cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Passeri
Descrición
A canción deste clado é esencialmente territorial, xa que comunica a identidade e situación dun individuo a outros paxaros e tamén indica intencións sexuais. A selección sexual entre os Passeri está principalmente baseada en vocalizacións miméticas. A preferencia das femias nalgunhas poboacións está baseada na amplitude do repertorio de cancións do macho. Canto maior é o repertorio do macho, máis femias atraerá. Non se debe confundir isto coas chamadas que usan as aves para dar alarmas e contactar co outras, que son especialmente importantes en aves que se alimentan ou migran en bandadas. Aínda que case todas as aves actuais emiten chamadas dalgún tipo, as cancións ben desenvolvidas só as poden producir os Passeri e unhas poucas liñaxes adicionais.
Outras aves (especialmente non paseriformes) ás veces teñen cancións para atraer parellas ou manter un territorio, mais estas son normalmente simples e repetitivas, carentes da variedade de moitas das cancións dos Passeri. A repetición monótona que fai o cuco común ou a poliña bastarda poden compararse coa variedade do canto do reiseñor ou da folosa palustre. Por outra parte, aínda que moitos paxaros cantores teñen cancións que son pracenteiras de oír para o oído humano, non sempre é así. Moitos membros da familia dos córvidos comunícanse grallando ou chiando con sons desagradables para os humanos. Porén, incluso estes teñen un tipo de canción, un chío baixo que cantan as parellas en cortexo. E aínda que algúns papagaios (que non son aves canoras) poden aprender a repetir a fala humana, a imitación vocal entre as aves está case completamente restrinxida aos paxaros cantores, algúns dos cales (como a ave lira ou os mímidos) son excelentes imitando sons doutras aves ou mesmo ruídos ambientais.
Repertorio de cancións e cortexo
A selección sexual sobre os cantos dos paxaros pode distorsionarse como indican varios estudos sobre diferentes aspectos das cancións das aves. Como resultado disto un canto pode variar incluso dentro dunha mesma especie. Moitos autores cren que entre o repertorio de cancións e a cognición hai unha relación directa. Porén, un estudo publicado en 2013 mostrou que non sempre as capacidades cognitivas están relacionadas directamente co repertorio de cancións dunha ave canora. Concretamente, crese que a aprendizaxe espacial ten unha relación inversa co repertorio de cancións. Así por exemplo, pode haber un individuo que non migra coma outros da especie, pero ten un mellor repertorio de cancións. Isto suxire unha solución intermedia de compromiso evolutiva entre posibles alelos. A elección dos trazos pola selección natural que son máis axeitados para o éxito reprodutivo puido ser unha solución intermedia en ambas as direccións dependendo de en que trazo se producise a maior fitness naquel período de tempo.
O repertorio de cancións pode atribuírse aos machos, xa que é un dos principais mecanismos de cortexo. Os repertorios de cancións difiren dun macho a outro e dunha especie a outra. Algunhas especies poden ter grandes repertorios mentres que outras poden telos significativamente menores. A elección dos machos que fan as femias de Passeri é un importante campo de estudo, xa que as capacidades canoras están en continua evolución. Ultimamente realizáronse numerosos estudos sobre os repertorios dos paxaros cantores, pero desafortunadamente, non houbo aínda evidencias concretas que confirmen que todas as especies de paxaros cantores prefiren repertorios grandes. Pode concluírse que determinadas especies poden variar no grao en que un repertorio máis grande está ligado a unha mellor fitness. Con esta conclusión, pode inferirse que a evolución por selección natural ou selección sexual, favorece a capacidade de manter grandes repertorios nesas especies, xa que iso leva a un maior éxito reprodutivo. Durante a época do cortexo, dise que os machos incrementan o seu repertorio imitando outras especies de aves. Probouse que canto mellor é a capacidade de imitación, a capacidade de retención e o número das outras especies imitadas isto ten unha relación positiva co éxito no apareamento. As preferencias das femias causan a constante mellora da exactitude e a presentación das cancións copiadas.
Taxonomía e sistemática
Sibley e Alquist dividiron os paxaros cantores en dúas "parvordes" denominadas Corvida e Passerida (a práctica taxonómica estándar consideraríaas infraordes). Non obstante, posteriores estudos moleculares mostraron que este tratamento estaba errado. Os Passerida son unha ampla liñaxe, que comprende un terzo das especies de aves (3.885 especies de Passerida en 2015 ). Estes son subdivididos en tres grandes superfamilias (aínda que non se corresponden exactamente coa distribución que fixeron Sibley e Ahlquist), ademais dalgunhas outras liñaxes menores. En contraste, os "Corvida" de Sibley e Alquist son un grao filoxenético, e un artefacto da metodoloxía fenética. A maioría deles forman a gran superfamilia Corvoidea (812 especies en 2015 ), que é un grupo irmán dos Passerida. As restantes 15 familias de Oscines (343 especies en 2015 ) forman unha serie de grupos irmáns que se ramificaron basalmente do clado corvoide-passérido. Todos estes grupos, que forman polo menos seis clados basais que se ramificaron sucesivamente, encóntranse exclusivamente ou predominantemente en Australasia. Os endémicos de Australia son tamén importantes entre as liñaxes basais tanto de corvoides coma de paséridos, o que suxire que o paxaros cantores se orixinaron e diverxiron en Australia.
O Bispado, Bretoña, A Pastoriza
O Bispado é un lugar da parroquia de Bretoña, no concello lugués da Pastoriza, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2015 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
St Andrew's Stadium
St Andrew's é un estadio de fútbol do barrio de Bordesley de Birmingham, Inglaterra. É o fogar do Birmingham City F.C. desde a súa apertura en 1906 e conta con capacidade para 30.079 espectadores.
Historia
O estadio foi inaugurado en 1906, e contaba cun aforamento de 75.000 espectadores, constando dunha tribuna cuberta e o resto de bancadas ao descuberto. O maior rexistro de asistencia situouse entre os 66.844 e 67.341 espectadores, nun partido da FA Cup de 1939 que terminou en empate contra o Everton. Durante a segunda guerra mundial, a tribuna queimouse e o terreo de xogo quedou gravemente danado. A nova tribuna construíuse na década de 1950, e unha pequena bancada nun dos fondos, pero houbo poucos cambios até a década de 1990. Trala adquisición do club en 1993, tódalas localidades foron remodeladas e convertéronse en localidades de asento para dar cumprimento ao Informe Taylor para a seguridade dos recintos deportivos, reducíndose a capacidade a pouco máis de 30.000.
Partidos
St Andrew's acolleu partidos internacionais da selección de fútbol de Inglaterra nas categorías inferiores á selección absoluta, así como partidos da semifinal da FA Cup e finais de competicións menores. Celebráronse tamén outros acontecementos deportivos, incluídos o rugby e o boxeo profesional, e, máis recentemente, escenario de concertos de música. O estadio ten salas axeitadas para os negocios ou eventos sociais e unha tenda de merchandising oficial do Birmingham City.
Universidade Pública de Navarra
250px|miniatura|Universidade Pública de Navarra A Universidade Pública de Navarra, abreviado UPNA (en Nafarroako Unibertsitate Publikoa, NUP; en Universidad Pública de Navarra), é unha universidade pública española, a segunda por número de alumnos existente en Navarra. Conta con aproximadamente 8.000 alumnos en tres campus situados en Pamplona e Tudela.
A UPNA foi creada en 1987 polo Parlamento de Navarra, por iniciativa do entón goberno socialista de Gabriel Urralburu, co obxectivo de que ampliase a oferta de titulacións existentes e de que reunise as ensinanzas universitarias impartidas en centros públicos que, ata ese momento, actuaban sen a coordinación suficiente.
Xunto coa Universidade de Navarra (privada) e a UNED é unha das tres universidades con sede na capital navarra.
Campus
A universidade conta con tres campus:
Trampa chinesa
200px|miniatura|dereita Unha trampa chinesa é un tipo de xoguete, utilizado en forma de brincadeira tanto en nenos como en adultos. É un puzzle sinxelo que retén os dedos da vítima (xeralmente os índices) nun pequeno cilindro de tecido de bambú.
Deseño
A reacción inicial da vítima é tirar os dedos para fóra, pero iso só reforza a trampa. O xeito de escapar da trampa é empurrar os extremos para o medio, o que amplía os ocos e libera os dedos.
Influencia cultural
A trampa chinesa é tamén unha metáfora común para un problema que pode ser superado a través da relaxación, ou sexa, non tentar resolvelo pola forza; por exemplo, en Terapia de Aceptación e Compromiso. . A trampa chinesa foi usada nunha serie de películas e series para televisión, incluíndo "This Little Wiggy", episodio da serie estadounidense The Simpsons.
Jean-Baptiste Joseph Fourier
Vida
Estudou cos beneditinos na Escola Superior de Auxerre, pero abandonou o seu camiño monástico para centrarse no estudo das ciencias.
Participou na revolución francesa e, grazas á caída do poder de Robespierre, salvouse de ser guillotinado. Incorporouse á Escola Normal Superior de París, onde tivo entre os seus profesores a Joseph-Louis Lagrange e Pierre Simon Laplace. Posteriormente, ocupou unha cátedra na Escola Politécnica.
Fourier participou na expedición de Napoleón a Exipto en 1798. Nomeado secretario perpetuo do instituto de Exipto o 22 de agosto de 1798, presenta numerosas memorias e dirixe unha das comisións de exploración do Alto Exipto. Entre as distintas funcións políticas ou administrativas que levou a cabo, destaca a de comisario francés no Divan. Á morte do Xeneral en Xefe do Exército de Oriente Jean Baptiste Kléber a mans dun fanático sirio na súa residencia no Cairo, Jean-Baptiste Joseph Fourier, amigo e colaborador do Xeneral Kléber, é quen pronuncia o eloxio fúnebre, o 17 de xuño diante do Instituto de Exipto. Ao seu regreso a Francia en 1801, Napoleón noméao prefecto de Isère entre 1802 e 1815. Fourier presenta a Jean-François Champollion aos veteranos da expedición de Exipto.
Entrou na Academia de Ciencias Francesa en 1817 e ao cabo de cinco anos converteuse no secretario perpetuo das seccións de matemáticas e física.
Traballos
miniatura|Busto de Fourier en Grenoble Foi en Grenoble onde centrou os seus experimentos sobre a propagación da calor que lle permiten modelar a evolución da temperatura a través de series trigonométricas. Estes traballos melloraron a modelaxe matemática de fenómenos físicos e contribuíron aos fundamentos da termodinámica.
Mais a simplificación excesiva que propoñen estas ferramentas foi moi debatida, principalmente por Pierre Simon Laplace e Joseph-Louis Lagrange.
Redacta o prefacio histórico da obra Description de l'Egypte e publica en 1822 a súa famosa Théorie Analytique de la Chaleur (Teoría Analítica da Calor). Seguidor da teoría matemática da condución da calor. Estabeleceu a ecuación diferencial parcial que goberna a difusión da calor solucionándoo polo uso de series infinitas de funcións trigonométricas. Nisto introduce a representación dunha función como unha serie de senos e cosenos, agora coñecidas como as series de Fourier.
O traballo de Fourier prové o ímpeto para máis tarde traballar en series trigonométricas e a teoría das funcións de variables reais.
The Avengers (filme)
Sinopse
Cando un inimigo inesperado xorde como unha gran ameaza para a seguridade mundial, Nick Fury, director da Axencia SHIELD, decide recrutar un equipo de super heroes para salvar o mundo dun desastre case seguro.
La Montaña (Oza)
La Montaña foi un semanario editado no Concello de Oza entre 1898 e 1899.
Historia e características
Subtitulado ''Semanario. Defensor de los intereses morales y materiales del distrito'', apareceu o 10 de xullo de 1898. Dirixido por José Moscoso Rey, caracterizouse pola loita contra o caciquismo, a reivindicación da defensa dos intereses locais e o seu escepticismo político ante a guerra de Cuba. No seu primeiro número declara:
Incluíu textos literarios que aparecían nas seccións "Cosas", "Conversa", "Charada" e "Cuento". Entre os seus colaboradores figuraron Francisco Añón e Curros Enríquez. Editábase na imprenta e librería de Carré. Cesou a súa publicación o 2 de abril de 1899.
Madagascar
A República de Madagascar, ou Madagascar, é unha illa e nación no océano Índico, afastada da costa sueste da África, separada pola canle de Mozambique. A illa principal, tamén chamada Madagascar, é a cuarta maior illa do mundo, e a maior de África. No pasado, a illa estaba unida ao continente africano, do cal se separou, por iso é lar do 5 % das plantas e animais do mundo, 80 % deles endémicos. De entre os principais exemplos de biodiversidade está o lémure, da familia dos primates, tres especies de paxaros endémicas e as súas árbores de baobab. O adxectivo derivado de Madagascar é "malgaxe". A principal lingua falada no país é o malgaxe.
Os veciños máis próximos de Madagascar son a posesión francesa de Mayotte, no noroeste; a posesión francesa da Reunión, no leste; as illas dispersas do Océano Índico, Illas Gloriosas (noroeste), Juan de Novoa (oeste), Bassas da India, Illa Europa (suroeste) e Tromelin (leste); as Comores no noroeste; e as Seychelles no norte. A súa capital é a cidade de Antananarivo.
Historia
Os primeiros habitantes de Madagascar chegaron de Asia entre os anos 100 e 500 da Era Cristiá. Os comerciantes árabes chegaron no século VII.
Os primeiros europeos que chegaron á illa foron os portugueses, mandados polo navegante Diogo Dias, o 10 de agosto de 1500.
Durante os dous séculos seguintes, Portugal, España, Gran Bretaña e Francia intentaron instalarse na costa, pero foron expulsados pola resistencia dos nativos, que no final do século XVII se unificaron baixo o reino Merina, con sede na meseta central. Finalmente, os franceses conseguiron a súa intención de construír bases comerciais nas costas malgaxes, algunhas veces pola forza e doutras diplomaticamente, no final do século XVIII.
Durante as Guerras Napoleónicas, o rei Radama I de Imerina púxose do lado dos británicos, que aumentaron a súa influencia dentro da illa á custa dos franceses e adestraron os nativos no uso de armas modernas. Porén, logo da morte de Radama I en 1828 perseguíronse os británicos, incluíndo os misioneiros. Durante o reinado de Radama II (1861–1863) introducíronse unha serie reformas modernas e Madagascar abriuse ao contacto con franceses e británicos, o que causou que os sectores máis tradicionais matasen o rei e desen marcha atrás aos cambios. Francia anexou a illa por completo en 1895 logo de derrotar a raíña Ranavalona III. Esta exiliouse un ano despois, á vez que se instituía un mandato militar francés e Madagascar era proclamada colonia francesa.
Xa en 1916, os franceses tiveron problemas coas organizacións secretas nacionalistas, pero lograron manter a orde. Francia só perdeu o control da illa durante 1942, cando os británicos a ocuparon por medo a que o Xapón se fixese con Madagascar. En 1943 foi entregada á Francia Libre e en 1946 deixou de ser colonia e converteuse en territorio de ultramar francés. Isto non impediu que o ano seguinte estalase unha revolta que forzou a Francia a convocar eleccións na illa, que gañaron os independentistas moderados. En 1960 Madagascar independizouse totalmente de Francia e instituíuse unha república baixo o goberno de Philibert Tsiranana, líder do Partido Socialdemócrata.
En 1975 houbo un golpe de estado militar que puxo o goberno nas mans do capitán de fragata Didier Ratsiraka, que gobernou con puño de ferro ata que en 1992 as presións populares o obrigaron a designar un goberno de transición á democracia. Ratsiraka foi derrotado nas eleccións presidenciais de 1993 por Albert Zafy, pero gañou as lexislativas que se celebraron simultaneamente.
A situación de tensión entre os partidarios de Ratsiraka e o goberno de Zafy levou á destitución deste último polo parlamento en 1996, sendo substituído por Norbert Ratsirahonana. Este era un colaborador de Zafy que gobernou coa súa axuda até as eleccións de 1997, nas que Ratsiraka se fixo novamente co poder. Didier Ratsiraka conservaría o poder até as eleccións presidenciais de decembro de 2001, cando tras uns resultados controvertidos, o seu rival, o até entón alcalde de Antananarivo, Marc Ravalomanana se declarou gañador por maioría absoluta da primeira volta das eleccións, acusando de fraude ao goberno, que publicara uns resultados que facían necesaria unha segunda volta.
Dende a consolidación do poder por parte de Marc Ravalomanana, o país conseguiu alcanzar unhas cotas moi altas de crecemento económico, apoiado por cuantiosas axudas de institucións internacionais como o Banco Mundial.
En xaneiro de 2009 comezaron unhas protestas contra o goberno. A violencia enfrontou a Marc Ravalomanana contra Andy Rajoelina, alcalde da capital, Antananarivo. Máis de 170 persoas perderon a vida. Rajoelina pediu aos seus seguidores que saísen as rúas contra Ravalomanana, en contra do seu modo de vida "autocrático" e a súa política económica.
Aínda que os gobernos estranxeiros evitaron lexitimar este cambio de poder, a Corte Constitucional recoñeceu a orde de traspaso de poderes do directorio militar. A Corte declarou que Andry Rajoelina exercía as atribucións do presidente da República enunciadas polas disposicións da Constitución.
Subdivisións
80px|miniatura|dereita|Mapa das provincias de Madagascar
Madagascar está dividido en seis provincias ou 22 rexións:
Xeografía
miniatura|dereita|250px|Madagascar Madagascar é unha illa (a máis grande de África e a cuarta máis grande do mundo) que se atopa rodeada integramente polo océano Índico. Está separada do resto do continente pola canle de Mozambique. Hai que destacar que hai moitos anos Madagascar se atopaba unida ao continente, do cal se separou, o que fixo que o illamento orixinado a raíz desta separación sexa o artífice da conservación no territorio malgaxe de multitude de especies únicas no mundo: lémures como o Daubentonia madagascariensis ou peixes como o Teramulus kieneri.
Economía
A agricultura, a pesca e a silvicultura son os alicerces da economía, explicando o 34 % do PIB e contribuíndo en máis do 70 % aos ingresos coas exportacións. A industria presenta a fabricación de tecidos e o procesamento de produtos agrícolas. O crecemento da produción entre 1992 e 1997 foi menor que a taxa de crecemento da poboación. O crecemento foi contido por folgas contra o goberno e manifestacións, unha decadencia na demanda mundial de café e o pouco compromiso do goberno coa reforma económica. Hai poderosos obstáculos que impiden o desenvolvemento do potencial de crecemento de Madagascar; o grao de reformas do goberno, sen axuda financeira e investimento estranxeiro, serán determinantes.
Demografía
O idioma é de orixe malaio-polinesia e fálase en toda a illa. O francés, antigo idioma colonial, está tamén moi estendido.
A maior parte da poboación segue prácticas relixiosas tradicionais, as cales enfatizan os vínculos entre a vida e a morte, na crenza de que a morte une os seus devanceiros no rango da divindade e que os devanceiros están moi interesados no destino dos seus descendentes vivos.
Cerca do 45 % da poboación consta de cristiáns, divididos en forma igual entre católicos romanos e protestantes.
Cultura
Os dous idiomas oficiais de Madagascar son o malgaxe, un idioma de orixe malaio-polinesia, e o francés. Aproximadamente o 41 % da poboación total practica o cristianismo, ao redor de 52 % mantén crenzas tradicionais e o 7 % segue o islamismo.
Azores Airlines
Azores Airlines, antes coñecida como SATA Internacional, é unha aeroliña portuguesa baseada no municipio de Ponta Delgada, na illa de São Miguel nos Azores. É unha filial de SATA Air Açores que opera os voos internacionais da compañía, conectando o arquipélago con Europa e América do Norte dende o seu centro de conexións no aeroporto João Paulo II.
Frota
En novembro de 2020 Azores Airlines operaba unha frota formada completamente por avións Airbus:
Os avións máis pequenos están operados pola compañía nai SATA Air Açores co seu propio certificado de operador aéreo, mentres que os máis grandes están alugados (wet-lease) a Hi Fly de forma estacional.
Narrow Stairs
Narrow Stairs é o sexto álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock Death Cab for Cutie, publicado o 12 de maio de 2008 no Reino Unido e un día despois nos Estados Unidos a través dos selos Atlantic Records e Barsuk Records.
Azores Airlines
Ligazóns externas
Páxina web
Narrow Stairs
Listaxe de cancións
As dúas últimas demos tamén se incluíron na edición en vinilo do álbum.
The Faint
The Faint é unha banda estadounidense de indie rock formada en Omaha, Nebrasca. O grupo está composto por Todd Fink, Graham Ulicny, Dapose e Clark Baechle. The Faint foi coñecida orixinalmente como Norman Bailer e incluía a Conor Oberst (de Bright Eyes, grupo que xirou con The Faint en 2005). Oberst deixou a banda pouco despois da súa formación.
As cruces de pedra na Bretaña
miniatura|Croix de Pennavern, Bretaña
As cruces de pedra na Bretaña é un estudo histórico e descritivo dos cruceiros na Bretaña francesa publicado por Castelao en 1930, como documentación previa para outro traballo similar que estaba preparando sobre os cruceiros galegos, As cruces de pedra na Galiza.
Contido
Foi publicado polo Seminario de Estudos Galegos o 15 de maio de 1930, e impreso na imprenta Antúnez, de Pontevedra. Contén o resultado do percorrido realizado coa súa muller, Virxinia, entre maio e agosto de 1929 grazas a unha axuda concedida pola Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas. Dise que se lle concedeu grazas ás manobras dalgúns amigos seus para axudarlle a supera-la depresión sufrida trala morte do seu único fillo, Alfonso Xesús de Braga, en xaneiro de 1928.
Segundo di o propio Castelao, para entendermos os cruceiros galegos cumpría coñecer previamente os bretóns, tan imitantes dos galegos. No limiar do libro escribe:
Valentín Paz Andrade realizara en 1927 unha viaxe por aquelas terras e observou as similitudes advertindo diso a Castelao, quen levaba estudando esta manifestación artística en Galicia desde principios dos anos vinte.
miniatura|Calvario de Pleyben (Bretaña). O texto divídese en cinco capítulos, comezando polas cruces primitivas (que data xa no século V) e os megálitos cristianizados ata rematar na descrición pormenorizada dos calvarios, coa representación de numerosas escenas e, algúns deles, con centos de figuras, como o de Guimiliau, que cualifica como o máis interesante e máis instrutivo; ou o de Pleyben, do que di que é o mellor de todos, o máis acertado e o máis artístico. As descricións dos cruceiros complétanse cun total de 151 debuxos, de conxunto e de detalle, e 12 fotografías.
Á marxe do propio libro, a viaxe de Castelao deu pé a un longo artigo, co título Sant-iago na Bretaña, que publicou na revista Nós o 25 de xullo de 1929 (nº 67) e o mesmo día de 1930 (nº 79), incluíndo a tradución dun romance bretón titulado Don Xoán Derrién.
Mutación por desprazamento do marco de lectura
350px|miniatura|Diferentes tipos de mutacións por indeis. O panel C é simplemente unha deleción e non unha mutación por desprazamento do marco de lectura.
Unha mutación por desprazamento do marco de lectura (ou por cambio da pauta de lectura) é unha mutación causada por indeis (insercións ou delecións) de certo número de nucleótidos na secuencia de ADN que non é divisible por tres. Debido a que a expresión xénica se realiza por medio de tripletes ou codóns, unha inserción ou deleción deste tipo pode cambiar o marco de lectura (o agrupamento de codóns), tendo como resultado unha tradución de proteínas completemente diferente da orixinal. Canto máis ao principio da secuencia ocorra a deleción ou inserción, máis se altera a proteína. Unha mutación de desprazamento do marco de lectura non é o mesmo que un polimorfismo dun único nucleótido, no cal se substitúe un nucleótido, en lugar de inserirse ou eliminarse un. Unha mutación por desprazamento de marco de lectura causará en xeral que os codóns que están despois da mutación codifiquen diferentes aminoácidos. A mutación por desprazamento do marco de lectura tamén altera o primeiro codón de terminación ou stop ("UAA", "UGA" ou "UAG") que se encontra na secuencia, pero tamén podería orixinar un codón de terminación novo situado antes do normal. O polipéptido que se crea podería ser anormalmente curto ou anormalmente longo e moi probablemente non será funcional.
Introdución
A información que contén o ADN determina a función dunha proteína nas células de todos os organismos. A transcrición e tradución fan que esta información se comunique para fabricar proteínas. Porén, un erro na lectura desta comunicación pode causar que o funcionamento da proteína non sexa correcto e finalmente cause unha doenza, incluso se a célula ten unha serie de medidas correctoras.
250px|miniatura|O modelo do [[dogma central da bioloxía molecular]]
O dogma central
En 1956 Francis Crick describiu o fluxo de información xenética desde o ADN a unha secuencia específica de aminoácidos para fabricar unha proteína denominándoo dogma central da bioloxía molecular. Para que unha célula funcione correctamente, necesítase que as proteínas se produzan adecuadamente para desempeñaren as súas actividades estruturais e catalíticas. Para asegurar que o xenoma transmite satisfactoriamente a información, a célula incorpora mecanismos de corrección de probas como exonucleases e sistemas de reparación de discordancias durante a replicación do ADN.
Transcrición e tradución
Despois da replicación do ADN, a lectura dunha sección seleccionada de información xenética lévase a cabo por medio da transcrición. Os nucleótidos que conteñen a información xenética están agora nunha febra molde mensaxeira chamada ARNm. O ARNm únese a unha subunidade dun ribosoma e interacciona cun ARNr. A información xenética transportada nos codóns do ARNm é agora lida (decodificada) polos anticodóns do ARNt. A medida que se le cada codón (triplete), os aminoácidos se enlazan formando a cadea polipeptídica ata que se chega ao codón de finalización (UAG, UGA ou UAA). Nese momento, o polipéptido (proteína) está sintetizada e é liberada. De cada 1000 aminoácidos incorporados á proteína, normalmente só un é incorrecto. Esta fidelidade de recoñecemento dos codóns, indica a importancia de manter o marco de lectura correcto, o cal é asegurado por un axeitado apareamento de bases no sitio A do ribosoma, a actividade de hidrólise do GTP do factor EF-Tu, unha forma de estabilidade cinética e un mecanismo de corrección de probas unha vez que se libera EF-Tu.
O desprazamento do marco de lectura pode tamén ocorrer durante a tradución de retrovirus na célula, producindo diferentes proteínas a partir de marcos de lectura abertos solapantes, como as proteínas retrovirais gag-pol-env. Isto é bastante común en virus e tamén ocorre en bacterias e lévedos (Farabaugh, 1996). A transcriptase inversa, a diferenza do que fai a ARN polimerase II, pénsase que é unha poderosa causa da aparición de mutacións por desprazamento do marco de lectura. En experimentos só do 3 ao 13% de todo este tipo de mutacións ocorre por culpa da ARN polimerase II. En procariotas a taxa de erro que induce mutacións de dedsprazamento do marco de lectura é só de entre 0,0001 e 0,00001.
Hai varios procesos biolóxicos que contribúen a evitar estas mutacións. As mutacións inversas prodúcense cando a secuencia mutada cambia outra vez á secuencia orixinal de tipo silvestre. Outra posibilidade para corrixir a mutación é o uso dunha mutación supresora. Isto compensa o efecto da mutación orixinal ao crear unha segunda mutación, que despraza a secuencia que fai que se lean os aminoácidos correctos. Tamén se pode usar un ARN guía para inserir ou eliminar uridina no ARNm despois da transcrición, isto permite que se lea o marco de lectura correcto.
Importancia do codón ou triplete
300px|miniatura|O código de tres letras ([[codóns)]]
Un codón é un conxunto de tres nucleótidos, un triplete que codifica un determinado aminoácido. O primeiro codón estabiliza o marco de lectura. A secuencia do esqueleto de aminoácidos dunha proteína defínese polos sucesivos tripletes contiguos. Os codóns son a clave da tradución da información xenética para a síntese de proteínas. O marco de lectura establécese cando empeza a tradución do ARNm e mantense segundo se vai lendo un triplete tras outro. A lectura do código xenético está sometida a tres regras. Primeiro, os codóns lense en dirección 5' a 3'. Segundo, os codóns non se solapan e a mensaxe non tren ocos. A última regra, que xa se mencionou antes, é que a mensaxe se traduce nun marco de lectura fixo. 250px|miniatura|Exemplo de diferentes tipos de mutación puntual
Mecanismo
As mutacións de desprazamento do marco de lectura poden ocorrer aleatoriamente ou ser causadas por un estímulo externo. A detección de mutacións de desprazamento do marco de lectura poden ocorrer por varios métodos diferentes. Os desprazamentos de marco son só un tipo de mutación que pode orixinar proteínas incompletas ou incorrectas, pero explican unha significativa porcentaxe de erros no ADN.
Xenético ou ambiental
As mutacións xenéticas a nivel de bases nucleotídicas poden ser inducidas por factores ambientais. Realizouse un estudo ambiental sobre a produción de mutacións por desprazamento de marco de electura inducidos pola luz UV polas ADN polimerases deficientes na actividade exonuclease 3′ → 5′. No estudo a secuencia normal foi cambiada para estudar os marcos de lectura. Os encimas pol I Kf de Escherichia coli e a ADN polimerase mutante de T7 desprovistos da actividade exonuclease 3′ → 5′ producen reversións inducidas pola luz UV a maior frecuencia que as súas equivalentes exonucleases funcionais. Os datos indican que a perda de actividade de corrección de probas incrementa a frecuencia de desprazamentos de marcos de lectura inducidos pola luz UV.
Fluorescencia
Os efectos de bases veciñas e da estrutura secundaria para detectar a frecuencia de mutacións por desprazamento do marco de lectura foron investigadas en profundidade usando fluorescencia. O ADN etiquetado fluorescentemente, por medio de análogos de bases, permite estudar os cambios locais da secuencia de ADN. Os estudos sobre os efectos da lonxitude da febra cebadora revelan que se observa unha mestura de equilibrio de catro conformacións de hibridación cando as bass do molde fan un bucle que forma unha protuberancia, é dicir, unha estrutura flanqueada a ambos os lados por ADN dúplex. En contraste, observouse unha estrutura de dobre bucle cunha conformación de ADN non usual no seu bordo de augas abaixo cando as bases extruídas estaban posicionadas na unión cebador-molde, o que mostra que os aliñamentos incorrectos poden ser modificados pola estrutura secundaria do ADN veciño.
Secuenciación
miniatura|Unha mutación por deleción altera todos os codóns que están despois dela e pode facer que a síntese proteica se deteña prematuramente ao formarse un codón de terminación novo.
A secuenciación de Sanger e a pirosecuenciación son dous métodos que se utilizaron para detectar mutacións por desprazamento do marco de lectura; porén, é probable que os datos xerados non sexan da máxima calidade. Aínda así, identificáronse 1,96 millóns de indeis por secuenciación de Sanger que non se solapan con outras bases de datos. Cando se observa unha mutación por despramento do marco de lectura compárase cos datos da Human Genome Mutation Database (HGMD) para determinar se a mutación ten un efecto prexudicial. Isto faise examinando catro características. Primeiro, a proporción entre o ADN afectado e conservado, segundo, a localización da mutación en relación ao transcrito, terceiro, a proporción de aminoácidos conservados e afectados e finalmente a distancia do indel ao final do exón.
A secuenciación masivamente paralela é un novo método que se pode utilizar para detectar mutacións. Usando este método, poden secuenciarse ata 17 xigabases á vez, a diferenza dos rangos máis limitados que permite a secuenciación de Sanger de só aproximadamente 1 quilobase. Disponse de varias tecnoloxías para realizar este test e esta sendo considerado para usalo en aplicacións clínicas. Cando se fan tests para diferentes carcinomas, os métodos correntes só permiten examinar un xene á vez. A secuenciación masivamene paralela pode testar varios cancros causantes de mutacións á vez a diferenza de diversos tests específicos. Un experimento para determinar a exactitude deste método de secuenciación máis moderno para 21 xenes e non tivo resultados de falsos positivos para mutacións por desprazamento do marco de lectura.
Diagnose
Nos Estados Unidos a patente (5.958.684) de 1999 de Leeuwen, detalla os métodos e reactivos para a diagnose de doenzas causadas por ou asociadas cun xene que ten unha mutación somática que deu lugar a unha mutación por desprazamento da pauta de lectura. Os métodos requiren proporcionar un tecido ou mostra fluída e realizar unha análise xénica para mutacións por desprazamento do marco de lectura ou unha proteína xerada por este tipo de mutación. A secuencia de nucleótidos do xene sospeitoso é proporcionada por secuencias xénicas publicadas ou por clonación e secuencición do xene sospeitoso. A secuencia de aminoácidos codificada polo xene predícese despois.
Frecuencia
As mutacións ocorren malia as regras que gobernan o código xenético e os diversos mecanismos presentes nunha célula para asegurar a transferencia correcta da información xenética durante o proceso da replicación do ADN e durante a tradución; as mutacións por desprazamento do marco de lectura non son o único tipo. Hai polo menos outros dous tipos de mutacións puntuais recoñecidas, como son as mutacións con cambio de sentido e as mutacións sen sentido. Unha mutación por desprazamento do marco de lectura pode cambiar drasticamente a capacidade de codificación (información xenetica) da mensaxe. Pequenas insercións ou delecións (as de menos de 20 pares de bases) constitúen o 24% das mutacións que se manifestan en doenzas xenéticas actualmente recoñecidas.
As mutacións por desprazamento do marco de lectura son máis comúns en rexións do ADN con repeticións. Unha razón para isto é o escorregamento do encima polimerase nas rexións repetidas, que permite que as mutacións entren na secuencia. Poden realizarse experimentos para determinar a frecencia de mutacións por desprazamento do marco de lectura ao engadir ou eliminar un número de nucleótidos preestablecido. Fixéronse experimentos engadindo catro pares de bases, chamados experimentos +4, pero un equipo da Universidade Emory examinou a diferenza en frecuencia de mutación ao engadir ou eliminar un par de bases. Demostrouse que non había diferenzas na frecuencia entre a adición e eliminación de pares de bases. Hai, non obstante, unha diferenza no resultado final da proteína.
A enfermidade de Huntington é un dos nove trastornos de reiteración de codón causado por mutacións de expansión da poliglutamina que inclúe a ataxia espinocerebelar (SCA) 1, 2, 6, 7 e 3, a atrofia muscular espinobulbar e a atrofia dentato-rubro-pálido-luisiana. Debe haber unha ligazón entre as doenzas causadas por mutacions de expansión da poliglutamina e da polialanina, xa que o marco despraza o produto do xene SCA3 orixinal que codifica CAG/poliglutaminas a GCA/polialaninas. O escorregamento ribosómico durante a tradución da proteína SCA3 propúxose como o mecanismo resultante do desprazamente desde o marco que codifica a poliglutamina ao da polialanina. Unha deleción de dinucleótidos ou a inserción dun só nucleótido sen o tracto de poliglutamina do exón 1 da huntingtina desprazaría a repetición CAG, marco codificante da poliglutamina, en +1 (desprazamento de marco de +1), a GCA, marco que codifica a polialanina e introduce un novo epítopo no C-terminal do exón 1 da hungtintina (APAAAPAATRPGCG).
Enfermidades
Varias enfermidades presentan mutacións por desprazamento do marco de lectura como polo menos parte da súa causa. Coñecer as mutacións prevalentes pode tamén axudar á diagnose da enfermidades. Actualmente hai intentos de usar mutacións por desprazamento do marco de lectura como beneficiosas no tratamento de doenzas, cambiando o marco de lectura dos aminoácidos. 250px|miniatura|Frecuencia de mutacións no xene BRCA1 no [[cromosoma 17.]] 250px|miniatura|Frecuencia de mutacións no xene BRCA2 no [[cromosoma 13.]]
Cancro
As mutacións por desprazamento do marco de lectura son un factor no cancro colorrectal e noutros cancros con inestabilidade de microsatélite. Como se indicou antes, estas mutacións é máis probable que ocorran nunha rexión con secuencia repetida. Cando a reparación de discordancias no ADN non arranxa a adición ou deleción de bases, é máis probable que estas mutacións sexan patoxénicas. Isto pode deberse en parte a que o tumor non recibe ordes de parar de crecer. Experimentos feitos en lévedos e bacterias axudan a mostrar as características dos microsatélites que poden contribuír a unha reparación de discordancias no ADN defectuosa. Estes inclúen a lonxitude do microsatélite, a composición do material xenético e o grao de pureza das repeticións. Baseándose en resultados experimentais os microsatélites máis longos teñen unha taxa maior de mutacións por desprazamento do marco de lectura. O ADN flanqueante pode tamén contribuír a mutacións deste tipo. No cancro de próstata unha mutación por desprazamento do marco de lectura cambia o marco de lectura aberto (ORF) e impide a apoptose. Isto leva a un crecemento non regulado do tumor. Aínda que hai tres factores ambientais que contribúen á progresión do cancro de próstata, hai tamén un compoñente xenético. Durante a testaxe de rexións codificantes para identificar mutacións, descubríronse 116 variantes xenéticas, incluíndo 61 mutacións por desprazamento do marco de lectura. Hai unhas 500 mutacións no cromosoma 17 que parecen xogar un papel no desenvolvemento dos cancros de mama e ovario no xene BRCA1, algunhas das cales son desprazamentos do marco de lectura.
Enfermidade de Crohn
A enfermidade de Crohn está asociada co xene NOD2. A mutación é unha inserción dunha citosina na posición 3020. Isto orixina un codón de terminación prematuro, acurtando a proteína que se supón que se transcribe. Cando a proteína pode formarse normalmente, responde aos lipopolisacáridos bacterianos, e a mutación 3020insC impide que a proteína sexa sensible.
Fibrose quística
A fibrose quística é unha doenza baseada en mutacións no xene do regulador de condutancia transmembrana da fibrose quística (CFTR). Identificáronse unhas 1500 mutacións, mais non todas causan a doenza. A maioría dos casos de fibrose quística son o resultado da mutación ∆F508, que elimina o aminoácido. Dúas mutacións por desprazamento do marco de lectura son interesantes no diagnóstico da fibrose quística, CF1213delT e CF1154-insTC. Ambas as mutacións aparecen comunmente en tándem con polo menos outra mutación máis. Ambas as dúas causan unha pequena diminución no funcionamento dos pulmóns e aparecen nun 1% dos pacientes testados. Estas mutacións foron identificadas por secuenciación de Sanger.
VIH
A CCR5 é un dos cofactores para a entrada na célula asociados co VIH, máis frecuentemente implicados nas cepas indutoras de non sicitio, é máis frecuente en pacientes de VIH non avanzado que en pacientes de SIDA. Unha deleción de 32 pares de bases no CCR5 foi identificado como unha mutación que impide a probabilidade de infección por VIH. Esta rexión no marco de lectura aberto (ORF) contén unha mutación por desprazamento do marco de lectura orixinando un codon de terminación prematuro. Isto orixina a perda da función do correceptor de VIH in vitro. O CCR5-1 é considerado o tipo silvestre e CCR5-2 o alelo mutante. As persoas heterocigotas para esta mutación do CCR5 eran menos susceptibles ao desenvolemento da infección por VIH. Nun estudo, entre persoas cunha grande exposición ao virus VIH, non houbo ningún homocigoto para a mutación CCR5 que dese positivo no test do VIH.
Enfermidade de Tay–Sachs
A enfermidade de Tay-Sachs é unha doenza mortal que afecta o sistema nervioso central. Dáse máis frecuentemente en bebés e nenos pequenos. A progresión da enfermidade empeza xa no útero, pero os síntomas non aparecen ata aproximadamente os 6 meses de idades. Non ten curación coñecida. As mutacións no xene da β-hexosaminidase A (Hex A) afectan o comezo desta doenza, e describíronse 78 mutacións de diferentes tipos relacionadas, 67 das cales se sabe que causan a doenza. A maioría das mutacións observadas (65/78) son substitucións dun só nucleótido ou SNPs, 11 delas delecións, 1 grande e 10 pequenas e 2 insercións. 8 das mutacións observadas son desprazamentos de marcos de lectura, 6 delecións e 2 insercións. Unha inserción de 4 bases no exón 11 detéctase no 80% dos casos de Tay-Sachs que se dan na poboación xudía asquenací. As mutacións por desprazamento de marco de lectura orixinan un codón de finalización prematuro, que se sabe desempeña un papel no desenvolvemento da enfermidade en bebés. O atraso no comezo da enfermidade parece estar causado por 4 mutacións distintas, unha é unha deleción de 3 pares de bases.
Síndrome de Smith–Magenis
A síndrome de Smith-Magenis é unha complexa síndrome que causa deficiencia intelectual, trastornos do sono, problemas de comportamento e diversas anomalías craniofaciais, esqueléticas e viscerais. A mioría dos casos desta doenza débense a unha deleción común de ~3,5 Mb que comprende o xene do factor de transcrición RAI1 (ácido retinoico inducido 1). Outros casos ilustran a variabilidade do fenotipo desta síndrome que non se vira previamente na mutación de RAI1, incluíndo a perda de audición, ausencia de comportamentos autoabusivos, e atrasos globais leves. A secuenciación de RAI1 revelou unha mutación dun tracto heptamérico C (CCCCCCC) no exón 3 que tiña como resultado mutacións por desprazamento do marco de lectura. Das sete mutacións de cambio de marco das que se informou en tractos poli C de RAI1, catro casos (~57%) ocorrían neste tracto heptamérico C. Os resultados indican que este tracto heptamédico C é un punto quente de recombinación preferencial de insercións/delecións (indeis dun só nucleótido) e, por tanto unha diana primaria para a análise en pacientes que se sospeita que teñen mutacións en RAI1.
Cardiomiopatía hipertrófica
A cardiopatía hipertrófica é a causa máis común de morte súbita en xente nova, incluíndo atletas adestrados, e é causada por mutacións en xenes que codifican proteíns do sarcómero cardíaco. As mutacións no xene da troponina C (TNNC1) son unha rara causa xenética da cardiomiopatía hipertrófica. Un estudo recente indicou que unha mutación por desprazamento do marco de lectura (c.363dupG ou p.Gln122AlafsX30) na troponina C era a causa de cardiomiopatía hipertrófica (e da morte cardíaca súbita) en machos de 19 anos de idade.
Tratamentos
Atopar unha curación para as doenzas causadas por mutacións por desprazamento do marco de lectura é difícil, a pesar de que se investiga moito. Un exemplo é unha inmunodeficiencia primaria, unha condición herdada que pode orixinar un incremento de infeccións. Hai 120 xenes e 150 mutacións que xogan un papel nas inmunodeficiencias primarias. O tratamento estándar é actualmente a terapia xénica, pero este é un tratamento de alto risco e pode a miúdo orixinar outras enfermidades, como a leucemia. Entre os procedementos de terapia xénica están modificar a proteína de fusión nuclease dedo de zinc, clivando ambos os extremos da mutación, o que a elimina da secuencia. O salto de exón mediado por oligonucleótidos antisentido é outra posibilidade para a distrofia muscular de Duchenne. Este proceso permite satarse a mutación para que o resto da secuencia permanza dentro do marco e a funcionalidade da proteína siga intacta. Porén, isto non cura a doenza, só trata os síntomas e só é práctica en proteínas estruturais ou outros xenes repetitivos. Unha terceira forma de reparala é o mosaicismo reversor, que ocorre de forma natural creando unha mutación inversa ou unha mutación nun segundo sitio que corrixe o marco de lectura. Esta reversión pode ocorrer por recombinación intraxénica, conversión xénica mitótica, escorregamento do ADN nun segundo sitio ou reversión específica de sitio. Isto é posible en varias doenzas, como a inmunodeficiencia combinada grave ligada ao X, a síndrome de Wiskott–Aldrich e a síndrome de Bloom. Non hai fármacos nin outros medios farmacoxenómicos que poidan axudar aos pacientes de inmunodeficiencia primaria.
Unha patente europea (EP1369126A1) de 2003 de Bork rexistra un método usado para a prevención de cancros e para o tratamento curativo de cancros e precancros como os tumores esporádicos por unha deficiente reparación de discordancias no ADN e os tumores asociados a cancro colorrectal non poliposo hereditario. A idea é utilizar inmunoterapia con mesturas combinatorias de péptidos derivados de mutacións por desprazamento do marco de lectura específicos de tumores para provocar a resposta de células T citotóxicas dirixidas especificamente contra as células tumorais.
Gaitelgrima de Benevento
Gaitelgrima de Benevento, tamén coñecida como Gaitelgrima de Capua, nada en data descoñecida e finada despois de 1027, foi unha princesa longobarda.
Traxectoria
Filla de Pandulfo II de Capua e irmá de Pandulfo IV, foi a segunda muller de Guaimaro IV de Salerno. Son catro os fillos da parella dos que se conserva memoria:
Cola Cao
200px|dereita Cola Cao é unha marca de chocolate en po da empresa Grupo Nutrexpa. Os seus ingredientes son cacao, azucre, noz de cola e sales minerais.
Historia
O produto foi creado en 1946, e acadou sona en España na década de 1950 grazas á publicidade na radio, onde se anunciaba coa "canción del negrito", publicitando o produto como «almorzo e merenda ideal». En 1962, coa chegada da televisión a España, empezan os seus primeiros comerciais, que adaptan a sintonía radiofónica a uns debuxos animados.