cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua coreana
Sistemas de escritura
miniatura|esquerda|upright|O dicionario coreano máis antigo (1920) Os caracteres chineses chegaron a Corea xunto co budismo durante o período protohistorico dos Tres Reinos de Corea no século I a.C. Adaptáronse ao coreano e coñecéronse como caracteres sinocoreanos, mantendose como a principal escritura para escribir coreano durante máis dun milenio xunto con varias escrituras fonéticas que se inventaron posteriormente, como a idu, o gugyeol e o hyangchal. Principalmente as elites privilexiadas foron educadas para ler e escribir en hanja. Con todo, a maioría da poboación era analfabeta.
No século XV, o rei Sejong o Grande desenvolveu persoalmente un sistema de escritura alfabético coñecido hoxe como hangul. Consideraba que o hanja era inadecuado para escribir coreano e que esta era a causa do seu uso tan restrinxido; o hangul foi deseñado para axudar a ler o hanja ou para substituílo por completo. Introducido no documento Hunminjeongeum (que significa Os sons correctos para a instrución do pobo), chamouse eonmun (escritura coloquial) e estendeuse rapidamente por todo o país para aumentar a alfabetización en Corea. O hangul era amplamente utilizado por todas as clases coreanas, pero a miúdo era tratado como amkeul ("escritura para mulleres") e desprezado polas elites privilexiadas, mentres que o hanja era considerado como jinseo ("texto verdadeiro"). En consecuencia, os documentos oficiais, durante a era de Joseon, escribíanse sempre en hanja. Xa no século XVI como a maioría da xente non entendía o hanja, os reis coreanos ás veces publicaban avisos públicos totalmente escritos en hangul para todas as clases coreanas, incluídos os campesiños sen educación e os escravos. No século XVII, a clase de elite dos yangban intercambiaba cartas en hangul cos seus escravos, o que suxire unha alta taxa de alfabetización en hangul durante a era Joseon.
Na actualidade, o hanja non se utiliza na vida cotiá debido á súa inconveniencia, pero segue sendo importante para os estudos históricos e lingüísticos. Nin Corea do Sur nin Corea do Norte opóñense á aprendizaxe do hanja, aínda que xa non se utiliza oficialmente en Corea do Norte, e o seu uso en Corea do Sur se reserva principalmente para circunstancias específicas, como periódicos, traballos académicos e desambiguación.
Clasificación lingüística
A clasificación da lingua coreana é un tema debatido poi non hai un consenso entre os lingüistas sobre a clasificación da lingua coreana, e por iso é frecuentemente clasificado como lingua illada. O coreano é un membro das linguas coreánicas xunto coa lingua jeju. Algúns lingüistas incluírono na familia das linguas altaicas, pero a principal proposta altaica perdeu a maior parte do seu apoio anterior. A lingua khitan ten varios elementos de vocabulario similares ao coreano que non se atopan noutras linguas mongólicas ou tungúsicas, o que suxire unha influencia coreana no khitan.
A hipótese de que o coreano podería estar relacionado coa lingua xaponesa tivo algúns partidarios debido a algunha superposición de vocabulario e características gramaticais similares que foron elaboradas por investigadores como Samuel E. Martin] e Roy Andrew Miller. En parte, este parentesco lingüístico é negado sobre a base das difíciles relacións históricas entre as dúas nacións, entre elas o imperialismo xaponés. Comparte tamén partículas idénticas (ga, ka, e), formación gramatical igual: Suxeito-Obxecto-Verbo. O hangugo (lingua coreana) componse de máis diversidade sonora que o nihongo (lingua xaponesa). A pesar de ter numerosos empréstimos do chinés (máis dun 50% do vocabulario), é un consenso entre todos os lingüistas que o chinés e o coreano non teñen parentesco lingüístico. Sergei Anatolyevich Starostin (1991) atopou preto dun 25% de cognados potenciais na lista de 100 palabras Swadesh entre o xaponés e coreano. Algúns lingüistas preocupados pola cuestión entre o xaponés e o coreano, entre eles Alexander Vovin, argumentaron que as similitudes indicadas non se deben a ningunha relación xenética, senón máis ben a un efecto de sprachbund (unión de linguas) e a fortes préstamos, especialmente do coreano antigo ao xaponés antigo occidental. Un bo exemplo pode ser o sàm do coreano medio e o asá xaponés, que significan "cánabo". Esta palabra parece ser un cognado, pero aínda que está ben testemuñada no xaponés antigo occidental e nas linguas ryukyuanas do norte, no xaponés antigo oriental só aparece en compostos, e só está presente en tres dialectos do grupo de linguas ryukyuanas do sur. Ademais, o dobrete wo que significa "cáñamo" está testemuñado no xaponés antigo occidental e nas linguas do sur de Ryukyuan. Por tanto, é plausible supoñer que se trata dun termo prestado.
Hudson & Robbeets (2020) suxeriu que hai vestixios dun substrato pre-nivkh en coreano. Segundo a hipótese, as variedades ancestrais do nivkh (tamén coñecidas como amuric) distribuíronse na península coreana antes da chegada dos falantes de coreano.
A tese do coreano alemán Andre Eckardt, segundo a cal a lingua coreana ata se relaciona coas linguas indoeuropeas , que tivo varios intentos de demostrar a sorprendente semellanza de 500 palabras a primeira vista, xa non é aceptada pola maioría dos estudosos de hoxe.
Os seguintes trazos comúns levan a pensar que o coreano pode incluírse no grupo de linguas altaicas :
Non obstante, é difícil estar seguro da clasificación do coreano, aínda hoxe as tres teorías máis acreditadas son as vinculadas ás linguas altaicas, ás linguas xaponesas e a unha lingua illada.
Gramática
O coreano é unha lingua aglutinante. Tradicionalmente considérase que a lingua coreana ten nove partes do discurso. Os modificadores xeralmente preceden ás palabras modificadas e, no caso dos modificadores de verbos, pódense engadir en serie. A estrutura da oración ou a forma básica dunha oración coreana é suxeito–obxecto–verbo (SOV), pero o verbo é o único elemento obrigatorio e inamovible e a orde das palabras é moi flexible, como en outras moitas linguas aglutinantes.
A relación entre un falante/escritor e o seu suxeito e audiencia é primordial na gramática coreana. A relación entre o falante/escritor e o suxeito referente reflíctese nos honoríficos', mentres que a relación entre o falante/escritor e o público reflíctese nos niveis do discurso.
Honores
Cando se fala de alguén superior en status, un orador ou escritor adoita utilizar substantivos ou terminacións verbais especiais para indicar a superioridade do suxeito. Polo xeral, alguén é superior en status se é un parente maior, un estraño de idade igual ou superior, ou un empregador, profesor, cliente ou similar. Alguén é igual ou inferior en status se é un estraño máis novo, un estudante, un empregado ou similar. Na actualidade, existen terminacións especiais que poden utilizarse en oracións declarativas, interrogativas e imperativas, e tanto en oracións honoríficas como normais.
Os honores na Corea tradicional eran estritamente xerárquicos. Os sistemas de castes e estamentos posuían patróns e usos moito máis complexos e estratificados que os actuais. A intricada estrutura do sistema honorífico coreano floreceu na cultura e na sociedade tradicional. Na Corea contemporánea, os honores utilízanse para designar a persoas psicoloxicamente distantes. Tamén se utilizan para designar a persoas de status superior. Por exemplo, as persoas maiores, os profesores e os empregadores.
Vocabulario
O núcleo do vocabulario coreano componse de palabras nativas coreanas. Con todo, unha proporción significativa do vocabulario, especialmente as palabras que denotan ideas abstractas, son palabras sino-coreanas (de orixe chinesa). En moita menor medida, algunhas palabras tamén se tomaron prestadas do mongol e outras linguas. Os préstamos máis recentes están dominados polo inglés.
O vocabulario norcoreano mostra unha tendencia para preferir o coreano nativo sobre o chinés-coreano ou os préstamos estranxeiros, especialmente cos recentes obxectivos políticos que pretenden eliminar as influencias estranxeiras da lingua coreana en Corea do Norte. Nos primeiros anos, o goberno norcoreano tentou eliminar as palabras sino-coreanas. En consecuencia, o coreano do sur pode ter varios préstamos chinés-coreanos ou estranxeiros que non están no coreano do norte.
Sino-coreano
O vocabulario sino-coreano consta de:
Por tanto, do mesmo xeito que outras palabras, o coreano ten dous conxuntos de sistemas numéricos. O inglés é similar, xa que ten palabras nativas do inglés e equivalentes en latín como water-aqua, fire-flame, sea-marine, two-dual, sun-solar, star-stellar. Con todo, a diferenza do inglés e o latín, que pertencen á mesma familia de linguas indoeuropeas e gardan certo parecido, o coreano e o chinés non están relacionados xeneticamente e os dous conxuntos de palabras coreanas difiren completamente entre si. Todos os morfemas sino-coreanos son monosilábicos como no chinés, mentres que os morfemas nativos coreanos poden ser polisilábicos. As palabras sino-coreanas importáronse deliberadamente xunto cos correspondentes caracteres chineses para unha lingua escrita e supoñíase que todo se escribiría en hanja, para que a coexistencia do sino-coreano fose máis completa e sistemática que a das palabras latinas en inglés.
A proporción exacta do vocabulario sino-coreano é un asunto a debate. Sohn en 2001 afirmou que era unha proporción do 50-60%. En 2006 o mesmo autor dá unha estimación aínda maior ata 65%. Porén, Jeong Jae-do, un dos compiladores do dicionario Urimal Keun Sajeon, asegura que a proporción non é tan alta. Sinala que os dicionarios coreanos compilados durante o período colonial xaponés inclúen moitas palabras sino-coreanas non usadas. Na súa estimación, a proporción de vocabulario sino-coreano na lingua coreana podería ser tan baixa como do 30%.
Aspectos históricos, sociais e culturais
A denominación do idioma difire segundo refirámonos ao utilizado en Corea do Norte ou en Corea do Sur. En Corea do Sur adóitaselle chamar ou. En contextos oficiais ou cultos refírense moito á lingua como que significa «lingua do país». Coloquialmente óese tamén que literalmente significa «o noso idioma». En Corea do Norte prefírese a denominación aínda que tamén se oe. O estándar de Corea do Norte está baseado no fala da capital Pyongyang, mentres que no sur o estándar está baseado na fala de Seúl. As diferenzas entre os dialectos do norte e do sur son máis ou menos equivalentes ás que se achan entre o español de España e o de Hispanoamérica, a diferenza máis grande é a postura ante neoloxismos; en Corea do Norte tenden a adaptar os conceptos con palabras coreanas e en Corea do Sur prefiren adoptar as palabras do inglés.
Distribución xeográfica
miniatura|upright|Sinal de estrada en coreano e inglés, [[Daegu, Corea do Sur]] O coreano é falado polos coreanos tanto en Corea do Sur como en Corea do Norte, e pola diáspora coreana en moitos países, incluíndo a República Popular da China, os Estados Unidos, Xapón e Rusia. Actualmente, o coreano é a cuarta lingua estranxeira máis popular na China, despois do inglés, o xaponés e o ruso. Nestes estados existen minorías de fala coreana, pero debido a asimilación cultural nos países de acollida, non todos os coreanos étnicos saben falalo con soltura nativa.
Estado oficial
O coreano é o lingua oficial de Corea do Sur e Corea do Norte. Tamén é, xunto co chinés mandarín, unha das dúas linguas oficiais da prefectura autónoma coreana de Yanbian da China.
Na Corea do Norte, o organismo regulador é o Instituto da Lingua da Academia de Ciencias Sociais (사회과학원 어학연구소; 社會科學院語學硏究所, Sahoe Gwahagweon Eohag Yeonguso). Na Corea do Sur, o organismo regulador do coreano é o Instituto Nacional da Lingua Coreana, con sede en Seúl, que foi creado por decreto presidencial o 23 de xaneiro de 1991.
Segundo a Enciclopedia Británica, o coreano é falado por máis de 75 millóns de persoas no mundo. Os cinco países con maior número de falantes son:
Instituto King Sejong
Establecida en virtude do artigo 9, apartado 2, da Lei marco da lingua nacional, a Fundación do Instituto King Sejong é unha institución pública creada para coordinar o proxecto do goberno de propagación da lingua e cultura coreanas; tamén apoia o Instituto King Sejong, que é a rama da institución no exterior. O Instituto King Sejong foi creado en resposta a:
Instituto TOPIK de Corea
O Instituto TOPIK de Corea é un centro educativo permanente afiliado a unha variedade de universidades coreanas en Seúl, Corea do Sur, cuxo obxectivo é promover a lingua e a cultura coreanas, apoiar o ensino coreano local a nivel internacional e facilitar os intercambios culturais.
O instituto compárase ás veces con organizacións de promoción da lingua e da cultura como o Instituto Rei Sejong. Non obstante, a diferenza desa organización, o Instituto TOPIK de Corea opera dentro de universidades e facultades establecidas en todo o mundo, proporcionando materiais educativos. En países de todo o mundo, as embaixadas e os centros culturais coreanos (한국문화원) administran os exames TOPIK.
Mianos
miniatura|300px|Mianos Mianos (en aragonés: Mians) é un concello na comarca da Xacetania, provincia de Zaragoza, comunidade de Aragón. Esténdese por unha área de 14.82 km² onde no ano 2007 vivían 53 habitantes. Encóntrase a 670 metros sobre o nivel do mar.
Demografía
Evolución da poboación de Mianos desde a década dos 20 ata agora:
Política
O repartimento de escanos quedou deste xeito:
Mateo Sánchez Pérez
Mateo Sánchez Pérez, nado o 18 de xuño de 1999 en Lugo, é un ex xogador profesional de baloncesto galego. Ocupaba a posición de ala cunha altura de 1,93 metros. É fillo do ex-baloncestista Manel Sánchez.
Caracena
Caracena é un concello español da provincia de Soria. A súa poboación é de 18 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 18,15 km².
Arte celta
miniatura|Parte posterior dun espello de bronce britano, entre o [[-50 e o 50, exemplo do tema decorativo en espiral do estilo insular de La Tène.]] miniatura|dereita|[[Cruz de Muiredach, Irlanda, século X.]] A Arte celta é a arte asociada cos pobos coñecidos como celtas; aqueles que falaban linguas celtas en Europa dende o período da prehistoria ata a idade moderna, así como a arte de pobos antigos, cuxa lingua é incerta, pero que teñen semellanzas culturais e de estilo cos falantes de linguas celtas.
A arte celta é un termo difícil de definir, abarcando unha extensión enorme dende o punto de vista da xeografía, do tempo e das culturas. Comeza coa continuidade artística en Europa a partir da Idade de Bronce, e de feito a anterior etapa do Neolítico. Con todo, os arqueólogos xeralmente usan a denominación "celta" para referirse á cultura do Idade de Ferro a partir do ano -1000 en diante, até a conquista polo Imperio Romano da maior parte do territorio en cuestión, e os historiadores de arte tipicamente comezan a falar sobre "arte celta" só a partir do período de La Tène (entre o século -V e o -I). "Arte celta antiga" é outro termo usado para este período, stretching in Britain to about -150. A arte da Alta Idade Media de Bretaña e Irlanda, que produciu o Libro de Kells e outras obras mestras, é chamado Arte insular na historia da arte.
757
Mortes
Historia ano a ano
Ateneo Libertario Xosé Tarrío
Ateneo Libertario Xosé Tarrío é unha asociación galega libertaria da Coruña que nace co obxectivo de potenciar a autoxestión, o apoio mutuo e a horizontalidade. Xorde co obxectivo de erixirse en ferramenta do movemento contestatario e rebelde da cidade, organiza actividades culturais e de autoxestión durante todo o ano. Abre o seu local na rúa da Paz, núm. 16, onde é obxecto de pintadas fascistas, e logo trasládanse á rúa Gil Vicente, núm. 17. Colaboran anualmente coas Marchas á Prisión de Teixeiro, dentro da acción mundial de marchas abolicionistas. Tamén organizan actividades libertarias de solidariedade, presentación de libros, proxeccións e xornadas anarquistas na Coruña e Santiago de Compostela. En 2016 colaboraron nas Xornadas Antirrepresivas Galegas cos Comités de Solidariedade coas Represaliadas Políticas (CSRP) Compostela, Comités por un SRI Galiza, Plataforma Contra a Represión da Corunha e Vigo Contra a Represión.
Pastora Dominga González Vieites, nai de Xosé Tarrío, participou activamente nas actividades do ateneo.
Aethelwulf de Wessex
miniatura|Retrato imaxinario dun artista descoñecido do [[século XVIII.]] Aethelwulf de Wessex (en inglés antigo: Æþelwulf, que significa 'Lobo Nobre'), nado en 806 e finado o 13 de xaneiro de 858, foi un rei de Wessex, primoxénito de Ecgberht, rei de Wessex e de Mercia, e de Redburga, posibelmente unha princesa carolinxia.
Traxectoria
Conquistou Kent en representación do seu pai en 825. En diante designado Rei de Kent ata que sucedeu ao seu pai como Rei de Wessex en 839, polo que se converteu en rei de Wessex, Kent, Cornualla, dos Saxóns Occidentais e Orientais. Foi coroado en Kingston upon Thames.
Vida familiar
Ao morrer o seu pai, o rei Ecgberht (xuño 839), sucédeo no trono de Wessex e nos conquistados reinos de Essex, Sussex e Kent; con todo, o reino de Mercia logra emanciparse novamente, non podendo ser anexado a Wessex até o reinado de Eduardo o Vello (918).
O pai de Aethelwulf, Ecgberht fora un veterano gris que tivera que loitar para sobrevivir desde temperá idade. En cambio Ethalwulf fora nomeado para a rexencia e chegou en forma natural ao trono de Wessex. Demostrou ser intensamente relixioso, con escaso sentido político e fillos demasiado ambiciosos e hábiles.
Reinado
Un dos primeiros actos de Aethelwulf como rei foi dividir o reino. Deu ao seu fillo máis vello, Aethelstan, a metade leste, que incluía Kent, Essex, Surrey e Sussex (non confundilo con Aethelstan o Glorioso, posterior). Mantivo para si a parte oeste de Wessex (Hampshire, Wiltshire, Dorset e Devon).
Durante todo o seu reinado tivo que loitar contra os daneses -os cales ían converténdose, co paso do tempo, nunha forza moi poderosa-, logrando unha extraordinaria vitoria na batalla de Aclea (posiblemente Oakley, en Surrey); así mesmo derrota ao príncipe Cyngen ap Cadell de Gales canto trata de invadir Mercia -malia estar agora este reino desligado de Wessex, aínda recoñecía a súa supremacía como estado líder da Heptarquía.
Matrimonio e descendencia
Aethelwulf casou no ano 830 con Osburga, filla de Oslac de Hampshire, Gran Mordomo de Inglaterra, da cal tivo 6 fillos: Cada un dos seus fillos varóns o sucederon no trono. Alfredo, o menor, é considerado como un dos máis grandes reis que reine en Bretaña. A única filla de Aethelwulf, Aethelswitha, casou co rei de Mercia sendo só unha nena.
Relixión
A relixión sempre formou parte importante da súa vida. O primeiro ano do seu reinado planeou unha peregrinación a Roma. Debido ao incremento das incursións, sentiu a necesidade de apelar ao Deus dos cristiáns para que o axudase contra un inimigo
En 853 Aethelwulf, enviou ao seu fillo Alfredo, un neno dun catro anos, a Roma. En 855, ao redor dun ano despois da morte da súa dona Osburga, Aethelwulf seguiu a Alfredo a Roma. En Roma, foi xeneroso coas súas riquezas. Distribuíu ouro ao clero de San Pedro e ofreceu os cálices do Bendito Pedro do máis puro ouro e candelabros de prata feitos polos saxóns. No seu camiño de regreso a Wessex, detense en Francia, na corte do rei Carlos o Calvo, o cal lle outorga a man da súa filla máis vella, Judith (Judith Martel), de ao redor de 12 anos. O matrimonio celébrase na localidade de Verberie-sur-Oise, o 1 de outubro de 856.
Regreso a Inglaterra
Se a disputa familiar continuase, podería arruinar a Casa de Ecgberht. Aethelwulf e os seus conselleiros mereceron o aprecio que lles concederon pola súa moderación e tolerancia.
Falecemento
Morreu o 13 de xaneiro de 860, aos 54 anos de idade, sendo sepultado en Steyning e logo transferido á igrexa antiga de Winchester. Os seus ósos repousan nun dos cofres mortuarios da Catedral de Winchester. miniatura|Anel de Aethelwulf O seu anel de ouro ten unha polgada de ancho e está ricamente decorado con símbolos relixiosos, nel está inscrito: Aethelwulf Rex e atopouse en Laverstock, Wiltshire, en 1780, crese que o rei o deu como agasallo a un partidario leal.
Fontes de información
A fonte de información máis notábel e usada é a Crónica Anglosaxoa. Esta fai referencia a algunhas batallas importantes nas que Aethelwulf tivo participación. O ano 840, loitou en Carhampton contra trinta e cinco frotas de daneses, cuxas incursións aumentaron enormemente. A súa vitoria máis destacada foi en 851 en "Acleah", Ockley ou Oakley en Surrey. Alí, el e o seu fillo Aethelbald loitaron contra os pagáns e, segundo a crónica, foi a "carnicería de pagáns máis grande que se fixo nunca." Preto do ano 853, Aethelwulf, e o seu xenro, Burgred, rei de Mercia derrotaron a Cyngen ap Cadell de Gales e fixeron que os galeses se sometesen a Aethelwulf. A crónica detalla máis batallas a través dos anos, maiormente contra os piratas invasores e os daneses. Era unha época da historia europea en que as nacións eran invadidas por distintos grupos: os sarracenos no sur, os maxiares no leste, os mouros no oeste e os viquingos no norte. Antes da morte de Aethelwulf, varios invasores pasaron o inverno na Illa de Sheppey e realizaron pillaxes a vontade en Anglia Oriental. No transcurso do seguintes vinte anos, as loitas dos seus fillos foron "incesantes, heroicas e moi infrutuosas".
José Gomes Ferreira
Traxectoria
José Gomes Ferreira naceu no Porto a 9 de xuño de 1900. Con catro anos de idade mudouse para Lisboa. O pai, Alexandre Branco Ferreira (Porto, Miragaia, 4 de novembro de 1877 - Lisboa, 15 de marzo de 1950), home de ascendencia moi humilde que, mercé á súa curiosidade intelectual e iniciativa, se tornou un empresario de éxito, participando tamén activamente na política; Demócrata Republicano, chegou a ser Concelleiro do Concello de Lisboa e Deputado durante a Primeira República. Establecido na actual zona do Lumiar, en Lisboa, Alexandre Branco Ferreira viría a doar as súas propiedades para a construción da Casa de Repouso dos Inválidos do Comércio. A nai era Maria do Carmo Cosme, nacida en Braga, San Lázaro, o 10 de agosto de 1874.
José Gomes Ferreira estudou nos liceinstitutos Camões e Gil Vicente, con Leonardo Coímbra, onde tivo o primeiro contacto coa poesía. Colaborou con Fernando Persoa, aínda moi mozo, nun soneto para a revista Ressurreição.
A súa consciencia política comezou a florecer tamén cedo, sobre todo por influencia do pai (demócrata republicano). Licénciase en Dereito en 1924, traballando posteriormente como cónsul na cidade de Kristiansund, en Noruega. Paralelamente seguiu unha carreira como compositor, chegando a ter a súa obra Suite Rústica estreada pola orquestra de David de Sousa.
Regresa a Portugal en 1930. Fixo colaboracións importantes tales como nas publicacións Presença, Seara Nova, Descobrimento, Imagem, Sr. Doutor, Gazeta Musical e de Todas as Artes e Ilustração (1926-1975). Tamén traduciu filmes co pseudónimo de Gomes, Álvaro.
Iníciase na poesía co poema "Viver sempre também cansa" en 1931, publicado na revista Presença. A pesar de xa ter feito algunhas publicacións especialmente os libros Lírios do Monte e Longe, foi só en 1948 que comezou a publicación seria do seu traballo, con Poesia I e Homenagem Poética a António Gomes Leal (colaboración).
Comparece a todos os grandes momentos "democráticos e antifascistas" e, pouco antes do MUD (Movemento de Unidade Democrática), colabora con outros poetas neo-realistas nun álbum de cancións revolucionarias compostas por Fernando Lopes Graza, coa súa canción "Não fiques para trás, ó companheiro". José Gomes Ferreira foi un representante do artista social e politicamente comprometido, nas súas reaccións e revoltas fronte aos problemas e injustizas do mundo.
Tornouse Vicepresidente da Asociación Portuguesa de Escritores en 1978 e foi candidaato en 1979, da APU (Alianza Pobo Unido), por Lisboa, nas eleccións lexislativas intercalares dese ano. Asociouse ao PCP (Partido Comunista Portugués) en febreiro do ano seguinte.
En 1983 foi sometido a unha delicada intervención cirúrgica.
José Gomes Ferreira morreu en Lisboa, o 8 de febreiro de 1985, vítima dunha doenza prolongada.
En 1985 o Concello de Lisboa homenaxeou o escritor dando o seu nome a unha rúa situada entre a Rúa Silva Carvalho e a Avenida Enxeñeiro Duarte Pacheco en Lisboa.
Traxectoria musical
Nacido nunha familia moi ligada coa música, iniciou os seus estudos musicais aos 8 anos. Integrando, como pianista e bandolinista, un agrupamento de cámara - o Quarteto Beethoven, liderado por Manfredo Peixoto - Gomes Ferreira compuxo varios valses, fados e variacións. A súa obra de maior repercusión pública foi, no entanto, o poema sinfónico Idílio Rústico, estreado pola Orquestra Sinfónica do Teatro Politeama, baixo a dirección de David de Sousa, en 1918. Despois dun hiato de máis de cinco anos, retomou a súa actividade de compositor durante a segunda metade da década de 1920, no período en que exercía funcións de cónsul portugués en Kristiansund (Dinamarca).
Documental
O ano do centenario do nacemento do poeta (1900—2000), a Videoteca do Concello de Lisboa produciu un documental biográfico sobre José Gomes Ferreira, titulado Um Homem do Tamanho do Século, xa exhibido na RTP2 e na RTP Internacional. Foi realizado polo director da Videoteca António Cunha, coa interpretación do actor João Moto, dicindo diversos poemas de José Gomes Ferreira. Tamén a pianista Gabriela Canavilhas participou no documental, interpretando unha peza musical practicamente inédita, composta por Gomes Ferreira para piano.
Todo é silencio
Todo é silencio pode referirse a:
Kuopio
Kuopio é unha cidade da rexión de Savonia do Norte (Finlandia). Ten 97.552 habitantes (2012), sendo a cidade máis poboada da provincia de Finlandia Oriental.
Kuopio é coñecida por ser o berce dos pasteis de peixe finlandeses Kalakukko, polo dialecto Savo, polo outeiro de Puijo e pola torre de Puijo, que ofrece ao visitante unha vista magnífica da rexión. O outeiro de Puijo alberga tamén unha competición anual de salto de esquí.
Historia
Kuopio foi fundada en 1653 polo gobernador Peter Brahe, mais a data oficial de fundación recoñecida é o 17 de novembro de 1775, cando o rei Gustavo III de Suecia ordenou que fose establecida a cidade de Kuopio. O municipio de Karttula foi anexionado ao de Kuopio en 2011, do mesmo xeito que fixeran anteriormente os de Vehmersalmi (2005), Riistavesi (1973) e Kuopion maalaiskunta (1969).
Demografía
Evolución da poboación :
Xeografía
A cidade está rodeada polo lago Kallavesi e parte da cidade foi construída en illas, como o proxecto Saaristokaupunki (literalmente Cidade Arquipélago), a área residencial máis grande que se está a construír na actualidade en Finlandia. O seu relevo é bastante marcado, estando o centro da cidade dominado polo outeiro de Puijo e a súa torre.
Dende a súa fusión con Vehmersalmi en 2005, limita cos concellos de: Siilinjärvi e Nilsiä ao norte, Juankoski e Tuusniemi ao leste, Leppävirta ao sur, Suonenjoki e Kartula ao oeste, e Maaninka ao noroeste.
Lingua
A meirande parte da poboación de Kuopio fala finés, habendo unha minoría de falantes de sueco (0,1%). Algunhas das primeiras escolas con estudos en finés foron creadas en Kuopio, como a escola para cegos (1871) e a escola de comercio (1887). A nivel dialectal, a cidade está situada en plena zona dos dialectos da Finlandia oriental, e máis concretamente os que son denominados Savo (de Savonia), os cales ocupan unha extensión moito máis grande do que é, de feito, a rexión histórica de Savonia.
Educación e cultura
Kuopio é unha das cidades con maior tradición no campo da educación. A cidade é coñecida como o centro cultural de Finlandia Oriental, oferecendo diversos eventos importantes como o festival de danza de Kuopio e o festival de viño de Kuopio.
Martín Codax (revista)
Martín Codax foi unha revista de periodicidade mensual editada en Vigo entre 1935 e 1941 pola Agrupación Martín Codax.
Historia e características
Subtitulada Órgano de esta agrupación, apareceu o 1 de febreiro de 1935. Publicación mensual, estaba dirixida por José Vázquez Fernández, con Jesús Villot Vidal como redactor xefe. Entre os colaboradores figuraron Blas Agra Mancebo, Humberto Cuíñas, Eugenio López Aydillo, José María Pemán e Jaime Solá. Informaba das actividades da Agrupación e publicaba poemas e artigos superficiais sobre cuestións literarias e artísticas. Tiña unha tendencia ultradereitista. Nos últimos anos fíxose cargo da dirección da revista o fundador da Agrupación, o presbítero Emilio Álvarez Martínez. Cesou a súa publicación co número 73, un monográfico dedicado a José Calvo Sotelo, que apareceu o 13 de xullo de 1941.
Vicuña
A vicuña, (Vicugna vicugna) é unha especie de mamífero artiodáctilo da familia dos camélidos e do grupo dos camélidos suramericanos que mora no altiplano andino, entre os 3 000 aos 4 600 metros por riba do nivel do mar, no noroeste da Arxentina, o oeste de Bolivia, o nordés de Chile, sectores dos Andes do Ecuador, e nas alturas andinas do Perú, país que posúe a principal poboación da especie. Especificamente pace na puna, unha estepa elevada, desértica e desprovida de árbores, localizada por riba das zonas cultivadas.
A alpaca é unha especie domesticada que deriva da vicuña, con achegas xenéticas menores da llama. É o animal que posúe o menor tamaño dentre os camélidos andinos, chegando, no máximo, a 1,30 metros de altura e podendo pesar até 40 kg. A súa pelaxe é moi fina e ten alto valor comercial; por ese motivo, a vicuña estivo a piques da extinción por mor dos cazadores ilegais. A poboación de vicuñas, que chegou a ter apenas 25 000 exemplares, chega actualmente case a 170 000 (aproximadamente 100 000 viven no Perú) e o número vén crecendo nunha media do 8% por ano.
Cornelio Nepote
miniatura|Cornelio Nepote. Cornelio Nepote (en latín, Cornelius Nepos), nado na Galia Cisalpina c. -100 e finado en Roma c. -25, foi un biógrafo e historiador romano.
Vicuña
Etimoloxía
A verba galega vicuña (en portugués: vicunha) provén do quechua huik'uña, a través do español americano vicuña.
Cornelio Nepote
Traxectoria
Coñécese pouco da biografía de Cornelio Nepote; ignórase o seu praenomen (primeiro nome), así como as súas datas exactas de nacemento e morte. En canto ao seu berce, sábese que era orixinario da Galia Cisalpina. Algunhas fontes citan a cidade de Hostilia, non lonxe de Verona; outros afirman que probabelmente foi Ticinum, a actual Pavía. Plinio o Vello refire que morreu no reinado de Augusto. Sen ningunha dúbida era traspadano, como o seu amigo Catulo, quen lle dedicou o seu libro de poemas; tamén estaban no seu círculo de amizades Cicerón e Tito Pomponio Ático.
Vicuña
Descrición
A vicuña está ben adaptada á vida nese ambiente inhóspito. A súa pelaxe está constituída da la da mellor calidade, que é moi valorada e utilizada polo ser humano desde a era precolombiana. Esta la protéxea do extremo frío e dos fortes ventos da puna e serve como un acolchamento para o corpo cando descansa no chan. En comparación cos camelos do vello mundo, a vicuña posúe cascos máis profundamente bipartidos, permitindo que camiñe e corra con máis xeito nas abas rochosas, penedos e pedras soltas, comúns na puna (Koford, 1957). Outra importante adaptación son os dentes semellantes aos de roedores, que crecen acotío e permiten que a vicuña se alimente de pequenos arbustos herbáceos e gramíneas perennes a rentes do chan. A vicuña é o único ungulado que posúe incisivos de raíz aberta e crecemento continuo. A vicuña é un dos catro representantes vivos da familia dos camelos que atopamos en América do Sur, sendo os outros tres o guanaco (Lama guanicoe), a llama (Lama glama) e a alpaca (Vicugna pacos). A vicuña e o guanaco son especies salvaxes, mentres que a llama e a alpaca son domesticadas.
Cornelio Nepote
Traxectoria
Libre de preocupacións económicas (pertencía a unha familia de rango ecuestre), renunciou a facer carreira política, polo que non desempeñou ningún cargo público, senón que se entregou á súa afección literaria.
Obra
Nepote ten o mérito de introducir na literatura latina o xénero biográfico. Ademais ocúpase de personaxes e feitos alleos ao mundo romano, o que tamén é novo. O seu estilo é pobre en recursos, pero claro e sinxelo.
Estilo e lingua
O estilo de Nepote é breve e claro; posúe unha sobriedade aticista e móvese dentro do genus tenue, que lle dá á súa palabra un ton distendido. En canto á lingua, é clásica, aínda que non dunha pureza absoluta:
Edicións antigas
As edicións máis estimadas, segundo unha fonte decimonónica, o Dicionario de Bouillet, son:
Eparquía ortodoxa rusa de Lviv e Galicia
A eparquía de Lviv e Galicia  é unha eparquía da Igrexa Ortodoxa Ucraína baixo o Patriarcado de Moscova, situada na provincia de Lviv e con sé na súa capital Lviv.
A actual eparquía existe dende 1988. En 2007 estruturábase en 62 parroquias, e estaba situada en quinto lugar en termos de fieis no territorio, por detrás da Igrexa Católica Ucraína, da Igrexa Ortodoxa Ucraína do Patriarcado de Kíiv, da Igrexa Ortodoxa Autocéfala Ucraína e da Igrexa Latina.
Isto é resultado dos conflitos relixiosos que sucederon en Ucraína entre nas décadas de 1980 e 1990, logo do estabelecemento pouco amigábel da xurisdición do patriarcado de Moscova, da que xurdiron as xurisdicións ortodoxas non canónicas. Moitas das parroquias da eparquía uníronse a algunha destas igrexas non canónicas. A eparquía tamén perdeu moitas igrexas que obtivo en 1946, logo da integración dos greco-católicos na Igrexa Ortodoxa forzada polas autoridades soviéticas.
Ginger ale
O Ginger Ale é unha bebida refrescante, suave, de orixe inglesa fabricada con xenxibre, limón, auga e azucre. No século XIX, popularizouse nos pubs ingleses, bater as bebidas con xenxibre.
Na súa versión comercial véndese con auga carbonada (auga tónica), sendo as marcas máis famosas Canada Dry®, Schweppes®, Seagram's® e Vernors®. Pódese tomar soa ou mesturada con algún licor.
Insuficiencia cardíaca
Unha insuficiencia cardíaca é unha situación na que o corazón non é capaz de bombear todo o sangue que o organismo precisa para funcionar adecuadamente, ou ben faino cun traballo excesivo. O grao de funcionalidade do corazón defínese pola fracción de exección (porcentaxe de sangue que bombeado en relación á función normal, que representaría o 100%)
Características
Ademais dos cambios mecánicos, a insuficiencia cardíaca trae consigo unha serie de cambios hormonais, cos que o organismo trata de paliar a situación, pero que son en última instancia responsabeis de moitos dos síntomas. A insuficiencia cardíaca pode dividirse en dous grandes grupos:
Tamén podemos dividila en aguda e crónica, segundo se a enfermidade aparece repentinamente ou é un proceso prolongado no tempo.
Causas
As causas máis importantes son as relacionadas cunha menor irrigación sanguínea do músculo que forma as paredes cardíacas, responsable da contracción e relaxación.
Síntomas
O síntoma máis frecuente é a dificultade respiratoria (dispnea) debido á acumulación de líquido nos pulmóns (o sangue acumúlase na circulación pulmonar porque o corazón non é capaz de mobilizalo, ocasionando unha alta presión nos capilares, e que o soro sanguíneo "escape" cara o tecido pulmonar), que aumenta ao deitarse (estes pacientes, cando o seu estado é grave, adoitan ter que durmir sentados ou coa cabeceira da cama elevada). Tamén pode aparecer tose, e cando a insuficiencia empeora bruscamente, edema de pulmón, que consiste nun paso de líquido masivo aos espazos pulmonares, no que a dispnea se volve moi intensa e pode conducir á morte en cuestión de horas se non se trata.
É característico ver as veas xugulares inchadas, o que se coñece como ingurguitación xugular. Outros síntomas menos frecuentes son dor abdominal ou sensación de inchazón, se o sangue se acumula nestas zonas. Por unha falta de rego sanguíneo aos músculos, pode aparecer debilidade, cansazo e impotencia. Se a falta de sangue afecta ao cerebro, aparecerán confusión, dor de cabeza, fallos de memoria, e outras alteracións das funcións superiores.
O corazón pode aumentar de tamaño (hipertrofiarse) para tratar de cubrir as necesidades do organismo, pero isto, a medio prazo, fai que mingüe a súa efectividade.
Tratamento
Procedementos cirúrxicos
Tratamento farmacolóxico
Puente la Reina de Jaca
Demografía
Evolución da poboación de Puente la Reina de Jaca desde a década dos 80 ata agora:
Batalla de Viadangos
A Batalla de Viadangos ou Fontedangos tivo lugar no outono do ano 1111 no lugar de Viadangos (Villadangos del Páramo) entre unha columna de cabaleiros galegos comandada por Pedro Froilaz de Traba e Diego Xelmírez, e o exército de Afonso I de Aragón. Após coroaren o infante Afonso Reimúndez (Afonso VII) como rei de Galiza en Compostela, os nobres galegos pretenderon coroalo tamén en León, a carón da súa nai Urraca. Afonso "o batallador", cónxuxe de Urraca en guerra aberta con ela polo control dos seus reinos, interpuxo o seu exército no camiño sorprendendo e derrotando a hoste galega.
Puente la Reina de Jaca
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
Batalla de Viadangos
Precedentes
alt=|miniatura|303x303px|O [[Santiago o Maior|apóstolo Santiago na fachada das pratarías da Catedral de Compostela. Apreciase á súa esquerda a inscrición "ANFUS REX", realizada para sinalar a coroación no 1111 de Afonso VII como rei de Galiza .]] Tralo pasamento do conde Raimundo de Borgoña no ano 1107, o rei Afonso VI reuniu en León a alta nobreza galega. Nesta xuntanza, alén de conceder a rexencia do reino de Galiza á súa filla Urraca, viúva de Raimundo, e sinalar como futuro rei o fillo de ambos, Afonso Raimúndez, fixo xurar aos nobres convocados que defenderían os dereitos do infante ao trono se a súa nai Urraca casaba de novo. Dous anos despois, logo da morte de Afonso VI, Urraca casou con Afonso "o Batallador", rei de Navarra e Aragón, relegando o seu fillo Afonso Raimúndez a un lugar secundario na liña sucesoria, por debaixo do rei consorte e dos fillos que puidesen nacer do matrimonio. O casamento da raíña Urraca motivou a inmediata reacción do conde Pedro Froilaz de Traba, titor do infante Afonso, que para preservar os dereitos do seu protexido levantou a bandeira da rebelión proclamándoo rei de Galiza. Diante deste feito, Afonso de Aragón, secundado por Urraca, iniciou a invasión do territorio galego. Urraca afirmaría mais tarde que a intención do rei aragonés non era outra que a de asasinar o seu fillo.
Unha parte das forzas sociais galegas tomaron inicialmente partido pola raíña Urraca e o seu home, como o mesmo Xelmírez, bispo de Compostela, ou os burgueses de Lugo, que seducidos pola liña política do rei aragonés, abriron as murallas da súa cidade. Outra parte enfrontou militarmente á invasión, chegándose ao asalto do castelo de Monterroso, fortaleza na que Afonso de Aragón exerceu tan brutal represión que motivou as primeiras desavinzas con Urraca e o seu séquito nobiliario. Urraca regresou a León deixando só en campaña ao "batallador" e o seu exército que continuaron asolando o territorio.
Malia as iniciais derrotas, a poderosa casa de Traba conseguiu manter oculto o infante no recóndito mosteiro de Moraime e, após unha campaña de tres meses, expulsar o rei de Aragón e Navarra "con grande deshonra". No ano 1111, Pedro Froilaz en alianza co bispo Xelmírez, coroou como rei de Galiza o infante de 6 anos Afonso Reimúndez na Catedral de Compostela. Esta coroación contou co beneplácito da raíña Urraca que libraba agora unha guerra civil co seu esposo aragonés na que precisaba imperiosamente da axuda das mesnadas galegas. Seguindo o acordo establecido, unha vez finalizada a cerimonia compostelá, os nobres galegos iniciaron camiño cara a corte leonesa para coroar tamén alí a Afonso VII. A percepción territorial da época concibía aínda a proxección de Galiza polo espazo leonés, por iso a secuencia lóxica era coroar a Afonso tamén na cidade galega de León  , como viñan facendo os monarcas do reino desde o século X.
A Batalla
Marchando pola antiga vía romana XIX, a columna baixou dos alpes de Galicia e saíu á terra de foris, nome co que se daba na época aos páramos de León e ás chairas de Castela. Desde Astorga, seguiuse camiño cara a León pola antiga vía romana que unía Asturica e Legio. Coa confianza de que os exércitos aragoneses se encontraban lonxe, a columna detívose a pasar a noite a vinte quilómetros do destino, no lugar de Viadangos, nas proximidades do río Órbigo. Na mañá seguínte, os galegos acordaron en perigo de ser rodeados por un exército listo para a batalla e netamente superior nos seus números. O exército aragonés contaba con 660 cabaleiros con armadura e 2000 infantes provistos de arcos, espadas, paus e outras armas. Estas tropas a servizo do rei de Aragón son presentadas nas crónicas coetáneas como unha amálgama de soldados de diferentes nacionalidades: aragoneses, navarros, francos, normandos e mercenarios musulmáns.
Seguindo a narración, baseada na Historia Compostelá, que fai da batalla o historiador Antonio López Ferreiro, os galegos sen mais opción que loitar equipáronse ás présas e cargaron contra as liñas aragonesas conseguindo romper a primeira e a segunda liña para ficar despois atoados na masa inimiga. O conde de Traba, vendo os seus extenuados e a punto de ser cercados, cargou de novo para permitir a fuxida do bispo Xelmírez e do infante Afonso, caendo el mesmo prisioneiro (sería liberado no ano seguinte após o pagamento dun rescate). O conde Fernando García que cabalgaba ao seu lado, pereceu neste último asalto.
Malia que Afonso de Aragón tiña comisionados dez dos seus mellores homes coa misión de capturalo, o bispo Xelmírez conseguiu escapar levando consigo o rei Afonso, ao que puxo a salvo no castelo de Orcellón, en Ourense , fortaleza no que se encontraba refuxiada a raíña Urraca en compañía, segundo López Ferreiro, de dous fillos do conde Fernando García, Guterre Fernández de Castro e Rodrigo Fernández de Castro. Unha vez confiado á súa nai o rei, Xelmírez regresou a Astorga, cidade na que se estaban a reorganizar os superviventes para regresar a Compostela.
Resultado
A derrota de Viadangos fixo fracasar a segunda parte da operación política ideada por Xelmírez e Pedro Froilaz. Despois de ter coroado o infante Afonso en Compostela, pretendían facer o propio na corte leonesa e sentar o seu protexido a carón da súa nai Urraca para gobernar, a través do infante, o conxunto dos reinos herdados de Afonso VI. Esta coroación leonesa, fora acordada e aceptada por unha raíña Urraca forzada polas circunstancias pois naquela altura perdera o control da meirande parte dos seus dominios a mans do seu esposo e precisaba do apoio dos nobres galegos. Na realidade o desexo da raíña foi sempre o de gobernar en solitario, algo impensábel nesa etapa histórica. Para Afonso de Aragón, vencedor no campo de batalla, supuxo unha oportunidade perdida pois non conseguiu o que debeu ser o seu principal obxectivo, a captura ou morte do infante Afonso, pois pola mentalidade da época nunca sería aceptado como gobernante mentres existise un herdeiro lexítimo.
No ano seguinte á derrota de Viadangos, Urraca convocou unha curia en Compostela cos magnates galegos e iniciou unha intensa actividade diplomática co fin de recadar o apoio económico e militar dos seus aliados. Desde entón Galiza converteuse no punto de partida de todas as expedicións destinadas a recuperar os territorios perdidos, entre o ano 1112 e o 1118 practicamente unha por ano, e nos documentos históricos comeza a figurar ao carón da súa nai Afonso Reimúndez xa co título de rei, desde o 1117 mesmo en solitario. Con todo Urraca nunca volveu a consentir a coroación leonesa do seu fillo, esta non se producirá até a súa morte no ano 1126.
Lamela, Veascós, Carballedo
Lamela é un lugar da parroquia de Veascós, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 18 habitantes, 6 mulleres e 12 homes.
Toponimia
O topónimo é un diminutivo de lama, voz latina ou prelatina co significado de barro, lodo.
As Salam al Amiri
As Salam al Amiri (en lingua árabe السلام الأميري, transliterado: As-salām al-amīrī, que significa "A paz sexa para o Emir") é o himno nacional do estado de Qatar desde 1996, substituíndo ao que había desde 1954. Foi escrito polo Xeque Mubarak bin Saïf al Thani.
As Motas, Triabá, Castro de Rei
As Motas é un lugar da parroquia de Triabá no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 15 habitantes (6 homes e 9 mulleres).
A7L
miniatura|O astronauta [[Eugene Cernan sobre a supercie lunar no seu traxe A7LB durante a misión Apolo 17.]] A7L e, nunha segunda versión, A7LB, foi o nome dos traxes espaciais usados polos astronautas do proxecto Apollo e da estación espacial Skylab.
Características
Os traxes A7L e A7LB foron deseñados e desenvolvidos por Hamilton Standard e (mediante subcontrato) por International Latex Corporation. Tralo desenvolvemento, a fabricación correu a cargo desta última empresa. O modelo inicial foi denominado A5L e tras incorporarlle unha protección térmica e contra meteoroides pasou a denominarse A6L. Este modelo nunca chegou a voar debido a que tralo accidente durante as probas en terra co Apollo 1 no que morreron os seus tres tripulantes o traxe foi redeseñado para eliminar materiais inflamables, pasando a denominarse definitivamente A7L.
Cada astronauta do programa Apolo tiña tres traxes personalizados: un para adestramento, outro para o voo e un de reserva deste último. O peso de cada traxe era duns 22 kg e o sistema de soporte vital (PLSS, Portable Life Support System) 26 kg. O modelo A7LB desenvolveuse para ser usado nas misións Apolo da serie J (Apollo 15, Apollo 16 e Apollo 17). O A7LB foi usado na estación Skylab tras engadirlle protección térmica adicional. Durante a misión Apollo ASTP usouse o modelo A7L orixinal.
Intel Core i7
miniatura|250px|Un Core i7-940, que emprega un [[zócolo de CPU|zócolo (socket) LGA de 1.366 contactos.]] Intel Core i7 é unha familia de procesadores de catro núcleos con arquitectura x86-64 fabricada por Intel. Os seus primeiros modelos foron lanzados o mercado en 2008. É a evolución da familia de procesadores Intel Core 2.
Versións
Intel Core
STS-92
STS-92 foi unha misión do transbordador espacial Discovery lanzada o 11 de outubro de 2000 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral. Marcou o centésimo voo dun transbordador.
Características
STS-92, con sete astronautas a bordo, foi lanzada para continuar a construción da Estación Espacial Internacional e provisionala con subministracións. Levou a viga Z1, varios xiroscopios, un adaptador de acoplamento e dous radiadores á estación. A tripulación fixo un total de catro paseos espaciais e antes de partir a Discovery elevou a órbita da estación cos seus propulsores.