cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asociación Galega de Compositores
Historia
Durante os anos 2007 e 2008, a Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais da Consellería de Educación encargou a AGC a elaboración de obras destinadas á docencia musical para diferentes niveis.
Tamén reviste especial interese para a AGC a edición de rexistros sonoros de composicións dos seus aociados. En 1998, co patrocinio do IGAEM e a Fundación Pedro Barrié de la Maza, apareceu un dobre disco compato con obras para piano de distintos autores da AGC interpretado por Antoni Besses e Albert Nieto. En marzo de 2009, con motivo da Mostra do Ensino a Dirección Xeral de Formación Profesional e Ensinanzas Especiais da Consellería de Educación patrocinou a edición do rexistro sonoro titulado "Perspectivas", que incluíu fragmentos de obras de cámara de membros da AGC procedentes do arquivo sonoro da Radio Galega, institución que sempre mostrou un grande interese polas actividades da Asociación.
Entre todas as actividades levadas a cabo directamente pola AGC, destaca pola súa continuidade e relevancia, a organización dos Ciclos de Cámara. A programación dos mesmos inclúe fundamentalmente obras dos compositores asociados, que de ser o caso completanse con creacións de autores dos século XX ou do nacionalismo galego. Dende 1988 e ata o momento desenvolvéronse XIII Ciclos de Cámara. O último destes ciclos celebrado en febreiro de 2009, adicouse en homenaxe a Carlos López García-Picos, compositor nado en Betanzos en 1922 que desenvolveu a meirande parte da súa carreira compositiva na Arxentina e que o seu retorno marcou o inicio da andaina da AGC, da que foi membro fundador e o seu primeiro presidente.
Sonda Viking
O nome inicial da misión era Voyager (viaxeiro) pero creuse que era mellor reservalo ás sondas que sulcarían algúns anos despois o sistema solar exterior. Elixiuse o nome Viking (viquingo) en recordo de Leif Eriksson que chegou polo ano 1000 ás costas canadenses.
Asociación Galega de Compositores
Organigrama
No seu organigrama distínguense socios numerarios (compositores e compositoras asociados e membros de pleno dereito), socios protectores (persoas físicas ou institucións que apoian de diferente xeito a actividade da AGC) e socios de honra (persoas físicas ou institucións ás que a AGC distingue pola súa traxectoria). A AGC Está rexida por unha Xunta Directiva, da que só poden formar parte os socios e socias numerarios, elixida democráticamente cada catro anos pola Asemblea Xeral que está integrada por socios numerarios e protectores.
Actividade
Dende a súa fundación, a AGC mantén tres liñas de actuación: procurar a interpretación, gravación e publicación das creacións dos seus membros, así como dos compositores históricos galegos. Paralelamente, a AGC colabora ou participa en actividades organizadas por outras asociacións ou entidades como a súa participación nas III, IV e VI Xornadas de Música Contemporánea celebradas en Santiago de Compostela en 1989, 1990 e 1992 respectivamente, a súa intervención en 2003 na organización do maratón musical "Os músicos coruñeses coa marea negra", ou o seu apoio aos as recentes homenaxes realizadas en 2008 aos compositores Enrique Macías e Manuel Balboa. Por último a iniciativa da AGC realízase en 2005 o Ciclo Arquivo Canuto Berea da Deputación Provincial da Coruña que incluía composicións dos compositores históricos galegos e contemporáneos.
Sonda Viking
O foguete elixido para os lanzamentos foi inicialmente o Saturno I, pero a NASA decidiu entón que non había suficientes misións para a liña de produción deste foguete. A segunda opción o enorme Saturno V resultaba moi caro e ademais a súa capacidade de enviar a Marte unha carga de pago era de algo máis de 30 toneladas, bastante máis do que precisaba a misión e foi rexeitado polo congreso en 1967.
Asociación Galega de Compositores
Antigos membros
Cómpre citar, xunto co xa mencionado Carlos López García-Picos, aos xa falecidos:
Sonda Viking
No terreo puramente técnico escolleuse un módulo de descenso de tres patas parecido ao módulo lunar, existían algunhas razóns que aprobaban esta decisión pero confiouse nun deseño probado. Os custos disparáronse ao aumentar ata un 16% a inflación pola crise do petróleo e un 25% no sector aeroespacial. Desenvolveuse unha nova configuración do vector Titán 3-Centaur, un lanzador potente dado o considerable peso dos vehículos, uns 3.400 kg cada un entre orbitador e aterrador.
James Woods
miniatura|dereita|Woods en [[2012]] James Howard Woods, nado o 18 de abril de 1947, é un actor estadounidense nomeado aos premios Óscar e recibiu tres Premios Emmy.
Sonda Viking
Outro dos problemas foi engadir nun exiguo espazo de 1 pé cúbico (uns 28 litros de volume) os experimentos biolóxicos, que foron encargados á empresa TRW, que finalmente resolveu este reto tecnolóxico, altamente complexo, non sen antes cuadruplica-lo custo inicialmente presupostado. O 20 de agosto e o 9 de setembro de 1975 o Viking I e o II foron lanzados con éxito.
Os Lander (aterradores) estiveron alimentados electricamente por xeradores termoeléctricos de radioisótopos (RTG), o que alongou a súa vida útil prevista nun mínimo de 90 días, ata o 13 de novembro de 1982, no caso do Lander 1 e ata o 11 de abril de 1980 no caso do segundo Lander.
Os catro experimentos biolóxicos foron reducidos a tres, en detrimento do encargado na dispersión da luz. Os tres experimentos restantes adecuáronse ao que se creu que se podía atopar como "vida". Descubrimentos posteriores no noso planeta revisaron os resultados que se obterían despois. A misión Viking deuse por concluída en 1983. Os orbiters captaron 47.000 fotografías e os lander un total de 1.400.
Lander
miniatura|230px|dereita|Orbitador viking
Obxectivos
miniatura|230px|dereita| Logo da misión O propósito dos políticos era que a Viking I aterrara en Marte, coincidindo có 4 de xullo, festa nacional dos Estados Unidos e é que en 1976 se celebraba o bicentenario da nación.
Os científicos foron máis cautos e mediante as imaxes mandadas polo orbiter trataron de asegurar unha aterraxe exitosa elixindo a chaira Chryse pospoñéndose para o 20 de xullo de 1976 a primeira aterraxe marciana.
A Viking II obtivo o mesmo éxito algo despois, ao descender o 3 de setembro satisfactoriamente. Unicamente se aprecia nas imaxes obtidas polo segundo lander que o vehículo quedou algo inclinado ao aterrar enriba dunha pedra.
Resultados científicos das misións Viking
miniatura|230px|dereita| Vista de Marte dende o Lander Viking 1
Experimentos biolóxicos
No primeiro deles, tomouse unha mostra de 0,1 g de terreo marciano nunha cámara hermética e introduciuse nela unha mistura de CO2 e CO, o carbono destes compostos era radioactivo para seguirllela pista.
Iluminouselle cunha lámpada que simulaba as condicións marcianas, salvo os letais raios ultravioleta. Se houbese microorganismos marcianos transformarían estes compostos carbonáceos en vapores orgánicos. Ao cabo de 120 horas quentaríase a cámara para descompoñelos presuntos microorganismos (pirólise) que deberían desprender radioactividade.
No segundo experimento utilizouse un caldo orgánico (chamado humoristicamente caldo de polo) co que se pretendía que os microorganismos hipotéticos emitisen CO2 coma produto metabólico de refugallo. Tamén se empregaban aquí marcadores radioactivos. Desprendéronse compostos carbonáceos radioactivos, pero na mostra duplicada cun tratamento de calor non houbo ningún resultado.
O terceiro experimento foi o do intercambio gasoso. Trataba en inserir un caldo rico en nutrientes orgánicos con marcadores de carbono radioactivos e vixialo durante 200 días na procura de metabolitos orgánicos como o metano. Detectouse o desprendemento significativo de osíxeno e de dióxido de carbono con pequenas variacións na cantidade de nitróxeno.
Os resultados foron ambiguos e contraditorios, pero descartouse a presenza de vida cerca da superficie pois sería rapidamente destruída pola radiación ultravioleta solar (en Marte non hai capa de ozono), polo que se concluíu que de existir algún tipo de vida esta tería que estar soterrada. Como a misión Viking non estaba deseñada para perforar no chan a unha profundidade adecuada, esta incógnita debería ser clarexada por futuras misións.
Tanto os resultados do primeiro e terceiro experimento puidéronse atribuír a procesos xeolóxicos, o cal non significa que non poidan ser resultado da acción biolóxica. No segundo experimento ao quenta-la mostra non se detectaron metabolitos talvez porque o analizador químico non tiña unha sensibilidade suficiente para detectalos.
Temperatura
miniatura|230px|dereita|Vista de Marte dende o lander. As temperaturas rexistradas por ámbolos dous aterradores estiveron case sempre baixo cero, rexistrándose en Chryse (22,4° N) ata -14 °C de máxima e -77 °C de mínima a metade do verán marciano. O Viking 2 (48° N) rexistrou en Utopía uns -120 °C de mínima, suficiente para depositar unha capa de xeo de CO2 tódolos invernos. As temperaturas positivas foron moi contadas.
Presión atmosférica
A presión atmosférica seguía uns patróns estacionais, durante os invernos dun e doutro hemisferio ou casquete polar correspondente crecía diminuíndo a presión a 6 ou 7 milibares, acadándose noutras épocas do ano ata 10 ou 11 milibares (o 1% da presión terrestre a nivel do mar ou a terrestre a 30.000 metros de altitude).
Composición atmosférica
95,3% de CO2, 2,7% de N2, 1,6% de argon, 0,13% de Osíxeno, 0,07% de CO (monóxido de carbono) e 0,03% de vapor de auga. A riqueza de isótopos pesados do Nitróxeno e Argon implica que a densidade atmosférica no pasado era moito maior.
Estudo dos ventos
miniatura|230px|dereita| Cápsula preparada có orbitador e o aterrador Os ventos rexistrados polos aterradores foron menores ao esperado, sempre inferiores a 120 km/h. Estudáronse máis dunha ducia de tormentas de area, incluíndo dúas globais que se orixinaron durante o verán do Sur.
Estudos sismolóxicos
O sismómetro do Lander 1 non funcionou, mentres que o do Lander 2 rexistrou un suceso non atribuíble a procesos sismolóxicos. Concluíuse que a actividade sísmica era moi débil.
Estudos cartográficos
Dende os dous orbitadores elaborouse un mapa moito máis preciso de Marte, chegando a fotografar o 97% da súa superficie. Os incribles trazos oroxénicos e volcánicos marcianos descubertos pola Mariner 9, foron recollidos con moito máis detalle.
Aspectos xeolóxicos
En Marte hai inequívocas pegadas de erosión fluvial, e hai unha forte evidencia de que a auga existiu no pasado. Así mesmo descubríronse volcáns apagados en escudo dos que o Mons Olympus destaca coma a cima máis alta de Marte con 27.000 metros de altitude. Tamén se observa unha inmensa ferida en forma de enorme faia talvez resultado dunha gran colisión ao outro lado do planeta, chamada Vallis Marineris. O casquete polar norte semellaba máis abundante en xeo de auga có sur no que predominaba o CO2 conxelado. Existen canles en Marte, pero parecen máis ben riachos serpenteantes, en forma de leitos secos moi diferentes do que imaxinou Percival Lowell e totalmente invisibles dende a Terra.
Estudo dos satélites marcianos
miniatura|230px|dereita| Vista do satélite marciano Phobos Ámbolos orbitadores tomaron fotografías de alta resolución, tanto de Phobos coma de Deimos, aos que se lles supón ser asteroides capturados pola gravidade marciana e con albedos en torno a 0,06. Mediante as aproximacións ás dúas lúas marcianas calculando o pequeno desprazamento inducido pola súa gravidade calculouse a masa de Phobos en aproximadamente 1016 kg e para Deimos 2 × 1015 kg. Sabendo aproximadamente as súas superficies calcúlanse os seus volumes respectivos e de aí a súa densidade media que resulta de 1,9 gr/cm³ para Phobos e 1,4 gr/cm³ para Deimos. Son polo tanto rocas moi pouco densas e chegouse a especular que tiñan unha textura porosa.
Deimos, máis afastado de Marte, é algo máis pequeno có seu irmán (15 × 12 × 11 km) e tamén amosa sempre a mesma cara ao planeta. As fotografías de alta resolución do Orbitador Viking amosaron cráteres, pero os relevos son moito máis suaves cos do seu irmán Phobos, talvez porque os restos de impactos en forma de po, chamado regolitha, seacumulasen en parte dos seus cráteres. Os satélites marcianos presentan idénticas características aos asteroides tipo C, como Hygeia de tipo Condrito Carbonáceo.
A Torre de Carboentes, Carboentes, Rodeiro
A Torre de Carboentes é un lugar da parroquia de Carboentes, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 40 habitantes (25 homes e 15 mulleres), o que supón unha diminución de 11 habitantes con respecto ao ano 2000.
Programa Viking
miniatura|Sonda Viking, orbitador e aterrador. O programa Viking da NASA consistiu en dúas misións non tripuladas ao planeta Marte, coñecidas como sondas Viking I e Viking II. Cada misión posuía un satélite deseñado para fotografar a superficie marciana dende a órbita do planeta, e actuar coma un "intermediario" de comunicacións entre a Terra e a sonda Viking que aterraría no planeta. Foi a misión máis cara e ambiciosa endexamais enviada a Marte. Foi moi exitosa, e proporcionou a maior parte da información sobre Marte da que se dispuxo ata finais da década de 1990.
O programa Viking xurdiu do programa Voyager cara Marte, un esforzo máis ambicioso e cronoloxicamente anterior ao Viking, que non estaba relacionado có exitoso programa Voyager de sondas espaciais.
A Viking I lanzouse o 20 de agosto de 1975, e a Viking II, o 9 de setembro do mesmo ano, ambas as dúas a bordo dun foguete Titan IIIE. Cada nave consistía nunha sección destinada a orbita-lo planeta, e outra pensada para aterrar. Despois de orbita-lo planeta e devolver imáxes usadas para seleccionar un sitio de aterraxe adecuado, as dúas seccions da sonda separabanse, e a sección de aterraxe ingresaba na atmosfera de Marte, aterrando suavemente no lugar elixido.
Deseño do Viking
miniatura|Sonda Viking. Os obxectivos principais dos orbitadores Viking eran:
O orbitador baseábase na nave Mariner 9. Era un octógono duns 250 cm de diámetro, cunha masa, no momento do lanzamento, duns 2.500 kg, dos cales 1.445 kg eran combustible e gas (para controla-la altitude da sonda unha vez en Marte).
As 8 caras da estrutura anular (isto é, con forma de anel) tiñan unha altitude de 0,4572 m, e tiñan un ancho de 1.397 mm e 508 mm, alternativamente. A altura total da sonda era de 3,29 m Había 16 compoñentes modulares, 3 en cada unha das 4 caras máis longas, e 1 en cada cara curta.
Catro paneis solares se estendían dende o eixo do orbitador. A envergadura de ditos paneis era de 9,75 m. A nave obtiña enerxía a través de 8 paneis solares de 1,57 m x 1,23 m, situando dous en cada á. Os paneis solares tiñan un total de 34.800 células solares, que producían 620 W de enerxía en Marte. A enerxía almacenábase en dúas baterías eléctricas de níquel e cadmio cunha capacidad de 30 amperios hora. miniatura|Vista de Marte, dende o Viking. A unidade de propulsión estaba colocada sobre a central eléctrica do orbitador. A propulsión lográbase a través dun motor foguete de combustible hipergólico, a base de tetróxido de nitróxeno e monometilhidracina.
O motor era capaz de prover un pulo de 1.323 N, o cal significaba unha velocidade de 1.480 m/s nun foguete delta-V. O control de altitude lográbase por 12 pequenas turbinas de nitróxeno comprimido. Un sensor solar, un sensor solar de cruceiro, un navegador estelar e unha unidade de referencia inercial con 6 xiroscopios permitían a estabilización en 3 dimensións.
Dous acelerómetros tamén ían a bordo. As comunicacións lograbanse cun transmisor de 20 W de banda S (2,3 GHz) e dous TWTAs de 20 W. Un receptor de banda X (8,4 GHz) foi colocado para realizar experimentos de comunicacións, mentres que se utilizou un transmisor de envío de banda S de 2,1 GHz.
Unha antena parabólica manobrable en dous sentidos cun diámetro de 1,5 m foi colocada no bordo da base do orbitador. Dous gravadores de cinta foron capaces de almacear 1.280 Mbits. Tamén dispuña dunha radio de 381 MHz.
Instrumentos científicos para levar a cabo mapeo fotográfico, atmosférico (de vapor de auga) e infravermellos, foron empacados nunha plataforma temperada, colocada na base do orbitador. O instrumental científico tiña unha masa total aproximada de 72 kg.
Investigacións radiais tamén tiveron lugar usando o transmisor da nave. O procesamento de comandos facíase a través de 2 procesadores de datos idénticos, cunha memoria RAM de 4.096.
Sección de aterraxe
Consistía nunha base hexagonal de aluminio, que se apoiaba en 3 patas estendidas, que a súa vez se apoiaban en dito hexágono. A base das patas formaba os vértices dun triángulo equilátero de 2,21m de lado (visto dende enriba). Os instrumentos estaban suxeitos á parte superior da base, e separados da superficie do planeta polas patas estendidas.
A enerxía era provista por 2 xeradores térmicos radio-isotópicos (chamados RTG, en inglés), que contiñan plutonio 238. Cada xerador medía 28 cm de alto, 58 cm de diámetro e tiña unha masa de 13,6 kg. Xeraban 30W continuos, operando a 4,4 voltios. Tamén contaba con baterías recargables de 28 voltios, para manexar picos de corrente.
A propulsión estaba a cargo dun foguete monopropelente de hidracina (N2H4) con 12 saídas dispostas en 4 grupos de 3, que proviñan 32N de pulo, dando unha velocidade vertical de 180 m/s. Estas saídas tamén actuaban como propulsores de control e rotación para a sección do Viking disposta a aterrar en Marte.
O descenso final e a aterraxe lográbanse grazas a 3 motores monopropelentes de hidracina. Os motores tiñan 18 saídas para dispersa-la emisión calórica e minimiza-los efectos sobre a superficie. Podían ser regulados, para pasar de 276 N a 2667 N.
A hidracina era purificada para evitar contamina-la superficie marciana. a sección de aterraxe portaba 85 kg de propelente no momento do lanzamento, que estaban almacenados en 2 tanques esféricos de titanio.
O control da sección de aterraxe lográbase cunha unidade infercial de referencia, 4 xiroscopios, 1 aero-desacelerador, un altímetro de radar, un radar de descenso e aterraxe, e os propulsores de control.
Toda a unidade tiña unha masa de 657 kg.
A comunicación lográbase a través dun transmisor de banda S de 20W, e por medio de 2 TWTAs de 20W. Unha antena parabólica manipulable ao longo de 2 eixos estaba montada preto do bordo da base da sección de aterraxe.
Alfonso Ponce de León Cabello
Alfonso Ponce de León Cabello, nado en Málaga o 10 de setembro de 1906 e finado en Madrid o 29 de setembro de 1936, foi un pintor español de vangardas.
Traxectoria
Fillo de Juan Ponce de León y Encina e Guadalupe Cabello Fernández, naceu na Alameda Principal de Málaga. En 1911 trasládase coa súa familia a Madrid, onde ingresa, xunto cos seus irmáns Juan e Guillermo, no Instituto Católico de Artes e Industrias. En 1916 pasa ao Instituto Xeral e Técnico Cardeal Cisneros e en 1923 inicia a súa aprendizaxe artística na Escola Especial de Pintura, Escultura e Gravado da Real Academia de Belas Artes de San Fernando.
miniatura|esquerda|Alfonso aos seis meses de idade.|157x157px
Alí tivo como profesores a José Garnelo, Cecilio Pla e José Moreno Carboeiro, entre outros, e como compañeiros de clase ao escultor Emilio Aladrén, a Salvador Dalí, Maruja Mallo e Remedios Varo. Entre os seus amigos desa época figuran, ademais de Aladrén e Mallo, Federico García Lorca, José Moreno Vila e Margarita Manso Robledo, que ingresara en San Fernando en 1924 e que se convertería na súa esposa en 1933. Tamén coñeceu a Luis Buñuel e outros contertulios da Granxa do Henar. Desde un primeiro momento integrouse nos ambientes de vangarda, exhibindo a súa obra nos Salóns de Artistas Independentes de Madrid, vinculándose co Realismo máxico.
miniatura|Autorretrato (accidente), 1936|192x192px
Con 24 anos trasládase a París, onde estivo uns seis meses, relacionándose estreitamente con Pablo Picasso. Ese ano de 1930 expuxo na Exposición de Arquitectura e Pintura Moderna de San Sebastián. Lorca pediu a Ponce de León nestes primeiros anos da década de 1930 que realizase algúns decorados para os espectáculos de La Barraca. Tamén realizará deseños para cubertas de libros e ata fará incursións no cine. Participou na importante Exposición de Artistas Ibéricos celebrada na Galería Fletcheim de Berlín entre decembro de 1932 e xaneiro de 1933.
Vinculado á Falanxe Española desde a súa fundación en outubro de 1933, realiza labores de propaganda deseñando unha serie de carteis para o movemento e fundando o cineclub do Sindicato Español Universitario (S.E.O.). Actor e director de cine, Ponce de León dirixe en 1934 o filme Niños e en 1935 colabora con Edgar Neville na película Do, Re, Mi, Fa, Sol (la vida privada e un tenor).
Na Exposición Nacional de Belas Artes de 1936 presenta a súa obra máis coñecida: Autorretrato (accidente), en parte premonitorio do seu inmediato futuro. O 20 de setembro de 1936 era detido na porta do seu domicilio no madrileño Paseo de la Castellana e trasladado á checa de Fomento onde sería asasinado pola denominada zona vermella. O seu cadáver foi atopado nunha cuneta de Vicálvaro o día 29. Os outros homes da súa familia tamén correron unha sorte tráxica: sobre o 30 de setembro foron asasinados na estrada de Vallecas o seu pai, Juan Ponce de León y Encina e o seu irmán Guillermo, avogado en exercicio; o seu irmán Juan foi asasinado mediante fusilamento o 7 de novembro de 1936.
Manuel Sandomingo
Manuel Sandomingo Crego, finado en Ortigueira o 27 de xuño de 1915, foi un banqueiro e político galego.
Traxectoria
Era socio de Manuel Casariego Bares-Rey na casa de banca Sandomingo Hermano y Casariego establecida en Ortigueira, que despois foi sucursal do Banco Pastor. Pertencía a facción monterista do Partido Liberal. Foi alcalde de Ortigueira de 1902 a 1912. Foi elixido deputado provincial polo distrito Ferrol-Ortigueira en 1913.
Actinochrysophyceae
Os axodinos, Dictyochophyceae sensu lato, Actinochrysia ou Actinochrysophyceae, son un grupo de algas unicelulares heterocontófitas. Foron previamente clasificadas dentro de Chrysophyceae.
Esta clase inclúe aos pedinélidos, os silicoflaxelados e os rhizochromulinas.
Características
Destacan por posuír un único e saínte flaxelo, que non ten unha estrutura basal como os dos grupos próximos, e que se estende ao longo dunha estrutura con forma de á, que a soporta unha estrutura tubular interna. Teñen tentáculos, ou axopodios, mantidos por triades de microtúbulos que van dende o núcleo celular á superficie celular.
Orde Dictyochales
Nesta orde atópanse os silicoflaxelados, que son especies de plancto mariño que forman esqueletos de silicio. Destacan, por ese exoesqueleto, no rexistro fósil.
Orde Pedinellales
A orde dos pedinélidos contén a meirande parte das especies de axodinos. Son especies de augas fluviais e mariñas. En xeral son sésiles e viven ancoradas no substrato por un talo posterior. Teñen un flaxelo na parte anterior da célula e tentáculos bordeándoo, o que lle permite cazar presas grazas ás correntes de auga.
Orde Rhizochromulinales
A orde de rhizochromulinas está composta pola especie mariña ameboide Rhizochromulina marina. Agrúpase dentro dos axodinos pola estrutura das súas zoosporas. É filoxeneticamente máis próxima aos pedinélidos ca aos dictiocálidos.
Club Marina Ferrol
O Club Marina Ferrol é un equipo de wáter-polo que se formou no ano 1997. Ten a súa sede na piscina da Mariña de Ferrol, de aí o seu nome. O seu adestrador é Andrei Navhalikine e o presidente é Carlos Bremón Pérez.
Probóscide
180px|miniatura|A trompa dos elefantes é unha probóscide.
A probóscide é un apéndice alongado e tubular situado na cabeza dun animal.
Usos
O seu uso máis común é para comer e absorber, como é o caso de certos invertebrados como as bolboretas (nas que se chama espiritrompa), as frigáneas (haustelo), nalgúns vermes, etc.
A trompa dos elefantes (os proboscídeos), os tapires e os dalgúns simios, como o Nasalis larvatus (mono narigudo), tamén é chamada ás veces probóscide.
Etimoloxía
O termo probóscide procede da palabra latina proboscis, que é unha latinización da palabra do grego antigo προβοσκίς proboskis "trompa" (e tamén "tentáculo" dos cefalópodos), a cal é o resultado de combinar o prefixo προ- pro- (derivado de πρό pró, "antes, diante"), e o verbo βόσκω bóskō, "alimentar, nutrir".
O acusativo latino é proboscidem, sendo este a orixe da palabra en galego.
Nos invertebrados
Probóscide é un termo que adoita empregarse para referirse maioritariamente ao prolongamento do aparato bucal dalgúns invertebrados (especialmente nos artrópodos) en contraposición á palabra trompa, usada como sinónimo de probóscide nos vertebrados.
O calcio en bioloxía
O calcio en bioloxía exerce importantes funcións. En forma de ión calcio (Ca2+) contribúe á fisioloxía e bioquímica das células dos seres vivos. Xoga un importante papel nas vías de transdución de sinais, onde actúa como segundo mensaxeiro, na liberación de neurotransmisores desde as neuronas, na contracción de todos os tipos de  células musculares e na fecundación dos óvulos. Moitos encimas requiren ións calcio como cofactores, incluíndo varios factores de coagulación. O calcio extracelular é tamén importante para manter a diferenza de potencial a través de membranas celulares excitables, así como para a correcta formación do tecido óseo, onde o fosfato cálcico exerce un papel estrutural principal.
Os niveis de calcio no plasma sanguíneo en mamíferos están estreitamente regulados, e os ósos actúan como o sitio de almacenamento mineral principal. Os ións calcio, Ca2+, son liberados dos ósos á corrente sanguínea baixo condicións controladas. O calcio é transportado polo torrente sanguíneo en forma de ións en disolución ou unido a proteínas como a albumina sérica. A hormona paratiroide segregada pola glándula paratiroide regula a reabsorción de Ca2+ procedente do óso, a reabsorción nos riles cara á circulación, e o incremento na activación da vitamina D3 a calcitriol. O calcitriol, a forma activa da vitamina D3, promove a absorción de calcio nos intestinos e ósos. A calcitonina segregada polas células parafoliculares da glándula tiroide tamén afecta os niveis de calcio ao opoñerse á hormona paratiroide; porén, a súa importancia fisiolóxica en humanos é dubidosa.
O calcio intracelular está almacenado en orgánulos que liberan repetidamente e despois reacumulan Ca2+ en resposta a eventos celulares específicos. Os sitios de almacenamento inclúen as mitocondrias e o retículo endoplasmático.
As concentracións características de calcio en organismos modelo son: en E. coli 3mM (unido), 100nM (libre), en lévedos de xemación 2mM (unido), en células de mamíferos 10-100nM (libre) e no plasma sanguíneo 2mM.
Humanos
miniatura|upright=1.4|Inxesta de calcio na dieta global en adultos (mg/día) {{legend|#f51d1e|<400}}{{legend|#aa2b2c|400-500}}{{legend|#fa7929|500-600}}{{legend|#a46e2c|600-700}}{{legend|#fee940|700-800}}{{legend|#829d29|800-900}}{{legend|#84fc5a|900-1000}}{{legend|#2d621d|>1000}}
Recomendacións dietéticas
O Instituto de Medicina dos Estados Unidos (IOM) estableceu unhas inxestas diarias recomendadas (concretamente, na súa terminoloxía, RDAs, Recommended Daily Allowances ou racións diarias recomendadas para o calcio en 1997 e actualizou eses valores en 2011. Ver táboa. A Autoridade de Seguridade Alimentaria Europea (EFSA) usa o termo Inxesta de Referencia da Poboación (Population Reference Intake, PRIs) en lugar das RDAs e estableceu unhas cifras algo diferentes: idades de 4–10 anos, 800 mg; idades de 11–17, 1150 mg; idades de 18–24 1000 mg, e >25 anos, 950 mg.
Debido á preocupación polos efectos secundarios adversos a longo prazo como a calcificación de arterias e cálculos renais, o IOM e a EFSA estableceron os Niveis de Inxesta Superior Tolerable (ULs) para a combinación de calcio dietario e suplementario. Segundo a IOM, nas persoas de idades entre 9 e 18 anos non debería exceder os 3000 mg/día; entre 19 e 50 anos non deberían exceder 2500 mg/día; en idades >51, non exceder 2000 mg/día. A EFSA estableceu ULs de 2500 mg/día para adultos pero decidiu que a información para nenos e adolescentes non era suficiente para determinar as ULs.
Saúde
A Autoridade de Seguridade Alimentaria Europea (EFSA) concluíu que "o calcio contribúe ao desenvolvemento normal dos ósos." A EFSA rexeitou a afirmación de que existía unha relación de causa e efecto entre a inxesta dietaria de calcio e potasio e o mantemento dun balance normal ácido-base. A EFSA tamén rexeitou a realción entre o calcio e o mantemento de uñas, cabelos, lípidos do sangue, síndrome premenstrual e peso corporal.
Nos Estados Unidos, aínda que como regra xeral no etiquetado e comercialización dos suplementos dietéticos non está permitido facer mención de que serven para a prevención e tratamento de doenzas, a FDA revisou os datos científicos para certos alimentos e suplementos, chegando a conclusión de que hai un acordo científico significativo para poder facer certas afirmacións sobre saúde sempre que sexan expresadas na publicidade de forma específica. Unha norma inicial que permitía facer afirmacións sobre a saúde con respecto aos suplementos de calcio da dieta en relación á osteoporose foi despois emendada para incluír os suplementos de calcio e vitamina D, desde o 1 de xaneiro de 2010. Exemplos de frases que se permiten son as de máis abaixo. Para poder incluír estas frases un suplemento dietético debe conter polo menos un 20% da Inxesta Dietaria de Referencia, que para o calcio é de polo menos 260 mg/porción.
En 2005 a FDA aprobou que se podía incluír a seguinte afirmación sobre o calcio e a hipertensión: "Algunhas evidencias científicas suxiren que os suplementos de calcio poden reducir o risco de hipertensión. Porén, a FDA determinou que as evidencias son inconsistentes e non concluíntes." As evidencias sobre a hipertensión inducida polo embarazo e a preeclampsia foron consideradas non concluíntes. O mesmo ano aprobouse outra afirmación sobre o calcio e o cancro de colon, que era: "Algunhas evidencias suxiren que os suplementos de calcio poden reducir o risco de cancro de colon/recto, porén, a FDA determinou que estas evidencias son limitadas e non clncluíntes." As evidencias similares para os cancros de mama e próstata foron consideradas non concluíntes. Tamén se rexeitaron afirmacións sobre a protección que daba o calcio ante a formación de cálculos renais e trastornos ou dores menstruais.
Contido nos alimentos
Unha táboa completa do contido en calcio de diversos alimentos (n miligramos) pode consultarse na páxina web do Departamento de Agricultura dos Estados Unidos, para medidas comúns como por cada 100 gramos ou por cada ración normal.
Medida no sangue
A cantidade de calcio no plasma sanguíneo pode medirse como calcio total, que inclúe tanto o calcio unido a proteínas coma o libre. En contraste, o calcio ionizado é unha medida do calcio libre. Un nivel anormalmente alto de calcio no plasma demomínase hipercalcemia e un nivel anormalmente baixo, hipocalcemia, onde "anormal" se refire xeralmente a valores fóra do rango de referencia.
Os métodos principais para medir o calcio sérico son:
A cantidade total de Ca2+ presente nun tecido pode medirse usando espectroscopía de absorción atómica, na cal o tecido é vaporizado e queimado. Para medir a concentración de Ca2+ ou a distribución espacial dentro do citoplasma da célula in vivo ou in vitro, poden utilizarse diversos reporteiros fluorescentes. Entre estes están tinguiduras fluorescentes que se unen ao calcio permeables na célula, como Fura-2 ou variantes de preparadas por enxeñaría xenética da proteína fluorescente verde (GFP) como o denominado Cameleon.
Calcio corrixido
Como o acceso ao calcio ionizado non sempre é posible, pode utilizarse no seu lugar o calcio corrixido. Para calcular o calcio corrixido en mmol/L tómase o calcio total en mmol/L e súmase a (40 menos a albumina sérica en g/L) multiplicada por 0,2). Porén, hai certa discusión sobre a utilidade da medida de calcio corrixido, xa que podería non ser mellor que a do caclcio total.
Vertebrados
En vertebrados os ións calcio, igual que outros ións, son de vital importancia en moitos procesos fisiolóxicos, polo que a súa concentración se mantén dentro de límites específicos para asegurar unha axeitada homeostase. Isto é evidente co calcio do plasma sanguíneo humano, que é unha das variables fisiolóxicas que está máis estreitamente regulada no corpo humano. Os niveis normais en plasma non varían máis de 1-2%. Aproximadamente a metade de todo o calcio ionizado circula en forma non unida a outras moléculas, e a outra metade está en complexo con proteínas do plasma como a albumina sérica, e tamén unido a anións como o bicarbonato, citrato, fosfato e sulfato.
miniatura|250px|A regulación do calcio no corpo humano.
Diferentes tecidos conteñen calcio en diferentes concentracións. Por exemplo, o Ca2+ (principalmente fosfato cálcico e algo de sulfato cálcico) é o compoñente máis importante (e específico) do óso e da cartilaxe calcificada. Nos humanos, o contido corporal total de calcio está presente maiormente en forma de mineral do óso (un 99%). Neste estado, practicamente non está dispoñible para o intercambio/biodispoñibilidade. A maneira de sortear esta limitación é o proceso da reabsorción ósea, na cal o calcio se libera á circulación sanguínea pola acción dunhas células do tecido óseo chamadas osteoclastos. O resto do calcio está presente nos fluídos extracelulares e intracelulares.
Nunha célula típica a concentración intracelular de ión calcio é aproximadamente 100 nM, pero sofre incrementos multiplicándose por de 10 a 100 durante a realización de varias funcións celulares. O calcio intracelular mantense relativamente baixo con respecto ao fluído extracelular, nunha magnitude de aproximadamente 12000 veces menos. Este gradiente mantense grazas a bombas de calcio da membrana plasmática que utilizan a enerxía do ATP, e un almacenamento aprezable dentro de compartimentos intracelulares. En células excitables electricamente, como os músculos esqueléticos e cardíacos e neuronas, a despolarización da membrana orixina unha entrada transitoria de Ca2+ e as concentracións citosólicas de Ca2+ alcanzan 1 uM. As mitocondrias poden secuestrar e almacenar parte dese Ca2+. Estimouse que a concentración de calcio libre da matriz mitocondrial sobe a decenas de micromoles in situ durante a actividade neuronal.
Efectos
Os efectos do calcio en células humanas son específicas, o que significa que diferentes tipos de células responden de distintas maneiras. Porén, en certas circunstancias, a súa acción pode ser máis xeral. Os ións Ca2+ son un dos segundos mensaxeiros máis comúns usados en transdución de sinais. Entran no citoplasma desde o exterior da célula a través da membrana plasmática por medio de canles de calcio (como as proteínas ligadoras do calcio ou canles de calcio reguladas por voltaxe), ou desde algún almacén de calcio interno, como o retículo endoplasmático e as mitocondrias. Os niveis de calcio intracelular están regulados por proteínas de transporte que o retiran da célula. Por exemplo, o intecambiador de sodio-calcio usa enerxía do gradiente electroquímico de sodio acoplando o fluxo de sodio que entra na célula (a favor do seu gradiente de concentración) co transporte de calcio fóra da célula. Ademais, a ATPase de Ca2+ da membrana plasmática obtén enerxía para bombear o calcio fóra da célula ao hidrolizar o adenosín trifosfato (ATP). En neuronas, canles iónicas selectivas para o calcio dependentes de voltaxe son importantes para a transmisión sináptica por medio da liberación de neurotransmisores na fenda sináptica por fusión vesicular de vesículas sinápticas.
A función do calcio na contracción muscular descubriuna xa en 1882 Ringer. Posteriores investigacións revelarían o seu papel como mensaxeiro un século máis tarde. Como a súa acción está interconectada co AMP cíclico, denomínanse mensaxeiros sinárquicos. O calcio pode unirse a varias proteínas moduladas polo calcio como a troponina-C (a primeira que se identificou) e a calmodulina, proteínas que cómpren para promover a contacción muscular.
Nas células endoteliais que tapizan o interior dos vasos sanguíneos, os ións Ca2+ poden regular varias vías de sinalización, que causan que o músculo liso que rodea os vasos sanguíneos se relaxe. Algunhas destas vías activadas polo Ca2+ son a estimulación do enzima eNOS para producir óxido nítrico, e a estimulación de canles de Kca para o efluxo de K+ que causan a hiperpolarización da membrana celular. Tanto o óxido nítrico coma a hiperpolarización causan que o músculo liso se relaxe para regular a cantidade de ton dos vasos sanguíneos. Porén, a disfunción nestas vías activadas polo Ca2+ pode levar a un incremento do ton muscular causado pola contracción do músculo liso non regulada. Este tipo de disfunción pode observarse en doenzas cardiovasculares, hipertensión arterial e diabetes.
A coordinación do calcio xoga un importante papel en definir a estrutura e función das proteínas. Un exemplo dunha proteína con coordinación co calcio é o factor de von Willebrand, que ten un papel esencial na formación de coágulos de sangue. Descubriuse usando medidas de pinzas ópticas dunha soa molécula, que o facor de von Willebrand unido ao calcio actúa como un sensor da forza de cizalladura no sangue. Esta forza causa o despregamento do dominio A2 do factor de von Willebrand, cuxa velocidade de despregamento é drasticamente aumentada en presenza de calcio.
Adaptación
miniatura|center|600px|[[Rangos de referencia para análises de sangue, mostrando os niveis de calcio en cor púrpura á dereita.]]
Efectos negativos e patoloxía
Un decrecemento substancial no Ca2+ extracelular pode orixinar unha condición coñecida como tetania hipocalcémica, que está marcada pola descarga espontánea de motoneuronas. Ademais, a hipocalcemia grave empezará a afectar aspectos da coagulación do sangue e transdución de sinais.
Os ións Ca2+ podenn danar as células se entran en excesiva cantidade (por exemplo, no caso de excitotoxicidade, ou sobreexcitación de circuítos neurais, que pode ocorrer nas enfermidades nerodexenrativas, ou despois de lesións como traumas cerebrais ou accidentes cerebrovasculares). A entrada excesiva de calcio nunha célula pode danala ou mesmo causar que sufra apoptose, ou morte por necrose. O calcio tamén actúa como un dos reguladores primarios do estrés osmótico (shock osmótico). O calcio plasmático cronicamente elevado (hipercalcemia) está asociado coas arritmias cardíacas e un decrecemento da excitabilidade neuromuscular. Unha causa da hipercalcemia é unha condición coñecida como hiperparatiroidismo.
Invertebrados
Algúns invertebrados usan compostos de calcio para construír o seu exoesqueleto (cunchas de carbonato cálcico e cascas de quitina e carbonato cálcico) ou dermatoesqueletos (placas de equinodermos) e as espículas calcarias de certos poríferos (noutros son silícicas).
Peche de estomas
Cando o ácido abscísico sinaliza ás células oclusivas dos estomas, o Ca2+ libre entra no citosol desde fóra da célula e desde almacéns internos, revertendo o gradiente de concentración polo que o K+ empeza a saír da célula. A perda de solutos fai a célula máis flácida e pecha os poros estomáticos.
División celular
O calcio é un ión necesario na formación do fuso mitótico. Sen o fuso mitótico, a mitose non pode ocorrer. Aínda que as follas novas teñen unha maior necesidade de calcio, as follas vellas conteñen maiores cantidades de calcio porque o calcio é relativamente inmóbil no corpo da planta. Non se transporta polo floema porque pode unirse a outros ións nutrientes e precipitar fóra das solucións líquidas.
Funcións estruturais
O calcio cómpre tamén para formar as pectinas na lámina media das células acabadas de dividirse.
Algunhas plantas acumulan calcio nos seus tecidos, o que as fai máis firmes. O calcio é almacenado nos plastidios como cristais de oxalato de calcio.
Sinalización celular
Os ións Ca2+ mantéñense usualmente a niveis nanomolares no citosol das células vexetais e actúan en diversas vías de transdución de sinais como segundos mensaxeiros.
Joseba Beloki
Joseba Beloki Dorronsoro, nado en Vitoria o 12 de agosto de 1973, é un ciclista vasco retirado. Foi profesional desde 1998. Dende aquela destacou como un bo escalador e un corredor de contra o reloxo de alto nivel, especializado en voltas por etapas.
Millwall F.C.
O Millwall Football Club é un equipo de fútbol profesional de Bermondsey, Gran Londres, Inglaterra. O equipo foi fundado en 1885. Xogan os seus partidos como local en The Den, e actualmente compite na EFL Championship.
Cadro actual
Cadro actualizado a 27 de xaneiro de 2020.
Ortóstato
En arquitectura, un ortóstato é unha placa monolítica con relevos que decora as partes baixas dun muro. Pode ser de diversos materiais, da madeira á pedra dura (por exemplo o basalto. Esta forma de decoración estaba especialmente difundida no Próximo Oriente durante a Idade de Ferro. As decoracións podían ser en relevo ou, máis raramente, en incisións. Oponse ao diátono, que se coloca co lado máis curto á vista.
Severiano Martínez Anido
Severiano Martínez Anido, nado en Ferrol o 21 de maio de 1862 e finado en Valladolid o 24 de decembro de 1938, foi un militar galego do exército español, e tamén pintor.
Carreira militar
Entre 1880 e 1884 estudou na Academia de Infantería de Toledo, ata que co grao de alférez provisional o destinaron a Xirona. En 1886 marchou á fronte africana, onde participou co Exército español nas primeiras fases da guerra de África (1886-1896). Nese ano ofreceuse voluntario a marchar a Filipinas, onde combateu co exército español na guerra de Filipinas (1897), logrando o grao de comandante.
Despois duns anos de servizo na Península, regresou en 1909 á fronte de Marrocos, onde ascendeu a coronel en 1910. Debido á súa proximidade ao rei Afonso XIII, o monarca nomeouno director da Academia de Infantería de Toledo en 1912. En 1914 chega ao grao de xeneral, de brigada, co que volve de novo a África ata 1916 e despois de novo tomando posesión do seu destino en Tetuán en 1917.
Carreira política
Ás poucas semanas nomeárono gobernador militar de Donostia. En 1918 ascendeu a xeneral de división. Ao ano seguinte foi designado para o goberno militar de Barcelona coa misión de reprimr as manifestacións e tensións nacionalistas e obreiras. Meses despois pasa á rama civil, cando o tamén galego Gabino Bugallal, daquela ministro de Graza e Xustiza, o nomeou gobernador civil de Barcelona.
A súa actuación destacou pola extrema dureza da represión policial contra o anarcosindicalismo. En marzo de 1922 Primo de Rivera foi nomeado capitán xeneral de Cataluña. Co financiamento da patronal catalá fomentaron a actuación do Sindicato Libre, e máis en particular dos seus pistoleiros, que protagonizaron numerosos atentados e execucións extraxudiciais de líderes obreiros.
Entre estes atentados destacou o que malferiu ao cenetista Ángel Pestaña o 25 de agosto, en Manresa. Así mesmo, planificou un simulacro de atentado contra si mesmo coa idea de reforzar o seu prestixio. Na organización do simulacro, tres anarquistas foron asasinados pola policía na madrugada do 23 ao 24 de outubro. Un cuarto anarquista, que sobreviviu, revelou o complot. Ao día seguinte foi destituído o xeneral Arlegui, xefe da policía barcelonesa. O 25 de outubro, en solidadariedade co seu colaborador, Anido dimitiu. miniatura|Severiano Martínez Anido (1912). Aínda que membros destacados do exército e da burguesía catalá trataron de interceder e o propio rei ameazou ao primeiro ministro, Sánchez Guerra, con non asinar a dimisión, esta fíxose efectiva. Pouco despois Anido foi nomeado gobernador militar de Cartaxena e máis tarde comandante xeral de Melilla. Na praza norteafricana fíxose cargo da loita contra Abd el-Krim e promoveu un asalto á Baía de Al-Hoceima, pero o goberno non aceptou a súa proposta e dimitiu. Este feito sería unha das razóns que acabou por decidir a Primo de Rivera ao golpe de estado do 13 de setembro de 1923.
Participación na ditadura de Primo de Rivera (1923-1930)
Anido foi a man dereita de Miguel Primo de Rivera durante a ditadura que este encabezou entre setembro de 1923 e xaneiro de 1930. Durante a primeira fase da ditadura, o Directorio MIlitar (1923-25), ocupou o cargo de subsecretario do ministerio da Gobernación, habilitado coa capacidade do ministro, en 1924 como delegado do Directorio militar e encargado da Xunta Central de Abastos, e xa ao ano seguinte finalmente co cargo de ministro da Gobernación (1925), cargo co que ademais ocupou a vicepresidencia do goberno de Primo.
Anido conservou tal ascendencia sobre Primo de Rivera que foi o encargado de convencelo para que dimitise. Na madrugada do domingo 26 de xaneiro Primo remitiu unha carta aos dez capitáns xenerais e outros altos mandos militares preguntándolles se seguía conservando a confianza do exército. En caso de que as respostas fosen negativas, comprometíase a dimitir. En efecto, entre as respostas predominaban aquelas que mostraban un tépedo apoio ao ditador: Anido reuniuse con el na tarde do 27 de xaneiro, logrando convencelo de que a dimisión era a única saída honorábel. Así mesmo, Anido foi un dos membros da terna que Primo propuxo ao rei na súa substitución.
Exilio e participación na Guerra Civil
Coa caída de Primo, en xaneiro de 1930, marchou ao exilio a Francia. O goberno saído da proclamación da Segunda República Española expulsouno do Exército Español. En 1933 venceu nas eleccións a conservadora CEDA e, sen reintegrarse ao exército nin volver do exilio, puido percibir unha pensión militar. Durante estes anos dedicouse por enteiro á pintura.