cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Comercio atlántico de escravos
Viaxe atlántica
O comercio atlántico de escravos comezou tralas primeiras relacións entre continentes que puxeron en contacto o Vello Mundo (Europa e África) co Novo Mundo (América). Durante séculos, as correntes fixeran as viaxes a través dos océanos especialmente difíciles e arriscadas para os barcos dispoñibles na época, o que impedira o contacto entre eses continentes. Porén, no século XV, os novos desenvolvementos tecnolóxicos europeos permitiron a construción de buques mellor preparados para enfrontarse a esas correntes, o que facía posible as viaxes polo océano Atlántico. Ó logralo, os mercantes europeos entraron en contacto con sociedades na costa oeste de África e en América con quen nunca antes entraran en contacto.
Escravitude africana
A escravitude era practicada nalgunhas partes de África, Europa, Asia e América antes do comezo do comercio atlántico de escravos. Existe evidencia de escravitude levada a cabo por algúns estados africanos, quen exportaban escravos á súa vez a outros estados africanos, europeos e asiáticos con anterioridade á colonización europea de América.
O comercio atlántico de escravos non foi o único comercio de escravos que tivo lugar en África, aínda que foi o maior en volume e intensidade. Tal e como Elikia M’bokolo escribiu en Le Monde diplomatique, «o continente africano foi sangrado dos seus recursos humanos por todas as rutas posibles. A través do Sahara, do mar Vermello, dende os portos do océano Índico e a través do Atlántico. Polo menos dez séculos de escravitude en beneficio do mundo musulmán (dende o século noveno ó dezanove). Catro millóns de persoas escravizadas exportadas a través do mar Vermello, outros catro millóns a través dos portos suahili do océano Índico, aproximadamente nove millóns na ruta das caravanas trans-sahariana, e de once a vinte millóns (dependendo do autor) a través do océano Atlántico.»
Séculos XVI-XIX
miniatura|263x263px|Grupo de homes, mulleres e nenos capturados para seren levados a un mercado de escravos. O comercio atlántico de escravos adoita dividirse en dúas eras, coñecidas respectivamente como o primeiro e segundo sistema atlántico.
O primeiro sistema atlántico foi o comercio de africanos escravizados cara a, principalmente, as colonias americanas dos imperios español e portugués. Representou só arredor do 3% de todo o comercio atlántico de escravos. Comezou, nunha escala significativa, cara a 1502 e mantívose até 1580, cando Portugal se uniu temporalmente con España. Mentres que os portugueses comerciaban por si mesmos con escravos, o imperio español utilizaba o sistema do asiento, concedendo ós mercantes (maioritariamente doutros países) a licenza para comerciar con escravos coas súas colonias. Durante o primeiro sistema atlántico, a maior parte dos comerciantes foron portugueses, quen ostentaron un case monopolio deste tráfico, aínda que algúns comerciantes holandeses, ingleses, españois e franceses tamén participaron no comercio de escravos. Trala unión, Portugal quedou debilitado, sendo o seu imperio colonial atacado polos holandeses e británicos. esquerda|miniatura|Principais rexións de procedencia de escravos en África, entre os séculos XV e XIX. O segundo sistema atlántico refírese ó tráfico de africanos escravizados realizado maioritariamente por comerciantes británicos, portugueses, franceses e holandeses. O principal destino desta fase foron as colonias caribeñas, o Brasil e Norteamérica, a medida que un número de países europeos construían colonias economicamente dependentes da escravitude no Novo Mundo. Entre os propoñentes deste sistema están John Hawkins e Francis Drake.
Luís Martínez Nouche
Luís Martínez Nouche, nado en Santiago de Compostela o 29 de setembro de 1902 e finado no mesmo concello o 3 de decembro de 1936, foi un funcionario e político galego.
Traxectoria
Inspector xefe de arbitrios de Santiago de Compostela. Afiliado ao Partido Federal. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi axente do Comité Executivo da Fronte Popular de Compostela, participando na requisa de armas. Foi xulgado no consello de guerra contra os doce membros do Comité da Fronte Popular o 19 de novembro e condenado á pena de morte. Fusilárono nas inmediacións do cemiterio de Boisaca o 3 de decembro de 1936 con Manuel Maroño Calvo, José Maroño Calvo, Modesto Pasín Noya, Fernando Domínguez Caamaño, Francisco Ponte Ces, Rafael Pardo Carmona, Rafael Frade Peña, Luis Rastrollo González e José Germán Fernández.
Alcázar de Toro
O Alcázar de Toro, chamado tamén Alcázar Real de Toro, é unha fortificación de planta cadrada situada na cidade de Toro (provincia de Zamora). A primitiva construción data do século X, porén as numerosas reconstrucións fan notar que é unha edificación máis recente. Encóntrase preto da ribeira, situado nun alto, posúe unhas murallas defensivas flanqueadas por sete Torre do homenaxe formou parte do conxunto de murallas que defendían e abranguían á cidade. O alcázar foi lugar de residencia dos Reis Católicos.
Historia
O alcázar foi construído no século X nunha acrópole da cidade (elevada a 110 metros do río río Douro). Foi escenario dunha das máis crueis matanzas do rei Pedro I de Castela. O 16 de xaneiro de 1356, encontrábase aí María de Portugal, esposa do rei Afonso XI de Castela, cando o seu fillo Pedro o Cruel chegou e ordenou os seus escudeiros a matar varios nobres que acompañaban á raíña. Pedro López de Ayala nas súas crónicas dos reinados de Pedro I, Henrique II, Xoán I, e de Henrique III, describe así os feitos:
Foi residencia de Xoán II de Castela cando asistía ás cortes en Toro. Es posible que existisen outras residencias reais. O castelo tivo o seu protagonismo durante a guerra de Sucesión Castelá e concretamente na Batalla de Toro acaecida o 1 de marzo de 1476. Tralo abandono que sufriu no século XVI como residencia real, o castelo iniciou un lento declive. Foi declarado Monumento Histórico Artístico en 1931.
El Bien del Obrero
El Bien del Obrero foi un periódico editado en Ferrol entre 1900 e 1901.
Historia e características
Subtitulado Órgano de la Agrupación Socialista de esta ciudad, apareceu en novembro de 1900. Publicación semanal, aparecía os días 7, 15, 23 e 30 ou 31 de cada mes. Foi continuado por Antorcha Social.
Fénix (homónimos)
O termo fénix (e as súas variantes gráficas), pódese referir a:
Zoco (mercado árabe)
Un zoco (do árabe سوق sūq) é a denominación que se dá en galego aos mercados tradicionais dos países árabes, especialmente os que se celebran ao aire libre e que, con frecuencia, teñen lugar un determinado día da semana ou nunha determinada época do ano, aínda que a palabra pode facerse extensiva a todo tipo de mercado tradicional. O significado de zoco está restrinxido respecto do orixinal árabe suq, que significa mercado.
Localizacións
Os zocos xeralmente sitúanse nunha praza no centro das cidades, xa que en torno a el xiran moitas outras actividades, e como é un lugar moi concorrido para todo tipo de compra-venda de artigos variados, tamén xorden á par actividades secundarias de servizos para quen o visita, como son o transporte, garderías...
Historia
Nalgúns lugares a actividade pode ser semanal ou diaria dependendo da poboación e os postos cos que conte. Moitas poboacións reciben o seu nome do mercado estacional que nelas se celebra, como por exemplo, a marroquí Suq al-Arbaa ("mercado do mércores") ou a española Zocodover (de سوق الدواب suq al-dawabb, "mercado das bestas de carga"). En al-Ándalus, e máis tarde nos reinos cristiáns hispanos, estableceuse un sistema de administración do mercado, a cuxa fronte estaba un funcionario chamado zabazoque, do que dependían os restantes, entre eles os almotacéns.
Na literatura
Os zocos, tradicionalmente, non foron só lugares de compra e venda, senón espazos centrais da vida social. Por esta razón aparecen profundamente en toda a literatura tradicional como escenario no que se desenvolven as tramas ou parte delas. Na obra As mil e unha noites, aparece a historia de Gran de beleza no que o pai do protagonista, Chamseddin, é síndico do zoco do Cairo.
O Freixido, Sedes, Narón
O Freixido é un lugar da parroquia de Sedes no concello de Narón na provincia da Coruña. Tiña 5 habitantes no ano 2015 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 1 muller.
2 de febreiro
O 2 de febreiro é o 33º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 332 días para finalizar o ano, 333 nos anos bisestos.
Nacementos
miniatura|100px|James Joyce.
Artūras Karnišovas
Artūras Karnišovas, nado o 27 de abril de 1971 en Klaipėda, Unión Soviética (agora Lituania) é un ex xogador profesional de baloncesto lituano. Cunha altura de 2,04 metros xogaba na posición de ala. Destacaba polo seu excelente tiro exterior. Actualmente é vicepresidente executivo de operacións baloncestísticas dos Chicago Bulls da National Basketball Association (NBA).
Traxectoria
Conseguiu os seus maiores éxitos deportivos coa Selección lituana de baloncesto, coa que conquistou dúas medallas de bronce nos Xogos Olímpicos de Barcelona 1992 e Atlanta 1996, e a medalla de prata no Eurobasket de 1995.
2 de febreiro
Festas e celebracións
O tempo que faga o día da Candeloria prognostica o que vai facer: Se treboa de entre a Candeloria e a Anunciación, corenta días máis de inverno son.
Artūras Karnišovas
Traxectoria
A nivel de clubs os seus maiores éxitos cultivounos no FC Barcelona, co que gañou tres ligas ACB e unha Copa do Rei, aínda que quedou dúas veces ás portas de gañar a Euroliga xa que disputou dúas veces a final, en 1996 e 1997, perdéndoa en ambas as ocasións. Entre 1998 e 2000 xogou dúas tempadas no Fortitudo Bologna, co que gañou unha liga de baloncesto de Italia e unha Supercopa. Antes de retirarse volveu xogar dúas tempadas máis no FC Barcelona.
2 de febreiro
Outros
Os 366 días do ano
Ardiz, Coea, Castro de Rei
Ardiz é un lugar da parroquia de Coea no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 0 habitantes.
Pavl Evdokimov
Pavl Nikolaievich Evdokimov, nado en San Petersburgo o 2 de agosto de 1901 e finado o 16 de setembro de 1970 en Meudon foi un teólogo ruso pertencente á Igrexa Ortodoxa.
Traxectoria
Marcado polo asasinato do seu pai en 1907, ingresou na Escola de Cadetes, pasando longos retiros en mosteiros ortodoxos. Inicia estudos de teoloxía en Kíiv e combate durante dous anos no exército branco. Trala derrota, estivo exiliado en Constantinopla e finalmente chega a París en 1923, onde traballa de taxista, pinche, quenda nocturna na Citroën, limpeza de vagóns, conseguindo sobrevivir para licenciarse en filosofía na Sorbona e teoloxía no Instituto de San Serxio. A súa tese foi sobre Dostoievski e o problema do mal. Durante a segunda guerra mundial implícase no Comité intermovementos de axuda aos evacuados; e durante a posguerra organiza unha casa de acollida aos refuxiados en Bievres. Colaborou con varias iniciativas humanitarias e foi profesor do Instituto de Estudos Ecuménicos e no Consello Ecuménico das Igrexas. Foi invitado como observador ortodoxo ao Concilio Vaticano II.
Pensamento
Para Pavl Evdokimov, tanto o existencialismo de Jean Paul Sartre, a psicanálise de Sigmund Freud e a filosofía de Feuerbach ou Nietzsche teñen posto de manifesto que o home, arrebolado a un mundo inxusto e hostil dimite e busca unha evasión en ribeiras máis consoladoras. Deus é unha proxección que protexe ao home do enfrontamento co real. Porén, para Evdokimov o ateísmo non contén ningunha explicación construtiva da existencia. Só o marxismo coa súa promesa solidaria de futuro permite rachar o círculo pechado da existencia humana, pero cae tamén no mito dun Paraíso na terra afastado da función do real e do home concreto e inerme, e se desliza cara a un antiteísmo militante que denota un estado pasional netamente patolóxico.
Pero Evdokimov é tamén crítico cunha teoloxía que reduce a Deus a un dato exterior ao Cosmos e á existencia e o converte no fundamento dun sistema de prohibicións inimigo da felicidade, orixe de tabús sociais e coartada para a opresión dos poderosos. No mellor dos casos o cristianismo é unha das formas sociolóxicas típicas, un exemplo chocante de alienación, o que explica o seu fracaso.
Fronte a todo isto Evdokimov presenta como promesa liberadora a tradición dos Pais da Igrexa, en especial os orientais:Gregorio Nacianceno, Gregorio de Nisa, Xoán Crisóstomo...e unha visión renovada e actualizada da teoloxía bizantina, en particular Gregorio Palamas e Nicolás Cabasilas. Un pensamento que non separa mística de teoloxía, experiencia e dogma. O cristianismo, para ser fiel a si mesmo, debe volver a estas fontes da vida espiritual e poder dar unha resposta auténtica ás inquedanzas individuais e sociais da persoa. Esa resposta debe ser ofrecida dende a debilidade propia da Cruz, partindo da base de que Deus acepta ser rexeitado, descoñecido, desbotado, evacuado da súa propia creación.
Clara Campoamor
Introdución
A ningunha política ou político de ningunha época lle debe tanto a democracia no Estado español como a Clara Campoamor, pois grazas á súa loita gózase en España do sufraxio universal. Clara Campoamor é considerada como unha das nais do movemento feminista e sufraxista en España, sendo unha das primeiras deputadas das primeiras Cortes da II República. Defensora da igualdade de dereitos da muller, foi unha das impulsoras da aprobación do voto feminino nas segundas eleccións republicanas, así como da primeira lei do divorcio. Clara Campoamor foi unha muller que se fixo a si mesma, que loitou sempre contra todo, contra todos e contra todas -«a miña lei é a miña loita», dicía- para conseguir un estado onde a lei non fose un castigo, senón un amparo.
Traxectoria
Naceu nunha familia humilde do barrio madrileño de Maravillas. O seu pai, Manuel Campoamor Martínez, era contábel nun xornal madrileño. A súa nai, Pilar Rodríguez Martínez, era modista. Cando o pai morreu, Clara Campoamor deixou a escola e púxose a axudarlle á súa nai repartindo roupa. Entrou despois de dependenta nunha tenda e aos 21 anos fixo oposicións para auxiliar do Corpo de Correos e Telégrafos. Aprobounas e comezou a traballar en 1910 en Donostia. En 1914 fixo oposicións para profesora de adultas no Ministerio de Instrución Pública, que aproba coa mellor nota, malia que só lle permiten ensinar taquigrafía e mecanografía, ao non ter o Bacharelato. Daquela decide estudar mentres segue axudándolle á familia. Ademais de impartir aulas, traballa como mecanógrafa no Ministerio e no diario maurista La Tribuna como secretaria do director Salvador Cánovas Cervantes, un posto que lle permitiu coñecer xente e interesarse pola política, convencéndose entón de que ese tamén era o seu sitio.
En 1920 comeza unha nova vida, ao matricularse como alumna do Bacharelato (que remata en dous anos) e a continuación na Facultade de Dereito, onde obtén o título de licenciada en tan só dous anos. Aos 36 anos convértese nunha das poucas licenciadas españolas e inmediatamente comeza a exercer a avogacía. As súas ideas sobre a igualdade da muller acércana ao PSOE e prologa o libro de María Cambrils Feminismo Socialista, dedicado a Pablo Iglesias Posse. Pero nin ela era socialista nin aceptaba a colaboración do PSOE coa Ditadura. Creou a Asociación Liberal Socialista, pero deixouna cando non puido conseguir a súa definición republicana. Mantivo unha grande actividade como conferenciante na Asociación Feminina Universitaria e a Academia da Xurisprudencia, defendendo sempre a igualdade de dereitos da muller e a liberdade política.
Ilexítimo, pero con indubidábel ánimo renovador, o réxime de Primo de Rivera ofreceulles a tres avogadas novas e prestixiosas -Clara Campoamor, Victoria Kent e Matilde Huici- entrar na Xunta do Ateneo, algo que só Victoria Kent aceptou. Cando a Academia da Xurisprudencia lle outorgou a Clara Campoamor a Cruz de Afonso XII, polo seu Premio Extraordinario, tamén a rexeitou, como xesto republicano. A pesar da súa orixe humilde e da súa rápida ascensión social, non abandonou a austeridade na súa vida privada nin a fidelidade aos seus principios.
Traballou con Martí Jara, bo amigo de Azaña, no embrión de Acción Republicana, en cuxo Consello Nacional figurou ao comezo. Nunca logrou o seu ideal estratéxico: a fusión de todos os republicanos e republicanas nun gran partido de centro, con Azaña como delfín natural de Lerroux.
Trala sublevación de Galán e García Hernández en Jaca, o seu fusilamento e o proceso do Comité Revolucionario, Clara asumiu a defensa dos implicados, entre eles o seu irmán Ignacio. O abandono do trono por Afonso XIII, tralo triunfo republicano nas grandes cidades, levou ao Poder da noite á mañá os seus clientes, convertidos en Goberno Provisional. Convocáronse eleccións a Cortes Constituíntes e, malia que o mito di que a República lles "concedeu" ás mulleres o dereito ao voto, non foi así. A II República supuxo un retroceso fronte ao dereito parcial de voto das mulleres outorgado por Primo de Rivera. En 1931 as mulleres puideron ser elixidas, pero non electoras. E Clara Campoamor saíu deputada nas listas do Partido Radical, ao que se afiliou por ser «republicano, liberal, laico e democrático»: o seu propio ideario político.
Formou parte da Comisión Constitucional, de 21 deputados, e alí pelexou eficazmente por estabelecer a non discriminación por razón de sexo, a igualdade legal das fillas e fillos habidos dentro e fóra do matrimonio, o divorcio e o sufraxio universal, xeralmente chamado voto feminino. Conseguiuno todo agás o voto, que tivo que debaterse no Parlamento. E alí é onde Clara Campoamor gañou un posto eterno na memoria da liberdade no estado español.
A esquerda, con excepción dun grupo de socialistas e algúns republicanos, non quería que a muller votase porque supuñan que estaba máis influída pola Igrexa e ía favorecer as dereitas. Estas tampouco querían o voto feminino, mais apoiábano porque crían que lles podía favorecer. Daquela, o Partido Radical Socialista puxo fronte a Clara á outra deputada, Victoria Kent, para negar o voto da muller adiándoo sine díe. O debate foi extraordinario e Campoamor mostrouse moi superior. Pero non tiña maioría; conseguiuna co apoio da minoría dereitista, a maioría do PSOE e algúns republicanos. Victoria Kent e o resto de deputados radicais trataron de gañar o perdido mediante unha emenda constitucional, pero Clara desbaratouna.
The 13th
"The 13th" é unha canción da banda inglesa de rock alternativo The Cure, editada como sinxelo do seu álbum Wild Mood Swings o 22 de abril de 1996. O tema foi número 15 nas listas británicas e 4 na Hot 100 estadounidense.
Clara Campoamor
Traxectoria
Cando a dereita abandonou o Parlamento pola Lei de Congregacións, fíxose o último intento para impedir o voto feminino, pero Campoamor non só se impuxo no debate senón que, contra prognóstico e por só catro votos, gañou. Apoiándose no PSOE e nalgúns republicanos de dereita, derrotou os socialistas de Prieto e aos republicanos do seu propio partido, o Radical, o Radical Socialista e o de Azaña. Prieto saíu do hemiciclo dicindo que aquilo era «unha puñalada á República». Houbo un grande escándalo. E cando en 1933 a CEDA gañou as eleccións e Lerroux formou goberno, sen eles e con eles, toda a esquerda lle botou a culpa da súa derrota a Clara Campoamor. Foi a súa morte política.
En 1933, non conseguiu renovar o seu escano, e en 1934 abandonou o Partido Radical pola súa subordinación á CEDA e os excesos na represión do golpe revolucionario de Asturias. Pero cando, nese mesmo ano, pediu (coa mediación de Casares Quiroga) ingresar en Izquierda Republicana (fusión de radicalsocialistas, azañistas e galeguistas) sometérona á humillación de abrirlle un expediente e votar en público a súa admisión, que foi denegada.
Dúas afiliadas pasearon en alto a súa bóla negra, xactándose da vinganza. Non entrou nas listas da Fronte Popular, que gañou por unha maioría máis ampla cá dereita en 1933 e, evidentemente, co voto feminino. Ninguén lle pediu desculpas. Escribiu entón, e publicou en maio de 1935, ''Mi pecado mortal. El voto femenino y yo'', unha testemuña das súas loitas parlamentarias e un dos libros políticos máis admirábeis e menos divulgados do século XX español. miniatura|Busto de Clara Campoamor en [[Madrid (L. Alcalde, 2006).]] Cando estalou a Guerra Civil, Campoamor exiliouse en París, onde permaneceu ata 1955. O perigo pesaba sobre ela, despois da vitoria franquista, por ser republicana, feminista e masona.
En 1937 publicou en París La revolución española vista por una republicana, en francés, traducida ó castelán por Luis Español Bouché para a editorial Espuela de Plata. Viviu unha década en Bos Aires e gañou a vida traducindo, dando conferencias e escribindo biografías -Concepción Arenal, Sor Juana Inés de la Cruz, Quevedo-.
Tratou de volver a finais dos 40 e a comezos dos 50, pero atopouse con que tiña que ser depurada por pertencer á loxa masónica Reivindicación. A diferenza doutros exiliados e exiliadas, ela negouse a declarar por un delito que non era tal cando se cometeu. Así, por principios, ficou no exilio para sempre.
En 1955 instalouse en Lausana (Suíza), e traballou nun bufete até que perdeu a vista. Morreu de cancro en abril de 1972, e mandou que os seus restos fosen incinerados en Donostia, onde ela estaba cando se instaurou a II República.
Concha Fagoaga e Paloma Saavedra, na súa reedición de El voto femenino y yo, en 1981, citan unha carta de Clara Campoamor en 1959 a Martín Telo: «Creo que o único que ficou da República foi o que fixen eu: o voto feminino». Abofé. E con só o voto masculino nunca acadaríamos o sufraxio universal.
En 2022 o Ministerio de Ciencia e Innovación publicou as bases da primeira convocatoria dos Premios Nacionales de Investigación para Jóvenes, entre eles o Premio Nacional Clara Campoamor, na área de dereito e ciencias económicas e sociais.
Aldealseñor
Aldealseñor é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 43 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 11,87 km².
José Devesa Areosa
José Modesto Isaac Devesa Areosa, coñecido como Pepiño Areosa, nado en Santiago de Compostela en xullo de 1908 e asasinado en Cacheiras (Teo) o 19 de agosto de 1936, foi un empregado e político galego.
Traxectoria
Traballou na armería familiar (Armería Areosa. Máquinas de Coser) na Rúa do Vilar, e despois no taller de mecánica do seu tio José. Foi agredido por varios jaimistas en xaneiro de 1933, e como consecuencia sufriu unha trepanación. Militou en Izquierda Republicana. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi axente do Comité Executivo da Fronte Popular de Compostela. Detido e ingresado na prisión de Compostela, foi sacado da prisión a noite do 18 de agosto e paseado en Cacheiras (Teo). O seu cadáver apareceu xunto co de Ánxel Casal.
Castelo de Villafuerte de Esgueva
O Castelo de Villafuerte de Esgueva é unha fortificación do século XV situada na vila de Villafuerte de Esgueva, na provincia de Valladolid.
Historia
É un castelo señorial acomodado ao estilo doutros da época, como o de Fuensaldaña e o de Torrelobatón. Foi residencia da familia Franco, xudeus conversos provenientes de Toledo, que adquiriron o señorío de Villafuerte. Actualmente é propiedade da Asociación Española de Amigos dos Castelos. Está bastante completo, pero en proceso de restauración. A torre da homenaxe está restaurada e amoblada.
miniatura|Vista traseira do castelo
Citotoxicidade
A citotoxicidade é a calidade de ser tóxico para as células. Exemplos de axentes tóxicos son unha célula inmunitaria (que exerce a súa citotoxicidade sobre outras células) ou algúns tipos de velenos, por exemplo os da serpe Bitis arietans ou da araña Loxosceles reclusa.
Fisioloxía celular
Tratar células con compostos citotóxicos pode ter diversos resultados para as células. As células poden sufrir necrose, na cal perden a integridade da membrana e morren rapidamente como resultado da lise celular. As células poden parar de crecer activamente e de dividirse (un decrecemeno da viabilidade c elular), ou poden activar un programa xenético de morte celular programada (apoptose).
Medición
A avaliación da integridade da membrana plasmática é unha das formas máis comúns de medir a viabilidade celular e os efectos citotóxicos. Os compostos que teñen efectos citotóxicos a miúdo comprometen a integridade da membrana celular. As tinguiduras vitais, como o trypan azul ou ioduro de propidio son excluídos normalmente do interior das células sas; porén, se a membrana plasmática se viu comprometida, cruzan libremente a membrana e tinguen compoñentes intracelulares. Alternativamente, a integridade da membrana pode ser avaliada monitorizando o paso de substancias que normalmente están secuestradas dentro da célula ao exterior das mesmas. A molécula lactato deshidroxenase (LDH) está medida comunmente usando un ensaio de LDH. A LDH reduce o NAD+ a NADH, o que provoca un cambio de cor pola interacción cunha proba específica. Os biomarcadores de protease permiten medir a cantidade relativa de células vivas e mortas dentro dunha mesma poboación celular. A protease das células vivas só é activa nas células que teñen unha membrana plasmática sa, e perde a actividade unha vez que a membrana da célula está comprometida e a protease queda exposta ao ambiente extracelular. A protease das células mortas intactas non pode cruzar a membrana plasmática, e só pode medirse no medio de cultivo despois de que as células perderon a integridade da súa membrana.
A citotoxicidade pode tamén monitorizarse usando o bromuro de 3-(4, 5-dimetil-2-tiazolil)-2, 5-difenil-2H-tetrazolio (MTT) ou con 2,3-bis-(2-metoxi-4-nitro-5-sulfofenil)-2H-tetrazolio-5-carboxaniluro (XTT), que rende un produto hidrosoluble, ou ensaio MTS. Este ensaio mide o potencial redutor da célula usando unha reacción colorimétrica. As células viables reducen o reactivo MTS a un produto formazán coloreado. Un ensaio baseado en redox similar desenvolveuse tamén usando a tinguidura fluorescente resazurina. Ademais de usar tinguiduras para indicar o potencial redox das células para monitorizar a súa viabilidade, desenvolvéronse ensaios que usan o contido de ATP como marcador de viabilidade. Os ensaios baseados en ATP inclúen ensaios bioluminescentes nos cales o ATP é o reactivo limitante para a reacción da luciferase.
A citotoxicidade pode tamén medirse polo ensaio de sulforhodamina B (SRB), o ensaio WST e o ensaio clonoxénico.
Os ensaios adecuados poden combinarse e realizarse secuencialmente nas mesmas células para reducir os resultados falsos negativos ou falsos positivos específicos de ensaio. Unha combinación posible é LDH-XTT-NR (ensaio de vermello neutro)-SRB, que está tamén dispoñible en formato de kit.
Unha aproximación libre de etiquetaxe para seguir a resposta citotóxica de células animais adherentes en tempo real está baseado en medidas de impedancia eléctrica cando as células crecen sobre eléctrodos de película de ouro. Esta tecnoloxía denomínase detección de impedancia célula-substrato eléctrica (ECIS). As técnicas de tempo real libres de etiquetaxe proporcionan a cinética da resposta citotóxica en vez de simplemente unha instantánea dun momento como moitos ensaios de punto final colorimétricos.
Predición
Un asunto moi importante é a predición da citotoxicidade dos compostos químicos baseada en medidas previas, é dicir, probas in silico (por computadora). Para este propósito suxeríronse moitos métodos de QSAR e screening virtual. Unha comparación independente destes métodos fíxose no contexto do proxecto Toxicology in the 21st century (Toxicoloxía no século XXI).
No cancro
A quimioterapia como tratamento do cancro a miúdo depende da capacidade de axentes citotóxicos para matar ou danar as células que están reproducíndose; estes teñen como obxectvo preferencial as células cancerosas en rápida división.
Sistema inmunitario
A citotoxicidade mediada por células dependente de anticorpos (ADCC) describe a capacidade de matar células que teñen certos linfocitos, que require que as células diana sexan marcadas por un anticorpo. A citotoxicidade mediada por linfocitos, por outra parte, non necesita ser mediada por anticorpos; nin a citotoxicidade dependente de complemento (CDC), que é mediada polo sistema do complemento.
Distínguense tres grupos de linfocitos citotóxicos que liberan produtos citotóxicos, as cales son:
-524
Outros
Historia ano a ano
Aeroporto Augusto C. Sandino
O aeroporto internacional Augusto C. Sandino é o principal aeroporto en Managua, capital de Nicaragua. Foi bautizado na honra do revolucionario nicaraguano Augusto César Sandino e está situado no Distrito 6 da cidade. Orixinalmente chamouse aeroporto Las Mercedes en 1968 e cambióuselle o nome ao actual durante o goberno sandinista nos anos 80. En 2001 o presidente Arnoldo Alemán volveu cambiar o nome e coñeceuse como aeroporto internacional de Managua. En febreiro de 2007 o presidente Daniel Ortega cambiouno novamente para o presente nome.
O aeroporto ten unha pista de aterraxe alternativa no aeroporto de Punta Huete. Punta Huete foi deseñado para avións máis grandes, porén, esta pista non ten servizos comerciais. O aeroporto está operado pola compañía estatal Empresa Administradora de Aeropuertos Internacionales (EAAI).
Vincennes
O topónimo francés Vincennes pode referirse a:
O Pazo, Sedes, Narón
O Pazo é un lugar da parroquia de Sedes no concello de Narón na provincia da Coruña. Non tiña ningún habitante censado no ano 2015 segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
-474
Outros
Historia ano a ano
La Verdad (Ferrol)
Historia e características
Subtitulado Órgano de la Derecha Regional Gallega, apareceu en xaneiro de 1934. Fundado e dirixido por Fernando Pérez Barreiro. Periódico afecto a Acción Popular.
Der Zauberberg
A montaña máxica (Der Zauberberg, no orixinal alemán) é unha novela de Thomas Mann que se publicou en 1924. É considerada a novela máis importante do seu autor e un clásico da literatura en lingua alemá do século XX que foi traducido a numerosos idiomas.
A novela foi vista como un vasto fresco do decadente modo de vida da burguesía europea nos anos anteriores á primeira guerra mundial.
Creación da novela
Segundo declara o mesmo autor nunha introdución á novela, a idea inicial de A montaña máxica ocorréuselle por mor da estancia da súa esposa, Katia, no Sanatorio Wald de Davos, en 1912.
En varias cartas, hoxe perdidas, Katia informaba detalladamente ao seu esposo da súa vida cotiá na institución. O propio Mann a visitou durante unha tempada (en maio e xuño dese ano), e puido coñecer en por si o funcionamento da institución. Como escribiu a propia Katia:
Como a Castorp, a Mann o director do sanatorio en que estaba ingresada a súa esposa suxeriulle que permanecese internado por unha tempada, pero o autor rexeitou a idea.
Un argumento similar tiña aparecido xa na novela Tristán, de 1903, na que a personaxe de Anton Klöterjahn leva a súa muller, enferma do pulmón, a un sanatorio na montaña. Alí coñece ao escritor Detlev Spinell. Este convéncea de que toque ao piano unha pasaxe da ópera Tristán e Isolda de Richard Wagner, a pesar de que os médicos lle prohibiron calquera esforzo.
Nun primeiro momento, Mann pensou escribir sobre este tema unha novela curta que fose "a contrapartida humorística" de A morte en Venecia, que publicara en 1912, unha especie de "drama satírico". O seu propósito era publicala na revista satírica Neue Rundschau. Iniciou a escritura do primeiro capítulo da obra inmediatamente despois do seu regreso do sanatorio, interrompendo a novela na que estaba a traballar (Confesións do estafador Félix Krull). Axiña descubriu, con todo, que a historia que tiña na mente demandaba unha maior extensión, polo que terminou sendo unha "novela curta alargada".
Mann publicou finalmente a novela, en dous volumes, no outono de 1924, no editorial S. Fischer.
Chegada ao sanatorio
A novela ábrese coa viaxe en ferrocarril do mozo de vinte e tres anos Hans Castorp desde Hamburgo até Davos, nos Alpes suízos, para visitar o seu primo Joachim Ziemssen, no Sanatorio Internacional Berghof. Castorp chega ao sanatorio á noitiña dun martes de principios de agosto (non se indica na novela a data exacta). Joachim, que pensa seguir a carreira militar, leva xa cinco meses internado no sanatorio tratándose da súa tuberculose, e advirte a Castorp, cando vai recibilo á estación, de que no lugar se vive cun sentido do tempo enteiramente diferente ao habitual. O sanatorio atópase no alto dunha montaña, a máis de 1.600 metros de altitude. A Castorp, que acode ao sanatorio, non como paciente, senón como simple visitante, asígnaselle a habitación 34, na que acaba de falecer unha enferma estadounidense, e que se atopa situada entre a do seu primo e a dun matrimonio ruso.
Tras narrar a primeira toma de contacto de Castorp co sanatorio e os seus hóspedes, explícanse (no capítulo II) os antecedentes familiares do protagonista, único fillo dunha familia de comerciantes de Hamburgo, que, tras o prematuro falecemento dos seus pais, foi educado primeiro polo seu avó, e logo polo seu tío, o cónsul Tienappel. Aínda que conta cunha boa posición económica grazas á herdanza familiar, acaba de concluír os seus estudos de enxeñaría naval e está ilusionado coa perspectiva de empezar a exercer a profesión.
No momento da súa chegada, Castorp ten a intención de permanecer só tres semanas no sanatorio visitando ao seu primo, antes de incorporarse ao seu traballo nos estaleiros Tunder & Wilms. Na noite da súa chegada, coñece a un dos médicos do sanatorio, o doutor Krokovski.
O primeiro día
miniatura|200x200px|Pista de patinaxe en Davos, cara 1915. O capítulo III da novela está integramente dedicado a narrar minuciosamente a primeira xornada de Castorp no Sanatorio Internacional Berghof. Lixeiramente molesto polas ruidosas manifestacións de afecto do matrimonio ruso que se hospeda na habitación contigua á súa, Castorp baixa a almorzar ao comedor co seu curmán ás oito da mañá. O comedor é unha sala ampla, máis longa que ancha, e moi luminosa, na que están dispostas sete mesas, cada unha delas con capacidade para dez comensais. Joachim presenta a Hans aos seus compañeiros de mesa, aínda que este non lles presta demasiada atención.
Ao saír do comedor, Castorp é presentado ao médico xefe, o doutor Behrens, que nunha charla aparentemente de cumprido aprecia síntomas de anemia no mozo. A continuación, Castorp e o seu primo saen a pasear polos arredores do sanatorio; crúzanse cun grupo de mozos de ambos os sexos, que forman parte, segundo explicará posteriormente Ziemssen, da "Sociedade Medio Pulmón". Unha moza do grupo, Herminie Kleefeld, asubía co seu pneumotórax para sorprender a Castorp. miniatura|194x194px| [[Ruggero Leoncavallo foi o modelo do personaxe de Lodovico Settembrini en canto á súa aparencia física. A Castorp a súa mestura de deixamento e encanto facía  o  pensar nun organille  i  ro. ]] Castorp comenta que empezou a notar dous estraños síntomas desde que se atopa no sanatorio: sente un estraño ardor na cara, e deixou de apreciar o sabor dos puros que adoita fumar (da marca Maria Mancini). A conversación que segue entre os dous curmáns xira en torno ao tema da morte, pero é interrompida pola chegada dun novo personaxe, Lodovico Settembrini, un escritor italiano, de Padua, admirador de Carducci, de quen recita un himno a Satán. A aparencia de Settembrini, "mestura de deixamento e encanto", fai pensar a Castorp nun organilleiro. A súa conversación, trufada de citas literarias, con referencias á ópera A frauta máxica, o poeta latino Virgilio e a mitoloxía grega, cáusalle a Castorp unha grata impresión. Co tempo, Settembrini, masón, ardente defensor do humanismo, a democracia e o progreso, terminará por converterse en certo xeito no amigable mentor de Castorp en cuestións de filosofía e política.
José Ramón Fontán
miniatura|Rúa adicada. José Ramón Fontán González, nado en Mos en 1915 e finado en Vigo en 1996, foi un avogado e político galego.
Der Zauberberg
O primeiro día
Os dous curmáns regresan despois ao sanatorio para realizar a cura de repouso prescrita no tratamento de Ziemssen, á que se suma Castorp no seu afán de seguir os costumes do lugar. Teñen unha breve conversa sobre a natureza do tempo, ata que chega a hora do xantar. Concluído este, dan un novo paseo, chegando esta vez até o pobo, ao que segue unha nova cura de repouso. Durante a comida, que a Castorp lle resulta excesiva, fai a súa aparición un novo personaxe, Clawdia Chauchat, rusa, que chama a atención de Castorp polo seu desagradable costume de dar golpes coas portas. Na cura de repouso que vén a continuación, mentres está tombado na chaise longue da terraza da súa habitación, o protagonista é testemuña das bravatas dun enfermo incurable, o señor Albin, que no xardín fantasía coa idea do suicidio ante un grupo de señoras.
José Ramón Fontán
Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi alcalde de Vigo durante o franquismo, de 1963 a 1964. Foi procurador en Cortes como representante dos municipios provinciais (1963-1964).
Der Zauberberg
O primeiro día
Durante a cea, Castorp ve de novo a Clawdia Chauchat, que lle lembra a alguén, aínda que non consegue precisar a quen. Despois establece de novo conversa con Settembrini, quen lle aconsella que abandone canto antes o sanatorio. O protagonista, que se atopa xa moi canso, non toma en serio as palabras do italiano. Déitase pouco despois. Nos seus disparatados soños, mestúranse as persoas que coñeceu no sanatorio con recordos da súa infancia.
José Ramón Fontán
Traxectoria
Na década de 1960 adquiriu os dereitos de captación da agua do río Oitavén para subministrar á cidade olívica. .
Secretario dos consellos de administración de Tranvías Eléctricos de Vigo, S.A. e Tranvía Mondariz-Vigo, S.A. e presidente da Cruz Vermella. Escribiu abundantes artigos xornalísticos, que asinaba cun pseudónimo de Codaste.
Der Zauberberg
As primeiras tres semanas. Settembrini e Clawdia Chauchat
Durante os días que seguen ao seu ingreso no Sanatorio Internacional Berghog, o protagonista conversa a miúdo con Settembrini, quen lle fala do seu pai, un famoso erudito, e do seu avó, Giuseppe Settembrini, que fora revolucionario e tomara parte na Revolución de 1830. O italiano exponlle tamén a Castorp as súas ideas acerca da enfermidade, a música, e o progreso.
José Ramón Fontán
Vida persoal
Casou con María Rosa Domínguez Alonso e tiveron oito fillos: Rosa María, Cristina, José Ramón, Manuel, Jacobo, Roberto, Carlos e Miguel.
Merlin 1A
Merlin 1A foi o primeiro motor usado nun foguete de SpaceX, o Falcon 1. O motor foi desenvolvido pola propia compañía inspirándose nos conceptos de inxector da empresa TRW usados na etapa de descenso do módulo lunar do programa Apolo. O desenvolvemento completouse en 2005. O motor foi usado dúas veces en sendos lanzamentos, en 2006 e 2007.
Der Zauberberg
As primeiras tres semanas. Settembrini e Clawdia Chauchat
A conversación arredor da enfermidade comeza cando Castorp, un pouco ao azar, afirma que "a enfermidade, en certo xeito, ten algo de nobre". Settembrini négao vehementemente, expoñendo o seu punto de vista, segundo o cal a idea exposta por Castorp é, en si mesma, enfermiza e escurantista. Acerca da música, as opinións de Settembrini resúltanlle a Castorp bastante chocantes: aínda que lle recoñece "un aspecto moral", en tanto que "estrutura o tempo a través dun sistema de proporcións dunha particular forza e así lle dá vida, alma e valor", afirma sentir cara a ela "unha antipatía de índole política", por canto ás veces pode exercer unha influencia similar á dos estupefacientes. Na terceira conversación, a propósito da profunda admiración que sente polo seu avó o revolucionario, Settembrini expón claramente a súa visión do mundo.
Durante este período, Castorp empeza tamén a sentirse interesado por Clawdia Chauchat, que xa o primeiro día lle chamara a atención polos seus ruidosos golpes nas portas. Clawdia é unha muller rusa de 28 anos, casada cun funcionario destinado no Daguestán, de quen vive separada, pois reside practicamente todo o ano en sanatorios. Os seus trazos "tártaros" fascinan a Castorp, a quen lle lembran ademais os dun antigo compañeiro de escola polo que sentía adoración na súa infancia, Pribislav Hippe. Do desagrado inicial que lle producen os modos de Clawdia, Castorp pasa a un estado de namoramento, aínda cando non se atreve a confesalo a si mesmo, e a un morboso interese que o leva a forzar breves encontros con ela, aínda cando non se atreve a dirixirlle a palabra. Madame Chauchat senta nunha mesa relativamente afastada da de Castorp no comedor, que na novela se coñece como "a mesa dos rusos distinguidos".
O primeiro luns da súa estancia no sanatorio, Castorp, tras volver dun paseo que o deixa estrañamente fatigado, asiste a unha conferencia do doutor Krokovski, na que este explica que a enfermidade procede "dunha actividade amorosa reprimida", e defende a "disección psíquica" como método de curación, ideas en parte coincidentes coas entón en voga de Sigmund Freud.
Cando se aproxima o momento no que, segundo o proxectado, debe abandonar o sanatorio, Castorp colle inesperadamente un arrefriado, e descobre que ten febre. Acepta acompañar ao seu curmán á consulta do doutor Behrens, e este descóbrelle unha afección pulmonar e ordénalle gardar cama durante tres semanas. Castorp, por tanto, deberá permanecer no Sanatorio Internacional Berghof por un período non precisado, pero que se supón que será bastante longo.
A aclimatación de Castorp
O quinto capítulo da obra cobre un período considerablemente máis amplo que os anteriores: desde setembro do ano da chegada de Castorp ao sanatorio até febreiro do ano seguinte, concretamente ata a noite do martes de Entroido.
Para curarse da súa inesperada enfermidade, Castorp pasa tres semanas na cama, sen participar na rutina diaria do sanatorio, aínda que se informa das novidades a través do seu primo Joachim. Un día recibe a visita de Settembrini, quen lle manifesta o seu desexo de actuar como o seu mentor, ao que o mozo accede encantado. Finalmente, cumprido o período de tres semanas prescrito polo médico, e a finais de setembro, Castorp abandona o leito e incorpórase de novo á vida do sanatorio. Oito días despois, fáiselle unha radiografía, que confirma o diagnóstico inicial de Behrens. A experiencia de ver o esqueleto do seu primo, e o da súa propia man, cáusalle a Castorp unha fonda impresión: "Hans Castorp non se cansaba de mirar [...] aqueles ósos sen carne que non eran senón un memento da morte".
Por entón, Castorp está xa "perdidamente namorado" de Madame Chauchat, aínda que non se atreve sequera a dirixirlle a palabra, e confórmase con algúns breves encontros aparentemente casuais, que o fan sentir unha gran excitación. Como se decata de que o médico xefe, o doutor Behrens, está a pintar un retrato de Clawdia, faise convidar ás súas habitacións coa única finalidade de ver o retrato da súa amada. A conversación co médico, con todo, chama a súa atención cara ao misterio da orixe da vida, e cara a disciplinas como a anatomía, fisiología, a patoloxía, a embriología e outras afíns, sobre as que empeza a ler con fruición. Reflexiona acerca de que é o que distingue á vida da morte, e á materia viva da materia inerte.
Trala celebración da festa de Nadal, que apenas altera a monotonía imperante no sanatorio, Castorp comeza a tomar interese polos moribundos que residen alí, mestura de caridade cristiá e de morbosa fixación coa morte. Secundado polo seu primo Joachim, acode ao leito mortuorio de varios enfermos desafiuzados, tentando facerlles máis agradables os seus últimos momentos. Settembrini oponse rotundamente a esta nova "afección" do protagonista, en xeral moi ben recibida polos destinatarios das súas atencións. Os curmáns dedican bastante atención sobre todo a unha enferma, Karen Karstedt, que non está internada no sanatorio, senón que reside na aldea próxima.
Con estas actividades, pasa o tempo (Castorp xa se habituou á diferente percepción do tempo que reina no sanatorio) e achégase o martes de Entroido, festividade que reviste especial importancia para os habitantes da montaña. Celébrase unha festa de disfraces na que todos beben abundantemente e, para sinalar a abolición por un día das diferenzas sociais, todos os residentes se atúan. Só nesa noite, despois de case sete meses de amala en silencio, Castorp ousa dirixirlle a palabra a Clawdia Chauchat, utilizando o mesmo pretexto que usou na infancia para falar con Pribislav Hippe: pídelle un lapis. Establece conversación coa rusa, en francés, e confésalle o seu amor por ela. Madame Chauchat mantén unha actitude un tanto ambigua cara ás súas aproximacións, pero cabe entrever que despois teñen un fugaz encontro erótico, [cita requirida]  que non se narra explicitamente na novela. Clawdia revélalle que ao día seguinte decidiu partir cara ao Daguestán para atoparse co seu marido, o que deixa a Castorp abatido, aínda que deixa aberta a posibilidade do seu regreso. Antes de despedirse, Castorp e Clawdia intercambian as súas respectivas placas pulmonares.
Naphta
O capítulo VI iníciase ao día seguinte á partida de Clawdia, que deixa a Castorp desconsolado. Durante certo tempo interrómpese a relación entre Castorp e Settembrini, xa que este último está decepcionado polo comportamento do mozo con respecto a Madame Chauchat. Con todo, chegada xa a primavera, ambos renovan a súa relación. O italiano anúncialle con todo a súa intención de abandonar o sanatorio para instalarse na aldea (en Davos Dorf), xa que finalmente desistiu da súa curación. Castorp comeza entón a acudir a sesións de psicanálise (de "disección psíquica") no despacho do doutor Krokovski, e sente, coincidindo coa floración primaveral, un súbito interese pola botánica. Ziemssen está desexoso de partir para incorporarse á carreira militar, pero os médicos desaconséllanllo vivamente.
Un día que os curmáns están a pasear polos arredores, atópanse por casualidade con Settembrini, que xa abandonou o sanatorio, e pasea en compañía dun profesor de latín que vive realugado na mesma casa ca el, Leo Naphta. A pesar das reticencias do italiano, que ve en Naphta unha influencia prexudicial para Castorp, os curmáns acoden a visitalo á súa casa.
As conversacións entre Naphta e Settembrini, dúas formas opostas de ver o mundo, ocupan numerosas páxinas da novela. Na primeira conversa escoitada por Castorp, Settembrini declárase monista, e Naphta dualista. Mentres que Settembrini é partidario da acción, Naphta defende a vida contemplativa, citando a Bernardo de Claraval e Miguel de Molinos para rebater a aseveración de Settembrini de que o quietismo é propio da mentalidade oriental. A conversación deslízase despois cara a temas políticos, e Naphta expresa, de forma vaga, a súa idea dun "novo reino de Deus", mentres que o ideal de Settembrini é a "República universal".