cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Madison Square
O seu principal atractivo é o Madison Square Park, un parque público de 2,5 hectáreas, flanqueado ao leste pola Avenida Madison, ao sur pola rúa 23, ao norte pola rúa 26 e ao oeste pola Quinta Avenida e Broadway na súa intersección.
Entre os edificios destacados situados en Madison Square atópanse o edificio Flatiron, o edificio New York Life Insurance, a División de Apelación do Palacio de Xustiza do Estado de Nova York e a Metropolitan Life Tower.
Fernando Hoyos
Fernando Hoyos, nado en Vigo en 1943 e finado en Guatemala o 13 de xullo de 1982, foi un xesuíta que predicou e loitou en Guatemala seguindo a Teoloxía da liberación.
Traxectoria
Ordenouse xesuíta en 1960 e realizou estudos de Humanidades, Filosofía e Teoloxía en universidades de Salamanca, Múnic, Lovaina e Comillas (Madrid).
Labor en Guatemala
Xa formado na Teoloxía da liberación, chegou a Guatemala a comezos dos anos 70 e implicouse decididamente na solidariedade cun pobo privado de dereitos, masacrado polo Exército e en medio dunha pobreza e desigualdade extremas. O seu labor social e educativo deixou unha fonda pegada no país centroamericano. Acabou por se integrar no Exército Guerrilleiro dos Pobres (EGP) e morreu nun enfrontamento armado o 13 de xullo de 1982 sen que o seu corpo aparecese até o día de hoxe.
Galicia oriental (Europa Central)
miniatura|250px|Situación da Galicia oriental en [[Ucraína.]]
A Galicia oriental é unha das dúas partes en que se divide a rexión histórica de Galicia.
Actualmente, o territorio da Galicia oriental, nas fronteiras de 1914, esténdese polas rexións ucraínas seguintes:
Comité Olímpico Sirio
O Comité Olímpico Sirio (en اللجنة الأولمبية السورية) é o Comité Olímpico Nacional de Siria responsábel da participación do país nos Xogos Olímpico. É unha organización sen ánimo de lucro que escolle os deportistas e os equipos que competirán polo país, e recolle fondos para envialos aos evento olímpicos organizados polo Comité Olímpico Internacional (COI).
Historia
O Comité Olímpico Sirio foi estabelecido en 1948. Mowaffak Joumaa serviu como Presidente do Comité Olímpico Sirio e da Federación de Deportes Xeral dende 2010 a 2020, e dende entón é o presidente de honra. O seu sucesor é Feras Mouala que exerceu como Secretario Xeral de 2010 a 2019.
Gueimonde
O topónimo galego Gueimonde pode referirse a:
A Torre, Seixo, Marín
A Torre é un lugar da parroquia de Seixo no concello pontevedrés de Marín, na comarca do Morrazo. Tiña 113 habitantes no ano 2011 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 49 eran homes e 64 mulleres.
Acordo de Linas-Marcoussis
O Acordo de Linas-Marcoussis é un acordo de paz ao que se chegou o 24 de xaneiro de 2003 como remate da Guerra Civil de Costa do Marfil.
Participantes
Entre o 13 de xaneiro e o 25 de xaneiro de 2003 reuníronse nos veciños concellos franceses de Linas e de Marcoussis, representantes dos principais partidos políticos marfileses coa intermediación do presidente da República Francesa, Jacques Chirac. Os partidos políticos participantes foron:
Á xuntanza chegábase logo de máis de dous anos de guerra civil entre as rebeldes Novas Forzas de Costa do Marfil (MJP, MPCI e MPIGO), que controlaban a metade setentrional do país, de maioría musulmá, e o exército gobernamental, que controlaba a metade meridional, de maioría cristiá, e as principais vías de comunicación co exterior.
O moderador das conversas foi o maxistrado francés Pierre Mazeaud, que logo sería presidente do Tribunal Constitucional galo, coa axuda do xuíz Keba Mbaye e do antigo primeiro ministro Seydou Diarra.
Resultados
O acordo contemplaba a creación dun goberno de unidade nacional, onde se integrasen todos os partidos políticos, e que se encargaría da convocatoria de eleccións presidenciais e lexislativas. O goberno debería estar dirixido por un primeiro ministro neutral, que non podería presentarse aos comicios presidenciais seguintes. Tamén sinalaba o acordo a reforma das Forzas Armadas así como o desarmamento das forzas rebeldes, e garantía unha amnistía para os militares das súas partes implicadas no conflito. Así mesmo, tamén lles outorgaba á ONU, a Francia e á CEDEAO o papel de árbitros destes procesos.
Consecuencias
Durante os meses seguintes, o desarmamento das forzas rebeldes foi parcial e incompleto, e tardou meses en comezar. Máis aínda tardou a convocatoria de eleccións presidenciais e lexislativas, que non se chegou a producir ata 2010.
Eumeces schneideri
Eumeces schneideri é unha especie de escíncido endémico de Asia Central, Asia Occidental e África do Norte.
Etimoloxía
O seu nome específico schneideri púxoselle na hora do zooloxía alemán Johann Gottlob Theaenus Schneider.
Subespecies
Recoñécense cinco subespecies, incluíndo a subespecie nominotípica.
Graham McRae
Graham McRae, nado en Wellington o 5 de marzo de 1940 e finado o 4 de agosto de 2021,  foi un piloto de automobilismo de Nova Zelandia. Conseguiu un éxito considerable na serie de Fórmula 5000, gañando a Tasman Series cada ano entre 1971 e 1973, e tamén o 1972 L & M Continental 5000 Championship nos Estados Unidos.
A saída individual de McRae no Campionato Mundial de Fórmula 1 foi no Gran Premio do Reino Unido de 1973 o 14 de xullo de 1973, onde se retirou na primeira volta. McRae tamén competiu nas 500 Millas de Indianápolis de 1973, terminando na 16ª posición e mellor novato.
Traxectoria
dereita|miniatura|Graham McRae no seu auto despois de gañar en Levin. Enxeñeiro cualificado, McRae competiu nas carreiras de automóbiles deportivos locais e subidas a principios dos anos 60. Despois de correr cun vello chasis de Brabham, McRae construíu un coche de Fórmula Nacional que dominou a serie 68-69, batendo a talentosos adversarios como David Oxton, Ken Smith e Bert Hawthorne. Tamén correu nas catro roldas de Nova Zelandia das Tasman Series e McRae demostrou ser sorprendentemente competitivo no circuíto de Levin onde McRae, con 160 CV menos de potencia cualificou 1´8 segundo máis lento que Jochen Rindt e case igualou o tempo do GLTL do líder do equipo Graham Hill nun mal manexo do Lotus 49. Este resultado asegurou a McRae unha bolsa para correr en Europa nunhas carreiras de F1 en 1969 onde correu na parte superior do grupo nun vello Brabham BT23.
Antes de entrar na Fórmula Un, McRae logrou o sexto posto no Guards European Formula 5000 Championship de 1970 e no Rothmans European Formula 5000 Championship de 1971. Gañou varias roldas, pero viuse minguado por algúns accidentes, un grave e a súa impaciencia valeulle o alcume, "Cassius" (polo campión de boxeo) que reflectía a súa fachenda e crenza na grandeza do seu propio talento. Os circuítos eran duros na F5000 europea nese momento e McRae estaba competindo contra os ex pilotos de F1 Brian Redman, Trevor Taylor, Mike Hailwood e Frank Gardner, todos pilotos de clase mundial e Peter Gethin e Howden Ganley nos McLarens oficiais. McRae foi Campión da Serie Tasman tres anos consecutivos, de 1971 a 1973, tamén logrou a coroa do Campionato do Mundo de F5000 en 1972, con tres vitorias. A vitoria do campionato 5000 dos Estados Unidos en 1972 foi un notable logro contra os pilotos de automóbiles deportivos competentes na F5000 e Campionato Mundial David Hobbs e Sam Posey. No combinado do Trofeo Internacional F1 / F5000, McRae terminou 7º, o primeiro coche F5000 e por un tempo correu por diante de Graham Hill nun Brabham BT34 de F1 e aguantou cos McLaren F1 de Denny Hulme e Peter Revson, reflectindo a boa configuración do coche de carreiras e as habilidades de McRae no seu Leda F5000. McRae probablemente tería unha participación regular na F1 se non fora un cliente difícil e probablemente demasiado vello, 32 anos, para a maioría dos equipos como para ser desenvolvido como piloto de F1. Ofrecéuselle participar na F1 en Nivelles cando Jackie Stewart sufriu unha úlcera, pero non puido encaixar no seu esixente programa. Correu para Frank Williams no Gran Premio do Reino Unido o ano seguinte pero cun chasis pouco competitivo e o seu bo comezo arruinouse polo choque de varios vehículos que detivo a carreira logo dunha volta.
En 1973 enfrontouse a unha competencia moito máis forte na F5000 dos Estados Unidos cos pilotos de F1 James Hunt e Jody Scheckter, tendo mellor financiamento e máis apoio. McRae pilotou ben ese ano na F5000 europea, pero só logrou unha vitoria en Mallory Park. 1974 foi o último bo ano de McRae e, malia a falta de financiamento e disputas contractuais sobre o seu novo McRae GM2 e o seu derivado Talon, McRae terminou na 8ª posición na serie F5000 estadounidense e tería sido quinto se non perdera o terceiro lugar por un fallo nos pneumáticos en Las Vegas, onde estaba correndo por diante de Unser. McRae disputou a serie estadounidense F5000 Travelers Check, nunha Lola T332 que mostrouse prometedor nas eliminatorias, terminando cuarto por detrás de JP Jarier en Watkins Glen e segundo nun ardente Laguna Seca detrás de Al Unser, por diante de Warwick Brown e clasificando oitavo en Long Beach, pero nunca terminou mellor que oitavo durante a serie. McRae debutou co seu novo GM3 na última carreira estadounidense de F5000 en Riverside en 1976 e retirouse. O coche presentaba fiestras Perspex na cabina (como o Tyrrell P34, polo que os espectadores podían ver a Graham ao volante. Pero coa normativa F5000 dos Estados Unidos a McRae levoulle un ano adaptar o GM3 e non podía pagar motores competitivos nin competir contra os equipos privados de Haas ou Paul Newman. En 1978 gañou o seu quinto título de F5000, o campionato de pilotos australianos de 1978.
McRae Cars
miniatura|McRae GM1
En 1972, McRae, Malcolm Bridgland de Malaya Garage e o deseñador de automóbiles Len Terry construíron un novo F5000. O coche foi inicialmente chamado Leda LT27 despois dos deseños de Terry. A mediados de 1972, o corredor de seguros de Londres John Heynes e McRae, compraron Bridgland e crearon a empresa británica McRae Cars Ltd en Poole, Dorset. A partir do 1 de xullo de 1972, o Leda LT27 pasou a chamarse McRae GM1. Construíronse catorce destes coches entre 1972 e 1973. Logrou un grande éxito no British Hill Climb Championship, pilotado por Roy Lane. Construíuse un único McRae GM2 en 1973 e o deseño foi posteriormente vendido a Jack McCormack que construíu cinco exemplares baixo o nome "Talon". Seguiu un só GM3 en 1976 e posteriormente desenvolveu o GM9 Can-Am. McRae seguiu en 1993 cunha réplica do Porsche 356 Speedster. Estaba baseado nun Porsche 914 2.0 litros cunha caixa de cambios de cinco velocidades. McRae importara un Porsche 356 Speedster de Vintage Speedsters de California para fabricar os moldes para os seus kits de produción. Sendo un perfeccionista técnico, o Spyder de McRae foi unha réplica exacta do orixinal construído por Porsche en 1954 e 1955. Algúns McRae Spyders eran alimentados por motores Subaru. En xuño de 2000 McRae fundou McRae Cars Ltd. con sede en Nova Zelandia. Dende a súa enfermidade en 2003 non fabricaron máis destes autos e os 38 modelos existentes teñen alta demanda. A empresa quedou fóra do rexistro en xuño de 2003. O antigo propietario dun McRae GM1 e piloto, Alister Hey de Queenstown rexistrou McRae Cars Limited novamente en 2010.
San Martiño, As Grañas do Sor, Mañón
San Martiño é un lugar da parroquia das Grañas do Sor no concello Coruñés de Mañón na comarca do Ortegal. Tiña 6 habitantes no ano 2011 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 4 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 15 habitantes.
Graham McRae
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Sulfolobus
Sulfolobus é un xénero de microorganismos procarióticos termófilos pertencente ao dominio das arqueas.
As especies do xénero Sulfolobus crecen en fontes termais volcánicas cun óptimo a pH 2-3 e a temperaturas de 75-80 °C, polo que son organismos acidófilos e termófilos. As células de Sulfolobus teñen forma irregular e son flaxeladas.
As especies do xénero noméanse xeralmente pola localidade onde foron illadas por primeira vez, por exemplo, Sulfolobus solfataricus foi illada por primeira vez no volcán italiano Solfatara. Outras especies poden atoparse por todo o mundo en áreas volcánicas ou xeotérmicas, como nas formacións chamadas pozas de barro ou solfataras.
Estrutura celular e metabolismo
Os Sulfolobus poden crecer tanto litoautotroficamente oxidando xofre e sulfuro de hidróxeno e fixando CO2, coma quimoioheterotroficamente utilizando o xofre para oxidar compostos carbonados reducidos. Porén, o crecemento heterótrofo só foi observado en presenza de oxíxeno. As súas principais vías metabólicas son unha vía glicolítica, unha vía da pentosa fosfato, e o ciclo de Krebs. Ademais de respirar aerobicamente xofre ou compostos carbonados, Sulfolobus pode tamén oxidar o ión ferroso a ión férrico, o cal ten aplicación na industria mineira. S. tokodaii cepa 7 oxida sulfuro de hidróxeno a sulfato intracelularmente, o que se ten aplicado no tratamento de augas industriais.
Ecoloxía
Viven principalmente en augas termais volcánicas, e poden atoparse especies de Sulfolobus alí onde haxa actividade volcánica. Prosperan en lugares con temperaturas arredor de 80 °C e pH arredor de 3, onde está presente o xofre. S. solfataricus atopouse en áreas moi diferentes como o parque de Yellowstone e monte Santa Helena en EUA, Islandia, Italia, e Rusia entre outras. Outra especie, a S. tokodaii, foi localizada nun balneário ácido en Beppu, Kyūshū, Xapón. Os sedimentos situados a ~90m baixo o leito mariño da marxe continental peruana están dominados por tetraéteres arqueanos intactos (lípidos típicos de arqueas termófilas), e unha fracción significativa da comunidade son arqueas sedimentarias ligadas taxonomicamente a crenarqueotas Sulfolobales.
Xenoma
A arquea S. solfataricus ten un cromosoma circular de 2.992.245 pares de bases. Outra especie secuenciada, o S. tokodaii ten un cromosoma tamén circular pero algo menor, de 2.694.756 pares de bases. Ambas as especies carecen dos xenes ftsZ e minD, os cales se consideraban característicos nos crenarqueotas secuenciados. Tamén codifican unha citrato sintase e dúas subunidades da 2-oxoácido:ferredoxina oxidorredutase, a cal desempeña o mesmo papel que a alfa-cetoglutarato deshidroxenase no ciclo de Krebs. Isto indica que Sulfolobus ten un ciclo de Krebs similar ao que se encontra nas mitocondrias eucarióticas. Outros xenes da cadea respiratoria que participan na produción de ATP non son similares aos eucarióticos. O citocromo c é un deses exemplos, que é moi importante na transferencia de electróns cara ao oxíxeno nos eucariotas. Este tamén se atopou en Aeropyrum pernix K1. Como este paso é importante para os microorganismos aeróbicos como Sulfolobus, este probablemente utiliza unha molécula diferente para a mesma función ou ten unha ruta diferente.
Modelo para o estudo da replicación do ADN
Cando se secuenciou completamente o primeiro xenoma de arqueas en 1996, o da especie Methanococcus jannaschii, viuse que os xenes de Methanococcus jannaschii implicados na replicación do ADN, transcrición, e tradución, estaban máis relacionados cos dos eucariotas que cos dos procariotas. En 2001, secuenciouse o primeiro xenoma dunha especie de Sulfolobus, o de Sulfolobus solfataricus P2. No xenoma de P2, os xenes relacionados coa replicación do cromosoma estaban tamén máis relacionados cos de eucariotas. Estes xenes inclúen os da ADN polimerase, primase (con dúas subunidades), MCM, CDC6/ORC1, RPA, RPC, e PCNA. En 2004, identificáronse as orixes da replicación do ADN de Sulfolobus solfataricus e Sulfolobus acidocaldarius. Ambas as especies contiñan dúas orixes de replicación no seu xenoma. Esta foi a primeira vez que se atopaba que un procariota usaba máis dunha orixe de replicación. O mecanismo da replicación do ADN en arqueas está conservado evolutivamente, e é similar ao eucariótico. Sulfolobus utilízase agora como modelo para estudar os mecanismos moleculares da replicación do ADN nas arqueas, e suxeriuse que se podería utilizar para estudar a replicación eucariota, que é máis complexa, pero con moitas similitudes.
Uso en biotecnoloxía
As proteínas de Sulfolobus son interesantes en biotecnoloxía e uso industrial debido á súa natureza termoestable. Unha aplicación é a creación de derivados artificiais de proteínas de S. acidocaldarius, denominados afitinas. Porén, as proteínas intracelulares non son necesariamente estables a baixos pH, porque as especies de Sulfolobus manteñen un gradiente de pH significativo a través da membrana externa.
Sulfolobus como hóspede viral
Os virus lisoxénicos infectan a Sulfolobus para protexerse, xa que os virus non poden sobrevivir nas condicións extremadamente ácidas e quentes nas que habita Sulfolobus, e os virus utilizan o ambiente interno da célula de Sulfolobus como protección contra esas duras condicións. Esta relación permite que o virus se replique dentro das arqueas sen quedar destruído polas condicións ambientais, e explica algunhas das propiedades peculiares destes virus. Os virus de Sulfolobus son virus lisoxénicos permanentes ou temperados. Os lisóxenos permanentes difiren dos bacteriófagos lisoxénicos en que, por exemplo, as células hóspede non se lisan despois da indución da produción de virus do grupo Fuselloviridae, que finalmente volven ao estado lisoxénico. Son tamén únicos en que os xenes que codifican as proteínas estruturais dos virus se transcriben constantemente e a replicación do ADN parece ser inducida.
Resposta aos danos no ADN
A exposición de Sulfolobus solfataricus ou Sulfolobus acidocaldarius a axentes que producen danos no ADN como a irradiación UV, bleomicina ou mitomicina C inducen a agregación celular. Outros estresantes físicos como os cambios de pH e temperatura, non inducen esta agregación, o que suxire que a indución da agregación é causada especificamente por danos no ADN. Ajon et al. demostraron que a agregación celular inducida pola luz UV media un intercambio de marcadores cromosómicos con alta frecuencia en S. acidocaldarius. Viuse que as taxas de recombinación excedían ás dos cultivos non inducidos en ata tres ordes de magnitude. Wood et al. demostraron que a radiación UV incrementaba a frecuencia de recombinación debido a intercambio xenético en S. acidocaldarius. Frols et al. e Ajon et al. formularon a hipótese de que o proceso de transferencia de ADN inducible pola luz UV e a subseguinte reparación homóloga recombinacional representa un importante mecanismo para manter a integridade do cromosoma en S. acidocaldarius e S. solfataricus. Esta resposta pode ser unha forma primitiva de interacción sexual, similar á mellor estudada transformación bacteriana, que tamén está asociada coa transferencia de ADN entre células, que orixina unha reparación por recombinación homóloga dos danos no ADN.
La Puebla de Montalbán
dereita|miniatura|300px|Situación dentro da provincia La Puebla de Montalbán é un concello da provincia de Toledo, na comunidade autónoma de Castela-A Mancha. Esténdese por unha área de 141,16 km² onde no ano 2007 vivían 8.004 habitantes. Encóntrase a 35 km da capital, Toledo.
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito, dando a alcaldía á socialista Araceli Ladera Díaz-Chirón :
W-inds. Single Collection BEST ELEVEN
'W-inds. Single Collection BEST ELEVEN' é o noveno álbum, e o segundo recompilatorio, do grupo xaponés de J-Pop chamado w-inds, lanzado o 1 de xaneiro do ano 2008 baixo o selo Pony Canyon e producido por Flight Master.
Vella fritindo ovos
A Vella fritindo ovos é un cadro de Velázquez realizado na súa etapa sevillana. Hoxe en día atópase na National Gallery of Scotland, en Edimburgo, tras ser adquirido en 1955 por un valor de 57.000 libras esterlinas.
A data do cadro, aínda que non está claramente definida, sitúase en torno ao ano 1618, antes do traslado definitivo de Velázquez a Madrid no ano 1623.
A técnica
Este cadro, ao igual que outros realizados na primeira época de Velázquez, está influenciado polo claroescuro; un foco de luz, que ten a súa orixe na parte esquerda do lenzo, ilumina a parte dereita do cadro, é dicir, á anciá, aos seus útiles e aos ovos que está a fritir, deixando escuro o resto de cadro, o fondo e o neno. Este claroescuro é moi intenso, de xeito que é difícil apreciar a parede que se atopa ao fondo do cadro, a cal só é posible identificar porque ten unha cesta colgando dela.
O realismo do lenzo é case fotográfico, Velázquez pon especial énfase en que os obxectos destaquen neste exemplo de bodegón, no que aparecen pratos, vasillas, potas, morteiros e xarras, destacando así o brillo especial do cristal ou a influencia da luz no melón que porta o rapaz. A fritura da vella está incriblemente lograda, tanto que semella que o aceite fervendo está a saltar diante dos ollos do espectador.
Os pés e as mans son as partes máis expresivas do corpo e, observando detidamente o lenzo, apréciase que o pintor traballou as mans da vella con moito detalle, ao igual que acontece coas mans do rapaz, que suxeita o melón e a vasilla.
O emprego de personaxes populares é recorrente nas pinturas da primeira época de Velázquez, chegando a utilizar modelos da súa contorna familiar en moitos casos; así por exemplo, a muller que aparece sita neste cadro aparece tamén na obra Cristo na casa de Marta e María.
O lenzo destaca asemade polas súas cualidades tenebristas, altos contrastes de luces e sombras, ao mesmo tempo que Velázquez fai uso de tonalidades clásicas e tenues, amosando un claro predominio das cores ocres e pardas. O virtuosismo do pintor queda patente nos detalles, coma o xeito de plasmar a natureza morta, as mans da vella e os obxectos acortados segundo as regras da perspectiva.
A escena de organización oval, na que aparecen medias figuras en planos moi próximos, introduce ao espectador na acción conxelada.
Tartaruga mariña común
A tartaruga mariña común (Caretta caretta) é unha especie de tartaruga mariña pertencente á familia Cheloniidae. Habita no océano Atlántico, Pacífico e Índico, e no Mediterráneo. Tamén se pode ver polas costas galegas (ver Lista de réptiles de Galicia). Actualmente é a única especie do xénero Caretta. Pasa a maior parte da súa vida en hábitats mariños e estuarios, e a femia só sobe brevemente á praia para desovar. Ten unha baixa taxa de reprodución; as femias fan como media catro postas de ovos e logo pasan por un período de quiescencia no cal non poñen ovos durante dous ou tres anos. Chega á madureza sexual entre os 17 e os 33 anos e ten unha lonxevidade de 47 a 67 anos.
As tartarugas adultas miden como media uns 90 cm de longo e teñen un peso medio de 135 kg, aínda que tamén se rexistraron exemplares máis grandes cunha lonxitude de ata 213 cm e un peso de ata 545 kg. A cor da pel varía desde amarelo a marrón, e a coiraza (cuncha) é tipicamente marrón–avermellada. A diferenza máis clara entre machos e femias adultos é que os machos teñen colas máis grosas e plastróns máis curtos que as femias. Non hai dimorfismo sexual entre femias e machos xuvenís.
É unha especie omnívora, que se alimenta principalmente de invertebrados que viven no leito mariño. As súas mandíbulas son grandes e poderosas e serven como unha ferramenta eficaz para desfacer as presas. As tartarugas neonatas teñen numerosos depredadores e os ovos son especialmente vulnerables a depredadores e organismos terrestres. Unha vez que alcanzan a idade adulta, o seu gran tamaño fai que os seus depredadores se limiten basicamente aos tiburóns.
É considerada unha especie en perigo de extinción pola Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Os aparellos de pesca desatendidos son responsables de moitas mortes entre as tartarugas mariñas, incluíndo C. caretta. Tamén poden afogarse cando quedan atrapadas en redes de arrastre. Para reducir a mortalidade, utilízanse redes con dispositivos que exclúen as tartarugas mariñas, que lles proporcionan unha vía de escape se quedan atrapadas nas redes. A perda de praias de desove axeitadas e a introdución de depredadores exóticos tamén afectan ás poboacións de C. caretta. Os esforzos de conservación requiren a cooperación internacional, xa que estas tartarugas vagan por vastas áreas e porque as praias de desove esenciais para a súa reprodución están espalladas por moitos países.
Taxonomía
Linneo foi o primeiro que lle deu a esta especie o seu nome binomial, Testudo caretta, en 1758. Durante os dous séculos seguintes, xurdiron outros trinta e cinco nomes, entre os cales está o nome Caretta caretta suxerido por Leonhard Stejneger en 1902. C. caretta pertence á familia Cheloniidae, que comprende todas as tartarugas mariñas, agás a tartaruga de coiro. A clasificación subespecífica de  C. caretta é obxecto de debate, mais a maioría dos autores considera que é unha soa especie polimórfica. Estudos de xenética molecular confirmaron que existe hibridación entre C. caretta e Lepidochelys kempii (tartaruga mariña pequena), Eretmochelys imbricata (tartaruga carei) e Chelonia mydas (tartaruga verde). Aínda que non se determinou o grao de hibridación natural entre elas, existen informes dunha segunda xeración de híbridos, o que indica que algúns híbridos son fértiles.
Hábitat
C. careta pasa a maior parte da súa vida no mar e en augas costeiras de pouco fondo. Rara vez sobe a terra, con excepción de breves visitas das femias para escavar niños e depositar os seus ovos. Os neonatos viven en bancos flotantes de algas Sargassum. Os adultos e xuvenís viven ao longo da plataforma continental, e nos estuarios costeiros pouco profundos. No océano Atlántico noroccidental, a idade inflúe na preferencia por un tipo de hábitat. Os xuvenís atópanse máis frecuentemente nos estuarios pouco profundos e teñen menos acceso ao mar aberto en comparación cos adultos que non aniñan. Fóra da tempada de desove, viven en augas mariñas con temperaturas superficiais que oscilan entre 13,3 °C e 28,0 °C. Para as femias aniñadoras as temperaturas axeitadas están entre 27 °C e 28 °C.
Os xuvenís comparten o seu hábitat entre os sargasos cunha variedade de organismos. Os bancos de Sargassum tamén son o hábitat dunhas 100 especies de animais que constitúen as presas das que se alimentan as tartarugas inmaturas. Algunhas das presas son insectos que son transportados polo vento a esas zonas. Presas endémicas dos bancos de Sargassum son os percebes, pequenas larvas de cangrexos, ovos de peixes e colonias de hidrozoos.
Distribución
miniatura|dereita|300px|Mapa de distribución de C. caretta.
C. careta ten unha distribución cosmopolita, e reprodúcese no rango xeográfico máis amplo de todas as tartarugas mariñas. Habita no océano Atlántico, Índico e Pacífico e no mar Mediterráneo. Foi rexistrada nas costas galegas, onde é a tartaruga mariña máis fácil de ver (as máis das veces exemplares mortos que chegan ás praias).
No océano Atlántico, a maior concentración prodúcese ao longo da costa sueste de América do Norte e no golfo de México. Son moi poucas as que viven ao longo das costas atlánticas europeas e africanas. O sitio de desove máis frecuentado é Florida, con máis de 67.000 niños ao ano. As zonas de desove esténdense polo norte ata Virxinia, e polo sur ata o Brasil, e polo leste a Cabo Verde. A illas de Cabo Verde son o único sitio de desove significativo no lado oriental do Atlántico. No Atlántico a zona de alimentación esténdese dende o Canadá ata o Brasil.
No océano Índico, procura alimento ao longo das costas de África, da península Arábiga e do mar Arábigo. Na costa africana, aniña desde o arquipélago de Bazaruto en Mozambique ata o estuario de Santa Lucia en Suráfrica. O maior sitio de desove no océano Índico é Omán na península Arábiga, que alberga arredor de 15.000 niños, e representa a segunda zona de desove en importancia de tartarugas mariñas comúns no mundo. A costa de Australia Occidental é outra área de desove notable, con de 1.000 a 2.000 niños ao ano. No océano Pacífico viven en zonas temperadas e tropicais. Aliméntanse no mar da China Oriental, o Pacífico suroccidental, e ao longo da península de Baixa California. As principais zonas de desove atópanse no leste de Australia e no Xapón; a Gran Barreira de Coral australiana é considerada unha importante zona de desove. Ocasionalmente aniñan en Vanuatu e Tokelau. A illa de Yakushima é o sitio máis importante, con tres zonas de desove que son visitadas polo 40% de todas as tartarugas mariñas comúns da área. Despois de aniñar, as femias adoitan buscar alimentos no mar da China Oriental, mentres que a zona de bifurcación da extensión da corrente de Kuroshio ofrece importantes zonas de alimentación para os neonatos e xuvenís. As poboacións do Pacífico oriental concéntranse na costa de Baixa California, onde o afloramento oceánico crea zonas de alimentación para as tartarugas xuvenís e subadultas. Ao longo da cunca do Pacífico oriental os sitios de desove son raros. A análise de polimorfismo de secuencias de ADNmt e os estudos de seguimento indican que o 95% da poboación das costas do Pacífico americanas nacen nas illas xaponesas do Pacífico occidental. As tartarugas son transportadas polas correntes predominantes a través de todo o Pacífico norte, o que constitúe unha das rutas de migración máis longas entre os animais mariños. Sospeitábase desde hai moito tempo que fan a viaxe de regreso ás praias natais do Xapón, malia que teñen que atravesar unha área de augas pouco fértiles con poucas oportunidades de alimentación. A primeira proba da existencia da viaxe de retorno proviña dunha femia adulta, equipada cun dispositivo de seguimento por satélite, que fixo a viaxe de 14.500 km a través do Pacífico desde México en 1996, que foi o primeiro animal que foi seguido cruzando toda unha cunca oceánica.
O mar Mediterráneo é unha gardería para os xuvenís, e un lugar frecuentado polos adultos en primavera e verán. Case o 45% da poboación xuvenil do Mediterráneo orixinouse no océano Atlántico. As áreas de alimentación encóntranse principalmente no mar de Alborán e no Adriático. A principal zona de desove do Mediterráneo é Grecia, con máis de 3.000 niños por ano. As costas de Chipre e Turquía son tamén sitios de desove comúns.
Historia evolutiva
Aínda que se carece de probas concretas, as tartarugas mariñas actuais probablemente teñen un antepasado común que se remonta ao Cretáceo. Igual que todas as outras tartarugas mariñas, agás a tartaruga de coiro, a tartaruga mariña común pertence á antiga familia Cheloniidae que apareceu hai 40 millóns de anos. Das seis especies de Cheloniidae existentes, a tartaruga mariña común está máis estreitamente relacionada coa Lepidochelys kempii (tatratuga mariña pequena), Lepidochelys olivacea e a Eretmochelys imbricata (tartaruga carei) que coa Natator depressus e a Chelonia mydas (tartaruga verde].
Hai aproximadamente tres millóns de anos, durante a época do Plioceno, América Central emerxeu do mar, comunicando as dúas Américas e illando as correntes mariñas que circulaban entre o Atlántico e o Pacífico. O desvío das correntes oceánicas deu lugar a cambios climáticos e a Terra entrou nun ciclo glacial. O afloramento de auga fría que pasa polo cabo de Boa Esperanza en África e a redución da temperatura da auga no cabo de Fornos formaron barreiras de auga fría que impediron a migración das tartarugas. Isto tivo como resultado o illamento completo das poboaciones do Atlántico e as do Pacífico. Durante a era glacial máis recente, as praias do sueste de América do Norte eran demasiado frías para os ovos das tartarugas mariñas. A medida que a Terra comezou a quentarse, as tartarugas mariñas comúns ampliaron a súa área de distribución cara ao norte, colonizando as praias do norte. Debido a isto, as tartarugas que aniñan entre Carolina do Norte e o norte de Florida representan unha poboación xeneticamente diferente das do sur de Florida.
As distintas poboacións de tartarugas mariñas comúns teñen diferenzas xenéticas e características únicas. Por exemplo, as do Mediterráneo son máis pequenas, como media, que as do océano Atlántico. As do Atlántico Norte e do Mediterráneo son descendentes de colonizadores orixinarios de Maputalandia en Suráfrica, e os xenes destes colonizadores surafricanos aínda están presentes nas poboacións actuais.
Anatomía e morfoloxía
miniatura|dereita|Coiraza da tartaruga mariña común de cor marrón avermellada, con cinco escudos vertebrais que corren pola liña media da tartaruga rodeados por cinco pares de escudos costais. A tartaruga maríña común é a tartaruga con coiraza ou cuncha dura máis grande do mundo (a tartaruga de coiro é meirande pero non ten coiraza dura). Os adultos teñen un peso medio entre 80 e 200 kg e unha lonxitude de 70 a 95 cm. O peso máximo rexistrado é de 545 kg e a lonxitude máxima rexistrada da coiraza é de 213 cm. A cabeza e a parte superior da coiraza (espaldar) ten unha cor que pode variar desde amarelo alaranxado ata marrón avermellado, mentres que o plastrón (parte inferior) é tipicamente de cor amarela clara. O pescozo e os costados da tartaruga son de cor marrón na parte superior e amarela nos lados e parte inferior.
A coiraza serve como armadura externa, aínda que estas tartarugas non poden retraer as súas testas ou patas nela. Divídese en dúas seccións: a parte superior ou espaldar e a parte inferior ou plastrón. A coiraza componse de grandes placas ou escudos. En xeral, ten 11 ou 12 pares de escudos marxinais que beirean a coiraza. Pola liña media do espaldar hai cinco escudos vertebrais, os cales están beireados por cinco pares de escudos costais. O escudo nucal está na base da cabeza. O espaldar conéctase co plastrón por medio de tres pares de escudos inframarxinais. O plastrón ten pares de escudos gulares, umerais, peitorais, abdominais, femorais e anais.
O dimorfismo sexual de  C. caretta só é aparente nos adultos. Os machos adultos teñen colas e uñas máis longas que as femias. O plastrón dos machos é máis curto que o das femias, presumiblemente para acomodar a cola máis grande dos machos. A coiraza dos machos é máis larga e menos curvada que a das femias, e os machos adoitan ter cabezas máis grandes. Non é posible determinar o sexo dos xuvenís e subadultos pola súa anatomía externa, senón por medio da disección, laparoscopia abdominal, exame histolóxico (anatomía celular), e ensaios radioinmunolóxicos (estudo inmunolóxico con marcaxe isotópica).
As glándulas lacrimais, que funcionan como glándulas do sal, que se encontran detrás de cada ollo permiten manter un equilibrio osmótico ao eliminar o exceso de sal obtido pola inxestión de auga de mar. En terra, a excreción do exceso de sal dá a falsa impresión de que a tartaruga está chorando.
Ecoloxía e comportamento
miniatura|esquerda|Caretta caretta en repouso. As tartarugas mariñas comúns observadas tanto en catividade coma na natureza son máis activas durante o día. En cativerio, as actividades cotiás están divididas entre nadar e descansar no fondo do acuario. Durante o descanso, estende as súas patas dianteiras ata a posición de natación (braceo) media. Permanecen inmóbiles, cos ollos abertos ou medio pechados e alértanse doadamente cando están nese estado. De noite, os individuos en catividade dormen na mesma posición, mais cos ollos ben pechados, e son lentos en reaccionar. Pasan ata o 85% do día mergullados, e os machos son mergulladores máis activos que as femias. A duración media das inmersións é de 15 a 30 minutos, pero poden permanecer baixo a auga ata catro horas. Xuvenís e adultos teñen diferentes métodos de natación. Os xuvenís manteñen as súas extremidades anteriores presionadas cara aos lados da coiraza, e propúlsanse batendo os seus membros traseiros. A medida que os xuvenís maduran, este método de natación é progresivamente substituído polo método de alternancia das extremidades practicado polos adultos, e dependen completamente deste método de natación ao alcanzar a idade dun ano.
A temperatura da auga afecta ao metabolismo das tarartugas mariñas. As temperaturas entre 13 e 15 °C inducen letarxia. Cando a temperatura baixa ata aproximadamente 10 °C, a tartaruga adopta unha postura flotante, atordada polo frío. Porén, os inmaturos son máis resistentes ao frío e non quedan atordados ata que as temperaturas caen por debaixo de 9 °C. A migración permite evitar a exposición ao frío. Cando as temperaturas da auga son máis altas prodúcese un aumento do metabolismo e ritmo cardíaco. A temperatura do corpo aumenta con maior rapidez en augas máis cálidas que o que se reduce en augas máis frías; o seu máximo térmico crítico é actualmente descoñecido.
Aínda que a agresión entre femias é moi rara entre os vertebrados mariños, nestas tartarugas é bastante común. A agresión ritualizada vai desde unha postura de ameaza pasiva ata o combate. O conflito entre femias prodúcese principalmente polo acceso ás zonas de alimentación. A escalada do conflito normalmente segue catro etapas. Inicialmente, o primeiro contacto é estimulado por sinais visuais ou táctiles. Na segunda fase, prodúcese a confrontación, empezando con enfrontamentos pasivos caracterizados por movementos circulares amplos. A confrontación agresiva comeza cando unha das tartarugas deixa de circular e fai fronte directamente ao seu adversario. Na terceira fase, iníciase o combate cando as tartarugas morden as mandíbulas do adversario. A etapa final implica a separación, que pode ser mutua, con ambas as tartarugas nadando en direccións opostas, ou consistir en que unha das tartarugas está sendo perseguida ata fóra da zona disputada. A escalada está determinada por varios factores, como os niveis hormonais, o desgaste de enerxía, os resultados esperados, e a importancia do sitio. En todas as etapas, colocar a cola vertical indica a vontade de entrar en conflito se é necesario, mentres que unha cola enroscada mostra a vontade de someterse. Como unha maior agresión é metabolicamente custosa e potencialmente debilitante, é moito máis probable que o conflito só se intensifique se está en xogo o acceso a boas zonas de alimentación. Tamén se observan agresións en cativerio. Aparentemente as tartarugas son animais territoriais, e mostran un comportamento agresivo fronte a outras tartarugas da súa especie, e mesmo doutras especies.
Depredadores
miniatura|dereita|O raposo é un depredador de niños de tartarugas mariñas comúns en Australia. A tartaruga mariña común ten numerosos depredadores, especialmente no período inicial da súa vida. Entre os depredadores de ovos e de neonatos están vermes oligoquetos, escaravellos, larvas de moscas, formigas, larvas da avespa parasitaria, moscas da carne, cangrexos, serpes, gaivotas, córvidos, sarigüeias, osos, ratas, armadillos, mustélidos, mofetas, cánidos, prociónidos, gatos, porcos, e seres humanos. Durante a migración desde os seus niños ata o mar, as crías son depredados por, cangrexos, sapos, lagartos, serpes, aves como fregatas e outras, e mamíferos. No océano, os depredadores das crías acabadas de eclosionar son peixes, como os peixes loro e moreas, e cangrexos portúnidos. É máis raro que os adultos sexan atacados debido ao seu gran tamaño, pero poden ser presa de tiburóns, pinnípedes, e candorcas. Ata o 40% das femias aniñadoras teñen feridas que foron probablemente causadas por ataques de tiburóns. As femias que desovan son atacadas por moscas da carne, cans salvaxes e seres humanos. Os mosquitos dos pantanos salgados tamén poden molestar ás femias durante o desove.
En Australia, a introdución do raposo (Vulpes vulpes) polos colonos ingleses no século XIX, deu lugar a unha redución significativa das poboacións de C. caretta. Durante a década de 1970, a depredación de ovos de tartaruga destruíu ata o 95% de todas as postas realizadas nunha sección costeira estudada do leste de Australia. Conseguiuse reducir ese impacto por medio dunha campaña agresiva para eliminar os raposos nas décadas de 1980 e 1990. Porén, estímase que haberá que agardar ata o ano 2020 antes de que as poboación cheguen a recuperarse completamente das drásticas perdas sufridas.
Ao longo da costa sueste dos Estados Unidos, o mapache (Procyon lotor) é o depredador máis destrutivo dos sitios de aniñación. Nalgunhas praias de Florida rexistráronse taxas de mortalidade de case o 100% de todas as postas realizadas nunha tempada. Isto atribuíuse a un aumento das poboacións de mapache, que floreceron en contornas urbanas. Os esforzos para protexer os sitios de aniñación cubríndoas cunha rede metálica reduciron significativamente o impacto da depredación de ovos de tartarugas mariñas polos mapaches. En Bald Head Island en Carolina do Norte, utilizáronse caixas de malla de arame para cubrir os niños confirmados para evitar que sexan escavados por raposos e outros depredadores. Unha nova preocupación asociada co uso de proteccións con materiais de aceiro é a interferencia co desenvolvemento normal do sentido de percepción magnética dos neonatos debido á utilización de arames ferrosos, que pode perturbar a capacidade das tartarugas de navegar correctamente. Estanse a realizar esforzos para encontrar un material que non sexa magnético pero que á vez permita evitar que os depredadores rillen a barreira.
Doenzas e parasitos
A doenza vírica fibropapilomatose, causada por un herpesvirus, pode orixinar tumores internos e externos. Estes tumores afectan aos comportamentos esenciais do animal e poden causar cegueira permanente cando ocorren nos ollos. Trematodos da familia Spirorchiidae poden habitar nos tecidos do corpo da tartaruga mariña común, incluíndo órganos vitais como o corazón e o cerebro. A infección por trematodos pode ser moi debilitante, e as lesións inflamatorias por trematodos poden, por exemplo, causar endocardite e enfermidades neurolóxicas. O nematodo Angiostoma carettae tamén pode afectar a esta tartaruga, causando lesións histolóxicas no tracto respiratorio.
Máis de 100 especies de animais de 13 filos, e 37 tipos de algas, viven adheridos ao dorso da coiraza desta tartaruga. Estes organismos parasitarios aumentan a fricción coa auga, e non ofrecen ningún beneficio coñecido para a tartaruga, aínda que é posible que melloren a súa camuflaxe.
Alimentación
miniatura|esquerda|Unha medusa [[Aurelia (xénero)|Aurelia adulta, unha das presas de C. caretta durante a migración a través do mar aberto.]]
Son tartarugas omnívoras, que se alimentan principalmente de invertebrados do leito mariño, como gasterópodos, bivalvos e decápodos. É a tartaruga mariña que ten un maior número de presas coñecidas. Outros alimentos inclúen esponxas, corais, pennatuláceos, vermes poliquetos, anemones de mar, cefalópodos, percebes, braquiópodos, isópodos, insectos, briozoos, ourizos Clypeasteroidea, cogombros de mar, estrelas de mar, peixes (ovos, xuvenís e adultos), tartarugas neonatas (mesmo se son membros da súa propia especie), algas, e plantas vasculares. Durante a migración a través do mar aberto, aliméntase de medusas, moluscos flotantes, ovos flotantes, luras e peixes voadores.
As súas mandíbulas son grandes e poderosas e serven como unha ferramenta eficaz para desfacer as súas presas. Prolongacións con forma de pincho das escamas que sobresaen da marxe anterior do antebrazo, permiten a manipulación dos alimentos, xa que poden ser utilizadas como "pseudo-gadoupas" para arrancar grandes cachos de comida na boca da tartaruga. A tartaruga xira o pescozo para consumir o alimento desgarrado nesas escamas con pincho. Na rexión dianteira do esófago hai unhas papilas cubertas de moco que apuntan cara ao interior e que serven para filtrar corpos estraños, tales como anzós. A seguinte rexión do esófago non ten papilas, senón numerosos pregamentos mucosos. A velocidade da dixestión depende da temperatura, e aumenta a medida que aumenta a temperatura.
Primeiros anos
A cor das crías varía desde marrón claro ata case negro, e non teñen os distintivos tons amarelos e vermellos dos adultos. Ao naceren, miden aproximadamente 4,6 cm e pesan uns 20 g. Os ovos son depositados na praia nunha zona por riba da liña da marea alta. Os ovos son depositados preto da auga, polo que as crías poden volver doadamente ao mar. O sexo das crías é determinado pola temperatura do niño soterrado. As temperaturas de incubación xeralmente oscilan entre 26 °C e 32 °C. Os ovos de tartarugas mariñas que se manteñen a unha temperatura de incubación constante de 32 °C convértense en femias. Os ovos que incuban a 28 °C convértense en machos. Unha temperatura de incubación de 30 °C ten como resultado unha proporción igual de crías machos e femias. As crías dos ovos do centro do niño tenden a ser máis grandes, crecen máis rapidamente, e son as máis activas durante os primeiros días de vida mariña.
Os neonatos poden perder ata un 20% da súa masa corporal debido á evaporación de auga durante o traxecto do niño ao océano. Tras chegaren á auga utilizan inicialmente a resaca da ondaxe para avanzar de cinco a dez metros cara ao mar. Unha vez no mar, nadan durante unhas 20 horas para afastarse da costa. No seu cerebro teñen un composto de ferro (magnetita) que permite que as tartarugas perciban o campo magnético da Terra para navegar. Moitas crías utilizan as capas de algas Sargassum no océano aberto como protección ata que alcanzan unha lonxitude de aproximadamente 45 cm. Habitan neste ambiente peláxico ata que alcanzan a idade xuvenil, e logo migran ás augas próximas á costa.
Maduración
miniatura|esquerda|Tartaruga mariña común adulta nun arrecife.
Cando as augas do océano arrefrían, estas tartarugas teñen que migrar a zonas máis cálidas. Tamén poden hibernar ata certo punto; nos meses máis fríos mergúllase durante sete horas seguidas, emerxendo durante só sete minutos para respirar. Aínda que as tartarugas de auga doce poden superala, estas son algunhas das inmersións máis longas rexistradas en calquera vertebrado mariño que respire aire. Durante a súa migración estacional, os xuvenís teñen a capacidade de navegar utilizando para guiarse signos magnéticos e visuais. Cando ambos os signos están presentes, utilízanse en combinación, pero un só deles por separado é dabondo para orientarse. Durante a migración, as tartarugas nadan cunha velocidade de aproximadamente 1,6 km/h.
Como todas as tartarugas mariñas, a tartaruga mariña común prepárase para a reprodución na súa zona de alimentación. Isto ten lugar varios anos antes de que migre a unha zona de apareamento. No sueste dos Estados Unidos e en Australia as femias reprodúcense por primeira vez entre as idades de 28 a 33 anos; en Suráfrica isto ocorre entre as idades de 17 e 30 anos. Non se coñece a idade da primeira reprodución no Mediterráneo, Omán, o Xapón e o Brasil. As tartarugas mariñas comúns que aniñan, teñen unha lonxitude recta da coiraza de 70 a 109 cm. Debido á ampla gama, a lonxitude da coiraza non é un indicador fiable da madurez sexual. A súa esperanza de vida máxima está entre 47 e 67 anos na natureza.