cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vasili Tsibliiev
Traxectoria
Tsibliiev foi seleccionado como candidato a cosmonauta o 26 de marzo de 1987. Participou como comandante nas misións Soiuz TM-17 e Soiuz TM-25, pasando un total de 381,66 días no espazo.
As Cereixás, As Nocedas, Monforte de Lemos
As Cereixás é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
O Barreiro, As Nocedas, Monforte de Lemos
O Barreiro é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
A Cacharela, Arnois, A Estrada
A Cacharela é un lugar da parroquia de Arnois no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
O Campo, As Nocedas, Monforte de Lemos
O Campo é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
A Fonte, As Nocedas, Monforte de Lemos
A Fonte é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Margaret, Lady Moir
Margaret Bruce Pennycook, coñecida como Margaret, Lady Moir, nada en Gorgier (Edimburgo) o 10 de xaneiro de 1864 e finada Knightsbridge o 5 de outubro de 1942, foi unha torneira escocesa, enxeñeira, organizadora de axuda aos traballadores, activista do emprego e membro fundadora da Women's Engineering Society (WES). Máis tarde converteuse en vicepresidenta e presidenta de WES, e en 1934 presidenta da Electrical Association for Women (EAW), cargo desde o que expresou claramente a súa crenza de que "o albor da era totalmente eléctrica" estaba preto. Non tiña dúbidas sobre a importancia deste desenvolvemento para liberar ás mulleres e permitirlles realizar carreiras fóra do fogar.
Traxectoria
Margaret Bruce Pennycook era filla de John Pennycook, xerente da canteira, e Margaret (de solteira Davidson). O 1 de xuño de 1887 casou con Ernest William Moir de South Queensferry en Dalmeny House. Tiveron tres fillos: Reginald (Rex) nacido en 1893, que morreu en 1915 de meninxite ; Arrol nado en 1894, quen o 14 de xuño de 1933 sucedeu ao seu pai como segundo barón Moir de Whitehanger; e Edward, nacido en 1907, que morreu pouco despois de nacer. Despois do seu matrimonio, os Moir viviron principalmente en Londres e máis tarde en Whitehanger, Fernhurst, Surrey, aínda que viaxaron moito.
Carreira
Margaret Moir viaxou polo mundo co seu marido mentres realizaba proxectos de enxeñería civil cada vez máis ambiciosos. Ela involucrouse moito no seu traballo, chamándose a si mesma "enxeñeira por matrimonio". Entre as moitas empresas importantes nas que participou Ernest Moir atópanse a Forth Bridge, o Hudson River Tunnel, o Blackwall Tunnel e o Royal Albert Dock, ambos en Londres, o porto de Dover (Kent) e o porto de Valparaíso en Chile. Pouco despois do Alzamento dos Bóxers (1899-1901), os Moir viaxaron polo interior da China para supervisar a construción dun ferrocarril en Honan, Henan, a pesar de que a Margaret se lle denegou o permiso por ser considerado perigoso para un occidental. muller para emprender tal viaxe. esquerda|miniatura|450x450px| O espectacular monumento á familia Moir no cemiterio de Brookwood, preto de Woking, Surrey, Reino Unido. Viu de primeira man os terribles perigos aos que se enfrontaban os traballadores das cabinas, as cámaras de aire comprimido que se empregan na construción de pontes. A espantosa taxa de mortes e lesións por enfermidade da cabina (tamén coñecida como enfermidade por descompresión) levou a Ernest Moir a inventar e implementar unha "esclusa médica" para a recompresión e descompresión lenta daqueles traballadores que se sentían abrumados cando chegaban á superficie. No caso do túnel do río Hudson, isto reduciu a taxa anual de mortalidade dos traballadores do 25 ao 1 por cento.
Despois da finalización do túnel de Blackwall en 1897, Margaret Moir converteuse na primeira muller en camiñar baixo o río Támesis desde Kent ata Middlesex.
Paciocova, As Nocedas, Monforte de Lemos
Paciocova é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Margaret, Lady Moir
Carreira
Foi tesoureira e secretaria do Comité Asesor de Mulleres do National War Savings Committee, e organizou unha venda de títulos de aforro de guerra e bonos de guerra nos grandes almacéns de Londres e na Victoria Station, o que segundo os informes recadou varios centos de miles de libras. En recoñecemento ao seu traballo durante a guerra, Margaret Moir foi nomeada Oficial da Orde do Imperio Británico (OBE) en 1920.
Cando se formou a Women's Engineering Society en 1919, Lady Moir foi membro fundador xunto a Rachel Parsons, Lady Katharine Parsons, Eleanor Shelley-Rolls, Laura Annie Willson, Margaret Rowbotham e Janetta Mary Ornsby. Lady Moir converteuse en presidenta da sociedade en 1929 despois de dous anos como vicepresidenta. Foi durante a súa presidencia cando en 1930 se instigou un curso simplificado de enxeñaría para mulleres en varios politécnicos.
Despois de apreciar os extraordinarios logros técnicos da época, Lady Moir viu oportunidades para a súa aplicación no fogar, converténdose nun primeiro membro e despois presidenta da Electrical Association for Women. Estaba interesada no traballo das mulleres profesionais en moitos ámbitos, e foi na súa casa de Londres onde Mary, Lady Bailey e Amy Johnson deron conferencias ao regresar dos seus voos, unha a África e a outra a Australia. Lady Moir apoiou a Senior 30 Housing Association e patrocinou un chan totalmente eléctrico nun bloque de pisos construído para mulleres solteiras que viven soas.
Morreu o 5 de outubro de 1942, aos 78 anos, na súa casa de Knightsbridge, Londres. Hai un monumento á familia Moir no cemiterio de Brookwood, preto de Woking, en Surrey.
Catedral Metropolitana da Cidade de México
As medidas aproximadas do templo son 59 metros de largo por 128 de longo e unha altura de 67 metros ata a punta das torres. É unha das obras máis sobresalientes da arquitectura hispanoamericana. Foi construída segundo os planos do arquitecto español Claudio de Arciniega, que se inspirou en catedrais españolas, arredor dunha igrexa erixida no lugar pouco despois da conquista española de Tenochtitlán. As obras comezaron en 1573, concluíron no interior en 1667 e no exterior ata 1813.
Debido ao prolongado tempo que levou a súa construción, practicamente todos os principais arquitectos, pintores, escultores, ourives e demais artistas plásticos do Vicerreinado de Nova España traballaron nalgún momento na edificación do recinto. Igualmente permitiu que se integrasen nela os diversos estilos arquitectónicos que estiveron vixentes e de moda neses séculos: gótico, barroco, churrigueresco ou neoclásico, entre outros. A mesma situación experimentaron os distintos ornamentos, pinturas, esculturas e mobiliario do interior.
Como consecuencia da influencia da igrexa católica na vida pública, o inmoble entrelazouse con acontecementos de transcendencia histórica para as sociedades de Nova España e do México independente, entre eles a coroación de Agustín de Iturbide e Ana María Huarte como emperadores de México polo presidente do Congreso, a sepultura ata 1925 de varios dos próceres da independencia como Miguel Hidalgo y Costilla e José María Morelos y Pavón, as disputas entre liberais e conservadores ocasionadas pola separación da igrexa e do estado na Reforma, o peche do inmoble nos días da Guerra Cristera ou os festexos polo bicentenario da independencia.
A catedral presenta catro fachadas en que se abren portadas flanqueadas por columnas e estatuas. Conta con cinco naves que se compoñen de 51 bóvedas, 74 arcos e 40 columnas. Hai dúas torres-campanarios que conteñen 35 campás. No seu interior destacan dous grandes altares, a sancristía e o coro. Existen dezaseis capelas dedicadas a diferentes santos, cunha construción patrocinada por diferentes irmandades relixiosas. As capelas están ricamente adornadas con altares, retablos, pinturas, mobles e esculturas. No coro catedralicio atópanse dous dos órganos do século XVIII máis grandes do continente. Baixo o edificio hai unha cripta en que repousan os restos dalgúns arcebispos de México. Xunto á está o sagrario, que acolle no seu interior o baptisterio.
Margaret Dorothea Rowbotham
Carreira
De 1906 a 1913 ensinou matemáticas na Escola Roedean para nenas de Brighton. Despois de completar seis meses de formación en enxeñaría de motores na British Racing School, recibiu un certificado de condución RAC. En 1914 seguiulle unha asignación como profesora no Rupert's Land Ladies' College, en Winnipeg, Manitoba, onde permaneceu dous anos.
Ingresou na Galloway Engineering Co. en Tongland preto de Kirkcudbright, Dumfriesshire, converténdose en superintendente de obras en Tongland Works a partir de 1917.
Despois da primeira guerra mundial, cando a Lei de restauración das prácticas anteriores á guerra de 1919 significou a perda de emprego para moitas enxeñeiras cualificadas, formouse a Women' s  Engineering  Society  en 1919. Margaret Rowbotham foi unha das fundadoras e membro xunto a Rachel Parsons ; Lady Katharine Parsons ; Margaret, Lady Moir ; Laura Annie Willson e Janetta Mary Ornsby. Foi membro do consello da sociedade ata 1944, foi nomeada membro de honra da sociedade en 1962 e mantívose implicada nela durante toda a súa vida.
En 1921, foi empregada na Swainson Pump Company en Newcastle como subdirectora de construción. Despois traballou en Model Laundries de 1922 a 1923 con Ethyl Jayne, antes de regresar para ensinar na escola de Roedean en 1924. En 1927, foi nomeada directora da empresa de enxeñaría eléctrica M. Partridge & Co., fundada pola súa compañeira Margaret Partridge, onde permaneceu ata 1953. Tamén traballou noutros postos de enxeñeira.
Nos seus últimos anos, traballou en Eastbourne como xerente dunha casa de hóspedes.
A Igrexa, As Nocedas, Monforte de Lemos
A Igrexa é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Calzada, Arnois, A Estrada
A Calzada é un lugar da parroquia de Arnois no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Mitsubishi F-2
O Mitsubishi F-2 é un caza multirrol derivado do General Dynamics F-16 Fighting Falcon, e fabrcado por Mitsubishi Heavy Industries e Lockheed Martin para a Forza Aérea de Autodefensa do Xapón, cunha división do 60/40% na fabricación entre Xapón e os Estados Unidos. A base do deseño do F-2 é o F-16 Agile Falcon, unha oferta errada de General Dynamics para proporcionar unha alternativa de baixo custo á competición Advanced Tactical Fighter (ATF). A produción comezou en 1996 e o primeiro avión entrou en servizo no ano 2000. Os primeiros 76 entraron en servizo ata 2008, sendo fabricados un total de 98 aparellos. O primeiro radar de varredura electrónica activa (AESA) nun avión de combate foi o J/APG-1 introducido no Mitsubishi F-2 en 1995. O F-2 é alcumado "Viper Zero", unha referencia ao nome non oficial do F-16, "Viper", e ao Mitsubishi A6M Zero.
Vanellus
Vanellus é un xénero de aves da orde dos caradriformes, suborde dos caradrios e familia dos carádridos.
Descrición
O xénero foi descrito en 1760 polo zoólogo e filósofo francés Mathurin Jacques Brisson.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, o xénero coñeceuse tamén polos sinónimos:
Segundo o GBIF:
Segundo a BioLib:
Especies
Na actualidade recoñécense no xénero, segundo o ITIS, as seguintes especies:
Porén, o WoRMS só recoñece as seguintes:
Características
As especies de Vanellus son limícolas de tamaño mediano e patas longas.
Algunhas especies comúns no hemisferio norte, como Vanellus vanellus, teñen unha delgada crista, algo que comparte con soamente dúas especies máis.
Só as avefrías do norte, sociábeis, de cola branca, cabeza gris e peito pardo, son especies verdadeiramente migratorias.
As especies poden ser pequenas ou grandes. Varias destas últimas superan os 30 cm de lonxitude.
Lina Ódena
Paulina Ódena García, coñecida como Lina Ódena, nada en Barcelona o 22 de xaneiro de 1911 e finada en Granada o 14 de setembro de 1936, foi unha militante comunista española. Nos primeiros meses da Guerra Civil española quitouse a vida ao verse acurralada polas forzas sublevadas.
Traxectoria
Ódena era filla dun matrimonio que rexentaba unha xastrería no barrio barcelonés do Eixample. Desde moi nova axudou aos pais no negocio e sentiuse atraída polas ideas comunistas. Isto levouna a conflitos coa familia e pronto se independizou. En 1931 formou parte dunha delegación de mozos cataláns que estudaron na Unión Soviética durante máis dun ano, onde obtiveron a formación necesaria para desempeñaren futuros cargos.
Ao seu regreso a España pasou a formar parte das Mocidades Comunistas de Cataluña. A súa gran capacidade e intelixencia permitíronlle ser nomeada en febreiro de 1933 secretaria xeral das Mocidades Comunistas de Cataluña. Ese mesmo ano foi candidata ao Parlamento da República. Ao estalar en Cataluña a Revolución de outubro de 1934, tomou as armas e participou activamente en combates en San Cugat del Vallés e outras localidades. Ao fracasar a sublevación pasou á clandestinidade e entrou a formar parte do Socorro Vermello Internacional. A policía detívoa en agosto de 1935 aínda que pronto foi liberada.
En xullo de 1936 Ódena estaba en Almería nun Congreso Provincial cando estalou a Guerra civil española. Participou en varios combates nos que tiveron un papel decisivo a prol da República dúas compañías de aviación fuxidas de Granada. Estas nomearon a Ódena representante no Comité Local. Como símbolo deste cargo Ódena luciu no seu mono de miliciana as Á|ás da aviación que levou até a súa morte, conforme reflicten as últimas fotografías que lle fixeron. A columna da que Ódena formaba parte foi asignada á toma de Guadix e máis tarde á de Motril. Neste tempo tamén realizou breves viaxes a Madrid e Barcelona para reunir armas, tralos que regresou inmediatamente á fronte.
O 14 de setembro, xunto ao Pantano de Cubillas (Granada), o chofer do coche no que ía Ódena equivocouse nun cruzamento e foi dar directamente a un control de falanxistas. Ao verse rodeada, Ódena sacou o seu revólver e suicidouse dun disparo na tempa. Segundo o historiador falanxista Julio Belza, que formaba parte daquel control, Ódena asasinara o 15 de agosto o sacerdote Manuel Vázquez Alfaya no Camiño de Las Cañas, en Motril (Granada) disparándolle na cabeza. Con todo, outras fontes (entre outros, Manuel Moreno, biógrafo de Ódena) aseguran que esa información é falsa.
En 1937 o goberno comunista de Villena (Alacant) cambiou o nome de La Colonia de Santa Eulalia polo de La Colonia de Lina Ódena. Porén, o cambio do nome da pedanía foi revertido en 1940 polo consistorio franquista. César Vallejo recordouna no "Himno a los voluntarios de la República", recollido no poemario "España, aparta de mí este cáliz":
Trastornos do espectro autista
A historia do estudo científico do autismo comeza coa publicación en 1943 do artigo «Autistic perturbations of affective contact» de Leo Kanner (1943), pero sufrirá diversos avatares que atrasarán o avance da investigación. ben entrada a década de 1960. Non obstante, a primeira descrición científica do TEA atópase en 1925, grazas ao traballo da psiquiatra infantil soviética Grunia Efimovna Sujareva, que ofreceu descricións detalladas desta condición vinte anos antes, aínda que, por desgraza, a súa investigación, así como a primeira. observacións de Hans Asperger (1944), caeron no esquecemento e foron redescubertas moito máis tarde.
Durante moito tempo, o autismo foi considerado un trastorno infantil. Porén, hoxe sábese que é unha condición permanente que acompaña á persoa durante todo o seu ciclo vital. Aínda que a súa etioloxía aínda non está aclarada, os trastornos do espectro autista parecen ser causados pola interacción entre unha susceptibilidade xenética herdada e factores epixenéticos e ambientais que actúan durante a embrioxénese. As polémicas rodean algunhas causas ambientais propostas; Por exemplo, as hipóteses das vacinas son bioloxicamente inverosímiles e foron refutadas por estudos científicos.
Antes da publicación do DSM-5 en 2013, o denominado " trastorno autista " (tamén denominado "autismo clásico ou kanneriano " ou simplemente " autismo ") constituía, segundo o DSM IV, unha subcategoría de trastornos xeneralizados do desenvolvemento, dentro do que tamén incluía o trastorno de Rett, o trastorno desintegrativo da infancia, o trastorno de Asperger e o trastorno xeneralizado do desenvolvemento non especificado doutro xeito. Este último foi diagnosticado cando non se cumpriron todos os criterios para os demais trastornos. Actualmente, esta clasificación cambiou. O DSM-5 incorpora, segundo os resultados de investigacións posteriores, o concepto de "espectro" proposto por primeira vez por Lorna Wing como resultado dun estudo realizado xunto con Judith Gould en 1979.
En canto á intervención, as terapias que ofrecen un maior apoio científico son as cognitivo-conductuais. Estes están destinados a mellorar a calidade de vida das persoas con TEA.
Algunhas cuestións pendentes de investigación no TEA son as súas diversas manifestacións na idade adulta e nas mulleres. Dise que a súa incidencia é maior nos homes, pero suxeriuse que este dato non é exacto porque as manifestacións no sexo feminino son diferentes do masculino.
O Carballal, Arnois, A Estrada
O Carballal é un lugar da parroquia de Arnois no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
O Val, As Nocedas, Monforte de Lemos
O Val é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Santuario da Nosa Señora de Lourdes
O Santuario da Nosa Señora de Lourdes é un conxunto de edificios e lugares dedicados ao culto da Virxe María, en Francia. O complexo inclúe as basílicas da Inmaculada Concepción, a de Nosa Señora do Rosario e a de san Pío X, así como a gruta das aparicións, onde a Virxe se apareceu ante Bernadette Soubirous, segundo a crenza católica.
O Santuario da Nosa Señora de Lourdes, xunto cos santuarios de Torreciudad, Montserrat, Meritxell e O Pilar conforman a Ruta mariana, itinerario guiado pola espiritualidade e devoción mariana, de gran riqueza patrimonial, gastronómica e natural.
Historia
miniatura|280px|Gruta de Massabielle No ano 1858, a localidade de Lourdes era unha moi pequena aldea con casas humildes, igual que os seus habitantes, que nun oitenta por cento eran analfabetos. A comarca, apenas coñecida en Francia nese momento, localízase no inicio do sistema montañoso dos Pireneos e ten cara ao oeste un promontorio rochoso coñecido co nome de Massabielle ("rochas vellas"). Ao pé deste corre o río Gave que se forma coas augas que descenden das montañas. A un lado dos muros de rochas seminegruzcas a natureza abriu unha fonda gruta de tres metros e medio de largo por outros tres metros e medio de alto.
Esta gruta era un lugar solitario cun chan árido e seco en que medraban roseiras silvestres, que eran as flores da zona. Alí foi onde, segundo o testimonio de Bernadette Soubirous, se produciu unha das aparicións marianas máis coñecidas da historia no ano 1858.
Na actualidade, xunto á gruta das revelacións, álzase un santuario e un lugar de peregrinación. A gruta e a basílica da Inmaculada Concepción (construída por monseñor Laurence, bispo que acolleu as revelacións privadas a santa Bernadette Soubirous), constitúen o santuario orixinal. Posteriormente, todo o conxunto de templos e edificios que teñen como centro a gruta recibiron o nome de Santuario de Nosa Señora de Lourdes.
Organización
A área que a compón ten 52 hectáreas con vinte e dous lugares de culto, que visitan seis millóns de persoas cada ano aproximadamente. O responsable é o bispo de Tarbes-Lourdes, que nomea como representante permanente un reitor.
Reproducións da gruta
Na cavidade natural onde tiveron lugar as aparicións colocouse unha estatua da Virxe María, ademais dun altar, bancos con reclinatorio, un soporte para cirios etc. Dese conxunto fixéronse reproducións máis ou menos literais e xeralmente á mesma escala, en moitos lugares fóra de Lourdes, en que son invariables a gruta e a imaxe da Virxe. Segundo a reprodución, poden aparecer tamén o altar os bancos ou unha estatua de Bernadette.
A Vila, As Nocedas, Monforte de Lemos
A Vila é un lugar da parroquia das Nocedas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Campumanes, Ḷḷena
miniatura|dereita|250px|Vista da parroquia. miniatura|dereita|250px|Mapa parroquial de Ḷḷena. Campumanes é unha parroquia do concello asturiano de Ḷḷena. Atópase na zona central do concello e linda ao norte coa parroquia de Castieḷḷo, ao sur coa de Sotieḷḷo, ao sueste coa de Erías, ao leste coa de Casorvía e ao oeste coa de Zurea. Ten unha extensión de 8,79 km² e unha poboación de 644 (segundo datos de 2018). Nela inclúense os habitantes da vila homónima (526 en 2017), centro económico e de servizos da contorna.
A parroquia, consagrada á Nosa Señora das Neves, abrangue os seguintes núcleos de poboación: Campumanes, La Caseta'l Rublín, La Caseta los Sierros, El Coḷḷeu, Corneyana, Cuturresu, La Envarniega, L'Escobal, Ferreras, El Moclín, Montalegre, La Nozala, Las Pegas, La Rasa Baxo, El Reúndu, Río, La Rúa, Salas, Tiós e La Torre.
O Carballal, Lamas, A Estrada
O Carballal é un lugar da parroquia de Lamas no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Orixe das aves
miniatura|upright=1.3|O espécime de Berlín de [[Archaeopteryx|Archaeopteryx lithographica]] A orixe das aves é como tradicionalmente se denominou a cuestión de a partir de que gran grupo de animais evolucionaron as aves. O actual consenso científico é que as aves son un grupo de dinosauros terópodos manirraptores que se orixinaron durante o Mesozoico.
A existencia dunha relación estreita entre as aves e os dinosauros propúxose por primeira vez no século XIX despois do descubrimento da ave primitiva Archaeopteryx en Alemaña. As aves e os dinosauros non aviarios extintos comparten moitas características esqueléticas únicas. Ademais, atopáronse fósiles de máis de trinta especies de dinosauros non aviarios nos que se conservaron as plumas. Mesmo existen dinosauros moi pequenos, como Microraptor e Anchiornis, que teñen longos brazos con superficie aplanada e patas emplumadas formando ás. O fósil basal avialar do Xurásico Pedopenna tamén mostra este tipo de plumas longas nas patas. O paleontólogo Lawrence Witmer concluíu en 2009 que esta evidencia é suficiente para demostrar que a evolución das aves pasou por un estadio de catro ás (unha en cada extremidade). As evidencias fósiles tamén demostran que as aves e os dinosauros comparten caracterísricas como ósos pneumatizados ocos, gastrólitos no sistema dixestivo, construción de niños e comportamento incubador.
Aínda que a orixe das aves foi historicamente controvertida dentro da bioloxía evolutiva, só uns poucos científicos discuten aínda a orixe dinosauriana das aves, e suxiren a súa orixe a partir doutros tipos de réptiles arcosauros. Dentro do consenso que apoia o antepasado dinosauriano das aves, discútese a secuencia exacta dos eventos evolutivos que deron lugar ás primeiras aves dentro dos terópodos manirraptores. A orixe do voo das aves é unha cuestión relacionada pero diferente para a cal se propuxeron tamén varias respostas.
Huxley, Archaeopteryx e as primeiras investigacións
miniatura|upright|[[Thomas Henry Huxley (1825–1895)]] A investigación científica sobre a orixe das aves empezou pouco despois da publicación en 1859 da obra de Charles Darwin A orixe das especies. En 1860, descubriuse unha pluma fosilizada en Alemaña nas calcarias de Solnhofen do Xurásico tardío. Christian Erich Hermann von Meyer describiu esta pluma como Archaeopteryx lithographica o ano seguinte. Richard Owen describiu un esqueleto case completo en 1863, recoñecéndoo como unha ave a pesar de que tiña moitas característias que lembraban os réptiles, como a posesión de brazos con garras e unha longa cola con esqueleto óseo.
O biólogo Thomas Henry Huxley, coñecido como "o bulldog de Darwin" polo seu tenaz apoio da nova teoría da evolución por medio de selección natural, case inmediatamente sacou partido do Archaeopteryx como fósil transicional entre as aves e os réptiles. Empezando en 1868 e seguindo coas primeiras suxestións de Karl Gegenbaur, e Edward Drinker Cope, Huxley fixo comparacións detalladas do Archaeopteryx con varios réptiles prehistóricos e atopou que era máis similar a dinosauros como Hypsilophodon e Compsognathus. O descubrimento a finais da década de 1870 do icónico "espécime de Berlín" de Archaeopteryx, completo e cun conxunto de dentes reptilianos, proporcionou máis probas. Igual que Cope, Huxley propuxo unhas relacións evolutivas ente as aves e os dinosauros. Aínda que a Huxley se lle opuxo o moi influente Owen, as súas conclusións foron aceptadas por moitos biólogos, incluíndo o barón Franz Nopcsa, mentres que outros, singularmente Harry Seeley, argumentaron que as semellanzas se debían a unha evolución converxente.
Heilmann e a hipótese do tecodonto
Chegouse a un punto de inflexión a principios do século XX coas obras de Gerhard Heilmann en Dinamarca. Heilmann era un artista e tivo un interese erudito polas aves e desde 1913 a 1916, ampliando os traballos iniciais de Othenio Abel, publicou os resultados das súas investigacións en varias partes, que trataban sobre a anatomía, embrioloxía, comportamento, paleontoloxia e evolución das aves. As súas obras, orixinalmente escritas en danés co título Vor Nuvaerende Viden om Fuglenes Afstamning, foron compiladas e traducidas ao inglés e publicados en 1926 como The Origin of Birds. miniatura|esquerda|Ilustración hipotética de Heilmann dun par de '[[Proaves' loitando de 1916]] Igual que Huxley, Heilmann comparou Archaeopteryx e outras aves cunha lista exhaustiva de réptiles prehistóricos e tamén chegou á conclusión de que os dinosauros terópodos como Compsognathus eran os que máis se lle asemellaban. Porén, Heilmann sinalou que as aves tiñan clavículas fusionadas formando un óso chamado fúrcula, e aínda que se coñecían clavículas nos réptiles máis primitivos, non foran recoñecidas nos dinosauros. Como el era un firme crente na lei de Dollo, que di que a evolución non é reversible, non podía aceptar que as clavículas se perdesen nos dinosauros e reevolucionasen nas aves. Por tanto, viuse forzado a desbotar os dinosauros como antepasados das aves e atribuíu todas as súas semellanzas á evolución converxente. Heilmann afirmou que os devanceiros das aves habería que atopalos entre os réptiles "tecodontos" máis primitivos. O enfoque extremadamente rigoroso de Heilmann asegurou que o seu libro se convertese nun clásico nese campo e as súas conclusións sobre a orixe das aves, xunto con moitos outros aspectos, foron aceptados por case todos os biólogos evolutivos durante as seguintes catro décadas.
As clavículas son ósos relativamene delicados e, por tanto, corren gran risco de ser destruídas ou polo menos danadas ata facelas irrecoñecibles. Non obstante, a realidade era que se desenterraran algunhas clavículas de terópodos fósiles antes de que Heilmann escribise o seu libro, mais foran incorrectamene identificadas. A ausencia de clavículas nos dinosauros converteuse na idea ortodoxa, malia o descubrimento de clavículas no terópodo primitivo Segisaurus en 1936. O seguinte informe de clavículas apareceu nun artigo ruso en 1983.
Ao contrario do que Heilmann cría, os paleontólogos aceptan agora que as clavículas e en moitos casos as fúrculas son unha caracterísitca estándar non só dos terópodos senón dos dinosauros saurisquios. Ata 2007 atopáranse fúrculas osificadas (é dicir, convertidas en óso e non simplemente cartilaxe) en todos os tipos de terópodos agás os máis basais, como Eoraptor e Herrerasaurus. O informe orixinal dunha fúrcula no primitivo terópodo Segisaurus (1936) foi confirmada por un reexame de 2005. Clavículas unidas de tipo fúrcula atopáronse tamén en Massospondylus, un sauropodomorfo do Xurásico temperán. Desde entón tamén se identificaron fúrculas noutros numerosos terópodos non aviarios.
Ostrom, Deinonychus e o renacemento dos dinosauros
miniatura|A semellanza das extremidades anteriores de [[Deinonychus (esquerda) e Archaeopteryx (dereita) levaron a John Ostrom a reavivar a ligazón entre os dinosauros e as aves.]]
A situación empezou a volverse en contra da hipótese do 'tecodonto' despois do descubrimento en 1964 dun novo dinosauro terópodo en Montana. En 1969, describiuse este dinosauro e John Ostrom da Universidade Yale deulle o nome de Deinonychus. Ao ano seguinte, Ostrom redescribiu un espécime de Pterodactylus no Museo Teylers de Holanda como outro esqueleto de Archaeopteryx. O espécime consistía principalmente nunha soa á e a súa descrición fixo que Ostrom se decatase das similitudes entre os óso do pulso de Archaeopteryx e Deinonychus.
En 1972, o paleontólogo británico Alick Walker presentou a hipótese de que as aves non se orixinaron dos 'tecodontos' senón de antepasados dos crocodilos como Sphenosuchus. O traballo de Ostrom con terópodos e as primeiras aves motivouno a responder a esta hipótese cunha serie de publicacións na metade da década de 1970, nas cales expoñía as moitas semellanzas existentes entre aves e dinosauros terópodos, revitalizando as ideas que primeiramente presentara Huxley un século antes. O recoñecemento de Ostrom da ascendencia dinosauriana das aves, xunto con outras ideas novas sobre o metabolismo dos dinosauros, niveis de actividade e coidado parental, deu comezo ao que se coñece como renacemento dos dinosauros, que empezou na década de 1970 e continúa hoxe.
As formulacións de Ostrom tamén coincidiron co uso cada vez maior da sistemática filoxenética (cladística), que empezou na década de 1960 co traballo de Willi Hennig. A cladística é un método exacto de dispoñer as especies baseándose estritamente nas súas relacións evolutivas, que son calculadas determinando a árbore evolutiva que implica o menor número de cambios nas súas características anatómicas. Na década de 1980 Jacques Gauthier e outros aplicaron a metodoloxía cladística á filoxenia dos diosauros por primeira vez, mostrando inequivocamente que as aves eran un grupo derivado dos dinosauros terópodos. As primeiras análises suxerían que os terópodos dromeosáuridos como Deinonychus estaban relacionados de maneira especialmente próxima coas aves, un resultado que foi corroborado moitas veces desde entón.
Dinosauros emplumados da China
miniatura|esquerda|Fósil de Sinosauropteryx prima A inicios da década de 1990 produciuse o descubrimento de fósiles de aves espectacularmente preservados en varias formacións xeolóxicas do Cretáceo temperán na provincia no noroeste da China de Liaoning. En 1996, os paleontólogos chineses describiron Sinosauropteryx como un novo xénero de aves da Formación Yixian, pero este animal foi rapidamente recoñecido como un dinosauro terópodo máis basal estreitamene relacionado con Compsognathus. Sorprendentemente, o seu corpo estaba cuberto por estruturas filamentosas longas que se conservaron. Estas foron denominadas 'protoplumas' e consideradas homólogas das plumas máis avanzadas das aves, aínda que algúns científicos están en desacordo con isto. Científicos chineses e estadounidenses describiron Caudipteryx e Protarchaeopteryx pouco despois. Baseándose nas súas características esqueléticas, estes animais eran dinosauros non aviarios, pero os seus restos tiñan plumas completamente formadas que se parecían moito ás das aves. "Archaeoraptor", descrito sen revisión por pares nun número de 1999 da revista National Geographic, acabou descubríndose que era unha falsificación para o contrabando, pero outros restos lexítimos seguen desenterrándose en Yixian, tanto legalmente coma ilegalmente. As plumas ou "protoplumas" atopáronse nunha ampla variedade de terópodos en Yixian, e os descubrimentos de dinosauros non aviarios extremadamente parecidos a aves, así como de aves primitivas similares a dinosauros non aviarios, case encheron completamente os ocos en morfoloxía que había entre os terópodos non aviarios e as aves.
Homoloxía dos dedos
Existe un debate entre os embriólogos e os paleontólogos sobre se as mans dos dinosauros terópodos e as das aves son esencialmente diferentes, baseándose no reconto do número de falanxes da man. É un importante e feroz área de debate porque os seus rexsultados poden poñer en cuestión o consenso de qe as aves son (descendantes dos) dinosauros.
Os paleontólogos identificaron tradicionalmente os dedos das aves como I-II-III. Argumentan que os dedos das aves se numeran I-II-III igual que os dos dinosauros terópodos, pola fórmula falánxica conservada. A numeración falánxica dos arcosauros é 2-3-4-5-3; moitas liñaxes de arcosauros teñen un número reducido de dedos, pero teñen a mesma fórmula falánxica nos dedos que se conservaron. Noutras palabras, os paleontólogos afirman que os arcosauros de diferentes liñaxes tenden a perder os mesmos dedos cando se producen perdas de dedos, desde os exteriores aos interiores. Os tres díxitos dos dromeosauros e de Archaeopteryx teñen a mesma fórmula falánxica de I-II-III como os díxitos I-II-III dos arcosauros basais. Por tanto, os dedos perdidos serían o V e o IV. Se iso é certo, entón as aves modernas tamén posuirían os dedos I-II-III. Ademais, un artigo de 1999 propuxo un cambio de pauta na numeración dos dedos da liña dos terópodos que orixinou as aves (facendo así que o dedo I fose o II, o II o III, e así sucesivamente). Porén, eses cambios de pauta son raros en amniotas e (para ser consistentes coa orixe dos das aves a partir dos terópodos) terían que ter ocorrido soamente nos brazos da liñaxe de terópodos aviarios e non nas súas extremidades inferiores (unha condición descoñecida nos animais).
Isto denomínase redución de dedos lateral fronte a redución de dedos bilateral (ver tamén Limusaurus
Unha pequena minoría, coñecida coas siglas BAND (en inglés Birds Are Not Dinosaurs, As Aves Non son Dinosauros) entre a que están os ornitólogos Alan Feduccia e Larry Martin, continúa afirmando que as aves están máis próximas aos primeiros réptiles, como Longisquama ou Euparkeria, que aos dinosauros. Os estudos embriolóxicos da bioloxía do desenvolvemento das aves suscitaron cuestións sobre a homoloxía dos dedos en aves e os brazos dos dinosauros. Porén, debido ás convincentes evidencias proporcionadas pola anatomía comparativa e a filoxenética, así como os espectaculares dinosauros emplumados da China, a idea de que as aves derivan de dinosauros, defendida primeiro por Huxley e despois por Nopcsa e Ostrom, goza dun apoio case unánima hoxe entre os paleontólogos.
Hipótese muscular termoxénica
Unha publicación de 2011 suxeriu que a selección polo aumento do músculo esquelético, máis que a evolución do voo, foi a forza impulsora para a aparición deste clado. Os músculos fixéronse máis grandes nos que acabarían sendo sauros endotérmicos, segundo esta hipótese, como resposta á perda da proteína desacoplante mitocondrial de vertebrados, UCP1, que é termoxénica. En mamíferos, a UCP1 funciona no tecido adiposo marrón (graxa parda) para protexer os neonatos da hipotermia. Nas aves modernas, o músculo esquelético exerce unha función similar e suponse que tamén o fixo nos seus devanceiros. Nesta idea, o bipedalismo e outras alteracións esqueléticas das aves foron efectos secundarios da hiperplasia muscular, e as posteriores modificacións evolutivas nos brazos, incluíndo as adaptacións para o voo e a natación, e a vestixialidade, foron consecuencias secundarias de camiñar sobre dúas patas.
Filoxenia
Archaeopteryx foi considerado historicamente a primeira ave ou Urvogel. Aínda que novos descubrimentos fósiles encheron o oco entre os terópodos e Archaeopteryx e tamén o oco entre Archaeopteryx e as aves modernas, os taxónomos filoxenéticos, continuando coa tradición, case sempre usan Archaeopteryx como un especificador para axudar a definir o taxon Aves. Aves foi menos frecuentemente definido como un grupo coroa que comprende só as aves modernas. Case todos os paleontólogos consideran as aves como dinosauros terópodos celurosauros. Entre os Coelurosauria, hai múltiples análises cladísticas que apoian a creación dun clado chamado Maniraptora, consistente nos therizinosauroides, ovirraptorosauros, troodóntidos, dromeosáuridos e aves. Destes, os dromeosáuridos e troodóntidos son habitualmente xuntados no clado Deinonychosauria, que é un grupo irmán das aves (que xuntos forman o clado nodo Eumaniraptora) dentro do clado troncal Paraves.
Outros estudos propuxeron filoxenias alternativas, nas cales certos grupos de dinosauros xeralmente considerados non aviarios puideron ter evolucionado a partir de antepasados aviarios. Por exemplo, unha análise de 2002 atopou que os ovirraptorosauros eran aves basais. Os alvarezsáuridos, coñecidos por fósiles de Asia e América, foron diversamente clasificados como manirraptores basais,  paraviarios, un taxon irmán dos ornitomimosauros, así como aves temperás especializadas. O xénero Rahonavis, orixinalmente descrito como unha ave temperá, foi agora identificado como un dromeosáurido non aviario en varios estudos. Tamén se suxeriu que os propios dromeosáuridos e troodóntidos se situarían dentro de Aves en vez de fóra.
Características que vinculan aves e dinosauros
As aves e os dinosauros terópodos comparten moitas características anatómicas.
Plumas
Archaeopteryx, o primeiro bo exemplo de "dinosauro emplumado", descubriuse en 1861. O primeiro espécime atopouse nas calcarias de Solnhofen no sur de Alemaña, que é un lagerstätte, unha rara e notable formación xeolóxica coñecida polos seus fósiles que conservan extraordinarios detalles. O Archaeopteryx é un fósil transicional, con características claramente intermedias entre as dos dinosauros terópodos non aviarios e as aves. Descuberto só dous anos despois da publicación da obra de Darwin A orixe das especies, o seu descubrimento esporeou un nacente debate entre os que propoñían a bioloxía evolutiva e o creacionismo. Esta ave é tan similar a un dinosauro que, un espécime no que non se conservaron as marcas das plumas, foi confundido cun Compsognathus. miniatura|esquerda|Partes dunha pluma: 1. Estandarte ou vexilo 2. Raque 3. Barbas plumáceas 4. Barbas de penuxe 5. Cálamo oco.
Desde a década de 1990, atopáronse máis dinosauros emplumados, que proporcionaron evidencias aínda máis fortes da estreita relación entre os dinosauros e as aves modernas. As primeiras plumas foron inicialmente descritas como simples protoplumas filamentosas, que se atoparon en liñaxes de dinosauros como os primitivos compsognátidos e tirannosauroides. Porén, pouco despois atopáronse plumas indistinguibles das que teñen as aves modernas tamén en dinosauros non aviarios.
Unha pequena minoría de investigadores sostén que as simples estruturas filamentosas "protoplumas" son simplemente o resultado da descomposición das fibras de coláxeno baixo a pel dos dinosauros ou en "aletas" situadas ao longo do seu dorso e que as especies con plumas incuestionables, como ovirraptorosauros e dromeosauros non son dinosauros, senón verdadeiras aves non relacionadas cos dinosauros. Porén, a maioría dos estudos chegaron á conclusión que os dinosauros emplumados son realmente dinosauros e que os filamentos máis simples de terópodos incuestionables representan plumas simples. Algúns investigadores demostraron a presenza de melanina que lles dá cor nas estruturas, o cal é o que se debería esperar nunha pluma, pero non fibras coláxenas. Outros demostrron, usando estudos de descomposición de aves modernas, que mesmo as plumas avanzadas parecen filamentosas cando son sometidas ás esmagadoras forzas que se experimentan duranre a fosilización e que as supostas "protoplumas" puideron ser máis complexas (antes da súa alteración) do que previamente se pensaba. Un exame detallado das "protoplumas" de Sinosauropteryx prima mostrou que cada pluma consistía nun cálamo central ou eixe (raque) con barbas máis delgadas que se ramifican del, similares pero mais primitivas en estrutura que as plumas das aves modernas. miniatura|upright|Molde fósil de NGMC 91, un probable espécime de Sinornithosaurus
Esqueleto
Como as plumas se adoitan asociar ás aves, os dinosauros emplumados son a miúdo mostrados como elos perdidos entre as aves e os dinosauros. Porén, as características esqueléticas múltiples que tamén comparten estes dous grupos representan a ligazón máis importante para os paleontólogos. Ademais, cada vez está máis claro que as relacións entre as aves e os dinosauros e a evolución do voo son asuntos máis complexos do que previamente se pensaba. Por exemplo, aínda que antes se cría que as aves evolucionaran dos dinosauros nunha progresión linear, algúns científicos, principalmente Gregory S. Paul, concluíron que os dinosuros como os dromeosauros puideron ter evolucionado a partir das aves, ao perderen a capacidade de voar mentres mantiñan as súas plumas, de maneira sinmilar ás modernas aves non voadoras (ratites) como a avestruz e outras.
As comparacións dos esqueletos de aves e dinosauros, xunto coas análises cladísticas, reforzan a idea da ligazón, especialmente nunha rama dos terópodos chamada manirraptores. As semellanzas esqueléticas comprenden o pescozo, pube, pulso (óso semilunar do carpo), brazo e cintura pectoral, omoplata, clavícula e esterno.
Un estudo que comparou cranios de arcosarios embrionarios, xoves e adultos chegou á conclusión de que os cranios das aves derivan dos de dinosauros terópodos por proxénese, un tipo de heterocronía pedomórfica, que tivo como resultado a retención de características xoves dos seus antepasados.
Durante moito tempo pensouse que os dinosauros carecían de fúrculas (resultado da fusión das clavículas esquerda e dereita). Isto era considerado por Heilman (1926, ver máis arriba) como un poderoso argumento para refutar a ascendencia dinosauriana das aves. Porén, desde entón mostrouse que numerosas especies de terópodos tetanuros teñen realmente fúrculas, aparentemente unha innovación dos tetanuros. Confirmouse a presenza de fúrcula mesmo en Allosaurus, un tetanuro relativamente basal, e no terópodo do Xurásico temperán Segisaurus e celofísidos do Triásico tardío, entre outros. Hai tamén evidencias de que a evolución da fúrcula estaba xa producíndose cando os primeiros dinosauros se estaban a diversificar; clavículas similares a fúrculas unidas coñécense tamén no sauropodomorfo Massospondylus, do Xurásico temperán.
Pulmóns
miniatura|esquerda|upright=1.75|Comparación entre os sacos aéreos de Majungasaurus e os dunha ave (parrulo)
Os grandes dinosauros carnívoros tiñan un complexo sistema de sacos aéreos similar ao que se atopa nas aves modernas, segundo as investigacións feitas por Patrick M. O'Connor da Universidade de Ohio. Os dinosauros terópodos (carnívoros que camiñaban sobre dúas patas e tiñan un pé de tipo aviar) posuían sacos aéreos de tecido brando flexible que probalbemente bombeaban aire a través dos pulmóns ríxidos, como ocorre nas aves. Como dixo O'Connor: "O que unha vez foi considerado formalmente exclusivo das aves estaba presente en certa forma nos antepasados das aves".
Corazón
Os escaneos de tomografía axial computarizada realizados en 2000 á cavidade torácica dun espécime do ornitópodo Thescelosaurus atoparon o que parecían restos dun corazón complexo de catro cámaras, como o que se atopa hoxe en mamíferos e aves. A idea é controvertida entre a comunidade científica, e criticada por ser mala ciencia anatómica ou simplemente ilusoria.
Un estudo publicado en 2011 aplicou múltiples liñas de investigación para resolver a cuestión da identidade deste obxecto (supostamente un corazón), incuíndo un escaneo de tomografía computarizada máis avanzado, histoloxía, difracción de raios X, espectroscopía fotoelectrónica de raios X e microscopía electrónica de varrido. Con estes métodos, os autores atoparon que: a estrutura interna do obxecto atopado na cavidade torácica do Thescelosaurus non contiña cámaras senón que estaba constituído por tres áreas desconectadas de material de baixa densidade e non é comparable á estrutura do corazón dunha avestruz; as "paredes" estaban compostas de minerais sedimentarios que non se sabe que se orixinen en sistemas biolóxicos, como a goethita, feldespatos, cuarzo e xeso, así como algúns fragmentos de plantas; o carbono, nitróxeno e fósforo, elementos químicos importantes para a vida, faltaban nestas mostras; e as estruturas celulares cardíacas estaban ausentes. Atopouse unha posible área con estruturas celulares animais. Os autores consideraron que os seus datos apoian a identificación do obxecto como unha concreción de area do ambiente do enterramento do fósil, non como un corazón, coa posibilidade de que se conservasen áreas illadas de tecido.
Porén, a cuestión de como este descubrimento reflicte a taxa metabólica dos dinosauros e a anatomía interna dos dinosauros é debatible, independentemente da identidade do obxecto. Tanto os crocodilos modernos coma as aves, os parentes vivos máis próximos dos dinosauros, teñen corazóns de catro cavidades (pero modificadas nos crocodilianos), polo que os dinosauros probablemente tamén as tiñan; a estrutura non está ligada necesariamente coa taxa metabólica.
Postura para durmir
Os fósiles do troodonto Mei e Sinornithoides demostran que os dinosauros durmían igual que certas aves modernas, coa cabeza metida baixo os brazos. Este comportamento, que podía axudarlles a manter a cabeza quente, é tamén característico das aves modernas.
Bioloxía reprodutora
Cando poñen ovos, ás femias das aves crécelles un tipo especial de tecido óseo nos brazos. Este óso con medula fórmase como unha capa rica en calcio dentro da parte externa dura do óso, e utilízase como fonte de calcio para fabricar a casca do ovo. A presenza de tecidos óseos derivados do endósteo que cobre o interior da cavidade medular de porcións de extremidades posteriores dun espécime de Tyrannosaurus rex atopado, suxiren que o T. rex utilizaba estratexias reprodutoras similares e revelou que o espécime en cuestión era femia. Posteriores investigacións atoparon óso medular no terópodo Allosaurus e no ornitópodo Tenontosaurus. Como a liña dos dinosauros que inclúe a Allosaurus e Tyrannosaurus diverxeu da liña que deu lugar a Tenontosaurus moi cedo na evolución dos dinosauros, isto indica que os dinosauros en xeral producían tecido óseo medular.
Incubacion e coidado das crías
miniatura|Un espécime aniñando de [[Citipati (dinosauro)|Citipati osmolskae no Museo Americano de Historia Natural na cidade de Nova York]] Varios espécimes de Citipati atopáronse fosilizados deitados nun niño sobre os seus ovos nunha posición que lembra moito á da incubación das aves.