cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xanana Gusmão
Premios e recoñecementos
Tamén en 2000 gañou o primeiro Premio Gwangju de Dereitos Humanos creado para honrar "individuos, grupos ou institucións en Corea e no exterior que contribuíron a promover e avanzar nos dereitos humanos, a democracia e a paz a través do seu traballo".
En 2002 foi galardoado co Premio Norte-Sur polo Consello de Europa.
Gusmão é membro eminente da Fundación Sergio Vieira de Mello.
Foi nomeado doutor honoris causa polas universidades de Coímbra, Porto, Madeira, a Universidade Lusíada de Lisboa, a Universidade Charles Darwin de Australia, Victoria (Australia), Suncheon (Corea do Sur) e Takushoku (Xapón).
O 9 de xuño de 1993 foi galardoado coa Gran Cruz da Orde da Liberdade de Portugal mentres estaba en prisión. O 14 de febreiro de 2006 foi agraciado co Grande Colar da Orde do Infante D. Henrique de Portugal. O 3 de marzo de 2011 recibiu a Gran Cruz da Orde de Ipiranga do Brasil.
San Bieito
O nome de San Bieito pódese referir aos seguintes santos do cristianismo:
Xanana Gusmão
Vida persoal
En 1965, aos 19 anos, coñeceu a Emilia Batista, quen logo sería a súa muller. Casaron mentres el facía o servizo militar e tamén nese tempo tiveron dous fillos: Eugenio e Zenilda. Máis tarde divorciáronse e no ano 2000, casou coa activista Kirsty Sword, coa que tivo tres fillos: Alexandre, Kay Olok e Daniel.
Talio
O talio é un elemento químico da táboa periódica de símbolo Tl e número atómico 81. Este metal do bloque p gris, brando e maleable é semellante ao estaño, pero decolórase exposto ao aire. É moi tóxico e empregouse como rodenticida e insecticida, pero este uso diminuíu ou eliminouse en moitos países debido aos seus efectos canceríxenos. Tamén se emprega en detectores infravermellos.
San Bieito
Como topónimo, '''San Bieito pode referirse a:
Talio
Historia
O talio (θαλλός, thallos) descubriuse polo medio de espectroscopia de chama en 1861. O seu nome provén do brillo de cor verde nas liñas do espectro de emisión do elemento.
Trala publicación do método mellorado de espectroscopia de chama por Robert Bunsen e Gustav Kirchhoff e o descubrimento do cesio e o rubidio entre 1859 e 1860, este converteuse nun método aprobado para determinar a composición de minerais e substancias químicas, e William Crookes e Claude-Auguste Lamy comezaron a empregar este novo método. William Crookes empregouno para realizar determinacións espectroscópicas de telurio en compostos de selenio. En 1862, Crookes conseguiu illar pequenas cantidades do elemento e determinar as propiedades dalgúns compostos. Claude-Auguste Lamy usou unha técnica semellante á de Crookes para determinar a composición dunha substancia que contiña selenio, depositada durante a produción de ácido sulfúrico a partir de pirita. A partir das liñas de cor verde no espectro conluíu que estaba presente un novo elemento, o talio.
Obtención
Obtense principalmente das partículas dos fumes de chumbo e cinc fundidos, e dos lodos obtidos da fabricación de ácido sulfúrico. O metal obtense por electrólise dunha disolución acuosa das súas sales. Tamén se obtén por redución con sodio metálico e por precipitación.
San Bieito
Dá nome aos seguintes templos ou celebracións relixiosas:
Xanana Gusmão
Vida persoal
Gusmão publicou unha autobiografía con escritos seleccionados titulado "To Resist is to Win". Tamén é o principal narrador da película A Hero's Journey / Where the Sun Rises, un documental de 2006 sobre el e Timor Oriental. Segundo o director Grace Phan, é unha "visión íntima sobre a transformación persoal" do home que axudou a formar e liberar Timor Oriental.
El Sol
El Sol foi o nome de varias publicacións:
Praia de Doniños
A praia de Doniños e a súa lagoa son unha contorna natural case virxe do concello de Ferrol. A praia ten bandeira azul e tódolos equipamentos. A zona vixiada son os dous extremos da praia sendo perigosa polas correntes nas zonas indicadas. Está moi ben comunicada e ten amplos aparcadoiros. A contorna está moi ben coidada. É con diferenza a praia máis coñecida de Ferrol. O seu amplo e limpo areal é empregado para todo tipo de deportes náuticos. Preto dela está un amplo pinar de monte común e o castro de Lobadiz. Accedese á praia polos dous extremos e pola parte central por camiños peonís sinalizados.
Historia
O 25 e 26 de agosto de 1800 tropas británicas desembarcaron na praia de Doniños para atacar Ferrol, tamén coñecida como batalla de Doniños.
De Lisboa para ti
De Lisboa para ti é o cuarto álbum do cantor portugués Pedro Madeira. Foi lanzado o 12 de outubro de 2014. Os sinxelos do álbum foron "Aprendiz", "A Lenda" e "Lx".
Lanzamento
O domingo 12 de outubro ás 18h foi lanzado o álbum nun concerto especial no Fnac de Colombo, Lisboa, onde el tamén firmou autógrafos.
Jesús Otero Calvo
Jesús Otero Calvo, nado en Podente (Monterroso) o 20 de agosto de 1950, é un político galego.
Traxectoria
Licenciado en Xeografía e Historia. Foi profesor de secundaria en Sarria, Mondoñedo, Monterroso e Lugo, e director dos institutos San Rosendo de Mondoñedo, de Monterroso e do IES Leiras Pulpeiro de Lugo. Militante do PSdeG-PSOE, foi Subdelegado do Goberno en Lugo de xullo de 2004 a 2009. En marzo de 2009 dimitiu pola trama das multas na Xefatura Provincial de Tráfico de Lugo. Nas eleccións municipais de 2015 encabezou a candidatura INTA (Independentes Terras do Asma) en Monterroso formada con outras dez persoas que integraran antes candidaturas do PSOE e do BNG e foi elixido alcalde ao obter a maioría absoluta. Foi condenado pola Audiencia de Lugo por tráfico de influencias en xullo de 2015 e en outubro de 2016 asina o seu cesamento como alcalde ..
San Pedro Bercianos
San Pedro Bercianos é un concello español da provincia de León (Castela e León). A súa poboación é de 282 habitantes (INE 2011).
Jorge Díaz
Jorge Díaz Gutiérrez, nado en Rosario de Santa Fe o 20 de febreiro de 1930 e finado en Chile o 13 de marzo de 2007, foi un arquitecto, pintor e dramaturgo arxentino-chileno.
ELA
ELA pode referirse a:
Jorge Díaz
Traxectoria
Naceu na Arxentina de pais españois, vivía entre Chile e España. Viviu desde os tres aos trinta e cinco anos de idade en Chile. Posteriormente, pasou tres décadas en España para finalmente falecer en Chile a causa dun cancro de esófago.
Carreira literaria
Con máis de cen obras teatrais, é un dos membros máis destacado da xeración dos 50 chilena. Comezou a traballar no teatro. En 1959 participou como actor nunha primeira representación; a compañía teatral coa que actuaba, o grupo Ictus, chileno, definíase como de teatro experimental.
Berti Vogts
Hans Hubert "Berti" Vogts, nado o 30 de decembro de 1946, en Büttgen, Renania do Norte-Westfalia, Alemaña, é un futbolista e adestrador. Formou parte da selección de fútbol de Alemaña.
Xogador
En 1954, con 7 anos de idade, únese ao VfR Büttgen, club no que ficou ata 1965, ano no que foi transferido ó Borussia Mönchengladbach. Aquí estivo ata a súa retirada en 1979, sendo unha das pezas clave do equipo que ao longo dos 70 gañou 5 Bundesligas, 1 Copa de Alemaña e 2 Copas da UEFA. Fixo 419 aparicións en liga anotando 33 goles e 64 encontros e 8 goles nas competicións europeas.
Fisterra (homónimos)
Fisterra pode referirse a:
Lega Basket Serie A 2011-12
A tempada 2011-2012 da Lega Basket Serie A foi a 90ª edición da máxima competición de baloncesto en Italia. A competición contou con 17 equipos, que se enfrontaron entre si ó longo de 32 xornadas. Trala tempada regular, os 8 primeiros da táboa disputaron as eliminatorias polo título de campión.
A Eirexa, Vilachá, A Pobra do Brollón
A Eirexa é un lugar da parroquia de Vilachá, no concello lugués da Pobra do Brollón.
Lega Basket Serie A 2011-12
Ó remate da tempada, dous dos equipos da Serie A desapareceron: o Pallacanestro Treviso e o Teramo Basket.
Eliminatorias polo título
O campión da tempada 2011-12 da Lega Basket Serie A foi o Montepaschi Siena.
A Eirexa, Vilachá, A Pobra do Brollón
Está situada a 638 m. de altitude, ao pé da serra da Auga Levada, e nela encóntranse a igrexa parroquial e cemiterio de San Mamede de Vilachá.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Sanfeliu
250px|thumb|right|Barrios de L'Hospitalet Sanfeliu é un barrio de L'Hospitalet de Llobregat, na provincia de Barcelona, que forma parte do distrito I da cidade xuntamente co Centre e Sant Josep. Está situada na zona montañosa do Samuntà.
Xeograficamente, limita ao norte co concello de Esplugues de Llobregat, ao leste co barrio de Can Serra, ao sur co barrio do Centre e ao oeste co concello de Cornellà de Llobregat.
Características
A vida cotidiá articúlase sobre todo arredor do passeig dels Cirerers e da plaça de les Comunitats, construídas a principios da década de 1990 como lousas de cobertura da Ronda de Dalt que cruza o barrio. Este espazo público é o escenario da festa maior, que celébrase para San Xoán, da festa do Carnaval e gran parte dos eventos populares relacionados co tecido asociativo. O centro cultural tamén é un dos marcos de gran parte das actividades.
Tamén hai diferentes froiterías, ultramarinos, unha farmacia, bares, gasolineiras e unha igrexa. Hai un centro de asistencia médica xunto á plaça de les Comunitats, club de tempo libre e unha sala de lectura para os máis pequenos, así como un centro deportivo tamén público.
Hai un colexio público de educación primaria (Pablo Neruda), outro concertado (Sant Feliu) e un instituto público (IES Apel·les Mestres).
Transporte público
A estación de metro de Can Boixeres, da liña 5, e a rede de autobuses locais da cidade son os principais servizos de transporte público no barrio.
Onze
Onze é o terceiro álbum do cantor portugués Pedro Madeira. Foi lanzado en febreiro de 2012. Os sinxelos foron "Tempo para viver" e "Inflamável".
Hozier
Andrew Hozier-Byrne, nado en Newcastle, Condado de Wicklow o 17 de marzo de 1990, é un músico e cantante irlandés máis coñecido como Hozier, que reside en Bray, Condado de Wicklow. O seu primeiro EP, co sinxelo "Take Me to Church", foi lanzado no 2013, e o seu segundo EP, From Eden, no 2014. O seu primeiro álbum de estudio, Hozier, foi lanzado en Irlanda en setembro de 2014 e internacionalmente en outubro de 2014.
Kamagaya
Kamagaya (鎌ケ谷市, かまがやし, Kamagaya-shi) é un concello da prefectura de Chiba no Xapón. Está situado ao sur da rexión de Kantō e ao oeste da prefectura, na zona de provincia histórica de Shimōsa, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 21,11 km² e a poboación de 106.003 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 5.020 h/km².
O concello de Kamagaya limita cos concellos de Matsudo, de Ichikawa, de Funabashi, de Shiroi e Kashiwa.
Buteo lagopus
O Buteo lagopus é un representante do xénero dos miñatos (Buteo). A especie divídese en catro subespecies moi semellantes entre elas, que crían na zona circumpolar.
Descrición
Dende a punta do bico á da cola miden entre 53 e 63 cm, dos que 22 corresponden á esta última. As ás miden ata 48 cm de longo, o que nos exemplares grandes supón unha envergadura de máis de metro e medio. Un macho ben alimentado pesa de media uns 1.200 g; o peso das femias é ata un 20% superior.
A forma nominativa do Buteo lagopus (Buteo lagopus lagopus) é algo meirande e de alas máis longas có miñato común e de coloración menos variable. A parte superior do corpo é, en tódalas coloracións, castaño canela, ton que é raro nos miñatos comúns. A cola é branca cunha banda terminal negra, máis difusa nos xoves. Os machos teñen ademais outras máis finas. Os miñatos comúns teñen tamén en ocasións a cola branca, pero só en casos de exemplares que teñen tamén o lombo claro. A cabeza, que é moi arredondada, e a caluga teñen coloracións que van do castaño ó gris claros, algunhas veces son case brancos. A parte superior da cabeza e a área dos oídos son en xeral algo máis claros có resto. O bico é amarelo e relativamente pequeno. Unha lista escura estreita vai da base deste ós ollos, que teñen o iris amarelo. A parte inferior do corpo ten tons grises e castaños e, en ocasións, liñas negras longas. A barriga adoita ser negra. O pescozo e o papo son máis claros có resto.
Teñen as patas emplumadas ata ós dedos, pero este detalle distintivo só se ve a distancias curtas. A plumaxe das patas é clara, con cores que van do branco po gris claro, con debuxos lineais castaños escuros. Coma no caso do miñato común os dedos son amarelos e as unllas negras. Cando están pousados a punta das alas tapa a cola.
Vistos desde abaixo producen a impresión de seren moi claros, en oposición á figura máis contrastada do miñato común, que amosa áreas negras na cola e as alas. Voan con golpes de alas lentos e profundos e planean con frecuencia. A súa capacidade para o voo “peneirado” e moi superior á do miñato común. Este tipo de voo, que consiste en manterse fixo no aire batendo as alas con forza ó xeito dos lagarteiros (Falco tinnunculus), permite recoñecelo a distancia. Cando planean levan as plumas remeiras secundarias algo levantadas, e as cobertoiras primarias algo baixas ou rectas. Os xiro habitual da cola cando voan é tamén un bo signo distintivo. Exemplares moi escuros e mesmo melánicos aparecen regularmente en Norteamérica, e ocasionalmente no leste de Siberia, pero son raros no resto dos seus territorios.
As diferenzas sexuais son mínimas: as femias son algo meirandes e máis pesadas. A plumaxe, especialmente a da cabeza e o peito, é algo máis clara cá dos machos. Os miñatos xoves son máis claros cós adultos.
Subespecies
As aves da costa leste do Canadá son as máis pequenas e as de dimorfismo sexual máis marcado. Cara ó oeste son meirandes e amosan diferenzas individuais máis marcadas na coloración.
Identificación sonora
Non son ruidosos e só emiten chíos relativamente altos cando son molestados no niño. O seu berro típico, alto e que recorda algo unha queixa, pode percibirse ó lonxe coma o miar dun gato. Óese sobre todo durante os voos en parella. Emiten ademais outros sons de contacto, alarma e para amosar estados de ánimo determinados. Exemplo de voz
Cuarteis de inverno
Os territorios de inverno están ó sur da zona de cría, coa que practicamente non se solapan. A súa fronteira norte márcaa a beira sur do bosque boreal de coníferas, e en Eurasia están entre os 58° e 45° norte aínda que nalgunhas rexións coma Asia central e do leste e o sueste de Europa, chegan moito máis ó sur.
As máis das aves americanas pasan o inverno nos estados do norte dos Estados Unidos, onde poden verse ás veces en asentamentos humanos pequenos e grandes. Os cuarteis de inverno espállanse polas praderías cara ó leste ata ó norte de México.
Hábitat
Son moradores do extremo norte de Eurasia, en xeral de zonas de tundra sen vexetación alta nin media. En Escandinavia e Finlandia vive tamén en zonas de bosque subalpino de bidueiros. Cría regularmente, aínda que en pequenas cantidades, na tundra arborada. En anos de abundancia de lemmings colonizan zonas próximas ás beiras dos bosque boreais ou grandes claros dos bosques. Aínda que é preferentemente un habitante das terras baixas en Alasca, en Escandinavia crían ocasionalmente e alturas de ata 1400 m. Gustan de críar preto de cursos de auga, vales fluviais ou do mar.
No inverno aínda que son menos esixentes, seguen tendo preferencia polas paisaxes abertas que ofrezan un amplo campo de visión. Frecuenta as costas mariñas, marismas e pantanos, e, no sueste de Europa e en Asia, as estepas. En Norteamérica adoita pasa-lo inverno nas praderías.
Conduta migratoria
Son migratorios estritos, que viaxan de día para aproveitar as correntes térmicas ascendentes. Fan a viaxe individualmente, raras veces en pequenos grupos. En lugares de repouso xeitosos poden xuntarse a descansar grupos de máis de cen individuos. A súa conduta durante a viaxe non está moi estudada, pero parecen percorrer uns 100 km ó día. As distancias totais son variables. Unha ave anelada no niño en agosto de 1985 no norte de Alasca, foi vista en outubro do mesmo ano en Montana, Estados Unidos, a 3.300 km de distancia.
O momento de abandonar os territorios de cría depende do clima e da oferta de alimento, e comeza a partir de finais de agosto, pero o groso dos exemplares comezan a viaxe a mediados de setembro e segue ata outubro. En condicións ideais, algúns exemplares non marchan ata setembro. Voan case sempre en dirección sur, agás os individuos de Escandinavia central, que seguen a costa do Báltico cara a Inglaterra.
Nos territorios de cría parecen levar unha vida nómade, non parando moito tempo nun sitio se as presas non son abundantes. A viaxe de volta comeza en marzo, co punto máximo en abril. Os máis deles chegan ás terras de cría en maio ou primeiros de xuño.
Alimentación e técnicas de caza
O seu alimento principal son mamíferos pequenos, en especial ratos dos xéneros Microtus e Clethrionomys e diferentes especies de Lemmings (Lemmus sp.). Estas especies constitúen entre o 60 e o 90% do volume da súa alimentación. En anos de escaseza destas presas, as aves de tamaño medio, coma a perdiz escandinava (Lagopus lagopus), ocupan o seu lugar. Cazan tamén, se as teñen á súa disposición perdices charrelas (Perdix perdix ) e galiñas das praderías (Tympanuchus sp.). Réptiles, anfibios e peixes forman só unha pequena parte da súa dieta. Insectos, coma grilos e saltóns, e calaza xogan ás veces un pequeno papel na súa nutrición. Ocasionalmente poden capturar mamíferos meirandes coma a lebre das neves (Lepus timidus), a lebre ártica (L. arcticus) e a lebre de Alasca (L. othus).
En inverno aumenta o número de aves e musarañas na súa dieta, así coma a presenza de calaza.
Técnicas de caza
Os sistemas de caza son moi variados, pero se é posible cazan á espreita, pousados nun punto axeitado. Perseguen cun voo curto as presas descubertas, que capturan no chan e matan coas gadoupas ou o bico. Poucas veces cachan presas no aire e, se estas se decatan do ataque e foxen, non adoitan perseguilas moito tempo. En condicións de clima favorable cazan dende o aire, fixas nunha vertical do ceo a entre 20 e 50 m de altura, ó xeito dos lagarteiros. Cazan tamén despois de localizar ás presas nun voo lento e mesmo sobre a auga, atrapando peixes ó xeito da aguia pescadora (Pandion haliaetus).
Conduta
Son diúrnos, pero as súas fases activas ocupan boa parte das horas crepusculares. No extremo norte da súa distribución poden estar activo as 24 horas, por ben que o habitual é que o estean entre as 23 e as 5 h. Se teñen alimento dabondo a actividade é interrompida por longas fases de descanso.
O tamaño dos seus territorios de caza depende da oferta alimenticia. Non defenden, porén, máis que a área inmediata ó niño. A territorialidade mingua se hai pouco alimento. A relación con outras aves rapaces non é especialmente agresiva, e non é raro que fagan os niños preto dos do falcón peregrino (Falco peregrinus), falcón albar (Falco rusticolus) e dos de corvo (Corvus corax).
A conduta territorial nos cuarteis de inverno está pouco estudada, pero en condicións de abundancia de comida son moi tolerantes, e grupos grandes poden compartir territorios relativamente pequenos.
Conduta fronte ós inimigos
Os corpo a corpo con conxéneres son raros, pero os animais doutras especies que poidan supor unha ameaza para o niño son atacados directamente, en especial as palleiras (Stercorarius sp.) e o bufo branco (Bubo scandiacus), pero tamén o raposo polar (Alopex alopex) ou o lobo (Canis lupus). Os ataques comezan xa cando os intrusos están considerablemente lonxe do niño.
Reprodución
miniatura|300px| Niño con ovo e polos en diferentes estadios de desenvolvemento miniatura|Buteo lagopus Non se sabe de certo á idade a que alcanzan a madurez reprodutora. Probablemente está ó redor dos dous anos. A actividade sexual depende moito da dispoñibilidade de alimento. En anos de moita escaseza poden deixar de reproducirse, cambiar de territorios ou abandona-las postas. A reprodución só adoita completarse se teñen presas dabondo.
Parte dos Buteo lagopus forman parellas xa a primeiros do inverno e volven xa emparellados ó territorio de cría, onde outros comezan o cortexo. Este componse de impresionantes voos de exhibición, coas alas moi estricadas e a cola aberta, que acompañan con berros característicos. Os machos engaden a isto diversas cabriolas. As parellas son monógamas e estacionais, aínda que se coñecen casos de parellas que duraron varios anos.
Sven Wollter
Sven Justus Fredrik Wollter nado o 11 de xaneiro de 1934 en Gotemburgo (Suecia) e finado en novembro de 2020 foi un actor de cine e televisión.
Buteo lagopus
A posta e a incubación
A cantidade de ovos da posta varía moito anualmente, se cadra por causas alimentarias, aínda que este aspecto non está ben demostrado. Adoitan pór 3 ou 4, pero nalgunhas ocasións poñen só un, e en anos de abundancia de presas as postas poden ser mesmo de sete. Póñenos cunhas 24 horas de separación. En caso de perde-la posta poden facer unha segunda, que non adoita consistir en máis de dous ovos.
Estes son averdesados ou azulados cando son recentes, facéndose abrancazados máis tarde, sempre con moitas manchas acastañadas ou púrpuras. Miden uns 57 x 45 mm de media.
Chocan case exclusivamente as femias, que son alimentadas polos machos mentres están no niño. O tempo de incubación vai dos 31 ós 37 días, e comeza cando poñen o primeiro ovo, o que provoca diferenzas de desenvolvemento nos polos. Empezan a chocar contra mediados de maio. Despois de naceren os polos, o macho fornéceos con comida uns días, ata que a femia comeza a axudarlle. Os polos están en condicións de poñerse de pé no niño e esnaquiza-las presas cando teñen catro semanas. Non están en plenas condicións para voar ata os 40 días de vida, aínda que os intentos empezan xa antes. Os machos adoitan voar antes cás femias.
Antes de dispersarse, dependen aínda tres ou catro semanas dos pais, o que fai que os polos nados de incubacións máis serodias comecen a migración en deixando ós pais.
Esperanza de vida
Hai poucos datos sobre o tema. Os fornecidos polo Cornell Lab of Ornithology nos anos 1990 sobre a raza B. l. sanctijohannis dan como resultado unha vida media duns 21 meses, pero están feitos sobre unha mostra pouco representativa. A ave máis vella detectada na natureza tiña uns 18 anos.
Situación e evolución das poboacións
Os cálculos feitos grosso modo calculan a súa poboación mundial nunhas 500.000 parellas, das que unhas 75.000 corresponderían a Europa, onde a situación, malia un lixeiro retroceso en Suecia é estable. As poboacións do Buteo lagopus amosan unha grande flutuación anual, pero sen darse grandes retrocesos. Segundo a IUCN a situación da especie non é preocupante.
Trasmonte, Vilachá, A Pobra do Brollón
Trasmonte é unha aldea pertencente á parroquia de Vilachá, no concello lugués da Pobra do Brollón.
Contaba en 2007 segundo o IGE, con 14 habitantes (9 homes e 5 mulleres), un habitante menos que no ano anterior.
Está situada a 592 m. de altitude, ao pé da serra da Auga Levada e moi preto do río Sil, do que hai moi boas vistas dende a aldea.
Xián (nome)
dereita|300px|thumb|[[Xián de Anazarbus, mártir cristián do século IV e venerado como santo.]]
Josefa Iloilo
Foi presidente de Fidxi dende o 13 de xullo de 2000 até o 30 de xullo de 2009, excepto por un breve período entre decembro de 2006 e xaneiro de 2007 cando o país sufriu un golpe de Estado e estivo baixo u goberno interino liderado por Frank Bainimarama. Tiña o título tradicional de Tui Vuda, o xefe supremo do distrito de Vuda. Morreu o 6 de febreiro de 2011.
Xián (nome)
Conta coas variedades Xiao (dialectal), Xillao, Xullán, Xuiao e Xulián. O feminino é Xiana coa variante Xuliana. Relaciónase co nome Xulio (Xulia).
O santoral é o 9 de xaneiro, en honra a San Xián de Antince (ca. †304), mártir xunto á súa dona Basilisa.
En abril de 2015, 652 varóns levaban o nome galego Xián en España, deles 571 en Galiza, maiormente nas provincias da Coruña e Pontevedra. A idade media era de soamente 8 anos, xa que antes adoitaba usarse a forma castelá Julián. A variante dialectal Xiao lévana 47 varóns, maioritariamente en Galiza. A forma Xulián, 40 varóns. A forma castelá Julián non é moi popular en Galiza, pero lévana 1385 varóns.
A forma feminina Xiana é aínda máis abundante; lévana 1038 mulleres en España, 927 en Galiza.
Etimoloxía
Seica este nome teña moitos máis significados entre os que están: xuvenil, rexo, vizoso, raíces fortes ou perennes. Outra definición aceptada comunmente é "o do cabelo encaracolado".
Variantes noutras linguas
Outros:
Ollares
O topónimo galego Ollares pode referirse a:
Linguas nórdicas
Linguas nórdicas|miniatura|dereita|300px Coñécese co nome de linguas nórdicas ás linguas xermánicas setentrionais ou linguas escandinavas. Constitúen unha das tres pólas das linguas xermánicas, unha sub-familia das linguas indoeuropeas, xunto coas linguas xermánicas occidentais e mailas linguas xermánicas orientais.
Derivan do protonórdico e do nórdico antigo, e son faladas en Dinamarca, Noruega, Suecia, as Illas Feroe, Islandia e Groenlandia, así como por unha significativa minoría sueca en Finlandia e por grupos de inmigrantes en América do Norte e Australia.
Aproximadamente 20 millóns de persoas dos países nórdicos teñen unha lingua escandinava como lingua nai, incluíndo unha significativa minoría sueca en Finlandia.
Historia
Ao redor do ano 200, os falantes do xermánico setentrional fixéronse perceptiblemente distinguibles doutros falantes xermánicos. Entre o 750 e o 1100, os falantes do xermánico setentrional falaban dialectos que correspondíanse cunha lingua coñecida como dinamarquesa, nome usado para esa lingua ata o século XIII en Suecia. Unha inscrición en escritura rúnica documenta os primeiros desenvolvementos desta lingua.
Os colonos escandinavos levaron a lingua dinamarquesa a Islandia e ás Illas Feroe cara ao 800. Das modernas linguas escandinavas, o islandés escrito é o máis próximo a esta lingua antiga. Esta lingua dinamarquesa estaba moi vencellada co inglés antigo, lingua sobre a que os viquingos dinamarqueses exerceron unha grande influencia durante a súa idade viquinga.
Tralos períodos do protonórdico e do nórdico antigo, as linguas xermánicas setentrionais desenvolvéronse en dúas pólas: unha póla escandinava oriental, que se compoñía do dinamarqués e sueco; e unha póla occidental, composta polo noruegués, feroés e islandés. Unha lingua máis, coñecida como Norn, desenvolveuse nas Órcadas e nas Illas Shetland despois de que os viquingos se establecesen alí cara ao ano 800; no entanto, a lingua extinguiuse cara ao 1700.
Na época medieval, os falantes de todas as linguas escandinavas podían entenderse entre eles. Cara o ano 1600, as pólas oriental e occidental reconfiguráronse dende un punto de vista sintáctico nun grupo insular (islandés e feroés) e un grupo continental (dinamarqués, noruegués e sueco). A división entre escandinavo insular (ö-nordisk/ø-nordisk) e escandinavo continental (Skandinavisk) desenvolveuse, principalmente, debido á distancia xeográfica entre as dúas rexións e está baseada no grao de mutua comprensibilidade entre as linguas dos dous grupos.
Clasificación
250px|miniatura|dereita|As linguas xermánicas de Europa están divididas en linguas xermánicas setentrionales e occidentais {{legend|#00ff00|Neerlandés (Xermánico occidental)}} {{legend|#008000|Alto alemán (Xermánico occidental)}} {{legend|#ff8811|Anglo-frisón insular (Xermánico occidental)}} {{legend|#ffbb77|Anglo-frisón continental (Xermánico occidental)}} {{legend|#0000ff|Escandinavo oriental (Xermánico setentrional)}} {{legend|#00ffff|Escandinavo occidental (Xermánico setentrional)}} {{legend|#ff0000|Liña que sinala a división entre as linguas xermánicas setentrionais e occidentais}} A lingüística histórica diferenza entre dúas pólas principais: linguas escandinavas occidentais (noruegués, feroés e islandés) e linguas escandinavas orientais (dinamarqués e sueco), todas elas cos seus respectivos dialectos e variedades. As dúas pólas derivan, respectivamente, dos dialectos occidental e oriental do Nórdico antigo. Houbo tamén unha póla denominada Gútnico antigo falada na illa de Gotland. As linguas escandinavas orientais (e o noruegués moderno a través do dinamarqués) foron moi influídas polo medio-baixo alemán durante o período da expansión Hanseática.
Na actualidade, os empréstitos do inglés están influíndo nestas linguas. Un informe do ano 2005 sobre palabras usadas por falantes das linguas escandinavas amosou que o número de empréstitos do inglés empregados nas linguas escandinavas duplicouse nos derradeiros 30 anos e que agora constitúe o 1'2% do seu léxico. O islandés importou un menor número de palabras inglesas que outras linguas escandinavas, malia ser o país no que máis se emprega o inglés.
Existe outro xeito de clasificar as linguas, centrado máis na mutua intelixibilidade cá no modelo arbóreo, que sitúa ao noruegués, dinamarqués e sueco como membros do escandinavo continental e ao feroés e islandés como escandinavo insular. Como resultado, o dinamarqués e mailo noruegués resultan máis intelixibles entre si que cada un respecto do sueco. Debido á longa unión política entre Noruega e Dinamarca, o noruegués estándar Bokmål contén moito vocabulario dinamarqués. Porén, debido a que o dinamarqués desenvolveu unha grande diferenza entre as súas versións oral e escrita, os falantes do sueco e do noruegués adoitan consideran ao dinamarqués difícil de entender. O menor grao de intelixibilidade dase entre o dinamarqués oral e mailo sueco. Amais, por mor da pronunciación do dinamarqués, aos suecos resúltalles máis doado entender o noruegués có dinamarqués. Un aserto humorístico sobre o noruegués, que vén sintetizar as semellanzas e diferenzas entre linguas, di que o "noruegués é dinamarqués dito en sueco". Na lingua escrita, o dinamarqués é relativamente próximo a outras linguas escandinavas continentais, mais o desenvolvemento fonético do dinamarqués falado implica redución e asimilación de consoantes e vogais, así como os trazos prosódicos chamados stød en dinamarqués (lit. "push; thrust"), desenvolvementos que non se deron noutras linguas. Os vencellos entre as tres linguas quedan resumidos no diagrama adxunto.
Aminoácido proteinoxénico
A selenocisteína está codificada polo codón de parada ou stop UGA do código xenético, que normalmente determina o fin da síntese dunha proteína, pero se existe un elemento SECIS no ARNm este codón inserirá selenocisteína na proteína que se está a sintetizar en bacterias, arqueas ou eucariotas. Neste sistema actúan un ARNt e unha aminoacil ARNt sintetase especiais.
A pirrolisina é incorporada nalgunhas arqueas e bacterias (non en eucariotas) durante a síntese normal das proteínas cando o codón UAG, que é un codón de parada de finalización da síntese, é lido como un codón para a pirrolisina debido á actuación dun ARNt especial e unha aminoacil ARNt sintetase especial, e, segundo unha teoría, á presenza dun elemento PYLIS no ARNm, aínda que este elemento parece que non funciona igual nin é tan esencial coma o elemento SECIS para a selenocisteína.
A N-formilmetionina inicia a síntese proteica en bacterias, mitocondrias e cloroplastos, pero non en arqueas nin nas proteínas eucariotas sintetizadas nos ribosomas do citosol ou retículo endoplasmático rugoso. Está codificada polo codón AUG, que normalmente codifica a metionina. A N-formilmetionina, igual que os demais aminoácidos, ten un ARNt especial que a leva ao codón AUG. Este ARNt carga inicialmente metionina pero despois engádeselle encimaticamente o grupo formilo, orixinando a N-formilmetionina. Normalmente, este aminoácido é eliminado da proteína despois por modificación postraducional, pero non sempre. Tecnicamente a N-formilmetionina é un derivado de aminoácido (xa que o formilo está unido precisamente ao grupo amino) máis que un aminoácido normal e as máis das veces é eliminada da proteína despois da tradución, polo que ás veces non se conta como aminoácido proteinoxénico, pero a súa codificación é, basicamente, coma a doutro aminoácido calquera.
Lingua garrwa
O garrwa é unha lingua aborixe de Australia falada no Territorio do Norte polo pobo garrwa. No ano 2012 só tiña 59 falantes.
Aminoácido proteinoxénico
Por tanto, hai en total 22 aminoácidos estándar nos seres vivos e só 21 nos eucariotas (falta a pirrolisina). Serían 23 se contamos a formilmetionina, que nos eucariotas só se utiliza en mitocondrias e cloroplastos e nas bacterias, e moitas veces pouco despois da síntese é eliminada. Todos os demais aminoácidos existentes considéranse non proteinoxénicos.
O termo proteinoxénico significa que xeran ou constrúen as proteínas durante a súa síntese ribosómica, xa que durante a tradución das proteínas se unen uns a outros por enlace peptídico formando os polipéptidos ou proteínas. Polo contrario, os aminoácidos non proteinoxénicos ou non forman parte das proteínas (como a carnitina, GABA, ou L-DOPA), ou son resultado da modificación postraducional dun aminoácido normal (como a hidroxiprolina, que procede da hidroxilación de residuos de prolina nas proteínas), ou incorporados de forma excepcional en substitución doutro aminoácido (como a selenometionina, que pode ocupar o sitio da metionina durante a síntese). Os aminoácidos non proteinoxénicos poden ser incorporados aos péptidos non ribosómicos, que non se sintetizan nos ribosomas.
Hai razóns claras polas que na evolución inicial dos organismos non se incorporaron ás proteínas certos aminoácidos non proteinoxénicos. Os aminoácidos proteinoxénicos están relacionados co conxunto de aminoácidos que nalquel momento inicial podían ser recoñecidos por sistemas de autoaminoacilación de ribozimas. Así, os aminoácidos non proteinoxénicos terían sido excluídos polo éxito evolutivo das formas de vida baseadas nos nucleótidos. Outras razóns son, por exemplo, que a ornitina e a homoserina se ciclan coa estrutura do peptido e fragmentan a proteína facilmente, mentres que outros son tóxicos porque poden ser incorporados por error ás proteínas, como ocorre coa canavanina, análogo da arxinina.
Os seres humanos non poden sintetizar no seu metabolismo a partir doutros precursores sinxelos os 20 aminoácidos codificados de forma normal no código xenético, senón só 11, polo que os restantes 9 considéranse aminoácidos esenciais, que deben ser tomados nos alimentos da dieta, e son: histidina, isoleucina, leucina, lisina, metionina, fenilalanina, treonina, triptófano, e valina. Algúns aminoácidos só son necesarios en situacións especiais.
Estruturas
As figuras ilustran as estruturas e indican os nomes e as abreviacións de tres letras e dunha letra dos 21 aminoácidos que están directamente codificados no código xenético polos eucariotas. As estruturas mostradas son as estándar, non as formas ionizadas zwitteriónicas que aparecen cando están en disolución acuosa. miniatura|upright=3.5 |esquerda|alt=Table of Amino Acids.| Táboa das estruturas dos 21 aminoácidos coa súa nomenclatura e os [[pKa das súas cadeas laterais.]]
Abreviacións non específicas
Ás veces a identidade dun aminoácido non pode ser determinada de forma inambigua. Por exemplo, en ocasións con certas técnicas non se pode saber se un aminoácido é asparaxina ou ácido aspártico. Neses casos úsanse abreviacións nas que se inclúe un X, como nos seguintes casos:
Propiedades químicas
Na seguinte táboa inclúense as propiedades químicas das cadeas laterais dos aminoácidos estándar. En canto ás masas téñase en conta que cando o aminoácido está na proteína ten unha masa lixeiramente menor, porque coa formación do enlace peptídico despréndese unha molécula de auga formada con átomos do aminoácido.
Propiedades químicas xerais:
Propiedades da cadea lateral
Nota: Os valores de pKa dos aminoácidos son tipicamente un pouco diferentes cando o aminoácido está formando parte dunha proteína.
Expresión xénica e bioquímica
* UAG é normalmente o codón ámbar de stop, pero codifica a pirrolisina se está presente un elemento PYLIS e un ARNt especial. ** UGA é normalmente o codón de stop ópalo, pero codifica selenocisteína se está presente un elemento SECIS.
† O codón de stop non é un aminoácido, pero inclúese para completar os codóns do código.
‡ Un aminoácido esencial non pode ser sintetizado polos humanos e debe tomarse na dieta. Os aminoácidos condicionalmente esenciais non é imprescindible tomalos na dieta normalmente, pero si en determinados individuos en certas condicións.
Espectrometría de masas
Na espectrometría de masas dos péptidos e proteínas, é útil coñecer as masas dos residuos de aminoácidos. A masa do péptido ou proteína é a suma das masas dos residuos que a forman máis unha molécula de auga (a que se perdeu durante a formación do enlace peptídico).
Estequiometría e custo metabólico
A seguinte táboa indica a abundancia de aminoácidos na bacteria E. coli e o custo metabólico en ATP da síntese dos aminoácidos. Os números negativos indican que o proceso metabólico é enerxeticamente favorable e non ten un custo neto de ATP para a célula. Para calcular a abundancia dos aminoácidos incluíronse as molécuas libres e as polimerizadas nas proteínas.
Catabolismo
Os aminoácidos poden clasificarse de acordo coas posibilidades metabólicas dos produtos finais do seu catabolismo en tres grupos:
miniatura|400px|centro|Metabolismo degradativo dos aminoácidos.
Microstomus kitt
Microstomus kitt é un peixe teleósteo da orde dos pleuronectiformes, familia dos pleuronéctidos e subfamilia dos pleuronectinos, unha das catro que integran o xénero Microstomus, e que é coñecida en galego como mendo, e tamén como mendo limón.
Trátase como todos os peixes da familia dos pleuronéctidos ten o corpo aplanado, asimétrico, e cos dous ollos situados no lado pigmentado do corpo. dun peixe mariño, demersal, oceanódromo, de grande importancia económica, que pode alcanzar até os 65 cm de lonxitude e os 3 kg de peso, que habita en augas pouco profundas dos mares do noroeste de Europa, en fondos pedregosos de até profundidades duns 200 m, e que se distribúe desde o mar Cantábrico e o golfo de Biscaia, polo sur, até os mares de Barents e Branco, polo norte, incluíndo tamén as costas de Islandia.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1792 polo médico, naturalista e taxónomo alemán Johann Julius Walbaum, que lle adxudicou o nome de Pleuronectes kitt.
Sinónimos
Ademais de polo nome orixinario e polo actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Nota sobre os nomes vulgares galegos
A bibliografía galega dispoñíbel pode dar lugar a confusións os nomes desta especie e de Glyptocephalus cynoglossus. Como vimos, Rodríguez Solórzano el at. denominan a Microstomus kitt como mendo, e Lahuerta e Vázquez, como mendo limón. Porén, estes últimos autores dan o sinónimo mendo a Glyptocephalus cynoglossus, mentres que ámbalas autoridades designan a esta especie como coreano, Por outra parte cómpre dicir que no Gran dicionario Xerais da lingua, na súa edición de 2009, define MENDO2 como "peixe pleuronectiforme (Glyptocephalus cynoglossus) de corpo longo, con pintas circulares máis pardas có resto da pel polo lombo e a aleta pectoral negra"; e o Diccionario Cumio da lingia galega, de 1999, tamén define mendo, na súa 2ª acepción, como "peixe mariño malacopterixio (Glyptocephalus cynoglossus) de forma plana semellante ao linguado", definición que se repite no Gran dicionario Cumio da lingua galega, de 2004, e máis no Gran dicionario século 21 da lingua galega, de 2006, coediteado este último con Galaxia. Ningún dos dicionarios destas editoriais define coreano co significado de peixe.
Características
As principais características de Microstomus kitt son as seguintes:
Hábitat e distribución
É un peixe mariño, demersal, oceanódromo, que vive en augas pouco profundas dos mares do noroeste de Europa, sobre todo en fondos pedregosos a profundidades de entre os 10 e os 200 m (usualmente, de 10 a 150 m). Encóntrase entre os 72° N e os 43° N, e entre os 26° W e os 45° E, desde o mar Cantábrico e o golfo de Biscaia, polo sur, até os mares de Barents e Branco, polo norte, incluíndo tamén as costas de Islandia.
Aliméntase de pequenos organismos bentónicos: crustáceos, vermes poliquetos, ofiúras e moluscos (quitóns e bivalvos), dos que semella que os poliquetos constitúen a base da súa dieta. Segundo parece, non se alimentan en inverno. Microstomus kitt alcanza a madurez sexual (os machos primeiro) cando mide entre os 23 e os 30 cm, cando ten de 3 a 6 anos de idade. A desova prodúcese en zonas abrigadas, a profundidades de entre 50 e 150 m na maior parte da súa área de distribución. Os ovos son peláxicos, e miden de 1 a 1,5 mm de diámetro. Cando eclosionan dan lugar a larvas, así mesmo peláxiicas, de 4,5 a 5,5 mm de lonxitude. As larvas permanecen en mar aberto até que sofren a metamorfose que as transforma en peixes planos cando alcanzan entre 15 e 20 mm de lonxitude. Daquela, baixan cara ao fondo en augas relativamente profundas.
Pesca
Microstomus kitt péscase principalmente en inverno, mediante artes de arrastre, sendo unha valiosa captura adicional neste tipo de pesca.
As capturas desta especie rondaban, nos anos 1990, as 10.000 t. En 2007 a cota total de captura da Unión Europea (TAC) para Microstomus kitt e Glyptocephalus cynoglossus foi de 6.175 t, das cales foron apañadas 3.716 t, na súa maioría por pescadores do Reino Unido. No ano 2008 a TAC foi de 6.793 t e, en 2009, de 6.793 t.
Viagem
Viagem é o segundo álbum do cantante portugués Pedro Madeira. O único sinxelo foi Descobre-me, que formou parte da banda sonora da telenovela da TVI "Sentimentos".
Gobernantes de Romanía
150px|dereita|miniatura|Escudo de [[Romanía.]] Esta é unha lista de todas as persoas que foron Xefe do Estado de Romanía desde 1859. Inclúense os Reis e os Presidentes da República, así como os membros das dúas rexencias (1866 e 1927-1930).
Presidentes desde 1989
A Constitución de Romanía prohibe que o Presidente pertenza a un partido político durante o seu mandato. Os partidos listados abaixo representan a filiación política antes de que se adoptara a constitución romanesa no 1991.
José López Rodríguez (político)
José López Rodríguez foi un político galego, alcalde de Celanova.
Traxectoria
Na Segunda República, e logo de repetirse as eleccións municipais o 31 de maio, foi elixido alcalde de Celanova o 5 de xuño de 1931. Permaneceu no cargo até marzo de 1936.
Isabel de Baviera (raíña de Francia)
Isabel de Baviera, nada en 1371 e finada en París en 1435, foi princesa de Baviera e raíña consorte de Francia (1385 - 1422).
Orixes familiares
Naceu en 1371, filla do duque Estevo III de Baviera e da súa esposa Taddea Visconti. Era neta por liña paterna de Estevo II de Baviera e Isabel de Sicilia e por liña materna de Barnabo Visconti e Beatriz della Scala.
Matrimonio e descendentes
O 17 de xullo de 1385 casou en Amiens co rei Carlos VI de Francia. Desta unión naceron: Isabel faleceu o 24 de setembro de 1435 en París e foi enterrada na catedral de Saint-Denis xunto ao seu marido.
O Lombo, Mañón, Mañón
O Lombo é un lugar da parroquia de Mañón no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 6 habitantes (3 homes e 3 mulleres).
Airexpo
miniatura|275x275px|Airexpo 2014 O Airexpo é un espectáculo aéreo francés que se celebra anualmente desde 1987 na rexión de Tolosa, no aeródromo de Muret-Lherm. É un espectáculo aéreo único no mundo porque é o único espectáculo aéreo organizado integramente por estudantes. Airexpo está organizado de feito por unha colaboración de estudantes de enxeñaría de primeiro ano de ENAC (École nationale de l'aviation civile) e ISAE-SUPAERO (Institut supérieur de l'aéronautique et de l'espace). Airexpo é o 3o salón aéreo máis importante de Francia, despois do Paris Air Show e o salón aéreo La Ferté-Alais.
Pierre Littbarski
Pierre Littbarski, nado o 16 de abril de 1960 en Berlín, é un futbolista e adestrador alemán.
Case toda a súa carreira como xogador transcorre no 1. FC Köln, co que gañou unha Copa de Alemaña en 1983, e foi tres veces subcampión da Bundesliga.
A nivel internacional ten dous subcampionatos do mundo, en 1982 e 1986. En 1990 por fin consegue o título de campión.
Actualmente adícase a adestrar ao Sydney FC na liga Australiana de fútbol.
Littbarski foi un extremo magnífico cunha técnica e un disparo abraiantes e sobre todo é recoñecido polo seu xenial caneo.
Carreira internacional
73 partidos internacionais con Alemaña do Oeste - 18 goles. German U21 side: 21 internationals
Fernão Mendes Pinto
Fernão Mendes Pinto, nado en Montemor-o-Velho cara a 1510 e finado en Almada (Pragal) o 8 de xullo de 1583, foi un aventureiro e explorador portugués. En 2011 foi homenaxeado nunha Moeda conmemorativa de 2 euros. A TAP Portugal homenaxeouno ao atribuír o seu nome a unha das súas aeronaves. Na freguesía do Pragal foi erixida unha escultura, homenaxeándoo. Esa peza escultórica foi inaugurada o 31 de decembro de 1983 e foi esculpida por António Duarte.
O dramaturgo español do Século de Ouro Antonio Enríquez Gómez dedicoulle dúas comedias moi aplaudidas.
Traxectoria
dereita|miniatura|220x220px|Escultura erixida en memoria de Fernão Mendes Pito, en [[Almada.]] dereita|miniatura|487x487px|Efígie de Fernão Mendes Pito no Padrão dos Descobrimentos, en [[Lisboa.]] Sábese hoxe que non fixo realmente parte da primeira expedición portuguesa que logrou alcanzar o Xapón o 23 de setembro de 1543, mais si dunha das primeiras. Acontece que os gobernantes locais que o recibiron non tiñan aínda visto outros occidentais e por iso reaccionaron dicíndolle que fora o primeiro en chegar a aquelas paraxes. A chegada dos portugueses ao Xapón foi moi celebrada, e perdura aínda na memoria cultural xaponesa, porque foi o episodio que permitiu a introdución das armas de fogo naquel país. O propio Fernão Mendes Pito insérese nese papel, describindo o asombro e o interese do dito rei local (na verdade un daimio) cando viu un dos seus compañeiros disparar unha arma mentres cazaba.
Aínda pequeno, un seu tío levouno para Lisboa onde o puxo ao servizo na casa de Jorge de Lencastre, Duque de Aveiro, fillo do rei Xoán II. Mantívose aquí durante cerca de cinco anos, dous dos cales como mozo de cámara do propio Jorge de Lancastre, feito importante para a comprobación da súa descendencia dunha clase social que contradicía a precaria situación económica que a familia entón mantiña.