cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nelson Mandela
Campaña de Desafío e Presidencia do CNA en Transvaal: 1950–54
Mandela conseguiu un traballo como avogado no bufete Terblanche and Briggish, antes de pasar a traballar para o bufete liberal Helman and Michel, aprobando os exames de cualificación para exercer de avogado. En agosto de 1953 Mandela e Tambo estableceron o seu propio bufete, Mandela and Tambo, operando no centro de Xohanesburgo. Sendo o único bufete dirixido por africanos do país, foi popular entre as persoas de raza negra, tratando habitualmente con casos de brutalidade policial. Rexeitados polas autoridades, víronse obrigados a trasladarse a unha localización máis afastada tras perder o seu permiso de oficinas baixo a Acta de Agrupación por Áreas, e a súa clientela diminuíu como resultado disto. Malia o nacemento da súa segunda filla Makaziwe Phumia en maio de 1954, a súa relación con Evelyn tornouse tensa, e ela acusouno de adulterio. Segundo varios historiadores, podería ter mantido aventuras coa membro do CNA Lillian Ngoyi e coa secretaria Ruth Mompati, e varios individuos próximos a Mandela durante este período afirmaron que esta última tivo un fillo seu. Anoxada polo comportamento do seu fillo, Nosekeni volveu a Transkei, mentres que Evelyn se uniu ás Testemuñas de Xehová desprezando as preocupacións políticas de Mandela.
Congreso do Pobo e Xuízo por Traizón: 1955–61
Tras tomar parte na protesta sen éxito para previr o traslado forzoso de tódalas persoas negras do suburbio de Sophiatown en Xohanesburgo en febreiro de 1955, Mandela chegou á conclusión de que as accións violentas serían necesarias para finalizar o apartheid e o goberno da minoría branca. Seguindo o seu consello, Sisulu solicitoulle armamento á República Popular da China mais foille denegado. Malia que o goberno chinés apoiaba a loita antiapartheid, consideraban que o movemento non estaba o suficientemente preparado para a loita de guerrillas. Coa implicación do Congreso Indio Surafricano, o Congreso do Pobo Coloured, o Congreso Surafricano de Sindicatos e o Congreso dos Demócratas, o CNA planeou un Congreso do Pobo, facendo un chamamento a tódolos surafricanos para que enviasen propostas para unha era posapartheid. Baseándose nas respostas obtidas, Rusty Bernstein bosquexou o Freedom Charter (Estatuto da Liberdade), na que se facía un chamamento para a creación dun estado democrático non racialista coa nacionalización da industria principal. Este estatuto adoptouse nunha conferencia que tivo lugar en xuño de 1955 en Kliptown á que asistiron uns 3 000 delegados, e que a policía disolveu pola forza. As doutrinas do Freedom Charter foron importantes para Mandela, describíndoas en 1956 como "unha inspiración para o pobo de Suráfrica".
miniatura|esquerda|Mandela queimando o pase requirido polo [[apartheid para os surafricanos de raza negra en 1960.]]
Ó finalizar unha segunda prohibición en setembro de 1955, Mandela viaxou ata Transkei para debater as implicacións da Acta de Autoridades Bantús de 1951 cos líderes tribais locais, ademais de visitar a súa nai e a Noengland antes de proseguir ata Cidade do Cabo. En marzo de 1956 recibiu a terceira prohibición para realizar aparicións públicas, restrinxíndoo a Xohanesburgo durante cinco anos, malia que Mandela desafiou esta prohibición con frecuencia. O seu matrimonio rachouse e Evelyn deixouno, levando os seus fillos a vivir co seu irmán. Comezando o proceso de divorcio en maio de 1956, Evelyn afirmou que Mandela a maltratara fisicamente. El negou as acusacións e loitou pola custodia dos seus fillos. Evelyn retirou a petición de separación en novembro, mais Mandela solicitou o divorcio en xaneiro de 1958, finalizando o proceso de divorcio en marzo e quedando os nenos ó coidado de Evelyn. Durante o procedemento do divorcio comezou a cortexar unha traballadora social, Winnie Madikizela, coa que casou en Bizana en xuño de 1958. Ela tamén se involucrou nalgunhas actividades do CNA, chegando a pasar varias semanas en prisión. Mandela e Winnie tiveron dúas fillas: Zenani, nada en febreiro de 1959, e Zindziswa, nada en decembro de 1960.
En decembro de 1956 Mandela foi arrestado xunto á maioría de membros da executiva nacional do CNA, acusados de alta traizón contra o estado. Retidos na prisión de Xohanesburgo no medio de protestas masivas, tiveron que pasar un exame médico preparatorio antes de seren liberados baixo fianza. A impugnación da defensa comezou en xaneiro de 1957, supervisada polo avogado defensor Vernon Berrangé, e continuou ata que o caso quedou aprazado en setembro. En xaneiro de 1958 Oswald Pirow foi designado como fiscal do caso, e en febreiro dese mesmo ano o xuíz ditaminou que existía motivo suficiente como para que os acusados fosen levados a xuízo na Corte Suprema de Transvaal. O Xuízo por Traizón formal comezou en Pretoria en agosto de 1958, cos acusados conseguindo a substitución dos tres xuíces, todos eles ligados ó Partido Nacional no goberno. En agosto desestimouse un dos cargos e en outubro a fiscalía retirou a súa acusación, emitindo unha versión reformulada en novembro na que se argumentaba que o liderado do CNA cometera alta traizón avogando por unha revolución violenta, cargo que os acusados negaron. En abril de 1959 varios africanistas insatisfeitos coa estratexia de fronte unida do CNA fundaron o Congreso Pan-Africanista (Pan-Africanist Congress, PAC). Mandela rexeitaba a visión racial exclusivista do PAC, describíndoa de "inmatura" e "inxenua". Ámbolos dous partidos tomaron parte nunha campaña anti-pases para persoas de raza negra a comezos de 1960, na que queimaron os pases que lles obrigaban levar consigo por lei. Unha das manifestacións organizadas polo PAC recibiu disparos por parte da policía, dando como resultado a morte de 69 manifestantes no que se coñeceu como o masacre de Sharpeville. Este incidente provocou a condena internacional do goberno surafricano e deu lugar a disturbios por todo Suráfrica. Mandela queimou o seu pase en público como imaxe simbólica e mostra de solidariedade.
En resposta ós disturbios o goberno puxo en práctica medidas de estado de emerxencia, declarando a lei marcial e ilegalizando o CNA e o PAC. En marzo arrestaron a Mandela e outros activistas, encerrándoos durante cinco meses sen ningún cargo e sufrindo condicións insalubres na prisión local de Pretoria. Este encarceramento foi un problema para Mandela e os que estaban acusados canda el no Xuízo por Traizón, xa que os seus avogados non podían comunicarse con eles, polo que decidiron que estes se retirarían do caso a modo de protesta ata que os acusados fosen liberados trala fin do estado de emerxencia a finais de agosto de 1960. Nos meses seguintes Mandela empregou o seu tempo libre para organizar unha conferencia preto de Pietermaritzburg, Natal, en marzo de 1961, na que se reuniron uns 1 400 delegados antiapartheid acordando unha folga doméstica para o 31 de maio, o día en que Suráfrica se converteu en república. O 29 de marzo de 1961, seis anos despois do comezo do Xuízo por Traizón, os xuíces emitiron o veredicto de non culpables, ditaminando que non había probas suficientes para condenar os acusados de alta traizón xa que estes non avogaran nin polo comunismo nin por unha revolución violenta. Este resultado foi un escándalo público para o goberno do país.
Militancia na MK e xira por África: 1961–62
Disfrazado de chofer, Mandela viaxou polo país de incógnito, organizando a nova estrutura de células clandestinas do CNA e a folga doméstica masiva. Chamado "Pimpinela Negra" na prensa, en referencia á novela de Emma Orczy de 1905 The Scarlet Pimpernel, a policía emitiu unha orde de arresto contra el. Mandela mantivo reunións en segredo con reporteiros, e trala impotencia por parte do goberno para deter a folga advertiulles que moitos activistas antiapartheid recorrerían á violencia por medio de grupos como o Exército de Liberación do Pobo de Azania do PAC. Mandela consideraba que o CNA debería formar un grupo armado para canalizar parte desta violencia nunha dirección controlada, e convenceu tanto o líder do CNA Albert Luthuli coma varios grupos activistas aliados da súa necesidade.
Inspirado polas accións do Movemento do 26 de xullo de Fidel Castro na Revolución Cubana, en 1961 Mandela, Sisulu e Slovo cofundaron Umkhonto we Sizwe ("Lanza da Nación", abreviado MK). Converténdose no presidente do grupo militante, Mandela obtivo ideas sobre a loita de guerrillas a partir das obras de militantes marxistas como Mao Tse Tung ou o Che Guevara, así como do teórico militar Carl von Clausewitz. Malia que nun primeiro momento se declarou separado oficialmente do CNA para non manchar a reputación do partido, a MK quedou recoñecida posteriormente como o corpo armado do partido. Os primeiros membros da MK foron comunistas brancos que agocharon a Mandela nos seus fogares. Tras agocharse no piso do comunista Wolfie Kodesh en Berea, Mandela trasladouse á granxa Liliesleaf en Rivonia, onde xunto a Raymond Mhlaba, Slovo e Bernstein definiu a constitución da MK. Malia que en anos posteriores Mandela negou por motivos políticos ter sido nunca membro do Partido Comunista de Suráfrica (PCS), unha investigación histórica publicada no 2011 indicaba que se unira ó partido a finais dos anos 1950 ou comezos dos anos 1960. Tanto o PCS coma o CNA confirmaron isto trala morte de Mandela. Segundo o PCS, non só fora membro do partido, senón que servira no seu Comité Central.
Operando mediante unha estrutura de células clandestinas, a MK planeou unha serie de actos de sabotaxe para exercer a maior presión posible no goberno co mínimo de baixas. Procuraron bombardear instalacións militares, centrais eléctricas, liñas telefónicas e centros de transporte polas noites, cando os civís non estivesen presentes. Mandela afirmou que se decantaron pola sabotaxe xa que era a acción menos daniña, non involucraba a morte de persoas e ofrecía a mellor esperanza para unha reconciliación racial posterior. Non obstante recoñeceu tamén que se isto chegase a fallar, a loita de guerrillas sería necesaria. Pouco despois de que Luthuli, líder do CNA, recibise o premio Nobel da Paz, a MK anunciou a súa existencia coa detonación de 57 bombas durante o Geloftedag, o 16 de decembro de 1961, seguidas doutros ataques en Noitevella.
O CNA decidiu enviar a Mandela como delegado á reunión do Movemento Pan-Africano pola Liberdade para a África Oriental, Central e do Sur en febreiro de 1962, en Adís Abeba, Etiopía. Saíndo de Suráfrica en segredo a través de Bechuanalandia, polo camiño visitou Tanganica e reuniuse co seu presidente Julius Nyerere. Á súa chegada a Etiopía, Mandela reuniuse co emperador Haile Selassie I e deu o seu discurso na conferencia xusto despois deste. Tralo simposio viaxou ata O Cairo en Exipto, declarando a súa admiración polas reformas políticas do presidente Gamal Abdel Nasser, e posteriormente viaxou ata Tunes en Tunisia, onde o presidente Habib Bourguiba lle deu £5 000 para a compra de armamento. Continuou por Marrocos, Malí, Guinea, Serra Leoa, Liberia e o Senegal, obtendo financiamento do presidente liberiano William Tubman e do presidente guineano Ahmed Sékou Touré. Deixou África e desprazouse ata Londres, onde mantivo reunións con activistas antiapartheid, xornalistas e políticos prominentes. Ó seu regreso a Etiopía comezou un adestramento de seis meses na loita de guerrillas, pero só completou dous meses antes de que o liderado do CNA o reclamase de volta en Suráfrica.
Arresto e xuízo de Rivonia: 1962–64
O 5 de agosto de 1962 a policía capturou a Mandela xunto ó tamén activista Cecil Williams preto de Howick. Moitos membros da MK sospeitaron que alguén avisara as autoridades sobre a súa localización, aínda que o propio Mandela non lle deu moita credibilidade a estas sospeitas. En anos posteriores un antigo diplomático estadounidense revelou que a CIA, temendo a asociación de Mandela cos comunistas, informara á policía surafricana da súa situación. Encerrado na prisión Marshall Square de Xohanesburgo, Mandela foi acusado de incitar folgas de traballadores e de saír do país sen permiso. Representándose a si mesmo con Slovo como conselleiro legal, Mandela tentou utilizar o seu xuízo como demostración "da oposición moral do CNA contra o racismo", ó mesmo tempo que se sucedían as manifestacións ás portas do xulgado. Trasladado a Pretoria, onde Winnie podía visitalo, comezou un estudo por correspondencia para obter a licenciatura en dereito pola Universidade de Londres. A súa audiencia comezou en outubro, na que tentou poñer trabas levando o kaross tradicional, rexeitando chamar testemuñas e tornando as súas alegacións nun discurso político. Declarado culpable, foi sentenciado a cinco anos de prisión. Á súa saída da sala do xulgado, os seus simpatizantes cantaron o himno "Nkosi Sikelel iAfrika".
Aínda que catro dos acusados negaron a súa implicación coa MK, Mandela e os outros cinco acusados admitiron a sabotaxe mais negaron ter acordado iniciar unha loita de guerrillas contra o goberno. Utilizaron o xuízo para resaltar a súa causa política. Na apertura do procedemento da defensa, Mandela deu o seu discurso de tres horas titulado "I Am Prepared to Die". Inspirado no discurso de Castro "La historia me absolverá", a prensa difundiu abertamente este discurso malia a censura oficial. O xuízo atraeu a atención internacional. As Nacións Unidas e o Consello Mundial da Paz solicitaron a liberación dos acusados, e o Sindicato de Estudantes da Universidade de Londres votou a Mandela para a súa presidencia. O 12 de xuño de 1964 o xuíz De Wet declarou culpables dos catro cargos a Mandela e a outros dous acusados. Malia que a fiscalía solicitara a aplicación da pena de morte, o xuíz finalmente condenounos a cadea perpetua.
Illa Robben: 1964–82
Mandela e os outros acusados foron transferidos dende Pretoria ata a prisión da illa Robben, onde permanecerían durante os seguintes 18 anos. Illados na sección B dos presos non políticos, Mandela foi encerrado nunha húmida cela de cemento de 2,4 m por 2,1 m, cunha esteira de palla para durmir. Acosados verbal e fisicamente por varios gardas da prisión, os prisioneiros do xuízo de Rivonia pasaron os días picando rochas ata formar grava, ata que foron reasignados en xaneiro de 1965 a unha canteira de cal. Nun primeiro momento prohibíronlle usar lentes de sol, polo que a súa vista quedou danada permanentemente por mor do brillo do cal. Polas noites continuou estudando para obter a súa licenciatura pola Universidade de Londres seguindo un curso por correspondencia, mais os xornais estaban prohibidos e estivo recluído en confinamento solitario en varias ocasións pola posesión de recortes de prensa de contrabando. Inicialmente foi clasificado no menor grao, a clase D, polo que se lle permitía ter unha visita e recibir unha carta cada seis meses, aínda que o correo estaba suxeito a unha forte censura. miniatura|esquerda|Canteira de cal na illa Robben onde Mandela e outros prisioneiros foron obrigados a realizar traballos forzados.
Os prisioneiros políticos tomaron parte en folgas de traballo e folgas de fame—estas últimas consideradas ineficaces por Mandela—para mellorar as condicións da prisión, considerándoa como un microcosmos da loita antiapartheid. Os prisioneiros membros do CNA elixírono para o seu "Alto Órgano" xunto con Sisulu, Govan Mbeki e Raymond Mhlaba, e involucrouse nun grupo que representaba a tódolos prisioneiros políticos na illa. Iniciou tamén a "Universidade da Illa Robben", coa que os prisioneiros daban charlas sobre as súas áreas de coñecemento e na que debateu temas sociopolíticos cos seus camaradas. Malia asistir ás misas cristiás dos domingos na prisión, Mandela comezou a estudar o islamismo. Tamén comezou a estudar afrikaans, procurando gañarse o respecto mutuo cos gardas da prisión e convencelos da súa causa. Varios visitantes oficiais reuníronse con el na prisión, o máis significativo deles a parlamentaria liberal Helen Suzman do Partido Progresista, quen loitou a favor da causa de Mandela fóra da prisión. En setembro de 1970 Mandela reuniuse co político británico do Partido Laborista Dennis Healey. O ministro de xustiza surafricano Jimmy Kruger visitouno en decembro de 1974, aínda que non conseguiron levarse en bos termos. A súa nai visitouno nunha ocasión en 1968 e faleceu ó pouco tempo, e o seu fillo Thembi faleceu nun accidente de tráfico ó ano seguinte, sen que lle permitisen a Mandela asistir ó seu funeral. A súa muller case non podía velo ó pasar moito tempo recluído pola súa actividade política, e as súas fillas visitárono por primeira vez en decembro de 1975. Winnie foi liberada de prisión en 1977 pero tivo que trasladarse forzosamente a Brandfort e non puido ir a visitalo.
Dende 1967 as condicións na prisión foron mellorando. Os prisioneiros de raza negra pasaron a levar pantalóns largos no lugar de curtos, permitíronse os xogos e aumentou a calidade da comida. En 1969 Gordon Bruce deseñou un plan de fuxida para Mandela, que finalmente non se levou a cabo por mor dun axente infiltrado da Axencia Estatal Surafricana de Seguridade que tiña a intención de que lle disparasen a Mandela durante a fuxida. En 1970 o comandante Piet Badenhorst pasou a ser o oficial ó mando da prisión. Mandela, vendo un incremento nos abusos físicos e mentais dos prisioneiros, comentouno con varios xuíces nas súas visitas e finalmente Badenhorst foi reasignado a outro posto, sendo substituído polo comandante Willie Willemse, quen desenvolveu unha relación de cooperación con Mandela e interesouse pola mellora das condicións da prisión.
En 1975 Mandela pasou a ser un prisioneiro de clase A, o que lle permitía un maior número de visitas e cartas, intercambiando correspondencia con activistas antiapartheid como Mangosuthu Buthelezi e Desmond Tutu. Ese mesmo ano comezou a escribir a súa autobiografía, enviada como contrabando a Londres, mais non publicada naquel momento. As autoridades da prisión descubriron varias páxinas da mesma, revogándolle os seus privilexios de estudo da licenciatura. Subsecuentemente pasou o seu tempo libre adicado á xardinería e á lectura ata que as autoridades lle permitiron retomar os seus estudos en 1980.
A finais dos anos 1960 a fama de Mandela quedou eclipsada por Steve Biko e o Movemento da Conciencia Negra (Black Consciousness Movement, BCM). Considerando o CNA ineficaz, o BCM proclamou a acción militante, pero tralos disturbios de Soweto de 1976 moitos dos activistas do BCM foron encarcerados na illa Robben. Mandela tentou desenvolver unha relación con estes mozos radicais, aínda que foi crítico co seu racialismo e desprezo polos activistas antiapartheid de raza branca. O interese internacional pola súa causa renovouse en xullo de 1978, cando celebrou o seu 60º aniversario. Outorgáronlle un doutoramento honorífico en Lesoto, o premio Jawaharlal Nehru para o Entendemento Internacional na India en 1979 e as Chaves da Cidade de Glasgow en 1981. En marzo de 1980 o xornalista Percy Qoboza promoveu o slogan "Free Mandela!" ("Liberade a Mandela!"), iniciando unha campaña internacional que deu lugar a que o Consello de Seguridade das Nacións Unidas pedise a súa liberación. Malia a presión estranxeira en aumento, o goberno rexeitou liberalo apoiándose nos seus aliados da guerra fría, o presidente estadounidense Ronald Reagan e a primeira ministra británica Margaret Thatcher. Ámbolos dous consideraban o CNA de Mandela unha organización terrorista simpatizante do comunismo e apoiaron a súa represión.
Prisión Pollsmoor: 1982–88
miniatura|esquerda|arribaádereita|Busto de Mandela no [[South Bank de Londres erixido en 1985.]] En abril de 1982 Mandela foi trasladado á prisión Pollsmoor en Tokai, Cidade do Cabo, xunto cos líderes do CNA Walter Sisulu, Andrew Mlangeni, Ahmed Kathrada e Raymond Mhlaba. As autoridades consideraban que illándoos eliminarían a súa influencia nos activistas máis novos encarcerados na illa Robben. As condicións en Pollsmoor eran mellores que na illa, aínda que Mandela botaba de menos a camaradería e o ambiente desta. Mantivo unha boa relación co oficial ó mando de Pollsmoor, o brigadier Munro, e permitíronlle crear unha azotea axardinada. Tamén practicaba a lectura de forma voraz e mantiña unha extensa correspondencia, con permiso para recibir e enviar 52 cartas por ano. Foi nomeado patrocinador da multirracial Fronte Unida Democrática (UDF), fundada para combater as reformas instauradas polo presidente surafricano P. W. Botha. O goberno do Partido Nacional de Botha permitiralle votar ós cidadáns coloured e indios nos seus propios parlamentos, que tiñan control sobre a educación, a saúde e a vivenda, pero os africanos de raza negra quedaran excluídos deste sistema. Ó igual que Mandela, a UDF consideraba isto como un intento de dividir o movemento antiapartheid dende unha perspectiva racial.
A comezos dos anos 1980 houbo unha escalada de violencia por todo o país, e moitos predixeron o comezo dunha guerra civil. A isto acompañouno unha recesión económica provocada pola retirada de investimentos no país por parte de varios bancos multinacionais baixo a influencia dun grupo de presión internacional. Varios destes bancos e Thatcher pedíronlle a Botha que liberase a Mandela, naquel entón no punto máis álxido da súa popularidade, para calmar a volátil situación do país. Malia que consideraba a Mandela un "arquimarxista" perigoso, Botha ofreceulle en febreiro de 1985 a súa liberación se "rexeitaba de forma incondicional a violencia como arma política". Mandela rexeitou esta oferta, declarando publicamente por medio da súa filla Zindzi: "Que liberdade se me ofrece mentres que a organización do pobo [CNA] permanece ilegalizada? Só os homes libres poden negociar. Un prisioneiro non pode formalizar un contrato." En 1985 Mandela someteuse a unha operación por mor dunha hipertrofia prostática, antes de ser trasladado a unha nova cela en solitario no piso inferior da prisión. Mantivo unha reunión cunha delegación de sete persoas enviadas para negociar un acordo de liberación, pero o goberno de Botha negouse a cooperar e decretou o estado de emerxencia en xuño dese ano e comezou unha campaña policial contra o malestar social. A resistencia antiapartheid entrou na loita, co CNA perpetrando 231 ataques en 1986 e outros 235 en 1987. A violencia seguiu escalando cando o goberno utilizou o exército e a policía para combater a resistencia, ademais de apoiar a grupos de vixiantes e ó movemento nacionalista zulú Inkatha, involucrado nunha loita cada vez máis violenta contra o CNA. Mandela solicitou unha reunión con Botha pero foille denegada. No seu lugar reuniuse en segredo co ministro de xustiza Kobie Coetsee en 1987, mantendo outras 11 reunións con el durante os tres anos seguintes. Coetsee organizou as negociacións entre Mandela e un equipo de catro figuras gobernamentais que comezaron en maio de 1988. Este equipo acordou a liberación dos presos políticos e a legalización do CNA coa condición de que renunciasen permanentemente á violencia e rachasen a súa relación co Partido Comunista. Mandela rexeitou estas condicións, insistindo en que o CNA só finalizaría as súas actividades armadas cando o goberno renunciase á violencia.
O 70º aniversario de Mandela en xullo de 1988 atraeu de novo a atención internacional, incluíndo a celebración dun concerto tributo no Wembley Stadium de Londres televisado e visto por unha audiencia estimada duns 200 millóns de persoas. Malia que globalmente era presentado como unha figura heroica, tivo que enfrontarse a problemas persoais cando varios líderes do CNA lle informaron de que Winnie iniciara unha banda chamada "Mandela United Football Club", responsable da tortura e morte de varios opoñentes en Soweto, incluíndo nenos. Malia que algúns dos seus colegas aconselláronlle divorciarse dela, Mandela decidiu seguir fiel ó seu matrimonio ata que Winnie fose declarada culpable nun xuízo.
Prisión Victor Verster e liberación: 1988–90
miniatura|dereita|Protesta "Free Mandela" en [[Berlín leste, 1986.]]
Recuperándose dunha tuberculose exacerbada polas húmidas condicións da súa cela, en decembro de 1988 Mandela foi trasladado á prisión Victor Verster preto de Paarl. Aloxárono na casa dun dos gardas con cociñeiro persoal, e utilizou este tempo para completar a súa licenciatura. Durante a súa estancia alí permitíronlle ter un gran número de visitas e mantivo comunicacións en segredo co líder exiliado do CNA Oliver Tambo.
En 1989 Botha sufriu un infarto, e aínda que mantivo a presidencia do estado, resignou como líder do Partido Nacional, sendo o seu substituto F. W. de Klerk. De Klerk substituíu a Botha como presidente do estado seis semanas despois. O novo presidente consideraba que o apartheid era insostible e liberou a unha serie de prisioneiros do CNA. Trala caída do muro de Berlín en novembro de 1989, de Klerk reuniu ó seu gabinete para debater a legalización do CNA e a liberación de Mandela. De Klerk reuniuse con el en decembro para debater a situación, legalizando tódolos partidos anteriormente prohibidos e anunciando a súa liberación incondicional en febreiro de 1990. Pouco despois permitiuse a publicación de fotografías de Mandela en Suráfrica por primeira vez en 20 anos.
Mandela saíu da prisión Victor Verster o 11 de febreiro de 1990 da man de Winnie e fronte a unha multitude e a prensa, que publicou o evento en todo o mundo. No concello de Cidade do Cabo deu un discurso no que declaraba o seu compromiso coa paz e coa reconciliación coa minoría branca, aínda que deixou claro que a loita armada do CNA non rematara e continuaría como "unha acción puramente defensiva contra a violencia do apartheid". Expresou a súa esperanza en que o goberno acordaría entrar en negociacións para que "non haxa máis necesidade para unha loita armada", e insistiu que o seu obxectivo principal era traer a paz para a maioría negra e darlles o dereito a votar nas eleccións locais e nacionais. Permaneceu os días seguintes en casa de Tutu e mantivo reunións con amizades, activistas e xornalistas, dando un discurso no estadio Soccer City de Xohanesburgo o 16 de decembro diante dunhas 100 000 persoas.
Primeiras negociacións: 1990–91
miniatura|dereita|Mandela en [[Nova York en 1990.]] Mandela comezou unha xira por África, reuníndose con simpatizantes e políticos en Zambia, Cimbabue, Namibia, Libia e Alxeria. Continuou en Suecia onde se reuniu con Tambo, e en Londres apareceu no concerto Nelson Mandela: An International Tribute for a Free South Africa no Wembley Stadium de Wembley Park. Procurando que os países estranxeiros apoiasen sancións contra o goberno surafricano, en Francia recibiuno o presidente François Mitterrand, na Cidade do Vaticano o papa Xoán Paulo II e no Reino Unido recibiuno Margaret Thatcher. Nos Estados Unidos reuniuse co presidente George H.W. Bush, deu un discurso nas dúas cámaras do congreso e visitou oito cidades, acadando unha gran popularidade na comunidade afroamericana. En Cuba trabou amizade con Castro, a quen admiraba dende había tempo. Reuniuse co presidente R. Venkataraman na India, co presidente Suharto en Indonesia, co primeiro ministro Mahathir Mohamad en Malaisia e co primeiro ministro Bob Hawke en Australia. Visitou tamén o Xapón pero non chegou a visitar a Unión Soviética malia o apoio continuado desta ó CNA. En maio de 1990 Mandela liderou unha delegación multirracial do CNA nunhas negociacións preliminares cunha delegación do goberno de 11 homes africáner. Mandela impresionounos cos seus coñecementos de historia africáner, e as negociacións deron como resultado a Acta Groote Schuur, coa que o goberno deu por finalizado o estado de emerxencia. En agosto, Mandela, recoñecendo a gran desvantaxe militar do CNA, ofreceu un alto o fogo na Acta de Pretoria, feito polo que recibiu numerosas críticas por parte de activistas da MK. Mandela procurou unificar e reconstruír o CNA, aparecendo nunha conferencia en Xohanesburgo en decembro á que asistiron uns 1600 delegados. Na conferencia nacional do CNA de xullo de 1991 en Durban, Mandela admitiu que o partido cometera varios fallos e anunciou a súa intención de construír un "forte e ben lubricado corpo especial" para asegurar a consecución do goberno maioritario. Nesta conferencia foi elixido presidente do CNA substituíndo a Tambo e xunto a unha executiva nacional de 50 persoas multirracial e con representación de tódolos xéneros.
Déronlle un despacho no recentemente adquirido cuartel xeral do CNA en Shell House, Xohanesburgo, e mudouse a vivir á casa de Winnie en Soweto. A súa situación matrimonial empeorou cando soubo que ela tivera unha aventura con Dali Mpofu, mais apoiouna durante o seu xuízo por cargos de secuestro e asalto. Mandela obtivo financiamento para a defensa de Winnie por parte do Fondo de Axuda e Defensa Internacional para Suráfrica e do líder libio Muamar al-Qadafi, pero finalmente en xuño de 1991 Winnie foi declarada culpable e sentenciada a seis anos en prisión, reducidos a dous tras unha apelación, e o 13 de abril de 1992 Mandela anunciou publicamente a súa separación dela. O CNA obrigouna a dimitir da executiva nacional por malversación de fondos, e Mandela mudouse a vivir ao predominantemente barrio branco de Houghton en Xohanesburgo. As súas expectativas dunha transición pacífica quedaron aínda máis danadas por un incremento da "violencia entre negros", especialmente polas loitas entre o CNA e simpatizantes Inkatha en KwaZulu-Natal, que tiveron como resultado miles de mortes. Mandela reuniuse co líder Inkatha Buthelezi, pero o CNA impediulle continuar coas negociacións nesta cuestión. Mandela argumentou que había unha "terceira forza" dentro dos servizos de intelixencia do estado que alimentaba a "matanza do pobo" e culpou abertamente a de Klerk como responsable da masacre de Sebokeng. En setembro de 1991 tivo lugar unha conferencia pola paz nacional en Xohanesburgo na que Mandela, Buthelezi e de Klerk asinaron un tratado de paz, aínda que os actos violentos seguiron sucedéndose.
Conversas CODESA: 1991–92
A primeira Convención por unha Suráfrica Democrática (Convention for a Democratic South Africa, CODESA) comezou en decembro de 1991 no World Trade Center de Xohanesburgo, con 228 delegados de 19 partidos políticos. Aínda que Cyril Ramaphosa lideraba a delegación do CNA, Mandela foi unha figura clave, e tralo discurso final de de Klerk no que condenaba a violencia do CNA, deu un discurso denunciando a de Klerk como o "xefe dun réxime minoritario desacreditado e ilexítimo". Dominada polo Partido Nacional e o CNA, non se chegou practicamente a ningún acordo na convención. A segunda CODESA tivo lugar en maio de 1992. De Klerk insistiu en que unha Suráfrica posapartheid debería empregar un sistema federal cunha presidencia rotatoria para asegurar a protección das minorías étnicas. Mandela opúxose a esta idea, demandando un sistema unitario. Trala masacre de Boipatong Mandela suspendeu as negociacións e posteriormente asistiu a unha reunión da Organización para a Unidade Africana no Senegal na que solicitou a celebración dunha sesión especial do Consello de Seguridade das Nacións Unidas e propuxo que se estacionara unha forza de paz en Suráfrica para previr o "terrorismo de estado". Facendo un chamamento para a acción de masas doméstica, o CNA organizou a maior folga da historia de Suráfrica en agosto cunha manifestación en Pretoria.
miniatura|esquerda|[[F. W. de Klerk|De Klerk e Mandela no Foro Económico Mundial en 1992.]] Trala masacre de Bisho na que 28 simpatizantes do CNA e un soldado morreron por disparos da Forza de Defensa de Ciskei durante unha manifestación, Mandela decatouse de que a acción de masas estaba a xerar máis violencia e retomou as negociacións en setembro. Acordou continuar con estas a condición de que liberasen a tódolos prisioneiros políticos, que se prohibisen as armas tradicionais zulús e que se cercasen os hostais zulús, estas dúas últimas medidas para previr máis ataques por parte dos Inkatha. De Klerk aceptou estas condicións. Tralas negociacións acordaron que se levarían a cabo unhas eleccións xerais multirraciais que darían lugar a un goberno de unidade nacional en coalición durante cinco anos e a unha asemblea constitucional que lle daría unha influencia continuada ó Partido Nacional. O CNA tamén acordou tomar medidas para asegurar os traballos dos funcionarios civís de raza branca, algo que provocou grandes críticas internas no partido. Mandela e de Clerk acordaron a redacción dunha constitución provisional baseada nun modelo liberal democrático, garantindo a separación de poderes, creando unha corte constitucional e incluíndo unha carta de dereitos ó estilo da estadounidense. Esta constitución tamén dividía o país en nove provincias, cada unha delas co seu propio premier e funcións públicas, unha concesión a medio camiño entre o desexo de de Klerk dun federalismo e o de Mandela dun goberno unitario.
O proceso democrático viuse ameazado polo Grupo de Surafricanos Preocupados (Concerned South Africans Group, COSAG), unha alianza de grupos secesionistas de raza negra como os Inkatha xunto a partidos africáner de extrema dereita. En xuño de 1993 un destes últimos, o Afrikaner Weerstandsbeweging (AWB), atacou o Kempton Park World Trade Centre. Tralo asasinato do activista do CNA Chris Hani, Mandela deu un discurso público procurando calmar os disturbios pouco despois de aparecer publicamente no funeral masivo de Tambo en Soweto, que falecera a causa dun infarto. En xullo de 1993 tanto Mandela coma de Klerk visitaron os Estados Unidos, reuníndose de forma independente co presidente Bill Clinton e recibindo cada un deles a Medalla da Liberdade. Pouco despois Mandela e de Klerk recibiron conxuntamente o premio Nobel da Paz en Noruega. Influenciado por Thabo Mbeki, Mandela comezou a reunirse con grandes empresarios e reduciu as súas declaracións a favor da nacionalización, procurando non asustar ós investimentos estranxeiros. Criticado por membros socialistas do CNA, outros membros dos partidos comunistas de China e Vietnam animárano a aceptar a empresa privada no Foro Económico Mundial de 1992 celebrado en Suíza.
Eleccións xerais de 1994
miniatura|dereita|arribaádereita|Mandela emitindo o seu voto nas [[Eleccións xerais de Suráfrica de 1994|eleccións xerais de 1994.]]
Coas eleccións programadas para o 27 de abril de 1994, o CNA comezou a súa campaña política, abrindo 100 oficinas electorais e orquestrando Foros do Pobo por todo o país nos que Mandela podería aparecer en público, sendo unha figura moi recoñecida entre os surafricanos de raza negra. O CNA fixo unha campaña a favor do chamado Programa de Reconstrución e Desenvolvemento (Reconstruction and Development Programme, RDP) co que propoñían a construción dun millón de fogares en cinco anos, a introdución da educación universal libre e a ampliación do acceso público á auga e á electricidade. O slogan do partido era "unha vida mellor para todos", aínda que no seu programa non detallaban como conseguirían o financiamento para as súas propostas. Coa excepción do Weekly Mail e do New Nation, a prensa surafricana opúxose á elección de Mandela, temendo que continuasen as loitas étnicas, e apoiaron no seu lugar ó Partido Nacional ou o Partido Democrático. Mandela centrou gran parte do seu tempo na colecta de fondos para o CNA, viaxando por Norteamérica, Europa e Asia para reunirse con doantes adiñeirados, incluíndo antigos simpatizantes do apartheid. Tamén urxiu unha redución na idade mínima permitida para votar dos 18 anos ata os 14, unha política rexeitada polo propio CNA e ridiculizada posteriormente.
Preocupado por que o COSAG desautorizase a elección, especialmente tralo conflito en Bophuthatswana e o masacre de Shell House, Mandela reuniuse con políticos e xenerais africáners, incluíndo a P. W. Botha, Pik Botha e Constand Viljoen, convencendo a moitos deles a cinguirse ó sistema democrático. Xunto a de Klerk convenceron a Buthelezi a que se presentase ás eleccións en lugar de comezar unha guerra de secesión. Como líderes dos dous principais partidos, de Klerk e Mandela apareceron nun debate televisado. As eleccións tiveron lugar con poucas instancias de violencia, malia que unha célula do AWB matou a 20 persoas con coches bomba. O resultado foi o agardado, co CNA obtendo unha vitoria cun 63% dos votos, pouco menos dos dous terzos necesarios para cambiar a constitución de forma unilateral. O CNA conseguiu tamén a vitoria en sete provincias, cos Inkatha e o Partido Nacional gañando outra cada un deles. Mandela votou no instituto Ohlange en Durban, e malia que a vitoria do CNA aseguraba a súa elección como presidente, declarou publicamente que as eleccións quedaran danadas por algunhas instancias de fraude e sabotaxe.
Presidencia de Suráfrica: 1994–99
O primeiro acto da nova Asemblea Nacional foi a elección formal de Mandela como o primeiro presidente de raza negra de Suráfrica. A súa inauguración tivo lugar en Pretoria o 10 de maio de 1994, retransmitida por televisión para máis de mil millóns de persoas de audiencia en todo o mundo. Ó evento asistiron uns 4000 invitados, incluíndo líderes mundiais de tódolos ámbitos ideolóxicos e xeográficos. Mandela liderou un goberno de unidade nacional dominado polo CNA, que non tiña experiencia no goberno, pero contendo tamén representantes do Partido Nacional e do Inkatha. Baixo a constitución temporal do 93, o Inkatha e o Partido Nacional tiñan dereito a postos no goberno polos resultados electorais obtidos. Mantendo os seus acordos previos, tanto de Klerk coma Thabo Mbeki foron nomeados presidentes adxuntos. Malia que Mbeki non era a primeira elección de Mandela, pasou a depender del durante toda a súa presidencia, permitíndolle definir detalles de varias políticas. Trasladándose ó despacho presidencial en Tuynhuys en Cidade do Cabo, Mandela permitiulle a de Klerk manter a súa residencia presidencial de Groote Schuur, mudándose el á mansión Westbrooke que renomeou "Genadendal", que significa "Val da Piedade" en afrikaans. Ademais de manter a súa casa de Houghton, fixo construír unha casa na súa vila natal de Qunu, visitándoa de forma regular.
miniatura|Mandela con [[Bill Clinton en Filadelfia en 1993. Malia criticalo publicamente en varias ocasións, Mandela mantiña unha amizade con el e apoiouno durante o proceso da súa destitución.]] Con 76 anos de idade Mandela sufría varias doenzas, e malia exhibir unha gran vitalidade sentíase solitario e illado. Eran habituais as súas aparicións públicas con famosos, entre outros Michael Jackson, Whoopi Goldberg e as Spice Girls, e trabou amizade con homes de negocios poderosos coma Harry Oppenheimer da Anglo-American ou a raíña Isabel II durante a súa visita de estado de marzo de 1995 a Suráfrica, feitos que provocaron fortes críticas procedentes dos anticapitalistas do CNA. Mandela vivía sen grandes gastos, doando un terzo dos seus ingresos anuais de 552 000 rands á Fundación Infantil Nelson Mandela que fundou no ano 1995. Aínda que disolveu a censura da prensa, falou a favor da liberdade de prensa e trabou amizade con moitos xornalistas, Mandela criticou gran parte dos medios do país, indicando que estaban maioritariamente en propiedade e baixo o control de brancos de clase media e que se centraban demasiado no alarmismo sobre o crime no país.
En decembro de 1994 Mandela publicou Long Walk to Freedom, unha autobiografía baseada no manuscrito que escribira durante a súa estancia en prisión argumentada con entrevistas co xornalista estadounidense Richard Stengel. A finais de 1994 asistiu á 49ª conferencia do CNA en Bloemfontein na que saíu elixida unha executiva nacional máis militante con Winnie Mandela entre eles. Malia que ela expresara interese en chegar a unha reconciliación, Nelson iniciou os procedementos para o seu divorcio en agosto de 1995. Nese mesmo ano comezara unha relación con Graça Machel, activista política mozambicana 27 anos máis nova ca el e viúva do antigo presidente Samora Machel, a quen coñecera por primeira vez en xullo de 1990 cando ela aínda estaba de loito. Graça non aceptou a primeira proposta de matrimonio de Mandela, desexando manter certa independencia del e dividindo o seu tempo entre Mozambique e Xohanesburgo.
Reconciliación nacional
Presidindo durante a transición do apartheid cara a unha democracia multicultural, Mandela considerou a reconciliación nacional a principal tarefa da súa presidencia. Sabendo que outras economías africanas poscoloniais se viran danadas pola marcha das elites brancas, Mandela traballou para asegurarlle á poboación de raza branca de Suráfrica que estaban protexidos e representados na chamada Rainbow nation (en galego, "Nación Arco da Vella"). Malia que o seu goberno de unidade nacional estivo dominado polo CNA, tentou crear unha ampla coalición designando a de Klerk como presidente adxunto e a outros oficiais do Partido Nacionalista como ministros de agricultura, enerxía, medio ambiente e enerxía, ademais de nomear a Buthelezi ministro de asuntos internos. Os outros postos do gabinete tomáronos membros do CNA, moitos deles vellos camaradas de Mandela como Joe Modise, Alfred Nzo, Joe Slovo, Mac Maharaj ou Dullah Omar, xunto a outros como Tito Mboweni ou Jeff Radebe moito máis novos ca el. A relación de Mandela e de Klerk foi empeorando. Mandela pensaba que de Klerk tentaba provocalo a conciencia, e de Klerk sentía que estaba sendo humillado intencionadamente polo presidente. En xaneiro de 1995 Mandela reprendeuno duramente por outorgarlle a amnistía a 3500 oficiais de policía xusto antes das eleccións, e posteriormente criticouno por defender o antigo ministro de defensa Magnus Malan cando este foi acusado de asasinato.
Mandela reuniuse persoalmente con algunhas das principais figuras do apartheid, incluíndo a viúva de Hendrik Verwoerd, Betsie Schoombie, e o avogado Percy Yutar, ademais de deixarlle unha coroa de flores na estatua do heroe africáner Daniel Theron. Procurando centrarse no perdón persoal e na reconciliación, anunciou que "os valentes non lle teñen medo a perdoar, polo ben da paz". Animou ós surafricanos negros a apoiar o ata entón odiado equipo nacional de rugby, os Springboks, durante a celebración no país da Copa do Mundo de Rugby de 1995. Mandela levou unha camisola da selección na final do torneo contra os All Blacks, e trala vitoria dos surafricanos Mandela outorgoulle o trofeo de campións ó capitán Francois Pienaar, un africáner. Isto considerouse como un gran paso na reconciliación dos surafricanos brancos e negros. Os seus esforzos pola reconciliación mitigaron os medos dos surafricanos brancos, pero tamén lle supuxeron unha crítica maior por parte dos militantes negros. Entre estes últimos destacaba a súa exmuller Winnie, que acusou ó CNA de estar máis interesado en apracer á comunidade branca que en axudar á maioría negra.
Mandela supervisou a formación da chamada Comisión para a Verdade e a Reconciliación para investigar os crimes cometidos baixo o apartheid tanto polo goberno coma polo CNA, designando a Tutu como presidente da mesma. Para previr a creación de mártires, a comisión outorgou amnistías individuais a cambio da testemuña de crimes cometidos durante o apartheid. Iniciada en febreiro de 1996, a comisión realizou audiencias durante dous anos nos que se detallaron violacións, torturas, ataques con bombas e asasinatos, antes de emitir o seu informe final en outubro de 1998. Tanto de Klerk coma Mbeki solicitaron que se censurasen partes do informe, mais só a petición de de Klerk tivo éxito. Mandela eloxiou o traballo da comisión afirmando: "Axudou a afastarnos do pasado para concentrarnos no presente e no futuro".
Programas domésticos
miniatura|esquerda|300px|Casas en Soweto construídas baixo o programa RDP. A administración de Mandela herdou un país cunha gran disparidade económica e nos servizos de saúde entre as comunidades branca e negra. Dunha poboación total de 40 millóns, ó redor de 23 millóns non tiñan acceso a electricidade ou saneamento axeitado, e uns 12 millóns non tiñan acceso a auga limpa, con 2 millóns de nenos non escolarizados e un terzo da poboación analfabeta. Había unha taxa de desemprego dun 33%, e case a metade da poboación vivía baixo a liña de pobreza. As reservas financeiras do goberno estaban case esgotadas, cun quinto do orzamento nacional gastado no pago de débedas, o que provocou que o Programa de Reconstrución e Desenvolvemento (RDP) tivese que reducir o seu alcance, prescindindo das nacionalizacións e postos de traballo propostos. En 1996 o RDP foi substituído por unha nova política, a chamada Crecemento, Emprego e Redistribución (Growth, Employment and Redistribution, GEAR), que mantivo a economía mixta do país pero puxo énfase no crecemento económico a través dun marco de traballo de economía de mercado e do impulso do investimento estranxeiro. Moitos dos membros do CNA tacharon este programa de ser unha política neoliberal que non abordaba as desigualdades sociais, sen importar como a defendese Mandela. Ó adoptar este enfoque, o goberno de Mandela adheriuse ó "consenso de Washington" promovido polo Banco Mundial e o Fondo Monetario Internacional.
Baixo a presidencia de Mandela as prestacións sociais incrementáronse nun 13% en 1996/97, un 13% en 1997/98 e un 7% en 1998/99. O goberno introduciu a paridade nas subvencións a comunidades, incluíndo subvencións por discapacidade, para a manutención dos nenos e pensións para os anciáns, que previamente estaban definidas a varios niveis para os distintos grupos raciais do país. En 1994 introduciuse a sanidade gratuíta para os nenos de menos de seis anos e as mulleres embarazadas, ampliándose a tódolos usuarios de servizos sanitarios de nivel primario no ano 1996. Antes das eleccións de 1999 o CNA xactábase de que grazas ás súas políticas conectaran a 3 millóns de persoas ás liñas telefónicas, introduciran a 1,5 millóns de nenos no sistema educativo, construíran ou melloraran 500 clínicas, conectaran a 2 millóns de persoas á rede eléctrica, estenderan o acceso á auga a para uns 3 millóns de persoas e construíran un total de 750 000 casas para aloxar a uns 3 millóns de persoas. miniatura|dereita|Mandela durante unha visita ó [[Brasil en 1998.]]
A Acta 3 de Reforma Territorial de 1996 protexeu ós traballadores que vivían arrendados nas granxas onde cultivaban ou criaban gando. Esta lexislación aseguraba que estes inquilinos non podían ser desafiuzados sen unha orde xudicial ou se superaban os 65 anos de idade. Recoñecendo que a manufactura de armamento era unha industria clave para a economía surafricana, Mandela apoiou o comercio de armas aínda que con máis regulacións baixo a axencia Armscor para tratar de asegurar que o armamento surafricano non fose vendido a réximes autoritarios. Baixo a súa administración aumentouse notablemente a promoción do turismo, que se convertería nun dos principais sectores da economía do país.