cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heinrich Trettner
Heinrich Trettner, coñecido como "Heinz" Trettner, nado o 19 de setembro de 1907 e finado o 18 de setembro de 2006, foi un xeneral alemán que serviu na Luftwaffe e na Bundeswehr e foi xefe do Departamento de Loxística da OTAN.
Traxectoria
Trettner foi oficial do Estado Maior da Lexión Cóndor, participou na Guerra civil española e na Segunda guerra mundial. Recibiu a Cruz de Cabaleiro da Cruz de Ferro con Follas de carballo na Alemaña nazi.
Segundo o historiador Hans-Adolf Jacobsenn en 1962 Trettner afirmou que Hitler fora dos poucos en avaliar correctamente o perigo do bolxevismo e actuara en consecuencia. A RDA compilou en 1964 un libro branco con información dos crimes de guerra de Trettner, entre eles a súa participación no bombardeo de Gernika, que a RFA cualificou de Kommunistische Verleumdung ("difamación comunista").
De 1964 a 1966 foi inspector xeral da Bundeswehr na RFA. O ex-comandante da Forza Aérea da República Española (FARE), Ignacio Hidalgo de Cisneros, fixo unha declaración pública criticando o nomeamento.
Nos anos 70 publicou na revista Vaticana Communio, fundada por Joseph Ratzinger, dous artigos sobre o Vaticano e o desarme.
Trettner morreu un día antes do seu 99º aniversario. Foi o derradeiro xeneral vivo da Wehrmacht.
O Regueiro, A Lamosa, Covelo
O Regueiro é un lugar da parroquia da Lamosa, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Aeroporto de Detroit
O aeroporto metropolitano de Detroit Wayne County (IATA: DTW, ICAO: KDTW, FAA LID: DTW) e un gran aeroporto internacional estadounidense que cobre 1 960 hectáreas en Romulus, Míchigan. É o principal aeroporto internacional que serve a Detroit e o máis grande do estado de Míchigan. O Plan Nacional de Sistemas Aeroportuarios Integrados para 2017-2021 da Administración Federal de Aviación (FAA) categorizouno como unha grande instalación de servizo comercial principal.
O aeroporto é un gran centro de conexións para Delta Air Lines e tamén unha base de Spirit Airlines. Detroit serve como a principal porta de entrada de Delta a Asia para o leste dos Estados Unidos. O aeroporto serve a 30 destinos internacionais e a 39 estados dos Estados Unidos. Operado pola Wayne County Airport Authority, o aeroporto ten seis pistas, dúas terminais, e 129 portas de embarque. O aeroporto de Detroit ten instalacións de mantemento capaces de servir e reparar avións do tamaño dun Boeing 747-400.
O aeroporto de Detroit serve a área metropolitana de Detroit; a área de Toledo, Ohio a uns 65 km ao sur; a área de Ann Arbor cara o oeste; a Windsor, Ontario; e ao suroeste de Ontario no Canadá. O aeroporto ten voos a máis de 140 destinos e foi nomeado o mellor gran aeroporto dos Estados Unidos en satisfacción dos clientes por J.D. Power & Associates en 2010 e 2019.
Historia
O condado de Wayne comezou a planear un aeroporto nos municipios do oeste en 1927. O ano seguinte a comisión do condado emitiu un bono de 2 millóns de dólares para financiar a compra de 2,6 km2 de terreo na esquina das rúas Middlebelt e Wick, no límite nordés do presente aeroporto. A construción completouse en 1929, e a primeira aterraxe foi o día 22 de febreiro de 1930. O aeroporto inaugurouse o 4 de setembro de 1930, e ese mesmo ano Thompson Aeronautical Corporation, un precursor de American Airlines, comezou a operar no aeroporto. Dende 1931 ata 1945, as súas instalacións albergaron as operacións da Garda Aérea Nacional de Míchigan, e durante a guerra o foi coñecido como Romulus Field.
O condado de Wayne ampliou o aeroporto para convertelo no principal de Detroit. En 1947 pasou a chamarse Detroit-Wayne Major Airport (aeroporto principal de Detroit-Wayne), e durante os tres seguintes anos construíronse tres pistas máis. En 1949 engadíronse as pistas 3L/21R e 9L/27R, e no ano seguinte construíuse a 4R/22L. Entre 1946 e 1947 a meirande parte do tráfico de pasaxeiros pasou do pequeno aeroporto de Detroit City (agora aeroporto internacional Coleman Young), ao nordés do centro da cidade, ao aeroporto Willow Run, a 32 km ao oeste de Detroit, 16 km ao oeste do aeroporto Wayne County.
Pan-Am (1954) e BOAC (1956) foron as primeiras aeroliñas de pasaxeiros no Detroit-Wayne Major. Na Guía Oficial de Aeroliñas de abril de 1957 estas eran as únicas compañías de pasaxeiros. Pan Am voaba tres veces por semana a Frankfurt usando Douglas DC-7C, con escalas en Londres e Shannon, sendo o inicio da ruta Chicago. BOAC voaba dende Londres unha vez por semana tamén en DC-7C, parando en Glasgow e Montreal, e rematando a ruta tamén en Chicago.
En 1958 a Administración Civil de Aviación, agora a Administración Federal de Aviación (FAA), anunciou a inclusión de Detroit-Wayne no primeiro grupo de aeroportos estadounidenses en recibir novo equipamento de rádar de longo alcance, permitindo ao aeroporto converterse no primeiro do interior dos Estados Unidos certificado para reactores. Tamén en 1958 completouse a terminal L.C. Smith (sur) e o aeroporto recibiu o seu nome actual.
American Airlines mudouse de Willow Run a Detroit-Wayne en outubro de 1958, seguida por Northwest, Allegheny, e Delta nos seguintes meses; as outras aeroliñas estiveron en Willow Run ata 1966. Os voos a Minneapolis de Northwest foron os únicos sen escalas dende DTW máis aló de Chicago e Milwaukee ata 1966. Os primeiros reactores regulares foron os DC-8 de Delta a Miami a finais de 1959. A terminal norte (despois chamada Davey Terminal) inaugurouse en 1966 e unha terceira terminal, a terminal internacional Michael Berry, abriu en 1974. O derradeira das súas tres pistas paralelas (3R/21L) completouse en 1976; unha nova pista cruzada (9R/27L) abriu en 1993.
Republic Airlines comezou a operar no aeroporto como centro de conexións en 1984, e a súa fusión con Northwest Airlines en 1986 ampliou o hub. Os voos transpacíficos comezaron en 1987, voando Northwest sen escalas a Toquio. A derradeira das das seis pistas (4L/22R) completouse en decembro de 2001 en preparación da inauguración en 2002 da terminal McNamara, de 1,5 km de longo e 122 portas de embarque. O aeroporto permaneceu como un centro de conexións de Northwest Airlines ata a súa fusión con Delta Air Lines.
Detroit foi un gran centro de conexións para Northwest Airlines dende 1986 ata 2010. Nese ano Northwest fusionouse con Delta Airlines, e Detroit converteuse no segundo maior centro de conexións de Delta.
O Souto, O Piñeiro, Covelo
O Souto é un lugar da parroquia do Piñeiro, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
O Rigueiro, O Piñeiro, Covelo
O Rigueiro é un lugar da parroquia do Piñeiro, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
O Gumieiro, Vilarello, Cervantes
O Gumieiro é un lugar da parroquia de Vilarello no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares.
O Cumial, Vilarello, Cervantes
O Cumial é un lugar da parroquia de Vilarello no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares.
Baxán, Barbadelo, Sarria
Baxán é un lugar da parroquia de Barbadelo no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 17 habitantes, dos cales 9 eran homes e 8 eran mulleres.
Dores André
Dores André Rodríguez, nada en Vigo, é unha bailarina de ballet galega. Dende o ano 2015 é prima ballerina no Ballet de San Francisco.
Traxectoria
Cando tiña 11 anos comezou a practicar ballet nun estudio de Vigo. Tan só dous anos máis tarde, a mestra de ballet María de Ávila descubriuna nunha competición e recrutouna na súa escola de Zaragoza. Con 17 anos ía competir no Premio de Lausana, pero tivo que retirarse por unha lesión na perna. Após iso, considerou estudar na universidade, pero finalmente escolleu continuar a súa carreira no ballet.
Como deseñadora, André deseñou traxes para o Ballet Nacional de Estonia e o Ballet Idaho. En xuño de 2020 estaba a traballar nos traxes para A Bela Dormente do Ballet Real de Nova Zelandia.
O Mazo de Doiras, Vilarello, Cervantes
O Mazo de Doiras é un lugar da parroquia de Vilarello no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares.
Velasquita Ramírez
Traxectoria
As orixes familiares de Velasquita son incertas. A inscrición nunha pedra da igrexa de Deva (Igrexa de San Salvador, Asturias), simplemente chámaa filia Ranimiri ("filla de Ramiro"). "«En nome do Señor Xesucristo, por amor do cal a raíña Velasquita, filla de Ramiro, edificou o templo do Señor Salvador. Aquí se gardan as reliquias, para que ela reciba premio digno no seno dos santos, viva aquí feliz e consagrada e consigan o reino de Deus. Amén. Co cal consagrouse este templo»"Manuel Risco, un historiador español do século XVIII, cría que Velasquita era filla do rei Ramiro II, pero Velasquita nunca aparece nas cartas medievais como filia Ranimiri regis, que sería o costume daquela época. Os historiadores modernos rexeitan esta filiación e cren que podería ter nacido de Ramiro Menendiz, fillo do conde Hermenexildo González e Muniadona Díaz, e da súa muller Adosinda Guterrez, filla do conde Gutier Menendiz. Isto harmonizaría cun documento do 5 de xaneiro de 999 no que Vermudo se refire a Gonzalo Betotiz, pai do conde Hermenexildo, coma o seu bisavó. Casou con Vermudo II entre o 980 e o 11 de outubro de 981 cando ambos aparecen xuntos por primeira vez, un ano antes do reinado de Vermudo, nunha doazón feita polo conde galego Menendo Menéndez ao Mosteiro de San Xulián de Samos na que Vermudo confirma como Veremudus, prolix Ordonius rex e Velasquita como uxor ipsius. miniatura|[[Mosteiro de San Paio onde Velasquita viviu como monxa.]] Aparecen xuntos por última vez a finais de 988 e probablemente foi repudiada un ano despois en 989. En 991, o rei Vermudo e a súa segunda esposa, Elvira García, confirman xuntos unha carta por primeira vez. Velasquita abandonou a corte e instalouse en Oviedo coa súa filla Cristina, e fíxose monxa no Mosteiro de San Paio, cuxa abadesa daquela era a raíña viúva Tareixa Ansúrez. A medievalista Margarita Torres cre que Velasquita e Tareixa planificaron e fomentaron o matrimonio de Cristina, a filla de Velasquita, co neto de Tareixa, Ordoño Ramírez, unindo así ámbalas liñaxes reais. Velasquita aparece o 14 de marzo de 996 no Mosteiro de San Paio confirmando unha doazón realizada polo seu antigo marido, o rei Vermudo e a súa segunda esposa Elvira. En 1024 tamén estivo presente e confirmou a carta pola que a súa filla Cristina, xa viúva, funda o Mosteiro de San Salvador (Cornellana) onde acabaría por retirarse.
Matrimonio e descendencia
miniatura|[[Vermudo II, marido de Velasquita]] Polo rei Vermudo Velasquita tivo unha filla coñecida, Cristina Vermúdez, que casou co infante Ordoño Ramírez, fillo do rival do seu pai Ramiro III e Sancha Gómez.
Morte e enterro
Non se coñece a data exacta da morte de Velasquita, pero probablemente foi entre 1028 e 1035. Segundo a tradición, foi enterrada no Mosteiro de San Salvador de Deva en Asturias, que ela fundara antes de 1006 e doara o 29 de agosto dese mesmo ano á Catedral de Oviedo xunto con outros bens coma os mosteiros de Santa Cruz, San Xoán de Abonio e a igrexa de San Martín de Salas.
A Devesa, Barbadelo, Sarria
A Devesa é un lugar da parroquia de Barbadelo no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 1 habitante, unha muller.
O Zacalledo, O Piñeiro, Covelo
O Zacalledo é un lugar da parroquia do Piñeiro, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
IEV
As siglas IEV poden referirse a:
SM-68 Titan
250px|miniatura|Lanzamento dun mísil Titan I en 1960. SM-68 Titan foi a denominación de dous mísiles balísticos estadounidenses comezados como proxecto de respaldo ao mísil Atlas.
Características
O nome SM-68 Titan agrupaba realmente a dous mísiles: o Titan I e o Titan II. O Titan I usaba dúas etapas alimentadas con queroseno, tiña un pulo de 1295,9 kN, unha masa de 105.142 kg cheo de propelente e unha altura de 31 m, cun diámetro de 3,05 m. Á parte da súa finalidade como mísil tamén foi pensado como lanzador para as probas suborbitais do avión espacial X-20A Dynasoar, aínda que nunca chegou a ser usado como lanzador espacial. Os mísiles Titan I foron retirados do servizo en 1966.
O Titan II, pola súa banda, era unha mellora do Titan I e capaz de lanzar cargas máis grandes. Usaba tetróxido de nitróxeno e Aerozine 50 como propelentes, o que o facía máis eficaz como mísil debido a que son propelentes almacenables cos que o foguete pode pasar cargado longas temporadas, a diferenza do osíxeno líquido e o queroseno, que deben ser cargados pouco antes do lanzamento. O Titan II foi pensado desde o principio como posible lanzador tripulado cuns pequenos cambios e de feito foi usado posteriormente como lanzador do programa Gemini. O Titan II tiña un pulo de 1893,4 kN, unha masa de 154.000 kg, unha altura de 31,4 m e un diámetro de 3,05 m. Tódolos Titan II foron retirados en 1987 a favor de mísiles máis modernos, de propelente sólido.
A Torre, O Piñeiro, Covelo
A Torre é un lugar da parroquia do Piñeiro, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Podosoma
miniatura|Podosomas (amarelos) en células de [[melanoma, xunto con núcleos celulares (azuis), actina (vermella), e un regulador da actina (verde).]]
Os podosomas son estruturas cónicas ricas en actina que se encontran na superficie externa da membrana plasmática de moitas células animais. O seu tamaño vai desde uns 0,5 µm a 2,0 µm de diámetro. Aínda que xeralmente están situadas por toda a membrana celular, estas estruturas singulares presentan un padrón de distribución polarizado nas células migrantes, situándose no bordo frontal entre o lamelipodio e a lamela. O principal propósito destas estruturas está relacionado coa motilidade celular e a invasión; por tanto, serven como sitios de adhesión e de degradación á matriz extracelular. Estas estruturas dinámicas aparecen en moitas células especializadas, como as células invasivas cancerosas, osteoclastos, células do músculo liso vascular, células endoteliais e en certas células inmunitarias como os macrófagos e células dendríticas.
Características
Un podosoma consta dun núcleo central rico en actina rodeado por proteínas de adhesión e armazón. Os filamentos de actina desas estruturas están moi regulados por moitos nucleadores de actina, activadores de polimerización, proteínas que se unen á actina e establecen enlaces cruzados, quinases, pequenas GTPases, e proteínas de armazón; por tanto, o recambio de actina total ocorre en cuestión de segundos. Para distinguir os podosomas doutros tipos de adhesións celulares utilízanse como marcadores as proteínas Tks5 e WASP (proteína da síndrome de Wiskott–Aldrich), xunto coa actina, cortactina e o complexo Arp2/3, para localizar e illar estas protrusións, porque Tks5 e WASP son exclusivas do podosoma cando se compara con outras estruturas celulares baseadas na actina.
Na súa estrutura externa, os podosomas mostran dúas características distintivas: un núcleo de actina e un complexo do anel. Dentro do núcleo ou parte central atópanse os coordinadores da nucleación da actina. Concretamente, forman parte deste grupo de proteínas o compleo Arp2/3 e WASP cando están preto da membrana plasmática, ou a cortactina cando está a maior distancia. Uns filamentos de actina que emanan radialmente desde este núcleo denso chegan á membrana plasmática e entre os podosomas veciños.
No complexo do anel, as integrinas e as proteínas asociadas a integrinas serven para conectar o citoesqueleto a integrinas da superfice celular formando a protrusión externa que sobresae. Investigacións iniciais suxerían que a superestrutura dos podosomas era cilíndrica, pero novos avances en técnicas de obtención de bioimaxes alteraron esa percepción e mostran que o complexo do anel ten forma poligonal. Estes descubrimentos fixéronse posibles pola aplicación de análises bayesianos e de bleaching aos datos obtidos por microscopia de campo ancho estándar usando células que expresaban proteínas etiquetadas fluorescentemente específicas do complexo do anel do podosoma.
Tipicamente o tamaño do podosoma está entre 0,5 μm e 2,0 μm de diámetro e profundidade. O tempo de vida da estrutura é de só minutos, moito máis curto que o observado nos invadopodios.
A Borbella, A Lamosa, Covelo
A Borbella é un lugar da parroquia da Lamosa, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Podosoma
Función
Pénsase que os podosomas están intimemente vinculados á motilidade celular dentro dos microambientes dos tecidos coordinando a degradación da matriz extracelular co movemento celular. A migración das células é esencial para un correcto desenvolvemento embrionario e, na madurez, para a curación de feridas e a resposta inflamatoria. Exemplos destes comportamentos de células mótiles son: a migración transendotelial das células dendríticas, a migración de células endoteliais aórticas para a remoelación dos vasos arteriais e a infiltración nos tecidos dos macrófagos. As aberracións na migración celular están detrás de patoloxías que implican o desenvolvemento, a vasculatura e a inmunidade. En consecuencia, os podosomas están presentes en tipos celulares asociados coa remodelación dos tecidos e o sistema inmunitario.
Os pacientes que sofren a síndrome de Wiskott–Aldrich mostran, nas súas células inmunitarias, probas continuas do papel exercido polos podosomas na motilidade celular. Estes pacientes non posúen a proteína WASP completamente formada, que se sabe que se localiza nos podosomas e é necesaria para a súa formación segundo estudos previos. As células dendríticas e os macrófagos dos sistemas inmunitarios destes pacientes non manifestan formación de podosomas e presentan defectos no movemento celular dentro dos microambientes dos tecidos. Algúns investigadores sospeitan que os podosomas poden estar implicados na migración de células da crista neural. Os pacientes que teñen a síndrome de Frank-ter Haar sábese que son mutantes na proteína Tks5 específica dos podosomas e mostran defectos na migración celular na crista neural.
Ademais das funcionalidades coñecidas dos podosomas, hai investigacións que suxiren que estas estruturas dinámicas tamén presentan atributos mecanosensoriais. A formación inicial dos podosomas parece estar influenciada pola estrutura e composición do substrato subxacente, incluíndo a presenza e distribución de ligandos específicos. Varios receptores de integrinas monitorizan as propiedades mecánicas do microambiente celular e poden influír e iniicar a formación dun podosoma. Unha vez completamente formado, a integridade do substrato da matriz dicta a duración dun podosoma, na que un aumento da rixidez leva a unha maior resistencia e un espazado máis próximo entre os sitios dos podosomas.
Riamonte, Vilarello, Cervantes
Riamonte é un lugar da parroquia de Vilarello no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares.
Podosoma
Función
Algúns estudos indican un posible papel dos podosomae incluso na regulación da función das células nais da medula ósea. Os podosomas están moi ferecuentemente presentes en células proxenitoras mesodérmicas in vitro, que son células con capacidade de diferenciarse en células estromais mesenquimais. Propúxose que os podosomas son importantes para a mobilización das células nais mesenquimais en caso de necesidade fisiolóxica.
Función en osteoclastos
Os osteoclastos son células óseas grandes e multinucleadas que realizan o proceso de resorción ósea. Neste proceso remodelador, os podosomas son unha parte fundamental. Durante a maduración dos precursores dos oseoclastos, grupos de podosomas forman estruturas en anel máis ordenadas que finalmente coalescen nunha banda na periferia celular. A disposición resultante dos podosomas está moi interconectada por medio dunha densa rede radial de filamentos de actina que se estende entre e sobre os podosomas veciños.
A acumulación de actina F, vinculina, paxilina e actina α nos podosomas da banda coalescente sinala o desenvolvemento dun osteoclasto completamente maduro. Despois de iniciada a resorción ósea, a banda de podosomas desensámblase deixando unha rede composta principalmente de actina F, que funciona como a "zona de selado". Esta zona de selado convértese no sitio de adhesión dos osteoclastos á matriz ósea. A inhibición da resorción ósea por medio de fármacos ten como resultado a falta de bandas de podosomas durante a diferenciación inicial dos osteoclastos e finalmente a ausencia dunha zona de selado.
Historia
Como ambos os termos, invadipodios e podosomas, foron usados inicialmente referíndose a estruturas idénticas nas mesmas liñas celulares, existe unha certa confusión na nomenclatura. O máis común é que cando estas estruturas se encontran en células normais se lles denomine podosomas, e cando están en células cancerosas, invadopodios. Algúns mesmo propuxeron chamarlles a ambas as estruturas "invadosomas".
Pobos indíxenas australianos
miniatura|280x280px| Imaxe dun home [[Aborixes australianos|aborixe na galería de arte Albert Namatjira, Alice Springs, Territorio do Norte, Australia]] Os indíxenas australianos son os pobos nativos de Australia. Inclúen os aborixes australianos, os aborixes tasmanianos así como os insulares do estreito de Torres, coñecidos a miúdo xuntos como aborixes e insulares do estreito de Torres.
Descoñécese de onde proviñan con precisión, e como apareceron en Australia. Estímase que chegaron por primeira vez á súa terra natal entre hai 60.000 e 67.000 anos.
miniatura|280x280px| Home aborixe tocando un [[didgeridoo]]
Historia dos pobos indíxenas
Os primeiros habitantes australianos foron nómades que chegaron a Australia desde o sueste asiático. Os científicos non saben exactamente cando chegaron pero hai polo menos 60.000 anos. Cando os británicos chegaron a Australia en 1788, chamaron a estes pobos nativos "aborixes", é dicir, persoas que viviran alí desde os tempos máis antigos. Agora viven uns 650.000 aborixes en toda Australia. Moitos indíxenas australianos sufriron cando os europeos de Gran Bretaña e Irlanda chegaron a Australia, pola perda das súas terras ou as novas doenzas traídas de Europa.
Tempo do Soño
Os aborixes cren nuns antepasados animais, vexetais e humanos que crearon o mundo e todo o que hai nel. Ese proceso de creación chámase en inglés Dreamtime,(Tempo do Soño) Tjukurpa na lingua wati dos pitjantjatjara, os yankunytjatjara e os ngaanyatjarra. Hai moitas cancións e arte baséanse en antigas historias sobre o Tempo de Soño.
Boomerangs
miniatura|201x201px| Forma típica de [[boomerang.]] O boomerang típico está deseñado para auto-retornar, pero ten que ser tirado correctamente. Os máis modernos deseñados por ordenador poden ter tres ou catro ás en lugar das dúas tradicionais. Os boomerangs foron descubertos en culturas sen conexión con Australia (como o antigo Exipto), polo que se asume que o seu deseño foi independente entre si.
Reclamacións de terras
Cando os británicos chegaron a vivir a Australia, decidiron que a terra estaba baleira: que ninguén "posuía" a terra, tal como usaban os europeos esa palabra. Esta chamábase "terra nullius", palabras latinas para "terra baleira".
En 1976, o goberno australiano acordou que os aborixes teñen dereitos sobre a terra onde se atopaban orixinalmente as súas tribos e obtiveron o dereito de usar a terra. O 3 de xuño de 1992, o Tribunal Superior de Australia dixo que a idea de terra nullius era errónea e o goberno propuxo novas leis para establecer o Native Title. Se os aborixes poden demostrar que sempre usaron determinadas terras, que non foron vendidas ou modificadas por actos gobernamentais, entón a terra podería ser reclamada como terra aborixe. O tratado foi conmemorado na exitosa canción "Treaty" de Yothu Yindi.
Relación de galegos cos indíxenas australianos
No século XIX un dos primeiros europeos defensores dos dereitos dos indíxenas australianos como seres humanos plenos foi o galego Rosendo Salvado, introdutor tamén do eucalipto no continente europeo.
Formulouse a hipótese da conexión entre os hórreos galegos e os "pataka", estruturas tradicionais de Nova Zelandia, apoiada en investigacións de Robert Langdon da Universidade Nacional de Australia. Foi suxerido que a expedición de García Jofre de Loaisa en 1525, que partiu da Coruña, podería ter contribuído á mestura xenética entre galegos e indíxenas de Oceanía. Annie Beart, destacou que Pedro Fernández de Quirós, no século XVII, atopou poboación branca, de cabelo louro e ollos azuis nas mesmas illas onde se supón que deambulou a carabela “San Lesmes” dende 1526. O argumento foi rexeitado por algúns porque a cantidade de galegos podería non ser significativa, e outros afirmaron que os trazos europeos na descendencia dos aborixes resaltaron a posibilidade de encontros históricos entre as dúas culturas previos á chegada de James Cook.
Vilarello da Irexa, Vilarello, Cervantes
Vilarello da Irexa é un lugar da parroquia de Vilarello no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares.
Loureiro, Barbadelo, Sarria
Loureiro é un lugar da parroquia de Barbadelo no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Juniperus procera
É unha árbore característica da flora afromontana.
Descrición
Juniperus procera foi descrita por Hochst. ex Endl. e publicado en Synopsis Coniferarum 26. 1847.
Etimoloxía
Juniperus: nome xenérico que procede do latín iuniperus, que é o nome do xenebreiro.
procera: epíteto latíno que significa "alto".
Características
As follas son de dúas formas, as xuvenís en forma de agulla, con follas de 8-15 mm de longo en plántulas, e as adultas en forma de escama de 0,5-3 mm de longo nas plantas máis vellas, dispostas en parellas o en verticilos de tres.
É en gran parte dioica, con plantas masculinas e femininas separadas, pero algunhas plantas individuais presentan espécimes de ambos os sexos.
Os conos con bagas, de 4-8 mm de diámetro, de cor negro azulado cunha flor cerosa abrancazada, e que contén 2-5 sementes que maduran en 12-18 meses. Os conos masculinos miden 3-5 mm de longo, e verten seu pole en primavera.
Distribución
É o único xenebreiro que se encontra ao sur da liña ecuatorial, e pénsase que é un colonizador relativamente recente de África; a especie mostra moi pequena variabilidade, asociada cun longo período de evolución.
Especie relacionada
Está estreitamente relacionado con Juniperus excelsa, do suroeste de Asia, probabelmente derivado dun antepasado común.
Usos
É unha árbore importante pola súaa madeira, que se utiliza para a construción de vivendas, para postes, e para mobiliario. A casca utilízase para a construción de colmeas.
Chan de Prado, A Lamosa, Covelo
Chan de Prado é un lugar da parroquia da Lamosa, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Antonio Fuertes
Antonio Fuertes Pascual, tamén coñecido como Tonín ou Toñín Fuertes, nado en Valencia o 3 de decembro de 1929 e finado na mesma cidade o 5 de xaneiro de 2015, foi un futbolista español. Xogaba como dianteiro, e desenvolveu a maior parte da súa carreira no Valencia CF.
Traxectoria
Nado na pedanía valenciana de Benimámet, fichou polo Valencia CF con só quince anos, pasando a formar parte das categorías inferiores do club. Despois de seis tempadas no CD Mestalla incorporouse á disciplina do primeiro equipo durante a tempada 1949/50, debutando na Primeira División nun encontro fronte ao Athletic de Bilbao en Mestalla, no que marcou o primeiro gol do seu equipo (4-1).
No Valencia xogou un par de tempadas irregulares, nas que non acabou de funcionar, polo que pediu ao técnico, Quincoces, regresar ao filial, que militaba na Segunda División. De novo no Mestalla disputou unha boa tempada, marcando 14 goles na liga regular e outros 14 na fase de ascenso, incluídos catro tantos nun mesmo partido contra o Logroñés na derradeira xornada, culminando así o ascenso a Primeira División. Con todo, o club renunciou a ascender para que os dous equipos da entidade non coincidisen na mesma categoría.
A continuación reincorporouse ao primeiro equipo para a tempada 1952/53, na que foi un dos xogadores máis destacados, marcando 15 goles. Esa tempada, o 12 de outubro de 1952, marcou o gol número 1.000 do Valencia CF na Primeira División. Na tempada seguinte o seu rendemento goleador na liga diminuíu, pero converteuse no heroe da final da Copa do Xeneralísimo de 1954 ante o FC Barcelona, na que marcou dous goles e deu unha asistencia en só media hora, contribuíndo á vitoria do seu equipo.
Despois destas dúas tempadas, permaneceu outras cinco máis no Valencia, aínda que xa non foi un xogador tan decisivo, polo que as súas cifras anotadoras baixaron. O inicio deste declive coincidiu coa chegada ao club dunha figura de categoría mundial, Faas Wilkes, que lle quitou tempo de xogo.
Selección nacional
Foi internacional coa selección española nun partido amigable disputado o 7 de decembro de 1952 ante a Arxentina en Madrid, perdendo a selección española por 0-1.
Marzán, Barbadelo, Sarria
Marzán é un lugar da parroquia de Barbadelo no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 7 habitantes, dos cales 4 eran homes e 3 eran mulleres.
Tullimonstrum
Tullimonstrum, coñecido coloquialmente como monstro Tully ou monstro de Tully, é un xénero extinto de animais bilaterianos de corpo brando que viviu en augas costeiras tropicais pouco profundas de estuarios lamacentos durante o período xeolóxico de Pensilvania, hai uns 300 millóns de anos.
Clasificación taxonómica
Coñécese unha única especie, o Tullimonstrum gregarium. Só se atoparon exemplos de Tullimonstrum na biota de Essex, unha sección menor dos leitos fósiles de Mazon Creek en Illinois, Estados Unidos. A súa clasificación foi obxecto de controversia e as interpretacións do fósil comparárono con moluscos, artrópodos, conodontos, vermes, tunicados e vertebrados.
Descrición
Esta criatura tiña un corpo en forma de puro, cunha aleta caudal triangular, dous pedúnculos oculares longos e unha probóscide coa punta dun apéndice semellante á boca. Segundo os fósiles, parece que esta criatura era un carnívoro nectónico que cazaba na columna de auga do océano. Cando o Tullimonstrum estaba vivo, Illinois era unha mestura de ecosistemas como estuarios lamacentos, ambientes mariños e ríos e lagos. Xunto a Tullimonstrum atopáronse fósiles doutros organismos como o crustáceo Belotelson, o cnidario Essexella e o peixe elasmobranquio Bandringa.
O Tullimonstrum probabelmente alcanzou lonxitudes de até 35 cm; os individuos máis pequenos son uns 8 cm de longo.
Tiña un par de aletas ventrais verticais (aínda que a fidelidade da conservación dos fósiles do seu corpo brando fai que isto sexa difícil de determinar) situadas no extremo da cola do seu corpo, e normalmente presentaba unha probóscide longa con até oito dentes pequenos e afiados en cada "mandíbula", co que podía buscar activamente pequenas criaturas e detritos comestibles no fondo lamacento. Formaba parte da comunidade ecolóxica representada no grupo infrecuentemente rico de organismos de corpo brando atopados entre o conxunto chamado fósiles de Mazon Creek no condado de Grundy, Illinois.
A ausencia dunha parte dura no fósil implica que o animal non posuía órganos compostos por óso, quitina ou carbonato de calcio. Hai evidencias de estruturas internas repetidas en serie. A súa cabeza está pouco diferenciada. Unha estrutura transversal en forma de barra, que era dorsal ou ventral, remata en dous órganos redondos que están asociados con material escuro que foron identificados como melanosomas (que conteñen o pigmento melanina). A súa forma e estrutura suxiren un ollo tipo cámara. Tullimonstrum posuía estruturas que foron interpretadas como branquias, e unha posible notocorda ou medula espiñal rudimentaria.
Historia do descubrimento
esquerda|miniatura| Fósil de T. gregarium (parte e contraparte) O coleccionista afeccionado Francis Tully atopou o primeiro destes fósiles en 1955 nun leito fósil coñecido como formación Mazon Creek. Levou á estraña criatura ao Museo Field de Historia Natural, pero os paleontólogos estaban desconcertados sobre a que filo pertenceu Tullimonstrum. A especie Tullimonstrum gregarium ("monstro común de Tully"), como máis tarde se chamaron estes fósiles, toma o nome do xénero de Tully, mentres que o nome da especie, gregarium, significa "común", e reflicte a súa abundancia. O termo monstrum ("monstro") refírese á aparencia estraña e ao estraño plan corporal da criatura.
O fósil segue sendo un 'crebacabezas', e as interpretacións paréxano a un verme, un molusco, un artrópodo, un conodonte ou un vertebrado. Dado que parece carecer das características dos coñecidos filos modernos, algúns especulan con que era representativo dun grupo de talos para un dos moitos filos de vermes que hoxe están mal representados. Observáronse semellanzas cos organismos fósiles do Cámbrico. Chen et al. suxeriu semellanzas con Nectocaris pteryx. Outros sinalaron unha semellanza xeral entre Tullimonstrum e Opabinia regalis, aínda que Cave et al. sinalaron que eran demasiado morfoloxicamente diferentes para poder relacionarse.
Clasificación
A clasificación de Tullimonstrum foi un debate continuo desde que se describiu por primeira vez a criatura, con moitos científicos que presentaron evidencias dunha afinidade cos vertebrados e outros dunha afinidade con invertebrados.
Argumentos a favor das afinidades dos vertebrados
miniatura| Reconstrución especulativa de Tullimonstrum como animal parecido á [[Petromizontiformes|lamprea.]] En 2016 publicáronse dous estudos simultaneamente que mostraban que Tullimonstrum puido ser un vertebrado basal, polo tanto un membro do filo Chordata. McCoy et al. realizou un estudo morfolóxico de varios exemplares; a súa análise indicaba que Tullimonstrum pode estar estreitamente relacionado coas lampreas modernas. Esta afinidade foi atribuída en base a estruturas vertebrais cartilaxinosas pronunciadas coñecidas como arcualia, unha aleta dorsal e aleta caudal asimétrica, dentes queratinosos, unha única fosa nasal e cartilaxes tectais como nas lampreas. Mentres que McCoy et al. levantaron a posibilidade de que Tullimonstrum pertenza ao grupo ancestral da lamprea, tamén ten moitas características que non se atopan en Cyclostomes (lampreas e mixíns).
Un segundo estudo, realizado por Clements et al. (2016), chegou á conclusión de que Tullimonstrum era un vertebrado de talo baseado na súa anatomía ocular. Un exame detallado revelou que o animal tiña un ollo parecido a unha cámara, con lentes conservadas e a presenza de melanosomas cilíndricos e esferoides dispostos en distintas capas. Estes pigmentos oculares e a súa estrutura única interpretouse como un epitelio pigmentado da retina (retinal pigmented epithelium, RPE), que ofrece un forte apoio que os órganos de barra eran realmente ollos. Probáronse químicamente os pigmentos escuros do ollo e descubriuse que eran melanina fosilizada, en oposición aos ommocromos ou pterinas (que son pigmentos oculares utilizados por moitos grupos de invertebrados). Aínda que os autores admitiron que os pigmentos oculares de moitos grupos de invertebrados foron mal investigados, no momento da publicación a presenza de RPE e dous melanosomas distintos é un trazo único de vertebrados.
En 2020, McCoy, Wiemann e os seus colegas utilizaron a espectroscopia de Raman para identificar os enlaces moleculares presentes no material orgánico conservado con Tullimonstrum. Baseándose en mostras de múltiples puntos do corpo, identificaron que o material orgánico representaba os produtos de descomposición dos tecidos de cordados en oposición á quitina baseada en polisacáridos (como se observa nos artrópodos), ofrecendo evidencia independente e bastante inequívoca para a interpretación de que Tullimonstrum é un cordado ou vertebrado. En 2022, Wiemann e os seus colegas replicaron estes sinais espectrais en colaboración con laboratorios independentes utilizando espectroscopia infravermella de transformada de Fourier. Detectáronse sinaturas de tecidos comparables en restos carbonáceos conservados dunha diversidade doutros animais.
Argumentos a favor das afinidades non vertebradas
En 2017 Sallan et al. rexeitou a identificación do monstro de Tully como vertebrado. En primeiro lugar, sinalaron que incluso a presenza dos dous tipos de melanosomas é variable entre os vertebrados; Os peixes de mirena carecen deles, e os tiburóns existentes, así como as formas extintas que se atopan na zona de Mazon Creek, como Bandringa, só teñen melanosomas esferoides. Ademais, a suposta notocorda esténdese por diante do nivel dos ollos, o que non ocorre en ningún outro vertebrado, aínda que se ve nas lancelas. Aínda que a estrutura fose unha notocorda, a presenza de notocordas tampouco se limita aos vertebrados.
Criticaron máis a identificación dos bloques do corpo como bolsas branquiais e bloques musculares (miómeros), a pesar da falta de diferenciación na estrutura destes bloques. Nos vertebrados, os miómeros tamén son máis delgados e esténdense por toda a lonxitude do corpo en lugar de pararse antes da cabeza. Mentres tanto, as bolsas branquiais das lampreas son extensións pareadas en lugar de estruturas segmentadas, e adoitan estar incrustadas nun complexo esqueleto branquial, ningún dos cales é o caso de Tullimonstrum.
Outras identificacións de estruturas de tecidos brandos foron consideradas igualmente problemáticas. O suposto cerebro non ten tecido nervioso asociado e non está conectado cos ollos, e o suposto fígado estaba situado debaixo das branquias en lugar de estar máis atrás como noutros vertebrados. A "boca" na parte dianteira da probóscide foi descrita como posuidora de filas de dentes distintas tipo gnatostomas, a pesar de que as lampreas tiñan "campos de dentes" no interior da boca. Isto faría necesaria a reevolución converxente das mandíbulas de agarre.
Unha dificultade adicional é que a trompa delgada e articulada non é compatible cos métodos de alimentación que se usan normalmente para os vertebrados de augas abertas: alimentación de carneiro ou de succión. As bolsas branquiais obstaculizarían aínda máis o fluxo da auga.
Sallan et al. sinalan que os ollos pedunculares, as aletas caudais e os cerebros tamén están presentes nos anomalocarídidos, e que Opabinia tamén ten unha probóscide similar. Anteriormente, as afinidades con artrópodos foron rexeitadas baixo a presunción de que outros artrópodos de Mazon Creek se conservan en tres dimensións, con carbonización do exoesqueleto, pero os artrópodos non se conservan realmente desa forma. Tamén suxeriron que os moluscos evolucionaron de forma converxente con complexos ollos parecidos a cámaras que conteñen melanosomas, pero os defensores da interpretación dos vertebrados argumentan que non se coñece ningún molusco que teña ou tivese melanosomas en dúas formas distintas. Outras semellanzas (como o cerebro lobulado, as bandas musculares, a aleta caudal, a probóscide e os "dentes") poderían apoiar posibles afinidades con moluscos.
Aínda que o ollo de Tullimonstrum sexa homólogo cos vertebrados, non é necesariamente un membro de Vertebrata. Tamén se observan moitos trazos parecidos aos vertebrados nos tunicados (cuxas larvas teñen os ollos pigmentados e as aletas caudais), as lancelas e os vermes landra ou enteropneusta (ambos teñen aberturas branquiais e estruturas de soporte axiais) e nos extintos vetulicolianos.
Paleoecoloxía
Tullimonstrum probablemente era un carnívoro que nadaba libremente que vivía en augas mariñas abertas, e ocasionalmente era levado até preto da costa. É dicir, nadaba libremente na auga e non estaba suxeito a unha superficie dura nin a un ambiente bentónico.
Tafonomía
A formación dos fósiles de Mazon Creek destaca pola súa infrecuente preservación. As criaturas, ao morrer, foron enterradas velozmente en augas limosas, e as bacterias descompuxeron os restos, producindo dióxido de carbono. Este combinouse co ferro das augas subterráneas, formando nódulos de siderita que preservaron os organismos. Aínda que se coñecen algúns mecanismos de preservación, a investigación continúa. A combinación de enterramento rápido e formación de siderita resultou en excelente conservación, convertendo os fósiles de Mazon Creek nun dos Lagerstätten (conxuntos de fósiles concentrados) máis importantes do mundo. O rápido enterramento causou deformacións nos cadáveres, e a trompa conservouse en poucos casos. Porén, algunha parte do órgano consérvase en cerca do 50% dos casos. Atopáronse moitos fósiles únicos xunto a Tullimonstrum como a medusa Essexella, o malacostracan Belotelson, o euriptérido Adelophthalmus mazonensis, os cangrexos ferraduras, o peixe elasmobranquio Bandringa e o cefalópodo coleoide Jeletzkya.
Brincadeira de paleontólogo
Unha broma de entre 1966 e 1968 promulgada polo paleontólogo Bryan Patterson suxeriu que poderían atoparse representantes modernos en lagos remotos de Kenya, coñecidos co nome local de "Ekurut Loedonkakini". Estes "vermes danzantes de Turkana" supostamente podían matar a un home cunha mordedura, producían algún tipo de leite e eran coñecidos mesmo polos nenos en idade escolar.
Patterson enviou varias cartas desde Kenya con varios alias a Eugene Richardson, o conservador de invertebrados fósiles do Field Museum. Patterson fora anteriormente o conservador de paleontoloxía de vertebrados do museo e mantivo alí a un cómplice que era consciente da broma (e impediu que fose demasiado lonxe). Unha expedición planificada foi cancelada despois de que o engano fose revelado nunha amable carta de Nadal.
Richardson máis tarde contou a historia e publicou as cartas orixinais, os poemas e as fotos manipuladas nun libro baixo o pseudónimo de E. Scumas Rory.
Na cultura popular
En 1989, Tullimonstrum gregarium foi designado oficialmente como fósil estatal de Illinois. As obras de paleoarte aparecen nos vehículos de alugueiro de U-Haul do estado.
Batalla do Ebro
A batalla do Ebro (en castelán: Batalla del Ebro, en catalán: Batalla de l'Ebre) foi a batalla máis longa e cruenta da Guerra civil española. O combate foi librado entre xullo e novembro de 1938 principalmente en dúas comarcas catalás situada ao longo do río Ebro: a Terra Alta e Matarranya.
A batalla rematou coa derrota das forzas republicanas que non lograron frear o avance das tropas do bando Nacional. Durante décadas estouparon bombas da batalla e os agricultores da zona atoparon cadáveres dos mortos en combate. Os incendios na zona de verán do 2022 en Corberá d'Ebre deixaron descubertos restos óseos dos corpos dos soldados en vinte fosas comúns.
A batalla
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Batalla_Ebro.png/290px-Batalla_Ebro.png|miniatura| Mapa da batalla do Ebro|esquerda En 1938, despois de case dous anos de guerra civil, o avance das forzas nacionalistas dirixidas por Francisco Franco conquistara case todo o país. As tropas republicanas, desgarradas polas divisións ideolóxicas, o escaso apoio internacional e as numerosas derrotas, tentaron defender as poucas rexións que aínda estaban baixo o seu control, en particular Cataluña e a Comunidade Valenciana.
O 25 de xullo de 1938 as forzas republicanas comandadas polo coronel Juan Modesto lanzaron unha ofensiva polo río Ebro, collendo por sorpresa aos nacionalistas de Franco e avanzando cara á cidade de Gandesa (uns 25 km ao oeste do río).
Os soldados republicanos, porén, non estaban equipados con artillería pesada e, unha vez cruzado o río, carecían de medios de transporte suficientes. A diferenza dos nacionalistas (que recibiran medios e homes da Alemaña nazi e da Italia fascista), ademais, non podían contar co apoio aéreo.
Despois dun mes de loita, o desenlace da batalla e a vitoria dos franquistas era xa unha conclusión inevitable. As forzas republicanas sufriran grandes perdas pero o primeiro ministro Juan Negrín, ante a perspectiva dunha derrota total, ordenoulles que resistisen.
O enfrontamento converteuse, pois, en guerra de trincheiras e, a longo prazo, a superioridade en número de soldados e en armamento dos nacionalistas foi decisiva.
O fin da guerra
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Monument-cota705.JPG/290px-Monument-cota705.JPG|miniatura| Monumento levantado en memoria dos caídos na Cota 705 .A derrota do exército republicano no Ebro supuxo, de feito, o inicio da fin da Guerra civil española. Os combates continuaron até abril de 1939 pero o destino do conflito estaba agora sen dúbida a favor de Franco.
A Batalla do Ebro foi a última librada polas Brigadas Internacionais que, por orde do Comité de Non Intervención, foron disoltas.
João Faras
João Faras, coñecido como Mestre João, en castelán Maestre Juan Faraz, foi un astrólogo, astrónomo, médico e cirurxián do rei Manuel I de Portugal que acompañou a Pedro Álvares Cabral no descubrimento do Brasil en 1500 e escribiu unha famosa carta identificando a constelación da Crux (ou Cruz do Sur). A celebrada carta de 1500 do Mestre João Faras foi descuberta nos arquivos reais portugueses polo historiador Francisco Adolfo de Varnhagen, e publicada por primeira vez en 1843. Malia moitas investigación, a figura do Mestre João Faras segue esquiva. Na súa carta de 1500, o Mestre João identifícase simplemente como un licenciado en artes e medicina e un médico persoal e cirurxián do rei Manuel I de Portugal.
Ademais da carta de 1500, a única outra pista concreta que temos da existencia do Mestre João é unha tradución manuscrita (inédita) do De Situ Orbis de Pomponius Mela do latín a un castelán imperfecto. Tamén puido ser chamado "Johannes Emeneslau".
Por mor do seu escaso dominio do portugués e da súa inclinación polo castelán (castelán), en xeral crese que o Mestre João Faras era orixinario das nacionalidades existentes na que sería España despois (propúxose alternativamente castelán ou aragonés, non tanto galego pois a unidade da lingua galego-portuguesa era moi alta nese tempo). Case con certeza era un xudeu sefardí. Probablemente fuxiu de España a Portugal despois dos decretos da Alhambra de 1492, pero acabou converténdose despois de 1496, para entrar ao servizo do rei Manuel I de Portugal.
Investigacións recentes rastrexaron polo menos dous xudeus españois orixinais que se axustan plausiblemente ao seu perfil: un, un tal Juan Faraz natural de Sevilla, outro, un "Mestre Joam" (apelido orixinario e cidade non dada), que se instalou no norte de Portugal e tomou o nome de João da Paz.