cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Literatura anglosaxoa
Os textos máis antigos en inglés datan do século V d.C e son de carácter epigráfico. Trátanse de pequenas inscricións escritas co alfabeto rúnico anglosaxón ou fuþorc e sen intencións literarias. O alfabeto latino foi introducido polos primeiros misioneiros cristiáns e canda el o cultivo literario do inglés. Os primeiros traballos literarios datan do século VII d.C e foron escritos nos diferentes dialectos anglosaxóns: os dialectos anglos de Mercia e Northumbria e os dialectos saxóns de Wessex e Kent, actualmente coñecidos como (inglés antigo). A tradición oral era o método de transmisión literaria nas sociedades anglosaxoas, cumprindo unha importante función a figura do scope ou poeta que, cultivado no coñecemento da historia e a lei, viaxaba dunha tribo a outra transmitindo cancións, lendas, poemas e outro tipo de informacións. A súa función social máis importante era a de perpetuar valores heroicos como a lealdade, a forza ou a coraxe a través das súas composicións literarias. Coa chegada do cristianismo e tras a súa aceptación polos líderes anglosaxóns construíronse numerosos mosteiros por toda Inglaterra nos que os primeiros cristiáns recolleron en manuscritos a literatura oral anglosaxoa, incorporando aos textos alusións ao cristianismo coa intención de predicaren a súa doutrina.
Lírica
Principalmente foron cultivados catro xéneros: a poesía épica, a poesía elexíaca, a poesía gnómica, e en menor medida, a prosa por mor de ser o latín a lingua da Igrexa. Os catro xéneros forman parte do rico corpus da literatura anglosaxoa que se agrupa en catro manuscritos principais:
Dentro da poesía épica destaca o poema coñecido, que non titulado, como "Beowulf". Trátase do primeiro poema épico escrito nun dialecto anglo por volta do século VI ou VII d.C. nalgunha corte cristiá ou mosteiro de Mercia ou Northumbria. A autoría do texto é anónima. Só se especula coa posibilidade de que o autor fose un cristián debido ás numerosas alusións relixiosas que se atopan no texto. O tema principal está centrado na figura de Beowulf, clásico heroe xermánico, que derrota dous inimigos mortais: Grendel e a súa nai. Beowulf é finalmente derrotado por un dragón e o poema remata traxicamente. O texto está escrito dende un punto de vista documental. Esta composición poética recolle simbolicamente a batalla entre os anglosaxóns e os viquingos no ano 991. Beowulf representa o pobo anglosaxón loitando honorablemente ata o derradeiro momento.
''wlanc Wedera leod word aefter spraec, ''heard under helme: 'We synt Higelaces ''beodgeneatas; Beowulf is min nama. ''Wille Ic asecgan sunu Healfdenes, ''maerum þeodne, min aerende, ''aldre þinum, gif he us geunnan wile ''þaet we hine swa godne gretan moton. ''waes his modsefa manegum gecyðed, ''wig ond wisdom: 'Ic þaes wine Deniga, ''frean Scildinga, frinan wille, ''beaga bryttan, swa þu bena eart, ''þeoden maerne, ymb þinne sið, ''ond þe þa andsware aedre gecyðan ðe me se goda agifan þenceð.
-- "Beowulf", liñas 340-355.
A poesía épica e elexíaca anglosaxoas constitúense formalmente a través da liña anglosaxoa, que consiste na división do verso en dúas metades separadas por unha cesura ou pausa; e o verso aliterativo, que consiste na repetición de sons consonánticos nas sílabas semanticamente máis importantes. Esta estrutura dálle unidade a cada liña, dálle ritmo ao poema e faino máis sinxelo de lembrar, tendo en conta que esta literatura transmitíase de maneira oral. A maioría dos textos son anónimos e, malia a súa temperá produción, a literatura anglosaxoa presenta unha ampla riqueza estilística. Destacan entre estes recursos os "kenning", que consisten en locucións poéticas compostas que substitúen o nome usual dunha persoa ou dun obxecto.
Exemplo dun kenning no poema elexíaco "The Wanderer" (O errante):
''Swa cwaeð eardstapa, earfeþa gemyndig, ''wraþra waelsleathta, winemaega hryre:
Así falou o errante, mente chea de sufrimentos, das crueis batallas, as mortes dos familiares:
-- "The Wanderer", liñas 5-6.
A unión da palabra eard (terra) con stapa (camiñante) forma un kenning que alude ao título do poema.
Canda á poesía épica é a poesía elexíaca o outro xénero literario máis cultivado durante o período anglosaxón. A poesía elexíaca anglosaxoa expón a filosofía fatalista da súa civilización. O ton dos poemas acada un nivel altamente melancólico resaltando sentimentos como a soidade, o abandono, a inseguridade, o exilio e o sufrimento. O patrón tende a ser sempre o mesmo: a voz lírica lamenta a desaparición dun glorioso pasado e adopta unha postura de resignación. Resultan poemas moi persoais nos que se afonda nos sentimentos dos personaxes.
Entre os poemas elexíacos anglosaxóns cabe destacar os seguintes que se encontran no Libro de Éxeter:
''siþas secgan, hu Ic geswincdagum ''earfoðhwile oft þrowade. ''Brite breostceare gebiden haebbe, ''gecunnad in ceole cearselda fela, ''atol yþa gewealc, þaer mec oft bigeat ''nearo nihtwaco aet nacan stefnan ''þonne he be clifum cnossað. ''waeron mine fet, forste gebunden ''caldum clommum, þaer þa ceare seofedun ''hat ymb heortan. Hungor innan slat ''merewerges mod. þaet se mon ne wat ''þe him on foldan faergrost limpeð:
-- "The Seafarer", liñas 1-13.
Prosa
Finalmente, con respecto á prosa, en inglés antigo non se escribiu moita por mor de ser o latín a lingua oficial da Igrexa. Cabe facer mención á Crónica Anglosaxoa (Anglo-Saxon Chronicle) escrita polo rey Alfred o Grande e o seu círculo de eruditos. Este códice consiste nun arquivo anual dos acontecementos históricos e culturais máis importantes de Inglaterra dende a antigüidade ata os seus propios días. Data do século IX e, analizando o dialecto empregado para a narración, pénsase que foi escrito en Wessex.
Ezekiel Kemboi
miniatura|right|200px|EzeKiel Kemboi no Campionato do Mundo de 2009. Ezekiel Kemboi Cheboi, nado en Matira o 25 de maio de 1982, é un atleta kenyano especializado na disciplina dos 3.000 metros obstáculos, acadando o título mundial da especialidade nos mundiais de Berlín en 2009 e Daegu en 2011, así como o campionato nos Xogos Olímpicos de Atenas 2004 e Londres 2012.
Traxectoria
Nado en Matira, cerca de Kapsowar (Distrito de Marakwet. Kemboi graduouse na Boys Secondary School en 1999. Non comezou no atletismo ata que rematou a escol, mais foi descuberto por Paul Ereng e gañou o Campionato Africano Júnior en 2001 a pesar de caer.
Kemboi converteuse no campión júnior africano en 2001 e 2002, e finalizou segundo nos Xogos da Commonwealth de 2002 por detrás do seu compatriota Stephen Cherono. Ese mesmo ano Kemboi foi orixinalmente cuarto no Campionato Africano de Atletismo, mais posteriormente foi galardoado coa medalla de bronce a causa da suspensión por dopaxe do gañador, o marroquí Brahim Boulami.
No Campionato do mundo de atletismo 2003, Kemboi tivo unha dura batalla co seu antigo compañeiro de equipo Saif Saeed Shaheen (antes Stephen Cherono) que representou ao seu novo país Qatar e acabaría gañando por menos dun segundo. Kemboi gañou a medalla de ouro nos All-Africa Games de 2003.
En ausencia de Shaheen Kemboi erexiuse como o favorito para disputar os Xogos Olímpicos de Atenas. A carreira foi moi acorde coa forma, cos tres Kenyanos Kemboi, Brimin Kipruto e Paul Kipsiele Koech levando o ritmo da segunda volta e deixando pronto aos demais competidores atrás, gañando Kemboi a medalla de ouro 0,3 segundos por diante de Kipruto.
En agosto de 2005 gañou a medalla de prata no Campionato do mundo de atletismo 2005, e en marzo do ano seguinte gañou os Xogos da Commonwealth. No Campionato Africano de Atletismo de 2006 finalizou segundo, mais posteriormente foi descalificado.
Kemboi representou a Kenya nos Xogos Olímpicos de Beijing 2008 mais só puido ser sétimo (a súa peor actuación no escenario mundial). Así e todo o ano seguinte recuperouse gañando o seu primeiro ouro nun mundial, e en 2010 proclamouse subcampión africano.
Adicouse ás carreiras de estrada en Italia en agosto de 2010, superando a Peter Kimeli para gañar a carreira de Corribianco en Bianco, logo de tomar os honores nos 8.5-quilómetros Amatrice-Configno.
Gañou a medalla de ouro no Campionato do mundo de atletismo 2011 en Daegu, Corea do Sur.
O Adro, Rodís, Cerceda
O Adro é un lugar da parroquia de Rodís no concello coruñés de Cerceda na comarca de Ordes. Tiña 115 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE, dos cales 51 eran homes e 64 eran mulleres.
André-Georges Haudricourt
André-Georges Haudricourt, nado en 1911 en París e morto o 20 de agosto de 1996, foi un lingüista, botánico, xeógrafo e etnólogo francés que foi director de investigación do CNRS.
Traxectoria
Entrou no CNRS en 1939 (no laboratorio de botánica aplicada do Muséum National d'Histoire Naturelle). Alumno e amigo de Marcel Mauss, contemporáneo de Claude Lévi-Strauss e de André Leroi-Gourhan, A-G. Haudricourt era un científico erudito e atípico. Aínda que naceu en París, pasou parte da súa infancia na granxa dos seus pais en Picardía, obtivo un título de enxeñeiro agrónomo en 1931, fixo unha primeira misión á URSS en 1934, despois reside no sueste de Asia (foi bibliotecario na École Française d'Extrême-Orient en Hanoi en 1948-49).
A-G. Haudricourt desempeñou un papel fundamental no desenvolvemento da antropoloxía das técnicas, da etnociencia e da etnolingüística. Este namorado da flora, das linguas e dos obxectos técnicos; deixou unha obra de difícil clasificación debido á inmensa variedade dos temas que abarca, desde a orixe e historia dos tiros animais ou das plantas cultivadas, a fonoloxía das linguas austronesias, as relacións entre o tratamento das plantas e o tratamento ao próximo, ata a ecoloxía dos piollos ou a forma dos botóns.
Estudoso dunha extraordinaria erudición, notorio pola súa mordaz retranca, o seu anticonformismo e a alucinante morea de obras nas que vivía, marcou de xeito indelébel toda unha xeración de etnólogos e lingüistas.
Entre as súas contribucións científicas principais figuran os seus traballos sobre a orixe dos tons do vietnamita e do chinés arcaico.
-632
Outros
Historia ano a ano
Laurencio
O laurencio (anteriormente chamado unniltrio) é un elemento sintético da táboa periódica cuxo símbolo é Lr e o seu número atómico é 103. O seu nome homenaxea a Ernest Lawrence, fundador do Lawrence Berkeley National Laboratory.
Propiedades
O laurencio compórtase como o lutecio, outro dos elementos actinoides. O seu punto de fusión é de 1627 °C. É altamente radioactivo.
Polo de agora non se lle coñece aplicación ningunha.
Gran Enciclopedia Aragonesa
A Gran Enciclopedia Aragonesa, a miúdo abreviada como GEA, é unha enciclopedia temática sobre Aragón.
Antecedentes
O precedente da GEA é a obra Los aragoneses, publicada en 1977 pola editorial Istmo, entre cuxos autores se atopa Eloy Fernández Clemente.
Edicións impresas
Entre 1983 e 2007, publicáronse os Apéndices I a V. Foron directores dos apéndices: Eloy Fernández Clemente (I, III e IV), Manuel Martín Bueno (II) e Wifredo Rincón García (V).
GEA 2000 reordenou todas as voces e incluíu nunha mesma orde alfabética as de todos os apéndices publicados até entón, Apéndice I (1983), Apéndice II (1987) e Apéndice III (1997), polo que esa nova edición consta de 16 tomos.
GEA OnLine
A enciclopedia comezou a dixitalizarse en 2002, e en setembro de 2003 lanzouse a versión 1.0 da Gran Enciclopedia Aragonesa On-Line, que será coñecida como GEA OnLine. O Goberno de Aragón apoiou a revisión e actualización dos contidos da enciclopedia en liña para adaptalos ó currículo aragonés e fomentar así a súa utilización didáctica, á vez que o seu acceso libre a través de internet.
Casal de Arriba, Dombodán, Arzúa
Casal de Arriba é un lugar da parroquia de Dombodán no concello coruñés de Arzúa, na comarca de Arzúa. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña 21 habitantes (11 homes e 10 mulleres).
Myroslav Ivan Liubachivskyi
Myroslav Ivan Liubachivskyi (en Мирослав Іван Любачівський), nado o 24 de xuño de 1914 en Dolyna (Austria-Hungría, hoxe Ucraína) e finado o 14 de decembro de 2000 en Lviv, foi un eclesiástico católico, cardeal e arcebispo maior da Igrexa Católica Bizantina Ucraína dende 1984 até a súa morte.
Traxectoria
Naceu en Dolyna, unha vila de Ucraína Occidental, fillo de Evstakhii e Anna, de apelido de solteira Oliinyk. Estudou Filosofía e Teoloxía no seminario de Lviv, e posteriormente en Innsbruck. Foi ordenado sacerdote da arquieparquía de Lviv o 21 de setembro de 1938 polo metropolita Andrei Sheptytskyi, e posteriormente doutorouse en Teoloxía, cursou estudos bíblicos no Pontificio Instituto Bíblico e de filosofía na Gregoriana. Logo da segunda guerra mundial non puido volver a Ucraína, e emigrou aos Estados Unidos, onde desempeñou o seu labor na Igrexa dos Santos Pedro e Paulo de Cleveland (a partir de 1949), e a partir de 1968 como profesor no Seminario Católico Ucraíno San Xosafat de Washington. Ensinou tamén no St. Basil's College de Filadelfia e na St. Basil's Academy de Stamford.
No consistorio do 25 de maio de 1985 o papa Xoán Paulo II creouno cardeal, co título de Cardeal-Presbítero de Santa Sofia a Via Boccea.
En 1989 as autoridades soviéticas levantaron a prohibición contra a Igrexa Católica Ucraína, e Liubachivskyi, xunto con outros xerarcas, volveu a Lviv dende o exilio o 30 de marzo de 1991.
Finou o 14 de decembro de 2000, e está enterrado na Catedral de San Xurxo de Lviv.
Fife, Escocia
miniatura|220px|Localización de Fife en Escocia Fife (en gaélico escocés: Fìobha) é un concello de Escocia (Reino Unido).
Xeografía
Está situado entre o fiorde de Tay e o de Forth, e limita cos concellos de Perth and Kinross e Clackmannanshire.
É o terceiro concello unitario de Escocia máis poboado, concentrándose a terceira parte da poboación en tres cidades, Kirkcaldy, Dunfermline e Glenrothes, sendo esta última a capital administrativa.
Historia
Historicamente foi un dos reinos pictos da zona central de Escocia, coñecido como Fib. Por esta razón Fife é coñecido comunmente como "Reino de Fife".
Até 1975 foi un dos condados históricos en que estaba dividida Escocia, nalgunhas ocasións chamado Fifeshire.
Desde 1975 até 1996 formou unha das rexiónes de Escocia, que estaba dividida en tres distritos: Dunfermline, Kirkcaldy e North-East Fife.
En 1996 foi creado o concello de Fife mantendo as mesmas fronteiras.
Cultura
O lugar máis coñecido de Fife é St Andrews, enclave histórico de importancia cun castelo e unha catedral medievais, hoxe en ruínas, un histórico campo de golf (o Old Course of St Andrews) e unha das Universidades máis importantes do Reino Unido.
O circuíto de Knockhill tamén se encontra na rexión de Fife.
Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada
A Gran Enciclopedia Gallega Silverio Cañada, Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada, ou simplemente Gran Enciclopedia Gallega ou Gran Enciclopedia Galega, é unha enciclopedia de tema galego, editada primeiramente en castelán e despois en lingua galega. A versión en galego foi editada tamén en DVD.
Gran Enciclopedia Gallega
A primeira edición, de corenta e tres tomos, en castelán, publicouse no ano 1974. Dirixida por Ramón Otero Pedrayo, os coordinadores editoriais foron sucesivamente Perfecto Conde Muruais, Arturo Reguera López e Xosé Ramón Fandiño Veiga, coa implicación de Xesús Alonso Montero.
Versión en DVD
A versión en DVD, en galego, é do ano 2005. Ten 100 000 entradas, 25 000 fotografías, 2500 gráficos e 500 mapas (incluíndo un mapa individual por cada un dos 315 concellos de Galicia).
Dende a portada a información preséntase en cinco apartados:
Ademais dispón dun apartado de anexos, unha función de procura avanzada, e un directorio de axuda.
No ano 2011 foi distribuída polo Grupo El Progreso polo prezo de 9,95 €.
Born Villain
Born Villain é o oitavo álbum da banda estadounidense de rock industrial Marilyn Manson, publicado o 1 de maio de 2012 a través do selo Hell etc.
Corvus (homónimos)
O nome latino Corvus pode referirse a:
Hapteno
En inmunoloxía, un hapteno é unha substancia química de pequeno peso molecular (menos de 10.000 daltons) que non induce por si mesma a formación de anticorpos no sistema inmunitario, pero ao unirse a unha molécula portadora máis grande (xeralmente unha proteína) estimula unha resposta inmunitaria. En ocasións, a propia molécula portadora tampouco estimula por si soa unha resposta inmunitaria, pero o conxunto proteína-hapteno (o aduto) si. Un exemplo de hapteno é un composto orgánico pequeno como o 2,4-dinitrofenol, que por si só non activa anticorpos anti-dinitrofenol, pero ligado quimicamente cunha proteína portadora grande como a albumina sérica, formará un complexo hapteno-portador que é inmunoloxicamente activo.
En resumo, os haptenos son antixénicos (posúen especificidade ) pero incapaces de inducir por si mesmos unha reacción inmunitaria específica, é dicir, carecen de inmunoxenicidade. O acoplamento químico dun hapteno a unha proteína inmunóxena grande, chamada portadora, xera un conxugado hapteno-portador inmunóxeno. A inmunización con dito conxugado produce anticorpos específicos para tres tipos de determinantes antixénicos, anticorpos contra o hapteno (principalmente), anticorpos contra o portador e anticorpos contra o hapteno e o portador. Nas reaccións adversas de tipo inmune a fármacos, estes poden comportarse como un hapteno, uníndose a outras moléculas, xeralmente inmunoglobulinas, inducindo a produción de anticorpos antieritrocitarios ou antileucocitarios. A unión do anticorpo co hapteno non produce a precipitación do complexo como ocorrería ao unirse un antíxeno e un anticorpo.
Exemplos de haptenos
Un exemplo de hapteno ben coñecido é o urushiol, que é unha toxina que se encontra na planta Toxicodendron radicans. Cando se absorbe pola pel ao rozar unha destas plantas, o urushiol sofre unha oxidación nas células da pel que xera o verdadeiro hapteno, que é unha molécula reactiva chamada quinona, que despois reacciona con proteínas da pel para formar adutos de hapteno. Usualmente, a primeira exposición causa só sensibilización, na cal se produce unha proliferación de células T efectoras. Despois dunha segunda exposición as células T que proliferaron poden ser activadas, xerando unha reacción inmune que produce as típicas vinchas na pel propias da exposición ao veleno desta planta.
Algúns haptenos poden inducir enfermidades autoinmunes. Un exemplo é a hidralazina, unha droga que fai baixar a presión arterial que ocasionalmente pode producir lupus eritematoso inducido por drogas en certos individuos. Isto tamén parece ser un mecanismo polo cal o gas anestésico halotano pode causar unha hepatíte que pode ser mortal, e tamén o mecanismo polo cal as drogas da clase da penicilina poden causar anemia hemolítica autoinmune.
Descubrimento dos haptenos
Na década de 1920, Karl Landsteiner examinou se un antihapteno podía unirse a outros haptenos con estrutura lixeiramente distinta dando lugar a unha reacción cruzada. Xogando coas estruturas dos haptenos estudou que modificacións permitían ou previñan unha reacción cruzada demostrando así a especificidade antíxeno-anticorpo. O traballo de Landsteiner demostrou a especifidade do sistema inmunitario para recoñecer pequenas variacións estruturais nos haptenos, como a enorme cantidade de epítopos que pode identificar.
Uso dos haptenos
Moitas substancias de importancia biolóxica como fármacos, hormonas peptídicas e hormonas esteroides teñen a propiedade de poder actuar como haptenos, isto significa que poden conxugarse para producir anti-haptenos específicos. Tales anti-haptenos son útiles para medir a concentración dos haptenos correspondentes.
Os haptenos teñen aplicación en estudos de laboratorio e na proba do embarazo (kit caseiro), a cal determina a concentración de gonadotropina coriónica humana (GCH/HCG), un indicador de embarazo.
Inhibición de hapteno
A inhibición de hapteno é a inhibición da resposta da hipersensibilidade de tipo III cara a unha molécula ao introducir un fragmento dela que funciona como hapteno. O resto da molécula pode considerarse como o portador, e a totalidade da molécula como aduto. O hapteno únese aos anticorpos dirixidos contra esa molécula sen causar unha resposta inmune, deixando menos anticorpos libres para unirse á propia molécula. Un exemplo de hapteno inhibidor é o dextrano 1, que é unha pequena fracción de (1 quilodalton) do complexo completo do dextrano, que é suficiente para unirse aos anticorpos antridextrano, pero é insuficiente para dar lugar á formación de complexos inmunes e das respostas inmunitarias resultantes.
-573
Outros
Historia ano a ano
Enciclopedia Galega Universal
A Enciclopedia Galega Universal, coñecida tamén polas siglas EGU, é unha enciclopedia de referencia da cultura galega que conta con 200.000 entradas e 30.000 ilustracións. Foi posta en marcha na súa versión en papel en 1999 (hoxe está conformada por 16 tomos, con máis de oito mil páxinas), e conta con versión dixital que se activou primeiro en 2008 e nunha segunda versión en 2022.
Características
O seu editor foi Bieito Ledo Cabido e os directores Xosé Antonio Perozo Ruiz e o propio Bieito Ledo.
Parte dos contidos universais proceden da Enciclopèdia Catalana, que foron actualizados e versionados ao galego. Conta con entradas dos santuarios, portos, aeroportos e principais vías de comunicación, centros turísticos, edificios e demais elementos do patrimonio arquitectónico monumental ou do patrimonio natural de especial interese en e para Galiza. Do mesmo xeito, inclúense os principais accidentes do relevo, do litoral e mais as augas continentais. Cartografía polo miúdo as 53 comarcas galegas e os (daquela) 315 concellos, con máis de 4.000 parroquias.
Conta cun 60% de temas universais contemplados desde a perspectiva de Galiza, e dun 40% de temas propiamente galegos.
Redacción
Entre outros: Isabel Acea Méndez, Irene Álvarez López, María Luisa Álvarez Martín, María Romina Álvarez Troncoso, María Celia Ameneiro Bravo, Diego Araúxo Souto, Luis Baltar Gardón, María Cruz Buján Vareal, María Asunción Canal Covelo, Elena Carballo Ferrer, Lucía Docampo Martínez, Xesús Domínguez Dono, Juan Luis Domínguez Rodríguez, Carmen Fernández García, Miguel A. Fernández Martínez, Eva María Fernández Nieto, Silvia Figueira Blanco, Alejandro Garrido Alonso, Inés González de Castro, Antía González Fernández, Clara González Fernández, Alfredo Iglesias Diéguez, Ana Isabel López Pérez, Sara Lorenzo Nogueira, Manuel Antonio Lourenzo Sobral, Antia Marcote Cal, María Isabel Mejuto Seijido, Teresa Monteagudo Cabaleiro, Laura Montes García, María del Mar Ordóñez Reboiras, Carmen Otero Parada, Sonia Outes Fernández, Mercedes Pacheco Vázquez, Emilio Pallarés Álvarez, Susana Pereira Fiuza, María del Carmen Pereiro González, María del Mar Porto Folgar, Anxo Xoán Rajó Pazó, Pedro Israel Ramos Rivas, Mónica Rei Santiago, Alexandre Rodríguez Gómez, Gerardo Rodríguez Meiriño, Iria Treig Comesaña, Beatriz Varandas González e Francisco Varela Losada.
Asesores
Amais, a lista de colaboradores ten 514 nomes.
Opinión dos expertos
A enciclopedia vén avaliada pola opinión de expertos en diferentes campos do saber tal que Vicente Araguas, Agustín Sixto Seco, Xosé Luís Barreiro Rivas, Andrés Torres Queiruga, Basilio Losada, Ramón Villares, Xosé Ramón Barreiro Fernández, Carlos Casares, Xosé Luís Méndez Ferrín, Francisco Fernández del Riego, Clodio González Pérez, Paulino Novo e Anxo Tarrío Varela.
Recoñecementos
Foi Premio da Crítica Galicia 2001 e Trofeo Galeguidade 2003 da Enxebre Orde da Vieira.
Belir, Rodís, Cerceda
Belir é un lugar da parroquia de Rodís no concello coruñés de Cerceda na comarca de Ordes. Tiña 25 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE, dos cales 12 eran homes e 13 eran mulleres.
Josip Mlakić
Traxectoria
Formouse como enxeñeiro mecánico. Mlakić publicou nove novelas e algunhas coleccións de relatos curtos. Os seus libros máis populares son Cando levanten as brétemas (2001), Živi i mrtvi (2002), Tragom zmijske košuljice (2007) e Planet Friedman (2012). Case todas as súas obras foron adaptadas ao cinema. O argumento de Kad magle stanu serviu de base para os filmes Here, do director Zrinkio Oresta, e Živi i mrtvi, de Kristijan Milić premiado en varios festivais.
As súas obras foron traducidas a diveras linguas.
Mlakić vive en Gornji Vakuf-Uskopolje.
Dombodán, Dombodán, Arzúa
Dombodán é un lugar da parroquia de Dombodán no concello coruñés de Arzúa, na comarca de Arzúa. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña quince habitantes (nove homes e seis mulleres).
A Igrexa, Agrón, Ames
A Igrexa é un lugar da parroquia de Agrón no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 11 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 5 homes e 6 mulleres.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Insua, Agrón, Ames
Insua é un lugar da parroquia de Agrón no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 39 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 22 homes e 17 mulleres.
Hringhorni
Hringhorni ("Anel-Barco") era o nome do barco do deus Baldr na mitoloxía nórdica, o máis grande endexamais construído. En Gylfaginning relátase que el, a súa esposa Nanna e o anano Litr, foron queimados dentro do barco logo de que Baldr fose asasinado por Höðr a través dos enganos de Loki.
Airapadrón, San Cristovo de Lóuzara, Samos
Airapadrón é unha aldea da parroquia de San Cristovo de Lóuzara, no concello de Samos, provincia de Lugo.
Localización
Está situado nunha encrucillada, a 1 110 m. de altitude por onde pasa o límite entre o concello do Incio, e o de Samos.
Gomesende, Dombodán, Arzúa
Gomesende é un lugar da parroquia de Dombodán no concello coruñés de Arzúa, na comarca de Arzúa. Tiña 18 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 5 eran homes e 13 eran mulleres.
Melchora Aquino
Traxectoria
Tandang Sora naceu o 6 de xaneiro de 1812 no barrio de Gulod sa Banilad ou Banlat no distrito de Balintawak, na época parte de Caloocan, pero que agora pertence a Quezón. Filla dunha parella campesiña, Juan e Valentina Aquino, nunca foi á escola. Así todo, sabía ler e cantaba en festas locais e durante a misa na igrexa da súa parroquia e con frecuencia fixo de Reyna Elena no desfile procesional de maio.
Casou con Fulgencio Ramos, un campesiño pobre co que tivo seis fillos. Ramos morreu cando seu fillo máis novo tiña sete anos e tivo que se encargar ela soa de seus fillos. Tandang Sora continuou a súa vida como unha activa hermana mayor na celebración festivais, bautizos e vodas e logrou sacar adiante a seus fillos traballando duramente.
Participación na revolución
Na súa localidade natal rexentaba unha tenda que tornou refuxio para os revolucionarios (katipuneros) enfermos e feridos. Alimentábaos, dáballe atención médica e animaba os revolucionarios con consellos e oracións e na súa casa tamén realizaban xuntanzas e así comezaron a coñecela cos sobrenomes de "Muller da Revolución", "Nai de Balintawak", "Nai da revolución filipina" e Tandang Sora (Tandang deriva do tagalo matandâ, vella). Ela e mais seu fillo, Juan Ramón, estiveron presentes no Grito de Balintawak e foron testemuñas da destrución das cédulas de identidade
As autoridades españolas interrogárona cando souberon das súas actividades e que coñecía o paradoiro dos katipuneros pero ela negouse a divulgar calquera información. A Garda Civil detívoa e acabou deportada na illa de Guam o 2 de setembro de 1896, onde permaneceu en arresto domiciliario na residencia de Justo Dungca compartido cunha muller de nome Segunda Puentes  e volveu a Filipinas repatriada polos norteamericanos, con outros exiliados, o 26 de febreiro de 1903. Pasou os últimos anos da súa vida en Balintawak e rexeitou as ofertas de recompensas monetarias pola súa participación na revolución e morreu cas da súa filla Saturnina en Banlat o 20 de febreiro de 1919 con 107 anos.
Legado
En 2012 durante a celebración do seu 200 aniversario, o goberno local de Quezón decidiu trasladar os seus restos de Himlayang Pilipino Memorial Park ao Santuario Nacional Tandang Sora en Banlat e mais declarou 2012 Ano Tandang Sora.
Buzarelos, Rodís, Cerceda
Buzarelos é un lugar da parroquia de Rodís no concello coruñés de Cerceda na comarca de Ordes. Tiña 22 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE, dos cales 13 eran homes e 9 eran mulleres.
Pere Navarro i Morera
Pere Navarro i Morera, nado en Terrassa o 23 de decembro de 1959, é un político catalán, actual primeiro secretario do Partit dels Socialistes de Catalunya e alcalde da cidade de Terrassa.
Licenciado en Bioloxía pola Universidade Autónoma de Barcelona (UAB), é militante do PSC desde 1977. Está casado e ten dúas fillas.
Biografía
Comezou a súa militancia no PSC-Congrés en 1977. Foi un dos fundadores da Mocidade Socialista de Cataluña en Terrassa e en 1982 integrou as listas do PSC ás eleccións xerais. En 1983 foi o responsable da campaña do PSC nas eleccións municipais en Terrassa.
En 1987 foi elixido concelleiro no concello de Terrassa, pasando a ocupar o posto de adxunto da concellaría de Urbanismo. Catro anos máis tarde foi nomeado presidente do Distrito 5. En 1994 foi elixido primeiro secretario do PSC de Terrassa e ao ano seguinte ocupou a concellaría de Participación Cidadá e Mocidade. Máis adiante, en 1998 ocupou outra concellaría, a de Cultura. En 1999 foi nomeado cuarto tenente de alcalde, posto que mantivo coas concellarías de Cultura e de Solidariedade e Cooperación Internacional, e continuou con devanditas responsabilidades ata 2002, momento no que substituíu ao entón alcalde Manuel Royes.
Nas eleccións municipais de 2003 foi cabeza de lista do PSC en Terrassa e conseguiu 13 dos 27 concelleiros do consistorio. Foi investido como alcalde grazas a un pacto con ICV-EUiA e ERC, resultado que repetiu o ano 2007. Nas eleccións municipais de 2011, aínda que perdeu dous concelleiros, revalidou a alcaldía tras pactar con ICV-EUiA. A modo de curiosidade, Navarro é o segundo alcalde de devandita cidade desde a democracia.
O 2011, tras os resultados do seu partido nas eleccións xerais, presentouse como candidato para dirixir o PSC. O 17 de decembro do 2011, no 12º congreso do partido, foi elixido primeiro secretario do PSC co 73,06 % dos votos.
O 30 de setembro de 2012 é elixido como candidato á Generalitat de Cataluña polo Partido dos Socialistas de Cataluña ás Eleccións ao Parlamento de Cataluña.
Gramil, Dombodán, Arzúa
Gramil é un lugar da parroquia de Dombodán no concello coruñés de Arzúa, na comarca de Arzúa. Tiña 14 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 5 eran homes e 9 eran mulleres.
A Pulgueira Vella, Insua, Ortigueira
A Pulgueira Vella é un lugar da parroquia de Insua no concello coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 1 habitante no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística que era 1 home, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Galería de imaxes do castelo de San Felipe
O castelo de San Felipe foi unha das fortalezas máis importantes da ría de Ferrol e está localizado na parroquia de Brión.
centro|444px
Conductus
Historia
En música medieval, conductus é un tipo de composición vocal de unha a catro voces en verso latino, usado na súa forma inicial, monódica, na liturxia cristiá.
Segundo algúns autores, a súa orixe atópase nos tropos do Introito da Misa, cando no Norte de España e Sur de Francia, buscando o paralelismo neuma-sílaba no século XI, comezouse a asociar un son a cada sílaba do texto dos melismas do canto gregoriano; outros sosteñen que o seu antecesor son os himnos procesionais.
Inicialmente, antes do século XII, era coñecido como versus; era a etapa do conductus monofónico, como Beata viscera, nos que a mesma melodía se repite en cada estrofa. No século XII, o conductus era habitual en Santiago de Compostela, onde aparece no Códice Calixtino (1140). Outra fonte importante desta forma musical atópase no manuscrito de San Marcial, París, Biblioteca Nacional, Lat. (1154).
Primitivamente, eran cánticos que se entoaban na procesión que se efectuaba no templo cristián durante as cerimonias relixiosas, cando se desprazaba o Leccionario, libro que se lía no oficio, desde o lugar onde se conservaba até o ambón ou ao lugar onde ía lerse en voz alta.
Xurdido inicialmente na contorna litúrxica, ao evolucionar adaptouse á contorna profana. Non é música litúrxica, aínda que se desenvolve a partir de fontes moi próximas á liturxia. Compúñase para celebrar actos históricos relixiosos ou profanos.
No século XII perdeu o seu carácter monódico baixo a influencia do motete e do mesmo xeito que este, acabará orientándose cara ao dominio profano. Unha das súas achegas máis importantes á música, xunto ao discanto, foi dar saída á creatividade e inventiva dos compositores ao separarse do repertorio litúrxico tradicional, o canto gregoriano, que non permitía ningunha creatividade musical.
Alcanzou o seu máximo desenvolvemento entre mediados do século XII e mediados do XIII na Escola de Notre Dame de París, onde os compositores máis destacados foron os magister Leoninus, 1135–†1201, e Perotinus, 1183–†1238.
Franco de Colonia, no seu Ars cantus mensurabilis (1260), describe o conductus; aproximadamente:
e indica como compoñelo:
Está documentado polo Anónimo IV, século XIII, que menciona fontes que contiñan conductus sin caudae e conductus a dúas e tres voces con caudae. Tamén se conservaron conductus alemáns do século XIV e ingleses dos séculos XII ao XV. Jacques de Liège, teórico do século XIV e defensor do Ars antiqua fronte ao «inmoral e lascivo» Ars nova, no seu Speculum musice, queixábase do desinterese polo conductus. Entre os teóricos musicais que estudaron o conductus, figuran Johannes de Garlandia e Franco de Colonia que mencionaba a beleza da melodía do tenor.
A igrexa foi perdendo interese nesta forma musical, utilizándose principalmente en composicións para- litúrxicas e de contorna profana. Un exemplo coñecido da súa evolución, é o conductus Veris ad imperia, danza popular no que as exclamacións Eia evocan a Natureza e a Primavera. Ao longo do século XIII, incorporou as técnicas do organum florido, dando lugar ao motete, unha forma musical que finalmente a substituíu na segunda metade do século XIII.
Forma
A forma do conductus é similar á dos himnos, forma estrófica na que cada estrofa leva a mesma melodía. Normalmente cada verso leva unha melodía distinta, aínda que pode repetirse. Ás veces podemos atopar as seguintes formas:
Algúns conductus teñen refrán, sendo así a súa forma máis parecida á da canción profana.
Interpretación
A notación da música anterior a 1200, non achega indicacións sobre o ritmo, aínda que no cantus firmus acéptase un ritmo ternario lento. Non se determinou con precisión o modo que se utilizaba nos conductus simples. Nos polifónicos e en especial nas caudae é habitual que o ritmo varíe entre repeticións.
Os conductus interpretábanse durante os desprazamentos procesionais que se realizaban durante a cerimonia relixiosa nos templos cristiáns. Podíanse acompañar con instrumentos musicais, o órgano, cimbal ou tymtinabulum, cítolas, liras, organistrum etc. nos litúrxicos e en contorna profana con instrumentos como tambores, tibias, fidulas etc.
No Codex Bamberg (Ba, 105), o conductus In seculum viellatoris (no século dos tañedores de vielas), fai mención expresa á viela.
O texto de Ludus Danielis, aprox. 1140, conductus silábico coral a dúas voces, menciona o uso do timbal e a cítola con esta forma musical.
Tipos
Segundo o autor consultado, existen varios tipos: monofónicos, polifónicos, simples, melismáticos, silábicos, conductus sine caudae, conductus cum caudae etc. Musicalmente, existen dous tipos principais: monofónicos e polifónicos; ambos poden incluír diversas características, ser ou non melismáticos, ter ou non cauda etc.
Conductus monofónico
O conductus monofónico ou monódico é a forma primitiva do conductus; entre 900 e 1100 foi coñecido como versus. Está formado por estrofas iguais; a súa melodía repítese en cada estrofa.
Exemplo: O Maria o Felix, conductus monofónico dedicado á Virxe María.
Exemplo: Beata viscera Maria virginis, un belo exemplo de conductus monofónico, con música de Perotin (ed. Thurson, páx. 124-125) e texto con estrofas de Walter de Chatillon (s. XII), Manusc. Wolfenbüttel 1099 (W2).
Conductus polifónico
É o tipo do que máis exemplos se conservaron, pode estar composto para dous, tres ou catro voces. Os conducti polifónicos diferéncianse dos primitivos, monofónicos, en que o cantus firmus incorpora texto litúrxico ou profano de nova creación, non un xa existente, constituíndo o primeiro exemplo na música occidental dunha composición orixinal no seu texto e melodía. Os conducti a dúas voces son abundantes; exemplos dos máis antigos e coñecidos son Congaudeant catholici do Códice Calixtino e Caste Catholica do Códice de Las Huelgas. Características:
miniatura|center|650px|Conductus polifónico a tres voces Hac in anni ianua; autor: anónimo (s. XIII).
Conductus embelecido
Son conductus evolucionados que inclúen características comúns que poden aparecer nos tipos principais.
O conductus melismático: frecuentemente os conductus inclúen melismas, xeralmente longos, engadidos normalmente ao final ou na última sílaba do conductus para embelecelo. Estruturas máis habituais:
Exemplos:
O conductus prosula: os conductus cunha prosula que comparte a melodía coa cauda final do conductus, son coñecidos como cunductus prosula.
O conductus embelecido ou conductus con caudae: coñécense con este nome conductus aos que se engaden seccións melismáticas sen texto, chamados cauda. A caudae insérese habitualmente ao comezo ou final do conductus, aínda que poden incorporarse en calquera punto do seu interior. Con esta característica, o conductus polifónico alcanza a súa máxima evolución e desenvolvemento. Exemplos:
Compositores
A maioría dos compositores de conductus eran anónimos.
Composicións
Exemplos típicos, algúns deles do Códice Calixtino (século XII), son:
Alcanar
Alcanar é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. É un pequeno municipio da comarca de Montsià, no límite co País Valenciano.
Conductus
Composicións
Ademais dos conductus litúrxicos, chegounos un amplo repertorio de conductus de contido social, que comentan os costumes da sociedade da época e os abusos dos clérigos.
Conductus monofónicos
Conductus silábico
Conductus'' melismático
Conductus polifónicos
Conductus a dúas voces ou conductus dobre
Conductus a tres voces
Conductus a catro voces
Conductus sen cauda
Conductus con cauda
Conductus de procesión
Conductus lamento
Outros
A pantasma da liberdade
A pantasma da liberdade (en francés, Le fantôme de la liberté) é un filme coproducido entre Francia e Italia, dirixido en 1974 por Luis Buñuel. Trata dunha película na que os fantasmas habituais no cine de Buñuel aparecen en todo o seu apoxeo e na que se retoman algúns temas e constantes propios do surrealismo. Distintas historias entrecrúzanse, saíndo temas como a relixión, o poder, as convencións sociais.
Samuel Ramey
Samuel Edward Ramey, nado en Colby, Kansas, o 28 de marzo de 1942, é un cantante de ópera estadounidense, considerado un dos mellores baixos da súa xeración.
A pantasma da liberdade
Sinopse
A película divídese en 14 capítulos unidos por un personaxe distinto. Buñuel xa probara esta forma de dirixir en L'âge d'or, cos amantes como fío condutor. A historia comeza en Toledo, en 1808, cando as tropas napoleónicas asaltan a cidade. Un dos soldados bica a estatua dunha muller e é agredido por outra dun home. O mesmo soldado, para vingarse, profana a tumba de dona Elvira. A voz en off dunha señora nárranos a historia; cando esta se encontra coa palabra "parafernalia", cambian o espazo e o tempo, e encontrámonos nun parque da actualidade.
Samuel Ramey
Traxectoria
É moi admirado pola súa amplitude e versatilidade, tendo tanto a técnica belcantista que lle permite cantar obras de Händel, Mozart, Rossini, así como a forza pra interpretar roles dramáticos de Verdi e Puccini.
A pantasma da liberdade
Sinopse
Dúas cativas están cun home sospeitoso, supostamente pederasta, que lles entrega unhas postais aparentemente pornográficas. Nun apartamento, un home que resulta ser o pai dunha das nenas exclama "Non soporto a simetría" contemplando unha escena simétrica. Cando el e a súa dona descobren as postais da súa filla pódese ver que eran totalmente inofensivas, mais provocaran a excitación dos personaxes. Cando ambos van durmir, aparecen na habitación, por esta orde: un galo, unha muller cun reloxo de peto e unha candea, un carteiro con bicicleta, que lles entrega unha carta, e unha avestruz. Despois disto o home vai ao médico e este recoméndalle que vaia a un psicanalista. Unha enfermeira entra no despacho coa intención de que lle deixen saír antes para visitar ao seu pai enfermo e troca o rumbo da historia.
En camiño, pola estrada, a enfermeira atópase cun tanque, e uns soldados, que lle preguntan se viu raposos polo camiño. Pasa a noite nun establecemento no que tamén se encontran varios monxes, un guitarrista e unha bailadora, un matrimonio masoquista e unha muller co seu amante, que é á súa vez o seu sobriño. Á mañá seguinte a enfermeira disponse a ir a Argenton; un home que se encontra alí pídelle amablemente se o pode levar. Cando os dous chegan a Argenton, o home despídese del e cambia novamente o curso da historia.
O home é un inspector de policía que se dirixe a unha academia de policía. O inspector conta aos seus alumnos unha cea que tivo coa súa muller e uns amigos na súa casa. Nesa cea os invitados sentábanse sobre retretes e empezaron a falar dos produtos tóxicos que contaminan o mundo. O inspector de policía érguese para ir ao cuarto de baño, onde se pon a comer. Dous dos alumnos comunican que se teñen que ir. Paran a un condutor que excede en velocidade e volve a cambiar o curso de la historia.
O condutor vai a unha cita co seu médico, este anúncialle que ten cancro e pouco despois ofrécelle un cigarro, o paciente dálle un lapote e vaise. O mesmo personaxe regresa a casa, recibe unha chamada telefónica e dinlle que a súa filla non está na escola. Cando chega ao colexio, xunto á súa muller e a coidadora, obsérvase que a súa filla está alí, mais por algunha razón non se dan conta. Os pais van a denunciar a desaparición á comisaría. O comisario dille a un dos axentes que vaia limparse os zapatos, este vainos limpar a unha zapataría; no momento en que sae dela a trama volve a cambiar e xira arredor do segundo cliente da zapataría.
O cliente é un francotirador que comeza a disparar indiscriminadamente ás persoas desde un trixésimo piso. O francotirador é detido e condenado a pena de morte. Trala sentenza o francotirador é liberado e posto en liberdade. Unha voz en off nárranos o proceso do francotirador. A situación volve a cambiar e chegamos ao último capítulo: o comisario informa ao pai da nena desaparecida de que a encontraron. Cando o comisario se dispón a ler o informe, a súa secretaria avísao de que ten unha reunión importante e vaise para un restaurante, sen ter rematado a lectura do informe. Unha muller entra no restaurante e o comisario, asombrado polo parecido físico que garda coa súa irmá morta, cóntalle a historia dun caloroso verán no que a súa irmá tocaba núa o piano. Mentres falan da morte da súa irmá, o camareiro recibe unha chamada para o comisario de parte de quen di ser a súa irmá. Tras darse conta de que realmente se trata da súa irmá, diríxese ao cemiterio a profanar o seu sartego.
O comisario é detido polos policías. Á mañá seguinte é levado ante outro segundo comisario, que ocupa o seu posto. Despois dunha conversa tranquila, ambos vanse ao zoolóxico, onde se escoitan berros dun grupo de xente dicindo "vivan as cadeas". O segundo comisario ordena aos seus homes cargar armas e logo o primeiro que disparen. Unha avestruz mira fixamente cara a cámara, mentres de fondo se escoitan badaladas e disparos.
Oriental
Oriental pode referirse a:
Luis Miguel del Amargue
Luis Miguel del Amargue, nado o 12 de marzo de 1977 en Azua, Santo Domingo, é un cantante dominicano.
Novais, Agrón, Ames
Novais é un lugar da parroquia de Agrón no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 11 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 2 homes e 9 mulleres.
Luis Miguel del Amargue
Escolleu ese nome artístico para ser identificado con este estilo da bachata dominicana.
Programa Kallikratis
O Programa Kallikratis, Plan Calícrates ou Programa Calícrates (en grego Πρόγραμμα Καλλικράτης, Prógramma Kallikrátis), cuxo nome completo é Nova arquitectura das Autonomías e da Administración Descentralizada - Programa Kallíkratis (en grego Νέα Αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης - Πρόγραμμα Καλλικράτης, Nea Arkhitektonikí tis Aftodioíkisis kai tis Apokendroménis Dioíkisis - Prógramma Kallikrátis), é unha lei grega que reformou a división administrativa de Grecia no ano 2010. Ademais, concretou os límites das unidades autónomas, como o procedemento de elección dos distintos órganos e as competencias destes.
O plan votouse no Parlamento grego en maio de 2010 e parte del foi publicado no Boletín do Estado do 7 de xullo de 2010 para que puidese aplicarse ás eleccións autonómicas gregas do ano 2010. Entrou en vigor o 1 de xaneiro de 2010. Tanto a elaboración da lei como tamén ao entrar en vigor provocaron reaccións violentas e manifestacións en toda Grecia, e ata unha folga de fame. Entre os principais motivos destas reaccións están as fusións e os recortes en certos servizos sociais, como en centros educativos e de saúde.