola seguridade do número. O seu liderado atraeu guerreiros e familias, creando unha extensa vila estimada en máis de 10.000 persoas. O tenente coronel Custer atopou este gran campamento o 25 de xuño de 1876. Touro Sentado non asumiu un papel militar directo na batalla posterior; en troques, actuou como líder espiritual. Unha semana antes do ataque, realizara a danza do Sol, na que fixo xaxún e sacrificou máis de 100 pezas de carne cos seus brazos.
Batalla de Little Bighorn
Despois de recibir a orde de atacar, as tropas do Sétimo de Cabalaría de Custer perderon terreo rapidamente e víronse obrigadas a retirarse. Os seguidores de Touro Sentado, conducidos á batalla por Cabalo Tolo, contraatacaron e finalmente derrotaron a Custer mentres rodeaban e asediaban aos outros dous batallóns dirixidos por Reno e Benteen.
Consecuencias da batalla de Little Bighorn
As celebracións da vitoria dos nativos americanos foron de curta duración. A conmoción pública e a indignación pola derrota e morte de Custer, así como a comprensión do goberno da capacidade militar dos síux restantes, levaron ao Departamento de Guerra a asignar milleiros de soldados máis á zona. Durante o ano seguinte, as novas forzas militares estadounidenses perseguiron aos lakota, forzando a moitos dos nativos americanos a renderse. Touro Sentado negouse a facelo e en maio de 1877 dirixiu a súa banda a través da fronteira dos Territorios do Noroeste, no Canadá. Permaneceu no exilio durante catro anos preto de Wood Mountain, rexeitando un perdón e a posibilidade de regresar. Ao cruzar a fronteira cara a territorio canadense, Touro Sentado atopouse coa Policía Montada do Noroeste. Durante ese encontro, James Morrow Walsh, comandante da Policía Montada do Noroeste, explicou a Touro Sentado que os lakota estaban agora en chan británico e debían obedecer a lei británica. Walsh fixo fincapé en que el facía cumprir a lei a todos por igual e que toda persoa no territorio tiña dereito á xustiza. Walsh converteuse nun defensor de Touro Sentado e os dous fixéronse bos amigos durante o resto das súas vidas.
Mentres estaba no Canadá, Touro Sentado tamén se reuniu con Crowfoot, que era o líder dos pés negros, que eran poderosos inimigos dos lakota e dos cheyennes dende había moito tempo. Touro Sentado quería facer as paces co pobo pés negros e con Crowfoot. Como defensor da paz, Crowfoot aceptou ansiosamente a ofrenda do tabaco da paz. Touro Sentado quedou tan impresionado por Crowfoot que chamou a un dos seus fillos na súa honra. Touro Sentado e a súa xente quedaron no Canadá durante catro anos. Debido ao menor tamaño dos rabaños de bisontes no Canadá, Touro Sentado e os seus homes tiveron dificultades para atopar alimento suficiente para alimentar á súa famenta xente. A presenza de Touro Sentado no país provocou un aumento das tensións entre os gobernos canadense e estadounidense. Antes de que Touro Sentado abandonase o Canadá, puido visitar a Walsh por última vez e deixarlle un toucado cerimonial como recordo.
Rendición
esquerda|miniatura|Cuartel orixinal de [[Forte Buford de 1872, onde se celebrou a cerimonia de rendición de Touro Sentado.]] miniatura|Touro Sentado e a súa familia en 1881 en Ft Randall. Na parte de atrás e de esquerda a dereita Feather Woman (irmá), Walks Looking (filla). Diante de esquerda a dereita Her Holy Door (nai), Touro Sentado, Many Horses (filla) e o seu neto, Courting a Woman. miniatura|Touro Sentado, en 1885. A fame e a desesperación finalmente obrigaron a Touro Sentado e a 186 membros da súa familia e seguidores a volver aos Estados Unidos e renderse o 19 de xullo de 1881. Touro Sentado fixo que o seu fillo máis novo, Crow Foot rendese o seu Winchester ao maior David H. Brotherton, comandante de Forte Buford. Touro Sentado díxolle a Brotherton, "gustaríame que se lembre que fun o último home da miña tribo en entregar o meu rifle". No salón do Cuartel do Comandante, nunha cerimonia ao día seguinte, díxolles aos catro soldados, 20 guerreiros e outros invitados da pequena sala que desexaba considerar aos soldados e á raza branca como amigos, pero quería saber quen ensinaría ao seu fillo os novos camiños do mundo. Dúas semanas despois, despois de esperar en balde a que outros membros da súa tribo o seguiran dende o Canadá, Touro Sentado e a súa banda foron trasladados a Forte Yates, o posto militar situado xunto á Axencia de Standing Rock. Esta reserva abrangue o límite actual entre Dacota do Norte e do Sur.
Touro Sentado e a súa banda de 186 persoas foron separadas dos outros hunkpapa reunidos na axencia. Os oficiais do exército estaban preocupados de que provocase problemas entre as bandas do norte que se renderon recentemente. O 26 de agosto de 1881, recibiu a visita do censor William T. Selwyn, que contou doce persoas na familia inmediata do líder hunkpapa. Corenta e unha familias, que suman 195 persoas, foron rexistradas na banda de Touro Sentado.
Os militares decidiron trasladar a Touro Sentado e a súa banda a Forte Randall para ser feitos prisioneiros de guerra. Cargados nun barco de vapor, a banda de 172 persoas foi enviada polo río Missouri até Forte Randall (preto da actual Pickstown, Dacota do Sur) na fronteira sur do estado. Alí pasaron os seguintes 20 meses. Permitíronlles regresar ao norte á Axencia de Standing Rock en maio de 1883.
En 1883, The New York Times informou de que Touro Sentado fora bautizado na Igrexa católica. James McLaughlin, o axente da Axencia de Standing Rock, rexeitou estas informacións, dicindo que "O bautismo anunciado de Touro Sentado é erróneo. Non hai perspectiva inmediata de tal cerimonia polo que eu sei".
Coñece a Annie Oakley
En 1884, o promotor de espectáculos Alvaren Allen pediulle ao axente James McLaughlin que permitise que Touro Sentado percorrese partes do Canadá e o norte dos Estados Unidos O espectáculo chamábase "Sitting Bull Connection". Foi durante esta xira cando Touro Sentado coñeceu a Annie Oakley en Minnesota. Quedou tan impresionado coas habilidades de Oakley coas armas de fogo que ofreceu 65 dólares (equivalente a 1 960 dólares no presente) para que un fotógrafo fixese unha foto dos dous xuntos. A admiración e o respecto eran mutuos. Oakley afirmou que Touro Sentado fixo dela unha "gran mascota". Ao observar a Oakley, o respecto de Toro Sentado polo moza tiradora medrou. Oakley era bastante modesta coa súa vestimenta, profundamente respectuosa cos demais e tiña unha notable personalidade escénica a pesar de ser unha muller que medía só cinco pés de altura. Touro Sentado sentía que estaba "dotada" por medios sobrenaturais para disparar con tanta precisión coas dúas mans. Como resultado da súa estima, "adoptouna" simbolicamente como filla en 1884. Deulle como nome "Little Sure Shot" ("Pequena Tiro Seguro"), un nome que Oakley usou ao longo da súa carreira.
Espectáculo do salvaxe oeste
En 1885, Touro Sentado permitíuselle abandonar a reserva para ir ao Wild Westing con Buffalo Bill Cody no seu espectáculo Buffalo Bill's Wild West. Gañou uns 50 dólares á semana (equivalente a 1 508 dólares no presente) por pasear unha vez pola area, onde era unha atracción popular. Aínda que se rumoreou que maldicía ao seu público na súa lingua nativa durante o espectáculo, o historiador Utley afirma que non o fixo. Os historiadores informan que Touro Sentado pronunciou discursos sobre o seu desexo de educación para os mozos e de conciliar as relacións entre os síux e os brancos.
O historiador Edward Lazarus escribiu que Touro Sentado maldixo ao seu público en lingua lakota en 1884, durante un discurso de apertura para celebrar o remate do Ferrocarril do Pacífico Norte. Segundo Michael Hiltzik, "...Touro Sentado declarou en lakota: "Odio a todos os brancos". ... 'Sodes ladróns e mentireiros. Quitástesnos a nosa terra e fíxéstesnos uns desterrados'". Porén, o tradutor leu o discurso orixinal que fora escrito como un "acto amable de amizade", e o público, incluído o presidente Grant, non soubo do dito.
Touro Sentado estivo no espectáculo durante catro meses antes de volver a casa. Durante ese tempo, o público considerouno unha celebridade e romantizouno como un guerreiro. Gañou unha pequena fortuna cobrando o seu autógrafo e a súa foto, aínda que a miúdo regalaba o seu diñeiro aos sen teito e aos mendigos.
Movemento da Danza dos espíritos
Touro Sentado regresou á Axencia de Standing Rock despois de traballar no espectáculo Buffalo Bill's Wild West. A tensión entre Touro Sentado e o axente McLaughlin aumentou e cada un fíxose máis cauteloso co outro por varias cuestións, incluíndo a división e venda de partes da Gran Reserva Síux. Durante ese período, en 1889, a activista polos dereitos dos indíxenas Caroline Weldon de Brooklyn, Nova York, membro da Asociación Nacional de Defensa dos Indios "NIDA", a Touro Sentado, actuando como a súa voz, secretaria, intérprete e avogada. Ela uniuse a el, xunto co seu pequeno fillo Christy no seu complexo en Grand River, compartindo o fogar con el e a súa familia.
En 1889, durante unha época de duros invernos e longas secas que afectaron a reserva síux, un indio paiute chamado Wovoka estendeu un movemento relixioso dende Nevada cara ao leste até as chairas que predicaba o rexurdir dos nativos. Foi coñecido como o "Movemento da Danza dos espíritos" porque chamaba aos indios a bailar e cantar polo levantamento dos familiares falecidos e o regreso do bisonte. O baile incluía camisas que se dicían paraban as balas. Cando o movemento chegou a Standing Rock, Touro Sentado permitiu que os bailaríns se reunisen no seu campamento. Aínda que non parecía participar no baile, foi visto como un instigador clave. A alarma propagouse aos asentamentos brancos próximos.
Morte e enterro
miniatura|dereita|Captura e morte do Touro Sentado. miniatura|"Escena salvaxe", "O canto de morte de Squaws escóitase en todas as direccións", telegrama enviado despois do asasinato de Touro Sentado.
En 1890, James McLaughlin, axente indio dos Estados Unidos en Forte Yates, na Axencia de Standing Rock, temía que o líder lakota estivese a piques de fuxir da reserva cos membros da danza dos espíritos, polo que ordenou á policía que o arrestase. O 14 de decembro de 1890, McLaughlin redactou unha carta para o tenente Henry Bullhead (coñecido como Bull Head no cabezallo), un policía da axencia india, na que incluía instrucións e un plan para capturar a Touro Sentado. O plan prevía que a detención tivese lugar na madrugada do 15 de decembro e recomendou o uso dun carro de resorte lixeiro para facilitar a retirada antes de que os seus seguidores puidesen reunirse. Bullhead decidiu non usar o vagón. Pretendía que os axentes de policía obrigasen a Touro Sentado a montar un cabalo inmediatamente despois da detención.
Ao redor das 5.30 horas do 15 de decembro, 39 policías e catro voluntarios achegáronse á casa de Touro Sentado. Rodearon a casa, petaron na porta e entraron. Bullhead díxolle a Touro Sentado que estaba detido e levouno fóra. Touro Sentado e a súa muller gañaron tempo ruidosamente: o campamento espertou e os homes converxeron na casa. Cando Bullhead ordenou a Touro Sentado que montase un cabalo, dixo que o axente de Asuntos Indios quería ver ao xefe e que entón Touro Sentado podería volver á súa casa. Cando Touro Sentado se negou a cumprir, a policía utilizou a forza. Os síux da aldea estaban enfurecidos. Catch-the-Bear, un lakota, levou o rifle ao ombreiro e disparou a Bullhead, quen reaccionou disparando o seu revólver ao peito de Touro Sentado. Outro policía, Red Tomahawk, disparou a Touro Sentado na cabeza, e este caeu ao chan. Touro Sentado morreu entre as 12 e as 13.00 horas.
Estalou unha pelexa corpo a corpo, e en poucos minutos morreron varios homes. Os lakota mataron seis policías no momento, mentres que dous máis morreron pouco despois da pelexa, incluído Bullhead. A policía matou a Touro Sentado e a sete dos seus seguidores no lugar, xunto con dous cabalos.
O corpo de Touro Sentado foi levado a Fort Yates, onde foi colocado nun cadaleito (feito polo carpinteiro do exército) e enterrado. Instalouse un monumento para marcar o seu enterramento despois de que os seus restos fosen levados a Dacota do Sur.
En 1953, os membros da familia exhumaron o que crían que eran os restos de Touro Sentado, transportándoos para o seu enterro preto de Mobridge, Dacota do Sur, o seu lugar de nacemento. Alí erixiuse un monumento en lembranza súa.
Representación na cultura popular
Touro Sentado foi o tema ou un personaxe destacado de varios filmes e documentais de Hollywood, que reflectiron as ideas cambiantes sobre el e a cultura lakota en relación aos Estados Unidos. Entre eles están:
Co paso do tempo, Touro Sentado converteuse nun símbolo e arquetipo dos movementos de resistencia nativos americanos, así como nunha figura celebrada polos descendentes dos seus antigos inimigos:
Mosteiro de Santa María de Xunqueira de Espadanedo
O mosteiro de Santa María de Xunqueira de Espadanedo é un mosteiro da orde do Císter situado en Xunqueira de Espadanedo.
Historia
As orixes do mosteiro de Xunqueira de Espadanedo poderían estar, como gran parte dos mosteiros da Ribeira Sacra, nun cenobio familiar da Alta Idade Media. Este pequeno mosteiro continuouse nunha fundación beneditina baixo a advocación de San Xián. Os reis Fernando II e Afonso VIII dotaron o mosteiro de terras suficientes para a súa subsistencia e, así, Fernando II a mediados do século XII confirmou a xurisdición do mosteiro, o coto, que “limitaba co de Asadur, co de Niñodaguia e coas xurisdicións de Santa Cristina de Ribas de Sil e San Pedro de Rocas”. A finais do século XII, e amparado polo veciño mosteiro de Montederramo, Xunqueira uniuse á Orde do Císter. Os séculos XII e XIII foron prósperos para Xunqueira de Espadanedo, pois a partir dos privilexios que os reis outorgaron ao mosteiro, e grazas tanto ás doazóns como á economía, os monxes ampliaron o seu patrimonio, o que lles permitiu construír un impresionante templo ao que se encostou o mosteiro románico.
O final da Idade Media e comezos da Idade Moderna caracterizouse pola ruína dos cenobios, causada tanto pola relaxación da Regra como polo desgoberno dos abades comendatarios, terribles administradores que esquilmaron o patrimonio do mosteiro. Nese período, o mosteiro perdeu a súa independencia e en 1447 converteuse en priorado de Montederramo ata que en 1546 entrou a formar parte da Orde de Castela, recobrando a súa independencia e iniciando unha nova etapa de esplendor que se reflectiu na construción e reconstrución das dependencias monacais. O final do mosteiro como centro cultural chegou coa desamortización de 1836, iniciándose o seu renacemento o 12 de decembro de 1980, ano en que a súa igrexa foi declarada Monumento histórico-artístico (posteriormente BIC) e a partir da cal o complexo cultural se beneficiou de importantes intervencións.
Arquitectura
Do primitivo mosteiro medieval só queda a igrexa, un interesante exemplo do románico tardío (S. XIII) que caracteriza gran parte da arte cisterciense da provincial.
Xunqueira, aínda que presenta os trazos de sinxeleza que caracterizan á orde cisterciense, non responde exactamente ao chamado “Plan Bernardino”. Fronte á planta de cruz latina con cabeceiras cadradas, atopámonos cunha estrutura inspirada na tradición local que, como Xunqueira de Ambía ou Santa Mariña de Augas Santas, opta por planta basilical de tres naves rematadas en tres ábsidas semicirculares, o maior precedido por un tramo recto. As pegadas do románico tardío, xa case gótico, déixanse ver tanto na arquitectura como na escultura dos seus capiteis: respecto da arquitectura, no apuntamento dos arcos e na bóveda oxival do presbiterio; polo que se refire á escultura, a sinxeleza e o esquematismo, característicos do císter, presiden capiteis, altar e pía bautismal. Pero esta sinxeleza ornamental, en ocasións, desaparece, devolvendo ao espazo dos capiteis a súa función orixinal, contar historias. Así pois, xunto aos capiteis vexetais, os mestres de Xunqueira sorpréndennos, tanto con iconografías características do románico (Leóns versus dragóns, bubelas, dragóns e sereas paxaro descritos nos Bestiarios medievais) como con asombrosas e sorprendentes escenas entre as que destaca o curioso capitel, posiblemente único no mundo, das murallas do Xerusalén Celeste/Apocalíptico.
A chegada da Reforma e a adhesión á Orde de Castela, mediados do XVI, propicia a renovación, tanto das infraestruturas, moi arruinadas, como dos interiores, que deben adaptarse a novas sensibilidades externas, Tridentina e internas propias da Orde. As capelas das ábsidas medievais cóbrense con retablos modernos que resaltan as orixes do císter con novos programas iconográficos nos que, xunto coa preeminencia de María, búscase exaltar o monacato occidental. O primeiro dos retablos sitúase na ábsida maior e ten no seu centro a fermosa talla manierista da Asunción-Coroación. Flanqueando a María, no corpo inferior, Adoración de pastores e Epifanía (primeira teofanía de Xesús encarnado); no corpo superior Presentación no templo e Circuncisión (aceptación da Lei mosaica). Coroa a rúa central a imaxe da Salvación coa escena do Calvario. O conxunto completaríase coa Lactatio de San Bernardo. María dá o seu leite nutricio, protector e curador ao Santo, que obtén desta lactación sacra os dons do coñecemento e a elocuencia. Esta talla, hoxe en proceso de restauración, retirouse no século XVIII para ser substituída polo actual Expositor da Custodia, hoxe ocupado pola imaxe de San Salvador neno, procedente da desaparecida igrexa do mesmo nome. O segundo grupo de retablos (S. XVII) sitúase na metade do templo. Á dereita María visitando á súa curmá Santa Isabel, ou a primeira manifestación do fillo de Deus (segundo San Lucas, ao escoitar Isabel o saúdo de María, o neno deu saltos no seu ventre e Isabel sentiu chea do Espírito Santo). Á esquerda a Transfiguración de Cristo que se eleva sobre os Apóstolos en compañía de Moisés e Elias. Finalmente os retablos barrocos (S. XVIII) que vestirán as ábsidas menores buscando a exaltación do monacato occidental nos seus dous actores principais: S. Benito de Nursia (redactor da Regra que se impoñerá, a partir do século XI, nos mosteiros occidentais) e S. Bernardo, reformador e alicerce do Cister.
Jean Denis Attiret
Jean Denis Attiret, nado en Dole en 1702, e finado en Pequín 1768, foi un pintor e sacerdote xesuíta francés, misioneiro na China.
Mosteiro de Santa María de Xunqueira de Espadanedo
Arquitectura
Actualmente os retablos están desprovistos das súas imaxes orixinais e para reconstruír o programa iconográfico Bernardino debemos dirixirnos ao retablo, tamén barroco, do muro norte. Nel atopamos, no centro, a potente talla de San Benito escoltado, á dereita, por Santa Escolástica, a súa irmá, e á esquerda Santa Humbelina, irmá de San Bernardo.
Jean Denis Attiret
Estudou arte en Roma e fíxose un nome como retratista, durante a súa etapa de seminarista pintou a catedral de Aviñón. En 1737 marcha a China, onde o emperador Qianlong deulle o título de "Pintor do emperador", debido á insistencia do emperador para que empregara o método e o estilo do país, converteuse en chinés polo seu estilo, a maioría das súas obras son naturalistas: árbores, froitas, peixes e outros animais, aínda que tamén retratou aos cortesáns.
Mosteiro de Santa María de Xunqueira de Espadanedo
Arquitectura
A mediados do século XVI as estruturas habitacionais do medievo están completamente arruinadas e a comunidade envórcase na construción e adecuación das novas instalacións á época ( Trento) e a Orde de Castela. Refaranse a Sancristía e o Claustro Regular ao mesmo tempo que se engade na cabeceira, o deambulatorio (especie de capela para reliquias), nos pés, o coro alto e en ángulo coa igrexa, hospedaría e portería. Non sabemos quen está á fronte das obras do mosteiro pero pensamos que talvez Simón de Mosteiro realice as trazas que executará algún dos Sierra. O claustro regular, pola súa sinxeleza e elegancia, diferénciase de calquera outro claustro galego, trasladándoos á Toscana do Renacemento. Son as doelas puídas dos arcos, medio punto e carpaneis, as que lle confiren ese aire austero e señorial que o fai único en Ribeira Sacra. Destaca nos antepeitos o curioso sistema solar que en orixe comprendía catro reloxos: dous esféricos mirando ao mediodía e dous verticais, orientados un ao nacente e outro ao poñente (hoxe desaparecido). A natureza dos reloxos era regular os sete rezos que a estrita regra de San Benito esixía aos seus monxes.
A hospedaría e a Portería serán as últimas obras importantes da Idade Moderna e deben iniciarse unha vez unha vez concluído o Claustro Regular, a comezos do século XVII. O claustro da portería ou hospedaría é unha estrutura que se erixe ex novo, pois no período medieval as hospedarías estaban fóra dos muros do mosteiro e os cenobios só contaban co templo e o Claustro Regular. Será na Idade Moderna cando as novas dependencias, destinadas tanto a hóspedes como a avituallamento da comunidade, se incorporen ao novo mosteiro que se comunicará co exterior a través da portería. Neste último espazo, portería, destaca a súa bóveda de casetóns, interesante obra que, polas súas similitudes con Montederramo, parece ser executada polo mesmo equipo que o mosteiro nai. Pecha o mosteiro a porta de entrada onde destaca, sobre o muro norte, o escudo da Congregación de Castela que preside a entrada ao mosteiro.
A comezos de marzo do ano 1800, talvez como consecuencia do terremoto de Lisboa, caen a fachada e o campanario medievais. Entre 1801-1802 levantarase a nova fachada e aínda que o hastial responde os canons clasicistas do Neoclásico, a torre das campás inspirarase nos pasados modelos barrocos.
Triangulum
Triangulum ou Triángulo é unha pequena constelación do norte, onde as súas tres estrelas máis brillantes, de terceira e cuarta magnitude, forman un triángulo alongado. É unha das 88 constelacións modernas e tamén foi unha das 48 listadas por Tolomeo.
Historia e mitoloxía
A pesar de ser unha constelación menor, o grupo de estrelas que forma Triangulum xa era coñecido na antigüidade e, debido á súa semellanza coa letra grega Δ tomou ás veces o nome de Delta ou Deltotum.
Pola súa forma tamén tense asociado ó delta do río Nilo e foi tamén relacionada coa illa de Sicilia.
Unha versión explicaba que a causa do pouco brillo de Aries, o deus Hermes colocou sobre esta constelación varias estrelas ás que lle deu a forma da letra delta, coma primeira letra do xenitivo de Zeus (Διός).
Jean Rochefort
Jean Rochefort, nado en París o 29 de abril de 1930 e finado na mesma cidade o 9 de outubro de 2017, foi un actor francés. Recibiu numerosos premios durante a súa carreira, incluído un César de Honra en 1999. miniatura|250px|Nunha edición dos [[Premios César nos anos 80]]
Traxectoria
miniatura|250px|Jean Rochefort nos César 2011 Rochefort naceu en París de pai bretón e nai parisiense e asistiu ao Instituto Pierre Corneille de Ruán. Con 19 anos entrou no Centro de Arte Dramática da rúa Blanche e posteriormente incorporouse ao Conservatorio Nacional. Traballou coa Compañía Grenier Hussenot como actor de teatro dende 1953 e durante sete anos.
Tras algúns papeis secundarios interpretou o seu primeiro papel importante no drama Les Feux de la chandeleur (1972) con Annie Girardot e Claude Jade. Nese filme interpretou un pai de 41 anos cunha familia de nenos adultos (a moza Claude Jade tiña xa 23 anos). Levaba bigote, a súa marca persoal, que só se quitou unha vez dende entón (en Ridicule, 1992). O mesmo ano apareceu tamén en Le Grand blond avec une chaussure noire, que tivo a súa continuación en Retour du grand blond (1974). Aumentou notablemente a súa popularidade ao protagonizar a comedia Un éléphant ça trompe énormément (1976).
Durante a rodaxe de Cartouche, descubriu a súa paixón polos cabalos e a equitación. Dende entón foi criador de cabalos e o propietario de Le Haras de Villequoy. A súa paixón levouno a ser comentarista dos Xogos Olímpicos de 2004 para a France Télévisions. Gañou dous premios César, en 1976 ao mellor actor secundario por Que la fête commence e en 1978 ao mellor actor por Le Crabe-tambour.
Faleceu o 9 de outubro de 2017 aos 87 anos.