cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estrutura terciaria dos ácidos nucleicos
O motivo A-menor
O motivo A-menor é un motivo de estrutura terciaria moi común no ARN. Fórmase pola inserción de nucleósidos non apareados no suco menor dun dúplex de ARN. É un exemplo de tríplex do suco menor. Aínda que a guanosina, citosina e uridina poden tamén formar interaccións triplas no suco menor, as interaccións no suco menor con adenina son moi comúns. No caso da adenina, o bordo N1-C2-N3 da base que se insire forma enlaces de hidróxeno cun ou con ambos os grupos 2’-OH do dúplex, así como as bases do dúplex (ver figura:Interaccións A-menor). O dúplex hóspede adoita ser un apareamento G-C.
Os motivos A-menor divídense en catro clases, denominadas tipos 0, I, II e III, baseándose na posiciión da base inserida en relación cos dous 2’-OH do par de bases de Watson e Crick. Nos tipos I e II de motivos A-menor, o N3 da adenina está inserido profundamente no suco menor do dúplex (ver figura: interaccións A-menor de tipo II), e hai unha boa complementariedade na forma co par de bases. A diferenza dos tipos 0 e III, as interacciós dos tipos I e II son específicas para a adenina debido ás interaccións de formación de enlaces de hidróxeno. Na interacción de tipo III tanto o O2' coma o N3 da base que se insire están asociados menos de preto co suco menor do dúplex. Os motivos de tipos 0 e III son máis débiles e non específicos porque están mediados por interaccións cun só grupo 2’-OH (ver figura: Interaccións A-menor de tipos 0 e III).
O motivo A-menor é un dos motivos estruturais máis comúns do ARN no ribosoma, onde contribúe á unión do ARNt á subunidade de 23S. Xeralmente estabilizan as interaccións do dúplex de ARN en bucles e hélices, como na parte central dos intróns do grupo II.
Un exemplo interesante de función do motivo A-menor é o seu papel no recoñecemento do anticodón. O ribosoma debe discriminar entre os pares correctos ou incorrectos codón-anticodón. Faino en parte por medio da inserción de bases adenina no suco menor. Os pares codón-anticodón incorrectos presentarán unha xeometría helicoidal distorsionada, que lles impedirá a interacción con A-menor ao estabilizar a unión, e incrementará a taxa de disociación do ARNt incorrecto.
Unha análise de motivos A-menor no ARNr 23S revelou unha rede xerárquica de dependencias estruturais, que se suxeriu está relacionada coa evolución do ribosoma e coa orde dos eventos que levaron ao desenvolvemento da subunidade maior bacteriana moderna.
O motivo A-menor e a súa nova subclase, chamada interacción A-menor WC/H, fortalecen outras estruturas terciarias como as hélices triplas do suco maior identificadas en elementos de estabilización do ARN.
Cremalleira de ribosa
300px|miniatura|upright|Cremalleiras de ribosa: Vista dunha cremalleira de ribosa canónica entre dous esqueletos moleculares de ARN.
A cremalleira de ribosa é un elemento estrutural terciario do ARN no cal dúas cadeas de ARN se manteñen xuntas por interaccións de enlaces de hidróxeno entre os grupos 2’-OH do azucre ribosa de diferentes febras. O 2'-OH pode comportarse como doante ou como receptor de enlaces de hidróxeno, o cal permite a formación de enlaces de hidróxeno bifurcados con outro 2’OH.
Informouse de numerosas formas de cremalleira de ribosa, pero un tipo común implica catro enlaces de hidróxeno entre grupos 2'-OH de azucres adxacentes. As cremalleiras de ribosa aparecen frecuentemente en disposicións que estabilizan interaccións entre febras de ARN separadas. As cremalleiras de ribosa obsérvanse a miúdo como interaccións talo-bucle cunha especificidade de secuencia moi baixa. Porén, nas subunidades ribosómicas menor e maior, existe unha propensión polas cremalleiras de ribosa de secuencia CC/AA, con dúas citosinas na primeira cadea apareadas con dúas adeninas na segunda cadea.
Papel dos ións metálicos
Os ARNs funcionais adoitan ser moléculas pregadas estables con formas tridimensionais en lugar de febras lineares flexibles. Os catións son esenciais para a estabilización termodinámica das estruturas terciarias do ARN. Os catións metálicos que se unen ao ARN poden ser monovalentes, divalentes ou trivalentes. O ión potasio (K+) é un ión monovalente común que se une ao ARN. Un ión divalente frecuente que tamén se une ao ARN é o magnesio (Mg2+). Outros ións que se atoparon unidos ao ARN in vivo e in vitro son o sodio (Na+), calcio (Ca2+) e manganeso (Mn2+). Catións orgánicos multivalentes como a espermidina ou a espermina tamén se encontran nas células e fan importantes contribucións ao pregamento do ARN. Os ións trivalentes como a hexamina de cobalto ou os ións de lantánidos como o terbio (Tb3+) son útiles ferramentas experimentais para estudar a unión de metais ao ARN.
Un metal iónico pode interaccionar cun ARN de múltiples maneiras. Un ión pode asociarse difusamente co esqueleto molecular do ARN, apantallando as que doutro modo serían interaccións electrostáticas desfavorables. Esta protección da carga adoitan realizalo ións monovalentes. Os ións unidos ao sitio estabilizan elementos específicos da estrutura terciaria do ARN. As interaccións de unión ao sitio poden subdividirse en dúas categorías dependendo de se a auga funciona como mediadora na unión do metal. As ineraccións da “esfera externa” son mediadas por moléculas de auga que rodean o ión metálico. Por exemplo, o hexahidrato de magnesio interacciona con e estabiliza motivos de estrutura terciaria do ARN específicos por medio de interaccións con guanosina no suco maior. Inversamente, as interaccións da “esfera interna” están mediadas directamente por ións metálicos. O ARN a miúdo experimenta o seu pregamento en múltiples etapas e estas poden ser estabilizadas por diferentes tipos de catións. Nas etapas iniciais, o ARN forma estruturas secundarias estabilizadas pola unión de catións monovalentes ou divalentes e aminas polianiónicas para neutralizar o esqueleto molecular polianiónico. As etapas finais deste proceso implican a formación dunha estrutura terciaria do ARN, que se estabiliza maiormente pola unión de ións divalentes como o magnesio con posibles contribucións da unión de potasio.
Os sitios de unión de metais están a miúdo localizados no suco maior estreito e profundo do dúplex de ARN, coordinando os bordos de Hoogsteen das purinas. En concreto, catións metálicos estabilizan sitios onde o esqueleto da molécula xira, nos que o empaquetamento moi estreito dos fosfatos orixina unha rexión con gran densidade de cargas negativas. Nos dúplex de ARN hai varios motivos estruturais para a unión de metais que foron identificados nas súas estruturas cristalinas. Por exemplo, no dominio P4-P6 do intrón do grupo I de Tetrahymena thermophila varios sitios de unión de metais constan dun tándem de pares cambaleantes G-U e un tándem de apareamentos incorrectos G-A, nos cales os catións divalentes interaccionan cos bordos de Hoogsteen da guanosina polos átomos O6 e N7. Outro motivo de unión a ións nos intróns do grupo I de Tetrahymena é o motivo plataforma A-A, no cal adenosinas consecutivas nunha mesma febra do ARN forman un pseudopar de bases non canónico. A diferenza do motivo en tándem G-U, o motivo plataforma A-A únense preferentemente a catións monovalentes. En moitos destes motivos, a ausencia de catións monovalentes ou divalentes ten como resultado unha maior flexibilidade ou a perda da estrutura terciaria.
Coccinella
Coccinella é o xénero máis común de maruxiñas. Os élitros da maioría das especies son vermellos ou laranxa avermellado con manchas negras. O xénero encóntrase no hemisferio norte, con numerosas especies en Eurasia e só 11 especies nativas de Norteamérica. O nome refírese á súa cor vermella ou escarlata, do latín coccineus.
Estrutura terciaria dos ácidos nucleicos
Papel dos ións metálicos
Os ións metálicos divalentes, especialmente o magnesio, son importantes para a estrutura das unións (junctions) do ADN como a unión de Holliday que intervén na recombinación xenética. O ión magnesio apantalla os grupos fosfato cargados negativamene na unión e permítelles posicionarse máis próximos, facilitando unha conformación empillada en vez de non empillada. O magnesio é vital para estabilizar este tipo de unións nas estruturas deseñadas artificialmente usadas na nanotecnoloxía do ADN, como o motivo de sobrecruzamento dobre.
Coccinella
Os adultos e as larvas aliméntanse principalmente de áfidos. Algunhas especies, como C. septempunctata utilízanse como controis biolóxicos.
Estrutura terciaria dos ácidos nucleicos
Historia
Os primeiros traballos sobre bioloxía estrutural do ARN coincidiron, máis ou menos, cos realizados sobre o ADN a inicios da década de 1950. Na súa publicación pioneira de 1953, Watson e Crick suxeriron que o ateigamento de van der Waals polos grupos 2'OH das ribosas impedirían que o ARN adoptase unha estrutura de dobre hélice idéntica á do modelo proposto para o ADN, hoxe chamado forma B do ADN. Isto suscitou cuestións sobre a estrutura tridimensional do ARN: podía esta molécula formar algún tipo de estrutura helicoidal, e se podía, cal era?
Na metade da década de 1960 o papel do ARNt na síntese proteica estaba sendo intensamente estudado. En 1965, Holley et al. purificaron a primeira secuencia dunha molécula de ARNt, e propuxeron inicialmente que adoptaba unha estrutura de folla de trevo, baseándose principalmente na capacidade de certas rexións da molécula de formar estruturas de talo-bucle. O illamento do ARNt foi o primeiro gran froito das investigacións sobre a bioloxía estrutural do ARN. En 1971, Kim et al. conseguiron outro grande avance, producindo cristais de ARNtPhe de lévedo que difractaron con resolucións de 2-3 ángstroms usando espermina, unha poliamina natural, que se unía e estabilizaba o ARNt.
Coccinella
miniatura|esquerda|Larva de Coccinella hieroglyphica
Estrutura terciaria dos ácidos nucleicos
Historia
Despois de conseguírense as primeiras estruturas do ARNt pasou un tempo considerable no que non se conseguiron grandes avances no campo da estrutura do ARN. A capacidade de estudar unha estrutura de ARN dependía do potencial de illar o ARN diana. Isto foi unha limitación neste campo durante moitos anos, en parte porque outras dianas coñecidas, é dicir, o ribosoma, eran significativamene máis difíciles de illar e cristalizar. Así, durante uns vinte anos despois da publicación orixinal da estrutura do ARNtPhe, só se resolveran as estruturas dunha manchea doutras dianas de ARN, e case todos eles pertencían á familia dos ARN transferentes.
Esta desafortunada falta de éxitos sería finalmente superada principalmente debido a dous grandes avances na investigación dos ácidos nucleicos: a identificación dos ribocimas, e a capacidade de producilos por transcrición in vitro. Despois da publicación de Tom Cech que mostraba que o intrón do grupo I de Tetrahymena funcionaba como un ribocima autocatalítico, e do informe de Sidney Altman sobre a catálise feita polo ARN ribonuclease P, identificáronse varios outros ARNs cataliticos a finais da década de 1980, incluíndo o ribocima cabeza de martelo. En 1994, McKay et al. publicaron a estrutura dun 'complexo ribocima ARN-ADN cabeza de martelo-inhibidor' a unha resolución de 2,6 Å, no cal a actividade autocatalítica do ribocima era alterada pola unión ao substrato ADN. Ademais dos avances feitos na determinación da estrutura global por cristalografía, o inicio da década de 1990 tamén viu a aplicación da resonancia magnética nuclear (RMN) como unha técnica poderosa na bioloxía estrutrural do ARN. Investigacións como estas permitiron unha caracterización máis precisa do apareamento de bases e as interaccións de empillamento que estabilizaban o pregamento global de moléculas de ARN grandes.
O rexurdimento da bioloxía estrutural do ARN a metade da década de 1990 causou unha verdadeira explosión no eido da investigación estrutural dos ácidos nucleicos. Desde a publicación das estruturas do ribocima cabeza de martelo e do P4-6, fixéronse numerosas contribucións máis a este campo. Algúns dos exemplos máis salientables son as estruturas dos intróns do grupo I e do grupo II, e o ribosoma. As primeiras tres estruturas producíronse usando transcrición in vitro, e a RMN exerceu un papel importante na investigación de compoñentes parciais de todas as estruturas, proba do indispensables que son estas técnicas na investigación estrutural do ARN. O Premio Nobel de Química de 2009 concedéuselles a Ada Yonath, Venkatraman Ramakrishnan e Thomas A. Steitz polos seus traballos sobre o ribosoma, o que demostra o papel prominente adquirido pola bioloxía estrutural do ARN en bioloxía molecular.
Hilde Holger
Hilde Boman-Behram, nada como Hilde Sofer en Viena o 18 de outubro de 1905 e finada en Londres o 24 de setembro de 2001, foi unha bailarina expresionista, coreógrafa e profesora de danza coñecida como Hilde Holger. O seu traballo pioneiro en danza transformou a danza moderna.
Familia
A familia de Hilde era xudía liberal. Era filla de Alfred e Elise Sofer Schreiber. O seu pai escribía poesía, mais faleceu en 1908. O seu avó fabricaba zapatos para a corte austríaca.
Despois de que a Alemaña nazi invadise Austria, Holger fuxiu de Viena en 1939, e como non se lle permitiu entrar en Inglaterra, foi para a India. En Bombai coñeceu o Dr. Ardershir Kavasji Boman-Behram, con quen casou en 1940. A nai da Hilde, o seu padrasto e outros catorce parentes morreron no holocausto.
Hilda Holger tivo dous fillos, sendo a primeira unha filla en 1946 nada na India, de nome Primavera Boman-Behram. O ano 1948 a familia de Holger emigrou para Inglaterra. O seu segundo fillo foi un neno, Darius Boman-Behram, nado en 1949 con síndrome de Down; ese feito inspirou a Holger a traballar con persoas con discapacidades físicas.
Carreira
Hilde Holger comezou a bailar con seis anos de idade. Como era demasiado nova para entrar na Academia Estatal de Música e Artes Dramáticas na Academia Estatal de Viena, comezou a estudar danza de salón xunto coa súa irmá (Hedi Sofer) ata que foi aceptada para estudar coa bailarina radical Gertrud Bodenweiser, que naquela época era profesora na Academia Estatal de Viena. Eran admiradores do traballo de Isadora Duncan e de Ruth St. Denis. Holger axiña chegou a ser a bailarina principal e grande amiga de Bodenweiser, e viaxaba coa compañía dela por todas as partes de Europa occidental e oriental. Viaxaba tamén co seu propio grupo, o Grupo de Danza Hilde Holger. Cando tiña 18 anos fixo a súa primeira presentación en solitario na Secession Vienesa, e máis tarde no Hagenbund de Viena, París e Berlín. A súa danza expressionista, moi eloxiada, creou unha reacción fóra de serie. Por causa da súa paixón pola danza, o ano 1926 formou a Nova Escola da Arte de Movemento no Palacio Ratibor no centro de Viena. As presentacións de nenos foron bailados nos parques e na fronte de monumentos alí. O día 12 de marzo de 1938 a Alemaña nazi mandou soldados entraren na Austria e creou unha lei que unificaba Alemaña con Austria, a Anschluss. Naquela época tornouse ilegal para xudeus participar en calquera actividade de arte.
Holger recibiu axuda do seu amigo Carlos Petrach para fuxir do país. Decidiu ir para a India porque dixo que a arte da India era a máis imperiosa para a cultura occidental naquela época.
Na India tivo a oportunidade de empregar novas experiencias no seu traballo, especialmente os xestos da danza india. A danza India clásica ten máis do que trescentos xestos, usados para expresar a vida e a natureza. En 1941 Holger fundou unha nova escola de danza en Bombai, aceptando persoas de calquera raza, relixión e etnia, sen prexuízo. Do mesmo xeito que fixo cando estaba en Viena, Holger participou de novo na comunidade artística. Entre os seus amigos estaba o bailarín indio Ram Gopal, que tamén bailaba na escola de Holger. En 1948 mudouse de novo por causa da partición da India e a violencia que estaba crecendo entre musulmáns e hindús. Desta vez Hilde partiu para Londres.
Despois de chegar ao Reino Unido, o seu Grupo Moderno de Ballet presentábase nos parques, nas igrexas e nos teatros. Unha vez máis ela abriu unha nova escola de danza, a Escola da Hilde Holger de Danza Contemporánea, e ficou fiel ao estilo de sempre, que o corpo e a mente ten que formar unha soa unidade, para que o bailarín sexa o mellor. O progreso máis importante que consiguio en Londres, o ano 1951, foi a celebración da estrea de “Under the Sea”, que foi inspirado polas composicións de Camille Saint-Saëns.
En 1972 presentou unha danza chamada “Man against Flood” para honrar a Rewi Alley, membro do Partido Comunista da China. Esta danza incluíu participantes que formaron unha parede humana contra unha inundación de auga.
Holger tiña orgullo especial do seu traballo con persoas con discapacidade. Creou unha forma de terapia de danza para nenos con síndrome de Down. Holger foi a primeira persoa que integrou bailaríns profesionais con mozos e adultos que tiña discapacidades graves. Realizou o seu soño en 1968 en Sadler's Wells cando creou “Towards the Light” con música por Edward Grieg. Foi traballo pioneiro e unha das primeiras presentacións de danza integrada que se realizou nun escenario profesional.
Legado
Un dos seus alumnos, Wolfgang Stange, continuou o traballo que comezou con persoas discapacitadas, como aquelas con síndrome de Down ou autismo, do mesmo xeito que aceptaba calquera persoa discapacitada fisicamente. A compañía de Stange, Compañía de Teatro de Danza en Gran Bretaña creou “Hilde” que foi presentada no Teatro Riverside de Londres o ano 1996, e tamén no Odeón en Viena en 1998. Esta presentación de “Hilde” en Viena emocionou o Mestre de Ballet da Casa Estatal de Ópera e Ballet de Viena de tal xeito, que presentou unha interpretación no escenario da casa de ópera, feita por persoas con problemas de aprendizaxe que foi recibida con moitos aplausos.
As últimas semanas da súa vida Holger continuou a impartir clases de danza no seu estudo de Camden Town, onde moraba dende había máis de cincuenta anos. Entre os seus alumnos estiveron Liz Aggiss, Jane Asher, primavera Boman, Carol Brown, Carl Campbell, Sophie Constanti, Jeff Henry, Ivan Illich, Luke Jennings, Thomas Kampe, Claudia Kappenberg, Cecilia Keen Abdeen, Lindsay Kemp, Juliet Miangay-Cooper, Royston Maldoom OBE, Anna Niman, David Niman, Litz Pisk, Kristina Rihanoff, Kelvin Rotardier, Feroza Seervai, Rebecca Skelton, Marion Stein, Sheila Styles, Jacqueline Waltz e Vally Wieselthier.
Lewis (satélite)
Lewis, tamén coñecido como SSTI 1 (Small Spacecraft Technology Initiative 1) foi un satélite artificial da NASA lanzado o 23 de agosto de 1997 mediante un foguete Athena 1 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.
Características
Lewis foi o primeiro satélite do programa SSTI de pequenos satélites funcionando como demostradores tecnolóxicos. A instrumentación de Lewis consistía en
Despois de chegar a órbita o satélite empezou a xirar fóra de control ao quedar atascado un dos propulsores de control de actitude máis tempo do esperado, perdendo enerxía días despois. Lewis non puido manobrar para chegar á súa órbita operativa e reentrou na atmosfera o 28 de setembro de 1997.
Meixaboi, Guntín de Pallares, Guntín
Meixaboi é un lugar da parroquia de Guntín de Pallares no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Eduardo de Almeida Navarro
Eduardo de Almeida Navarro, nado en Fernandópolis, o 20 de febreiro de 1962, é un filólogo e lexicógrafo brasileiro, especialista en tupí antigo e nheengatu. É un profesor na Universidade de São Paulo, onde ensina tupí antigo dende 1993, e nheengatu dende 2009. Eduardo Navarro é o autor dos libros Método Moderno de Tupi Antigo, 1998 e Dicionário de Tupi Antigo, 2013, dúas obras importantes sobre a lingua tupí.
Traxectoria
En 1998, Navarro lanzou o libro Método Moderno de Tupi Antigo: a língua do Brasil dos primeiros séculos, que ten por obxectivo capacitar estudantes na lectura de textos dos séculos XVI e XVII nesta lingua e ao mesmo tempo amosar a penetración do tupí antigo na cultura brasileira. En 2005 fixo un postdoutorado na India, onde estudou as orixes do mito de Sumé no Brasil.
Guntín de Pallares, Guntín de Pallares, Guntín
Guntín de Pallares é un lugar da parroquia de Guntín de Pallares no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Eduardo de Almeida Navarro
Traxectoria
En 2013, Navarro lanzou o Dicionário de tupi antigo: a língua indígena clássica do Brasil, no que describe case oito mil palabras desta lingua, superando así o Tesoro de la lengua guaraní de Antonio Ruiz de Montoya, que conta cunhas cinco mil entradas. No presente está a preparar un dicionario da lingua nheengatu.
Grolos, Grolos, Guntín
Grolos é un lugar da parroquia de Grolos no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Eduardo de Almeida Navarro
Literatura tupí
Eduardo Navarro foi o organizador e principal tradutor dos libros Poemas: lírica portuguesa e tupi de 1997, e Teatro de 1999, nos cales redactou notas explicativas e modernizou a escrita orixinal dos textos, sendo escritos a maioría deles en tupí antigo por José de Anchieta.
Cartas dos indios Camarões
En 2021, Eduardo Navarro anunciou que traducira as seis cartas dos potiguaras Camarões, descubertas hai máis de 130 anos nos Países Baixos, onde se gardaron durante case 400 anos. As cartas, escritas completamente en tupí, son o único rexistro escrito indíxena que se escribiu no período colonial do Brasil. Navarro ten pensado publicalas como libro.
Renacemento da lingua tupí
250px|miniatura|dereita|A praia da Baía da Traição, en cuxo concello homónimo se está a tentar rescatar a lingua indíxena. Dende o ano 2000, Eduardo Navarro ten formado mestres de lingua tupí para as escolas indíxenas de Paraíba, nunha inicitativa chamada Proxecto Poti. O primeiro curso de tupí clásico, celebrado en Baía da Traição, durou dous anos e formou 17 monitores como profesores nas escolas do pobo potiguara, co obxectivo de aumentar o coñecemento sobre a lingua e tentar recuperala.
No cinema
Eduardo Navarro foi responsable da tradución ao tupí de todo o guión do filme Hans Staden, unha longametraxe sobre o aventureiro alemán Hans Staden que visitou o Brasil dúas veces no século XVI. O filme, dirixido por Luiz Alberto Pereira, estreouse en 1999 co gallo das celebracións do aniversario 500 do Brasil.
Patrimonio da Humanidade nos Países Baixos
O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade nos Países Baixos, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Os Países Baixos aceptaron a convención o 26 de agosto de 1992, facendo que os seus sitios naturais e históricos fosen elixibles para ser incluídos na lista.
Ata 2021, hai doce propiedades no Reino dos Países Baixos inscritas na Lista do Patrimonio Mundial. Once deses sitios están nos Países Baixos e un en Curaçao, no Caribe. Os Países Baixos e Curazao son ambos países constituíntes do Reino dos Países Baixos. Once sitios son bens culturais e un é un ben natural. O primeiro sitio engadido á lista foi Schokland e arredores en 1995. Os dous últimos sitios da lista actual engadíronse en 2021. O sitio transnacional Mar de Wadden (o sitio natural) compártese con Dinamarca e Alemaña, as Colonias de Benevolencia son compartidas con Bélxica e o Limes da Baixa Alemaña Limes con Alemaña. Actualmente hai tres sitios na lista provisional. Un destes sitios atópase enteiramente nos Países Baixos, outro en Curazao e outro en Bonaire, que é un concello especial dos Países Baixos, situado no Caribe.
Patrimonio da Humanidade
A UNESCO enumera os sitios baixo dez criterios, cada entrada debe cumprir polo menos un dos criterios. Os criterios I a VI son culturais e os VII a X naturais.
Casístola, Lamela, Guntín
Casístola é un lugar da parroquia de Lamela no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Gandoi, Lamela, Guntín
Gandoi é un lugar da parroquia de Lamela no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Panacea (mitoloxía)
miniatura|Panacea axuda o enfermo. Detalle dun gravado do médico veronés J. Gazola (1716). Na mitoloxía grega Panacea (en grego antigo Πανάκεια Panákeia, ‘que todo o cura’), filla de Asclepio e de Epione (filla á súa vez de Helios, o Sol) e irmá de Yaso (a curadora), Hixía, Aceso e Egle, foi unha deusa menor da saúde. Axudaba xunto as súas irmás no labor do seu pai, curar e facer medicamentos coas plantas.
Tivo catro irmáns homes: Podalirio, tamén médico e un dos reis que tivo Tricca, e Macaón, o outro rei de Tricca, especialista en cirurxía (ambos participaron na Guerra de Troia, onde Macaón foi asasinado por Pentesilea, raíña das Amazonas); Telesforo, quen dedicou a súa vida a servir o seu pai; e Arato, foi un heroe grego que liberou Sición.
Dicíase que Panacea tiña unha cataplasma ou poción coa que curaba os enfermos. Isto trouxo consigo o concepto de panacea en medicamento, unha substancia para curar todas as enfermidades. O termo tamén se utiliza en sentido figurado como algo destinado a resolver por completo un problema grande con moitas facetas.
A deusa tiña un templo en Oropo.
Ligazóns externas
«Panakeia» en Theoi Project (en inglés).
Alberto Santos Dumont
Alberto Santos Dumont, nado en Palmira o 20 de xullo de 1873 e finado en Guarujá o 23 de xullo de 1932, foi un pioneiro da aviación, inventor e enxeñeiro brasileiro.
Santos Dumont foi o primeiro home en engalar a bordo dun avión, impulsado por un motor aeronáutico. Aínda que algúns consideran os irmáns Wright como os primeiros en realizar esta fazaña, debido á engalaxe que aseguraron realizar o 17 de decembro de 1903, Santos Dumont foi o primeiro en completar un circuíto preestablecido, baixo a supervisión oficial de especialistas na materia, xornalistas e cidadáns. O 23 de outubro de 1906 voou uns 60 metros a unha altura de 2 a 3 metros do chan co seu 14-bis, no campo de Bagatelle en París. En menos dun mes, repetiu a fazaña ante unha multitude de testemuñas, percorrendo 220 metros a unha altura de 6 metros. O voo do 14-bis foi o primeiro verificado polo Aeroclub de Francia, dun aparello máis pesado que o ar en Europa e posiblemente a primeira demostración pública dun vehículo que tomaba voo polos seus propios medios, sen ser propulsado. O 14-bis tiña unha engalaxe autopropulsada, polo que Santos Dumont é considerado pola comunidade científica e aeronáutica como o "pai da aviación".
Herdeiro dunha familia de prósperos produtores de café, puido estudar ciencia e mecánica en París. A diferenza doutros pioneiros da aviación da época, deixou os seus descubrimentos no dominio público e sen rexistrar patentes.
A casa onde naceu Santos Dumont, situada no concello de Palmira (hoxe chamado Santos Dumont na súa honra), a 240 km de Belo Horizonte e 220 km de Río de Janeiro transformouse no Museo de Cabangu. Tamén hai un pequeno museo sobre a súa vida e as súas fazañas na cidade de Petrópolis, onde Dumont tiña unha casa.
Primeiros anos e familia
Francisca dos Santos era filla do comandante Paulo Santos e de dona Rosalina. Henrique e Francisca casaron o 6 de setembro de 1856, na Igrexa de Nosa Señora do Pilar, en Ouro Preto. A parella tivo oito fillos: Henrique (1857, Ouro Preto), María Rosalina (1860, facenda do Congo Soco, Santa Bárbara), Virgínia (1866, Jaguará), Luís (1869, Jaguará), Gabriela (1871, Jaguará), Alberto Santos Dumont 1873, Sofia (1875, Casal, Valença) e Francisca (1877, Casal, Valença).
O nacemento de Alberto Santos Dumont produciuse o día que o seu pai cumpriu 41 anos. Seis anos despois, cando se rematou o tramo do ferrocarril, a familia trasladouse á localidade de Casal, en Valença (na actualidade en Rio das Flores), dedicándose ao cultivo do café. Alí, Alberto foi bautizado o 20 de febreiro de 1877 na parroquia de Santa Tareixa. Henrique Dumont comprou a facenda Arindeúva, a uns 20 km da localidade de Ribeirão Preto. Daquela chegou a ser considerado o rei do café por plantar nesa propiedade uns cinco millóns de plantacións de café. A explotación contaba ademais con sete locomotoras e 96 km de vías férreas, co fin de levar as colleitas ao ferrocarril do Ribeirão Preto, que daquela era considerado o máis moderno de Suramérica.
Santos Dumont aprendeu a escribir e ler grazas á súa irmá Virgínia. Tamén estudou na cidade de Campinas no colexio Culto à Ciência, en São Paulo nos colexios Kopke e Morton e no colexio de Ouro Preto. Na súa infancia tamén estudou con profesores particulares de Francia contratados polo seu pai, directamente de París. Observaba as nubes e os paxaros e tamén se interesou polos libros de Jules Verne e polas demostracións de globos das festas de xuño. En 1888, puido ver por primeira vez un globo levado polos franceses para unha feira celebrada en São Paulo. Alberto interesouse pola enxeñaría e máis tarde, na súa adolescencia, puido conducir as locomotoras da granxa do seu pai coa súa autorización. Tamén axudou no mantemento das máquinas de café e de coser da súa nai. Ao analizar o funcionamento das máquinas de vapor, das engrenaxes e das poleas, aprendeu a manexar os equipos mecánicos. Buscando sempre información sobre proezas aéreas, coñeceu as experiencias cos globos aerostáticos que fixeron os irmáns Montgolfier en 1783 e a de Jean-Pierre Blanchard e John Jeffries que en 1785 cruzaron a Canle da Mancha en globo.
En 1890 o seu pai sufriu un accidente nun carro e, por razóns do seu tratamento, vendeu a súa facenda. En 1891 viaxou co seu pai a París e observou por primeira vez unha máquina de gasolina, diferente das máquinas de vapor que el coñecía. Levou ao Brasil un automóbil Peugeot de gasolina, o primeiro deste tipo en todo o país. Ao ano seguinte, o seu pai deulle parte da súa fortuna e a emancipación, aconsellándolle que estudase enxeñaría en Francia, para que Alberto desenvolvese o seu potencial.
Francia e os globos
miniatura|esquerda|Santos Dumont a bordo dun dos seus dirixibles Xa establecido en Francia, dedicouse aos globos, interesado en desenvolver moito máis o invento, que daquela non tiña moita facilidade de uso. Porén, os voos eran moi caros, o que lle fixo renunciar a voar por un tempo e dedicarse no seu lugar aos automóbiles, chegando mesmo a participar nalgunhas carreiras. Pouco despois retomou os seus estudos sobre globos e como manobralos. Estudou co profesor García, humanista de orixe española cun amplo coñecemento de física, mecánica e electricidade. Tamén estudou na Universidade de Bristol como alumno axudante e máis tarde regresou a París. En 1897, construíu un motor de combustión interna de dous cilindros, que adaptou a un triciclo.
Nunha das súas viaxes de regreso ao Brasil, atopou entre uns libros sobre globos un que falaba dun home chamado Lachambre, un fabricante de globos, que xunto con Machuron construíra un aparello co que fixeron unha expedición ao polo norte. Tempo despois coñeceu a Machuron, e o 23 de marzo de 1898 Santos Dumont fixo o seu primeiro ascenso con el nun globo de 750 m³, saíndo do parque Vaugirard en París e voando durante dúas horas ata o parque do castelo de La Ferrière, viaxando aproximadamente 100 km. Despois desta primeira viaxe, Santos Dumont mercou un globo á tradicional casa de construción "Lachambre". Asistiu a todas as fases da construción para aprender as técnicas e tamén engadir innovacións. Santos Dumont fixo fincapé en que o seu globo se fixese con seda xaponesa para reducir o seu peso. Tiña un cesto para unha persoa e era pequeno (103 m³); por esa época, dicíase que Santos Dumont construíra un globo que podía levar na súa maleta.
O 4 de xullo de 1898, o "balão Brasil" subiu ao ceo, sorprendendo os parisienses polo seu pequeno tamaño. Santos Dumont comezou a pensar no problema da manobrabilidade e da propulsión dos globos. Logo proxectou o seu Número 1, alongado coma un puro, inchado con hidróxeno e impulsado por un motor de gasolina. Deseñou este prototipo para que as pas da hélice do motor e o tubo de escape non entrasen en contacto co hidróxeno e provocasen unha explosión. No primeiro intento de engalaxe chocou contra unhas árbores debido á suxestión dalgunhas persoas de engalar a prol do vento. Por iso, foi cando o 20 de setembro de 1898 realizou o primeiro voo dun globo autopropulsado: partindo do Jardin d'Acclimatation, sobrevoou París en contra e a favor do vento. Tivo un pequeno accidente ao baixar, sen grandes consecuencias. En 1899, voou coas aeronaves Número 2 e Número 3. miniatura|O aviador rodeando a [[Torre Eiffel de París co seu dirixible Número 5 o 19 de outubro de 1901]] Co éxito dos voos de Santos Dumont, o magnate do petróleo Henry Deutsch de la Meurthe ofreceu un premio de cen mil francos a todo aquel que saíse do parque de Saint Cloud e, sen ningunha axuda no chan, rodease a Torre Eiffel e volvese ao punto inicial en non máis de 30 minutos. Este reto foi chamado Premio Deutsch. Santos Dumont realizou as súas primeiras probas coa aeronave Número 4 (setembro de 1900) e intentou gañar o premio a bordo do Número 5. No primeiro intento, o 13 de xullo de 1901, engalou e rodeou a torre, mais un fallo no motor do globo fixo que perdese o control, chocando contra as árbores do parque Edmond de Rothschild. O 8 de agosto volveu intentalo. Neste segundo intento, contou coa presenza da Comisión Científica do Aeroclub de Francia, rodeou a Torre Eiffel e continuou o seu camiño de regreso ata o parque de Saint-Cloud, tal e como esixía o desafío. A aeronave comezou a perder hidróxeno e as cordas da suspensión comezaron a ser cortadas pola hélice, o que obrigou a Santos Dumont a parar o motor. O globo caeu e bateu contra o tellado do hotel Trocadero, provocando unha grande explosión. Santos Dumont salvouse porque se atou á quilla da aeronave, permanecendo suspendido no aire, colgado do edificio do hotel; foi rescatado polos bombeiros de París.
O 19 de outubro de 1901 convocou os xurados do Aeroclub de Francia mais debido ao mal tempo só chegaron 25, entre eles o que ofrecía o premio, Henry Deutsch de la Meurthe. En 29 minutos e 30 segundos, o Número 6 completou a proba e cruzou a meta. Con todo, houbo unha polémica: a proba fora alterada e o novo regulamento dicía que o desembarco tamén debía realizarse dentro dos 30 minutos que esixía a proba. Santos Dumont desembarcara da súa aeronave en 30 minutos e 29 segundos. A polémica continuou ata que o 4 de novembro o Aeroclub de Francia decidiu declaralo vencedor. O premio de 129 000 francos que recibiu repartiuno entre o seu equipo e os empregados que tiña en París. O presidente do Brasil, Campos Salles enviou outro galardón do mesmo valor, xunto cunha medalla de ouro coa súa efixie e unha alusión ao escritor e poeta portugués Camões: "Por céus nunca dantes navegados".
En 1902, Alberte I de Mónaco fíxolle unha xenerosa invitación para continuar as súas investigacións sobre o voo e os globos no principado. Ofreceulle un hangar na praia de La Condamine e todo o necesario para a súa comodidade e seguridade. Entre 1902 e 1903 construíu outras aeronaves: o Número 7 para as carreiras, despois o Número 9, ignorando a construción do Número 8 debido á superstición contra o número e o mes de agosto. A aeronave Número 9 fíxose popular en París por ser bastante pequena en relación a outras aeronaves e pola boa cantidade de demostracións que Santos Dumont realizou nela. Cóntase que o utilizaba para visitar a casa dos seus amigos e ía con el polas rúas e despois entraba a tomar algo nos cafés de París.
O 14 de xullo de 1903 participou na conmemoración do Asalto da Bastilla desfilando coa súa aeronave. Nesa celebración, Santos Dumont permitiu conducila por primeira vez a outra persoa: a cubana Aida de Acosta. En xuño de 1904, marchou aos Estados Unidos para participar na carreira de dirixibles de Saint Louis, mais susufriu a man criminal dos saboteadores, que inutilizaron a aeronave Número 7.
Máis pesado có ar
miniatura|Número 19, unha das Demoiselles de Santos Dumont Santos Dumont continuou construíndo aeronaves: o Número 10, con capacidade para doce pasaxeiros. O Número 11 era un bimotor que tamén tiña ás. O número 12 era semellante a un helicóptero. En 1906, experimentou co Número 13 e nese mesmo ano construíu o Número 14, que empregou para realizar os primeiros intentos de voo co seu primeiro avión, o 14-bis, que inicialmente despegou unido a esta aeronave.
O 23 de outubro de 1906 realizou un voo de 60 metros no campo de Bagatelle, conquistando a Copa Archdeacon, considerándose a primeira vez que un avión corría e engalaba sen axuda algunha e empregando só as súas propias forzas. O 12 de novembro de 1906 reuniuse con Gabriel Voisin e Louis Blériot, que construíran unha aeronave para competir. Santos Dumont deulles tempo para engalar, mais non o conseguiron; non o conseguiu o seu primeiro intento ás dez da mañá, pero no seu cuarto intento realizou un voo de 220 metros marcando o primeiro récord de distancia, gañando o premio do Aeroclub de Francia. Tamén construíu un avión Número 15 con ás de madeira, un Número 16 que era unha mestura dun dirixible e un avión, e o Número 17 e o Número 18 que eran planeadores acuáticos. Descontento cos resultados destes últimos prototipos, fixo unha nova serie de dispositivos máis pequenos e refinados, chamados Demoiselles, que van desde os números 19 ata o 22.
Avimimus
Avimimus (do latín: avis = ave + mimus = imitador) é un xénero de dinosauro terópodo oviraptorosauro, nomeado polas súas características semellantes ás dun paxaro, que viviu no Cretáceo tardío no que agora é Mongolia, hai entre 85 e 70 millóns de anos. O primeiro espécime foi descuberto na Formación de Djadochta e foi descrito oficialmente polo doutor Sergi Kurzanov en 1981. En 1991, Sankar Chatterjee creou a orde Avimimiformes para incluír a Avimimus, mais no presente stá en desuso. A especie tipo é Avimimus portentosus, e unha segunda especie foi nomeada en 2018, chamada Avimimus nemegtensis.
Alberto Santos Dumont
Despois do 14-bis
O éxito dos voos de Santos Dumont e o feito de que nunca patentou os seus inventos coa intención de motivar as innovacións aeronáuticas, animou enxeñeiros e inventores a desenvolver novos proxectos. Xunto con Léon Delagrange, Voisin fabricou un biplano que voou en Bagatelle en marzo e abril de 1907. Blériot tamén realizou pequenos voos cos seus modelos. O 2 de novembro de 1907, Henri Farman bateu o récord de 14-bis ao voar 771 metros en 52 segundos a bordo dun avión construído por Voisin. En setembro, Santos Dumont, realizou experimentos no río Sena co número 18, que era un esvarador acuático.
Avimimus
Descrición
miniatura|esquerda|Tamaño de A. portentosus en comparanza cun humano. O Avimimus era un dinosauro pequeno semellante a unha ave cunha lonxitude do corpo de 1,5 m.
Alberto Santos Dumont
Despois do 14-bis
En 1909 celebráronse dous grandes eventos: a "Semana de Champagne" na cidade francesa de Reims, que foi o primeiro encontro aeronáutico do mundo, onde se celebraron varias probas con premios que sumaron douscentos mil francos e o "desafío de cruzar a Canle da Mancha", lanzado a todos os aviadores. En xaneiro dese ano, Santos Dumont obtivo a primeira licenza de aviador, autorizada polo Aeroclub de Francia.
Homenaxes e retiro
O 25 de xullo de 1909, Blériot cruzou a Canle da Mancha, converténdose nun heroe nacional para os franceses. Guillerme II, emperador de Alemaña, dixo entón unha frase que apareceu impresa en varios xornais: "Inglaterra xa non é unha illa". Santos Dumont, nunha carta, felicitaba a Blériot, o seu amigo, coas seguintes palabras: "Esta transformación da xeografía é unha vitoria da navegación aérea sobre a navegación marítima. Algún día, quizais, grazas a ti, o avión cruzará o Atlántico". Blériot respondeu entón: "Non fixen outra cousa que seguilo e imitalo. O seu nome é unha bandeira para os aviadores. Vostede é o noso líder".
Santos Dumont comezou a padecer esclerose múltiple. Envellecía en aparencia e sentíase canso de seguir competindo con novos inventores nas distintas probas. Rematou as súas actividades de oficina en 1910 e illouse da vida social parisiense. En recoñecemento ás súas conquistas, o Aeroclub de Francia honrouno coa construción de dous monumentos: o primeiro, en 1910, erixido no campo de Bagatelle, onde realizou o seu histórico voo 14-bis e o segundo, en 1912, en Saint-Cloud, en conmemoración do voo da aeronave número 6, ocorrido en 1901. O 18 de setembro de 1909 realizou o seu último voo nun dos seus avións, sobrevoando unha multitude, sen poñer as mans nos mandos da aeronave; levaba dous panos, un en cada man, que deixou caer ao pasar sobre a multitude.
Últimos anos
miniatura|Última foto de Santos Dumont (dereita), con Jorge Dumont e João Fonseca En agosto de 1914, Francia foi invadida polas tropas alemás. Foi o inicio da primeira guerra mundial. Os avións comezaron a utilizarse na guerra, primeiro para a observación das tropas inimigas e máis tarde nos combates aéreos, cada vez máis violentos, co uso de metralladoras e bombas. Santos Dumont viu dun momento para outro como o seu soño de ver voar a humanidade se convertía nun pesadelo. Entón comezou a "guerra dos nervios" do "pai da aviación".
Comezou a dedicarse ao estudo da astronomía, residindo en Trouville, preto do mar. Para iso empregou diversos dispositivos de observación, que os veciños crían que eran dispositivos de espionaxe para colaborar cos alemáns. Foi detido por esta acusación, mais o suceso aclarouse e o goberno francés pediu desculpas formalmente. A súa saúde empeorou e en 1915 decidiu regresar ao Brasil. Entre decembro de 1915 e xaneiro de 1916 participou no II Congreso Científico Panamericano en Washington nos Estados Unidos, onde se abordou o tema do uso da aviación como vía para facilitar as relacións entre os países de América. Porén, os avións empregábanse nese momento con fins militares pola guerra. Nos Estados Unidos fabricábanse 16 avións militares ao día.
Regresou ao Brasil e ao sufrir unha depresión que o acompañou ata os seus últimos días, atopou refuxio en Petrópolis, onde proxectaba a construción da súa casa A Encantada, unha casa con diversos inventos propios, como unha ducha de auga quente e unha escaleira onde tiña que pisar primeiro o pé dereito. Alí permaneceu ata 1922, cando decidiu visitar Francia chamado por uns amigos. Nunca máis estableceu un lugar de residencia fixa. Estivo un tempo en París, São Paulo, Río de Xaneiro, Petrópolis e na facenda Cabangu en Minas Gerais.
En 1922 condecorou a Anésia Pinheiro Machado, que durante as celebracións do centenario da independencia do Brasil realizou a viaxe Río de Xaneiro-São Paulo nun avión. Nese mesmo ano fixo construír unha tumba para os seus pais e para el no cemiterio de São João Batista, en Río de Xaneiro. A tumba é unha réplica do Ícaro do parque Saint-Cloud de París.
En xaneiro de 1926, fixo un chamamento á Sociedade de Nacións para que impedise o uso de avións como armas de guerra. Mesmo ofreceu dez mil francos para quen escribise a mellor obra contra o uso dos avións na guerra. Nese mesmo ano inventou un motor portátil para esquiadores que facilitaba a escalada das montañas. Foi probado pola campioa francesa de esquí, a señorita Porgés.
En xuño de 1930 foi condecorado polo Aeroclub de Francia co título de Grande Oficial da Lexión de Honra francesa. En xuño de 1931 foi elixido membro da Academia Brasileira das Letras. Tamén en 1931 foi ingresado en residencias médicas de Biarritz e Orthez, no sur de Francia. António Prado Júnior, antigo alcalde de Río de Xaneiro (naquel momento capital do Brasil), exiliárase pola revolución de 1930 e fuxira a Francia onde atopou a Santos Dumont cunha delicada saúde, o que o levou a entrar en contacto coa familia e pedirlle ao seu sobriño Jorge Dumont Villares que se atopase con el en Francia. De regreso ao Brasil, pasaron por Araxá, en Minas Gerais, Río de Xaneiro, São Paulo e finalmente instaláronse no Hotel la Plage de Guarujá, en 1932.
En 1932 produciuse a revolución constitucionalista, en que o estado de São Paulo se levantou contra o goberno revolucionario de Getúlio Vargas. Iso incomodou moito a Santos Dumont, que pediu que non houbese guerra entre brasileiros. Con todo, o conflito era imparable e os avións atacaron o Campo de Marte en São Paulo o 23 de xullo dese ano. Posiblemente a visión dos avións de combate puido causar unha fonda anguria en Santos Dumont, que aquel día, aproveitando a ausencia do seu sobriño, quixo acabar coa súa propia vida, tres días despois de ter cumprido os 59 anos, aínda que quedan dúbidas sobre a causa da súa morte.
Mulero
Alfonso Santos, coñecido como Mulero, nado na Coruña c. 1900 e finado o 10 de xullo de 1961, foi un futbolista galego, que xogaba como porteiro.
Traxectoria
Traballou coas mulas que arrastraban os tranvías da Coruña, motivo polo que recibiu o alcume de Mulero. Comezou xogando ao fútbol como dianteiro no Célebre FC do Camiño Novo e logo pasou ao Fabril. Alí ocupou un día a portería, debido á ausencia do gardameta do equipo, e dende entón xogou xa sempre como gardameta. En 1922 fichou polo Deportivo da Coruña, co que xogou durante os seguintes anos no Campionato de Galicia, proclamándose campión na tempada 1926/27, aínda que nos últimos anos perdeu a titularidade en favor de Isidro.
Treilán, Lamela, Guntín
Treilán é un lugar da parroquia de Lamela no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Vladimir Titov
Vladimir Georgiievich Titov, nado en Sretensk (Krai de Zabaikalski, Rusia), o 1 de xaneiro de 1947, é un cosmonauta ruso que participou nas misións Soiuz T-8, Soiuz T-10-1, Soiuz TM-4, Soiuz TM-6, STS-63 e STS-86.
Traxectoria
Titov graduouse no Instituto Superior da Forza Aérea en Chernigov (Ucraína) en 1970, e na Academia Iuri Gagarin da Forza Aérea en 1987. Foi elixido para ser parte do corpo de cosmonautas en 1976, participando nas misións Soiuz T-8, Soiuz T-10-1, Soiuz TM-4, Soiuz TM-6, STS-63 e STS-86 e pasando 387,03 días no espazo.
Portugal no Festival de Mozos Músicos de Eurovisión
Portugal participou por primeira vez no V Festival de Mozos Músicos de Eurovisión no ano 1990.