cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Descolonización
Causas sociais e ideolóxicas
Pero tamén exercen enorme influencia as ideas anticolonialistas forxadas en Europa dende a época da II Internacional e que logo difundirán os partidos comunistas a partir do triunfo da revolución soviética. As posicións anticoloniais da III Internacional animan a creación de partidos comunistas de tanta influencia na descolonización como o de Indonesia (creado en 1920) ou o de Indochina. En xeral, pode dicirse que tódolos movementos de liberación nacional que triunfaron no mundo colonizado antes de 1960 non estaban inspirados por ideoloxías de carácter tradicional, aínda que houberon de buscar o seu apoio no seo dunha poboación analfabeta, apegada a valores tradicionais culturais e relixiosos e ás veces profundamente antioccidentais. No entanto, predominaron as ideas de carácter occidental, de raíz liberal, socialista ou nacionalista, o mesmo que moitos dos métodos empregados: uso dos medios de comunicación, campañas de masas e socialización dos valores políticos. Os dirixentes dos países colonizados deberon aplicar na súa estratexia algo semellante o que acontecía no mundo occidental, como era a adaptación das súas propostas a unha sociedade de masas. Incluso un caso tan excepcional como o de Gandhi, baseado na pasividade e a non violencia das súas accións fronte ós británicos, fundamentouse na práctica dun ascetismo persoal e un trato cos grupos sociais máis desfavorecidos que lle outorgou unha inmensa popularidade.
A Segunda Guerra Mundial e a nova orde internacional
A influencia da Segunda guerra mundial foi decisiva en varios aspectos. Por unha banda contribuíu a debilitar as potencias coloniais europeas, que ficaron illadas das súas colonias asiáticas. Os holandeses perderon decontado Indonesia, así como os franceses Indochina. De forma indirecta, a ocupación xaponesa destas colonias exerceu unha grande influencia, xa que alentou as aspiracións de independencia dos territorios invadidos, mediante a defensa dun antioccidentalismo radical e a proposta dunha solidariedade étnica e cultural. Ademais a guerra amosou pola vía dos feitos que as potencias coloniais non eran invencibles e foi escola de formación de guerrillas contra os ocupantes e de líderes populares coma Ho Chi Minh na Indochina francesa.
De tódolos xeitos a guerra non tivo efectos universais e transformou moito máis profundamente o Imperio británico que o francés. Quizais isto explique a evolución posterior: a descolonización pactada e rápida das posesións británicas en contraste coa resistencia dos franceses. No caso do Imperio francés no continente africano, as colonias exerceron un papel decisivo ó convertérense na reserva principal da Francia libre do xeneral De Gaulle como puxo de manifesto a Conferencia de Brazzaville de 1944.
Pero a maior influencia que a segunda guerra mundial exerceu sobre o mundo colonial foi a conversión de Francia e Inglaterra en potencias de segunda orde, fronte as dúas superpotencias do mundo bipolar deseñado a partir de Ialta. Hai dous factores que interveñen neste proceso. O primeiro e a posición anticolonialista das dúas grandes potencias, no caso de EEUU por razóns históricas (a tradición wilsoniana asumida por Roosevelt) e tamén de carácter económico e comercial, e no caso da URSS, por cuestións ideolóxicas. O segundo factor decisivo foi a creación da ONU, cuxos principios fundacionais proclaman a igualdade entre os pobos e recoñece o dereito a súa autodeterminación. Na medida en que a ONU, a pesar do dereito de veto dos cinco grandes, acolle cada vez máis países do Terceiro Mundo, serve como gran forza lexitimadora dos movementos de descolonización.
A estes dous factores habería que engadir a capacidade organizativa dos países descolonizados a través da creación dun Movemento de Países non Aliñados. A grande expresión desta emerxencia diplomática dos países afroasiáticos foi a Conferencia de Bandung, celebrada en 1955.
O papel dos líderes
O papel desenvolvido polos líderes xurdidos das elites locais foi decisivo na construción do proceso descolonizador. A maioría deles foran formados nos valores occidentais nas universidades europeas. Mais o seu denominador común é que de volta a súa patria redescobren os valores culturais da súa civilización e rematan fundamentando sobre ela os seus movementos políticos. Ghandi e Nehru, aínda que formados en universidades inglesas, redescobren a cultura hindú, as súas tradicións e as súas linguas, Senghor, formado en universidades francesas postula os valores da negritude e reclama un trato de igualdade por parte de Francia, após a súa liberación en 1944... O legado da cultura occidental e máis forte do que puidera pensarse, sobre todo na división artificial dos territorios que logo se converteron en estados independentes. Será coa gran depresión cando estes líderes e minorías ilustradas conectan coas masas populares das colonias duramente golpeadas pola caída dos prezos dos seus produtos de exportación.
O caso máis paradigmático constitúeo o conxunto dos países asiáticos. Tanto os líderes indios (Gandhi e Nehru) como Ho Chi Minh en Indochina ou Sukarno en Indonesia afrontan nesta época a tarefa de difusión masiva das súas propostas políticas. Os camiños que conducían a descolonización xa estaban abertos, o estalido da Segunda guerra mundial acabou por consolidalos.
Descolonización de América
No século XIX as colonias europeas no continente americano comezan a se independizar das potencias coloniais. A descolonización de América iniciou un proceso de descolonización mundial que se completou no século XX dando orixe aos Estados modernos.
Descolonización de África
Cando os estados de Europa ao final da Idade Media comezaron a "descubrir" África, atoparon reinos ou estados, ben de tipo árabe ou islamizados, principalmente no norte e occidente daquel continente, ou ben de tradición bantú. Os primeiros contactos entre estes pobos non foron inmediatamente de dominación, senón de carácter comercial. No entanto, os conflitos orixinados pola competición entre as diferentes potencias europeas levaron á dominación política deses reinos, que culminou coa repartición do Continente africano polos estados europeos na Conferencia de Berlín, en 1885.
Así e todo, as dúas grandes guerras que fustrigaran Europa durante a primeira metade do século XX deixaron aqueles países sen condicións para manteren un dominio económico e militar nas súas colonias. Estes problemas, asociados a un movemento independentista que tomou unha forma máis organizada na Conferencia de Bandung, levou as antigas potencias coloniais a negociaren a independencia das colonias. miniatura|150px|[[Gandhi, líder independentista indio]]
Descolonización da Asia e Oceania
A descolonización de Asia e de Oceanía deuse axiña tras a segunda guerra mundial, que debilitou os países participantes, que ficaron sen recursos dabondo como para manteren as súas colonias, tanto en África canto en Asia. Outro factor importante foi a desobediencia civil na India, influenciada por un dos maiores líderes pacifistas do mundo, Mahatma Gandhi. Os indios deixaron de pagar impostos á coroa inglesa e deixaron de cumprir as súas obrigas para coa metrópole, atinxindo os seus obxectivos fronte a Inglaterra polo cansazo e desgaste desta.
Max Cahner
Max Emanuel Cahner i Garcia, nado en Bad Godesberg o 3 de decembro de 1936 e finado en Barcelona o 14 de outubro de 2013, foi un editor, político e historiador da literatura catalán.
Traxectoria
Os seus pais, Max Emanuel Cahner Bruguera e María del Sagrario García Fuertes, contraeron matrimonio en Barcelona o 20 de xuño de 1929 e emigraron a Alemaña antes do seu nacemento por mor da guerra civil española. Debido á persecución que sufrían as persoas de orixe xudía baixo o réxime de Hitler, a familia volveu a España en 1937. Despois de vivir unha tempada en Galicia, volveron todos a Barcelona.
En 1952 matriculouse nas facultades de Química e de Dereito da Universidade de Barcelona, onde coñeceu a Albert Manent. Obtivo a Licenciatura en Ciencias Químicas e o Doutoramento en Filosofía e Letras pola Universidade de Barcelona e participou no movemento estudantil antifranquista como membro da Assemblea Lliure do Paranimf (1957). En 1964 foi expulsado de España pola súa actividade nacionalista. Foi profesor de literatura catalá na Universidade de Barcelona dende 1975 ata que se xubilou, en 2006.
Xunto a Ramon Bastardes impulsou a nova época da revista Serra d'Or (1959) e en 1962 creou Edicions 62 que dirixiu até 1969. En 1972 fundou Curial, Edicions catalanes. Foi un dos principais promotores da Gran Enciclopèdia Catalana así como da campaña el català al carrer. En 1985 foi nomeado presidente da Universidade Catalá de Verán que se celebra na localidade francesa de Prades e director da nova etapa da Revista de Catalunya.
Foi un dos fundadores de Convergència Democràtica de Catalunya (CDC) en 1976. Entre 1980 e 1984 exerceu o cargo de Conseller de Cultura e Medios de Comunicación da Generalitat de Cataluña. Foi comisario do proxecto do Teatre Nacional de Catalunya, cargo que ocupou ata que en 1992 dimitiu por diverxencias con Josep Maria Flotats. En 1994 abandonou CDC, fundando o seu propio partido, Acción Catalá, que acabou aliándose con Esquerra Republicana de Catalunya. En 1996, foille outorgada a Creu de Sant Jordi.
Máquinas eléctricas
miniatura|Unha máquina eléctrica (un motor eléctrico). Son máquinas eléctricas aquelas nas que un dos tipos de enerxía, a que alimenta a máquina ou a que se obtén dela, é a electricidade. Todas as máquinas modernas están baseadas na Lei de indución de Faraday e polo tanta válense do feito de que un campo magnético variábel produce un campo eléctrico. Dividense nos seguintes tipos:
Concepto
Un máquina eléctrica é un dispositivo reversíbel que opera seguindo:
A Vacariza, Valdoviño, Valdoviño
A Vacariza é un lugar da parroquia de Valdoviño no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 12 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 6 homes e 6 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 11 habitantes.
Aleksandr Vinokurov
Alexander Vinocurov, nado o 16 de setembro de 1973 en Petropavl, Casaquistán, é un ciclista casaco. É un ciclista de talle medio (1,77 m e 68 kg), especializado en probas de estrada por tiradas, e que rende ben en todo tipo de probas: contra o reloxo, montaña...
Traxectoria deportiva
Estudou na escola Nacional de Deportes de Alma-Atá en Casaquistán, e en 1997 pasou a formar parte do equipo afeccionado francés do EC Saint-Étienne-Loire. Fíxose profesional en 1998 no Casino e conseguiu vencer nos 4 días de Dunkerque e na Dauphiné Libéré do ano seguinte. Logo en 2000 ficha polo Deutsche Telekom, que muda de nome en 2004 polo de T-Mobile, e durante esta época figura como gregario de Jan Ullrich. Dentro deste conxunto consegue a París-Nisa (2002) e unha caída faino abandonar cando marchaba de líder na Volta a Suíza.
Non acudiu ao Tour de Francia 2004 por lesión, pero no de 2005 obtén dúas vitorias de tirada, unha en Briançon e outra na última, a máis valiosa, nos Campos Elisios de París. Remata quinto na xeral e obtén o premio á combatividade, pero a súa rivalidade persoal con Ullrich lévao a deixar o equipo, e muda na tempada de 2006 para o Liberty Seguros.
miniatura|esquerda|350px|Vinocurov no [[Tour de Francia 2007, na contra o reloxo con final en Albi que vencería el.]] Pero a Operación Puerto desenvolvida pola Garda Civil española contra a dopaxe no ciclismo céntrase fundamentalmente nese novo conxunto. Ducias de corredores son implicados, o patrocinador retírase, e o equipo remodélase e pasa a chamarse Astaná, un espónsor casaco. Pero as pescudas xudiciais proseguen e, cando todo está disposto para a súa participación no Tour de 2006, a organización da rolda gala recibe unha lista de ciclistas que poderían estar implicados e onde figuran cinco nomes do Astaná. Eses corredores non poden tomar a saída, pero os outros tres non lle abondan a Vinocurov para formar equipo, e queda definitivamente fóra da proba aínda sen demostrarse a existencia da dopaxe. Pero si que pode competir na Vuelta a España uns meses despois, onde obtén a súa maior vitoria por diante de Alejandro Valverde.
Cono
miniatura|right|Exemplo de cono. En xeometría, un cono recto é un sólido de revolución xerado polo xiro dun triángulo rectángulo arredor dun dos seus catetos. O círculo conformado polo outro cateto denomínase base e o punto onde conflúen as xeratrices denomínase vértice.
Aleksandr Vinokurov
Traxectoria deportiva
En 2007 regresa ao Tour, onde vence na contra o reloxo longa e na proba de montaña pirenaica que remata en Loundevielle, pero onde encadea unha serie de resultados irregulares no resto de tiradas que dificultan a súa progresión na clasificación xeral. O 24 de xullo, durante a xornada de descanso, é expulsado da carreira e do equipo Astaná por dar positivo nun control antidopaxe. O positivo foi producido por unha transfusión de sangue homóloga (doutra persoa) recibida na xornada que venceu na contra o reloxo. O corredor negou que se dopase.
Vida persoal
Vive en Mónaco coa súa muller Svetlana Vinocurova e os seus tres fillos. Era un grande amigo de Andrei Quivilev, ciclista tamén casaco que faleceu dunha caída na París-Nisa de 2003.
Cono
A altura dun cono é a distancia do vértice ao plano da base. Nos conos rectos será a distancia do vértice ao centro da circunferencia da base.
Clasificación
miniatura|250px|Cono recto e cono oblicuo.
Área da superficie cónica
A área A\, da superficie do cono recto é: onde r é o radio da base e g a lonxitude da xeratriz do cono recto.
A xeratriz dun cono recto equivale á hipotenusa do triángulo rectángulo que conforma a altura do cono e o radio da base; sendo entón a súa lonxitude.
Desenvolvemento dun cono recto
250px|miniatura|Desenvolvemento do cono.
O desenvolvemento plano dun cono recto é un sector circular e un círculo.
O sector circular está delimitado por dúas xeratrices, sendo a medida do lado curvo igual á lonxitude da circunferencia da base.
onde r é o radio da base e h é a altura do cono.
O ángulo que está sombreado na figura calcúlase coa seguinte fórmula:
Volume dun cono
O volume V\, dun cono de radio r \, e altura h \, é 1/3 do volume do cilindro que posúe as mesmas dimensións:
onde A(x)\, é a área da sección perpendicular á altura, con relación á altura h, neste caso.
Cono oblicuo
miniatura|300px|Seccións dun cono recto e un cono oblicuo de base circular. Un cono oblicuo é aquel cono cuxo eixe de revolución non é perpendicular á súa base.
Poden ser de dous tipos: de base circular ou de base elíptica. O de base elíptica é o corpo xeométrico resultante de cortar un cono recto mediante un plano oblicuo ao seu eixe de revolución.
Superficie
A superficie lateral dun cono oblicuo é un triángulo curvilíneo, con dúas xeratrices por lados e base semi-elíptica.
A superficie da base dun cono oblicuo é un círculo ou unha elipse.
Volume
A ecuación empregada para calcular o volume dun cono oblicuo de base circular é similar á do cono recto:
onde r é o radio da base e h a altura do cono oblicuo.
A ecuación do volume dun cono oblicuo de base elíptica é:
sendo a e b os semieixes da elipse e h a altura do cono oblicuo.
A xustificación das dúas fórmulas anteriores baséase no principio de Cavalieri, cuxo enunciado é o seguinte:
Seccións cónicas
miniatura|Distintas seccións cónicas.
Ao cortar cun plano unha superficie cónica, obtéñense distintas figuras xeométricas: as seccións cónicas. Dependendo do ángulo de inclinación e a posición relativa, poden ser: circunferencias, elipses, parábolas e hipérboles.
Se o plano pasa polo vértice a intersección poderá ser: unha recta, un par de rectas cruzadas ou un punto (o vértice).
As curvas cónicas son importantes en astronomía: dous corpos masivos que interactúan segundo a lei universal da gravitación, describen órbitas similares a seccións cónicas: elipses, hipérboles ou parábolas en función das súas distancias, velocidades e masas.
Tamén son moi útiles en aerodinámica e outras aplicacións industriais, xa que permiten ser reproducidas por medios simples con grande exactitude, logrando volumes, superficies e curvas de gran precisión.
Ecuación en coordenadas cartesianas
miniatura|Superficie cónica.
Este conxunto tamén coincide coa imaxe da función:
que é chamada parametrización do cono.
Por exemplo, no caso que a = b (non nulos), este conxunto é obtido a partir de rotar a recta respecto ao eixe z, e por iso é chamada parametrización de revolución.
O cono non é unha superficie regular, pois posúe unha singularidade: o seu vértice; quitándoo convértese nunha superficie regular disconexa e aberta. Entre as súas características, podemos destacar que é unha superficie regrada (é dicir que se pode xerar polo movemento dunha recta), e é desenvolvible, é dicir, que se pode despregar sobre un plano; tecnicamente isto exprésase dicindo que a súa curvatura gaussiana é nula (como no plano ou o cilindro).
Castro de Santa Mariña
O castro de Santa Mariña tamén chamado Casal dos Ovos ou Castros Altos de Serantes é un poboado castrexo situado no concello de Ferrol, xunto á igrexa de Santa Mariña, nun alto en forma de chaira dende o que se domina a ría de Ferrol e á vista dos montes de Serantes.
Descrición
O recinto ten forma ovalada e cunhas medidas nos eixos 88 m de norte a sur e de 104 m de leste a oeste. Parte do peche do castro foi destruído polo camiño de aceso actual e por obras na zona. A croa está ocupada por leiras e pequenas construcións. Só se aprecia unha pequena elevación das defensas no perímetro aproveitado como peche das leiras.
Ocean's Thirteen
Ocean's Thirteen é un filme estadounidense dirixido por Steven Soderbergh que foi estreado no 2007. Estreouse en galego na TVG o 14 de xaneiro de 2012.
Sinopse
Danny Ocean (George Clooney) e a súa banda argallan un ambicioso e arriscado plan para roubar un casino. O seu único obxectivo, neste caso, é defender a un dos seus, que foi enganado por Willy Bank (Al Pacino), o desapiadado dono do casino.
Tempada 2007/08 do Deportivo da Coruña
Durante a tempada 2007–08 o Deportivo da Coruña competiu na Primeira División (afrontando a súa 38ª campaña na máxima categoría), logrando o 9º posto ao remate do campionato. Na Copa do Rei chegou até dezaseisavos de final.
Material deportivo
O equipamento do Deportivo foi proporcionado por Canterbury of New Zealand e o patrocinador foi Fadesa.
Milngavie
miniatura|250px|Friendship House, Milngavie. Milngavie (en Mulguye, en Muileann-Gaidh ) é unha vila de East Dunbartonshire, Escocia. Está a carón do río Allander, no límite noroeste de Gran Glasgow, e uns 10 quilómetros do centro de Glasgow. É veciña de Bearsden.
A vila é un lugar de retiro moi popular, cun infrecuente incremento anual da poboación maior. No censo de 2001, a vila contaba cunha poboación de 12 795 persoas en 5 256 fogares.
Axioma da escolla
miniatura|250px|(Si) é unha familia de conxuntos indexada sobre os [[número real|números reais ℝ, é dicir, hai un conxunto Si para cada número real i, como se mostra cunha pequena mostra. Cada conxunto contén algún elemento, posiblemente un número infinito. O axioma da escolla permítenos seleccionar un único elemento de cada conxunto, formando unha familia de elementos (xi) tamén indexados segundo os números reais, con xi tomados a partir de Si. En xeral as coleccións poden indexarse segundo calquera conxunto I, non só ℝ.]] En teoría de conxuntos, o axioma da escolla é un axioma que postula que para cada familia de conxuntos non baleiros, existe outro conxunto que contén un elemento de cada un daqueles. De maneira informal, afirma que dada unha colección de «caixas» con obxectos dentro delas, é posible escoller un obxecto de cada caixa. Que este procedemento se pode levar a cabo é trivialmente certo sempre que dita familia sexa finita, ou cando existe unha regra ben determinada que permite «escoller» un único elemento de cada conxunto dela. Con todo, o axioma é indispensable no caso máis xeral dunha familia infinita arbitraria.
Foi formulado en 1904 por Ernst Zermelo, para demostrar que todo conxunto pode ser ben ordenado. Aínda que orixinariamente foi controvertido, hoxe en día é usado sen reservas pola maioría dos matemáticos. Hai aínda, con todo, especialmente na teoría de conxuntos, correntes de opinión que rexeitan o axioma ou que investigan consecuencias doutros axiomas inconsistentes con el.
Enunciado
O enunciado do axioma da escolla afirma que existe unha función de escolla para cada familia de conxuntos non baleiros, é dicir, unha función f tal que para cada conxunto B do seu dominio, f(B) ∈ B. Na teoría de Zermelo-Fraenkel ou similares, o seu enunciado formal é:
onde Fun f e Df denotan «f é unha función» e o «dominio de f» en devandita teoría. O axioma da escolla tamén se enuncia de maneiras similares, nas que o siginificado de «función de escolla» varía lixeiramente:
Pola contra, a negación do axioma da escolla afirma que existe unha familia de conxuntos —non baleiros— que non posúe ningunha función de escolla.
Uso
Ata finais do século XIX, o axioma da escolla usábase case sempre implicitamente. Por exemplo, despois de demostrar que o conxunto X contiña só conxuntos non baleiros, un matemático diría "sexa F(S) un elemento de S para todo S en X". É en xeral imposible demostrar que F existe sen o axioma da escolla, pero isto non foi notado antes de Zermelo.
A dificultade aparece cando non hai unha escolla natural de elementos de cada conxunto. Se non se poden facer escollas explícitas, como saber que existe o conxunto desexado? Por exemplo, supóñase que X é o conxunto de todos os subconxuntos non baleiros dos reais. Primeiro poderíase tentar proceder coma se X fose finito; pero se se tenta escoller un elemento de cada conxunto, como X é infinito, o procedemento de escolla non terminará nunca e nunca se poderá producir unha función de escolla para X. Logo pódese tentar o truco de tomar o elemento mínimo de cada conxunto; pero algúns subconxuntos dos reais, como o intervalo aberto (0,1), non teñen mínimo, así que esta táctica non funciona tampouco.
A razón pola que se podían escoller elementos mínimos dos subconxuntos dos naturais é que estes veñen xa ben ordenados: todo subconxunto dos naturais ten un único elemento mínimo respecto á orde natural.
Independencia
Do traballo de Kurt Gödel e Paul Cohen dedúcese que o axioma da escolla é loxicamente independente dos outros axiomas da teoría axiomática de conxuntos. Isto significa que nin o axioma da escolla nin a súa negación se poden demostrar dentro dos axiomas de Zermelo-Fraenkel (ZF), se esa teoría é consistente. En consecuencia, asumir o axioma ou a súa negación nunca levará a unha contradición que non se puidese obter sen ese suposto.
A decisión, entón, de se é ou non apropiado facer uso del nunha demostración non se pode tomar baseándose só noutros axiomas da teoría de conxuntos; hai que buscar outras razóns. Un argumento dado a favor de empregar o axioma da escolla é simplemente que é conveniente: usalo non pode resultar en contradicións e fai posible demostrar algunhas proposicións que doutro xeito non se poderían probar.
O axioma da escolla non é a única afirmación significativa e independente de ZF; a hipótese do continuo xeneralizada (HCX), por exemplo, non só é independente de ZF, senón que o é tamén de ZF co axioma da escolla (ZFE). Con todo, ZF máis HCX necesariamente implica AE, co cal HCX é estritamente máis forte que AE, aínda que ambos sexan independentes de ZF.
Doutra banda, a negación o axioma é tamén estraña. Por exemplo, a afirmación de que dados dous conxuntos calquera S e T, a cardinalidade de S é menor, igual, ou maior que a de T é equivalente ao axioma da escolla; noutras palabras, se se asume a negación deste, hai dous conxuntos S e T de tamaño incomparable: ningún pode inxectarse no outro.
Unha terceira posibilidade é probar teoremas sen usar nin o axioma nin a súa negación, a táctica preferida nas matemáticas construtivas. Estas afirmacións serán certas en calquera modelo de ZF, independentemente da certeza ou falsidade do axioma da escolla en devandito modelo. Isto fai que calquera proposición que requira AE ou a súa negación sexa indecidible: o paradoxo de Banach-Tarski, por exemplo, non se pode demostrar como certa (pois non se pode descompor a esfera do modo indicado) nin como falsa (pois non se pode demostrar que tal descomposición non exista); esta, con todo, pódese reformular como unha afirmación sobre os modelos de ZF: "en todo modelo de ZF no que valla AE, vale tamén o paradoxo de Banach-Tarski". Así mesmo, todas as afirmacións listadas abaixo que requiren escolla ou algunha versión máis débil son indecidibles en ZF; pero por ser demostrables en ZFE, hai modelos de ZF nos que son certas.
Axiomas máis fortes
O axioma de construtibilidade, igual que a hipótese do continuo xeneralizada, implica o axioma da escolla, pero é estritamente máis forte.
En teorías de clases, tales como a teoría de conxuntos de Von Neumann-Bernays-Gödel ou a de Morse-Kelley, hai un posible axioma chamado axioma da escolla global, que é máis forte que o axioma da escolla para conxuntos pois se aplica tamén a clases propias.
Formas máis febles
Hai varias proposicións máis febles que, aínda que non son equivalentes ao axioma da escolla, están fortemente relacionadas como:
Resultados que requiren AE
Hai modelos da teoría de Zermelo-Fraenkel nos que o axioma da escolla; abréviase "teoría de conxuntos de Zermelo-Fraenkel máis a negación do axioma da escolla" por ZF¬E. Nalgúns modelos de ZF¬E é posible probar a negación dalgunhas propiedades comúns, e posto que un modelo de ZF¬E é tamén modelo de ZF, cada unha das seguintes afirmacións é válida nalgún modelo de ZF (supondo, como sempre, que ZF é consistente):
Selección de fútbol de Malaisia
A Selección de fútbol de Malaisia (Pasukan bola sepak kebangsaan Malaysia) é o equipo nacional de Malaisia. Dependente da Asociación de Fútbol de Malaisia (Persatuan Bola Sepak Malaysia), afiliada á Confederación Asiática de Fútbol (AFC) e á FIFA. Foi fundada en 1963 para competir no Pestabola Merdeka, o torneo da independencia, un mes antes do establecemento da Federación Malaia. Está recoñecido pola FIFA como o sucesor da. O equipo recibe o alcume de Harimau Malaya, ou ás veces Harimau Malaysia, en referencia ao tigre malaio.
Xogos Asiáticos
Desde 1998 nos Xogos Asiáticos participa a selección sub-23.
Carlos Olivier
Carlos Raúl Fernández Olivier, máis coñecido co nome artístico de Carlos Olivier, nado en Caracas o 26 de xaneiro de 1952 e finado na mesma cidade o 22 de xaneiro de 2007, foi un médico e actor venezolano.
Traxectoria
Estudou na Universidade Central de Venezuela e recibiu un título de medicina. Olivier estudou actuación no Taller de Jóvenes Actores de RCTV. Olivier traballou en papeis en telenovelas para RCTV e Venevisión. Tivo papeis no teatro. Posteriormente mudouse aos EUA, onde tivo un papel en Miami Vice. Tamén traballou para Telemando.
Tamén traballaba de médico. Tivo tres fillos: Carlos Raúl, Salka e Tarek.
Universo
miniatura|310px|A imaxe de luz visible máis profunda do cosmos, o [[Campo Ultra Profundo do Hubble.]] miniatura|dereita|400px|Localización da Terra no seo do Universo. O Universo é máis comunmente definido como todo o que existe fisicamente: a totalidade do espazo e do tempo, de todas as formas da materia, a enerxía e o impulso, e as leis e constantes físicas que as gobernan. A grande escala, é o obxecto de estudo da cosmoloxía, que se basea na física e na astronomía, aínda que algúns dos temas de estudo bordean a metafísica. O Universo comprende todo o que ten existencia dentro dunha determinada clase de obxectos ou entidades. Hoxe en día, os expertos non están de acordo sobre se é posible (en principio) de chegar a observar a totalidade do Universo.
Universo é unha palabra derivada do latín que á súa vez provén de unus ('un', no sentido de 'único') e versus ('desenvolvido, posto xunto'). Con todo, o termo "universo" pode ser utilizado en sentidos contextuais lixeiramente diferentes, para referirse a conceptos como o cosmos, o mundo ou a natureza.
Observacións astronómicas indican que o universo ten unha idade de 13,73 ± 0,12 millardos de anos e polo menos 93 000 millóns de anos luz de extensión. O evento que se cre que deu inicio ao universo denomínase Big Bang. Naquel instante toda a materia e a enerxía do universo observable estaba concentrada nun punto de densidade infinita. Despois do Big Bang, o universo comezou a expandirse para chegar á súa condición actual, e continúa facéndoo.
Debido a que, segundo a teoría da relatividade especial, a materia non pode moverse a unha velocidade superior á velocidade da luz, pode parecer paradoxal que dous obxectos do universo puidesen separarse 93 mil millóns de anos luz nun tempo de unicamente 13 mil millóns de anos; con todo, esta separación non entra en conflito coa teoría da relatividade xeral, xa que esta só afecta ao movemento no espazo, pero non ao espazo mesmo, que pode estenderse a un ritmo superior, non limitado pola velocidade da luz. Polo tanto, dúas galaxias poden separarse unha da outra máis rapidamente que a velocidade da luz se é o espazo entre elas o que se dilata.
Medicións sobre a distribución espacial e o desprazamento cara ao vermello (redshift) de galaxias distantes, a radiación cósmica de fondo de microondas, e as porcentaxes relativas dos elementos químicos máis lixeiros, apoian a teoría da expansión do espazo, e máis en xeral, a teoría do Big Bang, que propón que o universo en si creouse nun momento específico no pasado. Observacións recentes demostraron que esta expansión estase acelerando, e que a maior parte da materia e a enerxía no universo é fundamentalmente diferente da observada na Terra, e non é directamente observable (véxanse materia escura e enerxía escura). A imprecisión das observacións actuais limitou as predicións sobre o destino final do universo.
Os experimentos suxiren que o universo rexeuse polas mesmas leis físicas, constantes ao longo da súa extensión e historia. A forza dominante en distancias cósmicas é a gravidade, e a relatividade xeral é hoxe en día a teoría máis exacta para describila. As outras tres forzas fundamentais, e as partículas nas que actúan, son descritas polo modelo estándar. O universo ten polo menos tres dimensións de espazo e unha de tempo, aínda que experimentalmente non se poden descartar dimensións adicionais moi pequenas. O espazo-tempo parece estar conectado de forma sinxela, e o espazo ten unha curvatura media moi pequena ou ata nula, de maneira que a xeometría euclidiana é, como norma xeral, exacta en todo o universo.
A ciencia modeliza o universo como un sistema pechado que contén enerxía e materia adscritas ao espazo-tempo e que se rexe fundamentalmente por principios causais.
Baseándose en observacións do universo observable, os físicos intentan describir o continuo espazo-tempo en que nos atopamos, xunto con toda a materia e enerxía existentes nel. O seu estudo, nas maiores escalas, é o obxecto da cosmoloxía, disciplina baseada na astronomía e a física, na cal descríbense todos os aspectos deste universo cos seus fenómenos.
A teoría hoxe en día máis aceptada sobre a formación do universo, dada polo belga valón Lemaître, é o modelo do Big Bang, que describe a expansión do espazo-tempo a partir dunha singularidade espazotemporal. O universo experimentou un rápido período de inflación cósmica que arrasou todas as irregularidades iniciais. A partir de entón o universo expandiuse e converteuse en estable, máis frío e menos denso. As variacións menores na distribución da masa deron como resultado a segregación fractal en porcións, que se atopan no universo actual como cúmulos de galaxias.
En canto ao seu destino final, as probas actuais parecen apoiar as teorías da expansión permanente do universo (Big Freeze ou Big Rip), aínda que outras afirman que a materia escura podería exercer a forza de gravidade suficiente para deter a expansión e facer que toda a materia se comprima novamente; algo ao que os científicos denominan o Big Crunch ou a Grande Implosión.
Universo observable
250px|miniatura|Ilustración do universo observable co Sistema Solar no centro, os planetas interiores, o cinto de Asteroides, os planetas exteriores, o cinto de Kuiper, a nube de Oort, Alfa Centauri, o brazo de Perseus, a Vía Láctea, Andrómeda e as galaxias próximas, a arañeira cósmica de cúmulos galácticos, a radiación de fondo de microondas e o Big Bang no bordo.
Algúns cosmólogos cren que o universo observable é unha parte extremadamente pequena do universo «enteiro» realmente existente, e que é imposible observar todo o espazo comóbil. Hoxe en día descoñécese se isto é correcto, xa que de acordo aos estudos da forma do universo, é posible que o universo observable estea preto de ter o mesmo tamaño que todo o espazo. A pregunta segue debaténdose. Se unha versión do escenario da inflación cósmica é correcta, entón aparentemente non habería xeito de determinar se o universo é finito ou infinito. No caso do universo observable, este pode ser só unha mínima porción do universo existente, e por conseguinte pode ser imposible saber realmente se o universo está sendo completamente observado.
Historia do estudo do universo
O estudo do universo, a pesar da súa inaccesibilidade, foi unha preocupación constante desde a máis remota antigüidade. Naturalmente que, naquelas épocas, o coñecemento do universo se reducía tan só a unha pequena parte do sistema solar (aquela que é visible directamente). Nas antigas civilizacións críase que a Terra era plana e, ao non poder comprender que puidera sosterse por si soa no espazo, imaxinaron que estaba sostida por heroes ou por monstros (Atlas, para os gregos; un dragón sagrado para os chineses; catro elefantes xigantes para os indios; unha serpe, para os xaponeses etc.).
Os antigos babilonios foron os iniciadores do estudo "do ceo", é dicir, da astronomía. Nesta época efectúanse os primeiros rexistros astronómicos sistemáticos. Os babilonios trataban de identificar os planetas máis próximos á Terra, e desenvolveron un preciso sistema que lles permitiu predicir os movementos da Lúa e, por tanto, as eclipses e, posteriormente, un calendario baseado nos desprazamentos do noso satélite (calendario, chamado lunar, aínda hoxe utilizado nos países árabes e de cultura islámica). Descubriron numerosos astros, deron nome a algunhas constelacións, como as do zodíaco etc.
Aínda que os coñecementos astronómicos dos exipcios, coetáneos dos babilonios, eran inferiores aos destes, a civilización exipcia incorporou moitos dos seus logros. Os antigos exipcios melloraron o calendario e comprobaron que algúns fenómenos naturais (como, por exemplo, as enchentes do Nilo) non coincidían con este. Destacaron tamén pola súa precisión (as pirámides están perfectamente orientadas aos catro puntos cardinais) e polo seu culto aos astros, especialmente ao Sol (Ra).
Os antigos gregos tamén contribuíron ao coñecemento do universo, recoñecendo a esfericidade da Terra, clasificando as estrelas pola súa magnitude etc. A partir do século VI a.C., dúas escolas de filosofía propuxeron concepcións diferentes do cosmos, aínda que cunha importante coincidencia: ambas postulaban unha orde intelixíbel e racional que permite describir e predicir os acontecementos celestes mediante a observación e o cálculo. A escola pitagórica explicaba o universo segundo un modelo matemático baseado na harmonía dos números. Pola súa parte, a escola platónica consideraba os corpos celestes como entes obrigados a describir movementos circulares, o que permitía medir as súas translacións.
Aristóteles (Estaxira, 384 a.C. - Calcis, 322 a.C.), discípulo de Platón, estableceu solidamente o modelo xeocentrista ao definir a forma do cosmos como unha serie de esferas concéntricas xirando ao redor da Terra. Este sistema non explicaba diferentes feitos, como as distancias fixas de Venus e Mercurio con respecto ao Sol, pero polo menos daba aos acontecementos celestes unha explicación racional nos que a intervención divina se daba só na orixe e na final, non no transcurso. Baseándose neste sistema, Hiparco elaborou, no século II a.C., un catálogo de 850 astros e amosou que a Terra non estaba no centro xeométrico do universo, senón que era excéntrica respecto del.
miniatura|300px|Modelo ptolomeico. Na época helenística (século II d.C.), Tolomeo, en Alexandría, na súa obra coñecida como Almaxesto impón a teoría xeocéntrica do universo. Esta teoría supoñía á Terra inmóbil e situada no centro do universo, e xirando ao redor dela, en pequenos círculos, a Lúa. Mercurio, Venus e o Sol, por esta orde, e todo isto debaixo dunha bóveda de estrelas fixas. Nesta época, pero uns douscentos anos máis tarde, destaca tamén Hipatia de Alexandría, considerada como a primeira muller científica da historia (matemática e filósofa), e unha das derradeiras representantes do neoplatonismo; o seu pensamento filosófico (e a súa negativa a converterse ao cristianismo) suscitou as iras do patriarca de Alexandría, Cirilo, de xeito que a astrónoma foi asasinada por unha turba de cristiáns, segundo se di (sen probas) instigados por Cirilo. Así que o sistema xeocéntrico, "doutrina oficial", chegou a converterse practicamente nun dogma, e perdurou até finais da Idade Media, debido á grande influencia que exercían as concepcións relixiosas, que condenaban -a causa dunha interpretación literal da Biblia- calquera idea que se afastase do modelo xeocéntrico. Por outra parte, Tolomeo reuniu un catálogo con máis de 1 000 astros.
A civilización romana realizou escasas achegas á ciencia astronómica, xa que practicamente se limitou a conservar os coñecementos adquiridos. Así, a obra dos grandes astrónomos antigos que acumulaba nas súas bibliotecas pasaron a Bizancio ou Constantinopla (capital do Imperio romano de Oriente), de onde chegaron ás mans dos árabes.
A difusión do cristianismo por Europa levou, na Idade Media, a unha indubidábel diminución da observación astronómica, xa que o interese da astronomía se limitou unicamente a aqueles aspectos que parecían confirmar os textos bíblicos. Só cabe destacar, no século XII, a publicación por orde do rei Afonso X o Sabio de Castela das chamadas Tablas afonsinas, que describían os supostos camiños que percorrían os astros e se baseaban, tamén, en círculos de esferas.
Pola contra, a civilización musulmán tomaba o coñecemento do ceo como unha disciplina afín ás propias crenzas relixiosas, pois permitía achar en calquera punto o camiño cara á Meca, imprescindíbel para realizar as oracións cotiás. Os árabes destacaron tamén pola tradución, recompilación e difusión dos coñecementos astronómicos gregos e alexandrinos, e pola mellora dos instrumentos de medición e rexistro, como o astrolabio.
No Renacemento as crenzas na astronomía subordináronse ao estudo racional e obxectivo da natureza, establecéndose así as bases da astronomía moderna. Isto debeuse en gran parte á extraordinaria difusión que tiveron os coñecementos científicos da antiga Grecia (e non só os de Aristóteles), que produciu un novo afán de investigar e criticar as vellas ideas presentes no medievo.
O polaco Nicolás Copérnico (1473-1543) fixo unha interpretación do sistema solar completamente diferente dos modelos anteriores (de aí a expresión xiro copernicano que empregamos hoxe para dicir que algo cambiou completamente). Segundo o seu sistema heliocéntrico todos os planetas, incluída a Terra, xiran ao redor do Sol en órbitas circulares, tanto máis apresa canto máis preto están del. A Terra, ademais de xirar ao redor do Sol, xira sobre si mesma (o que explica o movemento aparente do Sol); e se as estrelas se observan fixas, é porque están moi lonxe.
A obra de Copérnico estimulou unha corrente de observacións astronómicas en toda Europa. Este novo auxe da astronomía e as observacións frutificou nos traballos de Tycho Brahe (1546-1601) e Johannes Kepler (1571-1630) a cerca da posición do planeta Marte, a reinterpretación dos movementos dos planetas e a demostración de que o Sol ocupaba un dos focos da órbita elíptica (non circular) de Marte.
Importantes foron as achegas do inglés Francis Bacon (1561-1626 e o francés René Descartes (1596-1650), que mantiveron unha interesante polémica sobre o método científico. Bacon rexeitou o emprego das matemáticas e propugnou abertamente o método empírico. Pola contra, Descates formulou un sistema segundo o cal todo proceso natural se reduce a un proceso físico, todo o físico a algo mecánico, e todo o mecánico ao matemático.
Os científicos anteriormente citados sentaron as bases dos descubrimentos que se fixeron xa no século XVII grazas ao telescopio. Galileo Galilei (1564-1642) foi o primeiro que empregou este instrumento, desenvolvendo un anteollo con capacidade de observación astronómica co que observou sombras no Sol e mais na Lúa, as fases de Venus e descubriu os catro satélites maiores de Xúpiter, demostrando deste xeito que existen corpos celestes que non xiran ao redor do Sol. No entanto, as súas investigacións foron acollidas con grande hostilidade, especialmente pola Igrexa, o que lle valeu un proceso -e unha condena, pese a súa retractación- perante o Tribunal do Santo Oficio (Inquisición).
Todo este progreso de ciencia culminou, na segunda metade do século XVII, con sir Isaac Newton (1642-1727) que ao formular a lei da gravitación universal, dá un empurrón final ás teorías de Copérnico, quedando así as ideas xeocéntricas relegadas á historia. Na súa monumental obra Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Principios matemáticos da filosofía da natureza) definíanse as leis do movemento, baseadas nos traballos de Kepler e Galileo. Newton perfeccionou os avances na observación coa construción do primeiro telescopio refractor, que permitiu novos descubrimentos, a fixación de cálculos astronómicos de gran precisión, e o seu emprego deu lugar á fundación dos observatorios de París e de Greenwich (Londres).
A partir dese momento, e coa constante mellora dos instrumentos e métodos de observación, foron acadándose novos coñecementos que conduciron á visión actual do universo. O matemático suízo Leonhard Euler (1707-1783) perfeccionou o modelo das órbitas planetarias e demostrou de que maneira estas cambian de tamaño e excentricidade segundo a atracción dos demais corpos celestes. O francés Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) estableceu a precesión da Terra, movemento retrógrado ao redor do polo da eclíptica, e Joseph Louis Lagrange (1736-1813) e Pierre-Simon de Laplace (1749-1827) fixaron os límites das órbitas elípticas. Por outro lado, o alemán Carl Friedrich Gauss (1777-1855) atopou un modelo para determinar á órbita dun planeta.
O traballo conxunto de varios astrónomos permitiu por fin a Laplace integrar os percorridos dos corpos que forman o sistema solar segundo o modelo gravitacional de Newton. Este traballo constituíu o tratado de Mecánica celeste, que se publicou en 1789. Nel, Laplace formulou a teoría nebular, segundo a cal o Sol e os seus planetas teríanse orixinado a partir dunha nube de partículas (nebulosa) que, ao xirar, se contraería e elevaría a súa temperatura; durante o xiro, desprenderíanse fragmentos de materia que, retidos pola forza da gravidade, comezarían a orbitar ao redor da nube central, precursora do Sol, como precursores dos planetas serían estes fragmentos.
Por estas épocas, o astrónomo inglés William Herschel (1738-1822) descubriu o planeta Urano, que parecía estar influído por outro astro, aínda descoñecido. Este astro era o planeta Neptuno, que Urbain Le Verrier (1811-1877) descubriría en 1846. Do mesmo xeito, os problemas adicionais suscitados polo percorrido deste planeta resolveunos o norteamericano Percival Lowell (1855-1916) que, en 1915, entreviu a existencia de Plutón; este último planeta (que non derradeiro) non veu confirmada a súa existencia até 1930, aínda que non se puido observar ata 1950.
A principios do século XX, o tamén norteamericano Edwin Hubble (1889-1953) considerou que o sistema solar estaba integrado nunha grande acumulación de estrelas, é dicir, nunha galaxia, a Vía Láctea que, a súa vez, é unha pequena parte do universo, que estaría constituído por millóns de galaxias. O coñecemento humano dos corpos celestes non deixou de ampliarse, e levou ao descubrimento de novas entidades como os quásares ou os buratos negros.
Teoría sobre a orixe e a formación do Universo (Big Bang)
O feito de que o universo estea en expansión derívase das observacións do corremento cara ao vermello realizadas na década de 1920 e que se cuantifican pola lei de Hubble. Ditas observacións son a predición experimental do modelo de Friedmann-Robertson-Walker, que é unha solución das ecuacións de campo de Einstein da relatividade xeral, que predín o inicio do universo mediante un big bang.
O "corremento cara ao vermello" é un fenómeno observado polos astrónomos, que mostra unha relación directa entre a distancia dun obxecto remoto (como unha galaxia) e a velocidade coa que este se afasta. Se esta expansión foi continua ao longo da vida do universo, entón no pasado estes obxectos distantes que seguen afastándose tiveron que estar unha vez xuntos. Esta idea dá pé á teoría do Big Bang; o modelo dominante na cosmoloxía actual.
Durante a era máis temperá do Big Bang, crese que o universo era un quente e denso plasma. Segundo avanzou a expansión, a temperatura decreceu ata o punto en que se puideron formar os átomos. Naquela época, a enerxía de fondo desacoplouse da materia e foi libre de viaxar a través do espazo. A enerxía remanente continuou arrefriándose ao expandirse o universo e hoxe forma o fondo cósmico de microondas. Esta radiación de fondo é remarcablemente uniforme en todas as direccións, circunstancia que os cosmólogos intentaron explicar como reflexo dun período cedo de inflación cósmica despois do Big Bang.