cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel Moriche Mostajo
Traxectoria
Na actualidade Manolo Moriche é máis coñecido pola súa faceta periodística xa que leva anos comentando encontros de rugby en Canal+ e Movistar+.
Ramón Acín
Traxectoria
En maio de 1917 aprobou a oposición e conseguiu a praza de profesor numerario de Debuxo das Normais de Huesca. O 28 de maio regresou a Huesca, onde o seu pai, xa moi enfermo, faleceu ó día seguinte.
En febreiro de 1919, xunto con outros compañeiros da Agrupación Libre de Huesca, fundou a revista decenal Floreal, publicada ata 1920. Así mesmo, entre finais de 1919 e 1922 Acín colaborou co semanario sindicalista ilerdense Lucha social, dirixido polo seu amigo Joaquín Maurín.
José Paulo Bezerra Maciel Junior
Ligazóns externas
‎
Ramón Acín
Traxectoria
No verán de 1920, xunto con Maurín e Andreu Nin, desenvolveu unha intensa campaña de propaganda e organización sindical polas vilas ilerdenses e oscenses.
En 1922 fixo o seu primeiro relevo en barro: un busto de Luis López Allué que anos máis tarde, en 1928, se fundiu en bronce para formar parte do monumento instalado no parque de Buenavista de Zaragoza.
O 22 de decembro de 1922 faleceu a súa nai. Días máis tarde, o 6 de xaneiro de 1923, casou con Conchita Monrás. En abril dese ano publicou o libro Las corridas de toros en 1970, e o 15 de outubro naceu a súa primeira filla, Katia.
O 11 de abril de 1924 publicou en El Diario de Huesca o artigo "Por estética y por humanidad", no que reclamaba o indulto para o seu amigo Juan Bautista Acher "Shum", escritor e debuxante condenado a morte pola ditadura de Primo de Rivera. Con motivo deste artigo foi encarcerado uns días. Ese mesmo ano, por encargo do Concello de Huesca, traballou nun proxecto escultórico para a Fosa Común, monumento que nunca chegaría a ser erixido, sendo unha parte del colocado na súa tumba no ano 2007.
En maio de 1925 inaugurouse en Huesca un monumento dedicado ó xeólogo Lucas Mallada realizado por Acín. O 23 de xullo naceu a súa segunda filla, Sol.
Entre xuño e setembro de 1926 viaxou a París, onde contactou coas vangardas artísticas.
En maio de 1927 Ramón Gómez de la Serna deu unha conferencia en Huesca baixo o título Goya y el Manzanares, na que Ramón Acín, ademais do cartel anunciador, fixo a presentación do orador.
En 1928 realizou a escultura Fuente de Las Pajaritas, instalada no parque de Huesca.
En decembro de 1929 Ramón Acín expuxo por primeira vez nas Galerías Dalmau de Barcelona. Uns meses despois, en maio de 1930, volveu a expor no Rincón de Goya de Zaragoza.
O 12 de decembro de 1930 tivo lugar a sublevación de Jaca. Tralo seu fracaso, Ramón Acín exiliouse a Francia debido á súa involucración. Coa chegada da II República regresou a España e ocupou de novo a súa cátedra na Normal de Mestres de Huesca.
En xuño de 1931 asistiu en Madrid ó III Congreso da CNT, aproveitando a ocasión para expor as súas obras no Ateneo.
En xuño de 1932 expuxo no Círculo Oscense, provocando certo desconcerto entre os seus paisanos que por vez primeira contemplaban a súa obra. En decembro dese ano obtivo, xunto a numerosos oscenses, o premio gordo da lotería de Nadal. Con parte dese premio financiou o ano seguinte a película de Luis Buñuel Las Hurdes, tierra sin pan.
En 1933 foi encarcerado en varias ocasións pola súa actividade revolucionaria.
En xullo de 1935 participou na celebración en Huesca do II Congreso da Técnica da Imprenta na Escola.
O 11 de xuño de 1936 morreu a súa irmá Enriqueta, e con ese motivo Acín publicou en prensa un emotivo artigo.
Asasinato
A súa esposa foi asasinada dezasete días despois xunto a un centenar de oscenses.
Rafael Saura
Rafael Saura é un escritor ferrolán nado en 1956.
Traxectoria
Comeza a escribir como unha afección, publicando a súa primeira novela, Huir del aire, en 2002, ambientada na Idade Media durante o período da peste negra. Con ela obtén un accesit no Premio internacional de novela histórica Alfonso X, El Sabio.
Posteriormente ten publicadas as novelas La sombra de la luna (2006), Vientos de naufragio (2011), El trigo de los asteroides (2012) e El último ermitaño de Caaveiro (2016). Ademais escribiu varios relatos curtos, entre os que se atopan La derrota de Sito, El mar de los rayos verdes, El coleccionista de falsos recuerdos e La bicicleta, e un libro de ensaio, El paradigma (2013).
Durante os anos 2003 e 2004 foi articulista de opinión no Diario de Ferrol, actividade que retomou no mesmo xornal en 2013.
Outra das súas afeccións é a fotografía. Neste eido editou en 2013, xunto co historiador Carlos de Castro, unha guía de Ferrol e os seus arredores de título Ferrol desde Ferrol.
Boy (filme de 2010)
Boy é un filme neozelandés dirixido e escrito por Taika Waititi que foi estreado no 2010. En Nova Zelandia, o filme eclipsou os anteriores récords de recadación na primeira semana que obtiveran outras producións locais. Boy tamén se converteu no meirande éxito da historia do cine neozelandés nas salas do seu país. A banda sonora de Boy é obra de The Phoenix Foundation, que xa tiñan colaborado con Waititi no seu filme anterior, Eagle vs Shark.
Pillan Patera
Pillan Patera é un patera (un cráter irregular), ou un cráter complexo con ladeiras escaleiradas, na lúa de Xúpiter, Ío. Está situado a 12,34° S 243,25° O, ó sur de Pillan Mons e o oeste de Reiden Patera. O nome de Pillan provén da mitoloxía araucana, onde Pillan era o deus araucano do trono, o lume e os volcáns, este nome foi aprobado pola Unión Astronómica Internacional no 1997.
Karina Falagan
Karina Falagan, nada en 1946 en Castrotierra de la Valduerna (Provincia de León) e finada en Vigo o 29 de maio de 2013, foi unha empresaria da noite viguesa orixinaria de León. Coñecida polos seus negocios de hostalería, principalmente polo bar Jonathan na praia de Samil onde organizaba tódolos anos un concurso de figuras de area.
Pillan Patera
Pillan Patera ten aproximadamente 73 kms de diámetro. No verán de 1997, erupcionou nun evento coñecido hoxe en día coma erupción estilo 'Pillan'. Acadou temperaturas superiores ós 1.600 °C, (2.912 °F) cunha pluma eruptiva que chegou a ter 140 kms de altitude, depositando materiais piroclásticos escuros ricos en piroxenos sobre unha área de máis de 125.000 km2. Isto foi seguido da localización dunha colada de material escuro sobre unha área situada ó norte da caldeira de máis de 3.100 km2. As temperaturas máis altas déronse na parte final da erupción, entre os días 52 a 167, e entre maio a setembro de 1997, cun cénit ó redor do día 28 de xuño de 1997.
A erupción de 1997, foi a erupción efusiva máis grande da que se ten coñecemento. Durante un período de 100 días, foron cuspidos coma mínimo 31 km3 de lava, cuns 25 km3 máis a 'posteriori'. A erupción emitiu luz por longo tempo, e non seu momento máis álxido cuspia máis de 10.000 metros cúbicos por segundo de materiais. A erupción creou un gran depósito de material escuro duns 400 kms de diámetro ó redor de Pillan Patera e cubriu parcialmente o brillante anel vermello depositado pola pluma do volcán Pele. Dende a erupción, o deposito da pluma de Pillan foise diluíndo e cubrindo un chisco co material procedente de Pele e de Kami-Nari Patera, un pequeno volcán ó leste de Pillan Patera.
Karina Falagan
Traxectoria
O seu pai era orixinario de León, arruinouse e estivo no cárcere. Karina chegou a Vigo dende León con cinco anos para estudar. Aos 17 anos estudou na Universidade de Santiago, estudos que deixou para marchar a Londres. Alí tivo o seu único fillo, dun lord inglés que morreu nun accidente de coche poucos anos despois. Entre 1968 e 1969 traballou en París na embaixada de Kenya. Da embaixada enviárona a unha conferencia a Rabat onde coñeceu o xeneral Driss, xefe da armada de Marrocos, e co que tivo outra relación. Emigrou ós EUA onde viviu en Houston e Galveston mantendo outra relación con outro empresario. Despois volveu a residir en Vigo.
Nos últimos anos do franquismo o alcalde de Vigo, Joaquín García Picher, concedeu a Karina Falagan, entón propietaria do local de alterne Lady Hamilton da rúa Travesía de Vigo, unha licenza na praia de Samil. O local acadou sona, ademais de pola privilexiada posición en primeira liña de praia, polo Atlantis Show, un espectáculo nocturno. Alí actuaron Sara Montiel, Rocío Dúrcal, Chavela Vargas, Julio Iglesias, Alaska ou Alberto Cortez. .
En 1991 Rosa Miguélez, deputada do PSOE, dixo no Parlamento galego: Que o Partido Popular teña como militante a unha muller como Karina Fálagan, coñecida prostituta de Vigo, non quere dicir que tódalas mulleres do PP o sexan. Dous anos despois Karina Falagan entrou no Parlamento de Galicia, accedeu á cafetería onde estaba Rosa Miguélez e preguntoulle se a coñecía. Despois de recibir o non por resposta deulle unha labazada ao tempo que a insultaba. Karina foi denunciada polo Parlamento de Galicia solicitando seis anos e un día de prisión e un millón de pesetas de multa. O 27 de febreiro de 1995 ditouse sentenza da que saíu absolta.
Karina era representante para Galiza e Portugal da marca inglesa de cafeteiras Kona.
Faleceu dun cancro intestinal e no seu sepelio soou música de Julio Iglesias e Dulce Pontes.
José Antonio Fernández Vega
José Antonio Fernández-Vega de la Vega, nado en Llanes en 1891 e finado en Málaga o 18 de maio de 1942, foi un médico e político español.
Traxectoria
Médico do Hospital Provincial de Oviedo en 1929. Na República instalouse en Ponteareas, dirixiu o periódico El Galleiro, colaborou no voceiro socialista Renovación, foi presidente da Casa do Pobo de Ponteareas e ingresou no PSOE en novembro de 1933. A principios de 1935 abandonou o PSOE e participou na fundación da agrupación local de Izquierda Republicana en marzo. Co triunfo da Frente Popular nas eleccións de febreiro de 1936 foi nomeado Gobernador civil de Lugo o 26 de febreiro, permanecendo no posto ata o 3 de xuño dese ano, cando foi nomeado Gobernador civil da provincia de Málaga. Alí tivo que facer fronte ao levantamento militar e ás milicias que tomaron o poder despois do fracaso do levantamento.
A mediados de setembro de 1936 foi cesado no cargo polo Ministro da Gobernación, Valentín Galarza Morante, debido a uns rumores que o acusaban de terse apropiado de fondos públicos. Regresou a Asturias coa súa familia, onde ocupou o cargo de director do hospital de Llanes durante un mes ata que foi destituído por xerar desconfianza entre os dirixentes da Frente Popular, segundo un informe da Garda Civil de 1941. Saíu entón para Francia, pero ao carecer de recursos, regresou a España, sendo nomeado Médico da Subsecretaría de Armamento en Barcelona ata a caída de Cataluña, cando se viu obrigado a exiliarse de novo en Francia.
Acollido nun campo de concentración francés, foi detido pola Gestapo o 10 de xuño de 1940 xunto a Lluís Companys e José Villalba. Encarcerado uns días en Irún, pasou a Madrid e de alí a Málaga. Dende a Prisión Provincial de Málaga axudou a curar enfermos do tifo exantemático salvando algunhas vidas, entre elas a dun bispo.
Foi xulgado en base ás listas que proporcionou a mesma prisión provincial segundo as cales foron detidas no seu nome 371 persoas das que 275 foron executadas mediante sacas. Na súa defensa, Fernández Vega alegou que nunca soubo nada das sacas ata unha vez levadas a cabo e que, na medida das súas posibilidades, rescatou a un gran número de detidos, incluídos militares e sacerdotes, aos que proporcionou pasaportes e axudou a escapar da cidade. Foi condenado a morte e fusilado no cemiterio de San Rafael, onde permanece o seu corpo nunha fosa común.
Bebida de cola
dereita|miniatura|Presentación habitual da cola, con xeo e limón. dereita|miniatura|Coca-Cola. Unha bebida de cola é unha gasosa usualmente saborizada con caramelo colorado, e que frecuentemente posúe cafeína.
Creada polo farmacéutico John Pemberton, orixinalmente vendíase en farmacias; actualmente converteuse nun tipo de bebida famosa en todo o mundo.
Sabor
Malia o seu nome, os seus ingredientes principais son azucre (ou adozantes nas versións light), aceites cítricos (laranxa, lima ou pela de limón), canela, vainilla e un saborizante acedo, os cales na súa xusta medida e proporción se dilúen en auga carbonatada xunto a colorantes e conservantes. Moitos fabricantes de bebidas de cola engaden outros ingredientes para crear un sabor propio da marca. Estes inclúen noz moscada, lavanda e unha gran variedade máis, no entanto a base principal, que a xente recoñece, segue sendo vainilla e canela. A noz de cola (sementes da árbore da cola: Cola acuminata), que ten un sabor amargo, contribúe en menor medida ou ningunha na meirande parte das receitas. A acidez é achegada polo ácido fosfórico, por veces acompañado dalgún ácido cítrico.
As bebidas de cola máis baratas conteñen só vainilla e canela como base do seu sabor. Algunhas receitas de bebida de cola son segredos industriais ben agochados, sendo o máis sonado a este respecto o da Coca-Cola.
Algúns adozantes coma o xarope de frutosa, o azucre e outros, adoitan ser usados na elaboración da bebida de cola. As bebidas marcadas coma "light", "zero", "diet ou "sen azucre" utilizan só edulcorantes artificiais.
Na elaboración das primeiras receitas de bebida de Cola usábanse follas de coca e sementes de Cola acuminata (noz de cola), na procura dunha menciña contra a dor de cabeza grazas a que conteñen alcaloides psicoestimulantes. Disque de aí provén o mundialmente famoso nome da Coca Cola.
Marcas
miniatura|200px|Unha lata de [[Cola Turka, unha bebida de cola de Turquía.]] right|miniatura|100px|Unha botella da bebida de cola alemá, [[Vita Cola.]] As marcas máis importantes a nivel mundial son Coca-Cola, Pepsi e RC Cola. Hai moitas marcas locais, feitas por produtores rexionais, mais que nalgúns países son a primeira marca.
Asia e Oriente medio
right|miniatura|200px|Unha botella de [[Zam Zam Cola, unha bebida de cola de Irán.]]
Reaccións químicas
Por conteren gas, as bebidas de cola son acedas (o ácido carbónico fórmase cando o dióxido de carbono se disolve na auga), e poden reaccionar violentamente con bases químicas coma o bicarbonato de sodio. Moitas bebidas de cola tamén conteñen ácido fosfórico e/ou ácido cítrico, que incrementa altamente a acidez.
Outro experimento implica engadir xeo seco, fornecendo dióxido de carbono adicional que leva a que o dióxido de carbono presente na bebida saia desta, facendo que a botella estoupe.
En calquera caso, ao mesturarmos estas substancias con cola (ou calquera outra bebida carbonatada) fai burbullar a bebida, creando escuma e incrementando a presión na botella, que fai que a tampa saia disparada.
Etimoloxía
Cola procede do nome vulgar en linguas africanas da árbore da cola: kola. Coa noz de cola aromatizábanse as primeiras bebidas.
Saúde
Un estudo de 2007 atopou que o consumo de refrescos de cola, tanto aqueles que contiñan adozante natural coma artificial, se asociou cun maior risco de enfermidade renal crónica talvez polo ácido fosfórico utilizado. Beber dúas ou máis destas bebidas por día duplica a frecuencia de afeccións de ril, mentres que as bebidas de cola con ácido cítrico non teñen ese efecto.
Cesson-Sévigné
Cesson-Sévigné (en Saozon-Sevigneg) é unha comuna francesa localizada no departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Pedra (homónimos)
O termo pedra pódese referir:
Véxase tamén
Piedra (desambiguación)
A Casanova, Montemaior, A Laracha
A Casanova é un lugar da parroquia de Montemaior no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 25 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 11 homes e 14 mulleres.
Augustine Birrell
Augustine Birrell, Conselleiro Privado da Súa Maxestade e Conselleiro da Raíña, nado o 19 de xaneiro de 1850 en Wavertree (Inglaterra) e finado o 20 de novembro de 1933 en Londres, foi un escritor e político inglés. Foi Xefe da Secretaría de Irlanda entre 1907 e 1916, estando no cargo durante o Alzamento de Pascua de 1916 en Dublín, tralo cal presentou a súa dimisión.
Guerras indias
miniatura|Cromolitografía de 1899 representando a cabalaría dos Estados Unidos perseguindo xinetes nativos nas chairas. As guerras indias é o nome que reciben o conxunto de conflitos e guerras menores entre os colonizadores europeos en América do Norte e os distintos pobos indíxenas. Estes conflitos ocorreron dentro das fronteiras actuais dos Estados Unidos de América e do Canadá, nun período de tempo que abrangue dende os primeiros asentamentos de colonos no século XVI até a década de 1920. As guerras indias foron provodadas pola competencia de terra e recursos entre os habitantes nativos e os colonizadores europeos. Os poderes europeos tamén alistaban nativos americanos para que os axudasen na súa loita contra outras potencias coloniais.
Estas guerras comprenden un espazo de tempo entre as primeiras épocas coloniais até o masacre de Wounded Knee e o estabelecemento definitivo da fronteira dos Estados Unidos no ano 1890, malia que os conflitos de baixa intensidade continuaron até o ano 1918. Os conflitos resolvéronse polo xeral coa conquista e o exterminio dos pobos indíxenas ou coa asimilación cultural e a reclusión forzosa en reservas. Segundo unha estimación da oficina do censo dos Estados Unidos no ano 1894, calculouse que as guerras supuxeron até o ano 1890 a morte de 45 000 indíxenas defensores e 19 000 estadounidenses. A estimación inclúe tanto combatentes coma poboación civil, mulleres e nenos que morrían a miúdo, nun claro exemplo de limpeza étnica.
Henrique Viéitez
Henrique Viéitez Alonso, nado en Vigo en 1959, é un político galego do BNG.
Traxectoria
Operador de telecomunicacións. Foi concelleiro de Persoal e Parques e Xardíns de Vigo (1999-2003), e foi novamente concelleiro de 2005 a 2007. Foi elixido deputado do Parlamento de Galicia nas autonómicas de 2009.
Ignaciu Llope
Xuan Ignaciu Llope Fernande, nado en 1962 en Cudillero, é un político, escritor en lingua asturiana e médico psiquiatra asturiano.
Traxectoria
Ten destacado, por unha banda, como poeta, ensaísta e columnista (en medios como Les Noticies); e por outra, como membro activo de organizacións como Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes, a Fundación Belenos ou a plataforma cidadá SOS Cuideiru; ademais da súa militancia política no partido Izquierda Asturiana, no que desempeñou o cargo de voceiro nacional por varios anos.
En abril de 2007, foi presentado como candidato principal á Xunta Xeral do Principado de Asturias nas eleccións autonómicas de maio pola coalición Unidá.
Bidul, Aldosende, Paradela
Toponimia
Segundo Nicandro Ares Bidul deriva do antropónimo que sería o posuidor da vila.
Mindfields
Mindfields é o décimo álbum de estudio da banda americana Toto, editado o 16 de marzo de 1999. Mindfields significou o regreso do vocalista Bobby Kimball, quen deixara a banda tras a publicación en 1982 do álbum Toto IV.
Altocumulus
miniatura|Altocúmulo Os Altocumulus ou altocúmulos, abreviadamente Ac, son un xénero de nubes que, segundo a definición adoptada pola Organización Meteorolóxica Mundial, caracterízanse por ser un banco, capa delgada ou capa de nubes brancas ou grises, ou á vez brancas e grises, con sombras formadas por lousas ou masas redondeadas, as cales son ás veces parcialmente fibrosas ou difusas e que poden estar unidas ou non; a maioría dos elementos pequenos distribuídos regularmente presentan un largo aparente de entre 1º e 5º.
Características
Adoitan formar parte das frontes frías e das cálidas. Neste último caso, é frecuente que vaian mesturados nunha única capa con Altostratus, ocupando extensións de milleiros de quilómetros cadrados e indicando un próximo cambio de tempo. Ademais, con estas características, poden desprender algún tipo de precipitación, tipo virga ou orballo. Illados son sinónimos de bo tempo. Son nubes medias que se forman entre 3 e 7 quilómetros de altitude.
Lagoa e areal de Valdoviño
A lagoa e areal de Valdoviño é un espazo natural galego declarado como zona húmida protexida e que ocupa 490 ha da lagoa da Frouxeira e a praia da Frouxeira, Valdoviño.
Península de Crimea
miniatura|250px|Vista de satélite da península de Crimea. miniatura|250px|Mapa de Crimea, Ao sueste, destaca a cidade de [[Sebastopol, onde hai unha base naval de Rusia.]] miniatura|250px|Foros, estación balnearia. A península de Crimea é unha importante masa de terra situada no norte do mar Negro, que está case completamente rodeada pola auga.
Lagoa e areal de Valdoviño
Esta zona húmida forma parte da zona especial de conservación (ZEC) "Costa Ártabra" e da zona de especial protección para as aves (ZEPA) da "Costa de Ferrolterra - Valdoviño". É ademais unha das zonas húmidas galegas incluídas na Lista das zonas húmidas de importancia internacional, da Convención de Ramsar. .
Península de Crimea
Os seus nomes oficiais son:
A península pertence a Ucraína, desde que en 1954 foi trasferida polo presidente da URSS Nikita Khrushchev, desde a República Socialista Soviética de Rusia, cando ambas as repúblicas formaban parte da Unión Soviética aínda que de feito, e sen recoñecemento internacional, está controlada por Rusia desde marzo de 2014.
Encóntrase xusto ao sur do resto da costa de Ucraína e ao oeste da rexión rusa de Kuban.
Está rodeada por dous mares, o mar de Azov e o mar Negro, e só se conecta coa parte continental de Ucraína a través do istmo de Perekop de 8 km de ancho.
Crimea formou parte do Khanato de Crimea e do Imperio otomán. O 8 de abril de 1783, Catarina II de Rusia anexionou de facto ao Imperio ruso a península integrándoa na gobernatura de Táuride.
Na actualidade, a República Autónoma de Crimea compón a maior parte da península.
Clima
A maior parte de Crimea ten un clima continental temperado, con excepción da costa sur (onde se hai un clima subtropical húmido, debido á influencia cálida do mar Negro) e as terras altas das montañas de Crimea (que teñen un clima continental húmido).
Os veráns poden ser quentes (28 °C en xullo, de media) e os invernos son frescos (–0.3 °C en xaneiro, de media) no interior. Os invernos na costa sur son máis suaves (4 °C en xaneiro, media) e as temperaturas baixoo cero son moi excepcionais. Na zona alta, en inverno é común que existan xeadas. As precipitacións en toda Crimea son baixas, cunha media de só 400 mm) ao ano.
Debido ao seu clima, as praias da costa sur son un destino popular para os turistas de Ucraína e Rusia.
Quanah Parker
Quanah Parker (en comanche: kwana, "cheiro, olor"), nado c. 1845 ou 1852, e finado o 23 de febreiro de 1911 foi un líder guerreiro da banda Quahadi ("antílope") dos comanches. Naceu na banda Nokoni ("vagabundos"), fillo do xefe comanche Peta Nocona e de Cynthia Ann Parker, unha angloamericana que foi secuestrada de nena e que foi asimilada na tribo. Despois da captura de varios xefes kiowa en 1871, Quanah emerxeu como figura dominante na guerra do río Vermello, enfrontándose en varias ocacións co Coronel Ranald S. Mackenzie. Por mor da caza até a extinción que os brancos practicaron sobre o bisonte, o sustento primario dos comanches, Quanah finalmente rendeuse e liderou pacificamente ós Quahadi até a reserva de Fort Sill, Oklahoma.
Quanah Parker nunca foi elixido como xefe polo seu pobo, pero foi nomeado polo goberno federal como principal xefe de toda a nación comanche, converténdose no principal emisaio dos indíxenas americanos do suroeste. Na súa vida civil, gañou riqueza como gandeiro, asentándose preto de Cache, Oklahoma. Aínda que animou ós comanches na súa cristianización, avogou pola alternativa sincrética da Igrexa Nativa Americana, e loitou polo uso legal de peiote dentro das prácticas relixiosas do movemento. Foi escollido shérif de Lawton en 1902. Despois da súa morte en 1911, o título de xefe foi substituído polo de presidente, polo que Quanah é descrito como o "derradeiro xefe dos comanches".
Provincia de Prato
Prato é unha provincia da rexión italiana da Toscana. A súa capital é a cidade de Prato. Naceu dun anaco da provincia de Florencia en 1992.
Ten unha área de 365 km2, e unha poboación de 227.886 habitantes (2001). Hai 7 municipios na provincia.
Aglutinación (medicina)
A aglutinación é un proceso natural de determinados compoñentes do sangue.
A aglutinación afecta a glóbulos vermellos, glóbulos brancos e plaquetas. Prodúcese cando os anticorpos presentes no plasma se unen a antíxenos transportados por estas células sanguíneas, aínda que tamén se pode producir con bacterias sometidas á acción de anticorpos. Trátase, pois, dun proceso asemade inmunolóxico (reacción antíxeno-anticorpo), e físico (modificación do medio).
Ramires
Ramires Santos do Nascimento, máis coñecido como Ramires, nado en Barra do Piraí, Estado do Río de Xaneiro, o 24 de marzo de 1987, é un futbolista profesional brasileiro que xoga como centrocampista para o Chelsea da Premier League inglesa. Coa conseguiu o bronce nos Xogos Olímpicos de 2008 en Pequín e a vitoria na Copa das Confederacións 2013.
Quemuenchatocha
Quemuenchatocha ou Quimuinchateca foi o terceiro zaque de Hunza, que hoxe é a cidade colombiana de Tunja. Foi o gobernante da parte norte da confederación muisca cando os conquistadores españois chegaron ás terras altas de Colombia. Foi o inimigo contemporáneo dos zipas muiscas do sur Nemequene e Tisquesusa.
dereita|miniatura|260px|Mapa do territorio muisca. O goberno do zaque en amarelo.
Pobo somalí
Os somalís (en somalí, soomaali; en árabe, صوماليون) son un grupo étnico que habitaban orixirariamente o corno de África (península de Somalia).
Os somalís étnicos son de 16 a 20 milóns de individuos, que se concentran principalmente en Somalia (uns 9 millóns), Etiopía (4,6 millóns), Kenya (2,4 millóns) e Djibuti (524 000) e, ao outro lado do mar Vermello, no Iemen. miniatura|esquerda|250px|Zonas do [[corno de África onde habitan so somalís.]]
Ademais son moitos os que, debido á Guerra Civil Somalí e á emigración por motivos económicos ou políticos, viven en gran parte do mundo, sobre todo no Oriente Medio, os Estados Unidos, Australia e Oceanía e Europa.
A súa lingua é o somalí unha das ramas das linguas cuxitas, da familia das linguas afroasiáticas.
Todos son musulmáns desde, polo menos, o século XIV.
Os habitantes no seu lugar de orixe, o corno de África, eran tadicionalmene pastores nómades que, a causa da intensa competencia por uns recursos limitados, foron extremadamente individualistas e víronse frecuentemente implicados en inimizades a morte ou a guerras cos clans e os pobos veciños.
Unha segunda categoría de somalís autóctonos son os ciudadáns e os agricultores das concentracións urbanas, especialmente ao longo da costa do mar Vermelo e do océano Índico, no corno de África, moitos dos cales traballaban como intermediarios comerciais entre o Mundo árabe e os nómades do interior.
Polycommander
Características do barco
O Polycomander foi construído nos estaleiros suecos de Eriksbergs Mekaniska Verksted, en Gotemburgo, no ano 1965, por encargo do armador Einar Rasmussen. A súa eslora era de 230 metros por 29,5 de manga e un calado de 12. Tiña un motor principal de 15.000 cabalos de potencia e un peso morto de 50.380 toneladas. Transportaba 49.414 toneladas de petróleo cru da variedade Light Arabian.
O accidente
O petroleiro transportaba petróleo cru desde Sidón (no Líbano) a Donges (Francia), cando se viu obrigado a desviarse a Vigo pola necesidade de desembarcar a Karin Alstad. Durante a madrugada do 5 de maio e a causa dun erro do capitán A. Strom Olsen, que se achegou demasiado á illa de Monteagudo, nas Cíes, encallou sobre os arrecifes existentes entre a Punta Muxieiro e a praia de Figueiras. Segundo parece, o barco tiña que ter virado a estribor na saída da ría para enfilar o canal norte, entre as Cíes e Cabo do Home pero non o fixo -ou non virou a tempo, e rematou batendo na illa. Responsabilizouse tamén ó práctico do porto de Vigo, Joaquín Miller, que dirixía a saída do buque, por non instruír adecuadamente ó capitán (quizais por simples dificultades de comunicación, ou non dominar o inglés), pero non foi condenado no xuízo. No xuízo, celebrado en Ferrol en febreiro de 1971, unicamente resultaron condenados o capitán e o primeiro oficial, a 3 meses e 1 mes respectivamente, así como o pago de 21 millóns de pesetas polos danos ocasionados polo vertido.
Os 39 tripulantes, entre eles cinco mulleres e dous meniños, foron rescatados con vida, pero catro mariñeiros que participaron nos labores de extinción do incendio sufriron graves queimaduras.
Os restos do Polycommander foron desencallados o 26 de xullo. Foron adquiridos por un armador grego, Nisos Delos, que tivo que pagar 28 millóns de dólares, e trasladados polo remolcador vigués José Elduayen á enseada de Barra, en Aldán (Cangas), o día 30. Desde alí, tras taponar provisionalmente as fendas sufridas no casco, o barco foi remolcado en outubro ata o porto do Pireo (Grecia) para ser reparado definitivamente. Unha vez reparado continuou navegando pero baixo o nome de Yanxilas e baixo bandeira grega, ata ser retirado da navegación en 1985.
Impacto medioambiental
Calcúlase que a cantidade vertida foi dunhas 15.000 toneladas. Os intentos de sufocar o incendio con escuma lanzada desde avións e barcos anticontaminación foron infrutuosos e non se apagou ata dous días despois. As barreiras instaladas para conter a marea negra foron ineficaces. Aínda así, só resultaron afectados uns 5 km de costa, da zona de Baiona e Panxón (por exemplo, as praias de Patos, Canido, Sobreira, Cangas e Samil, entre outras), se ben o fume negro provocado polo incendio cubriu unha ampla zona.
Historia do mundo
miniatura|[[Mapamundi debuxado por Ortelius (1570).]] A historia universal, historia do mundo, historia mundial ou historia da humanidade é o conxunto de acontecementos e procesos que se desenvolveron arredor do ser humano, desde a súa aparición ata a actualidade.
Unha característica para diferenciar o momento en que se inventa a escritura, porque esta fixo posible difundir e preservar o coñecemento adquirido. Nalgúns casos, a escritura, á súa vez, converteuse nunha necesidade fundamental desde a aparición da agricultura.
Esta historia está marcada tanto por unha sucesión gradual de migracións, intercambios culturais, descubrimentos e inventos, como por desenvolvementos moi acelerados ligados a cambios de paradigma e a períodos revolucionarios.
Nacemento dos estados
miniatura|Primeiro desembarco de Cristovo Colón en América en [[1492. A pintura corresponde á "Exposición Nacional, Medalla de Primeira clase" en 1862, por Dióscoro Puebla]] miniatura|[[Buzz Aldrin sobre a superficie lunar, 20 de xullo de 1969.]] miniatura|Bomba atómica sobre [[Nagasaki, 9 de agosto de 1945]] miniatura|Membros da [[Organización das Nacións Unidas.]] Max Weber define estado como «unha organización humana que controla de maneira exclusiva e legal o uso da forza sobre unha zona xeográfica específica».
Os primeiros estados apareceron no cuarto milenio antes de Cristo en Mesopotamia e en Exipto nas marxes do río Nilo,. No terceiro milenio antes de Cristo xorde a Cultura do val do Indo,  e a civilización Caral no Perú. Tamén dá comezo a época dos Tres augustos e cinco emperadores nas marxes do río Amarelo. Na China a partir do 2500 a. C. aparece a primeira dinastía testificada pola arqueoloxía que é a dinastía Xia. No segundo milenio antes de Cristo emerxeron civilizacións en Creta, Grecia Oriental e Turquía.
Desde o século I a. C., desenvolveuse unha rede de rutas comerciais organizadas a partir do negocio da seda china. As súas diversas rutas comezaban na cidade de Chang'an (actualmente Xi'an) na China, pasando entre outras cidades por Karakorum (Mongolia), o paso de Khunjerab (China/Paquistán), Susa (Persia), o val de Fergana (Taxiquistán), Taxila (Paquistán), Antioquía (Siria), Alexandría (Exipto), Kazán (Rusia) e Constantinopla ás portas de Europa, chegando até os reinos hispánicos no século XV, nos confíns de Europa e a Somalia e Etiopía en África oriental.
Os Casitas de Babilonia ou os Manchuria da China conseguiron conquistar estados moi desenvolvidos e, posteriormente, integráronse dentro das súas estruturas. Os europeos conseguiron enclaves imperiais en Indonesia e as Molucas, mercé á ausencia de poderes políticos ou militares fortes na rexión.
En 1492, o navegante xenovés Cristovo Colón chegou ao continente americano, en 1498 o portugués Vasco da Gama conectou Europa coa India e en 1522 Juan Sebastián Elcano circunnavegou por primeira vez o globo (1519-1522). No século XV, navegantes chineses como Zheng He e portugueses como Henrique o Navegante, impulsados pola difusión do compás, a cartografía e a construción de grandes naves, estabeleceron rutas comerciais que conectaron Europa, África e Asia.
A finais do século XVI, conformouse unha gran rede de comercio marítimo a través do océano Pacífico con centros portuarios en Lima, Panamá, Manila, Guangzhou e Xiamen. Simultaneamente españois e portugueses abriron unha ruta para o comercio de escravos secuestrados en África e vendidos en América. No século XVI, os avances da ciencia como o de Andreas Vesalio en medicina e Nicolás Copérnico e Galileo Galilei en astronomía cambiaron a visión do mundo (para os europeos, polo menos). Sentaron así as bases para unha serie de descubrimentos: a teoría da gravidade de Isaac Newton, o principio de que toda vida procede doutra vida de Lazzaron Spallanzani, o descubrimento dos microorganismos por Anton van Leeuwenhoek, a vacinación de Edward Jenner etc. Por outra banda, o progreso da medicina con investigadores como Louis Pasteur permitiu alongar a esperanza de vida das persoas.
A inicios do século XVII, navegantes europeos chegaron a Australia. Só a Polinesia quedou fóra, e aínda así, as civilizacións do océano Pacífico sumáronse no século XVIII (illa de Pascua en 1722, e Hawai polo capitán Cook). Ao mesmo tempo, confirmáronse por primeira vez as hipóteses sobre o mítico continente austral, ao recibirse reportes da existencia da Antártida.
Por esta época, producíronse as revolucións liberais. Os esforzos de inventores como Thomas Newcomen e James Watt levaron á invención, a finais do século XVIII, da máquina de vapor. A industrialización puxo en mans das potencias colonias europeas novas armas para a guerra, como por exemplo o rifle de retrocarga, o acoirazado ou a metralladora, o que lles deu supremacía sobre os exércitos. En Europa durante o século XVIII, o desenvolvemento do coñecemento e a tecnoloxía alcanzou unha masa crítica que fixo posible a Revolución Industrial.
Deu comezo a contaminación dos ecosistemas, a extinción das especies e a conseguinte diminución da biodiversidade. As emisións de dióxido de carbono desde mediados do século XIX, como produto da queima masiva de combustibles fósiles (carbón e petróleo), xerou o efecto invernadoiro.
Cara a 1835, os seres humanos alcanzaron por vez primeira os mil millóns de habitantes na súa historia. No paso dos séculos XIX a XX, o xurdimento de leis laborais protexeu aos traballadores e permitiu o xurdimento dunha clase media, e dunha sociedade de consumo a grande escala. Isto non foi sen duras loitas, nas cales as organizacións de traballadores (sindicatos) foron moitas veces prohibidas e perseguidas.
Aos poucos, todas as rexións e poboacións do globo caeron baixo o poder dun ou outro estado até que, mediante o Tratado de Berlín de 1878, o Reino Unido, o Imperio Austrohúngaro, Francia, o Imperio Alemán, o Reino de Italia, Rusia e o Imperio Otomán atribuíronse os últimos territorios desocupados, a excepción da Antártida.
O esgotamento dos territorios mundiais para ser colonizados levou ás potencias europeas a chocar unhas con outras. En 1914, un incidente menor (o asasinato do arquiduque Francisco Fernando de Austria) desatou a primeira guerra mundial até 1918. Con todo, a paz non foi satisfactoria.
Despois da primeira guerra mundial, produciuse a Gran Depresión, a guerra civil española (1936-1939) e a Revolución Rusa de 1917.
No ano 1939, estalou a segunda guerra mundial, na cal se enfrontaron as potencias Aliadas (Gran Bretaña, Unión Soviética, Estados Unidos, Francia Libre, Polonia, China e moitos máis) contra o Eixo (Alemaña nazi, Italia, Xapón).
A partir do final da segunda guerra mundial en 1946, emerxeu unha orde bipolar encabezada por Estados Unidos e a Unión Soviética. Ambos buscaban o dominio mundial, pero o temor ao arsenal nuclear inimigo levounos a evitar a confrontación aberta. Por isto, a este período chámaselle guerra fría. Moitos países de Europa do leste uníronse á Unión Soviética e formaron o pacto de Varsovia. A intensidade das hostilidades entre os Estados Unidos e a Unión Soviética foi escalando até chegar á crise dos mísiles de 1962. A consecuencia disto, ambas potencias abocáronse a relacións máis cordiais, xurdindo así a Détente. Na década de 1980, Estados Unidos embarcouse nunha nova carreira armamentista. En resposta, a Unión Soviética buscou reformarse a abrirse nun proceso chamado Perestroika, o cal saíu de control, e levou ao desmantelamento final da Unión Soviética e do bloque comunista (1989-1991).
Intentouse crear unha nova orde mundial tendente a evitar repetir os horrores das guerras mundiais, e para iso creouse a Organización das Nacións Unidas (ONU) en 1945, que en 1948 formulou a Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Pero a ONU foi relativamente insolvente para conter aos Estados Unidos e á Unión Soviética. Estes, pola súa parte, apoarion activamente a descolonización, desmantelando os imperios coloniais de Francia, Inglaterra e outros países europeos, como un xeito de intervir directamente nas novas repúblicas. Así, ao eixo "leste-oeste" (URSS-EUA) sumouse un eixo "norte-sur" (países ricos e países pobres). Aos países máis pobres e atrasados chamóuselles o Terceiro Mundo, por non ter maior cabida en ningún dos outros dous mundos, o do capitalismo estadounidense ou o do socialismo soviético.
O desenvolvemento dos foguetes na primeira metade do século XX permitiu por primeira vez ao ser humano enviar máis aló da atmosfera, naves e satélistes robóticos primeiro, e sondas tripuladas despois. A exploración do espazo desenvolveuse no marco da chamada carreira espacial entre a Unión Soviética e os Estados Unidos; despois do derrubamento da primeira, a exploración volveuse unha empresa de colaboración internacional. Así, a Estación Espacial MIR foi substituída pola Estación Espacial Internacional. En 1957, a Unión Soviética puxo en órbita o Sputnik 1, o primeiro satélite artificial. Logo, en 1961, séguelle Iuri Gagarin, o primeiro cosmonauta. A primeira muller foi Valentina Tereshkova, en 1963, e o primeiro camiñante espacial foi Aleksei Leonov en 1965. En 1969, chega o primeiro voo tripulado á lúa co Apolo XI. En 1977, comeza a misión Voyager, destinada a explorar o exterior do Sistema Solar. En 1983, a sonda Pioneer 10 chega até a heliopausa, o confín máis remoto do Sistema Solar, e abandona definitivamente este. En 1990, entra en órbita o Telescopio Espacial Hubble, o primeiro telescopio situado máis aló da atmosfera, e pioneiro de varios outros satélites que captan ondas electromagnéticas do espazo para o seu estudo.
Os progresos en materia electrónica levaron ao desenvolvemento da computadora. En 1943, entra en operacións o ENIAC, a primeira computadora. Con todo, non é senón até a invención do transistor, que estas se converten en ferramentas verdadeiramente potentes.
Quitina
miniatura|200px|Estrutura da molécula de quitina
Na súa hidrólise libera ácido acético e glicosamina. Trátase dun polímero de elevado peso molecular formado por monómeros de N-acetilglicosamina unidos mediante enlaces B-1,4. As cadeas son lineais, sen pólas e con varios centos de unidades cunha estrutura que se repite.
Hai tres formas cristalográficas diferentes de quitina (alfa, beta e gamma-quitina) que se diferencian na ordenación das cadeas e na presenza de auga nos enlaces. A alfa quitina é a única presente na cutícula dos artrópodos.
A quitina é insolúbel en auga, bases, ácidos diluídos e disolventes orgánicos, pero se descompón en ácidos minerais concentrados e hipoclorito de sodio (lixivia). O seu peso específico é 1,55 e se detecta ben a súa presenza mediante tratamento con hidróxido de potasio (KOH) concentrado a 160 °C durante 20 minutos, dando unha substancia que se detecta mediante unha mestura de iodo 0,2% en ácido sulfúrico 1%, pola presenza dunha coloración violeta.
Historia do mundo
Nacemento dos estados
Na primeira metade do século XX, masifícase o uso da radio e na segunda metade do mesmo século masifícase o uso da televisión.
O mundo interconectouse, masificouse o uso de Internet que posibilita o intercambio de información a longas distancias e en breve tempo. Desenvolveuse o Proxecto Xenoma. É tamén unha sociedade de masas, que consome aceleradamente recursos e con iso pon en risco ao propio planeta. Este incremento tan espectacular do coñecemento, da ciencia, da tecnoloxía e do comercio, pero tamén, e en consonancia, do potencial destructor da guerra, xeraron unha situación que na actualidade afecta ao conxunto de comunidades que habitan a Terra.
Nacemento dos supra estados (1990 d. C.- 2017 d. C.)
Neste período, os tratados cobran maior vigor. Así, en 1990, asinouse o Tratado de libre comercio de América do Norte; en 1991, fúndase a Mercosur; en 1993, nace a Unión Europea; en 1995, estabelécese a Organización Mundial do Comercio; en 1996, confórmase a Comunidade Andina; en 2001, nace a Unión Africana e en 2014 xorde a Unión Euroasiática.
División da historia
A historia do mundo adoita ser dividida en períodos históricos. Os historiadores marxistas distinguen catro grandes períodos: comunismo primitivo, escravismo, feudalismo e capitalismo. O máis coñecido, aínda que tamén cuestionado por eurocéntrico,   foi inventado polo alemán Cristovo Cellarius en 1685, estabelecendo tres idades: Antiga, Media e Moderna. Os historiadores non europeos sostiveron que devandita periodización é só válida para a historia europea.
Paleolítico
O Paleolítico iníciase en África coas primeiras manifestacións de industria lítica, hai uns 2,85 millóns de anos, atribuída aos máis antigos representantes do xénero Homo. Por outra banda, a xenética e o estudo dos fósiles din que os modernos Homo sapiens apareceron, tamén en África, hai uns 200 000 anos.
É tamén no Paleolítico cando se desenvolve a linguaxe e se xeraliza o enterro dos mortos. Probablemente os enterros tiveron como un dos seus obxectivos ocultar a descomposición dos corpos, e indicar unha comprensión máis avanzada do concepto da morte.
Nun determinado momento, os humanos comezaron a facer uso do lume tanto para quentar como para cociñar os seus alimentos. Nesta fase, os seres humanos dependeron da prea, a caza e a colleita; eran nómades, e non tiñan a capacidade de producir o seu propio alimento. Tamén se adornaban con diversos obxectos e é neste período cando aparecen as primeiras manifestacións artísticas.
Hai uns 50 000 anos, os seres humanos comezaron a estabelecerse por todo o planeta. Primeiro, en África, despois chegaron a Asia Central, desde onde se dirixiron, por unha banda, cara a Europa, e por outra banda, cara a América cruzando o Estreito de Bering.
As sociedades de cazadores-recolleitores eran, en xeral, de pequenas dimensións, e xa desenvolvían un tipo de estratificación social; tamén estabeleceron contactos con outras sociedades transcorrendo, nalgúns casos, grandes distancias, como é o caso dos aborixes australianos.
Co tempo, a maior parte destas sociedades ou se transformaron en estados agrícolas máis poderosos, ou foron exterminadas ou absorbidas por outros grandes estados; algúns grupos continuaron sobrevivindo illados do resto e, na actualidade, aínda seguen existindo nalgunhas rexións moi remotas.
Mesolítico
Onde persistiu máis tempo foi en sociedades de Europa do norte, xa que tiñan abundancia de alimentos debido a que vivían en zonas pantanosas aparecidas como consecuencia do cambio climático. Estas condicións favoreceron a existencia de diferentes ritmos no desenvolvemento, como se pode observar analizando os vestixios das culturas Azilense e Maglemosense. A persistencia do Mesolítico atrasou a chegada do Neolítico, que se produciu arredor do 7000 a. C.
Con todo, acháronse poucos vestixios deste período e estes limítanse xeralmente a residuos alimenticios, pero cabe destacar que nas rexións boscosas aparecen os primeiros signos de deforestación. Esta práctica non se xeneralizou senón ata o neolítico, que é cando a agricultura comezou a requirir da utilización de grandes espazos de cultivo.
En moitas zonas, o Mesolítico caracterizouse pola existencia de ferramentes de sílex, para obxectos destinados á pesca, aixes de pedra e artefactos de madeira, como por exemplo canoas e arcos que se acharon nalgúns lugares. Estes obxectos produto do progreso tecnolóxico desenvolvéronse primeiro en África, asociados coa cultura azilense, antes de estenderse cara a Europa a través de dúas zonas: a Península Ibérica e o Levante mediterráneo.
Neolítico
O Neolítico —que quere dicir, a «nova idade de pedra»— é onde se produce o primeiro período de desenvolvemento tecnolóxico e social. Esta etapa iniciouse hai uns 12 000 anos (no 10 000 a. C.) e caracterizouse pola creación dos primeiros poboados e pola aparición da agricultura, a gandería e a metalurxia. Neste período é cando comeza o cultivo de certos cereais como o arroz, o trigo, o millo, e de tubérculos como a pataca. Deste xeito, o ser humano deixou de depender da caza, a pesca e da recolleita de produtos das plantas silvestres, e converteuse en autosuficiente; isto permitiu que se puidese adoptar un tipo de vida sedentaria, aínda que algunhas actividades como o pastoreo aínda seguiron requirindo da práctica do nomadismo ou do semi-nomadismo. A incorporación deste cambio de vida supuxo cambios na alimentación e, desta forma, aprendeuse a fabricar pan e a elaborar bebidas alcohólicas.
A agricultura
O desenvolvemento da agricultura tivo numerosas consecuencias, algunhas delas de gran transcendencia para a historia da humanidade. Unha das máis importantes foi o incremento das concentracións humanas que se organizaron e chegaron a formar estados. Aínda así, seguiron existindo pobos nómades, como os aborixes de Australia ou os boiximanes do sur de África, que non utilizaron a agricultura, e se o fixeron, foi nunha época máis recente.