cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bilbao
Distritos e barrios
Administrativamente, a vila divídese en oito distritos cuxa dirección política se exerce polos correspondentes Concelleiros Presidentes e polos Directores de Centro Municipal de Distrito, coordinados polo Servizo de Relacións Cidadás. Á súa vez, estes distritos divídense en 34 barrios.
Economía
miniatura|150px|esquerda|Sede do [[BBVA, antiga sede do Banco de Biscaia.]] Bilbao foi o núcleo económico do País Vasco desde os tempos do Consulado, principalmente grazas ao comercio no seu porto de produtos casteláns, mais non foi ata o século XIX cando experimentou un desenvolvemento notable, baseado na explotación de minas férreas e a industria siderúrxica, que promoveron o tráfico marítimo, a actividade portuaria e a construción de barcos.
Durante estes anos tamén aparecen o Banco de Bilbao, fundado en 1857, o Banco de Biscaia créase posteriormente en 1901, tamén en Bilbao, ambas as entidades fusionáronse en 1988 dando paso á corporación BBV, e posteriormente en 1999 fusionouse esta entidade co grupo bancario Argentaria dando a paso ao banco actual (2009) denominado BBVA, as caixas de aforro que se crearon a nivel local, Caixa de Aforros Municipal de Bilbao (1907) e provincial Caixa de Aforros Provincial de Biscaia (1921), máis tarde en 1990 fusionaríanse e formarían a Bilbao Bizkaia Kutxa BBK, ademais da Cámara de Comercio, Industria e Navegación de Bilbao e a Bolsa de Bilbao o 21 de xullo de 1890.
Museo Guggenheim
220px|esquerda|miniatura|Puppy', na entrada do [[Museo Guggenheim Bilbao|Guggenheim]] 220px|miniatura|Entrada para o museo O Museo Guggenheim Bilbao é un museo de arte contemporánea que pertence á Fundación Solomon R. Guggenheim. Foi deseñado polo gabinete de arquitectos de Frank Gehry, e aberto ao público en 1997, alberga exposicións de arte de obras pertencentes á fundación Guggenheim e exposicións itinerantes. A estrutura principal está radicalmente esculpida seguindo contornos case orgánicos. Parte do edificio é cruzado por unha ponte elevada e o exterior está recuberto por placas de titanio e por unha pedra calcaria igual á que se utilizou para construír a Universidade de Deusto.
Catedral
150px|esquerda|miniatura|Catedral de SantiagoA [[Catedral de Santiago de Bilbao|Catedral de Santiago]] é o templo que alberga a sede da diocese de Bilbao. Foi construída entre o último cuarto do século XIV e principios do XV en estilo gótico. Toma o seu nome do patrón de Bilbao, o apóstolo Santiago o Maior. Durante o século XVI engadíronse o retablo maior e o actual pórtico, ambos en estilo renacentista. A Piedade data do século XVII, construída conforme o Clasicismo. No século XIX reconstrúese a fachada dándolle o seu aspecto actual. A torre tamén data desta reforma, obra de Severino Achucarro.
200px|miniatura|Torre da [[Basílica da Nosa Señora de Begoña]] A planta da catedral forma unha cruz latina dividida en tres naves, das cales a central é de maior altura, separadas á súa vez en catro tramos por unha serie de alicerces con columnas encostadas, coroadas por unha bóveda de crucería. A cabeceira do templo é de planta poligonal, con deambulatorio. A torre da catedral é de estilo gótico tardío. No corpo superior atópanse dúas ventás baixo un arco desa época. A torre conserva sete campás, fundidas en 1916. Ten 15 capelas aloxadas entre os contrafortes.
Dionisio Villalba
Dionisio Emmanuel Villalba Rojano, coñecido como Dioni, nado en Málaga o 21 de decembro de 1989, é un futbolista español. Xoga de dianteiro e o seu actual equipo é o Hércules.
Bilbao
Basílica da Nosa Señora de Begoña
A Basílica da Nosa Señora de Begoña é o santuario da Nai de Deus de Begoña, patroa do señorío de Biscaia. A construción do presente santuario comezou na primeira década do século XVI, baixo traza de Sancho Martínez de Asego, a torre foi deseñada por Martín de Garita. Consta dunha nave ampla nave central con ábsida poligonal e dúas naves laterais levemente máis baixas cubertas con bóveda de crucería dentro do século XVII, sobre dez robustos alicerces cilíndricos. O presente retablo é unha obra neobarroca de Modesto Echániz, construído en 1869. As obras custeáronse grazas ás esmolas dos fieis, no seu maior parte veciños da Vila de Bilbao.
Palacio Chávarri e Palacio Foral
220px|esquerda|miniatura|[[Palacio Chávarri]] O Palacio Chávarri é a sede da Subdelegación do Goberno (antigo Goberno Civil) desde 1943. Está situado no ensanche bilbaíno. Trátase dunha obra ecléctica inspirada en revivalismos neoflamencos, construído para a familia Chávarri polo arquitecto Atanasio de Anduiza segundo proxecto do arquitecto belga Paul Hankar. Algúns dos seus salóns foron decorados polo pintor José Echenagusia Errazquin. 220px|miniatura|[[Palacio da Deputación Foral de Biscaia]] O acceso principal en arco escarzano abriuse ao cambiar a función do edificio. Conta ademais con acceso adintelado en eixo dereito de fachada en chanfro. Nas súas tres plantas ábrense de forma asimétrica gran cantidade de vans adintelados e no medio punto: fiestras, miradoiros e balcóns con balaustrada de pedra ou antepecho de ferro. Na altura amansardada presenta varias bufardas.
Teatro Arriaga
220px|miniatura|esquerda|Fachada principal do [[Teatro Arriaga]] O Teatro Arriaga é un edificio neo-barroco de final do século XIX, obra do arquitecto Joaquín de Rucoba. Está dedicado ao compositor español Juan Crisóstomo de Arriaga. Inaugurouse con tal nome en 1890.
Trátase dunha construción exenta de planta trapezoidal que presenta alzados con corpo basamental almofadado, corpo principal de orde xigante con vans rectangulares e óculos profusamente decorados, e terceiro corpo de remate separado do anterior por cornixa corrida. A cuberta da parte central é a dobre vertente, tanto na súa parte dianteira na que se remata por pequeno ciborio, como en corpo rectangular de metade traseira do edificio. Presenta cúpulas en torrecillas laterais e cubrición inclinada con mansardas en todo o perímetro do edificio.
Metro
O metro de Bilbao foi planificado desde os anos 1970 e foi inaugurado o 11 de novembro de 1995, comprendendo as 23 estacións entre Casco Viejo e Plentzia. Actualmente o Metro consta de dúas liñas (1 e 2) coa forma de Y, que discorren por ambas as marxes da ría confluíndo no distrito de Deusto nun tronco común e cruzando a cidade ata chegar ao municipio de Etxebarri. En 2007, este medio de transporte aumentou os seus pasaxeiros un 7,6% con respecto ao exercicio anterior, chegando aos 85,6 millóns de viaxes.
A liña 3 atópase xa rematada e dende 2017 une Etxebarri co barrio de Matiko, no distrito de Uribarri, ofrecendo servizo a 71.086 persoas. Para rematar, atópanse en proxecto as liñas 4, que unirá a estación de Matiko con Errekalde e a liña 5, entre Etxebarri e Galdakao.
Funicular
O concello é responsable do funicular de Archanda, un funicular que permite o ascenso ao monte Archanda inaugurado o 7 de outubro de 1915.
Renfe
O servizo de Proximidades Renfe ten tres liñas. A liña C-1, entre Abando e Santurtzi, é a de maior demanda e presta servizo aos municipios da marxe esquerda da ría. A liña C-2, entre Abando e Musquiz, segue o mesmo percorrido que a liña C-1, ata a estación de Barakaldo, onde se bifurca cara á conca mineira. Finalmente a liña C-3, entre Abando e Orduña, practicamente remonta a canle do río Nervión desde a vila, ata chegar case ao seu nacemento en Orduña. Todas as liñas parten desde a estación de Bilbao-Abando. Durante o exercicio 2005, o servizo de proximidades transportou 21,3 millóns de pasaxeiros. En canto a longa distancia, atópase comunicado co resto de España grazas aos servizos de altas prestacións Alvia e Talgo a través da liña Bilbao-Miranda de Ebro. Tamén se prestan servizos nocturnos.
Actualmente estanse terminando as obras da liña de alta velocidade que unirá a capital biscaíña con Madrid a través do coñecido Y vasco. Os servizos nocturnos foron prestados polos trens Estrella, de máis de 30 anos de antigüidade, xa substituídos por Trenhoteles.
EuskoTren
EuskoTren opera tres liñas de proximidade que a conectan con Lezama, Bermeo e Ermua e unha liña rexional que une a capital biscaíña con Donostia. En 2006 transportou a máis de 17 millóns de pasaxeiros.
Feve
Pola súa banda, FEVE posúe unha liña de proximidade, Bilbao-Balmaseda, B-1, que une a capital biscaíña cos municipios da comarca de Enkarterri. O seu paso polo barrio de Basurtu-Zorrotza atópase en proceso de soterramento. Tamén ten dúas liñas Rexionais que unen Bilbao con Santander pola costa, e con León pola liña do ferrocarril de La Robla. A estación terminal, Bilbao-Concordia, está dentro da ruta do Transcantábrico, un tren turístico que percorre a cornixa cantábrica durante 8 días e 7 noites.
Porto
Desde 1993 a naviera P&O Ferries une o Porto de Bilbao, en Santurtzi, con Portsmouth (Inglaterra) mediante o seu transbordador Pride of Bilbao cunha frecuencia de 3 días. En 2006 o servizo transportou máis de 200.000 pasajeros.
Entre o 18 de maio de 2006 e o 15 de marzo de 2007, a tamén naviera Acciona Trasmediterránea ofreceu 2 servizos semanais entre Santurtzi e Portsmouth, pero foron suspendidos. Nos 10 meses nos que estivo activo o transbordador Fortuny transportou 20.000 pasaxeiros.
Fente, Santa Cristina de Asma, Carballedo
}} Fente é un lugar da parroquia de Santa Cristina de Asma, no concello lugués de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 11 habitantes (5 mulleres e 6 homes).
Bilbao
Deporte
220px|miniatura|O [[estadio de San Mamés durante un partido da Europa League.]] Ten un equipo de fútbol na Primeira División Española, o Athletic Club, un dos tres que disputou todas as edicións da máxima categoría do fútbol español, xunto co FC Barcelona e o Real Madrid. A súa sección feminina, o Athletic Club EFT, proclamouse campión da Superliga en catro ocasións.
Fente, Santa Cristina de Asma, Carballedo
A Lama de Fente, lugar moi próximo, é da parroquia de Santa Mariña do Castro.
Bilbao
Deporte
O club disputa os seus partidos de local no estadio de San Mamés, coñecido popularmente como «a Catedral do fútbol», que ten unha capacidade para 40.000 espectadores. Foi inaugurado o 21 de agosto de 1913 cun partido entre o Athletic Club e o Racing Club de Irún, encontro que finalizou en empate a un gol. O 25 de xuño de 2010 comezou a construción dun novo estadio, San Mamés Barria, que se localizará sobre parte dos terreos que ocupa o actual e dos adxacentes que pertenceron á antiga Feira de Mostras. Está previsto que teña unha capacidade de 53.100 localidades e sexa inaugurado en 2013.
Fente, Santa Cristina de Asma, Carballedo
Toponimia
O topónimo fai referencia a terras ou casa de, antropónimo.
Bilbao
Deporte
220px|miniatura|O [[Bizkaia Arena durante a Supercopa de 2007.|esquerda]] Tamén está representada cun equipo de baloncesto chamado Bizkaia Bilbao Basket, que se fundou no ano 2000 e actualmente compite na Liga ACB, máxima categoría do baloncesto a nivel nacional. Logo de pasar polas categorías inferiores, ao finalizar a tempada 2003-04 conseguiu o ascenso á Liga ACB. No ano 2009 adquire o nome actual, por ser a Deputación Foral de Biscaia o seu principal patrocinador. Está constituído como Sociedade anónima deportiva. Tras nove tempadas xogando no pavillón da Casilla, na tempada 2010/11 comezou a xogar no recentemente construído palacio de deportes Bilbao Arena, situado no novo barrio de Miribilla. Ata esa data tamén utilizou o Bizkaia Area do Bilbao Exhibition Centre de Barakaldo durante a tempada 2009/10 e para grandes eventos deportivos, como a Supercopa de España de 2007 ou a Copa do Rei de 2010.
O equipo de fútbol sala, Tecuni Bilbo, participou na tempada 2005-2006 na División de Honra, aínda que non conseguiu manter a categoría, e actualmente compite no grupo 2 da Primeira Nacional.
Ademais destas actividades deportivas de alto nivel, posúe unha rede de polideportivos xestionados polo Instituto Municipal de Deportes de Bilbao - Bilbao Kirolak, nos que se pode practicar natación, tenis, fútbol sala ou voleibol, entre outros deportes.
Gastronomía
250px|miniatura|Kokotxas de bacallau ao pil pil, prato típico bilbaíno. A gastronomía bilbaína aséntase sobre os produtos do mar e da ría, como os meixóns e o bacallau, sendo este último un produto de vital importancia durante a escaseza acontecida no primeiro asedio carlista. Pratos coñecidos son o bacallau ao pil pil, o bacallau á biscaíña, os meixóns á bilbaína, a pescada en salsa verde, as luras na súa tinta e sobremesas como os canutillos de Bilbao. En canto ás bebidas, destaca o chacolí, un viño branco con Denominación de Orixe Bizkaiako Txakolina. Hai unha gran cantidade de Txokos (Sociedades gastronómicas), onde se goza da gastronomía da zona.
Xunco
miniatura|Juncus articulatus O xunco (xénero Juncus L. 1753) é unha planta da familia das xuncáceas, moi común na conca mediteránea, en América e África, con máis de 225 especies.
Morfoloxía
A flor é composta, pequena e de cor pardo. O froito é ovalado de cor marrón.
Marzás, Ponte Ambía, Baños de Molgas
Marzás é un lugar da parroquia de Ponte Ambía no concello ourensán de Baños de Molgas na comarca de Allariz - Maceda. Tiña 12 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 6 eran homes e 6 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 12 habitantes (6 homes e 6 mulleres).
Drizzona
miniatura|Fogar en Drizzona. Drizzona é unha localidade e comune italiana da provincia de Cremona, na rexión da Lombardía, con 537 habitantes.
Xerardo Abad Conde
Xerardo Abad Conde, nado en Ordes o 8 de agosto de 1881 e finado en Madrid o 10 de setembro de 1936, foi un político galego. Foi alcalde da Coruña a finais da década de 1910.
Traxectoria
Marchou de neno a Cuba, regresando en 1889. Titulouse en Dereito e exerceu como avogado na Coruña. Desempeñou a cátedra de Lexislación Mercantil e Lexislación Marítima na Escola de Comercio da Coruña e na de Vigo e foi director da Escola Náutica da Coruña.
Pertenceu ao Partido Republicano Autónomo, do que xa era secretario en 1908, e despois ao Partido Radical de Alejandro Lerroux. Foi concelleiro na Coruña en varias etapas, e alcalde en 1918-19. Foi un dos participantes do Pacto de Lestrobe en marzo de 1930, onde foi designado polas súas calidades oratorias para asistir ao mitin de afirmación republicana que se ía celebrar en Madrid en setembro dese ano.
Ao proclamarse a Segunda República foi nomeado subsecretario do Ministerio de Comunicacións. Nas eleccións a Cortes Constituíntes de 1931 preséntase pola Coruña, pero non resulta elixido; porén, na repetición das eleccións en Lugo, en agosto, foi elixido deputado. En xullo de 1933 foi elixido vocal do Tribunal de Garantías Constitucionais e, a finais dese ano –ao non saír elixido nas eleccións xerais de 1933- foi nomeado presidente do Consello de Estado. A principios de 1935 foi nomeado ministro de Mariña nun dos gobernos de Lerroux, cargo que desempeñou durante tres meses. En agosto dese ano foi nomeado catedrático de Filosofía do Dereito da Universidade de La Laguna (Tenerife) pero renunciou ante as presións que recibiu.
En 1936 presentouse ás eleccións xerais de febreiro polo Partido Radical pero non resultou elixido. Logo do levantamento militar contra a República, foi detido e enviado ao cárcere de Porlier onde foi asasinado por gardas de asalto e milicianos o 10 de setembro.
Foi membro da loxa Suevia nº 4 da Coruña.
Río de Hedrada
O río de Hedrada é un curso de auga galego, afluente, pola esquerda do río Mao.
O seu nome procede do medieval rivulum Humano ou Omano Minor.
Nace á altura da aldea de Xestosa, na parroquia de Covas (concello de Montederramo), aínda que no seu tramo inicial recibe o nome de río Tabenxa e Alavenche.
Está formado pola confluencia na súa marxe esquerda dos regatos de Covas (que nace nos Chaos da Lagoa, entre as paraxes de Lameira Aceda e Pereiros, tamén na parroquia de Covas), e únese co río Tabenxa ou Alavenche á altura de Pozos Negros, moi preto da Ponte Vella de Vilariño Frío. O regato do Reconco ou do Brozo (que nace na paraxe de Lamas da Meda, preto de Cacharrequille, na parroquia das Chas, ao que se une o regato da Retorta, entre as aldeas de Bouzas e Cordelle de Abaixo, facendo de punto divisorio entre os concellos de Maceda e Montederramo) e o regato dos Perocás, que nace na serra da Cabeza da Meda, na parroquia das Paradellas (Parada de Sil). Ambos os dous regatos (o regato do Reconco e o dos Perocás) únense ao río preto da actual ponte de Hedrada, na estrada de Vilariño Frío a Parada do Sil. A comezos dos anos 70 fíxose o encoro de Hedrada, tendo o seu muro á altura de Ivil (parroquia de Pradomao), moi preto da súa desembocadura no río Mao na aldea de Pradocelos.
Reguengo (propiedade)
miniatura|Praza Maior de Cidade Real, cidade que leva o seu nome por ser xurisdición directa do rei. Reguengo é a cualificación xurisdiccional que teñen os lugares dependentes directamente do rei, é dicir, cuxo señor xurisdiccional é o mesmo rei. Utilízase como termo oposto a señorío. É propia do Antigo Réxime en España, pero similar á situación do resto de Europa Occidental.
O uso do termo reguengo non implica que o rei sexa o propietario das terras, que teñen os seus propietarios alodiales, obrigados a pagar ó rei os impostos e cargas que correspondan. O que si ten o rei é a potestade de dar en señorío (por mercede ou venda) ese lugar a un nobre ou eclesiástico.
A parte principal do reguengo eran as cidades libres, que de feito actuaban como señores colectivos sobre os seus alfoces (comunidade de vila e terra). A maior parte delas eran as dezasete que tiñan voto en Cortes, case todas elas da Meseta Norte. Na Meseta Sur a presenza das Ordes Militares restrinxiron moito a presenza de reguengo, o que fixo nomear Vila Real (despois Cidade Real) ó principal enclave de xurisdición directa do rei na Mancha.
Aínda que a denominación apareceu orixinalmente na Castela medieval, aplicábase a todos os reinos da Monarquía Hispánica durante o Antigo Réxime. O concepto deixa de ter sentido a comezos do século XIX coa supresión dos señoríos, desde que as Cortes de Cádiz implantan a unidade xurisdiccional.
San Petronio (Michelangelo)
200px|thumb|San Petronio de Michelangelo en [[Boloña.]] O San Petronio é unha escultura xuvenil de Michelangelo, executada entre 1494 e 1495 atopándose colocada na Arca de san Domingos na basílica de san Domingos en Boloña.
Descrición e características
Apréciase a influencia de Jacopo della Quercia na disposición das roupaxes e dos pintores de Ferrara, especialmente coa de Cosimo Tura.
Francisco García Fernández (futbolista)
Francisco "Pancho" García Fernández, nado en Ferrol o 1 de xullo de 1951, é un exfutbolista galego. Centrocampista histórico do Deportivo da Coruña, é o noveno futbolista con máis partidos na historia do club (331).
A Agra do Fondo, Abelleira, Muros
A Agra do Fondo é un lugar da parroquia de Abelleira no concello coruñés de Muros, na comarca de Muros.
Francisco García Fernández (futbolista)
Traxectoria
Naceu no barrio ferrolán de Esteiro o o 1 de xullo de 1951. Soldador de profesión, traballou na Bazán, ao igual que seu pai, ao tempo que xogaba en equipos modestos como o Esteiro ou o Arsenal. En 1972 pasou ao Racing de Ferrol, club no que militou durante tres tempadas, todas na Terceira División. Na campaña 1973/74 chegou a anotar 15 goles, sendo o segundo máximo anotador do equipo por detrás de Alfonso Castro.
A Agra do Fondo, Abelleira, Muros
Toponimia
O topónimo provén do latín, e é unha extensión de terreo cultivábel dividida en leiras que pertencen a varios propietarios.
Francisco García Fernández (futbolista)
Traxectoria
En 1975 fichou polo Deportivo da Coruña e xogou no club coruñés durante a seguinte década completa. Titular na maioría de partidos dese período, viviu o primeiro descenso do club á Segunda División B ao remate da tempada 1979/80. Contribuíu ao ascenso do equipo só un ano despois marcando 10 goles na categoría de bronce. Deixou o club e o fútbol ao remate da tempada 1984/85.
No momento da súa retirada era o segundo futbolista con máis partidos oficiais na historia do Deportivo da Coruña (331), só por detrás do histórico gardameta Acuña (393). Na actualidade ocupa a novena praza.
Louis Moilliet
Louis Moilliet, nado o 6 de outubro de 1880 e finado o 24 de agosto de 1962, foi un artista suízo coñecido como pintor e deseñador de vidreiras. Foi gran amigo de Paul Klee e August Macke, pasando o seu tempo e viaxando en Tunisia en 1914 e introducindo a Klee no grupo do Xinete Azul (Der Blaue Reiter) a comezos de 1911. O seu estilo de pintura expresionista estaba intimamente conectado co movemento Orfista. Un dos seus traballos máis populares titúlase "No circo".
Gramática libre de contexto
Unha gramática libre de contexto en lingüística e informática é unha gramática formal na que cada regra de produción é da forma: Onde V é un símbolo non terminal e w é unha cadea de terminais e/ou non terminais. O termo libre de contexto refírese ao feito de que o non terminal V pode sempre ser substituído por w sen ter en conta o contexto no que ocorra. Unha linguaxe formal é libre de contexto se hai unha gramática libre de contexto que a xera.
As gramáticas libres de contexto permiten describir a maioría das linguaxes de programación, de feito, a sintaxe da maioría de linguaxes de programación está definida mediante gramáticas libres de contexto. Doutra banda, estas gramáticas son suficientemente simples como para permitir o deseño de algoritmos eficientes de análises sintácticas que, para unha cadea de caracteres dada, determinen como pode ser xerada desde a gramática. Os analizadores LL e LR tratan subconxuntos restrinxidos de gramáticas libres de contexto.
A notación máis frecuentemente utilizada para expresar gramáticas libres de contexto é a forma Backus-Naur.
Definición formal
Como calquera gramática formal, unha gramática libre de contexto pode ser definida mediante a 4-tupla:
onde
Exemplo 1
Unha simple gramática libre de contexto é onde | é un ou lóxico e é usado para separar múltiples opcións para o mesmo non terminal, ε indica unha cadea baleira. Esta gramática xera a linguaxe non regular.
Exemplo 2
Aquí hai unha gramática libre de contexto para expresións enteiras alxébricas sintacticamente correctas sobre as variables x, e e z: Xeraría, por exemplo, a cadea ( x + e ) * x - z * e / ( x + x )
Exemplo 3
Unha gramática libre de contexto para unha linguaxe consistente en todas as cadeas que se poden formar coas letras a e b, habendo un número diferente dunha que doutra, sería:
T xera todas as cadeas coa mesma cantidade de letras a que b, ou xera todas as cadeas con máis letras a, e V todas as cadeas con máis letras b.
Exemplo 4
Outro exemplo para unha linguaxe é. Non é un linguaxe regular, pero pode ser xerado pola seguinte gramática libre de contexto.
Outros exemplos
As gramáticas libres de contexto non están limitadas a linguaxes matemáticas formais.
A gramática de Lojban, unha linguaxe artificial falada con gran capacidade expresiva, é tamén libre de contexto e non ambigua.
O lingüista indio Panini describiu o sánscrito usando unha gramática libre de contexto.
Recentemente suxeriuse que unha clase de poesía támil chamada Venpa utiliza principalmente unha gramática libre de contexto.
Derivacións e árbores sintácticas
Existen basicamente dúas formas de describir como nunha certa gramática unha cadea pode ser derivada desde o símbolo inicial. A forma máis simple é listar as cadeas de símbolos consecutivas, comezando polo símbolo inicial e finalizando coa cadea e as regras que foron aplicadas. Se introducimos estratexias como substituír sempre o non terminal de máis á esquerda primeiro, entón a lista de regras aplicadas é suficiente. A isto chámaselle derivación pola esquerda.
Por exemplo, se tomamos a seguinte gramática: e a cadea "1 + 1 + 1", a súa derivación á esquerda está na lista [ (1), (1), (2), (2), (2) ]. Analogamente, a derivación pola dereita defínese como a lista que obtemos se sempre substituímos primeiro o non terminal de máis á dereita. Nese caso, a lista de regras aplicadas para a derivación da cadea coa gramática anterior sería a [ (1), (2), (1), (2), (2)].
A distinción entre derivación pola esquerda e pola dereita é importante porque na maioría de analizadores, a transformación da entrada é definida dando unha parte de código para cada produción que é executada cando a regra é aplicada. De modo que é importante saber que derivación aplica o analizador, por que determina a orde no que o código será executado.
Unha derivación tamén pode ser expresada mediante unha estrutura xerárquica sobre a cadea que está sendo derivada. Por exemplo, a estrutura da derivación á esquerda da cadea "1 + 1 + 1" coa gramática anterior sería:
onde { ... }S indica a subcadena recoñecida como pertencente a S. Esta xerarquía tamén se pode representar mediante unha árbore sintáctica:
S          /|\ / | \        /  |  \        S  '+'  S       /|\      | / | \    |     S '+' S   '1' |    |    '1'   '1'
A derivación pola dereita:
define a seguinte árbore sintáctica:
Se para unha cadea da linguaxe dunha gramática hai máis dunha árbore posible, entón dise que a gramática é ambigua. Normalmente estas gramáticas son máis difíciles de analizar por que o analizador non pode decidir sempre que produción aplicar.
Formas normais
Unha gramática que non xera a cadea baleira pode ser transformada nunha equivalente (que xera o mesmo linguaxe) en forma normal de Chomsky ou en forma normal de Greibach.
A simplicidade das regras en forma normal de Chomsky ten implicacións teóricas e prácticas. Por exemplo, dada unha gramática libre de contexto, pódese usar a súa forma normal para construír un algoritmo de custo polinomial que decida se unha cadea forma parte da linguaxe definida pola gramática ou non (algoritmo CYK).
Problemas indecidibles
Algunhas das propiedades das gramáticas, e en xeral, das linguaxes libres do contexto son de natureza decidible, existindo polo tanto algoritmos de decisión para resolvelos. Con todo, ao contrario que no caso das linguaxes regulares, existen problemas interesantes para os cales mostrouse a súa natureza indecidible, e polo tanto, carécese do correspondente algoritmo.
Un dos máis sinxelos é o de decidir se unha gramática libre do contexto dada acepta a linguaxe de todas as posibles cadeas de símbolos. Esta linguaxe vén ser unha redución do problema de parada dunha máquina de Turing cunha entrada particular, e polo tanto, un problema indecidible. A redución usa o concepto de historia computacional, é dicir, unha cadea que describa o proceso de computación global dunha máquina de Turing, esta cadea podería describirse mediante unha gramática libre do contexto. Podemos construír, xa que logo, unha gramática libre do contexto que xere todas as cadeas non aceptadas pola máquina de Turing indicada.
Unha consecuencia importante é que tamén é indecidible a comparación entre dúas gramáticas libres do contexto para comprobar se a linguaxe xerada coincide.
Pola contra, o problema sinxelo de determinar se dada unha cadea é aceptada por unha determinada gramática libre do contexto, si que é decidible, e polo tanto poderá escribirse o correspondente algoritmo para decidilo.
A Madanela, Coles, Coles
A Madanela é un lugar da parroquia de Coles no concello ourensán de Coles na comarca de Ourense. Tiña 46 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 23 eran homes e 23 mulleres.
Bohemia
miniatura|300px|Bohemia na [[República Checa.]] dereita|miniatura|Bandeira bohemia.
Bohemia (en checo: Čechy; en alemán: Böhmen) é unha rexión histórica de Europa Central, tendo a súa capital na cidade de Praga. Ocupa 52.750 km² e ten máis de seis millóns de habitantes. Forma parte da República Checa xunto ás rexións de Moravia e Silesia.
Xeografía
Limita ao norte con Polonia, ao sur con Austria, ao leste, con Moravia e Silesia, e ao oeste con Alemaña. É unha chaira rodeada de elevados sistemas montañosos, delimitada polas Montañas dos Xigantes, a Selva de Bohemia e os Montes Metalíferos, tamén coñecidos como Erzgebirge ou Krušné hory. Os principais cursos fluviais son o río Moldova e o río Elba e mailos seus afluentes, o río Vltava e o río Ohře.
Historia
miniatura|200px|Escudo do Reino de Bohemia. O topónimo de Bohemia deriva dos boios, un pobo celta que habitaba aquela zona cara ao século V a. C. Os boios foron expulsados pola tribo xermánica dos marcómanos cara ao século I. Entre os séculos V e VIII Bohemia foi ocupada polos eslavos e, máis tarde, polos ávaros.
Durante o século IX o cristianismo foi introducido na rexión, que daquela formaba parte da Gran Moravia. A primeira dinastía bohemia, a familia dos Přemyslidas, fíxose co poder no século X.
En 950 Bohemia foi obrigada a recoñecer a supremacía alemá, converténdose en parte do Sacro Imperio Romano. En 1212, por medio da Bula de Ouro de Sicilia, o emperador Federico II creou o Reino de Bohemia. O reino estivo rexido pola casa de Luxemburgo entre 1310 e 1437. Durante a última etapa deste período os husitas, grupo relixioso seguidor de Jan Hus, rebeláronse contra a Igrexa católica, o que comportou unha intervención internacional e un longo período de conflitos bélicos, as guerras husitas, que remataron en 1436 cun acordo entre os bohemios e a igrexa.
A maioría das cuestións políticas e relixiosas implicadas na loita ficaron sen solucionar, pero o movemento husita estimulou sentimentos pre-nacionalistas entre os bohemios, o que supuxo un freo á inicial tendencia cara á xermanización.
Entre 1471 e 1526 Bohemia foi gobernada por unha liñaxe de reis húngaros, período no que non houbo conflitos significativos malia que a situación relixiosa foi tensa. En 1526 Fernando I (da Casa de Habsburgo) foi elixido Rei de Hungría e Bohemia. Baixo o mandato desta dinastía, que se prolongou até 1918, a historia de Bohemia estivo vencellada á historia de Austria.
A batalla da Montaña Branca (1620) supuxo a restauración da monarquía dos Habsburgo, que viu seguida da implacable erradicación do protestantismo, a supresión dos privilexios nacionais e o uso obrigado do alemán como lingua oficial.
As reformas de Xosé II, que reinou entre 1765 e 1790, comportaron un renacemento dos sentimentos nacionalistas en Bohemia. Despois de 1848, ano en que se sufocou unha rebelión nacionalista, a loita pola autonomía checa dentro do Imperio Austro-Húngaro continuou.
Coa caída do Imperio trala I Guerra Mundial, en 1918 Bohemia converteuse en provincia da recentemente creada Checoslovaquia.
Chorente, Sarria
San Xulián de Chorente é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 464 habitantes (222 homes e 242 mulleres) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2003 cando tiña 493 habitantes.
Bohemia
Historia
En marzo de 1939, logo da ocupación militar de Checoslovaquia polas tropas de Adolf Hitler, creouse o protectorado de Bohemia e Moravia. Coa fin da segunda guerra mundial, volveuse integrar en Checoslovaquia. O 1 de xaneiro de 1993 pasou a formar parte da República Checa.
Economía
As principais actividades económicas da rexión son a industria, a agricultura e a minaría.
Os cultivos máis importantes son o millo, trigo, vide e lúpulo. En Bohemia creouse a cervexa de curta fermentación tal e como hoxe se coñece.
Chorente, Sarria
Na parroquia de Chorente naceu a política do BNG Ana Pontón.
Toponimia
Segundo Nicandro Ares o nome de Chorente deriva do antropónimo, que sería o seu posuidor, nome de persoa moi usado por cristiáns e pagáns. E viría de, florecente.
Bohemia
Economía
Bohemia posúe importantes xacementos de carbón, grafito, ferro, prata e uranio.
Chorente, Sarria
Economía
Destaca a fábrica de cemento de Cementos del Noroeste no Oural.
Patrimonio
A igrexa parroquial ten a fachada en estilo románico, sendo o resto unha construción do século XVIII. Hai dúas capelas na honra de san Marcos e santo Antonio.
Economía de Exipto
A economía de Exipto estivo moi centralizada durante o período do presidente Gamal Abdel Nasser, pero abriuse durante os gobernos dos presidentes Anwar Sadat e Hosni Mubarak.
O goberno implantou agresivas reformas entre o 2004 e o 2008 con miras a atraer o investimento estranxeiro e estimular o crecemento, que foi superior ao 7% ao ano en 2007 e 2008. Con todo, en 2009 o crecemento caeu a un 4,7% ó ano como resultado da crise financeira global, que afectou ós sectores dedicados á exportación, especialmente as manufacturas e o turismo.
A moeda do país é a libra exipcia (EGP), con taxa de cambio de 5,6 libras por 1 US$ (a 4 de maio de 2009).
Santuario de Arantzazu
Dedicado á Virxe de Arantzazu, que se presentou en 1468 ó pastor Rodrigo de Balzategui. É un símbolo para o País Vasco e un lugar de peregrinación para os crentes e de visita para todos os turistas.
A basílica de hoxe propúxose no ano 1950 e a súa construción foi rematada en 1955. É o traballo dos arquitectos Francisco Javier Sáenz de Oiza e Luis Laorga, do colexio de arquitectos de Madrid. O escultor Jorge Oteiza realizou a fachada principal, o pintor Lucio Muñoz Martínez, a decoración da ábsida, o escultor Eduardo Chillida, as principais portas de acceso, Fra Javier María Álvarez de Eulate foi o encargado de vidreiras e o pintor Néstor Basterretxea da decoración das paredes da cripta.
Siclo
miniatura|Siclo de [[prata do rei aqueménida persa Darío I, século V a. de C.]] O siclo, tamén coas grafías xéquel , shekel e sheqel (acadio: šiqlu ou siqlu; hebreo: שקל, shekel; latín: siclus) foi unha antiga unidade de peso e, paralelamente, unha denominación monetaria de prata e de ouro utilizada por varios pobos do Oriente Próximo mediterráneo, entre eles os antigos hebreos.
Idade Antiga
Na súa orixe relaciónase cunha unidade de medida equivalente a unha certa cantidade de cebada, que variou co tempo e cos lugares. alt=|miniatura|Siclo de [[Xudea, da época da perimeira revolta xudía contra Roma, ca. 66-69 a. de C. Inscrición: XERUSALÉN A SANTA .]] Na época do Antigo Israel pesaba arredor dos 11 gramos, aínda que o seu valor foi moi flutuante, e é frecuente atopalos con pesos desde os 7 ata os 14 ou mesmo 17 gramos. Como moeda hebrea, equivalía a 1/60 de mina e a 1/3600 de talento. En Mesopotamia durante o período paleobabilónico, estímase que o siclo tiña 8 gramos.
No Código de Hammurabi menciónanse os siclos nalgunhas leis referentes ao labor dos cirurxiáns, por exemplo:
Idade Contemporánea
miniatura|120x120px|Moeda dun xéquel [[Idade Contemporánea|contemporáneo, dos circulantes entre 1980 e 1985]] En 1980, retomouse a denominación de siclo ou xéquel para a moeda que substituíu a libra como moeda de Israel. Posteriormente, en 1985, o xéquel foi novamente substituído polo novo shekel, cunha equivalencia de mil dos antigos por un novo.
Ninja
miniatura|Jiraiya, ninja e personaxe principal do conto Jiraiya Goketsu Monogatari, por [[Utagawa Kuniyoshi.]]
Siclo
Moeda bíblica
Na Biblia menciónase varias veces esta moeda. Por exemplo, o prezo de venda da tumba de Sara e os patriarcas, que Abraham lle comprou a Efrón foi de 400 siclos e o prezo de venda de Xosé por parte dos seus irmáns á caravana de mercadores foi de 20 siclos de prata. Pénsase que as "30 moedas de prata" asignadas a Xudas Iscariote a cambio da entrega de Xesús de Nazaret puideron ser siclos de Tiro.
Ninja
Na historia do Xapón, os ninja (忍者, ninja ou shinobi) eran un grupo militar de mercenarios adestrados especialmente en formas non ortodoxas de facer a guerra, nas que se incluía o asasinato, espionaxe, sabotaxe, recoñecemento e guerra de guerrillas, co afán de desestabilizar ao exército inimigo, obter información vital da posición das súas tropas ou lograr unha vantaxe importante que puidese ser decisiva no campo de batalla.
Poucas organizacións militares foron tan difundidas e ao mesmo tempo tan incomprendidas como os ninjas do Xapón e gran parte da historia deste grupo baséase en mitos ou esaxeracións, o que dificultou o seu estudo e comprensión. Desta forma, ao longo da historia, moitas mortes ocorridas nalgún momento oportuno foron atribuídas a este grupo militar, pero debido ao hermetismo das súas misións é imposible saber exactamente o número de mortes que causaron.
Os ninjas foron tanto temidos como utilizados polos líderes militares debido a que a súa natureza era totalmente contraria aos ideais do samurai. No caso dos samurai, o daimyō non podería expoñelos a traballos como o espionaxe ou asasinatos encubertos, debido a que se eran descubertos a súa reputación quedaría esnaquizada. Por ese motivo preferían contratar a ninjas, que xeralmente procedían de clases sociais baixas, para que realizasen ese tipo de traballos.
As orixes dos shinobi, outra palabra utilizada para referirse a este grupo militar, son incertos, aínda que o seu antecedente máis preciso atópase no século VI da nosa era e non é ata o século XV cando se poden identificar plenamente as súas actividades e características. Do mesmo xeito que os samurai, tiveron o seu momento cume durante o período Sengoku da historia do Xapón, unha etapa de grande inestabilidade e conflitos bélicos pola loita do poder interna do país, que terminaría ao establecerse o shogunato Tokugawa, época onde terían as súas últimas aparicións.
Etimoloxía
A palabra ninja (忍者, ninja) é a lectura de tipo on'yomi dos kanji (忍 e 者), utilizados no termo orixinal empregado en idioma xaponés shinobi-non-mono (忍の者), o cal era utilizado para referirse aos practicantes do ninjutsu (忍術) como táctica de guerra e non como arte marcial, onde nin (忍) significa «escabullirse» e jutsu (術) significa «arte» ou «destreza», polo que xuntos o significado é a «arte de escabullirse» ou «arte do sixilo».
A palabra ninja volveuse recorrente na cultura popular posterior á segunda guerra mundial e prevaleceu sobre shinobi-no-mono ou shinobi debido a que era máis fácil de pronunciar para os occidentais.
En épocas distintas e dependendo da zona, os ninjas recibiron distintos nomes.
Antecedentes
Moitos académicos sitúan a orixe dos ninjas e o ninjutsu entre o 500 e o 300 a.C. como unha adaptación dos preceptos chineses establecidos no capítulo 13 do libro A arte da guerra de Sun Tzu, que trata sobre o uso de espías e métodos de espionaxe, que posteriormente transformáronse nunha filosofía propia así como un código de conduta chamado ninpo, aínda que non foi até o século VI en que as técnicas de espionaxe foron introducidas ao Xapón cando o Príncipe Shōtoku utilizou este tipo de sistemas para coñecer os motivos reais en disputas civís.
A introdución durante o período Heian (794 - 1185) do Omyodo, unha pseudociencia que incluía a arte da adiviñación e a astroloxía de orixe chinesa, supuxo un grande apoio para a implantación do ninjutsu, debido a que foi fortemente asimilado polos yamabushi e distintos guerreiros no país. Foi finalmente a mediados de devandito período en que o ninjutsu se implantaría definitivamente, cando o clan Hattori asumiu o control da antiga Provincia de Iga (hoxe Prefectura de Mie) e estudaron as técnicas directamente dos yamabushi que vivían no lugar, mediante as cales estableceron as bases da Escola de Iga de ninjutsu.
Actividades no shogunato Kamakura
Cando o Emperador Go-Daigo intentou recobrar o poder perdido ao establecerse o shogunato como figura máxima do país, o seu movemento desembocou nas Guerras Nanbokuchō (1336 - 1392), período durante o cal xurdiron dous cortes imperiais que se dicían lexítimas. É no Taiheiki, unha crónica deste suceso, onde se documenta a actuación dun ninja como a responsable de que o Castelo Hachimanyama se incendiase: "... a caída deste castelo beneficiaría aos inimigos da Corte do Sur[...] Unha noite, baixo o acubillo da choiva e o vento, Hachimayama foi alcanzado por un moi destro shinobi que lle prendeu lume ao templo."
Período Sengoku
Dúas das principais figuras deste período, Takeda Shingen e Uesugi Kenshin, quen ademais foron lendarios rivais, recorreron a espías ninja para estar ao tanto dos movementos do seu contrincante de xeito recorrente.
É importante resaltar que cando os ninja eran contratados como mercenarios para acompañar o exército samurai, eran tratados con moitísimo respecto, máis aínda cando se trataban de ninjas profesionais que pasaban os seus amplos coñecementos de xeración en xeración como os das provincias de Iga e de Kōga, os cales gozaban de gran fama en todo o país.
Medidas tomadas en castelos e mansións
Durante este período os principais daimyō, influenciados polas esaxeracións do mito dos ninjas e co afán de evitar ser asasinados, adoptaron varias medidas nos seus castelos e mansións, moitas das cales persisten ata os nosos días. O Castelo Inuyama, por exemplo, contaba con portas corredías na parte traseira dos cuartos privados, onde sempre se atopaban algúns gardas prestos a atacar. Os castelos deste período foron construídos de tal forma que os visitantes puidesen ser vixiados desde o momento en que cruzaban a porta exterior do complexo e accedían ao interior. Para a seguridade, tomábanse serias medidas, como as do Castelo Nijō de Kioto, no cal foi deseñado un piso especial chamado «piso do reiseñor», no que era practicamente imposible camiñar sen que o piso emitise un rumor de alarma.
Os convidades perante o shōgun eran obrigados a vestir pantalóns sumamente longos chamados naga bakama, que cubrían os pés e arrastraban a tea polo chan, o cal dificultaba a mobilidade e reducía o risco dun intento de asasinato.
Malia tódalas medidas tomadas, foron poucos os daimyō que non se enfrontaron a intentos de asasinato polo que vivían rodeados dos seus xenerais de maior confianza, que non se separaban do seu señor en ningún momento.
Ninjas de Iga e Ueno
miniatura|dereita|250px|Localización das antigas [[Provincia de Iga|provincias de Iga, Mikawa e a cidade de Sakai no Xapón.]] Os ninja máis respectados e famosos eran os de Igaueno (actual Iga) e de Kōga, quen foron contratados por distintos daimyō entre 1485 e 1581 ata que Oda Nobunaga, un dos grandes unificadores do Xapón, emprendeu unha campaña para atacar as súas terras.Turnbull, 2003:9. Foi tan rápido o ataque que levou a cabo, que preto de 4.000 deles foron asasinados e os sobreviventes tiveron que fuxir a outras provincias. Algúns tiveron a sorte de chegar ata a Provincia de Mikawa, onde o daimyō Tokugawa Ieyasu, quen máis tarde converteríase na figura máis poderosa do país, ordenou que fosen tratados con total respecto, polo que se converteron en vasalos do clan Tokugawa rematando así os seus días como mercenarios.
A morte de Nobunaga foi vingada finalmente por outro dos xenerais que tivera baixo o seu mando: Toyotomi Hideyoshi, quen marchou co seu exército cara a Kioto e venceu a Akechi na Batalla de Yamazaki, co que Hideyoshi estableceríase 20 anos como a máxima figura política e militar do país. Debido á súa orixe humilde, Hideyoshi nunca puido ser nomeado como shōgun e tivo que aceptar a cambio o título menor de kanpaku ou rexente, aínda que cumpriu con todas as funcións de shōgun.
Cando Hideyoshi derrotou ao clan Hōjō tardío en 1590, Ieyasu recibiu os seus territorios como recompensa. Ieyasu, en lugar de establecer o seu castelo principal en Odawara como o fixeron os Hōjō, decidiu establecerse en Edo, onde construíu o Castelo Edo e foi custodiado polos homes de Iga que o acompañaron. Edo ao cabo sería renomeada como Toquio, converténdose na capital do país, ademais de que o castelo se convertería no Palacio Imperial.
Asedio de Fushimi
miniatura|dereita|250px|Localización dos principais escenarios onde participaron os ninja durante os [[Período Azuchi-Momoyama|períodos Azuchi-Momoyama e Edo.]] Antes de morrer, Hideyoshi nomeara o «Consello dos Cinco Rexentes» coa finalidade de que eles gobernasen á súa morte e ata que o seu fillo Hideyori tivese a idade suficiente para facerse cargo do país. Tokugawa Ieyasu, quen servira primeiro baixo as ordes de Oda Nobunaga e baixo as ordes do mesmo Hideyoshi, ademais de ser nomeado como un dos «cinco rexentes», comezou a disputar o goberno para si, o que dividiu ao país en dous grandes bandos, que se enfrontarían na Batalla de Sekigahara, a batalla máis grande que disputada en chan xaponés.
Os movementos preliminares consistiron nunha serie de ataques e asedios a diversos castelos, incluíndo o Castelo Fushimi que estaba custodiado polo clan Torii, liderado por Torii Mototada. As Forzas do «Exército do Oeste», comandadas por Ishida Mitsunari comezaron o ataque o 27 de agosto de 1600, o cal é coñecido como Asedio de Fushimi. As forzas de Mototada eran excedidas en gran número polo que os esforzos reducíronse en atrasar o máis posible o exército de Mitsunari co obxecto de que Tokugawa Ieyasu tivese tempo suficiente de fuxir e rearmar un exército de grandes proporcións. Para realizar esta tarefa, Mototada contou co apoio de centos de guerreiros de Köga, algúns dentro do castelo mentres que outros facían «guerra de guerrillas» aos arredores. Preto de cen destes ninja morreron nos enfrontamentos e unha vez que houbo concluído a batalla de Sekigahara, Ieyasu ofreceu un servizo para os seus espíritos.
Batalla de Sekigahara
A batalla de Sekigahara comezou nas primeiras horas dun nubrado 21 de outubro (15 de setembro segundo o antigo calendario chinés) de 1600. A batalla prolongouse todo o día e as únicas accións de ninjas no campo de combate curiosamente non foron as do exército de Ieyasu, senón a actuación de shinobi ao servizo do clan Shimazu do dominio de Satsuma, quen loitaban en contra do «Exército do Leste» de Tokugawa. Ao final do combate, os samurai de Satsuma víronse obrigados a retirarse antes de que fosen atacados polos «demos vermellos» de Ii Naomasa para evitar a derrota. O exército de Satsuma ideou un plan, no que parecía que algúns elementos se atrasaban cando emprendían a retirada, o que en realidade era unha trampa, debido a que estes eran tiradores experimentados. Cando Ii Naomasa achegouse a un deles, este dispárolle ao seu cabalo e ao momento da caída esnaquizóuselle o cóbado esquerdo. Neste momento apareceu outro ninja: Miura Eu'emon, vasalo principal de Naomasa, quen lle brindou axuda médica e deulle algún remedio de cor negruzco para deter o sangrado. miniatura|dereita|230px|Hanzō Mon (Porta Hanzō) do [[Castelo Edo, nomeada así en honra ao líder dos ninja, Hattori Hanzō, os cales foron designados garda de seguridade do castelo por Tokugawa Ieyasu.]]