cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Homero
Datos biográficos recollidos pola tradición
Existe unha tradición na que se di que a Pitia deu unha resposta ó emperador Adriano sobre a procedencia de Homero e os seus antergos:
Investigación moderna
Considérase que a maior parte das biografías de Homero que circularon na antigüidade no conteñen ningún dato seguro sobre o poeta. Porén, adoita admitirse que o seu lugar de procedencia debeu ser a zona colonial xónica de Asia Menor, baseándose nos trazos lingüísticos das súas obras e na forte tradición que o fai proceder da zona. O investigador Joachim Latacz sostén que Homero pertencía ou estaba en permanente contacto coa contorna da nobreza. Tamén persiste o debate sobre se Homero foi unha persoa real ou ben o nome dado a un ou máis poetas orais que cantaban obras épicas tradicionais.
Shanghai Express (filme)
Shanghai Express estreouse durante a Gran Depresión, e foi un éxito de audiencia, recadando uns 3,7 millóns de dólares só nos Estados Unidos, converténdose no maior éxito comercial das colaboracións entre Dietrich e von Sternberg, sendo o filme con maior recadación dese ano superando a Grand Hotel.
Shanghai Express tivo dous remakes, Night Plane from Chungking (1942) e Peking Express (1951).
Sinopse
En 1931, a China vese envolta nunha guerra civil. Os amigos do capitán británico Donald "Doc" Harvey envídiano porque a fabulosa e célebre Shanghai Lily é unha compañeira de pasaxe no tren expreso de Pequín a Shanghai. Debido a que o nome non significa para el, cóntanlle que ela é unha cortesana. Durante a viaxe, Harvey atópase con Lily, que resulta ser Madeline, a súa antiga amante. Cinco anos antes, ela xogáralle unha mala pasada para avaliar o seu amor por ela, mais foi contraproducente e el abandonouna.
Produción
Aínda que o filme se rodou na China, houbo poucos actores chineses na produción. A rodaxe durou de agosto a novembro de 1931 e estreouse en 1932.
Baseouse na historia de Henry Hervey "Sky Over China", tamén coñecida como "China Pass", que á súa vez estaba levemente baseada no incidente de Lincheng do 6 de maio de 1923 en que un señor da guerra de Shandong capturou o tren expreso de Shanghai a Pequín, tomando 25 occidentais e 300 chineses como reféns. Todos os pasaxeiros, entre os que estaba Lucy Aldrich, foron liberados. A historia inclúe tamén elementos do conto "Boule de Suif" de Guy de Maupassant en canto a que os viaxeiros son detidos nun país en guerra e unha muller é obrigada a deitarse co comandante ao cargo. Porén, modificouse o desenlace.
Quintáns, Troitosende, A Baña
Quintáns é un lugar da parroquia de Troitosende no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 37 habitantes no ano 2015 segundo datos do INE,, dos cales 22 eran mulleres e 15 eran homes. No 2010 tiña 36 habitantes: 21 mulleres e 15 homes.
Cora
O topónimo Cora pode referirse a:
Amais, como antropónimo feminino pode referirse a:
E como apelido, pode referirse a:
Juan Goytisolo
Juan Goytisolo i Gay, nado en Barcelona o 5 de xaneiro do 1931 e finado en Marrakech o 4 de xuño de 2017, foi un escritor e ensaísta en lingua castelá. Está considerado a figura máis representativa da xeración do 55 e do realismo social dos anos 50 e 60. Era irmán dos tamén escritores José Agustín Goytisolo e Luis Goytisolo e recibiu o Premio Nacional das Letras Españolas no 2008 e o 24 de novembro de 2014 o Premio Cervantes, o máximo galardón das letras en lingua castelá.
Biografía
Estudou dereito e no 1956 marcha a vivir a París para traballar como asesor literario da editorial Gallimard. Posteriormente impartiu aulas de literatura nas universidades estadounidenses de California, Boston e Nova York.
Traxectoria literaria
Malia que se deu a coñecer cunha serie de novelas de clara temática social, a figura de Juan Goytisolo é rica e complexa, completando a súa vertente de novelista próximo ao máis estrito realismo social con outras evolucións posteriores noutros eidos literarios.
O realismo social
Encetou a súa actividade narrativa con Juegos de manos (1954), visión crítica da mocidade burguesa. A ela séguenlle varias obras ata o ano 1962, data na que abandona o realismo máis ortodoxo. Nesta etapa, Goytisolo concibiu a literatura como compromiso crítico co mundo que lle tocou vivir, reprimindo certos impulsos líricos que se deixan albiscar nas súas liñas en beneficio dun maior realismo. Así, a burguesía e a miseria son temas recorrentes das súas novelas.
As técnicas empregadas son as típicas do estilo: estruturas sinxelas que, porén, poden ocultar un esforzo considerable de construción, como revela o feito de concentrar a acción nun curto espazo de tempo (Duelo en el paraíso, 1955), abundancia de diálogos e linguaxe espida e directa.
Procura de novas técnicas
Do mesmo xeito que fixeron Blas de Otero ou Camilo José Cela, Goytisolo deu un paso adiante e adéntrase na innovación estilística coa publicación de Señas de identidad no 1966, pescudando da súa propia identidade e das súas relacións co Estado español, todo impregnado dunha sorte de amor amargo. Continuou cunha serie de novelas ata 1975 nas cales se poden observar trazos comúns de experimentacións técnicas. Estas inclúen cambios no punto de vista, saltos no tempo, uso de varias persoas narrativas, monólogos interiores, remedos de textos xornalísticos ou policiais, páxinas sen puntuación...
A temática adoita estar presidida por unha intensa busca da identidade persoal e por unha constante revisión do pasado do Estado español.
Goytisolo e o Magreb
No 1979 publicou a súa novela Makbara, coa que dá inicio un conxunto de obras, tanto narrativas coma de ensaio, que teñen como denominador común o seu interese polo Magreb e pola civilización islámica en xeral. Froito da súa apaixonada relación con esta cultura, que lle serviu para adoptar unha postura crítica con Occidente desde unha óptica de observador externo, a biblioteca do Instituto Cervantes de Tánxer leva o seu nome.
Outros estilos
Juan Goytisolo foi un escritor complexo, que ten tratado nas súas obras temas tan dispares coma o marxismo, as guerras iugoslavas ou o Opus Dei. Ten escrito numerosos libros de viaxes, así como artigos de opinión diversos no xornal El País, do cal foi colaborador.
Biografisch Portaal
O Portal biográficos dos Países Baixos (en Biografisch Portaal Nederland) abreviado como BioPort ou BPN, é un sitio web do Instituto Huygens de Historia dos Países Baixos (Huygens ING) que realiza unha rexistro de autoridades na historia dos Países Baixos. Segundo a prensa da época do seu lanzamento é unha especie de "mausoleo dixital".
En marzo de 2015 xa contiña máis de 125.641 biografías sobre 80.133 neerlandeses: persoas que naceron en Holanda ou tiveron un papel importante na historia. Non acepta os datos de persoas vivas e só publica os datos das persoas que tiveron un papel na historia dos Países Baixos. O rexistro segue a medrar con novas institucións que están afiliadas e por proxectos específicos, como por exemplo artistas ou mulleres famosas, un grupo ata hai pouco esquecido nos repertorios biográficos tradicionais.
Israir
Israir (en hebreo: ישראייר) é unha aeroliña con base en Tel Aviv, Israel. Funciona con voos programados e voos nacionais desde o aeroporto de Sde Dov en Tel Aviv, así como Haifa e Eilat, e os servizos internacionais a e desde do Aeroporto Internacional Ben Gurion, o aeroporto de Ovda, a Europa, a África, e a Nova York. Tamén opera voos VIP e de carga.
Campionato Portugués de Rugby 2008-2009
A tempada 2008-2009 do Campionato Nacional foi a edición número 51 da máxima competición de clubs do rugby en Portugal.
A Ferraría, A Allonca, A Fonsagrada
A Ferraría é un lugar da parroquia da Allonca, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2022 estaba deshabitado.
Bárcena de Cicero
Bárcena de Cicero é un concello da comunidade autónoma de Cantabria, localizado na comarca de Trasmiera e pertencente ao Partido Xudicial de Santoña. Está limitado por Escalante, Laredo, Colindres, Voto, Solórzano, Hazas de Cesto e a Baía de Santoña formada pola desembocadura do río Asón, situado na ribeira esquerda deste río. É atravesado pola N-634, a Autovía A-8 e o ferrocarril FEVE Santander-Bilbao.
O municipio está composto por varias localidades, entre os cales se encontra Gama, que é a capital.
Localidades
No termo municipal atopamos unha serie de localidades que á súa vez comprenden os chamados barrios. Estas son:
Historia
En 1136, Afonso VII de León concedeulle franquía á vila de Ambrosero e Afonso VIII de Castela en 1165 cedeulla a Santa María de Puerto. A igrexa de Santo Estevo e o núcleo de poboación que se desenvolveu ao seu redor (Moncalián) pasaron en 1254 a dominio do mosteiro de Santoña. Tamén, Bárcena de Cicero, antes de ser territorio de reguengo, estivo vinculado ao réxime solariego da casa de Agüero.
O concello actual está composto por algúns dos concellos que pertenceron á antiga Junta de Cesto (que á súa vez foi unha das Xuntas do Meiriñado de Trasmiera. Estes concellos foron ao principio de señoríos eclesiásticos e máis tarde foron de reguengo. Cos Reis Católicos, os Concellos integráronse no Corrixidoría das Catro Vilas da Costa, herdeiro da Irmandade do mesmo nome; as xuntas celebrábanse en Bárcena de Cicero (localidade) ou nos lugares que pertencían á corrixidoría, sempre de forma rotatoria. Este foi un feito de grande importancia que aparece recollido no escudo de armas do municipio, que mostra catro estrelas representantes das Vilas: San Vicente, Santander, Laredo e Castro Urdiales. As ondas mariñas que se ven no escudo simbolizan o carácter mariñeiro deste municipio.
En 1822 formouse o Ayuntamiento de Cicero, que en 1835 tomou o nome de Bárcena de Cicero.
Patrimonio
miniatura|200px|esquerda|Palacio de Rugama coa igrexa do Carme. Todo o municipio é expoñente de arquitectura nobiliaria e fidalga de Cantabria. O conxunto urbano repartido entre os seus barrios é tamén mostra da arquitectura popular.
Cinco son os bens de interese cultural, con categoría de monumento, deste municipio:
Economía
Desde antigo, a economía deste municipio baseouse na agricultura e gandaría, así como a pesca e a caza.
En tempos modernos instalouse a fábrica FEMSA, polo que os artesáns abandonaron o seu oficio tradicional para traballar nesta industria e nos seus talleres. Tamén se fixo a construción do Polígono Industrial de Ambrosero. Outros postos de traballo creáronse en empresas de servizos.
Un 13,5 % da poboación do municipio emprégase no sector primario, un 14,4 % na construción, un 27,7 na industria e un 44,4 % no sector terciario. A taxa de actividade é do 54,7 % e a taxa de paro é do 11,7 %, cando a media en Cantabria está en 52,5 % e 14,2 % respectivamente.
Demografía
Fonte: INE
Administración
Nas seguintes táboas móstranse os resultados das eleccións municipais celebradas en 2003 e 2007.
Escola
Arredor de 150 escolares acoden ao centro público de Educación Infantil e Primaria chamado Flavio San Román (en Cicero, barrio de La Ermita).
Biblioteca
Existe unha biblioteca pública co nome de Baldomero Fernández Moreno, poeta arxentino de pais cántabros que pasou algúns anos da súa infancia neste municipio, que recorda en La patria desconocida e Aldea española.
Loimil
O topónimo galego Loimil pode referirse a:
Galería de imaxes de Corcubión
Galería de imaxes do concello de Corcubión na provincia da Coruña. miniatura|dereita|500px|[[Corcubión]]
Céphas Bansah
Céphas Bansah (nome completo: Ngoryifia Céphas Kosi Bansah), nado na rexión de Volta, República de Ghana, o 22 de abril de 1948, é ngoryifia ("xefe de desenvolvemento") de Hohoe que se autotitula como rei (togbe). Reside en Alemaña axudando economicamente o seu pobo.
Xuventude e formación
Céphas Bansah naceu en Hohoe, na rexión ghanesa de Volta, onde decorreu a súa infancia. Aos 22 anos visitou por primeira vez Alemaña, en 1970, durante un programa de intercambio de estudantes. Nese país formouse na empresa Paul Schweitzer, en Ludwigshafen am Rhein, no land de Renania-Palatinado, onde obtivo dous certificados profesionais, un como mecánico de maquinaria agrícola e outro como mecánico de vehículos. Tamén practicou boxeo no seu tempo libre, e en 1975 converteuse no campión de peso mosca do distrito.
O seu avó foi quen tivo a idea de educalo en Alemaña. Marchou para Bonn co fin de se formar en mecánica e logo decidiu estudar para ser mestre. Desde entón formou 14 mecánicos.
Nomeamento
Conéctase todos os días co seu pobo por Skype, logo de terminar a súa xornada como mecánico. A través de internet conversa cos seus súbditos, dálles discursos e reúnese cos líderes locais.
Axuda ao desenvolvemento
Un dos empeños de Céphas Bansah desde que asumiu o cargo foi consegir apoio económico e doazóns para o desenvolvemento do seu pobo. De camiño fundou unha organización sen ánimo de lucro para recadar fondos para este fin. En Ludwigshafen logrou, a través das súas boas relacións con diversos empresarios, recoller contedores cheos con bombas de auga e tubaxes, que foron enviados a Ghana e serven para abastecer moitos fogares con auga potable limpa.
En posteriores envíos fixéronse chegar postes de electricidade e unha nova campá de para a Igrexa Evanxélica Presbiteriana de Hohoe. O hospital da cidade, que estaba mal equipado, mellorouse moito grazas ás súas doazóns de equipamentos médicos, cadeiras de rodas e ambulancias, e á colaboración de 22 médicos alemáns. Tamén supervisou a reconstrución dunha nova ponte sobre o río Dayi.
En total lévanse construídas cinco pontes e catro escolas. En 2015 atopábase realizando unha colecta para construír unha escola técnica. Bansah considera as actividades técnicas e artesanais fundamentais para o desenvolvemento de Ghana; por ese motivo, dálles prioridade ás escolas de oficios das ramas de carpintaría, mecánica e téxtil.
Ademais das campañas e as doazóns, Bansah tamén vende artigos de merchandising do seu reino, como camisetas, obxectos de artesanía, bolsos, lentes e outros artigos coa súa imaxe.
Debido a todo iso Bansah converteuse nunha celebridade local e aparece adoito nos medios de comunicación. miniatura|Entrada da súa casa en Ludwigshafen, Alemaña Ademais destas iniciativas, Bansah produciu e sacou ao mercado seis CD coas súas cancións, entre as que se inclúe unha versión de O Tannenbaum no seu idioma materno, a lingua ewe, e unha canción especialmente composta para a Copa do Mundo de 2006.
Controversia
En xaneiro de 2018 algúns medios de comunicación españois ironizaron sobre a posibilidade de que Céphas Bansah servise de inspiración para Carles Puigdemont, logo de que este fose proposto para a presidencia da Generalitat de Cataluña polo presidente do Parlamento catalán, Roger Torrent, tendo en conta a situación de Puigdemont como prófugo da xustiza e coa súa residencia establecida na cidade belga de Bruxelas, o que o obrigaría a exercer o seu cargo a distancia.
Vida persoal
Está casado cunha muller de nacionalidade alemá, Gabrielle, e ten dous fillos, Katharina e Carlo. O seu fillo, ao que considera herdeiro ao trono, estuda dirección de banca na universidade, ao tempo que cumpre as súas funcións de príncipe. En canto á súa relixión, é presbiteriano e tamén practica o vudú.
Destinos de Iberia
Iberia Líneas Aéreas de España, sen contar a súa filial Iberia Express e a súa franquía Air Nostrum, opera a 81 destinos, dos cales, 16 son nacionais e 65 internacionais; pero se a estes lle engadimos todos os destinos das súas empresas filiais, faríanse máis de 125 destinos en case 60 países. Os destinos de Iberia sen filiais son os seguintes:
Destinos antigos
Iberia Liñas Aéreas de España operou antes os seguintes destinos, pero non na actualidade.
Elefante
Os elefantes son grandes mamíferos da familia Elephantidae e da orde Proboscidea. No presente, recoñécense tres especies: o elefante africano de sabana (Loxodonta africana), o elefante africano de bosque (L. cyclotis) e o elefante asiático (Elephas maximus). Os elefantes distribúense pola África subsahariana, sur de Asia e o sueste asiático. Elephantidae é a única familia sobrevivente da orde Proboscidea, e outros membros da orde, agora extintos, inclúen deinotheriidae, gomphotheriidae, mamuts e mastodontes.
Os elefantes son herbívoros e poden ser atopados en diferentes hábitats como a sabana, bosques, desertos e marismas. Prefiren ficar preto da auga. Son considerados unha especie chave debido ó seu impacto no medio no que viven. Os outros animais tenden a manter as distancias, e os predadores como os leóns, tigres, hienas e cánidos xeralmente teñen como obxectivo as crías pequenas. As femias viven en grupos familiares, que poden consistir nunha única nai coas súas crías ou nun grupo emparentado de femias. Estes son liderados polo exemplar máis vello, coñecido como matriarca. Os elefantes viven nunha sociedade fisión-fusión, na que múltiples grupos familiares xúntanse para socializar. Os machos abandonan os grupos cando chegan á puberdade, e poden vivir sós ou canda outros machos. A miúdo interactúan cos grupos familiares cando buscan reproducirse e entran nun estado de agresividade coñecido como musth, que lles axuda a ser dominantes e reproducirse satisfactoriamente. As crías son o centro de atención dos grupos familiares, e dependen das súas nais durante os tres primeiros anos de vida. Poden vivir uns 70 anos en liberdade. Comunícanse entre eles mediante o tacto, a vista e o son; empregan os infrasóns para comunicarse a longas distancias. A súa intelixencia comparouse coa dos primates e a dos cetáceos. Teñen consciencia de si mesmos e amosan empatía ó morrer individuos da súa especie.
Etimoloxía
A palabra "elefante" provén do latín elephantus, que é a forma latinizada do grego ἐλέφαντος (elephantos), xenitivo de ἐλέφας (elephas), probablemente dunha lingua non-indoeuropea, como o fenicio. Aparece en textos da Grecia micénica como e-re-pa e e-re-pa-to na escrita silábica Lineal B. Homero usou a palabra grega para referirse ó marfil, pero despois do tempo de Herodoto, tamén se usou para referirse ó animal. A palabra tamén aparece no inglés medio como olyfaunt (c.1300) e foi tomado do francés antigo oliphant (século XII). En suahili os elefantes son coñecidos como Ndovu ou Tembo. En sánscrito é chamado Hastin, mentres que en hindi é coñecido como Hathi (हाथी). Loxodonta, o nome xenérico dos elefantes africanos, é unha palabra grega para "dentes oblicuos".
Clasificación, especies e subespecies
Os elefantes pertencen á familia Elephantidae, a única familia representante da orde Proboscidea, á súa vez pertencente á superorde Afrotheria. Os seus parentes máis próximos existentes son os sirenios (dugongos e manatís) e os hiracoideos, cos que comparten o clado paenungulata dentro da superorde Afrotheria. Os elefantes e os sirenios están agrupados no clado Tethytheria. Recoñéncense tres especies de elefantes; o elefante africano (Loxodonta africana) e o elefante do bosque (Loxodonta cyclotis) da África subsahariana e o elefante asiático (Elephas maximus) do sur e sueste asiático. Os elefantes africanos teñen orellas grandes, un lombo cóncavo, pel máis engurrada, un abdome inclinado e dous apéndices a xeito de dedos no extremo da trompa. Os elefantes asiáticos teñen as orellas máis pequenas, un lombo convexo, a pel máis lisa, un abdome horizontal que ocasionalmente se afunde no medio e unha única extensión na punta da trompa. As cristas en bucle nos molares son ​​máis estreitas no elefante asiático, mentres que os do africano teñen forma de diamante. O elefante asiático tamén ten protuberancias dorsais na cabeza e algúns parches de depigmentación na pel.
O zoólogo sueco Carl Linnaeus describiu o xénero Elephas e un elefante de Sri Lanka (entón coñecido como Ceilán) baixo o binomial Elephas maximus en 1758. En 1798, Georges Cuvier clasificou o elefante indio baixo o binomial Elephas indicus. O zoolólogo holandés Coenraad Jacob Temminck describiu o elefante de Sumatra en 1847 baixo o binomial Elephas sumatranus. O zoólogo inglés Frederick Nutter Chasen clasificou as tres como subespecies do elefante asiático en 1940. Os elefantes asiáticos varían xeograficamente na súa cor e cantidade de despigmentación. O elefante de Sri Lanka (Elephas maximus maximus) habita en Sri Lanka, o elefante indio (E. m. indicus) é nativo do continente asiático (no subcontinente indio e Indochina), e o elefante de Sumatra (E. m. sumatranus) atópase en Sumatra. Unha subespecie discutida, o elefante de Borneo, vive no norte de Borneo e é máis pequeno que todas as outras subespecies. Ten orellas máis grandes, unha cola máis longa e cabeiros máis estreitos que o elefante tipo. O zoólogo de Sri Lanka Paulus Edward Pieris Deraniyagala describiuno en 1950 baixo o trinomial Elephas maximus borneensis, tomando como tipo unha ilustración de National Geographic. Foi posteriormente incluída baixo E. m. indicus ou E. m. sumatranus. Os resultados dunha análise xenética de 2003 indican que os seus antecesores se separaron da poboación continental hai uns 300 000 anos. Un estudo realizado en 2008 descubriu que os elefantes de Borneo non son autóctonos da illa senón que foron levados alí antes de 1521 polo Sultán de Sulu dende Xava, onde os elefantes xa están extinguidos.
O elefante africano foi nomeado por primeira vez polo naturalista alemán Johann Friedrich Blumenbach en 1797 como Elephas africanus. O xénero Loxodonta foi nomeado por Frédéric Cuvier en 1825. Cuvier escribiu Loxodonte, pero en 1827 un autor anónimo latinizou a ortografía a Loxodonta: o Código Internacional de Nomenclatura Zoolóxica recoñece esta como a autoridade axeitada. En 1942, dezaoito subespecies de elefante africano foron recoñecidas por Henry Fairfield Osborn, pero outros datos morfolóxicos reduciron o número de subespecies clasificadas, e na década de 1990 só se recoñeceron dúas, a de sabana (L. a. africana) e o de bosque (L. a. cyclotis), sendo este último nomeado en 1900 polo zoólogo alemán Paul Matschie. Os elefantes de bosque teñen orellas máis pequenas e redondeadas e cabeiros máis delgados e rectos que os elefantes de bosque, e están limitados na súa distribución ás áreas boscosas de África Occidental e África Central. Un estudo do ano 2000 argumenta para a elevación das dúas formas en especies separadas (L. africana e L. cyclotis, respectivamente) en función das diferenzas na morfoloxía do cranio. Estudos de ADN publicados en 2001 e 2007 tamén suxeriron que eran especies distintas mentres estudos en 2002 e 2005 concluíron que eran a mesma especie. Estudos posteriores (2010, 2011, 2015) apoiaron a condición do elefante de sabana e dos elefantes de bosque como especies separadas. Crese que as dúas especies se separaron hai 6 millóns de anos. e quedaron completamente illados xeneticamente nos últimos 500 000 anos. En 2017, a análise da secuencia de ADN mostrou que L. cyclotis está máis relacionado co extinto Palaeoloxodon antiquus, do que está con L. africana, posiblemente socavando o xénero Loxodonta no seu conxunto. aínda que isto está en disputa. Os elefantes pigmeos da bacía do Congo, que foron suxeridos como unha especie separada (Loxodonta pumilio) son probablemente elefantes forestais cuxo pequeno tamaño e/ou madurez precoz se debe a condicións ambientais.
Evolución e parentes extintos
miniatura|dereita|Cranio de Moeritherium lyonsi no [[Muséum national d'histoire naturelle, París.]] Foron rexistrados uns 185 membros extintos e tres grandes radiacións adaptativas da orde Proboscidea. O proboscídeo máis antigo, o africano Eritherium e o Phosphatherium do Paleoceno tardío, son da primeira radiación. O Eoceno inclúe os anthracobunidae do subcontinente indio e os Numidotherium, Moeritherium e Barytherium de África. Eses animais eran acuáticos e relativamente pequenos. Posteriomente, os xéneros como Phiomia e Palaeomastodon medraron; estes últimos habitaron nos bosques e terreos arborados. A diversidade dos proboscídos declinou durante o Oligoceno. Unha especie notable desa época foi o Eritreum melakeghebrekristosi do Corno de África, que ben puído ser o antergo de numerosas especies. O comezo do Mioceno presenciou a segunda diversificación, coa aparición dos Deinotheriidae e os Mammutidae. Os primeiros foron relacionados cos Barytherium, e viviron en África e Eurasia, mentres que os segundos puideron ser descendentes dos Eritreum estendidos polo Norte de América.
A segunda radiación represéntase pola aparición dos Gomphotheriidae no Mioceno, que evolucionaron dos Eritreum e se orixinaron en África, espallándose por tódolos continente agás Australia e a Antártida. Os membros deste grupo inclúen ós Gomphotherium e ós Platybelodon. A terceira radiación comezou no Mioceno tardío e deu lugar á chegada dos Elephantidae, que descenden dos Gomphotheriidae. O Primelephas gomphotheroides africano deu lugar aos Loxodonta, Mammuthus e Elephas. A póla Loxodonta separouse axiña, no límite entre o Mioceno e o Plioceno, mentres que os Mammuthus e Elephas diverxeron con posterioridade no Plioceno. Os Loxodonta permaneceron en África, mentres que os Mammuthus e Elephas se estenderon por Eurasia, e os Mammuthus mesmo chegaron a Norte América. Ó mesmo tempo, os Stegodontidae, outro grupo proboscídeo descendente dos Gomphotheriidae, espallouse por Asia, incluíndo o subcontinente indio, China, sueste de Asia e o Xapón. Os mamuts continuaron evolucionando en novas especies, como o mastodonte americano.
Ó comezo do Plistoceno, os Elephantidae experimentaron unha alta taxa de "especiación". O Plistoceno tamén viu a chegada de Palaeoloxodon namadicus, o mamífero terrestre máis grande de tódolos tempos. A Loxodonta atlantica converteuse na especie máis común do norte e sur de África, pero foi substituída pola Elephas iolensis no Plistoceno. Só cando os Elephas desapareceron de África puideron os Loxodonta converterse nos dominantes na forma das especies modernas. Os Elephas diversificáronse en novas especies en Asia, como o E. hysudricus e o E. platycephus; sendo estes últimos os antergos do moderno elefante asiático. Mammuthus evolucionaron en varias especies, como o famoso mamut laúdo. No Plistoceno tardío, moitas especies desapareceron durante a glaciación do cuaternario acabou co 50% dos xéneros de máis de 5 kg en todo o mundo.
Os proboscídeos experimentaron numerosos cambios produto da evolución, como o incremento de tamaño, que levou a que moitas especies superasen os 4m de altura. Ó igual que outros megaherbívoros, como os extintos saurópodos, os elefantes de gran tamaño desenvolveron capacidades para sobrevivir con vexetación con baixo poder nutritivo. As súas extremidades fixéronse máis grandes, con pés curtos e amplos. O cranio fíxose meirande, mentres que o pescozo acurtouse para poder soster o seu peso. O incremento de tamaño provocou a elongación da súa trompa móbil.
Un aspecto moi debatido foi a relación entre os Mammuthus e Loxodonta ou Elephas. Algúns estudos de ADN suxeriron que os Mammuthus están máis achegados xeneticamente ós Loxodonta, mentres outros apuntan xusto o contrario. Porén, análises do xenoma mitocondrial dun mamut laúdo (secuenciado no 2005) apoia a idea de que os Mammuthus están máis relacionados cos Elephas. Probas morfolóxicas apoian que os Mammuthus e os Elephas como grupos irmáns, mentres comparacións de seroalbumina e coláxeno concluíron que os tres xéneros están igualmente emparentados entre si. Algúns científicos cren que un embrión de mamut clonado podería ser implantado no útero dun elefante asiático para recuperar a especie.
Especies ananas
O Elephas celebensis das Célebes crese que é descendente do Elephas planifrons. O Elephas falconeri de Malta e Sicilia medía tan só 1m, e probablemente evolucionou do Elephas antiquus. Outros descendentes desta especie existiron en Chipre. Os elefantes ananos de orixe incerta habitaron na Illa de Creta, nas Cícladas e no Dodecaneso, e sábese de mamuts ananos que viviron Sardeña. O Mamut columbino colonizou as Illas da Canle de California e evolucionou no mamut pigmeo. Esta especie medía entre 1.2–1.8m e pesaba entre 200–2000 kg. Unha poboación de pequenos mamuts laúdos sobreviviu na illa de Wrangel ata hai 4.000 anos. Despois do seu descubrimento en 1993, foron considerados mamuts laúdos ananos. Esta clasificación foi reconsiderada e dende a Second International Mammoth Conference de 1999, estes animais non volveron ser considerados verdadeiros "mamuts ananos".
Anatomía e morfoloxía
O cranio dun elefante é resistente dabondo como para resistir as forzas xeradas polo apalancamento dos cabeiros e as colisións de testa contra testa. A parte posterior do cranio aplánase e esténdese, creando arcos que protexen o cerebro en tódalas direccións. O cranio contén cavidades de aire (seos) que reducen o peso do cranio ó tempo que manteñen a forza xeral. Estas cavidades danlle ó interior do cranio a aparencia dun favo. O cranio é particularmente grande e proporciona suficiente espazo para que os músculos se adhiran a toda a cabeza. A mandíbula inferior é sólida e pesada. Por mor do peso da testa, o pescozo é relativamente curto para proporcionar mellor soporte. Carecen de aparello lacrimal e o ollo depende da glándula de Harder para manterse húmido. Unha resistente membrana nictitante protexe o globo ocular. O campo de visión destes animais está limitado pola localización e a pouca mobilidade dos ollos. Os elefantes son considerados dicromáticos e poden ver ben con luces tenues mais non con luces brillantes. A temperatura media do corpo sitúase nos 35,9 °C, semellante á dos humanos. Como tódolos mamíferos, un elefante pode elevar ou baixar a súa temperatura uns poucos grados de media en resposta a condicións ambientais extremas.
Orellas
miniatura|Elefante africano de sabana coas orellas estendidas en posición de ameaza ou atención; nótense os vasos sanguíneos visibles. As orellas de elefante teñen bases grosas e puntas máis finas. Os pavillóns auditivos conteñen numerosos vasos sanguíneos chamados capilares. O sangue quente flúe nos capilares, axudando a liberar o exceso de calor corporal no ambiente. Isto ocorre cando os pavillóns están estendidos e o animal pode mellorar o efecto batendo as orellas. As superficies da orella máis grandes conteñen máis capilares, polo cal poden liberar máis calor. De tódolos elefantes, os africanos de sabana son os que viven en climas máis quentes, polo cal teñen as orellas máis grandes. Os elefantes son quen de escoitar en frecuencias baixas e son máis sensibles á frecuencia 1 kHz (moi semellante ó dó dun soprano).
miniatura|[[Elefante africano de sabana vertendo auga sobre o seu corpo.]]
Trompa
A trompa, ou probóscide, é a fusión do nariz co beizo superior, malia que no estado fetal, o beizo superior e a trompa están separados. A trompa é alongada e está especializada para converterse no apéndice máis importante e versátil do elefante. Contén até 150 000 fascículos musculares separados, sen ósos e con pouca graxa. Estes músculos pareados son de dous tipos principais: superficiais e internos. Os primeiros están divididos en dorsais, ventrais, e laterais, mentres que os últimos están divididos en transversais e radiais. Os músculos da trompa conectan cunha abertura ósea no cranio. O tabique nasal componse de pequenas unidades musculares que se estenden horizontalmente entre as fosas nasais. A cartilaxe divide as fosas nasais na base. Como un hidrostato muscular, a trompa móvese grazas a precisas contraccións coordinadas dos músculos. Os músculos funcionan tanto entre eles como en contra de si. Un único nervio da probóscide, formado polo nervio maxilar e o nervio facial, discorre ó longo dos dous lados da trompa.
miniatura|Elefante africano de sabana coa trompa erguida, un comportamento común cando emiten sons. miniatura|Elefante asiático bebendo auga pola trompa. As trompas dos elefantes teñen múltiples funcións, incluíndo a respiración, o olfacto, tocar, suxeitar e producir sons. O sentido do olfacto do elefante pode ser catro veces máis sensible có dun sabuxo. A habilidade da trompa de realizar poderosos movementos envolventes e de xiro permite colleitar alimentos, loitar con outros elefantes, e erguer até 350 kg. Pode ser usada para tarefas delicadas, como limpar un ollo e comprobar un burato, e é quen de escachar un cacahuete sen estragar a semente. Coa súa trompa, un elefante pode chegar a alturas de 7 m e atopar auga baixo a lama ou a area. Os elefantes poden amosar certas preferencias cando agarran coas súas trompas: algúns prefiren facer o xiro cara á esquerda e outros cara á dereita. Os elefantes poden aspirar auga para bebela e vertela sobre os seus corpos. Un elefante asiático adulto pode manter 8,5 litros de auga na súa trompa. Tamén poden verter po ou herba sobre eles mesmos. Cando están baixo a auga, os elefantes poden usar a súa trompa como un snorkel.
Dentes
miniatura|esquerda|Primeiro plano dos dentes dun elefante africano de sabana xuvenil. Os elefantes teñen 26 dentes: os incisivos, coñecidos como cabeiros, 12 premolares deciduos, e 12 molares. Ó contrario que moitos mamíferos, que teñen dentes de leite que son substituídos por un único e permanente conxunto de dentes de adulto, os elefantes son polifiodontos, é dicir, teñen dentes que rotan ó longo das súas vidas. Os dentes mastigadores substitúense unhas seis veces durante a vida dun elefante típico. Os dentes non son substituídos por novos que saen das mandíbulas verticalmente como na maioría dos mamíferos. En vez diso, os dentes novos medran na parte de atrás da boca e avanzan para empurrar os vellos. Os primeiros dentes mastigadores a ámbolos lados da mandíbula caen cando o elefante ten dous ou tres anos de idade. O segundo conxunto de dentes mastigadores cae ós catro ou seis anos. O terceiro, cando roldan os 9 ou 15 anos, e o cuarto conxunto dura até os 18 ou 28 anos de idade. O quinto cae cando entran na corentena. O sexto (e normalmente o derradeiro) debe durar durante o resto da vida do elefante. Os dentes de elefante teñen arestas dentais en forma de bucle, que son máis grosas e con forma de diamante nos elefantes africanos.
Cabeiros
miniatura|Elefante asiático comendo cortiza de árbore e usando os seus cabeiros para pelala. Os cabeiros dun elefante son os segundos incisivos modificados da mandíbula superior. Substitúen os dentes de leite deciduos ós 6 ou 12 meses de idade e medran de xeito constante até uns 17 cm cada ano. Un cabeiro acabado de desenvolver ten unha capa de esmalte que se desgasta co tempo. A dentina é coñecida como marfil e a súa sección consiste en patróns de liñas entrecruzadas, coñecidas como "xiro do motor", que crean áreas en forma de diamante. Como anaco de tecido vivo, un cabeiro é relativamente suave; é tan duro como o mineral da calcita. A maioría do cabeiro sobresae fóra do corpo e o resto atópase nunha cavidade no cranio. Cando menos un terzo do cabeiro contén a polpa dentaria e algúns dos nervios esténdense até a punta. Polo tanto, é difícil extraelo sen mancar ó animal. Cando é extraído do elefante, o marfil comeza a secar e aparecen fendas se non se mantén fresco e húmido. Os cabeiros teñen múltiples propósitos. Serven para cavar na procura de auga, sal e raíces; descortizar ou marcar árbores; e para mover árbores e pólas ó limpar un camiño. Cando loitan, úsanse para atacar e defender, e para protexer a trompa.
Ó igual que os humanos, que son destros ou manichos, os elefantes teñen preferencia por usar o cabeiro dereito ou esquerdo. O cabeiro dominante é polo xeral o máis desgastado, xa que é algo máis curto e ten a punta redondeada. Nos elefantes africanos, os cabeiros están presentes tanto en machos como en femias e teñen case o mesmo tamaño en ámbolos dous sexos, chegando ós 3 m de longo, mais os dos machos tenden a ser máis grosos. Outrora, os cabeiros dos elefantes que pesaban máis de 90 kg eran comúns, mais no presente é difícil atopar cabeiros por enriba dos 45 kg.
Na especie asiática, só os machos teñen cabeiros grandes. As femias teñen cabeiros máis pequenos ou ningún. Tamén existen machos sen cabeiros e son máis comúns entre os elefantes de Sri Lanka. Os machos asiáticos poden desenvolver cabeiros tan grandes coma os dos africanos, pero polo xeral son máis finos e lixeiros; o meirande rexistrado medía 3,02 m de longo e pesaba 39 kg. A caza polo marfil en África e Asia produciu unha selección natural polos cabeiros máis curtos ou a súa ausencia.
Pel
miniatura|Un elefante asiático despois de envorcallarse; a lama pode actuar como protector solar. A pel dun elefante é polo xeral moi dura, cun espesor de 2,5 cm no lombo e en partes da testa. A pel arredor da cabeza, do ano e dentro das orellas é considerablemente máis fina. A pel é de cor agrisada, mais os elefantes africanos parecen marróns ou avermellados despois de envorcallarse en lama. Os elefantes africanos teñen algúns parches de despigmentación, particularmente na testa, nas orellas e nas zonas arredor deles. As crías teñen o cabelo marrón ou avermellado, especialmente na cabeza e nas costas. Mentres os elefantes maduran, o seu pelo escurece e faise máis escaso, pero as densas concentracións de pelo e cerdas permanecen no extremo da cola así como o queixo, xenitais e as áreas arredor dos ollos e a abertura das orellas. Normalmente, a pel do elefante africano está cuberto de máis pelo có dos elefantes africanos. miniatura|Un elefante africano de bosque cubrindo a súa pel con lama. Os elefantes empregan lama como protector solar, protexendo a súa pel da luz ultravioleta. Aínda que grosa, a pel dun elefante é moi sensible. Sen a protección dos baños de lama, as trabadas dos insectos e a perda de humidade poden provocar serios danos na pel dun elefante. Despois de bañarse, os elefantse adoitan usar a súa trompa para esparexerse de po, o cal crea unha cortiza seca protectora. Os elefantes teñen dificultades para liberar calor a través da pel por mor da súa baixa relación área superficial-volume, que é moitas veces menor cá dun ser humano. Téñense observado erguendo as patas, probablemente nun esforzo para expoñer as súas plantas ó aire.
Patas, locomoción e postura
miniatura|Un elefante asiático camiñando. Para soportar o peso do animal, as patas do elefante están posicionadas máis verticalmente baixo o corpo que a maioría dos demais mamíferos. Os longos ósos das patas son ósos esponxosos no canto de ter canles medulares. Isto fortalece os huesos ó tempo que permite a hematopoese. Tanto as extremidades dianteiras como as traseiras poden soportar o peso dun elefante, aínda que o 60% do peso é mantido polas dianteiras. Dado que os ósos das extremidades se colocan uns enriba dos outro e debaixo do corpo, un elefante pode ficar de pé por longos períodos de tempo sen empregar case enerxía. Os elefantes non son quen de rotar as patas dianteiras, xa que o cúbito e o radio están fixados en pronación; deste xeito, a "palma" da man está orientada cara a atrás. O pronador cadrado e o pronador redondo están reducidos ou ausentes. As patas circulares dun elefante teñen tecidos brandos ou "almofadas de coxín" debaixo da man ou dos pés, que distribúe o peso do animal. Parecen ter un óso sesamoideo, un "dedo" nun lugar semellante ó polgar extra do panda xigante, que tamén axuda na distribución do peso. Poden contarse até cinco unllas nas patas dianteiras e traseiras.
Os elefantes poden moverse tanto cara a adiante como cara a atrás, pero non poden trotar, choutar nin galopar. Usan só dous tipos de paso cando se moven por terra: o paseo e unha marcha máis rápida semellante á de correr. Cando camiñan, as patas actúan coma un péndulo, cos cadrís e os ombreiros subindo e baixando mentres se pousa o pé no chan. Carente de "fase aérea", o xeito de andar rápido non cumpre tódolos criterios para correr, aínda que o elefante usa as súas patas de maneira moi semellante a outros animais que corren, cos cadrís e os ombreiros caendo e logo subindo mentres os pés están no chan. Cando se moven rápido, os elefantes poden semellar que corren coas patas dianteiras, mais 'camiñan' coas traseiras, podendo chegar a velocidades de 25 km/h. A esta velocidade, moitos outros cuadrúpedes están considerados en modo de galope, incluso tendo en conta a lonxitude das patas. Unha cinética de resorte podería explicar a diferenza entre o movemento dos elefantes e outros animais. Durante a locomoción, as almofadas de coxín expándense e contraen, e reducen tanto a dor como o ruído que se produciría ó moverse un animal moi pesado. Os elefantes son nadadores capaces. Foron gravados nadando até seis horas sen tocar o fondo, e viaxaron máis de 48 km nun tramo e a unha velocidade constante de 2,1 km/h.
Órganos internos e sexuais
O corazón dun elefante pode pesar entre 12 e 21 kg. Ten un ápice de dobre punta, un trazo infrecuente entre os mamíferos. Ademais, os ventrículos sepáranse preto da parte superior do corazón, un trazo que comparten cos sirenios. De pé, o corazón do elefante latexa unhas 30 veces por minuto. A diferenza de moitos outros animais, a frecuencia cardíaca acelérase de 8 a 10 latexos por minuto cando o elefante está deitado. Os vasos sanguíneos na maior parte do corpo son anchos e grosos, e poden soportar presións sanguíneas altas. Os pulmóns están unidos ó diafragma e a respiración baséase principalmente no diafragma no canto da expansión da caixa torácica. Teñen tecido conxuntivo en lugar de cavidade pleural. Isto pode axudar ó animal a lidar coas diferenzas de presión cando o seu corpo está baixo a auga e a súa trompa rompe a superficie na busca de aire, aínda que esta explicación foi cuestionada. Outra posible función para esta adaptación é que axuda ó animal a tomar auga pola trompa. Os elefantes inhalan principalmente pola trompa, aínda que tamén toman aire pola boca. Teñen un sistema de fermentación no intestino, e os seus intestinos groso e delgado suman xuntos 35 m de longo. A maioría da comida que toma o elefante non se dixire malia que o proceso dura até un día.
Os testículos dun elefante macho están localizados internamente preto dos riles. O pene dun elefante pode chegar a medir 100 cm e ter un diámetro de 16 cm na súa base. Ten forma de S cando está completamente erecto e ten un orificio con forma de Y. As femias teñen un clítoris ben desenvolvido que chega até os 40 cm. A vulva está situada entre as patas traseiras, no canto de preto da cola como na maioría dos mamíferos. Determinar o estado de embarazo pode ser difícil por mor da gran cavidade abdominal destes animais. As glándulas mamarias das femias ocupan o espazo entre entre as patas anteriores, o que cal sitúa á cría ó alcance da trompa da femia. Os elefantes teñen un órgano único, a glándula temporal, que se atopa a ámbolos lados da testa. Este órgano está asociado co comportamento sexual, e os machos segregan un fluído cando é a época do musth. Tamén se teñen observado femias con secrecións nas glándulas temporais.
Ecoloxía e actividades
miniatura|Un elefante asiático comendo herba. miniatura|Un elefante africano usando a súa trompa prénsil chegar ás pólas das árbores. miniatura|Elefante fregando contra unha árbore para desfacerse dos parasitos. Os elefantes africanos de sabana poden atoparse en hábitats tan diversos como a sabana seca, o deserto, a marisma e ribeiras de lagos, e en elevacións dende o nivel do mar até áreas montañosas por debaixo da cota de neve. Os elefantes africanos de bosque viven principalmente na selva ecuatorial pero poden habitar tamén en bosques de ribeira e ecotóns entre selvas e sabanas. Os elefantes asiáticos prefiren as áreas cunha mestura de gramíneas, plantas leñosas baixas e árbores, e habitan principalmente nos bosques de espiños do sur da India e Sri Lanka e nas selvas da península Malaia. Os elefantes son herbívoros e comen follas, pólas pequenas, froitas, cortiza, herba e raíces. Nacen cos intestinos estériles e requiren bacterias obtidas das feces da súa nai para dixerir a vexetación.. Os elefantes africanos son principalmente ramalleadores, mentres que os asiáticos son pacedores. Poden consumir uns 150 kg de comida e 40 litros de auga ó día. Os elefante tenden a quedar preto de fontes de auga. As maiores inxestas prodúcense pola mañá, no serán e pola noite. A mediodía, os elefantes descansan baixo as árbores e poden quedar durmidos estando de pé. O sono ocorre pola noite mentres o animal está deitado. De media, os elefantes dormen entre 3 e 4 horas ó día. Tanto os machos como os grupos familiares desprázanse entre 10 e 20 km cada día, pero téñense rexistrado movementos de 90 a 180 km no Parque Nacional Etosha, de Namibia. Os elefantes realizan migracións estacionais na procura de alimentos, auga, minerais e parellas. No Parque Nacional de Chobe, en Botswana, as mandas viaxan uns 325 km para visitar o río cando as fontes locais de auga secan.
Portochán, Troitosende, A Baña
Portochán é un lugar da parroquia de Troitosende no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 32 habitantes no ano 2015 segundo datos do INE,, dos cales 16 eran homes e 16 eran mulleres. No ano 2010 tiña 37 habitantes: 19 mulleres e 18 homes.