cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ignacio Fernández Sarasola
Traxectoria
O 25 de outubro de 2017 incorporouse como membro de número á Real Academia Asturiana de Jurisprudencia.
Vida persoal
É irmán do concelleiro e voceiro de Ciudadanos no Concello de Xixón, José Carlos Fernández Sarasola.
Roxerio
dereita|miniatura|260px|[[Roger Moore en Maverick, Roger é a variante inglesa do nome.]]
O nome en Galicia
Segundo o Instituto Nacional de Estadística, as variantes galegas Roxerio, Roxer ou Roxelio teñen actualmente unha frecuencia inferior a 20 para o total nacional (ou inferior a 5 por provincia), polo que, por segredo estatístico, non se proporcionan datos ao respecto. A variante en castelán Rogelio é un nome común, tendo en conta toda España, en Galicia, Asturias e León danse as maiores porcentaxes. En Galicia hai actualmente 1896 varóns co nome. Con todo, Roxerio e as súas variantes é un nome pouco usado hoxe en día. A variante feminina Roxeria ou Roxelia tampouco aparece representada, porén 223 mulleres levan a variante castelá Rogelia en Galicia, cunha media de idade de case 70 anos.
Deep South
miniatura|200px|O Deep South Deep South é unha expresión inglesa que pode ser traducida ao galego como Sur Profundo ou Profundo Sur. É unha rexión cultural e xeográfica dos Estados Unidos de América. A expresión aplícase a diferentes territorios:
O Deep South adóitase definir por oposición ao Vello Sur, Old South, que inclúe Carolina do Sur, Carolina do Norte, Virxinia, e a miúdo, Xeorxia. Tamén diferenciado dos estados interiores de Kentucky, Tennessee, Virxinia Occidental e Arcansas así como dos periféricos Florida e Texas.
Complexo do citocromo b6f
miniatura|dereita|Complexo do citocromo b6f ([[número EC: 1.10.99.1). Estrutura cristalina do complexo do citocromo b6f de Chlamydomonas reinhardtii (PDB3 1q90). Os límites hidrocarbonados da bicapa lipídica móstranse como puntos vermellos e azuis.]]
O complexo do citocromo b6f (plastoquinol—plastocianina redutase; número EC 1.10.99.1) é un complexo encimático situado na membrana dos tilacoides dos cloroplastos das plantas, cianobacterias, e algas verdes, que intervén na fase luminosa da fotosíntese catalizando a transferencia de electróns entre o plastoquinol e a plastocianina. A reacción é análoga á catalizada polo citocromo bc1 (complexo III) da cadea de transporte electrónico mitocondrial. Na fotosíntese, o complexo do citocromo b6f intervén na transferencia de electróns entre os fotosistemas II e I.
Estrutura encimática
O complexo do citocromo b6f é un dímero, e cada un dos seus monómeros está composto por oito subunidades. O peso molecular total do complexo é de 217 kDa. Os monómeros constan dos seguintes compoñentes: Foron determinados xa as estruturas cristalinas dos complexos citocromo b6f de Chlamydomonas reinhardtii, Mastigocladus laminosus, e Nostoc sp. PCC 7120. O complexo é estruturalmente similar ao citocromo bc1. O citocromo b6 e a subunidade IV son homólogas ao citocromo b, e as proteínas ferro-sulfuradas de Rieske de ambos os complexos son homólogas. Porén, os citocromos f e c1 non son homólogos.
O citocromo b6f contén sete grupos prostéticos. Catro deles atópanse tanto no citocromo b6f coma no bc1, e son: o hemo tipo c dos citocromos c1 e f, os dous hemo tipo b (bp e bn) do bc1 e b6f, e o grupo [2Fe-2S] da proteína de Rieske. Os outros tres grupos prostéticos atópanse no citocromo b6f, e son: clorofila a, β-caroteno, e hemo cn (tamén chamado hemo x).
Funcións
Na fotosíntese, o complexo do citocromo b6f funciona mediando a transferencia de electróns entre os dous complexos dos centros de reacción fotosintéticos, desde o fotosistema II ao fotosistema I, á vez que transfire protóns desde o estroma do cloroplasto ao lume dos tilacoides traídos polas plastoquinonas/plastoquinol. O transporte de electróns por medio do citocromo b6f é responsable da creación do gradiente de protóns que impulsa a síntese de ATP nos cloroplastos (fotofosforilación acíclica).
Noutra reacción diferente, o complexo do citocromo b6f xoga un papel central na fotofosforilación cíclica, na cal o NADP+ non acepta os electróns da ferredoxina reducida. Á vez que transporta electróns, o complexo do citocromo b6f transfire protóns (traídos polas plastoquinonas/plastoquinol) desde o estroma do cloroplasto a través da membrana do tilacoide ata o lume tilacoidal. Este ciclo dá lugar á creación dun gradiente de protóns polo citocromo b6f, que se pode utilizar para impulsar a síntese de ATP. Este ciclo é esencial no conxunto da fotosíntese, xa que se cre que axuda a manter na produción da fase luminosa unha proporción axeitada de ATP/NADPH para a fixación do carbono na fase escura.
Mecanismo de reacción
O complexo do citocromo b6f é responsable da "fotofosforilación acíclica" (1) e da "fotofosforilacion cíclica" (2), na que se transfiren electróns entre dous transportadores redox móbiles, o plastoquinol (QH2 ou PQH2) e a plastocianina (Pc):
Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun
Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun, nado o 8 de abril de 1944 en Bonha-Louang (Laos) é un eclesiástico laociano, que exerce de vicario apostólico de Paksé.
Complexo do citocromo b6f
Mecanismo de reacción
O citocromo b6f cataliza a transferencia de electróns do plastoquinol á plastocianina, á vez que bombea protóns desde o estroma ao lume tilacoidal:
Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun
En maio de 2017 anunciouse que o 28 de xuño o papa Francisco ía nomealo cardeal.
Complexo do citocromo b6f
Ciclo Q
miniatura|dereita|450px|Ciclo Q do citocromo b6f. Primeira parte do ciclo Q Segunda metade do ciclo Q
Transferencia cíclica de electróns
A diferenza do complexo III mitocondrial, o citocromo b6f cataliza outra reacción de transferencia de electróns que é central para a fotofosforilación cíclica. O electrón procedente da ferredoxina (Fd) transfírese á plastoquinona e despois o complexo do citocromo b6f reduce a plastocianina, a cal é reoxidada polo P700 do fotosistema I. O mecanismo exacto de como a plastoquinona é reducida pola ferredoxina aínda está a investigarse. Unha proposta é que alí existe unha ferredoxina:plastoquinona-redutase ou unha NADP deshidroxenase. Como parece que non se require o hemo x para que se realice o ciclo Q e non se atopa no complexo III, propúxose que para a fotofosforilación cíclica se utiliza o seguinte mecanismo:
Ligazóns externas
Estrutura PDB do complexo do citocromo b6f de:
Uretra
miniatura|dereita|A uretra masculina atravesa a próstata e o pene. miniatura|dereita|Uretra feminina (o número 6 sinala a uretra). A vexiga urinaria é o 3. En anatomía, a uretra (do grego οὐρήθρα, ourethra) é un tubo que conecta a vexiga urinaria co exterior e serve para expulsar a urina (en ambos os sexos) e para expulsar o seme (no sexo masculino). Nos machos, a uretra está conectada tanto co aparato urinario coma co reprodutor, atravesa lonxitudinalmente o pene e acaba no seu extremo. Nas femias a uretra é máis curta, é independente do aparato reprodutor, e acaba no perineo por diante do orificio vaxinal.
O esfínter uretral externo está ao inicio da uretra, formado por fibras musculares estriadas, e permite o control voluntario da micción.
Uretra feminina
Na muller, a uretra mide só de 2,5 cm a 4 cm de lonxitude (a cifra varía algo segundo as fontes), e ábrese ao exterior entre o clítoris e a vaxina. Está situada detrás da sínfise púbica, incrustada na parede anterior da vaxina, e a súa dirección é oblicua cara a abaixo e adiante; está lixeiramente curvada coa concavidade dirixida cara a adiante.
A uretra consta de tres capas: muscular (externa), lámina propia conxuntiva, e mucosa (interna). O seu revestimento (mucosa) ten un epitelio estratificado escamoso, que se vai facendo de transición preto da vexiga urinaria, e ten pregamentos lonxitudinais e numerosas invaxinacións, e algunhas células mucosas. A lámina propia é un tecido conxuntivo laxo sen papilas e con moitas fibras elásticas e moitos plexos venosos. A capa muscular é unha continuación da da vexiga, consta de fibras de músculo liso que son lonxitudinais as exrternas e circulares as capas máis externas. Entre a fascia superior e inferior do diafragma uroxenital, a uretra feminina está rodeada polo esfínter uretral. A innervación (consciente e voluntaria) do sistema nervioso somático do esfínter uretral externo procede do nervio pudendo.
Uretra masculina
No macho humano, a uretra ábrese ao final do pene (normalmente, pero ver hipospadia). A uretra é a vía de saída da urina durante a micción e do seme durante a exaculación. Os datos da lonxitude da uretra masculina son variables segundo as fontes e adoitan estar entre 18 e 22 cm A uretra ten forma de S invertido, xa que baixa en vertical atravesando a próstata, inclínase cara a adiante e penetra no bulbo do pene. Normalmente as paredes da súa luz están en contacto, agás cando pasa líquido. A uretra pode dividirse en catro partes no macho, denominadas:
Histoloxía
A lámina propia é un tecido conxuntivo laxo con moitas fibras elásticas e algúns feixes espallados de músculo liso, principalmente lonxitudinais, mais tamén circulares. Non ten papilas estendidas dentro do epitelio.
Enfermidades
thumb|right|[[Micrografía dun cáncer uretral, unha enfermidade rara da uretra.]]
A endoscopia da vexiga denomínase cistoscopia e debe realizarse por vía uretral.
Parque Nacional Port-Cros
O Parque Nacional Port-Cros atópase na costa sur de Francia.
Datos de interese
O Parque Nacional creouse no 1963 e corresponde a un parque marítimo, xa que protexe as illas de Port-Cros e Bagaud, e mailo illote de La Gabinière. A zona protexida abrangue 2.475 hectáreas.
Flora e Fauna
A vexetación é a habitual nos ambientes mediterráneos: piñeiros, aciñeiras, érbedos e a uz branca, son as especies predominantes. Salientar a presenza da posidonia nos fondos mariños. Tamén é salientábel a existencia de corais, gorgonias, espirógrafos e unha gran variedade de peixes. Existen zonas específicas de protección, coma o Massif des Maures, para a tartaruga mediterránea (testudo hermanni).
Mazoi, Lugo
Santalla de Mazoi é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 87 habitantes, deles 43 eran homes e 44 eran mulleres, o que supón unha diminución de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
Nicasio Guisasola Domínguez
Nicasio Guisasola Domínguez-Gil, nado en Xixón en 1900 e finado en Talavera de la Reina o 10 de xuño de 1940, foi un enxeñeiro agrónomo e político galego.
Lamas, Lugo
Santalla de Lamas é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 110 habitantes, deles 50 eran homes e 60 eran mulleres, o que supón unha diminución de 8 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Nicasio Guisasola Domínguez
Vida persoal
Casou en Xixón con María Riva Suardíaz en 1925, e foi pai de María Cristina Guisasola Riva.
Baccio Bandinelli
miniatura|dereita|Baccio Bandinelli Baccio Bandinelli, nado en 1488 e finado en 1560, foi un escultor florentino.
Traxectoria
Fillo dun eminente ourive, amosou dende novo unha forte inclinación polas belas artes, discípulo do escultor Giovanfrancesco Rustici, amigo de Leonardo da Vinci, influído por Miguelanxo, do que se converte en imitador e rival.
Entre as súas obras destacan a estatua de Ercole e Caco da Piazza dei Signori, (1534), o baixorelevo do coro do Duomo de Florencia (1560), a copia do Laocoonte e as figuras de Cristo e Nicodemos da súa propia tumba.
Wayback Machine
Wayback Machine é un servizo e unha base de datos que contén copias dunha gran cantidade de páxinas ou sitios de Internet. Se por algunha razón algún sitio non está dispoñíbel momentaneamente ou foi borrado do servidor de orixe, é posíbel consultar unha réplica vía "Wayback machine". Como consecuencia deste proxecto, tamén se pode consultar a historia ou modificacións das páxinas ao longo do tempo.
Sobral, Gustei, Coles
Sobral é un lugar da parroquia da Gustei no concello ourensán de Coles na comarca de Ourense. Tiña 232 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 112 eran homes e 120 mulleres.
Frederico Guillerme IV de Prusia
Frederico Guillerme IV de Prusia, nado en Berlín o 15 de outubro de 1795 e finado en Potsdam o 2 de xaneiro de 1861, foi o fillo máis vello e sucesor de Frederico Guillerme III, rei de Prusia de 1840 a 1861.
Traxectoria
Frederico Guillerme ascendeu ao trono de Prusia trala morte do seu pai en 1840. A través dunha unión persoal, tamén pasou a ser o príncipe soberano do Principado de Neuchâtel, hoxe parte de Suíza. Continuou a política reaccionaria empezada polo seu pai. Durante as revolucións de 1848, e a pesar dunha serie de concesións que realizou nun primeiro momento ao movemento revolucionario, cando o parlamento de Frankfurt ofreceulle a coroa imperial de Alemaña, rexeitouna, desbaratando os proxectos liberais para unha monarquía federal e parlamentaria e abrindo paso á reacción conservadora, cuxo símbolo sería a política iniciada por Otto von Bismarck.
Últimos anos e morte
Tralas revolucións de 1848, o rei cada vez máis sombrío retirouse da vida pública, rodeándose así mesmo de conselleiros que predicaban a ortodoxia absoluta e o conservadorismo en materia relixiosa e política. Un infarto en 1857 deixou ao rei parcialmente paralizado e incapacitado mentalmente, deste xeito, o seu herdeiro e irmán Guillerme, asumiu o papel de rexente desde 1858 ata a morte de Frederico Guillerme en 1861, ascendendo nese momento ao trono como Guillerme I de Prusia.
Frederico Guillerme está enterrado coa súa dona na cripta da Igrexa da Paz en Potsdam.
Devanceiros
Devanceiros de Frederico Guillerme
O Couce de Laxe, O Val de Xestoso, Monfero
O Couce de Laxe é un lugar da parroquia do Val de Xestoso no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 9 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 6 eran homes e 3 eran mulleres.
Manuel Doval Lemat
Manuel Doval Lemat, nado en Cambre o 1 de marzo de 1901 e finado no mesmo concello o 18 de abril de 1946, foi un xastre e político galego.
Traxectoria
Xastre. Foi nomeado axente executivo para a recadación de arbitrios municipais na ditadura de Primo de Rivera. Na República foi presidente da CEDA. Posteriormente fíxose falanxista, foi xefe local de FET y de las JONS en 1937 e xefe local do Movemento de Cambre ata a súa destitución polo Xefe provincial en outubro de 1944. Tamén foi xuíz de paz en Cambre. O 18 de abril de 1946 foi asasinado polo grupo guerrilleiro de Manuel Bello Parga, Francisco Rey Balbís e Marcelino Rodríguez Fernández, acusado de ser un dos paseadores.
Vida persoal
Casou con Celia Pernas Ramos e foi pai de Manuel, Celia, José Luis, María del Carmen e Francisco Doval Pernas.
Sara Olsvig
Traxectoria
Estudou na Universidade de Groenlandia e realizou un mestrado en antrolopoxía na Universidade de Copenhague.
Burgao, Trasmonte, Oroso
Burgao ten casas e hórreos de pedra feitos no século pasado.Como a casa da imaxe feita en 1930. E o hórreo feito no ano 1940 e que aínda segue en uso. Burgao tamén conta cunha fonte chamada Fonte do Pazo á que no ano 1975 aproximadamente se lle construíu un lavadoiro.
Volta a Portugal 2018
A 80ª edición da Volta a Portugal foi unha carreira ciclista por etapas que se disputou en Portugal. Comezou cun prólogo de 1,8 km o 1 de agosto polas rúas de Setúbal e acabou cunha contra reloxo na cidade de Fafe o 12 de agosto. Esta proba formou parte do UCI Europe Tour 2018 coa categoría 2.1.
A carreira disputouse en 11 tiradas: 9 etapas en liña das cales 2 foron de alta montaña, 1 prólogo de 1,8 km por Setúbal e 1 contra reloxo individual final de 17,3 km entre arredor de Fafe. En total, os ciclistas percorreron 1.598,1 km.
O gañador da Grandíssima por segundo ano consecutivo foi o español Raúl Alarcón, militante do W52-FC Porto. Na segunda posición final rematou por segunda vez na súa traxectoria o local Joni Brandão. O terceiro lugar da clasificación xeral ocupouno o español Vicente García de Mateos.
No resto das clasificacións, o gañador final da proba Raúl Alarcón levou o xersei azul da montaña, ademais de tres etapas e o premio da combinada. Vicente García de Mateos acadou o xersei verde dos puntos axudado polas súas tres vitorias de etapa. O vasco Xuban Errazkin logrou a maillot branco distintivo dos mozos. O subcampión Joni Brandão foi o mellor portugués. E o W52-FC Porto levou a clasificación por equipos.
Hormona adrenocorticotropa
A hormona adrenocorticotropa (ACTH) ou corticotropina é unha hormona polipeptídica, producida pola hipófise, que estimula a actividade endócrina das glándulas suprarrenais (produción de corticosteroides). É un compoñente importante do eixe hipotálamo-hipofisario.
Estrutura química
A ACTH é un polipéptido de 39 aminoácidos. Esta cadea é cortada orixinando dous péptidos: un péptido cos 13 aminoácidos do extremo N-terminal, que é a hormona estimulante dos melanocitos alfa (MSH), e o péptido CLIP restante, de función descoñecida.
No home a secuencia de aminoácidos é a seguinte: Ser-Tyr-Ser-Met-Glu-His-Phe-Arg-Try-Gly-Lys-Pro-Val-Gly-Lys-Lys-Arg-Arg-Pro-Val-Lys-Val-Tyr-Pro-Asp-Ala-Gly-Glu-Asp-Gln-Ser-Ala-Glu-Ala-Phe-Pro-Leu-Glu-Phe-OH.
A ACTH humana ten un peso molecular de 4.540 Da. Está codificada nun xene do cromosoma 2 (locus 2p23).
Funcións
A ACTH estimula dúas das tres zonas do córtex suprarrenal, que son a zona fasciculada onde se secretan os glicocorticoides (cortisol e corticosterona) e a zona reticular que produce andróxenos como a deshidroepiandrosterona (DHEA) e a androstenediona. A ACTH é permisiva, aínda que non necesaria, sobre a síntese e secreción de mineralcorticoides.
Spilhennig
miniatura|"Spilhennig", logo dos falantes de bretón.
Spilhennig é un logotipo creado no 2007 por iniciativa da Ofis ar Brezhoneg. As persoas que o levan están a indicar que son capaces de falar a lingua bretoa. O nome do logo é un diminutivo da palabra bretoa feminina spilhenn, que significa pasador ou alfinete. Este logo creouse para permitir que os falantes de bretón se recoñezan entre eles e que poidan falar a súa lingua. Tamén existe un logo semellante en Gales que permite identificar ós falantes de galés.
Banjarmasin
miniatura|250px|Unha rúa en Banjarmasin
La Riba
La Riba é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Alt Camp.
O Couce da Nova, O Val de Xestoso, Monfero
O Couce da Nova é un lugar da parroquia do Val de Xestoso no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 3 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 2 eran homes e 1 era muller.
Banjarmasin
Historia
No século XIV, Banjamarsin era parte do reino hindú de Majapahit, pero a fins do século XV pasou a mans musulmás. En 1606 permitíuselle o comercio aos holandeses, despois duns breves períodos de dominación británica, e converteuse en protectorado holandés en 1787.
Gaivotas subterráneas
Gaivotas subterráneas é unha obra de teatro do dramaturgo cántabro Alfonso Vallejo, publicada en 1985.
Sinopse
Nino Carpio traballa nunha empresa de seguros; busca a Mario -músico e amigo da infancia– ao que intentará convencer para que o axude a conseguir unha importante suma de diñeiro do seu seguro de vida. Mario, ao que sempre lle foi mal cos asuntos de Nino, finalmente accederá para intentar ser por primeira vez na súa vida o que controle a situación.
Adaptacións
No ano 2013 foi posta interpretada en lingua galega por Luís Iglesia e Xabier Deive, nunha produción de Voz Audiovisual, con dirección de Artur Trillo. Polo seu traballo nesta obra, Luís Iglesia recibiu o Premio do Festival de Teatro Galego do Carballiño (Fetega) do ano 2013.
La Pobla de Mafumet
La Pobla de Mafumet é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Tarragonès. Segundo datos de 2014 a súa poboación era de 3 420 habitantes.
Historia
Estivo poboado durante a ocupación romana grazas á súa proximidade coa antiga Tarraco. No termo atopouse un tesouro formado por 200 moedas de bronce do período do emperador Claudio que testemuñan a ocupación da localidade.
Durante a reconquista recibiu o nome de Guàrdia de Mafumet e pertenceu á familia dos Montoliu, pasando no século XV a mans da curia de Tarragona.
Cultura
A igrexa parroquial está adicada a San Joan Bautista. No seu interior consérvase unha talla románica do século XIII da Mare de Déu del Lledó, trasladada ó templo en 1801 ó derrubarse a ermida de San Joan na que a imaxe se atopaba. A talla, de 55 centímetros, representa á Virxe María cun manto sobre o que repousan os seus cabelos peinados en trenza.
La Pobla de Mafumet celebra a súa festa maior no mes de xuño, coincidindo coa festividade de san Xoán (24 de xuño). No mes de febreiro (2 de febreiro) celébranse as festas na honra á Mare de Déu del Lledó, patroa do concello.
Outras festas importantes son:
Economía
Tradicionalmente, a base da economía do concello foi a agricultura, sobresaíndo os cultivos de viña, oliveira, cereal e abeleira. A partir da década de 1970 instaláronse no concello diversas industrias que reduciron o número de terras adicadas ó cultivo.
A refinería instalada en 1974 e outras industrias dependentes da mesma son, dende entón, a base do emprego dos habitantes de La Pobla. miniatura|centro|600px|Vista da refinería
Vilarnaz, Gustei, Coles
Vilarnaz é un lugar da parroquia da Gustei no concello ourensán de Coles na comarca de Ourense. Tiña 101 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 56 eran homes e 45 mulleres.
Pedro Gómez Antón
Pedro Gómez Antón, nado o 31 de xaneiro de 1933 en Ourense e finado o 23 de decembro de 2015 na mesma cidade, foi un crego, xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Fillo dun bombeiro de Ourense, Gómez Antón estudou nos seminarios católicos de Ourense e en 1956 é ordenado sacerdote. Continuou estudando e licenciouse en Teoloxía en 1962 na Universidade Pontificia de Comillas e en Xornalismo en 1965 na Universidade Complutense de Madrid. A súa carreira como crego lévao primeiro á parroquia de Santa Eufemia, no centro de Ourense, e despois a Valongo, Santo André do Castro de Beiro (desde 1965) e As Lagoas (desde 1984 ata a súa xubilación en 2012).
En 1967 nomeárono director de Radio Popular en Ourense, aínda que ao longo da súa carreira radiofónica alternou entre as emisoras locais de COPE e Cadena SER, onde ocupou postos directivos e de redacción. Tamén foi un articulista constante ao longo de varias décadas no xornal La Región. Como docente, deu clase de Ética na escola universitaria de Enfermería de Ourense.
Como escritor dedicouse ao ensaio cunha vintena de obras de investigación histórica e cultural de ámbito local, en particular sobre a Xeración Nós e Basilio Álvarez.
Mascato
Descrición
miniatura|250px|esquerda|Mascatos reprodutores. As aves adultas pesan entre 3 e 4 quilos. O corpo mide entre 87 e 100 centímetros de lonxitude e teñen unha envergadura de ás de 165 a 180 cm. As ás, longas e estreitas, miden entre 47 e 53 cm e o peteiro de 9 a 11 (medido dende a testa). O tamaño dos dous sexos é semellante.
A plumaxe dos adultos é maioritariamente de cor branca pura, coas puntas das ás escuras, con cores que van do pardo ó negro. A cabeza, as meixelas e os lados do pescozo teñen coloracións, dependendo da época do ano e do individuo, que varían entre o amarelo claro e o escuro. Nalgúns individuos pode faltar. As plumas son impermeables, o que lles permite pasar períodos longos na auga. A impermeabilización conséguena untando as plumas coa secreción producida por unha glándula sebácea, que estenden polo corpo usando o peteiro ou a cabeza. Na cara teñen unha área espida coa pel de cor negra, que lles dá unha expresión facial característica.
miniatura|dereita|250px|Mascato novo. A parte dianteira do corpo xa amosa a plumaxe dos adultos. Os exemplares que acaban de empezar a voar son pardos, coas puntas das ás brancas. Teñen pintas brancas na cabeza e no lombo, e unha área en forma de V tamén desta cor na parte baixa do lombo. A plumaxe das aves dun ano pode ser case completamente parda; no segundo ano de vida presentan aspectos moi variados debido ás diferentes fases da muda: poden amosar a plumaxe adulta na parte dianteira e seguir sendo pardos na posterior. A plumaxe adulta definitiva aparece a partir dos cinco anos de idade.
Os pitos acabados de saír do ovo están espidos e son azuis escuros ou negros. Na segunda semana de vida cóbrense dunha penuxe branca e semellan cubertos de la. Dende a quinta semana vanse cubrindo de plumas castañas escuras manchadas de branco.
O bico dos mascatos é longo, forte e cónico, coa punta lixeiramente curvada cara abaixo. A parte dianteira ten un fío aguzado. Nos adultos é gris azulado con beiras grises escuras ou negras. Nos inmaturos é acastañado.
Particularidades anatómicas
miniatura|250px|Mascato na [[Illa Bonaventura, no Quebec.]] Os mascatos mergúllanse na auga caendo verticalmente a velocidades de mesmo 100 km/h e a súa estrutura corporal está adaptada a este feito. Carecen de furados externos do nariz e teñen furados nasais secundarios que poden pechar cando están dentro da auga. As aberturas dos oídos son moi pequenas, están cubertas de plumas e poden pecharse tamén cun sistema similar ó das fosas nasais. O esterno é moi forte e tan longo que pode protexer as entrañas do golpe contra a auga.
Os pulmóns, moi desenvolvidos, teñen tamén probablemente a función de reducir as consecuencias do impacto contra a superficie e de protexer o corpo. Na parte inferior do corpo e nos lados hai sacos de aire subcutáneos. Outros sacos de aire atópanse entre o esterno e os músculos peitorais e entre as costelas e os músculos. Estes sacos están conectados cos pulmóns con canles e énchense cando a ave inspira. O aire pode ser expulsado con contraccións musculares.
Os mascatos teñen unha capa de graxa subcutánea que os axuda a soportar as temperaturas baixas, ó que axuda ademais unha penuxe moi mesta e o solapamento moi apertado das plumas. A redución da circulación sanguínea nas membranas natatorias fóra da época de cría axúdalles tamén a conserva-la temperatura mentres nadan.
Por aire, terra e mar
miniatura|Silueta en voo. As ás, que como se dixo son longas e estreitas, están inseridas moi adiante no corpo, o que lles permite utilizar con eficiencia as correntes de aire para voaren. En situacións de tempo tranquilo poden acadar velocidades de ata entre 55 e 65 km/h. A súa musculatura voadora está, porén, relativamente pouco desenvolvida: mentres que nas outras aves esta representa a redor dun 20% do peso total, nos mascatos non supera o 13%. A consecuencia disto é que os mascatos precisan un quecemento previo para poderen comezar a voar. Ademais camiñan con dificultade, polo que non poden botar a voar dende un lugar chairo. Da auga engalan xirándose cara o vento e axitando pesadamente as ás. Con vento maino e ondas relativamente altas vense ás veces incapacitados de voar e poden ser arrastrados a terra. Coma os albatros, aproveitan mentres voan o vento producido pola parte anterior das ondas. Os mascatos só se ven terra a dentro cando son desprazados polas treboadas. Na auga póusanse cunha mergullada plana. Poucas veces o fan estricando as patas cara a adiante, coma os pelicanos ou os corvos mariños. Na auga manteñen o corpo afundido dabondo e, en xeral, a cola erguida diagonalmente cara arriba. Póusanse con dificultade en terra e o intento pode acabar cun choque, xa que as súas ás estreitas non permiten boas manobras de xiro, para as que se axudan coas patas e a cola. As feridas nos pés e patas cando se pousan no chan son relativamente frecuentes se non hai ventos axeitados. As ás rachadas ou magoadas serían unha causa de morte frecuente entre os adultos. A posición atrasada das patas no corpo dálles un andar semellante ó dos parrulos.
Voz
O repertorio acústico dos mascatos non ten grandes particularidades. A chamada típica é un rab-rab-rab, que emiten cando están a pescar e tamén no niño. Emiten un berro especial cando se aproximan á colonia, o que, por causa da chegada constante de individuos á colonia, óese moi de seguido. O repertorio sonoro é semellante en machos e femias.
Segundo o ornitólogo Bryan Nelson os mascatos están en condicións de recoñecer pola voz non só á parella e os propios pitos, senón tamén ós veciños de niño. Os mascatos alleos son tratados con moita agresividade.
Distribución
O límite norte da súa área de cría depende de que as augas mariñas estean libres de xeo durante a época reprodutora. Así, mentres Groenlandia e as illas Spitzbergen lles ofrecen lugares de reprodución xeitosos, as zonas puramente árticas teñen un verán demasiado curto para que poidan poñer os ovos e criar os polos, para o que precisan entre 26 e 30 semanas. O límite sur da distribución depende principalmente da presenza suficiente das súas presas habituais.
Colonias de cría
miniatura|dereita|Colonia de mascatos en Bonaventura, preto de [[Percé, Canadá.]] Algunhas colonias reprodutoras de mascato son usadas dende hai centos de anos. Vistos de lonxe os acantilados parecen cubertos de neve, a causa da capa mesta de niños que os cobren. Hai rexistro escrito da colonia da illa Lundy do ano 1274. Xa daquela se sinalaba que as poboacións minguaban a causa da caza e o roubo de ovos. Finalmente, a colonia desapareceu en 1909. Entre as colonias meirandes están:
Outras colonias europeas están no suroeste de Irlanda, oeste de Noruega (illa de Runde) e no norte do mesmo país (Syltefjord, Hovflesa e Storstappen). A máis meridional é a da illa Rouzic no arquipélago das Sete Illas en Francia. En Norteamérica crían na costa de Terra Nova e en illas do golfo de San Lourenzo. A colonia meirande ten 32.000 niños, e está na illa Bonaventura.
Situación
No ano 2004 contabilizáronse 45 colonias de cría e uns 361.000 niños. As aves da costa escocesa constitúen a redor do 60 por cento do total. Aparentemente, a poboación aumenta anualmente entre o 3 e o 5%, malia a que este crecemento se concentra só nalgunhas colonias. Para a situación actual foi decisiva a suspensión case total da caza da especie, que tiña como obxectivos a carne e as plumas. En 1939 había unhas 22 colonias e uns 83.000 niños, o que significaría que as poboacións se terían multiplicado por catro dende entón. O aproveitamento polos mascatos das actividades pesqueiras crecentes en mar a fóra puido axudar tamén á recuperación da especie.
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza, citando a del Hoyo et al (1992), indica que se estimaba a poboación total destas aves nuns 526.000 exemplares, pero, tendo en conta a poboación desta especie en Europa de acordo con BirdLife International, fai unha estimación revisada do tamaño demográfico global e sitúa a súa posible poboación entre 950.000 e 1 200 000 individuos.
Alimentación e caza
Os mascatos cazan polo día, en xeral deixándose caer en picado na auga. Poden cazar preto da costa pero buscan alimento a grandes distancias delas. Sábese que aves que están criando poden pescar a distancias de ata 320 km da colonia. Un dous por cento das aves que crían na colonia escocesa de Bass Rock buscan peixe nos bancos de Dogger, a entre 280 e 320 km de distancia. Probablemente poden acadar mentres procuran comida distancias aínda máis longas, mesmo dobrando as mencionadas, pero, por norma, estas son de menos de 150 km.
O picado
miniatura|200px|dereita|Mascato na procura de peixes. Os mascatos poden localizar as súas presas dende alturas de ata 45 metros, pero de media búscanas a alturas de entre dez e vinte. Cando avistan un peixe, déixanse caer en picado. Estricando as pernas, abrindo as membranas natatorias e con movementos das ás dirixen a caída. Xusto antes de bateren contra a auga, pregan as ás contra o corpo. A cabeza e o pescozo entran no mar ben estricadas, e o bico fechado. A velocidade nese momento é duns 100 km por hora. Pasan de media entre 5 e 7 segundos na auga, por ben que algunhas aves poden chegar ós 20 segundos. A miúdo botan a voar de seguido para se volver mergullar tres ou catro metros máis adiante. Habitualmente afondan a presa escollida e captúrana no camiño cara á superficie. Os peixes de tamaño medio son tragados empezando pola cabeza. Os pequenos poden engulilos de través ou pola cola. As bolsas de aire subcutáneas facilítanlles a saída rápida á superficie.
A cor branca dos mascatos serve de identificación para os seus conxéneres, que poden deducir a presenza dun banco de peixes polas mergulladas dun compañeiro; así é doado ver os mascatos cazar en grupo, situación que facilita as capturas. Alternativamente poden buscar peixes nadando coa cabeza mergullada na auga.
Algúns estudos detectaron que a duración e dirección dos voos de pescuda de alimento eran semellantes en ámbolos sexos. Porén, había diferenzas significativas no método de pescuda entre machos e femias. Os mascatos femia son máis selectivos cós machos na elección de áreas de pescuda, e ademais tamén mergúllanse máis tempo e máis fondo, pasando máis tempo na superficie do mar cós machos.
As presas
Ademais de arenques e xardas, tamén cazan outros peixes: como sardiñas, bocareos, fogoeiros, bacallaus e outras especies de peixes que forman bancos. No caso das especies grandes, coma o bacallau, capturan só exemplares novos.
Como moitas gaivotas, asocian de seguida os barcos de pesca coa posibilidade de atopar comida. Xiran arredor dos barcos para pillar peixes das redes e aproveitar os restos lanzados ó mar.
Reprodución
Os mascatos máis experimentados son os primeiros en volveren ás colonias de cría. A época exacta do ano depende da situación xeográfica de cada colonia: os de Bass Rock chegan a mediados de xaneiro; os de Islandia a finais de marzo ou en abril. As aves que non se reproducen chegan semanas máis tarde. En xeral, o primeiro regreso á colonia (que non é forzosamente aquela en que naceron) ten lugar cando teñen dous ou tres anos. Os cambios de colonia non son excepcionais, pero non se coñecen casos de mascatos que, despois de se criaren con éxito nunha colonia, cambien esta por outra.
Os inmaturos permanecen nos límites da colonia. Poden chegar mesmo a facer un niño, pero ata os catro ou cinco anos non se reproducen. Algúns exemplares desas idades ocupan niños baleiros que defenden con agresividade se pasan neles dous ou tres días. Se o niño aparentemente baleiro ten dono, é abandonado sen loita cando chega o propietario.
Ken Wilber
Kenneth Earl Wilber Junior, nado o 31 de xaneiro de 1949, é un escritor e filósofo estadounidense contemporáneo.
Mascato
A construción do niño
miniatura|Mascato transportando material para o niño. O lugar preferido para face-lo niño son as ladeiras e os acantilados das costas escarpadas. Cando non atopan estes sitios poden aniñar en grupos de illas e superficies planas, dende as que lles é máis difícil ergue-lo voo, provocando na manobra, a miúdo, a invasión da área do niño doutra parella e a reacción agresiva desta. Isto causa que o nivel de estrés na colonia sexa elevado. Os niños son, porén, construídos sempre cabo dos doutra parella e lugares axeitados quedan baleiros se están afastados da colonia. En xeral a media de niños por metro cadrado é de 2,3.
Os niños están feitos de algas mariñas, herbas, terra e obxectos de todo tipo que flotan sobre a auga. Decotío, son os machos os que xuntan o material. Os efectos do vento fan que os niños, que miden entre 50 e 70 cm de diámetro e uns 30 de alto, teñan que ser mantidos durante toda a cría. A súa área medra durante a reprodución polo costume dos mascatos de tirar os excrementos fóra do niño, nas beiras deste.
Emparellamento
miniatura|"Mirando cara ó ceo", ritual de saúdo dos mascatos. miniatura|"Esgrima". miniatura|esquerda|Aparellamento. Despois de ocupar un lugar de cría os machos tentan atraer unha femia sen parella. Estas, que teñen en xeral catro ou cinco anos, sobrevoan a colonia varias veces antes de pousárense. A postura do seu corpo, co pescozo moi estricado, informa ós machos da súa disposición a ser cortexada. Os machos fano sacudindo a cabeza, de xeito semellante a cando marcan o niño, pero coas ás pechadas. As parellas son monógamas e duran moitos anos, se non toda a vida. As aves sepáranse despois de criaren, pero volven xuntarse ó ano seguinte. En caso de morte dun dos membros o outro abandona a zona de cría e xúntanse ós solteiros que buscan unha parella.
Os mascatos defenden con moita agresividade o territorio ó redor do seu niño. A distancia entre cada un deles é de aproximadamente o dobre da que permitiría a un mascato chegar dende o seu niño ó dun veciño.
O ovo e os polos
Os mascatos poñen só un ovo de forma oval e dun peso medio de 104,5 gramos. En comparanza con outras aves mariñas, o peso é moi pequeno. Os casos de niños con dous ovos corresponden, ben a postas de dúas femias ou a ovos roubados doutros niños veciños. Os mascatos poñen un ovo novo en caso de perderen o primeiro. O tempo de incubación é de entre 42 e 46 días. Cando están chocando, os mascatos rodean o ovo coas membranas natatorias, moi ben irrigadas. O proceso de rompe-la casca pode durar ata 36 horas. Cando vai comezar, a ave incubadora solta o ovo das membranas natatorias, xa que, de mantelo entre elas, o ovo podería romperse bruscamente baixo o peso do adulto cando o polo empeza a furalo. De feito esta é unha causa de morte frecuente nos polos das aves que crían por primeira vez. As membranas natatorias serven tamén para acubillar os polos, que só en ocasións excepcionais son deixados sós polos pais. Os polos non vixiados son, a miúdo, atacados e asasinados por outros mascatos. Os polos máis novos son alimentados con alimento semidixerido regurxitado polos adultos. Os máis vellos reciben peixes máis enteiros. A forte tendencia dos pitos a non se moveren do niño e a non axita-las ás para pedir alimento como fan outras aves, minimiza o perigo de caeren dende os acantilados.
Os adultos alimentan as crías durante unhas 11 ou 12 semanas, ata que os mascatos novos se ven con forzas para abandonar definitivamente o niño. Ó redor dos 75 días de vida pairan dende os acantilados ó mar, o que marca o punto final do vínculo familiar. Os mascatos novos, que pesan nese momento uns catro quilos, non son aínda capaces de voar con soltura, o que, unido ó seu peso, non lles permite regresar ós acantilados. As súas reservas de graxa fan que poidan pasar ata 2 ou 3 semanas sen comer. O salto do niño á auga causa, en condicións de mal tempo, que algúns mascatos sufran feridas mortais ó bateren contra as rochas.
Os novos son atacados polos adultos se se moven polas beiras da zona de cría, polo que permancen no mar aprendendo a pescar e a voar ata que están en condicións de facelo con soltura. Se se dan malas condicións meteorolóxicas nese tempo, pode morrer un número moi alto de mascatos novos.
Migracións
Os mascatos novos emigran con dirección ó sur a distancias importantes das colonias de cría, chegando en ocasións case ó Ecuador. No segundo ano de vida parte deles volven xa á colonia, á que chegan máis tarde cás aves reprodutoras, para abandonala de novo en dirección sur contra a fin da época de cría. Nesta segunda emigración percorren, porén, distancias menores.
Os adultos, acabada a cría, espállanse con dirección pouco prefixada e mantéñense a distancias de entre 800 e 1.600 km da zona de cría. Polo de agora non hai probas de que cada colonia teña unha zona de invernada específica. Moitos adultos atópanse no oeste do Mediterráneo, ó que chegan pasando sobre o estreito de Xibraltar e evitando no posible voar sobre terra firme. Outros seguen a costa atlántica de África chegando ata o golfo da Guinea. No caso dos mascatos do Canadá, o límite sur das emigracións dos exemplares inmaturos está no golfo de México. Os adultos non se desprazan tan lonxe.
Banfora
miniatura Banfora é unha cidade de 50 000 habitantes do suroeste de Burkina Faso, na rexión de Cascades, dentro da provincia de Comoé. A cidade medrou debido á industria do azucre de cana e a súa boa localización na liña férrea entre Abidjan e Uagadugu. É un dos principais destinos turísticos en Burkina Faso, pola súa proximidade ás fervenzas, ao lago de Tengrela e o pico de Sindou.
Göbekli Tepe
Göbekli Tepe é un sitio arqueolóxico do inicio do neolítico, contra o IX milenio a. C., situado ao sueste da actual Turquía, preto da fronteira con Siria.
Historia
O asentamento, actualmente escavado por arqueólogos xermanos e turcos, foi descuberto no 1963. Tívose que agardar ata mediados dos anos 1990 para que científicos alemáns do Deutsche Archäologische Institut (DAI) iniciasen a exploración do lugar. O DAI considera a Göbekli Tepe como o lugar de culto relixioso máis antigo do mundo.
Composición e características
O conxunto está composto principalmente por columnas de tres metros de altura escavada a partir da rocha da cima. As prospeccións xeomagnéticas indican que debe de haber unhas 200 delas. Estes monólitos están cubertos de relevos gravados con figuras de animais. En moitos dos relevos descubríronse signos abstractos e xeométricos.
Göbekli Tepe puido ser un espazo dedicado ao culto funerario. Non lle encontraron ningún vestixio de ser habitado. Este lugar nunca foi destruído, simplemente foi enterrado premeditadamente, con terra e pedras. A DAI prognostica que a exploración se estenderá durante máis de dúas décadas. centro|miniatura|395x395px|Vista aérea da escavación en Göbekli Tepe.
Premio de poesía Díaz Jácome
Historia e características
Iniciado en 1999 como Premio Díaz Jácome de Poesía coa finalidade de premiar unha traxectoria literaria, foille concedido a Xosé Luís Méndez Ferrín. A partir da segunda edición, en 2000, transformouse nun certame dedicado a novos creadores.
Gañadores
2022: XXIII Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2021: XXII Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2020: XXI Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2019: XX Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2018: XIX Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2016: XVII Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2015: XVI Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2014: XV Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2013: XIV Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2012: XIII Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2011: XII Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2010: XI Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2009: X Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2008: IX Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2007: VIII Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2006: VII Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
2005: VI Certame de poesía para novos creadores Díaz Jácome
Emerald Coast
dereita|miniatura|300px|Localización da Costa Esmeralda en Florida miniatura|dereita|250px|Augas esmeralda en [[Destin, Florida|Destin, parte da "Costa Esmeralda".]] miniatura|dereita|250px|[[Pensacola Beach, Florida|Pensacola Beach, parte da "Costa Esmeralda".]]
A Costa Esmeralda (Emerald Coast) é unha denominación non oficial dunha área costeira do estado de Florida (nos Estados Unidos) situado no Golfo de México. Esténdese uns 160 quilómetros ao longo de cinco condados, Escambia, Santa Rosa, Okaloosa, Walton e Bay, desde Pensacola a Panama City. Algunhas comunidades de Alabama do Sur na costa do Condado de Baldwin, como Gulf Shores, Orange Beach e Fort Morgan, tamén empregan esta denominación.
Hormona adrenocorticotropa
Produción
A ACTH sintetízana as células basófilas (corticotropas) da hipófise anterior ou adenohipófise cando son estimuladas polo factor hipotalámico liberador da corticotropina (CRH ou corticotropin releasing hormone), a partir dun precursor de maior tamaño que sofre roturas proteolíticas.
A síntese de ACTH iníciase a partir da pre-proopiomelanocortina (pre-POMC). A eliminación do péptido de sinalización durante a tradución produce o polipéptido de 241 aminoácidos proopiomelanocortina (POMC), que sofre unha serie de modificacións postraducionais como fosforilación e glicosilación antes de que sexa cortada proteoliticamente por endopeptidases, orixinando varios fragmentos polipeptídicos con varias actividades fisiolóxicas. Estes fragmentos son: NPP, melanotropina gamma (γ-MSH), péptido potencial, corticotropina (ACTH), melanotropina alfa (ou α-MSH), péptido intermedio similar á corticotropina (CLIP), lipotropina beta (β-LPH), lipotropina gamma (γ-LPH), melanotropina beta (β-MSH), beta-endorfina, e Met-encefalina. O POMC, a ACTH e a β-lipotropina segréganas as células corticotropas da adenohipófise.
Emerald Coast
Orixe do nome
É un popular destino de vacacións, que inclúe Pensacola, Pensacola Beach, Gulf Breeze, Navarre, Navarre Beach, Fort Walton Beach, Niceville, WaterColor, Panama City Beach, Destin e Seaside, unha planificada comunidade caracterizada por unhas icónicas construcións pintadas en tons pastel e de teitos de estaño que se fixeron famosas pola película de Jim Carrey, The Truman Show, filmado na área entre 1996 e 1997. Outras poboacións da Costa Esmeralda son Perdido Key, Navarre, Sandestin, Mexico Beach, Grayton Beach, Inlet Beach e Santa Rosa Beach.
Hormona adrenocorticotropa
Produción
A regulación da síntese de ACTH prodúcese da seguinte maneira: En situación de estrés físico ou psicolóxico como a dor, o cansazo, medo ou cambios da temperatura, é estimulada intensamente a secreción do factor hipotalámico CRH, que estimula a liberación de ACTH (e esta a de glicocorticoides). Tamén estimulan a síntese de ACTH outras hormonas como a arxinina-vasopresina (AVP), as catecolaminas, a anxiotensina II, a serotonina, a oxitocina, o péptido natriurético auricular (ANP), a colecistoquinina, e o péptido intestinal vasoactivo (VIP), entre outros.
Emerald Coast
Orixe do nome
A área é coñecida como un destino de turismo familiar, aínda que na primeira década do século XXI a súa popularidade aumentou moito, de xeito que iniciouse un novo boom inmobiliario e agresivas campañas turísticas publicitarias. Moitos desenvolvementos urbanísticos similares a Seaside xurdiron no lado sueste do Condado de Walton e na fronteira oeste de Panama City Beach, incrementando o valor das propiedades.