cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
As Somozas
Lugares das Somozas
Para unha lista completa de todos os lugares do concello das Somozas vexa: Lugares das Somozas.
Aeroporto de Lubango
O aeroporto de Lubango é un aeroporto que serve a Lubango, a capital da provincia de Huíla en Angola.
Facultade de Formación do Profesorado de Lugo
Nas Liñas Xerais da Programación Plurianual aprobadas polo Claustro da Universidade de Santiago de Compostela, está prevista a conversión da Escola en Facultade de Profesorado.
Orixe
Remóntase ao ano 1842, data en que foi inaugurada a Escola Normal de Lugo. É, polo tanto, o centro universitario máis antigo do Campus de Lugo. En 1849 o centro quedou instalado no edificio do convento de San Domingos e permaneceu como Escola Normal ata que pola Lei Xeral de Educación de 1970, se transformou en Escola Universitaria de Formación do Profesorado de EXB e fóronlle adxudicadas no plano de estudos de 1971 as seguintes especialidades: Filolóxica, Físico-Matemáticas e Humanas, e dez anos máis tarde a especialidade de Preescolar. Este plano, con lixeiras variantes manteríase ata 1993, no que se empezan a implantar as actuais titulacións, conforme o R.D. 1440/1991 do 30 de agosto. Os planos de estudos actualmente en vigor son do ano 2000, pero están en proceso de extinción, ao seren substituídos polos novos Ggraos.
Lombao de Abaixo, Os Freires, Ortigueira
Lombao de Abaixo é un lugar da parroquia dos Freires no concello coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 2 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística que eran 2 mulleres, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Aethelstan de Anglia Oriental
dereita|miniatura|200x200px|Unha moeda do reinado de Æthelstan. Æthelstan foi rei de Anglia Oriental no século IX.
Traxectoria
Como co resto de reis de Anglia Oriental, a información escrita é moi escasa. No entanto, Æthelstan deixou tras de si un considerábel número de moedas, con ou sen retrato.
Suxeriuse que Æthelstan foi, probabelmente, o rei, que derrotou e matou os reis de Mercia Beornwulf (morto en 826) e Ludeca (morto en 827). El puido tentar facerse co poder en Anglia Oriental á morte de Coenwulf de Mercia (morreu en 821). Se este é o caso, aparentemente el foi derrotado por Coenwulf o sucesor de Ceolwulf.
O final do reinado de Æthelstan sitúase a mediados ou finais da década de 840. Sucedeuno Æthelweard.
A árbore
'A arbre. Auto en tres esceas e un epílogo-prólogo' é unha pequena peza teatral de Ricardo Carballo Calero publicada no nº 9 da revista Grial en 1965 e escrita no ano 1948 en Esteiro (Ferrol). Foi reeditada en 1971 e 1982.
Foi estreada en Santiago en 1970 por Cantigas e Agarimos. Foi representada en 1970 polo Grupo Rosalía de Castro e por Breogania en 1982. Foi lida en 1982 nos actos da Homenaxe Nacional a Carvalho Calero.
Desenvolvemento
''Toda a decoración redúcese a unha arbre, ergueita no meio da escea. Telón de fundo''.
O home é un elegante cabaleiro de vinte anos, a muller unha elegante señorita de 18 anos. O home decláralle o seu amor eterno, ela tamén se vai declarar namorada mais ten que deixalo porque xa a comprometeron para casar cun bo partido que lle buscou a nai.
O home, de corenta anos, viste con sobria corrección, a muller, de dezaoito anos, leva unha antuca aberta. El volve declararlle o seu amor, ela sinálalle o seu primo que está alí preto nunha terraza mirando para eles. El rexeita ir sentar con eles.
O home, con sesenta anos, leva unha roupa raída, a muller, con dezaoito anos, leva un paraugas pechado. Volven dialogar sobre o amor e a vida. Ela rexéitao, el colle e...
O home, con vinte anos, e a muller, con dezaoito anos, vestidos de paraíso. Dialogan nun ton poético coa serpe polo medio. Remata: ''Tebras. Sucédense, alternándose, os tronos e as gargalladas. Unha grande espada de fogo brilla nas tebras''.
Características
Xa no propio libro se di que:
E o autor engade no prólogo:
Segundo Sindo Villamayor:
Para Henrique Rabuñal:
Sarreiras, Ribeira, Ribeira
Sarreiras (á espera da oficialización da forma As Sarreiras ) é un lugar da parroquia de Ribeira no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 11 habitantes (3 homes e 8 mulleres).
Constitución de Weimar
A Constitución de Weimar foi unha constitución de Alemaña sancionada en 1919, que estableceu unha república federal con nove estados e a elección dun presidente por votación popular, o cal á súa vez tiña a facultade de elixir ao chanceler para que formase un goberno. O presidente podía disolver o gabinete e vetar as leis do poder lexislativo. As súas facultades incluían a de intervir os estados federais, coa fin de previr problemas de orde social.
A Constitución de Weimar, xunto á Constitución de México sancionada dous anos antes, deron orixe ao constitucionalismo social, que estableceu o Estado de benestar e recoñeceu os dereitos dos traballadores.
A Grande Alemaña
A República de Weimar estivo sempre moi ocupada tratando de manter baixo control aos bolxeviques, mentres tanto os socialdemócratas íanse aliando cos veteranos da guerra. A República de Weimar tivo unha votación de 38%, moi boa, pero non era suficiente para emprender accións en contra dos partidos extremistas.
Sentido do Dereito Social
A cuestión social, produciuse tras crebar a idea da igualdade social, demostrando que os traballadores vivían nunha situación inferior e deprimida. Isto supuxo que o dereito social se redefinira e se establecera que a xustiza se realiza unicamente no caso de establecerse un tratamento desigual. Foi así, como tanto a Constitución de Weimar como a Organización Internacional do Traballo, en 1919, establecen os principios do dereito social.
Sociais
En 1919 estableceuse a constitucionalización e a internacionalización do Dereito social. Mercede ao tratado de Versalles, nace a sociedade de Nacións, que deu orixe á Organización Internacional do Traballo, ademais da promulgación da Constitución de Weimar.
Kapp Putsch
Desde 1920 a poboación alemá dividiuse, debido en parte ás fortes reparacións que o pobo debe pagar, tras a derrota na primeira guerra mundial. Ademais, non se realizaron as reformas sociais que esixían os traballadores, o cal conduciu ao desgusto destes. E por último, en marzo de 1920, oficiais de dereita lideraron un golpe militar, coñecido como o Kapp Putsh, que radicalizou aínda máis as opinións tanto da dereita como da esquerda. Tanto foi así, que nas eleccións de xuño, a República de Weimar estaba a perder as eleccións, mentres o partido comunista gañaba cada vez máis popularidade.
A inflación económica chegou a niveis inconcibibles, e ademais os aliados continuaban esixindo as súas reparacións de guerra, sen ter en conta a situación económica de Alemaña. A situación chegou ao momento que en xaneiro de 1923, os exércitos franceses e belga, ocuparon a zona industrial do Rin, o cal obrigo ao goberno de Weimar a ordenar que se paralizase a produción nesta zona como represalia pola invasión. A mediados do mesmo ano, o presidente pediulle ao chanceler que conformase un novo gabinete capaz de solucionar a crise.
O Putsh da Cervexaría de Bavaria
Hitler empezou a culpar ao goberno da República de Weimar por asinar o Pacto de Versalles, acusándoos ademais de traidores. Estas acusacións foron utilizadas polo partido, para recrutar a 55.000 militares en 1923, conformados por toda clase de xente, desde campesiños, até veteranos da guerra. Así, realizouse un golpe de estado na cervexaría de Bavaria, co único fin de derrocar ao goberno bávaro. O golpe resultou un fracaso e tivo como resultado o encarceramento de Hitler.
Terceiro Reich
Logo de ser elixido presidente, Hitler transformou a República de Weimar nunha ditadura rexida polos principios racistas do Partido Nacionalsocialista. Creou a Gestapo, e estableceu os Tribunais Populares. Disolveu os sindicatos obreiros e mesmo proscribiu a todos os partidos políticos. Así, foi como Alemaña en xullo de 1933, declarábase nacionalsocialista e monopartidista.
Século XX
Foi entre a Primeira e a Segunda Guerras Mundiais que aparecen as primeiras constitucións liberais de orientación social, destacando entre elas a de Weimar. Recibe o nome de Constitución social, debido a que a maioría das políticas establecidas alí, van encamiñadas cara aos dereitos dos menos favorecidos.
Nitrito
O nitrito é un ión coa fórmula química NO2−. É un anión simétrico con iguais lonxitudes nos seus enlaces N–O situados en ángulo. Despois da protonación, prodúcese o ácido feble inestable ácido nitroso. O nitrito pode ser oxidado ou reducido, e o produto obtido depende en certa medida do axente oxidante/redutor e a súa forza. O ión nitrito é un ligando ambidentado, e enlázase aos centros metálicos en polo menos cinco formas. Na natureza os nitritos aparecen por oxidación biolóxica das aminas e do amoníaco ou por redución do nitrato en condicións anaeróbicas. Na industria poden obterse ao disolver N2O3 en disolucións básicas. O nitrito é tamén importante en bioquímica como fonte do potente vasodilatador óxido nítrico. En química inorgánica o grupo NO2 está presente nos ésteres do ácido nitroso e nos compostos nitro. Os nitritos tamén se usan na industria de produción de alimentos para curar a carne (aditivos E249 = nitrito de potasio, e E250 = nitrito de sodio).
Sales de nitrito
En química orgánica os nitritos utilízanse en reaccións de diazotización.
Esrutura
miniatura|200px|As dúas estruturas canónicas do NO2−, que contribúen a formar o híbrido de resonancia do ión nitrito. O ión nitrito ten unha estrutura simétrica (simetría C2v), con enlaces N–O de igual lonxitude. Na teoría dos enlaces de valencia, descríbese como un híbrido de resonancia con contribucións iguais das dúas formas canónicas, que son imaxes especulares unha da outra. Na teoría do orbital molecular, hai un enlace sigma entre cada átomo de oxíxeno e o átomo de nitróxeno, e un enlace pi deslocalizado establecido a partir de orbitais p nos átomos de nitróxeno e oxíxeno, que é perpendicular ao plano da molécula. A carga negativa do ión está distribuída igualmente nos dous átomos de oxíxeno. Tanto os átomos de nitróxeno coma os de oxíxeno levan un par solitario de electróns. Por tanto, o ión nitrito é unha base de Lewis. Ademais, pode actuar como un ligando ambidentado cara ao ión metálico, doando un par de electróns tanto desde o átomo de nitróxeno coma desde o de oxíxeno.
Propiedades ácido-base
miniatura|200px|Dimensións do trans HONO (a partir do [[espectroscopia rotacional|espectro de microondas).]]
Oxidación e redución
O estado de oxidación formal do átomo de nitróxeno nun nitrito é de +3. Isto significa que pode ser oxidado aos estados de oxidación +4 e +5, ou reducido a estados de oxidación tan baixos como −3. Os potenciais estándar de redución para as reaccións que implican directamente ao ácido nitroso móstranse na táboa: !Semirreacción||E0/V Os datos poden ampliarse para incluír produtos en estados de oxidación máis baixos. Por exemplo:
As reaccións de oxidación xeralmente dan lugar á formación do ión nitrato, que ten o seu nitróxeno no estado de oxidación +5. Por exemplo, a oxidación con ión permanganato pode usarse para a análise cuantitativa de nitritos (por titración):
Os produtos das reaccións de redución con ión nitrito son diversos, dependendo do axente redutor utilizado e da súa forza. Con dióxido de xofre, os produtos son NO e N2O; con estaño (II), Sn2+, o produto é ácido hiponitroso, H2N2O2; a redución completa a amoníaco (NH3) ocorre con sulfuro de hidróxeno. Co catión hidracinio, N2H5+ prodúcese ácido hidrazoico, HN3, un composto explosivo: o cal pode posteriormente reaccionar con nitrito: Esta reacción é infrecuente porque implica compostos co nitróxeno en catro estados de oxidación distintos.
Complexos de coordinación
O ión nitrito forma complexos de coordinación en polo menos cinco formas.
Alfred Werner estudou a isomería nitro-nitrito (1 e 2) extensamente. O isómero vermello de cobalto pentamina con nitrito chámase agora complexo nitrito, [Co(NH3)5(ONO)]2+; é metaestable e isomerízase ao complexo nitro amarelo [Co(NH3)5(NO2)]2+. Un exemplo de nitrito quelado (3) é o [Cu(bipy)2(O2N)]NO3 (onde "bipy" é o ligando bidentado 2,2'bipiridil), cos dous ligandos bipy ocupando catro sitios de coordinación no ión cobre, polo que o nitrito é forzado a ocupar dous sitios para conseguir un ambiente octaédrico arredor do ión cobre.
Os nitritos en bioquímica
O nitrito de sodio utilízase para o curado de carne porque impide o crecemento bacteriano, xa que é un axente redutor e nunha reacción coa mioglobina da carne, dá ao seu produto unha bonita cor vermella e aspecto "fresco". Debido á relativamente alta toxicidade do nitrito (a dose letal en humanos é de aproximadamente 22 miligramos por quilo de peso corporal), a máxima concentración de nitrito permitido en produtos cárnicos é de 200 ppm. Unha alta inxesta de nitritos pode provocar a oxidación de gran cantidade de moléculas de hemoglobina a metahemoglobina, a cal xa non pode transportar oxíxeno aos tecidos. Os adultos teñen o encima metaglobina redutase que reverte esta reacción, pero os meniños de peito non, polo que o risco para eles é maior.
En certas condicións, especialmente durante o cociñado, os nitritos da carne poden reaccionar con produtos da degradación dos aminoácidos, formando nitrosaminas, que son coñecidos carcinóxenos.
O nitrito detéctase e analízase pola reacción de Griess, na que se forma un composto azo de cor vermella intensa ao tratar unha mostra que conteña NO2− con ácido sulfanílico e naftil-1-amina en presenza de ácido. O nitrito pode ser reducido a óxido nítrico ou amoníaco por moitas especies bacterianas. En condicións hipóxicas, o nitrito pode liberar óxido nítrico, o cal causa unha potente vasodilatación. Describíronse varios mecanismos para a conversión do nitrito a NO, como a redución encimática pola xantina oxidorredutase, nitrito redutase, e NO sintase (NOS), e polas reaccións de dismutación ácida non encimática.
Nitritos orgánicos e compostos nitro
miniatura|dereita|80px|Un éster de nitrito. miniatura|200px|Nitración aromática.
En química orgánica, os nitritos son ésteres do ácido nitroso e conteñen o grupo funcional nitrosoxi. Os compostos nitro conteñen o grupo C–NO2. Os nitritos teñen a fórmula xeral RONO, na que R é un grupo arilo ou alquilo. O amil nitrito e outros alquil nitritos utilízanse en medicina para o tratamento de doenzas cardíacas, e ocasionalmente como droga de abuso polo seu "subidón" e prolongación do orgasmo, particularmente o masculino.
O nitrobenceno é un exemplo simple dun composto nitro. Nas reaccións de nitración aromática rompe un enlace C–H, e saen dous electróns do átomo de carbono. Estes dous electróns engádense ao ión nitronio, reducíndoo a nitrito.
Motorola DynaTAC
miniatura|dereita|150px|Motorola DynaTAC 8000X. O teléfono móbil Motorola DynaTAC 8000X foi desenvolto no ano 1983 por Motorola, sendo o primeiro teléfono móbil do mundo sostíbel cunha man e foi posto á venda o 13 de marzo do mesmo ano. Pesaba 800 gramos e medía 33 por 4,5 por 8,9 centímetros. Na data de saída ao mercado do produto, custaba 3.995 dólares estadounidenses e a súa batería tiña unicamente a autonomía dunha hora en conversación. Un ano máis tarde (1984) 300.000 persoas compraran o terminal. Este primeiro paso da revolución móbil veu da man de Rudy Krolopp.
A Serie DynaTAC foi sucedida pola Serie MicroTAC en 1989, e esta á súa vez pola Serie StarTAC. "TAC" era unha de abreviatura de Total Area Coverage nas tres series.
miniatura|200px|[[Martin Cooper utilizando un Motorola DynaTAC.]]
Descrición
A serie DynaTAC 8, Classic, Classic II, Ultra Classic e Ultra Classic II tiña unha pantalla que usaba LED de 7 segmentos vermellos; a serie DynaTAC International, LED verdes, e a DynaTAC 6000 XL usaba unha pantalla fluorescente sen carga. Estas pantallas limitaban severamente a información que podían amosar. A batería permitía unha chamada de ata só 60 minutos, despois do cal era necesario recargar o teléfono (10 horas nun cargador lento ou unha hora nun cargador rápido), que se vendía como un accesorio separado. O 6000 XL, aínda que conservaba o nome de DynaTAC, non tiña ningunha relación coa serie DynaTAC 8000, xa que era un teléfono transportábel destinado a ser instalado nun vehículo.
Ademais do típico teclado numérico (keypad) telefónico, tiña nove teclas especiais, situadas debaixo deste:
Modelos
International series (GSM)
Aethelweard de Anglia Oriental
miniatura|Moeda de Æthelweard.
Æthelweard foi un rei de Anglia Oriental a mediados do século IX.
Traxectoria
Practicamente só é coñecido polas súas moedas, que sitúan o seu reinado entre o de Æthelstan e o de Edmond. Fontes posteriores fan del o pai deste último, pero as narracións sobre este son en gran parte de natureza haxiográfica e, por conseguinte, de historicidade dubidosa.
Neda
Xeografía
Neda é un pequeno municipio da Coruña, situado no fondo leste da ría de Ferrol (ría de Xuvia, anteriormente, na Idade Media chamada mar de Neda). Conta cunha poboación que apenas supera os 5.800 habitantes, nunha superficie de 24 km², que se estenden, dende a ribeira da ría e seguindo polos vales dos ríos Belelle, Xuvia e Castro, en chaira, que vai ascendendo aos montes Ancos, Marraxón e Louseira. Na marxe máis occidental do concello, xa na costa da Ría de Ferrol atopamos territorio de marismas cun paseo marítimo, e na marxe norte da desembocadura do río Besteiro, pequeno afluente do río Belelle, unha illa tamén composta por terreo de marisma, a cal é posible acceder cando hai marea baixa. As marismas non se atopan en moi bo estado por causa da influencia das obras do paseo marítimo no fluxo normal das augas, o que propicia un estancamento destas, e pola cantidade de lixo que se pode atopar diseminado na zona. Malia todo, neste lugar podemos atopar especies animais como os parrulos, moi numerosos, garzas que son un mínimo de oito e que a diferenza dos parrulos, móvense continuamente por todo o norte da ría. Tamén podemos atopar especies como o corvos mariños que, grazas a abundancia de peixes na marxe nedense da ría se atopan habitualmente nun tronco varado ben visible dende o paseo marítimo. En canto a especies acuáticas, os munxes son moi correntes. As troitas son vistas na desembocadura do Río Belelle, na cal, se se ten sorte, podemos ver especies mamíferas como as Lontras que están a ser reintroducidas. Os roedores son comúns nas marxes máis humanizadas das marismas. Na lagoa creada polo paseo marítimo podemos atopar un solo moi contaminado polos aceites e o estancamento de auga o que fai que certos grupos de cangrexos adoptasen cores amarronadas acorde co solo do lugar, que é ben diferente ao do resto nedense da ría, tinguido pola cor verde de certas algas que crecen na zona. En canto á flora, atopamos nestas marismas plantas propias de terreos coma estes, especies invasoras como a pampa arxentina. No paseo atopamos árbores coma piñeiros.
O terreo de Neda é bastante irregular excepto pola planicie do río Belelle. O monte máis alto é o monte das Louseiras con territorio compartido co veciño San Sadurniño, no que se chega aos 500msnm. Os montes de Ancos e o Marraxón, divididos polo val do Belelle, miden 200 e até 400 metros de altura respectivamente. O Marraxón, ao contrario que Ancos, non pertence completamente ao concello de Neda senón que a marxe sur pertence ao concello de Fene. Os dous montes teñen na súa maioría plantacións de eucaliptos con excepción das marxes do Belelle que están compostas por unha gran extensión de árbores autóctonas, que se estende dende a Fervenza até a vila. Climáticamente Neda inclúese no clima oceánico de tipo cfb por atoparse no norte de Galicia. Ademais, a situación xeográfica do concello propicia o estancamento de nubes e ocasionalmente brétemas en todo o val do Belelle o cal fai que Neda sexa un lugar húmido polo xeral. No inverno as temperaturas son frescas e con abundantes choivas e poucas horas de sol, igual que o outono e os principios da primavera. En anos fríos poden chegar a caer precipitacións en forma de neve nas zonas máis orientais do concello pero sen chegaren a perdurar, sendo raro que pase. A finais da primavera e no verán as temperaturas son suaves e cunha tendencia a diminuír en precipitacións pero non se pode dicir que exista polo xeral unha tempada seca nun momento exacto do ano.
Dentro dos 5.512 habitantes totais 2.697 son homes e 2.815 mulleres. Até os 30 anos é maior o número de homes que o de mulleres, pero a partir dese estrato invértese a tendencia para inclinar a composición global do municipio. Ao longo dos seus 23,8 km², o municipio de Neda presenta 4 parroquias: Anca, Neda (San Nicolás), Neda (Santa María) e Viladonelle.
Conforme o último nomenclátor de 1991, a zona de maior concentración territorial é Santa María, que conta con 3.876 habitantes, o 61,6% do total, seguida de San Nicolás, co 25,6%. Por outra parte obsérvase unha forte tendencia cara o asentamento nos núcleos, onde residen 5.860 habitantes, o 93,2%, mentres o 6,8% restante faino en zonas diseminadas. En Neda contabilízanse 2.126 activos, dentro dos cales existen 1.644 ocupados e 482 parados. O sector de maior incidencia para o conxunto municipal son os servizos. Neles ocúpanse 807 habitantes, o 49,1% do emprego total. Destacan principalmente os 207 cidadáns dedicados á rama do comercio e as reparacións, o 12,6% do emprego total do municipio; os 119 adicados á Administración Pública, defensa e servizos sociais, o 7,2%; e os 112 empregados na Educación, o 6,8%. En moitos casos estas actividades realízanse no concello veciño de Ferrol, dentro das actividades propias dun foco urbano, na Educación, Administración e Defensa.
Neda presenta unha taxa de actividade do 39,3% e unha taxa de ocupación do 30,4%. O paro rexistrado no INEM presenta unhas altas cifras de desemprego. En 1981 o municipio xa contaba con 490 parados, cifra que aumentou ata os 650 desempregados de 1988, cifra tope de desemprego no municipio, produto da reconversión industrial. No ano 93 mostrábase unha recuperación importante que deixaba o índice de paro en 533 habitantes, aínda que sería en 1996 cando se mostre un mellor momento neste sentido, coa redución ata os 442 desempregados. Para 1997 aumentouse un pouco esta cifra, contabilizando, finalmente, 476 parados.
miniatura|esquerda|Ponte da ría de Ferrol, ao fondo a do ferrocarril. O peso comercial de Neda é dunha interesante variedade, segundo recolle o anuario comercial de 1998, onde se reflicte a presenza no municipio de 3 oficinas bancarias; 69 actividades industriais, 29 delas adicadas á construción e 28 á industria manufactureira; 13 actividades comerciais maioristas e 93 actividades comerciais minoristas, 35 delas na contorna das actividades relacionadas coa alimentación. Ademais, o sector da restauración conta con 46 actividades de restauración, bares e hostalería. O tecido empresarial ven definido especialmente por unha serie de empresas concretas. Destaca a presenza de Galicia Textil fabricante de tecidos de algodón, que aporta a máxima facturación do municipio, co cadro de persoal máis amplo, 99 empregados, adicados ao campo téxtil.
Tamén cómpre destacar unha empresa adicada á construción e as actividades contratistas, que conta con 43 empregos directos. Á súa vez, temos que sinalar duas empresas maioristas, adicadas á rama da alimentación, unha dentro da actividade de produtos comestibles e outra en fariñas e cereais.
As principais vías de comunicación son a LC-1 (antiga N-VI) que comunica Betanzos con Ferrol, así como a C-642 cara a Ribadeo e a C-641 cara a Lugo. En 2003 inaugurouse o acceso á AP-9 ata Ferrol cunha nova ponte sobre a ría de Ferrol. A estación de Neda está na liña de ferrocarril entre Ferrol-A Coruña e Monforte de Lemos.
Historia
miniatura|[[Fervenza do río Belelle.]] No actual concello de Neda hai castros en Marraxón (O Roxal-Anca), Castro de Ancos (Monte Ancos-Casadelos-Neda), Vilasuso (Neda) e o Castro de Viladonelle (O Castro-Viladonelle).
Aínda que Neda aparece citada por primeira vez en documentos do século X (chamada "Nida" nun documento do ano 936), conserva restos megalíticos e castrexos, o que é indicativo da importancia desta zona dende a antigüidade. A súa capital, San Nicolás, mantén formas medievais e conserva edificacións dos séculos XVII e XVIII. Podemos afirmar que na Idade Media, Neda era unha vila importante, na que residían notables familias, algunhas enterradas na igrexa parroquial como os Esquiu.
Durante aqueles anos, Neda foi coñecida polo seu porto comercial e o seu estaleiro, no que foi construído o barco que participou na reconquista de Alxeciras, no ano 1344, o que fixo que o rei Afonso XI concedera a Neda os foros, que favoreceron a súa economía.
Na zona da fervenza aínda se pode desfrutar da vexetación típica das fragas atlánticas, polo que podemos afirmar que algo nos queda daquelas fragas de Neda, famosas e apreciadas nos séculos pasados, grazas á boa e abundante madeira que ofrecían. Con esta riqueza madeireira funcionaron os estaleiros na desembocadura do Belelle, ao tempo que se abastecían as vilas veciñas.
A riqueza natural desta zona fai que non sexa estraño atopar animais pouco visibles noutros lugares: miñatos, gabiáns, garzas e parrulos, que aniñan e medran na desembocadura, onde hai unhas interesantes marismas, nas que ás veces é posíbel ver lavercas.
O seu crecemento económico estivo moi vinculado ao río Belelle e a súa sona pola boa auga. A actividade de moenda e fabricación de alimentos para as reais fábricas que na ría se construíron para a Armada Española. Negocios que seguen a día de hoxe co Pan de Neda e o aproveitamento eléctrico do ría Belelle por Unión Fenosa e o río Xuvia pola empresa Galicia Textil.
Durante o 18 de xullo de 1936, a poboación obreira e sindicalista do concello tentou organizar certa resistencia ás forzas golpistas e, algúns deles, dar apoio a infantería ferrolá fiel á República. Logo de esmagar a resistencia, a represión franquista contra os veciños do concello foi dura coma en toda a comarca de Ferrol. Organizáronse certos grupos guerrilleiros nos montes de Sansadurniño, Neda e Moeche que obtiveron certa relevancia durante os comezos da ditadura.
Poboación
Fonte: INE
Economía
A economía do concello está baseada na pesca, a agricultura, explotación forestal e na súa grande empresa: Galicia Textil. Nos últimos anos o turismo estase a mostrar como outro importante factor. Por Neda pasa o Camiño Inglés. O novo pulo que deu a festa do Pan de Neda está a dar unha nova oportunidade de negocio a produtos de calidade. A construción de novos accesos como a AP-9 supuxeron outro factor importante.
Camiño inglés
miniatura|Cruceiro de San Nicolás. Atravesa o municipio cara a Compostela e pódese unir co que vai ao norte cara ao santuario de Santo André de Teixido. A parte do camiño que pasa polo municipio nedense consiste en cruzar a ponte peonil (vindo polo paseo marítimo de Narón vese a simple vista, é unha ponte cun dobre arco), atopando o albergue enfronte, xunto a un parque e ao IES Fernando Esquío (dende Ferrol queda a uns 13 km). Logo seguindo polo paseo marítimo hai que chegar até a Igrexa de Santa María de Neda, onde hai unha ponte peonil sobre o río Belelle, unha vez cruzada torceremos cara a dereita pola primeira rúa (Camiño do Paraíso), continuando por el até a Torre do Reloxo, onde antigamente era o Hospital de Peregrinos, actualmente trátase da Casa Consistorial, outro lugar onde asinar as credenciais. Seguimos cara a dereita pola Rúa Real, onde podemos ver casas asoportaladas dos séculos XVII-XVIII, até a Rúa do Castro.
No cruzamento cóllese á dereita, xunto a Igrexa de San Nicolás de Neda do século XIV, que posúe un cruceiro dos más antigos de Galicia, logo retrocedemos para tomar á esquerda pola Praza da Reitoral e saír da Vila pola Avenida Morgado. Despois torcemos á dereita cara a estación do tren, pasando por debaixo da autoestrada e torceremos entón á esquerda, até saír á estrada AC-115.
Seguimos por esa estrada uns metros cara á dereita e logo pola primeira á esquerda (camiño do Murallón), subimos por el até o final. Torceremos á dereita baixando até O puntal de Arriba, logo á esquerda por Conces, despois pola primeira bifurcación á esquerda ata a fonte e un lavadoiro, e despois á dereita, entrando no Concello de Fene.
Olivia Wilde
Olivia Wilde, nada como Olivia Jane Cockburn o 10 de marzo de 1984 en Nova York, é unha actriz estadounidense. Coñecida por interpretar a Dr. Remy "Thirteen" Hadley na serie de televisión House, e por aparecer nos filmes Tron: Legacy, Cowboys & Aliens e In Time.
Neda
A Festa do Pan
A Festa do Pan de Neda é un evento anual para promover o produto gastronómico máis famoso da vila de Neda. Con esta festa preténdese exaltar e valorar o labor dos panadeiros e forneiros de Neda. A primeira celebrouse en 1989, e foi organizada pola "A.V. Ancos" facéndoa coincidir co remate das festas de Sta. María de Neda.
Celébrase o primeiro domingo de setembro, no seu inicio no recinto feiral de Albarón, pero a partir da XIX edición a súa situación pasou ao paseo Marítimo de Xuvia, á altura do albergue de Peregrinos. O motivo polo que se modificou a súa localización foi facilitar o acceso a persoas con mobilidade reducida.
Festa de Santa María
As festas patronais de Neda celébranse polo 8 de setembro. A festa comeza coa tirada de bombas de palenque en honor a Santa María que anuncia o seu inicio. Despois celébrase unha misa solemne en honor á mesma virxe, habendo no segundo día actos semellantes. O último día de festa, durante toda a tarde, celébrase a festa dos nenos con diversas actividades lúdicas.
Outras festas
En Neda celébranse outras festas como: miniatura|Igrexa de San Nicolás.
Casa da Moeda
A casa da moeda estableceuse en Xuvia no ano 1790, co nome de "Fábrica Nacional de Cobrería" para a fabricación de cobre na construción dos barcos dos estaleiros de Ferrol. Debido á guerra, en 1811, esta fábrica convértese nunha fábrica de moeda. Cuñou as pezas de cobre durante os reinados de Fernando VII e Isabel II. Era das poucas fábricas de cobre que desenvolvían unha actividade cuñatoria, e a súa maquinaria desenvolvía unha beleza na moeda non alcanzada en épocas anteriores. Ademais das moedas destinadas á circulación, non convén tampouco pasar por alto a cuñaxe de medallas dedicadas a motivos diversos, dotadas dun importante interese histórico e avaladas pola oficialidade de ser emitidas por unha ceca do Estado. Hoxe en día, esta fábrica xa non realiza ningún traballo, e os seus terreos forman parte da empresa Galicia Textil.
Torre do Reloxo
A Torre do Reloxo encóntrase situada na rúa Calvo Sotelo, contigua á Casa Consistorial de Neda, e foi levantada no ano 1876 sobre os restos dun antigo edificio utilizado como hospital de peregrinos, a Casa Hospital e a Capela do Santo Espírito. Destacan os escudos da súa escaleira principal pertencentes ás familias señoriais dos Esquío e Andrade
Vila de Neda
A Vila de Neda é unha casona do século XIX situada na Estrada de Castela, ao seu paso pola Ponte de Xuvia. É un edificio de dúas plantas e mansarda, que destaca polo seu fermoso soportal cuberto situado na fachada principal. É un dos mellores exemplos deste tipo de construcións de todo o Concello
Casa da Rúa Castro
A Casa situada na Rúa Castro é un edificio de estilo tradicional levantado a finais do século XIX. Destaca o balcón de ferro forxado do seu piso superior, protexido por dúas fermosas galerías.
Casa Rivero
A Casa Rivero encóntrase situada na Avenida de Xuvia de Neda. Foi construída no século XIX e posúe unha planta irregular. miniatura|Igrexa de Santa María de Neda.
Igrexa de Santa María de Neda
A Igrexa de Santa María de Neda está localizada a escasos metros da Ponte do Río Belelle. Foi levantada no século XVIII e o seu estilo predominante é o barroco. É un templo de planta de cruz latina cunha soa nave dividida en tres tramos, que destaca pola súa torre campanario de dous corpos situada no centro da súa fachada principal e rematada por unha fermosa cúpula. No seu interior gárdase, situada no seu altar maior, a imaxe de madeira do Cristo de Cadea. O Cruceiro de Santa María atópase a carón da igrexa. Foi construído con granito galego e destaca pola figura de madeira do Cristo.
Castela-A Mancha
Castela-A Mancha (en castelán: Castilla-La Mancha) é unha comunidade autónoma española que abrangue parte das rexións xeográficas de Castela e A Mancha, e está formada por cinco provincias: Albacete, Cidade Real, Cuenca, Guadalaxara e Toledo. A capital da comunidade autónoma é Toledo. Limita con Castela e León, Comunidade de Madrid, Aragón, Comunidade Valenciana, Rexión de Murcia, Andalucía e Estremadura.
É a herdeira da rexión histórica de Castela a Nova, exceptuando a provincia de Madrid, que se decidiu que constituíse unha comunidade autónoma uniprovincial tras a división territorial de España posterior á promulgación da Constitución de 1978, e inclúe a totalidade da comarca ou rexión natural da Mancha, ao incorporarse a provincia de Albacete, que antes formaba parte da rexión de Murcia.
Réxese mediante un Estatuto, aprobado en 1983 e reformado por última vez en 2007. O estatuto establece que o poder rexional é exercido pola Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha, presidido na actualidade por Emiliano García-Page, do Partido Socialista.
Xeografía
miniatura|Imaxe satélite de Castela-A Mancha.|esquerda A comunidade autónoma atópase situada no centro da Península Ibérica, ocupando a maior parte da Submeseta sur, denominación que se dá á extensa chaira que conforma pártea sur da Meseta Central. Atópase encadrada ao sur do Sistema Central división natural coa Submeseta norte e con Castela e León. A pesar disto non faltan as paisaxes montañosas como o do xa nomeado Sistema central (ao norte), o Sistema Ibérico (ao nordeste) ou Serra Morena e os Montes de Toledo, ao sur.
É a terceira rexión española máis extensa cunha superficie de 79.463 km², o que representa o 15,7% do territorio estatal.
Clima
miniatura|esquerda|Climas de Castela-A Mancha. O clima de Castela-A Mancha é mediterráneo cun marcado carácter continental, denominado mediterráneo continentalizado.
É parecido ao clima mediterráneo típico pero con características de climas continentais, de temperaturas máis extremas. Este clima non recibe a influencia do mar, polo que as temperaturas son moito máis extremas, veráns con moita calor e invernos bastante fríos cunha oscilación de 18,5 °C. A estación estival é a máis seca e supéranse con gran frecuencia os 30 °C, alcanzándose esporadicamente máis de 35 °C. Con todo, no inverno é frecuente que as temperaturas baixen dos 0 °C, producíndose xeadas nas noites despexadas de nubes e nevadas esporádicas.
Castela-A Mancha pódese incluír dentro da denominada tradicionalmente "España Seca". As precipitacións non son moi abundantes seguindo un patrón moi parecido ao do clima mediterráneo típico. As precipitacións presentan un notable gradiente desde o centro da comunidade, onde non se alcanzan os 400 mm. ao ano, cara ás montañas onde se poden superar os 1.000 mm. ao ano, que se alcanzan nas vertentes da Serra de Gredos e a Serranía de Cuenca. Na maior parte da rexión chove menos de 600 mm. No entanto, a zona máis árida da rexión é o eixo de Albacete-Hellín, onde non se alcanzan os 300 mm. ao ano.
Historia
miniatura|As [[Casas Colgadas|casas colgantes de Cuenca.]]
A Comunidade Autónoma de Castela-A Mancha xurdiu como tal, o 15 de novembro de 1978 ao constituírse como ente preautonómico. A súa polémica denominación veu motivada pola falta dunha identidade rexional sólida que puidese facer fronte aos provincialismos, que estaban fortemente arraigados, o que provocou a existencia de dúas tendencias rexionalizadoras: unha pretendía a constitución dunha Comunidade Castelá cuxos límites ían máis aló do Sistema Central; e a outra, pretendía a constitución dunha Comunidade Manchega formada polas provincias por onde se estende esta gran comarca, tomando como precedente histórico, en parte, o antigo núcleo de terras que comprendía a provincia da Mancha, declarada en tempos de Carlos III.
miniatura|esquerda|Preto de [[Trijueque.]] En 1785, co ordenamento territorial de Floridablanca, a rexión quedou dividida nas provincias de Cuenca, Guadalaxara, Madrid, A Mancha e Toledo, mentres que as poboacións de Albacete, Chinchilla, Almansa, Hellín e Yeste, coas súas respectivas comarcas, pasaron a formar parte da provincia e Reino de Murcia.
En 1833, coa división provincial de Francisco Javier de Burgos, modificáronse os límites provinciais, a maior parte da provincia da Mancha foi substituída pola de Cidade Real aínda que parte do seu territorio pasou ás provincias de Cuenca, Toledo e á recentemente creada provincia de Albacete, formada con parte dos territorios das antigas provincias de Cuenca, A Mancha e Murcia, incluíndose administrativamente na Rexión de Murcia ata a configuración autonómica actual, a pesar de que en 1869, durante a I República, esta provincia estivese entre as asinantes do Pacto Federal Castelán e de que en 1924 a súa Deputación promovese a creación dunha Comunidade Manchega.
Castela a Nova á súa vez, foi continuación do antigo Reino de Toledo que foi unha das taifas de Al-Andalus cuxa capital foi conquistada por Afonso VI de Castela en 1085. Posteriormente se reconquistaron as terras de Cuenca, en 1177, e o resto meridional, que comprende o Campo de Calatrava, o Val de Alcudia, e o alfoz de Alcaraz (Campo de Montiel e Sierra de Alcaraz), que serían consolidados en tempos de Afonso VIII de Castela; estas últimas, a partir da batalla das Navas de Tolosa, en 1212. Desde ese momento a historia de Castela-A Mancha fúndese coa do resto do Reino de Castela, do cal pasa a formar parte.
En 1605 publícase a primeira edición do libro que faría famosa unha das comarcas desta terra, Don Quixote da Mancha, escrito por Miguel de Cervantes Saavedra. miniatura|Paisaxe da [[A Mancha|Mancha serrana: comarca de Sierra de Alcaraz.]]
Símbolos oficiais
A lei orgánica 9/1982, de 10 de agosto, do Estatuto de Autonomía de Castela-A Mancha, para a Bandeira e a lei 1/1983 de 30 de xuño para o Escudo definen oficialmente cales son os símbolos de Castela-A Mancha.
Bandeira
Creada a rexión en forma de preautonomía discutíronse sete proxectos diferentes de bandeira. Finalmente elixiuse o proxecto presentado polo heraldista manchego Ramón José Maldonado. O artigo quinto do Estatuto de Autonomía expón:
Escudo
O escudo de Castela-A Mancha está baseado na bandeira autonómica e non ao revés como é habitual na heráldica. A lei 1/1983 de 30 de xuño describe así o escudo:
Algunhas institucións da rexión adoptaron este escudo como parte dos seus propios emblemas, entre elas figuran as Cortes, o Consello Consultivo e a Universidade de Castela-A Mancha.
Himno
Presentáronse varias propostas entre as que cabe destacar a de usar a "Canción do Sembrador" da zarzuela "A rosa do azafrán" de Jacinto Guerreiro, o "Canto á Mancha" de Tomás Barreira e algunha outra proposta como a presentada por un grupo de cidadáns de Villarrobledo co título de "Patria sen fin".
Política e Goberno
O artigo 8º do Estatuto de Autonomía expón que os poderes da Rexión exércense a través da Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha. Son órganos da Xunta: as Cortes de Castela-A Mancha, o Presidente da Xunta e o Consello de Goberno.
Cortes de Castela-A Mancha
As Cortes de Castela-A Mancha son un dos tres órganos que conforman a Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha e onde reside a vontade popular a través dos 47 deputados elixidos por sufraxio universal, igual, libre, directo e secreto. Son elixidas por un prazo de catro anos mediante un sistema proporcional que asegura a representación das diversas zonas do territorio da Rexión. A circunscrición electoral é a provincia. A cada unha delas correspóndelle o seguinte número de deputados: Albacete, 10; Cidade Real, 11; Cuenca, 8; Guadalaxara, 7 e Toledo, 11. O artigo 10 do Estatuto de Autonomía expón que as eleccións serán convocadas polo Presidente da Xunta de Comunidades, nos termos previstos pola Lei que regule o Réxime Electoral Xeral, de maneira que se realicen o cuarto domingo de maio cada catro anos. A diferenza das comunidades autónomas do País Vasco, Cataluña, Galicia e Andalucía cuxo presidente ten a potestade de convocar eleccións en calquera momento.
Tras as eleccións autonómicas españolas de 2015, as Cortes de Castela-A Mancha están formadas por 16 deputados do PP, 15 do PSOE e 2 de Podemos. A sede das Cortes está situada no antigo Convento dos Franciscanos en Toledo, no chamado edificio de San Gil.
Presidente da Xunta
é o encargado de dirixir a acción do Consello de Goberno, coordinar as funcións dos seus membros así como de ostentar a maior representación da rexión e a ordinaria do Estado na mesma. O presidente será elixido polas Cortes de entre os seus membros e será nomeado polo Rei. A Presidencia da Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha atópase situada no histórico palacio toledano de Fuensalida.
Demografía
A pesar de ser a terceira rexión máis extensa de España, detrás de Castela e León e Andalucía, é unha das menos poboadas situándose no noveno posto de entre as demais comunidades autónomas españolas. A poboación da rexión representa o 4,46% da poboación nacional.
Municipios
miniatura|Mapa municipal de Castela-A Mancha, 2003. Segundo os datos oficiais do INE a 1 de xaneiro de 2010, Castela-A Mancha consta de 919 municipios o que supón o 11,3% de todos os municipios de España. Deles, 497 teñen menos de 500 habitantes, 226 entre 501 e 2.000 habitantes, 158 entre 2.000 e 10.000 habitantes e só 38 poboacións teñen máis de 10.000 habitantes. A organización dos núcleos de poboación é moi dispar, sendo pequenos e numerosos no norte e de maior entidade e menor número no sur. Consecuencia esta do modo de repoboación que se empregou durante a Reconquista.
Comarcas
miniatura|División comarcal de Castela-A Mancha. miniatura|225px|[[Castelo de Almansa.]]
Aínda que segundo o Estatuto de Autonomía as divisións comarcais poden ser recoñecidas como entidade local con personalidade xurídica e demarcación local propia, hoxe en día non existen comarcas de rango oficial e relevancia política. No entanto, diversos organismos oficiais provinciais realizaron comarcalizaciones das súas respectivas provincias con distintos fins: administrativo, económico e turístico. Así mesmo, en Castela-A Mancha existen comarcas de gran tradición histórica, que algunhas veces non se circunscriben a unha única provincia.
Economía
250px|miniatura|Viñedo en [[Cidade Real.]] A rexión xera o 3,4% do PIB nacional, o que supón 33 077 484 miles de ?, situándose no posto 9º de entre todas as comunidades españolas. O crecemento do PIB na última década mantívose, con algunha excepción, por encima da media española. A pesar deste dato Castela-A Mancha non avanzou en termos porcentuais respecto ao PIB nacional, situándose desde 2000 no 3,4% do total nacional.
En termos de PIB per cápita cun montante de 17.339 € ocupa o posto 17º de entre as rexións españolas, ao mesmo nivel que Andalucía e superando só a Estremadura e situándose lonxe da media española que está en 22.152 €. A principios e mediados da década dos 90 o municipio toledano de Sonseca foi varias veces a cidade con maior renda per cápita de España en relación poboación/salario.
Transporte
Castela-A Mancha é a comunidade autónoma de España con maior número de quilómetros de autoestradas e autovías cun total de 2.790 km. De entre todas as estradas, as que soportan un maior tráfico son as autovías e autoestradas radiais que parten de Madrid, pois ademais de ser empregadas para o transporte interno en Castela-A Mancha, son tamén rutas de conexión nacionais e internacionais.
O goberno rexional puxo en marcha o Plan Rexional de Autovías co obxectivo de que todos os municipios con poboación superior aos 10.000 habitantes tivesen conexión cunha autovía polo que, se se cumpre, o 96% da poboación da rexión estará a menos de 15 minutos dunha vía de alta capacidade.
A compañía pública de ferrocarrís (Renfe Operadora) dispón de numerosas liñas e estacións ao longo de toda a xeografía castelán-manchega. Pola comunidade discorren numerosas liñas de longo percorrido, a maioría radiais desde Madrid, estando ademais todas as capitais de provincia conectadas pola Alta Velocidade Española.
A nivel de aeroportos, actualmente hai dous na comunidade: o aeroporto de Albacete e o aeroporto de Cidade Real, que é o primeiro aeroporto privado de toda España.
Gastronomía
miniatura|esquerda|Migas. Non se pode entender a cociña de Castela-A Mancha sen facer un repaso á obra universal de Miguel de Cervantes, O enxeñoso hidalgo don Quixote da Mancha. Nesta obra, que se pode considerar un auténtico compendio da cociña manchega e castelá, Cervantes, a través dos 126 capítulos que a compón, fai referencia a unhas 150 receitas e pratos típicos da rexión, como poden ser os afamados duelos e quebrantos, o pisto manchego ou as faragullas en calquera das súas variedades: castelás ou manchegas.
A pesar deste carácter tradicional da cociña rexional, hoxe en día, pódese atopar gran cantidade de restaurantes e mesóns nos que degustar os pratos tradicionais dunha forma máis creativa e cun toque de calidade.
Cultura de Portugal
dereita|miniatura|234px|Parella de portugueses do [[século XIX coas roupas típicas da provincia de Minho]] A cultura de Portugal ten as súas raíces na cultura latina da Roma Antiga con influencias celtas.
Lingua
O idioma oficial de Portugal é o portugués, un dos primeiros idiomas cultos da Europa medieval á vez có provenzal, sendo a súa escritura influenciada por esta última. Existen un municipio onde algunhas persoas das aldeas falan un idioma derivado do idioma do antigo Reino de León, chamado mirandés. (Lhéngua Mirandesa en Mirandés). Este idioma ten menos de 15.000 falantes (a maioría como segunda lingua) e é apenas falada en aldeas, sendo a aldea de Picote (Picuote en Mirandés) a única practicamente 100% monolingüe, o cal resulta curioso nun país lingüisticamente homoxeneizado como Portugal.
Arquitectura
miniatura|300px|esquerda|[[Torre de Belén]] A arquitectura portuguesa seguiu sempre as tendencias do resto de Europa, a pesar de facelo con algún atraso. Foi só co Manuelino que se conseguiu unha altura considerable, na vangarda artística da época. Este estilo fai de transición suave entre o gótico e o renacemento. Actualmente a produción arquitectónica portuguesa está a par do que pasa no medio artístico internacional, onde destacan os arquitectos contemporáneos: