cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galeón
A Carreira das Indias
En caso de necesidade a Frota da Garda era apoiada pola Armada do Mar Océano, a frota peninsular española formada principalmente polos galeóns da Escuadra de Portugal. Á parte destes contaba con tres ou máis escuadróns con base en Cádiz, A Coruña, Sevilla, Santander e Lisboa. A frota consistía tanto de barcos da Coroa como de naves contratadas e só unha pequena parte eran galeóns, sendo o resto navíos armados de distinto porte.
En ocasións destacábase unha Galifrota ou frota de galeóns para misións específicas nas indias, por exemplo, en 1625 e 1629.
miniatura|300px|A [[Batalla de Xibraltar, por Hendrick Cornelisz Vroom. Mostra a nave capitá de Don Juan Álvarez en chamas tras estalar a súa santabárbara (Rijksmuseum, Ámsterdan).]]
Desenvolvemento do galeón fóra de España
Desde mediados do século XVII Francia e Flandres toman a iniciativa na vangarda da construción naval e os barcos españois mostran certos trazos arcaicos na súa construción. Isto é debido a diversas causas como a falta de iniciativa da administración para renovar a frota ou a prohibición por parte da inquisición de libros procedentes de países protestantes, entre eles algúns tratados sobre náutica. En España perduran máis tempo os grandes castelos ou estruturas como o corredor, a pasarela descuberta que rodeaba o alcázar de popa, cuxo orixe remontase ás naves mediterráneas da antigüidade romana. A súa decoración adoitaba ser considerablemente máis sobria que nos seus homólogos europeos, segundo o gusto español da época, con frecuente imaxinería de tipo relixioso.
O galeón veneciano
Os galeóns usados no Mediterráneo responden á tipoloxía máis antiga deste tipo de embarcación, con trazos propios da tradición náutica deste mar, como o uso de mastros enteirizos, dunha soa peza. O declive das rutas comerciais venecianas tras o descubrimento de América relegou á frota destes estados á defensa contra os turcos e os piratas berberiscos e o comercio con outras nacións ribeiregas.
O galeón inglés
Debemos ao master shipwright (mestre carpinteiro de ribeira) Matthew Baker os poucos datos construtivos que temos acerca do galeón inglés. Este deixou varios deseños que mostran o aspecto e dimensións dos barcos construídos por el cara á 1586. Destacan os beques baixos e elegantes sostidos por un curvatón tallado e formando o tallamar, un castelo de proa dunha soa cuberta, máis baixo do habitual. A ausencia de bataiolas entre o alcázar e o castelo expuña á tripulación ao lume inimigo. Para compensar isto colocábanse ao longo das bordas táboas e rollos de cabos, e ata nalgún caso ocultábase á tripulación empavesando a cuberta ao longo das bordas a base de paquetes de roupa que se coloreaban vistosamente ou sobre as que se pintaban escudos talvez para disimular a pouca consistencia do material. Estas estruturas máis baixas unido a un menor tamaño e menos manga facíaos máis mariñeiros e aptos para navegar de bolina, xa que o vento frontal ao non atopar obstáculo nas superestructuras non freaba o seu avance. A pesar de ser máis pequenos embarcaban proporcionalmente máis artillería que os galeóns mediterráneos. Na época de Isabel I, as bocas de fogo curtas como o medio canón (165 mm de calibre, 3,05 m de ánima) substituíronse polas novas culebrinas de 18 ó 19 libras (133 mm, 3,50 m) de tiro rápido e preciso ata os 90 m. A apoteósis do galeón inglés xurdio co Sovereign of the Sexas de Carlos I, proxectado por Phineas Pett e botado en 1637. Tiña 38,7 m de eslora na quilla, 51,8 m entre perpendiculares e 14,7 m de manga. Levaba 100 canóns e estaba riquísimamente decorado con esculturas douradas de Gerard Christmas sobre deseños de Van Dyck. O seu enorme custo, de 65.586 libras disparou unha crise orzamentaria que contribuíu á posterior Revolución Inglesa de 1642.
Un dos galeóns de Baker foi o Ark Royal, de 880 toneladas de desprazamento, unhas 30 pezas de artillería, 190 mariñeiros e 70 soldados. Este participou ás ordes de Lord Howard de Effingam entre o 31 de xullo ao 8 de agosto de 1588 na batalla que enfrontou á frota inglesa e a Armada Invencible española no Canle da Mancha. A Grande e Felicísima Armada española contaba con 64 buques de alto bordo, entre eles 20 galeóns descritos como de enorme tamaño e construción suntuosa, de cadernas e forro robusto e estruturas resistentes á fusilería. O buque almirante do duque de Medina-Sidonia era o, galeón de construción portuguesa, San Martín, de mil toneladas de desprazamento e 50 pezas de artillería. A súa tripulación estaba composta por 177 mariñeiros e 300 soldados. En total a frota inglesa contaba só con 16.000 homes contra os 27.000 españois. Estes embarcaban gran número de soldados dispostos ao combate corpo a corpo, con intención de abordar as naves inimigas ao modo que se facía habitualmente no Mediterráneo, dando pouca importancia á artillería que consideraban case unha arma desleal. Francis Drake, ao mando do Revenge e os demais capitáns ingleses renunciaron a intentar derrotar a Armada con ataques frontais contra os que non tiñan opción de vitoria preferindo aproveitar a maior axilidade e artillería das súas naves para esperar o momento propicio de atacar, o cal sucedeu fronte a localidade francesa de Gravelines o 7 de agosto, co resultado final de vitoria para a frota inglesa.
Durante a batalla moitos buques quedaron sen munición, debido en parte á abundancia de pezas pequenas de artillería e á diversidade de calibres.
O galeón flamengo
No Flandres do século XVII traballaban algúns dos mellores carpinteiros de ribeira da época que pese ao pequeno territorio das Provincias Unidas construíron algúns dos galeóns máis notables e avanzados do seu tempo. Tras a Paz de Westfalia e a consecuente independencia de España, o dominio do mar foi de absoluta importancia para a nova nación. Baste dicir que a cuarta parte dos seus 4 millóns de habitantes dependían do traballo no mar. Os portos flamengos absorbían o 90% do tráfico inglés polo que o enfrontamento con Inglaterra foi inevitable. No Museo Naval de Madrid consérvase un modelo de galeón flamengo de 1593 que ilustra os avances construtivos que desenvolveron os holandeses: o trinquete está situado moi a proa do castelo e baixo el é visible un pescante de gata para o áncora á altura da cuberta principal. No centro, a ambos os dous lados, situábase unha rede de abordaxe e o castelo uníase ao alcázar cun corredor. O seu armamento era de oito canóns á altura da cuberta principal e outros sete na superior. A obra morta dos galeóns holandeses era máis baixa e estreita que a dos seus contemporáneos doutras nacións; dado que debían manobrar con frecuencia nos baixos das costas de Flandres necesitaban buques con pouco calado e máxima maniobrabilidade para evitar encallar. O fondo da carena adoitaba ser máis plano que o de naves doutros países.
A superioridade técnica holandesa queda demostrada por un feito; cando o Cardeal Richelieu chega ao poder en Francia en 1624 decide reorganizar a armada francesa, moi inferior á de británicos e españois. Para iso encarga aos estaleiros holandeses cinco grandes galeóns. Estes servirían de modelo a naves posteriores construídas en Francia, a primeira das cales sería o galeón A Couronne, de 1.087 toneladas e 72 canóns.
Astérix gladiador
Foi traducido ó galego por Antonio Pichel e publicado pola Editorial Galaxia en 1996. En maio de 2015, publicouse unha nova tradución de Valentín Arias, Xavier Senín e Isabel Soto para Edicións Xerais.
Sinopse
O prefecto da Galia, Calígula Vaisencascus vai de permiso a Roma, como é costume levarlle un regalo ó César decide entregarlle un dos invencibles galos da rexión. O galo elixido é o bardo Asurancéturix. Cando Astérix e Obélix se decatan, deciden ir a Roma para salvar o seu amigo. Ó chegaren a Roma, infórmanse grazas á axuda do seu paisano Moitoxamónix, que o bardo está preso no circo e que será votado ós leóns nos próximos xogos. Ante a imposibilidade de atopar a Asurancéturix deciden facerse gladiadores para así poder entrar libremente no circo.
Antonio Couzo García
Antonio Couzo García, nado en Figueiras (parroquia de Santo Adrao de Veiga, Ortigueira) o 14 de decembro de 1895 e finado en Miami en 1973, foi un empresario e filántropo galego.
Traxectoria
Emigrou a Cuba en 1914. Traballou como dependente de bodega na colonía do Central The Trinidad Sugars e despois como obreiro do campo, preto da localidade de Trinidad (provincia de Sancti Spíritus). Trasladouse a Cienfuegos e traballou no Hospital Civil como mozo de limpeza. En Cienfuegos amplíou os seus estudos, obtendo certificado de oitavo grao e mecanografía. Trasladouse á Habana en 1919, onde traballou como varredor de xardíns na Quinta La Purísima Concepción, propiedade da Asociación de Dependentes, e logo pasou a ser mecanógrafo da Administración da asociación. Estabeleceuse pola súa conta adquirindo unha vidriera de tabacos na rúa Monserrate e Ánimas en 1924. Traspasou o negocio e abriu outro do mesmo ramo en Teniente Rey e Aguacate. En 1923 participou na formación da sociedade católica España Integral da que foi vogal en 1924, e nomeado socio meritísimo. Tamén foi administrador da revista España Integral, valadora dos ideais da sociedade homónima.
En 1928 foi un dos fundadores da sociedade de beneficencia e protección mutua Naturales del Ayuntamiento de Ortigueira, e elixido presidente da primeira xunta directiva. En 1938 foi nomeado presidente de honra da sociedade Naturales de Ortigueira. Foi xefe de redacción de Heraldo Ortigueirés.
En 1951 figuraba como vogal suplente do consello directivo do xuntoiro Patria Galega, entidade que publicaba a revista do mesmo nome baixo a dirección de Fuco G. Gómez. En 1969 era presidente da sociedade de cultura e recreo Rosalía de Castro. Pertenceu tamén ás sociedades Liga Santaballesa, Partido Judicial de Padrón e Monterroso y Antas de Ulla e tivo un importante papel na fundación da Federación de Sociedades Españolas de Cuba en 1957,
En 1971 trasladouse a Miami onde creou ao ano seguinte a Casa de Santa Marta de Ortigueira.
Vilar de Santos, Vilar de Santos
San Xoán de Vilar de Santos é unha parroquia do concello ourensán de Vilar de Santos. Segundo os datos do IGE, no ano 2007 tiña 496 habitantes (242 homes e 254 mulleres), o que supón un descenso de 18 persoas respecto ó ano anterior.
Patrimonio
A igrexa parroquial é de estilo románico de transición ó gótico ou protogótico. Substitúe a cabeceira gótica con algunha figura da nobreza representados coma mecenas na portada. Por outra banda, na parte exterior do templo hai un exemplo de iconografía románica erótica nun dos canzorros, cunha parella masturbándose, (home e muller) así como outras simboloxías a ter en conta e descifrar, como a portada norte do templo cun tímpano onde se representa unha árbore caída. Preto da igrexa hai un museo etnográfico sobre a comarca da Limia.
Edwin Morgan
Edwin George Morgan, nado o 27 de abril de 1920 en Glasgow e finado o 17 de agosto 2010, foi un poeta e tradutor escocés en lingua inglesa, considerado o máximo representante do rexurdimento escocés.
Ámbito persoal
Medrou no barrio de Rutherglen, ao sueste da cidade, fillo dun executivo presbiteriano que dirixía unha empresa de comercio de carbón e aceiro. Ingresou na Universidade de Glasgow en 1937. Despois de servir como médico do exército británico na segunda guerra mundial, doutorouse en 1947 en lingua inglesa e comezou a traballar de profesor na mesma universidade, onde se xubilou en 1980 como profesor emérito.
Ámbito poético
Morgan foi o último dos "sete grandes", os poetas que conformaron o denominado rexurdimento escocés, producido na poesía escocesa do século XX: os outros seis foron Hugh MacDiarmid, Robert Garioch, Norman MacCaig, Iain Crichton Smith, George Mackay Brown e Sorley MacLean.
Morgan cultivou un amplo abano de formas e estilos, pero principalmente o soneto e o caligrama, nos seus máis de 30 títulos. Tivo unha forte influencia da xeración beat polas súas ideas sinxelas e os xogos lingüísticos. A súa primeira antoloxía apareceu en 1990 (Collected Poems) e ten sido traducido a diversas linguas, pero non ao galego. Colaborou coa banda de rock alternativo Idlewild no seu álbum The Remote Part (2002), recitando un poema, pero tamén outros poemas seus teñen sido musicados por esta e outras bandas.
Símbolo de Glasgow e de Escocia
Morgan é considerado un símbolo da cidade de Glasgow e tamén de toda Escocia. Así, tamén leu un poema escrito a pé feito durante a inauguración do novo edificio do parlamento escocés, o 9 de outubro de 2004. En 1999 o concello de Glasgow nomeouno poeta laureado, é dicir, recoñeceulle un salario co título de poeta oficial da vila. En 2004 foille concedido o primeiro Makar Escocés, o galardón que o Parlamento de Escocia lle concede aos "poetas nacionais".
Galardóns
É oficial do Imperio Británico dende 1982.
Recibiu diversos premios polo seu labor como tradutor, e ademais, a medalla anual do Royal Bank of Scotland en 1983 ou a medalla de ouro da raíña en poesía en 2000.
Hidróxido de aluminio
O carácter do “hidróxido de aluminio” foi polémico. É seguro dicir que a representación polos ións Al3+ e OH- está sobresimplificada. Formas máis ou menos hidratadas son moi frecuentes. Algunhas persoas escriben Al2O3. x H2O  en lugar da forma primeiramente escrita nesta páxina.
O hidróxido de aluminio é anfótero. En condicións fortemente ácidas fórmase o Al (OH) 2+; en condicións fortemente básicas, fórmase o Al (OH) 4-. Estes son os ións principais en disolucións diluídas; en disolucións concentradas, fórmanse ións poliméricos que poden ser moi complexos.
Os sales do anión Al(OH) 4- (ou similares, tal como AlO2-) denomínanse ás veces aluminatos.
Hakon Ahlberg
miniatura|250px|Castelo de Gripsholm en 2004. miniatura|250px|Igrexa de Mälarhöjdens, Estocolmo, 1929.
Hidróxido de aluminio
O hidróxido de aluminio neutraliza un exceso de ácido. Por exemplo, co ácido clorhídrico: Al (OH) 3 + 3HCl → AlCl3 + 3H2O
Farmacoloxía
O hidróxido de aluminio emprégase como antiácido. Neutraliza o exceso de ácido no estómago e reduce a súa acidez. Esta diminución da acidez do contido do estómago pode axudar a aliviar os síntomas das úlceras, ardor de estómago ou dispepsia. Pode causar estreñimento polo que é frecuente que se administre xunto con carbonato del magnesio que ten o efecto contrario. Este composto tamén se utiliza para controlar os niveis de fosfato no sangue nas persoas que sofren insuficiencia renal. Non obstante, hai sospeitas non confirmadas de que o consumo excesivo de aluminio é unha das causas da enfermidade de Alzheimer
Hakon Ahlberg
Traxectoria
Ahlberg estudou arquitectura no Instituto Real de Tecnoloxía, rematando en 1914. Tamén realizou estudos na Real Academia Sueca das Artes entre 1914 e 1917, influído fortemente por un dos seus mestres, Ivar Tengbom. Foi un do membros fundadores e primeiro presidente da SAR (Asociación de Arquitectos de Suecia), e tamén presidente da Academia Sueca de Belas Artes entre 1954 e 1962. Foi editor xefe das revistas de arquitectura Arkitekten e Byggmästaren, e participou activamente no debate arquitectónico en Suecia. Dentro da arquitectura sueca non foi un líder de estilo, máis ben un líder idealista, organizador e portavoz da profesión de arquitecto en Suecia. Formou parte do breve movemento chamado Clasicismo Nórdico, pero con vínculos coa arquitectura vernácula sueca.
Lago Vättern
O Vättern é o segundo lago máis grande de Suecia, despois do Vänern, e o sexto máis grande de Europa. É un corpo de auga alongado no centro da parte sur do país que apunta cara a punta de Escandinavia.
Xeografía
A superficie total do lago e de 1 912 km², cunha conca de drenaxe un pouco maior do dobre desa cantidade, duns 4 503 km². O seu punto máis profundo, situado no sur da illa de Visingsö, ten 128 metros, mentres que a profundidade media é de 41 metros. O lago ten un perímetro duns 642 quilómetros. O seu volume é de 77,0 km3.
No norte hai un fiorde interior peculiar pero non montañoso chamado Alsen. Ao redor do 62% da conca de drenaxe está cuberta de abetos, piñeiros e bosque caducifolio. Un 26,7% está dedicada ao agro.
Estadio de San Mamés (1913)
O estadio de San Mamés foi un estadio de fútbol localizado na cidade de Bilbao (Euskadi), onde xogou os seus partidos como local o Athletic Club desde 1913 ata a súa clausura e posterior demolición ao termo da tempada 2012/13, cando pasou a xogar no San Mamés Barria. Tomaba este nome do veciño asilo de San Mamés, ao que pertencían os terreos sobre os que posteriormente se levantou o estadio. San Mamés foi un mártir que foi guindado aos leóns, de aí que aos xogadores do Athletic sexan alcumados os leóns.
A propiedade do estadio era do Athletic Club, aínda que os terreos onde se asentaba pertenceron á caixa BBK; posteriormente o club mercou tódolos dereitos sobre o terreo a cambio de que se utilizasen exclusivamente para fins deportivos. Tiña capacidade para 39.750 espectadores e un terreo de xogo de 105 x 68 metros. Foi o único estadio do estado que acolleu tódalas edicións da Primeira División desde a súa creación en 1928 ata a tempada 2012/13. Coñecíase co sobrenome de A Catedral.
Illa Ammassalik
Xeografía
miniatura|200px Tasiilaq na illa de Ammassalik A illa de Ammassalik está situada na rexión do King Christian IX Land. A illa está separada da parte continental de Groenlandia, no oeste, polo ancho fiorde Sermilik e, no nordés, polo estreito de Ikaasartivaq. No leste e sueste da metade sur, a cada vez máis ampla metade do fiorde Ammassalik separa a illa de Ammassalik dun arquipélago de illas, no que destacan as illas de Apusiaajik e Kulusuk a través do estreito de Torsuut Tunoq. A costa sur da illa está bañada polas augas do océano Atlántico Norte.
A cidade de Tasiilaq atópase no lado sueste da illa. O punto máis alto da illa é un pico glaciar na parte norte, con 1.352 m.
Estadio de San Mamés (1913)
Historia
O deseño orixinal do estadio é obra do arquitecto Manuel María Smith. A primeira pedra colocouse o día 20 de xaneiro de 1913, e a súa inauguración produciuse o 21 de agosto do mesmo ano. No partido inaugural enfrontáronse o Athletic Club de Bilbao contra o Racing de Irún, nun partido pertencente ao torneo inaugural, no que tamén participou o Shepherd's Bush FC inglés. Pichichi foi o primeiro xogador en marcar un gol no estadio.
Illa Ammassalik
Asentamentos
O único asentamento permanentemente habitado na illa é a cidade de Tasiilaq na costa sur da illa, con 1.893 habitantes en 2009, a comunidade máis poboada da costa oriental, e a sétima cidade máis grande de Groenlandia.
Estadio de San Mamés (1913)
Historia
O aforamento inicial era de 3.500 espectadores, pero a mediados da década de 1920 ampliouse ata os 9.500. A esta ampliación seguiron outras ata situar a capacidade en 47.000 no ano 1952, coa construción da tribuna central, coroada polo arco que aínda hoxe é aceno de identidade do estadio bilbaíno. En 1957 construír a chamada "tribuna de Capuchinos", en 1961 a de Misericordia ou Tribuna Garay e en 1972 a Tribuna Este.
Para poder ser sede no mundial de 1982, San Mamés houbo de facer fronte a numerosas reformas para mellorar os accesos e a visibilidade. En 1997 elimináronse os valos que separaban ao público do terreo de xogo e suprimíronse as 10.000 localidades de pé para adecuarse á normativa FIFA. O aforamento quedou deste xeito reducido ás 39.750 prazas.
Illa Ammassalik
Asentamentos
A estación de investigación Sermilik atópase a 15 km ao noroeste de Tasiilaq, na costa oeste.
Estadio de San Mamés (1913)
Historia
O último partido oficial de Primeira División foi o que enfrontou ao Athletic co Levante UD con derrota dos locais por 0-1. O xogador do Levante Juanlu Gómez foi o autor do último gol nun partido de Liga que se marcou en San Mamés. O último partido oficial foi o que enfrontou ao Bilbao Athletic e o Levante B, dos cuartos de final da promoción de ascenso a Segunda.
Illa Ammassalik
Asentamentos
O municipio de Ammassalik foi un exmunicipio de Groenlandia. Agora é parte do Municipio de Sermersooq.
Estadio de San Mamés (1913)
Historia
O 5 de xuño de 2013 xogouse o último partido en San Mamés, entre o Athletic Club e unha selección de Biscaia, que acabou 0-1 e no que participaron moitos dos xogadores máis destacados da historia do club. Terminado o partido fíxose unha gran celebración con motivo dos 100 anos do estadio (1913-2013) e a despedida do mesmo.
Mundial de fútbol
Bilbao foi sede da Copa Mundial de Fútbol de 1982. Como consecuencia, San Mamés acolleu tres partidos pertencentes á fase de grupos (Grupo D);, , e.
Eventos musicais
Nos seus últimos anos San Mamés acolleu concertos de gran calibre, nel tocaron artistas e grupos importantes como Bruce Springsteen, The Rolling Stones, Shakira ou AC/DC.
Trega de Iconio
dereita|miniatura|Detalle de Santa Trega libera a cidade de Este da peste, por [[Giovanni Battista Tiepolo|Giambattista Tiepolo, 1759, Este, Duomo.]]dereita|miniatura|Paulo e Trega. [[Fresco do século VI, descuberto na cova de santa Trega e san Paulo, nas ruínas de Éfeso.]]miniatura|Estatua de santa Trega en [[Maalula, Siria.]] miniatura|[[Retablo tardogótico de santa Trega na Catedral de Barcelona (século XV, obradoiro de Jaume Huguet).]] dereita|miniatura|Santa Trega entre as feras, [[Baixorrelevo|baixorrelievo no altar da Catedral de Tarragona (século XII).]] Trega de Iconio, máis coñecida como santa Trega, foi unha mártir anatolia do século I, venerada como santa pola Igrexa católica e mais pola ortodoxa. O único rexistro que se coñece dela procede dos Feitos de Paulo e Trega, texto apócrifo do século II, onde aparece como seguidora de san Paulo.
Os primeiros movementos ascéticos reverenciárona como un modelo de castidade feminina, especialmente en Exipto, Siria e Armenia. O seu culto estivo moi difundido nas cidades de Seleucia, onde se sepultou segundo a tradición, Iconium (actual Konya) e Nicomedia. A difusión dos Feitos de Paulo e Trega entre na Igrexa ortodoxa xerou unha forte veneración por Trega, considerada por esta confesión como «protomártir entre as mulleres e igual aos apóstolos».
A ela estivo consagrada a antiga basílica paleocristiá situada onde se atopa a Catedral de Milán, conservándose mesmo algúns restos da primitiva edificación.
No martiroloxio de Beda, Trega celébrase o 23 de setembro, data no que aínda é o día da súa festividade para a Igrexa católica. As igrexas orientais celébrana o 24 de setembro.
Traxectoria
Segundo os Feitos de Paulo e Trega que forma parte dos Feitos de Paulo pero que tamén circulou de xeito independente, Trega era unha moza virxe de Konya, Anatolia. Tras escoitar durante varios días os sermóns de san Paulo sobre a resurrección e o valor da virxindade, a súa nai e o seu prometido temeron que se convertese en seguidora do apóstolo e confabuláronse para os castigar. Azoutaron e expulsaron a Paulo e condenaron a Trega a a morrer na fogueira.
Salvouse milagrosamente grazas a un sismo e unha forte tormenta de auga e saraiba que apagou o lume. Fuxiu con Paulo a Antioquía de Pisidia, e alí un maxistrado tentou violala. Trega defendeuse e o maxistrado acusouna de agredilo, polo que a sentenciaron a que a devorasen bestas salvaxes, impedíndoo un novo milagre grazas a varios ataques de feras. Logo destes episodios reuniuse en Mira (Licia) co apóstolo e relizou un labor evanxelizador pola rexión, converténdose nun símbolo, esporeando as mulleres a imitala vivindo unha vida de castidade e seguindo a palabra de Deus. Por último recluíuse nunha cova de Seleucia Pieria, segundo algunhas versións dos Feitos durante 72 anos e con 90 anos un novo milagre ocorreu ao abrirse a montaña para protexela dos seus perseguidores, e aínda tivo azos para ir ata Roma e caer diante a sepultura de san Paulo.
Aínda que estes feitos non son históricos, reflicten as tendencias ascéticas do cristianismo primitivo e da experiencia da persecución dese período. Durante séculos foi a virxe mártir con máis sona, e recibiu o tratamento de «protomártir» entre as mulleres, particularmente nas igrexas de Oriente.
Cando menos en tres lugares existe a tradición de considerar que os seus restos descansan alí: Aya Tekla (provincia de Mersin, Turquía), Maalula (Siria) e Roma. En Maalula atópase o mosteiro ortodoxo grego de santa Trega, Deir Mar Takla, construído preto da cova onde se afirma que está sepultada.
-1991
Outros
Historia ano a ano
Trega de Iconio
Padroeira
Especialmente reverenciada na Igrexa ortodoxa, é a patroa das cidades italianas de Este, Mirto, Osimo e da fracción de Santa Tecla en Acireale; de Sitges e de Tarragona en Cataluña, de Santa Tecla no Salvador e da vila de Llandegla, condado de Denbighshire, Gales. En Galicia celébrase o seu culto na ermida de Santa Trega, localizada no monte homónimo na Guarda mais tamén está baixo a súa advocación a parroquia de Santa Tegra de Abeleda en Castro Caldelas.
Domesday Book
dereita|miniatura|300px| O Domesday Book, debuxo de William Andrews, 1900 O Domesday Book (ou simplemente Domesday), que se podería traducir por Libro do Día do Xuízo Final, é o rexistro dun catastro de Inglaterra que se terminou no ano 1086, equivalente a un censo nacional actual da riqueza. Foi realizado por mandato do rei Guillerme o Conquistador (1066 - 1087).
Porén, o libro carece de rexistros de Londres, Winchester e outras cidades. A omisión de importantes cidades debeuse, probabelmente, á complexidade que requiriría tal labor.
Intención
Guillerme o Conquistador precisaba do mellor coñecemento posíbel sobre un país que acabara de conquistar en 1066, e que agora debía administrar. Mentres pasaba o Nadal en Gloucester, en 1085, o monarca «tendo platicado longamente cos seus conselleiros, enviou homes por toda Inglaterra...a fin de descubrir...o que ou canto posuía cada propietario predial en terras ou en gando, e canto valía" (Crónica Anglosaxoa). Un dos obxectivos era saber o que posuía cada quen a fin de podelo someter a tributación.
Rexistro irrevogábel
A decisión que tomase cada axente era definitiva: todo o que se anotase no libro sobre o propietario, era lei e non podía ser apelado. Redactouse en latín, aínda que foron incluídas palabras na lingua vernácula que carecían de adecuada tradución ao latín ou ben por interferencia idiomática. Por outra banda, o texto está abreviado de xeito extremo.
Razón do seu título
A designación do libro como Domesday, no inglés medieval do século XI (que equivale a actual de Doomsday), enfatizaba o carácter definitivo e a autoridade que tiñan os seus rexistros, en analoxía coa crenza cristiá no día do Xuízo Final e o carácter irrevogábel das súas sentenzas.
Custodia e edición
O libro foi gardado en orixe co tesouro real en Winchester (a capital dos reis normandos). Cando se transferiu o tesouro para Westminster (quizais so o rei Henrique II o libro foi con el), e sería custodiado desde 1696 na Casa do Cabido, de onde saía en ocasións moi especiais. Permaneceu aí até a época da raíña Vitoria, cando foi colocado na Oficina do Rexistro Público en Londres, onde pode ser visto dentro dunha caixa de vidro no museo. En 1869 colocóuselle unha encadernación nova, conservándose o antigo cofre que o gardaba no mesmo lugar.
Foi impreso, por encargo do goberno inglés, iniciándose o labor en 1773, publicándose en dous volumes en 1783; en 1811 engadiuse un volume máis co índice.
Edición actual
En agosto de 2006, os Arquivos nacionais ingleses puxeron a disposición pública unha versión do Domesday Book en liña e en inglés.
O Seixo, Viñós, Arzúa
O Seixo é un lugar da parroquia de Viñós no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 30 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 16 eran homes e 14 eran mulleres.
L'Homme qui a vendu sa peau
L'Homme qui a vendu sa peau é unha coprodución internacional de 2020 dirixida por Kaouther Ben Hania. É unha coprodución entre Tunisia, Francia, Alemaña, Bélxica, Suecia, Turquía e Chipre. O argumento do filme está inspirado na obra Tim (2006) de Wim Delvoye. Foi escollido como candidato de Tunisia para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, sendo finalmente nomeado.
Sinopse
Conta a historia dun refuxiado sirio que, para poder viaxar por Europa, acepta deixarse tatuar por un artista e converter o seu corpo nunha prestixiosa obra de arte.
Kings of Convenience
Kings of Convenience é un dúo de indie folk/indie pop noruegués procedente da cidade de Bergen formado no ano 1999. Está composto por Erlend Øye e Eirik Glambek Bøe, e a banda é coñecida polas súas delicadas cancións, voces calmadas, e intricadas e sutís melodías de guitarra.
Ovidio Murguía
Traxectoria
Naceu no pazo de Hermida, fillo dos escritores Manuel Martínez Murguía e Rosalía de Castro, de quen herdou o seu sentimento artístico. Quedou orfo de nai aos 14 anos. Comezou a pintar en Santiago de Compostela, na Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago, da que era profesor o artista José María Fenollera. En 1895 trasladouse a Madrid, pero non seguiu os camiños habituais de ir á Real Academia de Belas Artes de San Fernando nin as posibles pensións para Roma, por aquel entón pouco menos que imprescindible para facer carreira oficial.
O seu parentesco co novelista Alejandro Pérez Lugín, en cuxa casa residía, permitiulle asistir a faladoiros literarios e relacionarse con artistas. Saía ao campo, na zona do Guadarrama, a pintar paisaxes do natural, e acudía con frecuencia ao Museo do Prado, onde realizou copias dos grandes mestres, para exercitarse no oficio de pintor. miniatura|O neno Ovidio (de pé), coa familia, en 1883 ou 1884. O seu pai, home ambicioso, relacionouno con políticos influentes da época, para os que realizou escenas de xénero, moi en voga por entón, e decoracións murais para os seus palacios. Así, en 1898 leva a cabo á súa primeira encomenda importante, un conxunto de obras que o político galego Montero Ríos lle encarga para ornar o pazo de Lourizán. Ovidio cumpre estas encargas, aínda que non de moi boa gana, até que decide liberarse deles por completo e vivir sen traballar, unha vida que a súa precaria saúde non tolera.
Concorreu a algunhas exposicións, pero a súa curta vida non lle permitiu callar a obra que, sen dúbida, o seu temperamento estaba destinado. A pintura de Ovidio Murguía figura nos museos de Galicia, especialmente no Museo Provincial de Pontevedra e no Museo de Belas Artes da Coruña, onde está a máis representativa.
En marzo de 2014 a Fundación Rosalía de Castro presenta un cadro inédito de Ovidio Murguía que vén de adquirir para os seus fondos. A obra non está catalogada ao non abandonar nunca a casa da familia Bustelo Calvo-Sotelo de Ribadeo; todo parece indicar que a peza é unha encomenda. O cadro Árbore de montaña, é quizais a obra de maior tamaño (190 x 130 cm) pintada por Ovidio Murguía. A data 1899 figura xunto á sinatura do pintor.
Ovidio Murguía de Castro falece prematuramente de tuberculose no 1900 con 28 anos de idade, feito que máis tarde faría que Barreiro e Bello Piñeiro o encadrase dentro da Xeración Doente. miniatura|[[Cemiterio de Santo Amaro da Coruña.]]
Diego Pazos
Diego Pazos García, nado en Sarria o 2 de agosto de 1857 e finado no mesmo concello o 15 de xullo de 1920, foi un xurista, historiador e rexistrador da propiedade galego.
Traxectoria
Estudou dereito na Universidade de Santiago de Compostela e doutorouse na Universidade de Madrid. Ingresou no corpo de Rexistradores de Facenda, do que se converteu en presidente. Escribiu obras sobre temas económicos e sociais relacionados coa súa profesión. Publicou numerosos artigos sen sinatura na revista madrileña La Administración. É autor dunha historia de Sarria que abarca dende a prehistoria ata o século XVIII.
A Cachorreira, Lañas, A Baña
A Cachorreira é un lugar da parroquia de Lañas, no concello coruñés da Baña e na comarca da Barcala. Está situado no medio de cinco aldeas: Lañas, Meimendre, Prousor, Mundrís e O Castro. Está formado por apenas dúas casas de recente construción, polo que nunca foi considerada unha aldea entre os veciños da zona.
A uns 100 metros deste lugar está o Pavillón de Lañas, construído na década do 2000.
Xosefa Goldar
Xosefa Goldar Durán, nada na Estrada en 1953, é unha escritora galega.
Traxectoria
Estudou Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela. Foi profesora de Lingua e Literatura no IES Santa Irene de Vigo. En 1987 publicou No fío do tempo, unha novela breve inspirada na súa infancia.
Golpes Bajos
Golpes Bajos foi un grupo galego de pop da década dos oitenta, formando parte da denominada "Idade de Ouro do Pop Español" e encadrado dentro da chamada movida viguesa.
Historia
Golpes Bajos foi un grupo musical nacido en 1982 en Vigo (Pontevedra), inicialmente composto por Germán Coppini (entón vocalista de Siniestro Total) e Teo Cardalda, ós que posteriormente se uniron en 1983 Pablo Novoa e Luís García. Cando o grupo empezou a ser coñecido e a colleitar éxitos, Germán Coppini abandonou Siniestro Total para dedicarse plenamente a Golpes Bajos. Trala publicación do miniLP "Devocionario", o dúo fundador decidiu disolver o grupo, adicándose desde entón a outros proxectos musicais. En 1998 Copinni e Cardalda reuníronse e reeditaron cancións da súa época dourada coa súa posterior xira. A esta reunión non invitaron nin a García nin a Novoa. A xira resultou un fracaso.
Sesa de Abaixo, Viñós, Arzúa
Sesa de Abaixo é un lugar da parroquia de Viñós no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Non tiña habitantes no ano 2010 segundo datos do INE.
O Castro de San Fiz, Pontellas, Betanzos
O Castro de San Fiz é un lugar da parroquia de Pontellas no concello coruñés de Betanzos na comarca de Betanzos. Tiña 127 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 56 eran homes e 71 eran mulleres.
Luís Freire
Luís Freire García, nado na Coruña en 1914 e finado en Vigo o 13 de decembro de 1997, foi un botánico e micólogo galego.
Familia
Os seus avós paternos foron Juan Freire Bolaño, traballador de La Voz de Galicia e Bruna Eiroa Pérez, natural de Pravio (Cambre). Sobreviviron tres fillos: Ramón, seu pai, José Andrés (Pepe) e Juan. Tivo dous irmáns, Óscar e Carlos, mais outros 3 por parte de nai, do seu primeiro matrimonio. Seu medio irmán Octavio foi "paseado" a comezos do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 por estar vinculado á CNT.
Casou en 1938 con Josefa Mallo Zas, Pepucha, e tivo catro fillos: Margarita, Alberto, César e Miguel Ángel. Seu domicilio estaba en Antonio Lens, hoxe Orquestra Sinfónica de Galicia.
Formación
Comezou Bioloxía na Universidade de Santiago de Compostela aos 57 anos, tras enviuvar, rematando en catro anos (1975) e realizando posteriormente a tese de licenciatura e a tese de doutoramento, no 1981, sobre "Macromicetos da Selva Negra".
Codirixiu cinco teses de licenciatura sobre flora e micoloxía de Galicia mentres preparaba a súa de doutoramento, ás que hai que engadir outras oito posteriormente. Publicou máis de 40 artigos, 4 libros e dirixiu dúas teses de doutoramento de temática micolóxica.
O seu labor micolóxico queda de relevo tendo en conta de que o catálogo de cogomelos de Galicia incluía seiscentas especies até a irrupción de Luís Freire; hoxe conta cunhas dúas mil, despois de que el mesmo elevase o seu número en varios centos, incluído o achado para a ciencia de tres novas especies: Amanita porrinensis L. Freire & M. L. Castro ex M. L. Castro, Gyroporus ammophilus M. L. Castro & L. Freire , e Psathyrella ascarioides L. Freire & J. M. Losa.
Recoñecementos
Desde 1999 os Museos Científicos Coruñeses, en colaboración coa Asociación de Amigos da Casa das Ciencias, organizan o Premio Luis Freire de Investigación Científica para Escolares. Este certame ten como obxectivo promover entre os estudantes galegos valores como a creatividade e a imaxinación científicas, a constancia ou o espírito crítico.
Abreviatura
A abreviatura L. Freire emprégase para recoñecelo como autoridade na descrición e taxonomía en botánica (en sentido amplo).
Xenaro Carrero
Xenaro Carrero Fernández, nado en Noia o 30 de marzo de 1874 e finado en Santiago de Compostela o 30 de xuño de 1902, foi un pintor galego, pertencente á chamada Xeración Doente.
Traxectoria
Moi novo trasladouse a Madrid, onde foi discípulo de Joaquín Sorolla. Retratista excelente, para el posaron Eugenio Montero Ríos ou Emilia Pardo Bazán. Traballou de restaurador no Museo do Prado.
Finou de tuberculose aos vinte e oito anos. É comparado con Claude Monet e Camille Pissarro.
Heraldo Ortigueirés
Heraldo Ortigueirés foi un periódico editado na Habana entre 1941 e 1959.
Historia e características
Subtitulada Órgano oficial de la Asociación de Beneficencia “Naturales de Ortigueira”, apareceu o 1 de febreiro de 1941. De periodicidade trimestral, estivo dirixido por José Abella Teijeiro, Enrique Abesú, Vicente Pérez Balteiro, Gumersindo Cao e Ramón R. Cornide Peláez (1948). O xefe de redacción era Antonio Couzo García, que tamén foi subdirector. Entre os seus colaboradores figuraron Gerardo Álvarez Gallego, Rafael Armada, Víctor Manuel Heras, Antonio Gómez, Pablo R. Fresno e Bonifacio Roiz. Cesou a súa publicación o 1 de xuño de 1959.
Historia de Andorra
miniatura|180 px|Mapa de Andorra
A historia de Andorra comeza a raíz de escasos testemuños arqueolóxicos (a Balma Margineda e o Cedre) que demostran que a poboación primitiva seguiu o mesmo desenvolvemento que a rexión pirenaica catalá.
A economía naquel entón podía ser pastoril e autárquica no neolítico, con influencia das correntes culturais do momento. Pola idade de bronce (o vaso campaniforme e a introdución da técnica do bronce centroeuropeo) foron os seus principais trazos. Na idade de ferro iniciáronse explotacións de ferro ou fargas, que se mantiveron con poucos cambios ata o século XIX.
Os achados documentados de Sant Julià e Les Escaldes dan a coñecer que na época ibérica e a romana xa había unha poboación individualizada (quizais citada por Polibio na que di que Ambal loitou en Cataluña contra os andosinos, o que se supón sexan os andorranos). Outros vestixios veñen a respalda-la cita son algunhas moedas ibéricas e romanas que demostran a presenza destes pobos no actual principado.
Idade Media
Xa na Idade Media aparece invadida polos visigodos de Urgell, que se refuxian nos seus vales para defenderse dos árabes, corría por aquel entón o ano 778, a partir dese intre, e coa axuda de Carlomagno (da que a tradición di, que o nome de Andorra, ao parecer, foille posto polo emperador pola súa semellanza co val situado entre os montes Hermón e Tabor, en Palestina) a defensa faise máis forte contra o inimigo invasor. Mentres Dapifer de Moncada recuperaba o territorio situado entre o val de Arán e o de Andorra. Tras derrotar os sarracenos, Carlomagno fixo doazón destas terras á Igrexa de Urgell, que se viu deste modo apoiada polo Imperio carolinxio. No 819, durante as cerimonias de consagración da cadeira episcopal ás que asistiu Ludovico Pío, asignáronse ao bispado unha serie de posesións, entre elas Andorra, coas súas terras e aldeas. Achegábase o ano 843 no que Andorra, aínda formaba parte da Marca Hispánica, despois da reconquista. Pero nesa data quedou na xurisdición dos condes de Urgell, estes ostentaron a soberanía só como vasalos do bispo, segundo din documentos de distintas épocas e o nome de Andorra aparece por primeira vez na Acta de Consagración da Catedral de la Seu d'Urgell (ano 839), na que se mencionan as parroquias de Andorra como parte das posesións do Conde de Urgell.
Coas sucesivas doazóns dos condes pasou ao señorío feudal do bispado de Urgell, no ano 988, a cambio dunhas posesións en Cerdaña foi enfeudada á familia Caboet para que lle dese apoio militar. Guillerme Guitardo de Caboet no ano 1110 prestou axuda, a cambio do territorio de Andorra como vasalo do bispo; o propio fixo seu irmán Mirone no ano 1150, o fillo deste, Raimundo de Caboet (no ano 1156), e finalmente, Arnaldo de Caboet (case a finais do ano 1159). Mediante un acordo asinado co bispo Bernat Sanc, os andorranos acaban recoñecendo a soberanía da Igrexa de Urgell no ano 1176. No 1185 pasou ao vizcondado de Castellbò, tralo casamento de Arnaldeta de Caboet e Arnaldo de Castellbó. Un novo casamento fai pasar as posesións á casa de Foix (neste caso, o herdeiro, Roger Bernat II de Foix, casou no ano 1208 con Ermessendis, filla de Arnaldo de Castellbó) facéndose cargo das terras ao finar o vizconde de Castellbó no ano 1226.
As continuas intromisións dos Foix nos dereitos do bispo de Urgell causaron diversos conflitos a pesar da estruturación político-administrativa que dos vales andorranos fixo o bispo Poncio de Villamunt no 1231 (que, con escasas variantes mantense ata hoxe), pronto xurdiron desacordos entre os bispos e os condes de Foix. Un dos cales, o francés Roger Bernart III, enfrontouse co bispo, Pedro de Urgio, quen tivo que transixir e acepta-las "Pariatges" ou convenios arbitrais de 1278, polos que se sanciona o réxime de cosoberanía. As sentenzas arbitrais ditadas na cidade de Urgell o 7 de setembro de 1278 (con calidade de fiador polo Rei Pedro III de Aragón e confirmadas no ano 1288 polo Papa Martiño V) establecían que os condes de Foix e os seus descendentes posuirían Andorra como feudo da cadeira de Urgell, a cuxo bispo debían render vasalaxe e con quen compartirían a recepción dos tributos e a administración das terras, séndolles permitido ademais o ter nos vales un vigairo a modo de representación. No 1290 produciuse o casamento entre Roger Bernart III de Foix e Margarida de Montcada (herdeira do Bearne) e ambas as casas quedaron unidas no seu fillo e herdeiro Gastón I de Foix e VIII do Bearne.
No 1396, Martiño I o Humano, Rei de Aragón apoderouse brevemente de Andorra, que devolveu a Isabel de Foix no 1400. No casamento do fillo de Isabel con Xoana de Navarra (no ano 1479) e máis tarde con Xoana de Albret posibilitou que un dos seus descendentes, Francisco Febo, reunise na súa persoa as casas de Foix e de Navarra. Tralo seu casamento con Germana de Foix no ano 1505 e a anexión dos vales de Andorra, no transcurso dunha loita que mantivo fronte aos Albret de Navarra e aos condes de Foix (ano 1512), Fernando o Católico entregou estas posesións á súa dona (entrado o ano 1513). Posteriormente, Carlos I de España confirmou estes dereitos de Germana, renunciando taxativamente ao principado no 1519. Deste modo, e seguindo unha liña sucesoria, chégase ao derradeiro conde de Foix e herdeiro de Navarra, Henrique IV de Francia, quen no ano 1589 incorporou o condado de Foix e as súas posesións á coroa francesa, en todo o tempo despois, ninguén dos seus 61 sucesores tiveron necesidade de exercer un dominio efectivo sobre o territorio andorrano, (salvo nalgunhas excepcións: como os editos promulgados por Luís XIII de Francia no anos 1607 e 1620 que certificaban a coroa francesa coma cosoberana dos vales) que seguiu baixo autoridade do bispo de Urgell.
Os tributos pagábanse nos anos impares ao representante francés e nos anos pares ao bispo; nun principio pagábanse na Semana Santa e na actualidade (aínda que de forma simbólica) en decembro. A historia de Andorra baixo os condes de Foix e os seus descendentes, responsables directos dos destinos andorranos, os acontecementos protagonizados por esta casa afectaron inmediatamente a Andorra. Tamén se pode dicir que a partir do ano 1278, Andorra, tivo a súa fundación como estado, que coas modificacións feitas por un posterior "Pareatge", que fora redactado no 1288, as normas contidas naquel son aínda vixentes practicamente ata hoxe. Na metade do ano 1419 creouse o "Consell da Terra", era o primeiro órgano lexislativo do Principado, que daría lugar posteriormente ao "Consell General" da actualidade.
Idade Moderna
Xa no ano 1793, o equilibrio político-administrativo que se mantivo entre o estado francés e o bispado de Urgell viuse interrompido pola revolución francesa; a República, despois de eliminar os dereitos feudais, non quixo recadar os "quistia" (tributos propios por estimalos dun réxime feudal andorrano), situación que foi modificada no 1806 por Napoleón, que exerceu (á petición dos andorranos) unha soberanía directa sobre Andorra restablecendo o equilibrio tradicional. Unha vez rematado o período napoleónico, Andorra ve forxarse no seu interior xa no ano 1840, dous partidos, un francófilo, reformista e liberal, que trataba de erixir un Consello soberano de cara ao público en xeral (posto que xa existía de forma non recoñecida), e outro tradicionalista exaltado, apegado na persoa do bispo; dese xeito pasa por diversas vicisitudes na súa organización interna.
Século XX
miniatura|200px|Parlamento de [[Andorra la Vella]] Do 8 de agosto ao 9 de outubro de 1933 tras unha intensa axitación política, por mor duns cantos descontentos que furgaron entre as altas xerarquías carrexando un malestar xeral a unhas eleccións previas, que se viron pospostas uns meses. O 6 de xullo de 1934 houbo unha tentativa dun aristócrata de orixe rusa, Boris de Skossyreff, coa intención de proclamarse soberano do país (baixo o nome de Boris I de Andorra), por fortuna non chegou a prosperar, polo que no verán concédese o dereito de voto a tódolos andorranos maiores de 25 anos, xa que ata entón só votaban os “caps de casa”. Pouco despois os traballadores da fábrica e obras hidráulicas da grande empresa Fhasa fixeron unha folga revolucionaria, o que deu lugar (no 14 de xullo) á intervención dun numeroso continxente da garda móbil francesa (outros autores din que era sufocada esta revolta pola Garda Civil española), por primeira vez na historia de Andorra. Co tempo da guerra civil española (de xullo do 1936 estendeuse aquí por mor doutro conflito ata xuño de 1940), estivo defendida por un destacamento francés coa misión de prever os ataques españois de Franco. Cando en xuño de 1940 Francia é invadida polo exército alemán, Andorra, o 25 de setembro de mesmo ano asina un tratado de paz con Alemaña; ao longo de toda a segunda guerra mundial, tratou de manterse "neutral".