cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Solsticio
O solsticio de decembro
No Círculo Polar Antártico o centro do Sol soamente toca o horizonte do Sur sen se pór. O sol culmina ao Norte, onde atinxe a súa altitude máxima de 47°. É o único día en que o sol se mantén sobre o horizonte por 24 horas.
No Polo Sur o sol circula o ceo a unha altitude constante de 23°.
Godulfes, Fisteus, Curtis
Godulfes é un lugar da parroquia de Fisteus no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña 14 habitantes (cinco homes e nove mulleres).
En Godulfes está o Castro da Roda de Dentro.
Albedo
Albedo é unha medida da reflectividade difusa ou poder reflectante dun corpo ou dunha superficie. É a razón entre a radiación electromagnética reflectida e a cantidade incidente.
Veciñanza
Veciñanza é unha candidatura municipalista xurdida en Cuntis a comezos do ano 2015 coa vontade de concorrer ás eleccións municipais do 24 de maio dese mesmo ano.
Albedo
Esta fracción acostúmase a presentar como unha porcentaxe, entre 0% e 100%, e é un importante concepto da astronomía e mais da climatoloxía. A proporción depende da frecuencia da radiación considerada: se non se especifica, refírese a unha media ao longo do espectro da luz visible. Tamén depende do ángulo de incidencia da radiación.
Veciñanza
A candidatura contou con persoas procedentes dos ámbitos do asociacionismo cultural e deportivo, do activismo local e do sindicalismo. Obtivo un total de 672 votos (22,36 %) e acadou dúas concelleiras, Santi Martínez e Saleta Fernández. Malia apoiar a investidura do Alcalde socialista Manuel Campos, Veciñanza non formou parte do Goberno e desenvolveu a súa tarefa política dende a oposición da Corporación Municipal de Cuntis. Veciñanza participou nalgunhas das tentativas de artellamento das chamadas mareas cidadás que durante os meses posteriores se deron en Galicia, pero sen acordar ningunha relación orgánica con outras formacións políticas. A acción política de Veciñanza apóiase en dous eixos en permanente contacto: a acción institucional e a presenza social.
Veciñanza tamén concorreu ás eleccións municipais de 2019. Obtivo 477 votos (o 16’14%) e mantivo os seus dous asentos na Corporación Municipal. Saleta Fernández e Santi Martínez foron de novos as persoas elixidas.
Albedo
En física nuclear, o albedo é a capacidade, por parte dunha substancia, de reflectir neutróns. Mídese polo cociente entre o número de neutróns reflectidos e o número total de neutróns emitidos.
Exemplos
O albedo da neve recente é elevado, mentres que o da superficie do mar é baixo.
A Terra ten un índice medio de 37% a 39% mentres que a Lúa ten preto de 12%.
Bieiteiro
Un bieiteiro é un arbusto tamén chamado sabugueiro. Como topónimo pode referirse a:
Lamas, Leiro
Santa María de Lamas é unha parroquia do concello ourensán de Leiro, na comarca do Ribeiro. Segundo o IGE en 2010 tiña 193 habitantes (101 mulleres e 92 homes), distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 222 habitantes.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Xeografía
Moi preto da igrexa románica de Santa María de Lamas, no lugar de Lamas, atópanse os fermosos montes de Pena Corneira, dende os que se ve case que media Galicia. E dende Pena Corneira vese tamén moi ben e moi cerca o fermoso pobo de San Xoán de Orega.
Patrimonio histórico
A Igrexa de Santa María de Lamas está situada a 6 km do cruzamento de Leiro e a través dunha estrada local. Érguese nas proximidades do lugar que ocupou o castelo onde sufriu prisión Afonso VII. Tanto pola súa estrutura como polos seus motivos ornamentais, é unha mostra do románico rural galego. Ten unha nave e ábsida rectangulares, cuberta por bóveda de madeira. En cada un dos seus muros ábrense sinxelas portas románicas, sendo a máis notable a de poente, con volutas, capiteis e tímpano de características populares.
A Graña, Fisteus, Curtis
A Graña é un lugar da parroquia de Fisteus no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Tiña 14 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 8 eran homes e 6 eran mulleres.
Locomotora
miniatura|Locomotora dun [[Talgo#Talgo 350|Talgo 350.]] Unha locomotora é un vehículo ferroviario que proporciona a enerxía necesaria para poñer un tren en movemento, sendo, por tanto, unha parte fundamental destes. Unha locomotora non ten capacidade de carga, e o seu único propósito é mover o tren ao longo das vías. Con todo, algúns trens, posúen unidades (carruaxes) mixtas auto-alimentadas que tamén serven principalmente, para o transporte de persoas; a estes vehículos, con todo, non selle dá normalmente o nome de locomotora, senón tren de unidade.
Orixes
miniatura|locomotora trevithick de 1802 A palabra "locomotora" provén do latín "loco", ablativo de "locus", que significa lugar e do latín medieval "motivus", que significa provocar movemento, e é unha forma abreviada do termo motor de locomotora, que se usou por primeira vez a comezos do século para distinguir entre máquinas de vapor estacionarias e móbiles.
Algunhas locomotoras de vapor estaban deseñadas para rodar sen necesidade de raíles, por camiños e estradas, denominábanse locomóviles, estaban dotadas de rodas de tractor e eran empregadas para encarrilar os vagóns que se saían das vías en accidentes, arrastre de maquinaria pesada, nos traballos de instalación dos raíles, etc.
miniatura|200px|Locomotora «Elephant», 1815. En 1825, George Stephenson construíu a súa primeira locomotora, a Locomotion n.º 1. Ese ano inaugurouse o ferrocarril Stockton-Darlington, o cal foi o primeiro en prestar servizo público de transporte de cargas con locomotoras de vapor. Os trens de pasaxeiros con todo consistían en dilixencias tiradas por cabalos. A primeira liña con servizo regular de pasaxeiros con tracción a vapor foi a Canterbury-Wishtable no sur de Gran Bretaña. A primeira liña considerada "moderna" foi a Manchester-Liverpool inaugurada en 1830. As tres liñas utilizaban locomotoras construídas por George Stephenson.
Vicente Lobit Rodríguez
Traxectoria
Foi elixido deputado a Cortes polo distrito de Ourense en 1843 e volveu ser elixido polo mesmo distrito en 1854. Foi o primeiro presidente do Liceo de Ourense (1850). No Sexenio Democrático presidiu a Xunta Revolucionaria de Ourense, foi nomeado gobernador civil de Pontevedra e o 2 de xaneiro de 1869 presidente da Deputación de Pontevedra. En febreiro de 1869 foi nomeado gobernador civil de Palencia e en setembro de León; en 1871 de Toledo e despois de Valladolid e en 1874 de Valencia.
Locomotora
Orixes
As locomotoras eléctricas existen desde finais do século, pero o alto custo da instalación e a mocidade da tecnoloxía relegáronas a usos concretos como, por exemplo, os grandes portos de montaña de Suíza onde, aínda a pesar do sobrecusto, daban mellores resultados que as locomotoras de vapor.
As locomotoras diésel non se desenvolveron plenamente ata os anos 1950, cando as melloras na devandita tecnoloxía permitiron fabricar motores coa potencia necesaria para os trens.
Fonte de propulsión
As locomotoras poden xerar a súa enerxía motriz a partir dun combustible (madeira, carbón, petróleo ou gas natural) ou poden tomar enerxía dunha fonte externa xeradora de electricidade. É común clasificar as locomotoras segundo os seus medios de propulsión; os máis comúns inclúen:
Vapor
miniatura|200px|Locomotora 01 1531. miniatura|200px|[[locomotora diésel-eléctrica|Locomotora aerodinámica diésel-eléctrica Burlington Zephyr dos anos 1930 (véxase Pioneer Zephyr) o lado dunha Frisco de vapor 2-10-0.]] miniatura|200px|[[Locomotora Mikado de Albacete.]] No século as primeiras locomotoras ferroviarias foron alimentadas por vapor, xeralmente xerado pola queima de madeira, carbón ou aceite. Debido a que as locomotoras de vapor inclúen un ou máis motores a vapor, ás veces chamábanse "motores a vapor". A locomotora de vapor foi o tipo de locomotora máis común ata despois da segunda guerra mundial.
A primeira locomotora de vapor foi construída por Richard Trevithick, esta funcionou por primeira vez o 21 de febreiro de 1804, aínda que este deseño tardou uns anos en ser economicamente práctico. A primeira locomotora de vapor economicamente viable foi nunha locomotora de dobre cilindro, probablemente chamada Salamanca, fabricada por Matthew Murray en 1812 e que se puxo en funcionamento nunha vía estreita do Ferrocarril de Middleton que facía un traxecto entre Middleton e Leeds. Xa nos Estados Unidos, Mathias Baldwin comezou a construír motores de vapor estacionarios para uso comercial e, en 1830, abriu o seu propio taller de produción de locomotoras de vapor, a Baldwin Locomotive Works, que se converteu a comezos de 1900 no fabricante máis forte destes trebellos e construíu as locomotoras de vapor máis potentes da historia. A locomotora Fairy Queen, construída en 1855, circula entre Delhi e Alwar na India e é a locomotora de vapor máis antiga do mundo que opera nunha liña principal (aínda que só sexa para turistas).
O récord absoluto de velocidade para os trens de vapor alcanzouno unha locomotora LNER Class A4 4-6-2 Pacific (a locomotora número 4468 Mallard da LNER) no Reino Unido que mentres tiraba de seis vagóns (máis un dinamómetro), alcanzou os 203 km/h nunha lixeira pendente cara abaixo en Stoke Bank o 3 de xullo de 1938. As locomotoras de pasaxeiros aerodinámicas en Alemaña alcanzaron velocidades moi próximas a isto e, debido ás dificultades para equilibrar e lubricar adecuadamente o tren de rodaxe, crese que isto está preto do límite practicable para unha locomotora de vapor de axuste directo.
Antes de mediados do século XX, as locomotoras eléctricas e diésel-eléctricas comezaron a substituír as locomotoras de vapor, xa que as locomotoras de vapor eran menos eficientes que as súas homólogas diésel e eléctricas, máis modernas, e requerian moita máis man de obra para operar e prestar servizos. As cifras de British Rail mostraron que o custo de tripulación e combustible dunha locomotora de vapor era dúas veces e media maior que o da enerxía diésel, e a quilometraxe diaria alcanzable era moito menor. A medida que aumentaron os custos laborais, particularmente despois da segunda guerra mundial, as tecnoloxías que non utilizan vapor volvéronse moito máis rendibles. Cara ao final dos anos 1960-1970, a maioría dos países occidentais substituiran completamente as locomotoras de vapor no servizo de pasaxeiros. As locomotoras de carga xeralmente foron substituídas máis tarde. Experimentáronse con outros deseños, como as locomotoras alimentadas por turbinas de gas, pero tiveron pouco uso, principalmente debido aos altos custos do combustible.
Locomotoras diésel
200px|miniatura|Unha locomotora diésel-eléctrica [[GE U12 afectada o servizo de pasaxeiros.]] miniatura|200px|Un coche motor diésel, tamén coñecido como [[automotor, pertencente ao ferrocarril croata.]] As locomotoras diésel son aquelas que utilizan como fonte de enerxía a producida por un motor de combustión interna de ciclo diésel. A transmisión da potencia realízase con transmisión mecánica convencional en pequenas locomotoras de manobra, e máquinas auxiliares. En locomotoras de maior potencia, a transmisión mecánica non é adecuada e substitúese pola transmisión hidráulica ou eléctrica. Hai locomotoras diésel que arrastran trens de viaxeiros capaces de superar os 250 km / h, pero os seus principais problemas son as temperaturas baixo cero, as fortes pendentes e os trens de gran tonelaxe.
Locomotoras diésel-eléctricas
Doutra banda, o tren pode levar baterías (que se poden recargar en paradas predeterminadas) ou supercondensadores (que se poden recargar en cuestión de poucos minutos en cada parada).
Locomotoras diésel-hidráulicas
As locomotoras diésel-hidráulicas utilizan un sistema de turbinas hidráulicas axustadas entre si. O mecanismo permite facer chegar a potencia de forma gradual desde o motor virando permanentemente cara ás rodas que parten de parado. O principal inconveniente deste sistema é a incapacidade de mover cargas moi grandes, polo que se usa principalmente en automotores.
Locomotoras eléctricas
miniatura|Locomotora eléctrica [[serie 252 de Renfe.]] miniatura|Interior da [[Estación de Madrid-Puerta de Atocha. Trens AVE, con locomotoras eléctricas Bombardier, formando parte da Serie 112 de Renfe.]] As locomotoras eléctricas son aquelas que utilizan como fonte de enerxía a enerxía eléctrica proveniente dunha fonte externa, para aplicala directamente a motores de tracción eléctricos.
As locomotoras eléctricas requiren a instalación de cables eléctricos de alimentación ao longo de todo o percorrido, que se sitúan a unha altura por encima dos trens a fin de evitar accidentes. Esta instalación coñécese como catenaria, debido á forma que adopta o cable do que colga o cable electrificado, que debe permanecer paralelo ás vías. As locomotoras toman a electricidade por un trole, que a maioría das veces ten forma de pantógrafo e como tal coñécese. Noutros casos, poden tomar a corrente da propia vía (requírese que haxa polo menos un carril electrificado), sen necesidade de catenaria nin de  pantógrafo.
O custo da instalación de alimentación fai que a tracción eléctrica soamente sexa rendible en liñas de moito tráfico, ou ben en vías con gran parte do percorrido en túnel baixo montañas ou por baixo do mar, con dificultades para a toma de aire para a combustión dos outros tipos de motor.
Unha vez desenvolvida unha liña ferroviaria para a circulación de vehículos eléctricos, fai que a elección deste tipo de tracción sexa o máis económico, o menos contaminante e o máis rápido. Nos anos 1980 integráronse como propulsores de vehículos eléctricos ferroviarios os motores asíncronos, e apareceron os sistemas electrónicos de regulación de potencia que deron a lombeirada definitiva á elección deste tipo de tracción polas compañías ferroviarias.
As dificultades de aplicar a tracción eléctrica en zonas con climatoloxía extrema fai que as compañías e gobernos inclínense pola tracción diésel. A neve intensa e a súa filtración por ventiladores ás cámaras de alta tensión orixinan derivacións de circuítos eléctricos que desaparecen ao secarse adecuadamente o circuíto, pero que deixan inservibles estas locomotoras mentres dure o temporal. As baixas temperaturas fan que o fío de contacto da catenaria quede inservible durante minutos ou meses, xa que este tipo de locomotoras require actualmente unha conexión constante sen perdas de tensión.
O Pazo, As Oiras, Alfoz
O Pazo é un lugar da parroquia das Oiras no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 1 habitante (1 home).
Locomotora
Configuracións especiais
Cando se trata de desprazar un número elevado de vagóns ou de coches de pasaxeiros, é frecuente ver o uso de dúas ou máis locomotoras tirando dos vagóns ou de coches de pasaxeiros, tanto en trens de mercadorías como nalgúns de pasaxeiros. Cando se realiza coas locomotoras de vapor é necesario ter unha dotación completa en cada unha. Con todo, nas locomotoras diésel ou eléctricas, mediante o sistema de mando múltiple, existen interconexións que permiten manexar o tren completo desde unha soa delas e cunha soa dotación. Ademais, nas locomotoras antigas, as interconexións son eléctricas: nas máis modernas, son electrónicas. En calquera dos tres casos sempre hai unha interconexión pneumática para o sistema de freado.
Existe unha configuración particular de locomotoras denominada "mexicana", por desenvolverse en México, que consiste en conectar en mando múltiple dúas locomotoras diésel-eléctricas pero coa excepción de que só unha delas posúa ou utilice o motor xerador diésel. É dicir, os motores de tracción de ambas as locomotoras son alimentados co motor xerador dunha soa delas. Desta forma lógrase aumentar con baixo custo a forza de tracción, sacándolle o máximo proveito aos motores xeradores, normalmente sobredimensionados, xa sexa polo deseño mecánico da locomotora ou pola topografía particular do terreo onde se usará.
Alpokalja
250px|miniatura|dereita|Situación de Alpokalja dentro de [[Hungría.]] 250px|miniatura|dereita|A cidade de [[Sopron está na Alpokalja]] Alpokalja é unha rexión xeográfica do occidente de Hungría, que fai parte dos Alpes. O punto máis alto desta cadea montañosa na Hungría é Írott-kő de 882 metros por riba do nivel do mar. A maioría do territorio é montañoso, constituído por pequenas montañas. Os bosques de abetos son dominantes na rexión.
Alpokalja consta de dous grandes, pero non particularmente extensas cordilleiras: Cordal Kőszeg e Cordal Sopron. As cordais de Vas e Balfi considéranse parte da área tamén.
Rego do Aro, As Oiras, Alfoz
Rego do Aro é un lugar da parroquia das Oiras no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Alcaide, Fundão
miniatura|Localización de Alcaide no concello de Fundão.
Alcaide é unha freguesía portuguesa do concello do Fundão. En 2016 tiña 607 habitantes, nunha superficie de 16,72 km², cunha densidade de poboación era de 36,3 hab./km². Pertenceu ao concello da Covilhã ata 1747. En 1801 tiña 1.173 habitantes. Foi concello de seu, cunha única freguesía, ata principios do século XIX.
29 de maio
O 29 de maio é o 149º día do ano do calendario gregoriano e o 150º nos anos bisestos. Quedan 216 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|Alfonsina Storni.
Mortes
miniatura|100px|Humphry Davy.
Outros
Os 366 días do ano
Coruxo, Vigo
San Salvador de Coruxo é unha parroquia do concello de Vigo. Limita coas parroquias de Comesaña, Navia, Oia e Valadares e pertence ó arciprestado de Vigo-Santo Andrés. Presenta unha extensión de 900 hectáreas de superficie. Ten 40 entidades de poboación, 3 lugares e segundo o IGE, en 2022 tiña 5.352 habitantes (2.620 homes e 2.732 mulleres).
Patrimonio
Aquí atopáronse algúns dos achados arqueolóxicos máis antigos do concello (da Idade de Bronce), coma os petróglifos no lugar de Fragoselo ou en Casteñeirón. Tamén hai restos castrexos en San Lourenzo e na Illa de Toralla onde tamén hai restos romanos. A igrexa románica de San Salvador conserva tres ábsidas románicas, sección dun antigo mosteiro beneditino desaparecido no século XIV. O cruceiro é o máis antigo de Vigo, datado no ano 1631.
A cultura castrexa na parroquia pode ser rastrexada a través dos restos localizados en San Lourenzo e na illa de Toralla, onde tamén son evidentes as pegadas da romanización.
Así mesmo, tamén merece a pena mencionar a gamela coruxeira, un tipo de embarcación tradicional moi estendida nas augas viguesas e que debeu nacer nas carpintarías desta parroquia. Coruxo dispón tamén dun Centro Recreativo Artístico e Cultural, dunha asociación de veciños e dun pavillón polideportivo. Ademais, conta cunha xunta de montes en mancomunidade que administra unha superficie de 231 hectáreas. A súa identidade como parroquia está viva, como podemos observar na pervivencia de costumes culturais propios: no martes do Entroido quéimase a figura do Castrón.
Qatar Airways
Qatar Airways Company Q.C.S.C. (árabe: القطرية, Al Qatariyah), operando como Qatar Airways, é a aeroliña nacional de Qatar, propiedade do goberno do país. Ten a súa sede na Torre Qatar Airways Tower en Doha. Opera unha rura hub-and-spoke, unindo uns 150 destinos internacional en África, Asia central, Europa, Extremo Oriente, Sueste Asiático, Oriente Medio, América e Oceanía dende a súa base no aeroporto internacional Hamad usando unha frota duns 200 avións.
O Qatar Airways Group emprega a máis de 40 000 persoas, das cales 24 000 traballan directamente para Qatar Airways. A aeroliña é membro da alianza Oneworld dende o ano 2013, sendo a primeira compañía do golfo Pérsico en formar parte dunha das tres alianzas de aeroliñas.
O Estanco
O topónimo galego O Estanco pode referirse a:
Aeroporto de Xénova
O aeroporto de Xénova, tamén chamado aeroporto Cristoforo Colombo ou aeroporto de Xénova-Sestri Ponente polo distrito onde se atopa, é un aeroporto internacional construído nunha península artificial a 7,4 quilómetros ao oeste de Xénova, Italia. É o máis importante de Liguria e serve á cidade e ao porto de Xénova, ademais de a unha considerable cantidade de poboación do sur do Piemonte e do sur da Lombardía. Está operado por Aeroporto di Genova S.P.A., que recentemente mellorou o complexo do aeroporto.
No ano 2017 usaron o aeroporto un total de 1 249 374 pasaxeiros, sendo o 22º máis concorrido de Italia en termos de pasaxe. A aeroliña de baixo custo española Volotea ten en Xénova unha das súas catro bases italianas. O aeroporto foi bautizado na honra do navegante e explorador xenoves Cristovo Colón.
Torsten Frings
Carreira
Tras recibir varias ofertas optou polo Borussia Dortmund, co que foi titular habitualmente e amais xogou 12 encontros de Liga de Campións.
Ao remate da tempada 2003-04 contrátao o Bayern Múnic, onde xogou bastantes encontros, mais fóra da súa posición habitual, actuando de carrileiro na maioría dos encontros.
En xuño do 2004 volta ao Werder Bremen, onde fica ata o día de hoxe.
Estilo de xogo
Frings foi un mediocampista versátil considerado por moitos coma o mellor da selección xermana xunta Michael Ballack e Miroslav Klose. Podía xogar en calquera posto do medio aínda que el prefería a posición de medio defensivo, con certa liberdade para incorporarse ao ataque cando a situación o precisase.
No Mundial 2006
Frings anotou o cuarto gol de alemaña na vitoria 4-2 contra Costa Rica, un potente disparo dende máis de 30 metros que rematou na escuadra esquerda do porteiro costaricense.
No encontro contra a Arxentina, que rematou con vitoria xermana nos penaltis, Frings veuse envolto na tangana que se formou á finalización do partido. Isto acarreoulle dous encontros de sanción e non puido disputa-la semifinal contra a Italia. Alemaña perdeu 2-1 na prórroga.
A Guerra da Beatriz
A Guerra da Beatriz é un filme dramático timorense de 2013, en lingua tetum, dirixido por Luigi Acquisto e Bety Reis. É a primeira longametraxe producida en Timor Leste.
Estreouse o 17 de setembro de 2013 en Dili. Durante o primeiro mes foi vista por uns 30.000 timorenses en proxeccións ao aire libre. Gañou o Pavo Real de Ouro no Festival Internacional de Cinema da India. Foi proxectada no Festival de Cinema de Adelaida. Tamén gañou dous premios da Sociedade Cinematográfica Australiana.
Sinopse
O filme está baseado na historia de Martin Guerre ocorrida no século XVI en Francia, trasladada ao contexto de Timor Leste durante a ocupación indonesia. O filme céntrase na vida dunha muller timorense chamada Beatriz. A historia comeza con Beatriz coñecendo ao seu futuro marido, Tomás, sendo ambos nenos. Casan novos e pouco despois comeza a invasión indonesia de Timor Leste. Beatriz loita polo seu verdadeiro amor e polo seu país.
Ecuador celeste
dereita|miniatura|300px|O ecuador celeste atópase inclinado uns 23.5° respecto da [[Eclíptica. É o punto orixe no sistema de coordenadas celestes ecuatoriais.]] O ecuador celeste é o círculo máximo determinado pola intersección da esfera celeste co plano perpendicular ao eixo terrestre. Divide a esfera celeste en hemisferio boreal, ou norte, e hemisferio austral, ou sur.
Podemolo definir dun xeito mais popular como o resultado de cortar imaxinariamente a esfera celeste (é a proxección mental das estrelas nunha esfera na que a Terra está no seu centro) nun punto medio entre ámbolos dous polos celestes, e que por forza coincide coa liña do ecuador terrestre (pois é a súa proxección no ceo). En relación a eclíptica esta inclinado 23°27', o xeito mais claro de ver a eclíptica é observar un globo terraqueo (por iso os fan inclinados), en relación coa liña do ecuador pintada no mesmo.
É moi importante en astronomía pola facilidade que da aos astrónomos a hora de documentar as observacións no chamado sistema de coordenadas ecuatorial (onde o ecuador celeste é o punto orixe das coordenadas), sistema que permitiu a construción de monturas para telescopios mais doadas de usar, a chamada montura ecuatorial.
Club Deportivo Básico Balonmano Neptuno
O Club Deportivo Básico Balonmano Neptuno, denominado Club Balonmano Atlético de Madrid por razóns de patrocinio, foi un equipo de balonmán da cidade de Madrid, en España, fundado en 2011. Debido a unha infrutuosa negociación dunha serie de non pagamentos con facenda, o club desapareceu o 9 de xullo de 2013.
Precesión
dereita|miniatura|Precesión (azul), nutación (vermello) e [[rotación (verde).]] O movemento de precesión e un fenómeno físico vinculado a rotación e translación, aínda que o caso máis coñecido é o da precesión rotacional da Terra, todos os obxectos celestes ao xirar mostran precesión, e tamén ao trasladarse, polo mutuo efecto de atracción gravitacional entre dous ou máis corpos.
Club Deportivo Básico Balonmano Neptuno
En 2011 Domingo Díaz de Mera, presidente do BM Ciudad Real, fundou o Club Balonmano Madrid S.L. coa intención de recibir os dereitos deportivos do club manchego, pois este non tiña patrocinadores en Cidade Real. Rexistrado na Real Federación Española de Balonmano como "Club Deportivo Básico Balonmano Neptuno", na súa primeira tempada luce os símbolos e emprega o nome do Club Atlético de Madrid como resultado dun acordo de patrocinio. Dito acordo de colaboración ten unha duración dun ano, aínda que non se desbota a posibilidade de que nun futuro este novo club pase a estar integrado dentro do Club Atlético de Madrid, converténdose así na súa sección de balonmán, o que significaría a volta dunha das seccións máis laureadas do club e dun dos clubs de balonmán máis laureados do país. A directiva do club, o seu corpo técnico e o cadro de xogadores que compoñen o equipo, son herdados integramente do agora desaparecido BM Ciudad Real.
Precesión
No caso da translación, resulta máis difícil de observar pois tense que calcular o eixo do sistema gravitatorio ou centro de masas. A precesión traslacional tamén se chama precesión orbital. A nutación é un exemplo de precesión orbital entre varios corpos, neste caso o sistema Terra-Lúa, co seu propio eixo, en relación co de ambos corpos co Sol, este sistema gravitatorio triplo (o problema dos tres corpos) produce efectos de marea na Terra, que son en última instancia, os que explican a nutación.
Club Deportivo Básico Balonmano Neptuno
O equipo xogaba os seus encontros como local no Palacio de Vistalegre de Madrid, un pavillón con capacidade para 15.000 seareiros.
Precesión
Precesión do planeta Terra
O movemento de precesión (movemento para atrás) do eixo terrestre en relación á esfera celeste coloca as prolongacións do eixo, os polos celestes norte e sur, apuntando para diferentes estrelas no decorrer do tempo. Un ciclo completo dura aproximadamente 26.000 anos, ao fin do cal os polos celestes apuntarán para a mesma estrela novamente. A precesión vese alterada polos movementos de nutación e translación terrestres, xunto con outras perturbacións menores do xiro causadas polo Sol, a Lúa (que equilibra o xiro) e outros planetas, o bambeo de Chandler, e outros movementos do manto e da superficie terrestres, polo que o valor da precesión debe ser recalculado periodicamente. O ciclo completo sen perturbacións dura uns 26.000 anos, polo que cada ano. Este movemento forma un círculo imaxinario por onde pasan as chamadas estrelas polares (Polaris, Deneb, Vega, e Thubán) que se van alternando nesa posición ao longo do tempo. Debido a este movemento, o equinoccio (data en que día e noite teñen a mesma duración) de primavera pasa a acontecer coa entrada do Sol en diferentes constelacións da eclíptica. A este fenómeno déuselle o nome de precesión dos equinoccios.
Club Deportivo Básico Balonmano Neptuno
Palmarés
Xa na súa primeira tempada acadou a vitoria na Copa do Rei batendo na final ó FC Barcelona por 37 goles a 31.
Precesión
Precesión do planeta Terra
O efecto dá lugar a un círculo imaxinario que ten por radio o valor da desviación do ecuador celeste respecto da eclíptica, uns 23,5 graos.
miniatura| A proxección do camiño de precesión do polo norte no ceo fixo da época J2000.0 para o intervalo de tempo desde 48000 antes da era común a 52000 era común. miniatura| Círculo da precesión do [[polo sur celeste no fondo estelar.]]
Historia
A precesión foi coñecida na antigüidade, foi o astrónomo grego Hiparco de Nicea o primeiro que a calculou no ano -130, ao descubrir que seus cálculos respecto da posición da estrela "Spica" en relación a posición do sol no equinoccio de outono non se correspondian cos feitos polos astrónomos Timocares e Aristilo 169 anos antes, que estaban desfasados respecto dos seus uns dous graos, tal como nolo conta Tolomeo no "Almagesto". Como se pode observar o cálculo de Hiparco era moi próximo ao actual (tendo en conta ademais que o valor da precesión e variable). Hiparco concluíu pois que o punto de Aries precedía máis de 1 grao por século, pola mesma razón denominouno precesión dos equinoccios. Dentro do modelo xeocéntrico, o eixo atopábase no ceo que xiraría arredor da Terra e o polo na terra, o modelo defendido por Tolomeo, por iso aínda hoxe falamos de polo norte e polo sur terrestres; e pola mesma razón, falamos de precesión dos equinoccios cando o que precesiona é o planeta Terra respecto dos puntos equinocciais previos.
Foi Isaac Newton o que postulou que a causa principal da precesión debíase ao achatamento da terra no ecuador, feito que se comprobaría máis tarde de forma experimental. No ano 1930 o astrónomo serbio Milutin Milanković vinculou a precesión dos equinoccios aos cambios climáticos da Terra, formulando a "Teoría de Milanković", ou tamén "ciclos de Milutin Milanković".
Serra da Padrela
miniatura|260px|Vista panorámica da Serra da Padrela. A Serra da Padrela é unha elevación montañosa do Portugal Continental, de 1 146 m de altitude máxima.
Está situada no Alto Trás-os-Montes, nos concellos de Vila Pouca de Aguiar e Valpaços, Distrito de Vila Real.
Historia
En 2015 João Fonte e José Manuel Costa-García publicaron un artigo na revista Estudos do Quaternário (editada pola Associação Portuguesa para o Estudo do Quaternário) no que realizan un estudo monográfico dun sitio arqueolóxico localizado na vertente oriental da serra da Padrela, que era xa coñecido no norte de Portugal (no concello de Valpaços, freguesía de Padrela e Tazém, limítrofe co concello de Vila Pouca de Aguiar) no que se propón unha reinterpretación do sitio como asentamento militar romano directamente asociado ao "distrito mineiro" de Tresminas, un territorium metallorum dos romanos.
Esta hipótese xa fora proposta polo arqueólogo Francisco Sande Lemos na súa tese de doutoramento sobre o poboamento romano do Tras-os-Montes Oriental, mais nunca fora debidamente investigada e fundamentada.
30 de maio
O 30 de maio é o 150º día do ano do calendario gregoriano e o 151º nos anos bisestos. Quedan 215 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|Mikhail Bakunin.
Mortes
miniatura|100px|Peter Paul Rubens.
Outros
Os 366 días do ano
F. W. Murnau
Friedrich Wilhelm "F. W." Murnau, nado como Friedrich Wilhelm Plumpe en Bielefeld o 23 de decembro de 1888 e finado en Santa Barbara, California, o 11 de marzo de 1931, foi un dos máis influentes directores de cine alemáns da era do cine mudo, e unha prominente figura do expresionismo durante os anos 1920. Murnau foi amplamente influído polas obras de Schopenhauer, Nietzsche, Shakespeare e Ibsen. Murnau tamén serviu como comandante dunha compañía na fronte do leste durante a I Guerra Mundial.
O traballo máis coñecido de Murnau é o seu filme de 1922 Nosferatu, unha adaptación do Drácula de Bram Stoker. Malia non ter éxito comercial debido ós problemas cos dereitos de autor da novela de Stoker, o filme foi considerado unha obra mestra do expresionismo. Tamén é coñecido polo seu traballo no filme de 1924 Der letzte Mann e a súa interpretación do Fausto de Goethe (1926). Emigrou a Hollywood en 1926, onde se uniu a Fox Studio e fixo outros tres filmes, Sunrise: A Song of Two Humans (1927), 4 Devils (1928) e City Girl (1930).
Jackie Jackson
Sigmund Esco "Jackie" Jackson, nado o 4 de maio de 1951 en Gary, Indiana, é un cantante estadounidense, notable membro de The Jackson 5.
Estremil
O topónimo galego Estremil pode referirse a:
A Ribeira, As Oiras, Alfoz
A Ribeira é un lugar da parroquia das Oiras no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 contaba cun habitante (unha muller).
Chatti
Os chatti resistiron con éxito a incorporación ao Imperio romano, uníndose á coalición de tribos do líder guerreiro querusco Arminio que aniquilou as lexións de Varo na Batalla do bosque de Teutoburgo no ano 9. Xermánico posteriormente, no 15, asolou as súas terras en vinganza, pero Roma respondeu á belixerante defensa da súa independencia dos Chatti coa construción das fortificacións fronteirizas do limes ao longo da fronteira sur dos seus territorios no Hesse central durante os primeiros anos do século I. Atopáronse restos dun refuxio moi ben fortificado nun outeiro preto da aldea de Metze (latín: Mattium) no medio do territorio dos chatti ao sur de Kassel.
De acordo con Tácito no seu libro Xermania (capítulo 30), eran guerreiros disciplinados famosos pola súa infantería. Os seus veciños polo norte eran os usipi e tencteri.
Os chatti co tempo convertéronse nunha parte dos seus veciños os francos e foron incorporados no reinado de Clodoveo I, probabelmente cos ripuarios, ao principio do século VI. Aparecen mencionados no Beowulf (poema épico anglosaxón) co nome de Hetwaras.
No 723, o misioneiro anglosaxón Winfrid – despois chamado San Bonifacio, Apóstolo dos Xermanos – predicando entre os chatti, derrubou a súa árbore sagrada, o Carballo de Thor, preto de Fritzlar, como parte dos seus esforzos para rematar a conversión ao cristianismo dos chatti e as outras tribos xermánicas setentrionais.
A palabra "chatti" evolucionou finalmente ao actual "Hesse", tras toda unha serie de cambios fonéticos.
Chasuarii
Os chasuarii eran unha tribo xermánica mencionada por Tácito na Xermania. Segundo el, habitaban "alén dos chamavi e angrivarii", que vivían na ribeira baixa do Rin. Moitos, por iso, cren que esta tribo habitaba a rexión moderna de Hannover. Algúns cren que o nome chasuarii significa habitantes do río Hase, un afluente do Ems. Claudio Tolomeo, xeógrafo do século II di que os kasouarioi vivían ao leste dos montes Abnoba, próximos a Hessen. Moitos historiadores son da opinión de que os chasuarii eran os mesmos que o pobo dos chattuarii mencionados por algúns autores.
División celular
miniatura|300px|dereita|Os tres tipos principais de división celular. miniatura|280px|División de células durante 42 horas. As células foron observadas directamente no recipiente de cultivo celular, usando microscopía de constraste de fase cuantitativa con exposición prolongada e non invasiva.
A división celular é o proceso por medio do cal unha célula orixina dúas ou máis células fillas. A división celular nos seres pluricelulares é necesaria durante a embrioxénese, o crecemento, e para substituír as células que morren nos tecidos, e o ritmo de división varía moito dun tecido a outro. Un ser humano ao longo da súa vida realiza miles de millóns de divisións celulares no seu corpo, pero as divisións dunha célula individual están limitadas debido ao acurtamento dos telómeros dos cromosomas, e no ser humano o número máximo de divisións é 52 (límite de Hayflick). As células canceríxenas crecen sen parar porque teñen grandes cantidades dun encima, a telomerase, que repara os telómeros. Nos seres unicelulares a división celular completa equivale á reprodución do organismo.
Outros tipos de división
A forma de división máis común orixina dúas células fillas iguais, polo que se di que é unha bipartición ou división binaria. Pero existen variacións que afectan xeralmente ao modo de división do citoplasma (citocinese) ou ao modo de duplicación e repartición dos cromosomas (amitose). Danse, principalmente, en seres unicelulares, onde a reprodución celular equivale á reprodución do organismo. Salientaremos os seguintes tipos: miniatura|dereita|Xemación no lévedo Saccharomyces.
Beggars Banquet Records
Beggars Banquet Records é un selo independente inglés que apareceu como unha cadea de tendas de discos dirixidas por Martin Mills e Nick Austin, e é parte do grupo de selos Beggars Group. En 1977, estimulados pola imperante estética "DIY" do movemento punk rock británico (entón na cima da súa popularidade), decidiron crear un selo independente e editar discos baixo a etiqueta Beggars Banquet. A primeira banda da discográfica foi o grupo inglés de punk The Lurkers; a primeira edición do selo sería o sinxelo desta banda "Shadow/Love Story". Posteriormente nesa década e a comezos dos 80, éxitos con Tubeway Army e Gary Numan aseguraron o futuro da discográfica. Dende entón publicaron música de Biffy Clyro, Buffalo Tom, The Charlatans, The Cult, The Go-Betweens, The National e Tindersticks. En 2008, Beggars Banquet deixou de contratar a novos artistas e os que pertenecían ao selo pasaron ao seu afiliado, 4AD.
Gaztelupeko Hotsak
Gaztelupeko Hotsak é unha discográfica independente fundada no País Vasco en 1990. Engloba estilos moi diferentes, entre os que se atopan o rock, o jazz, o pop e o blues.
Ramón Celma
Ramón Celma Grau, nado en Terrassa o 24 de xaneiro de 1924, foi un futbolista español. Xogaba de centrocampista.
Dead By Sunrise
Dead By Sunrise é o proxecto paralelo do vocalista de Linkin Park, Chester Bennington. O grupo ten influencias de grupos como Linkin Park, Julien-K e Orgy, ademais doutros grupos i estilos coma o Punk ou o Rock alternativo.
O primeiro álbum de estudio saíu á venda o 13 de outubro de 2009 baixo o nome de Out of Ashes, producido por Howard Benson.
Theodor Adorno
Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno, nado en Frankfurt o 11 de setembro de 1903 e finado en Visp o 6 de agosto de 1969, foi un sociólogo, filósofo, musicólogo e compositor alemán de orixe xudía-asquenací por liña paterna. Membro da Escola de Frankfurt xunto a Max Horkheimer, Walter Benjamin, Herbert Marcuse, Jürgen Habermas e outros.
Traxectoria
Estudou na Universidade de Frankfurt, e 1933 incorporouse ao Instituto de Investigacións Sociais de Frankfurt, de inspiración marxista, aínda que axiña tivo de deixar o país, fuxindo do nazismo. Estabeleceuse en Nova York, onde en colaboración con Max Horkheimer publica A dialéctica da ilustración (Dialektik der Aufklärung) (1947), no que pon en dúbida a viabilidade de calquera proxecto emancipador, ao describir as contradicións internas da razón.
Florencio García Goyena
Florencio García Goyena, nado en Tafalla en 1783 e finado en 1855, foi un xurista e político español.
Traxectoria
Cursou os seus estudos de Dereito nas Universidades de Madrid e Salamanca. En 1823 exiliouse a Francia, regresando á morte de Fernando VII.
Incorporado dende moi cedo á Comisión Xeral de Codificación. A partir de 1846 participou decisivamente na elaboración do proxecto de Código Civil de España de 1851, tendo por base o Código Civil Francés, pasando a súa posteridade como o seu redactor.
Admirador, en materia penal, do xurista británico Sir William Blackstone e da Escola Penal inglesa, salvo no referente á institución do xurado, e contrario ás ideas de Cesare Beccariano extremo de aplicación da pena máxima, puxo freo aos dereitos forais, e introduciu o habeas corpus na lexislación española.
Lánidos
Os picanzos son aves paseriformes que conforman a familia dos Laniidae (lánidos, ou respectando o étimo latino, laníidos). Son coñecidos polos seus hábitos de cazar insectos, pequenas aves ou mamíferos e penduralos seus corpos en talos espiñentos. Isto axúdaos a esnaquizar a carne en anacos máis convenientes e sérvelles para amorear a comida para logo volver e servirse de novo. O peteiro do picanzo típico é ganchudo como o dunha ave de presa, reflectindo a súa natureza depredadora.
A maioría das especies viven en Eurasia e África, habendo dúas especies que se reproducen en América do Norte. Os membros desta familia non existen en Suramérica nin en Australia.
Taxonomía
miniatura|240px|[[Lagarto|Lagarta pendurada nun espiño por un picanzo na illa de Lanzarote.]]
Descrición
A familia foi descrita en 1815 polo naturalista estadounidense de orixe franco-xermana-italiana Constantine Samuel Rafinesque, na páxina 67 da súa obra, publicada en Palermo, Analyse de la nature, ou tableau de l’univers et des corps organisés, na cal intentou elaborar un novo sistema de clasificación biolóxica.
Etimoloxía
Para darlle nome á familia, Laniidae, Rafinesque escolleu nome do xénero tipo, Lanius, engadíndole o sufixo do latín científico -ĭdae, co que se forman as nomes das familias de animais, que Linneo tomara do substantivo do latín clásico lanius, -ii, que significa 'carniceiro', tomando, quizais, como modelo a expresión pendere ad lanium, 'estar pendurada (a carne) na carnizaría'.
Nota taxonómica
As familias dos Prionopidae e dos Malaconotidae teñen unha relación bastante próxima cos Laniidae, e no pasado os seus membros incluíanse nesta familia.
En Galicia
En Galicia atópanse as seguintes especies pertencentes á familia dos Laniidae:
Laxe (homónimos)
O termo laxe pode referirse a:
Ana Comnena
Ana Comnena (grego: Άννα Κομνηνή, latín: Anna Komnēnē), nada o 1 de decembro de 1083 e finada en 1153, foi unha princesa bizantina de gran cultura, filla do emperador bizantino Aleixo I Comneno e de Irene Ducas. Autora d'A Alexiada, a historia do reinado do seu pai, converténdose así nunha das primeiras mulleres historiadoras occidentais.
Filla primoxénita do emperador Aleixo I Comneno, recibiu unha esmerada educación que a converteu en erudita en literatura bizantina, historia, xeografía, mitoloxía, e mesmo filosofía. Casou en 1097 con Nicéforo Brienio, fillo dun antigo pretendente ao trono imperial. Intrigou xunto coa súa nai, Irene Ducas, para conseguir que o emperador Aleixo I, nomease sucesor ao seu marido en lugar do seu irmán Xoán. Ao acceder ao trono o seu irmán Xoán II Comneno, Ana e a súa nai retiráronse a un mosteiro. Alí, Ana escribiu A Alexiada, historia en grego do reinado do seu pai, Aleixo I, en quince libros. A obra, que foi terminada en 1148, relata a carreira política do seu pai desde 1069 até a súa morte en 1118. É a continuación da historia que o seu marido, Nicéforo Brienio, comezara a escribir, e que se viu interrompida á súa morte, en 1137.
A Familia e os seus primeiros anos
Ana naceu na cámara de pórfiro do palacio imperial de Constantinopla, cámara na púrpura, cor que só os emperadores bizantinos podían utilizar; por tanto podíaselle denominar porfiroxénita. Era a maior. Os seus irmáns foron, en orde de nacemento: María Comnena, Xoán II Comneno, Andrónico Comneno, Isaac Comneno, Eudoxia Comnena e Teodora Comnena Anxelina.
Aínda que a formaron coidadosamente en historia, matemáticas, ciencias e filosofía grega, os seus pais prohibíronlle o estudo de poesía antiga -na que se glorificaba a deuses luxuriosos e mulleres non castas- xa que atopaban que o seu estudo era inapropiado e mesmo perigoso para unha muller nova da súa clase. Malia os intentos realizados polos seus pais para impedirllo, Ana estudou furtivamente a poesía antiga cun dos eunucos imperiais. Así, Ana recibiu unha educación extraordinaria que fixo dela unha das mulleres mellor educadas da súa época.
Esponsais e voda
Tal e como era habitual na nobreza no Medievo, Ana foi prometida na infancia, debería casar con Constantino Ducas, o fillo do emperador Miguel VII e María de Alania. Dado que no momento do compromiso O emperador Aleixo I Comneno non tiña fillos do sexo masculino que puidesen herdar o trono, o mozo Constantino foi proclamado coemperador do Imperio bizantino. Con todo, en 1087 naceu Xoán II co que Constantino perdeu o dereito ao trono. Morreu ao pouco tempo e Ana en breve foi prometida ao seu futuro esposo.
Reivindicación do trono
Desde a infancia, Ana supuxo que algún día herdaría o trono, un soño do que veu espertar co nacemento do seu irmán. A pesar de todo, as ansias de poder de Ana non lle deixaron aceptar o ascenso ao trono por parte do seu irmán. Ana considerou que ela e o seu marido deberían asumir o título de emperadores. Así a parella, conspirou xunto coa súa nai Irene Ducas para desherdar ao seu irmán e dar a coroa ao marido de Ana. Naqueles momentos, o seu pai Aleixo I era débil e estaba a loitar coa súa última enfermidade. Con todo a súa conspiración non tivo éxito e en 1118 Xoán II ascendeu ao trono.
Os intentos de Ana por usurpar a coroa imperial persistiron e en 1118 novamente tramou depor ao seu irmán e pór no seu lugar ao seu esposo Nicéforo. Con todo, novamente o plan non tivo éxito, debido a que Nicéforo no último momento se negou a colaborar. Enfadada e decepcionada pola debilidade do seu marido, Ana dixo que “a Natureza se equivocou nos sexos, xa que el debería ser unha muller”. O complot descubriuse e Ana tivo que renunciar ás súas propiedades e ao seu status familiar e así mesmo, obrigada a exiliarse ao mosteiro de Kecharitomenene (Cheo de Graza), que a súa nai fundara. A nai e a súa irmá Eudoxia foron con ela. Ironicamente, Nicéforo permaneceu no palacio real e converteuse nun dos máis fieis conselleiros.
Historiadora
No recollemento do mosteiro, Ana dedicouse ao estudo da filosofía e a historia. Atendeu reunións intelectuais, incluíndo algunhas dedicadas ao estudo de Aristóteles. O xenio intelectual e a súa fame de saber é evidente nos seus traballos. Entre outras cousas, estaba versada en filosofía, gramática, teoloxía, astronomía e medicina. Algo que se infere do estudo da súa obra máis celebrada A Alexiada, na que cita de memoria pasaxes de Homero ou da Biblia, a pesar de cometer pequenos erros nas devanditas citas. Os seus contemporáneos, tales como o bispo metropolitano de Éfeso, Xurxo Torniques, considera a Ana como unha persoa que alcanzou “as máis altas cimas da sabedoría, tanto laicas como divinas”.
Como historiador, Nicéforo Briennio escribira un ensaio denominado “Material para a historia”, centrado no reinado de Aleixo I. Morreu en 1137 antes de acabar o seu traballo. Á idade de 55, Ana impúxose acabar o traballo do seu marido, denominándoo A Alexiada, a historia da vida do seu pai e o seu reinado (1081–1118). A Alexiada é hoxe a fonte principal da historia e política bizantina de finais do século XI e principios do XII.
Na Alexiada, Ana dá unha visión das relacións políticas entre Aleixo I e os occidentais. Describe vívidamente o armamento, as tácticas e as batallas. Debe terse en conta que ela escribe sobre sucesos que tiveron lugar cando era unha nena, e que non podía lembrar como testemuña. A súa neutralidade queda comprometida xa que escribe co fin de loar ao seu pai e denigrar ao seu sucesor. A pesar da súa parcialidade, a súa descrición da Primeira Cruzada é de gran valor para a historia xa que é a única descrición que se ten realizada por parte dos gregos. Ela recolle o punto de vista de figuras clave da elite grega. O seu marido Nicéforo Briennio loitara no conflito que xurdiu co xefe cruzado Godofredo de Bouillón nos arredores de Constantinopla en Martes Santo de 1097. O seu tío Xurxo Paleólogo estaba presente en Pelkano en xuño de 1097 cando Aleixo I discutiu a futura estratexia dos cruzados. Así A Alexiada permite observar a cruzada desde unha perspectiva bizantina. Transmite a alarma que sentiu coa chegada das forzas europeas a través do imperio Bizantino, e os perigos en que puxeron a seguridade de Constantinopla.