cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Autómata finito
Exemplo
Os autómatas finitos poden ser representados, ademais de pola súa definición formal, mediante unha táboa de transicións, mediante un diagrama de transicións ou mediante un grafo. Neste último caso os estados corresponderanse cos nodos do grafo e a función de transición representaríase mediante os enlaces, sendo a etiqueta do enlace o símbolo que recibe a función de transición.
Os autómatas finitos poden ser deterministas ou non deterministas.
Ribonuclease H
A familia está dividida en grupos relacionados evolutivamente con preferencias de substrato lixeiramente diferentes, designadas cos nomes xerais de ribonuclease H1 e H2. O xenoma humano codifica tanto a H1 coma a H2. A ribonuclease H2 humana é un complexo heterotrimérico composto de tres subunidades, e as mutacións en cada unha delas están entre as causas xenéticas da rara enfermidade chamada síndrome de Aicardi-Goutières. Un terceiro tipo, estreitamente relacionado con H2, soamente se encontra nuns poucos procariotas, mentres que as H1 e H2 aparecen en todos os dominios da vida. Adicionalmente, os dominios da ribonuclease H retroviral de tipo RNase H1 aparecen en proteínas transcriptase inversa multidominio, que codifican os retrovirus, como o VIH, e cómpren para a replicación viral.
En eucariotas, a ribonuclease H1 está implicada na replicación do ADN do xenoma mitocondrial. Tanto a H1 coma a H2 están implicadas en tarefas de mantemento do xenoma, como o procesamento de estruturas en bucle R.
Clasificación e nomenclatura
As RNases H poden, grosso modo, ser divididas en dous subtipos, H1 e H2, aos que por razóns históricas se lles dá numeración en números arábigos en eucariotas e numeración romana en procariotas. Así, a RNase HI de Escherichia coli é un homólogo da RNase H1 de Homo sapiens. En E. coli e en moitos outros procariotas, o xene rnhA codifica a HI e o rnhB a HII. Unha terceira clase relacionada, chamada HIII, aparece nunhas poucas bacterias e arqueas, e está estreitamente relacionada cos encimas HII procariotas.
Estrutura
miniatura|upright=1.5|Comparación das estruturas de ribonucleases H representativas de cada subtipo. Na proteína de E. coli (beixe, parte superior esquerda), os catro residuos do [[sitio actvo conservados móstranse como esferas. Nas proteínas de H. sapiens, o núcleo estrutural común entre os subtipos H1 e H2 móstrase en vermello. As estruturas obtivéronse de: E. coli, ; T. maritima, ; B. stearothermophilus, ; H. sapiens H1, ; H. sapiens, .]] A estrutura da RNase H consiste comunmente nunha folla β de cinco febras rodeada por unha distribución de hélices α. Todas as RNases H teñen un sitio activo centrado nun motivo de secuencia conservado composto por residuos de aspartato e glutamato, a miúdo denominados motivo DEDD. Estes residuos interaccionan con ións magnesio cataliticamente necesarios.
As RNases H2 son de maior tamaño que as H1 e xeralmente teñen hélices adicionais. A organización de dominios dos encimas varía; algúns membros eucariotas e procariotas do grupo H1 teñen un pequeno dominio adicional no N-terminal coñecido como "dominio de unión a híbrido", que facilita a unión dos dúplex híbridos ARN:ADN e ás veces confire un incremento de procesividade. Aínda que todos os membros do grupo H1 e membros procariotas do grupo H2 funcionan como monómeros, os encimas H2 eucariotas son heterotrímeros obrigados. Os encimas HIII procariotas son membros do grupo H2 considerado nunn sentido máis amplo e comparten a maioría das características estruturais de H2, coa adición dun dominio de unión á caixa TATA N-terminal. Os dominios de RNase H retroviral que aparecen nas transcriptases inversas multidominio teñen estruturas que lembran estreitamente o grupo H1.
As RNases H1 foron estudadas intensamente para explorar as relacións entre a estrutura e a actividade encimática. Son tamén utilizadas, especialmente o homólogo de E. coli, como sistemas modelos para estudar o pregamento das proteínas. Dentro do grupo H1, identificouse unha relación entre unha maior afinidade de unión ao substrato e a presenza de elementos estruturais consistentes nunha hélice e bucle flexible, que proporcionan unha superficie de unión ao substrato maior e quimicamente máis básica. A hélice C ten unha distribución taxonómica dispersa; está presente nos homólogos de RNase H1 de E. coli e humanos e ausente no dominio RNase H de VIH, pero hai tamén exemplos de dominios retrovirais con hélices C.
Ribonuclease H1
Os encimas ribonuclease H1 requiren un substrato de polo menos catro pares de bases con ribonucleótidos e non poden eliminar un só ribonucleótido dunha febra que está doutro modo composta de desoxirribonucleótidos. Por esta razón, considérase improbable que as RNases H1 estean implicadas no procesamento dos cebadores de ARN dos fragmentos de Okazaki durante a replicación do ADN. A RNase H1 non é esencial en organismos unicelulares nos que foi investigada; en E. coli, os knockouts para a RNase H1 confiren un fenotipo sensible á temperatura, e en Saccharomyces cerevisiae, producen defectos en resposta ao estrés.
En moitos eucariotas, incluíndo os mamíferos, os xenes da RNase H1 inclúen unha secuencia de destino mitocondrial (MTS, mitochondrial targeting sequence), que causa a expresión de isoformas con e sen secuencia de destino mitocondrial. Como resultado, a RNase H1 está localizada tanto na mitocondria coma no núcleo. Nos modelos de ratos knockout, os mutantes nulos de RNase H1 son letais durante a embrioxénese debido a defectos na replicación do ADN mitocondrial. Os defectos na replicación do ADN mitocondrial inducidos pola perda de RNase H1 débense probablemente a defectos no procesamento do bucle R.
Ribonuclease H2
En procariotas, a RNase H2 é encimaticamente activa como proteína monómera. En eucariotas, é un heterodímero obrigado composto dunha subunidade A catalítica e as subunidades B e C estruturais. Mentres que a subunidade A ten grande homoloxía coas RNAase H2 procariotas, e as subunidades B e C non teñen homólogos aparentes en procariotas e están pouco conservadas a nivel de secuencia mesmo entre eucariotas. A subunidade B funciona como mediadora das interaccións proteína-proteína entre o complexo H2 e o PCNA, o cal localiza H2 nos focos de replicación.
Tanto os encimas H2 procariotas coma eucariotas poden clivar un só nucleótido nunha febra. porén, teñen patróns de clivaxe e preferencias de substrato lixeiramente diferentes: os encimas procariotas teñen unha procesividade máis baxa e hidrolizan ribonucleótidos sucesivos máis eficazmente que os ribonucleótidos cun desoxirribonucleótido 5', mentres que os encimas eucariotas son máis procesivos e hidrolizan ambos os tipos de substrato con eficacia similar. A especificidade de substrato da RNase H2 dálle un papel na reparación por escisión de ribonucleótidos, eliminando os ribonucleótidos incorporados incorrectamente ao ADN, ademais do procesamento do bucle R. Aínda que no núcleo das células de mamíferos están presentes tanto a H1 coma a H2, a H2 é a fonte dominante de actividade de RNase H alí e é importante para manter a estabilidade xenómica.
Algúns procariotas posúen un xene de tipo H2 adicional denominado RNase HIII na nomenclatura de números romanos usada para os xenes procariotas. As proteinas HIII están máis estreitamente relacionadas co grupo H2 por identidade de secuencia e semellanza estrutural, pero teñen preferencias de substrato que lembran máis claramente a H1. A diferenza de HI e HII, que están ambos amplamente espallados entre os procariotas, HIII atópase só nuns poucos organismos cunha distribución taxonómica dispersa; é algo máis común en arqueas e case nunca se atopa no mesmo xenoma procariota que HI.
Mecanismo
miniatura|upright=1.5|Un [[mecanismo de reacción proposto para a catálise da RNase H usando un ión metálico, e utilizando o dominio RNase H do VIH-1 como exemplo.]] O sitio activo de case todas as RNases H contén catro residuos de aminoácidos cargados negativamente, coñecidos como os dominios de motivo DEDD; adoita estar presente a histidina.
Os residuos cargados únense a un ou dous ións metálicos que son necesarios para a catálise; baixo condicións fisiolóxicas estes son ións magnesio, pero o manganeso tamén mantén xeralmente a actividade encimática, mentres que o calcio pode inhibilo. Aínda que os mecanismos catalíticos de dous ións metálicos son moi comúns en encimas implicados na bioquímica do fosfato, debateuse na literatura se se usaban un ou dous ións na catálise da RNase H. En ambos os mecanismos propostos, participa polo menos unha molécula de auga na reacción.
A maioría das evidencias experimentais para o mecanismo da catálise da RNase H proceden de medidas realizadas en membros do grupo H1, xeralmente o homólogo de E. coli. Segundo as medidas desta proteína, un dos residuos de aspartato ten un elevado pKa, mentres que outros teñen un pka anormalmente baixo. Non está claro se algún dos residuos do sitio activo participa na reacción como base xeral. Ademais, é posible que un dos átomos de oxíxeno do substrato participe directamente na reacción como unha base.
En bioloxía humana
O xenoma humano contén catro xenes que codifican a RNase H:
Ademais, no xenoma aparece frecuentemente material xenético de orixe retroviral, o que reflicte a integración de xenomas de retrovirus endóxeneos humanos. Ditos eventos de integración teñen como resultado a presenza de xenes codificados pola transcriptase inversa retroviral, o cal inclúe un dominio de RNase H. Un exemplo é ERVK6. Os retrotransposóns de repetición terminal longa son tamén comúns no xenoma humano e a miúdo inclúen os seus propios dominios RNase H, cunha complexa historia evolutiva.
Papel en enfermidades
miniatura|A estrutura do complexo H2 trimérico, coa subunidade catalítica A en azul, a subunidade estrutural B en marrón, e a subunidade estrutural C en rosa. Aínda que as subunidades B e C non interaccionan co sito activo, son necesarias para a actividade. Os residuos catalíticos no sitio activo móstranse en maxenta. As posicións mostradas en amarelo son as que teñen mutacións de síndrome de Aicardi-Goutières coñecidas. A mutación desta síndrome máis común (de [[alanina a treonina na posición 177 da subunidade B) móstrase como unha esfera verde. Moitas destas mutacións non alteran a actividade catalítica in vitro, mais desestabilizan o complexo ou interfiren coas interaccións proteína-proteína con outras proteínas na célula. ]] En pequenos estudos, as mutacións na RNase H1 humana foron asociadas coa oftalmoplexia externa progresiva crónica, unha característica común de enfermidade mitocondrial.
As mutacións en calquera das tres subunidades da RNase H2 están ben establecidas como causas dunha rara doenza xenética denominada síndrome de Aicardi–Goutières, a cal se manifesta con síntomas neurolóxicos e dermatolóxicos nunha idade temperá. Os síntomas desta síndrome lembran moito a unha infección conxénita viral e están asociadas coa regulación á alza inapropiada do interferón de tipo I. A síndrome de Aicardi-Goutières pode ser causada igualmente por mutacións noutros xenes: TREX1, SAMHD1, ADAR e MDA5/IFIH1, todos os cales están implicados no procesamento de ácidos nucleicos. A caracterización da distribución mutacional na poboación de pacientes de síndrome de Aicardi-Goutières encontrou un 5% de todas as mutacións nestas síndromes na RNASEH2A, un 36% na 2B, e un 12% na 2C. As mutacións no 2B foron asociadas cun trastorno neurolóxico algo máis suave e cunha ausencia de regulación á alza do xene inducida por interferón, que pode ser detectada en pacientes con outros xenotipos asociados á síndrome de Aicardi-Goutières.
En virus
miniatura|A estrutura cristalina do heterodímero da transcriptase inversa do VIH (amarelo e verde), co dominio RNase H mostrado en azul (sitio activo en esferas maxenta). A febra do ácido nucleico laranxa és ARN, a febra vermella é ADN. Hai dous grupos de virus que usan a transcrición inversa como parte dos seus ciclos vitais: os retrovirus, que codifican os seus xenomas en ARN monocatenario e replícanse por medio dun intermediario de ADN bicatenario; e os virus de ADN bicatenario con transcrición inversa (dsDNA-RT), que replican os seus xenomas de ADN bicatenario por medio dun "prexenoma" intermediario de ARN. Exemplos patóxenos son o virus da inmunodeficiencia humana e o virus da hepatite B, respectivamente. Ambos os dous codifican grandes transcriptases inversas multifuncionais que conteñen dominios RNase H.
As transcriptases inversas retrovirais do VIH-1 e o virus da leucemia murina son os membros mellor estudados da familia. A transcriptase inversa retroviral é responsable de converter o xenoma de ARN monocatenario do virus en ADN bicatenario. Este proceso require tres pasos: en primeiro lugar, a actividade de ADN polimerase dependente do ARN produce ADN de febra menos (-) a partir do molde de ARN de febra máis (+), xerando un intermediario híbrido ARN:ADN; en segundo lugar, destrúese a febra de ARN; e en terceiro lugar, a actividade de ADN polimerase dependente de ADN sintetiza o ADN de febra máis, xerando ADN bicatenario como o produto final. O segundo paso deste proceso é levado a cabo por un dominio RNase H localizado no C-terminal da transcriptase inversa.
A RNase H realiza tres tipos de accións de clivaxe: a degradación non específica do xenoma de ARN de febra máis, a eliminación específica do cebador de ARNt de febra menos, e a eliminación do cebador do tracto de polipurina rico en purinas da febra máis (PPT). A RNase H intervén tamén no cebado da febra máis, pero non polo método convencional de sintetizar unha secuencia de cebador novo, senón que a RNase H crea un "cebador" a partir do PPT que é resistente á clivaxe da RNase H. Ao eliminar todas as bases agás o PPT, o PPT utilízase como marcador do final da rexión U3 da súa repetición terminal longa.
Como a actividade de RNase H é necesaria para a proliferación viral, este dominio foi considerado unha diana de fármacos para o desenvolvemento de fármacos antirretrovirais usados no tratamento do VIH/SIDA e outras condicións causadas polos retrovirus. Identificáronse os inhibidores da RNase H retroviral de varios quimiotipos diferentes, moitos dos cales teñen un mecanismo de acción baseado na quelación dos catións do sitio activo. Os inhibidores da transcriptase inversa que inhiben especificamente a función polimerase da transcriptase inversa teñen un estendido uso clínico, pero non os inhibidores da función de RNase H; esta é a única función encimática codificada polo VIH que aínda non é diana de fármacos en uso clínico.
Evolución
As RNases H están amplamente distribuídas e aparecen en todos os dominios da vida. A familia pertence a unha superfamila máis grande de encimas nucleases e considérase que é evolutivamente antiga. En xenomas procarióticos están presentes múltiples xenes de RNase H, pero hai pouca correlación entre a presenza de xenes de HI, HII e HIII e as relacións filoxenéticas globais, o que suxire que a transferencia horizontal de xenes puido ter xogado un papel no establecemento da distribución destes encimas entre os seres vivos. As RNases HI e HIII case nunca aparecen no mesmo xenoma procariótico. Cando o xenoma dun organismo contén máis dun xene de RNase H, ás veces teñen diferenzas significativas no nivel de actividade. Suxeriuse que estas observacións reflicten un padrón evolutivo que minimiza a redundancia funcional entre os xenes de RNase H. A RNase HIII, que é única dos procariotas, ten unha distribución taxonómica moi espallada e encóntrase en bacterias e arqueas; crese que diverxeu a partir da HII bastante cedo na evolución.
Non está clara a traxectoria evolutiva da RNase H2 en eucariotas, especialmente o mecanismo polo cal os homólogos eucarióticos se converteron en heterotrímeros obrigados. As subunidades B e C non teñen homólogos aparentes en procariotas.
Aplicacións
Como a RNase H degrada especificamente só o ARN de híbridos bicatenarios de ARN:ADN, é usada comunmente como un reactivo de laboratorio en bioloxía molecular. Disponse comercialmente de preparacións purificadas de RNase HI e HII de E. coli. A RNase HI é utilizada a miúdo para destruír o molde de ARN despois da síntese da primeira febra de ADN complementario (ADNc) por transcrición inversa. Pode tamén utilizarse para clivar secuencias de ARN específicas en presenza de segmentos curtos complementarios de ADN. Para a detección poden utilizarse técnicas de gran sensibilidade como a resonancia plasmónica de superficie. A RNase HII pode usarse para degradar o compoñente cebador de ARN dun fragmento de Okazaki ou para introducir amosegas dunha febra en posicións que conteñen un ribonucleótido. Tamén se usa na técnica da reacción en cadea da polimerase (PCR), xa que se describiu unha variante da hot start PCR, chamada PCR dependente de RNase H ou rhPCR, que usa unha RNase HII termoestable procedente da arquea hipertermófila Pyrococcus abyssi. Hai que salientar que a proteína inhibidora da ribonuclease usada habitualmente como reactivo non é efectiva para inhibir a actividade da HI ou da HII.
Historia
As ribonucleases H foron descubertas primeiro no laboratorio de Peter Hausen cando os investigadores atoparon a actividade de endonuclease sobre o híbrido de ARN:ADN no timo de tenreira en 1969 e déuselle o nome de "ribonuclease H" para designar a súa especificidade híbrida (H). A actividade de RNase H foi despois descuberta en E. coli e nunha mostra de oncovirus con xenoma de ARN durante os estudos iniciais sobre a transcrición inversa viral. Posteriormente quedou claro que os extractos de timo de tenreira contiñan máis dunha proteína con actividade de RNase H e que E. coli contiña dous xenes de RNase H. Orixinalmente, o encima agora coñecido como a RNase H2 en eucariotas foi designado como H1 e viceversa, pero os nomes dos encimas eucariotas foron intercambiados para que se correspondesen cos de E. coli para facilitar as análises comparativas, orixinándose a nomenclatura moderna na cal os encimas procariotas se designan con números romanos e os eucariotas con números arábigos. A RNase HIII procariota, de cuxo descubrimento se informou en 1999, foi o último subtipo de RNase H en ser identificado.
A caracterización da RNase H2 eucariótica foi historicamente todo un reto, en parte pola súa escasa abundancia. Os esforzos coidadosos realizados para purificar o encima suxeriron que o encima eucariota, a diferenza da RNase H de E. coli, tiña moitas subunidades. O homólolgo de Saccharomyces cerevisiae da proteína de E. coli (que é, a subunidade H2A) foi doadamente identificable por bioinformática cando se secuenciou o xenoma do lévedo, pero comprobouse que a proteína correspondente non tiña actividade encimática illada. Finalmente, as subunidades B e C de lévedo foron illadas por copurificación e viuse que eran necesarias para a actividade encimática. Porén, as subunidades B e C de lévedos teñen unha identidade de secuencia moi baixa coas súas homólogas doutros organismos, e as proteínas humanas correspondentes foron definitivamente identficadas só despois de que se atoparon mutacións nas tres que causaban a síndrome de Aicardi-Goutières.
Municipio
O concello ou municipio é, nas súas diversas formas, e baixo diferentes designacións, a estrutura básica de administración local en moitos países do mundo. Con orixes diferentes, consonte ás tradicións locais, os concellos modernos teñen, porén, bastantes puntos de contacto na súa estrutura e competencias.
En xeral, poden distinguirse tres tipos de concellos:
Nalgúns países e nalgunhas subdivisións doutros países (como algúns estados norte-americanos), estes diferentes tipos están separados por lei, constituíndo diferentes unidades administrativas. Noutros, como en Portugal e España, todos os concellos son iguais ante a lei, aínda que por mor da súa poboación ou características estean suxeitos a un distinto trato financeiro, electoral etc. (achegas doutras administracións, número de concelleiros elixibles, estatutos de capitalidade, áreas metropolitanas etc).
Os concellos en España
O goberno e a administración do municipio correspóndenlle ao Concello, integrado polo alcalde e polos concelleiros. Estes últimos son elixidos mediante sufraxio universal, igual, libre, directo e secreto, por períodos de 4 anos. O alcalde é elixido polos concelleiros en sesión plenaria, ou directamente polos veciños en certos casos contemplados na lei.
Os órganos que integran a organización municipal son os seguintes:
A nivel particular, cada un dos concelleiros que integran a xunta de goberno mantén unha serie de competencias municipais propias con respecto á área da súa responsabilidade.
Municipios brasileiros
O municipio é a menor unidade político-administrativa no Brasil, estando baixo das Unidades Federativas (UF ou Estado). Posúe só dous poderes: o Executivo (Prefeitura) e o Lexislativo (Cámara de Vereadores). Xeralmente un municipio está composto dunha cidade, a súa sede, e veciñanzas rurais. Mais tamén se presenta na forma de varios núcleos urbanos dentro do mesmo territorio municipal. Cando son cidades que se desenvolveron moito e aproximaron a outros municipios, dáse o nome de Rexión metropolitana. En especial acontece coas capitais dos estados.
É o municipio o que coida directamente de varios aspectos prácticos da vida da poboación, como rexistro de inmobles, cometidos públicos menos importantes (rúas), asfaltamento de rúas, fiscalización do tránsito, mais a lexislación do tránsito é federal. Prové tamén o ensino básico nas súas escolas. Mantén postos de saúde para a súa poboación. Controla e fiscaliza o transporte público municipal (taxis, autobuses urbanos). Prové ou fiscaliza a recollida de lixo domiciliario. Controla e fiscaliza as feiras libres.
O municipio non posúe forza policial armada, mais posúe a guarda municipal, que en xeral non usa armas de fogo.
No Brasil, o deseño dos límites municipais raramente coincide cos límites urbanísticos, naturais ou culturais dunha cidade, atendendo primariamente a intereses políticos de oligarquías locais. Basta tomar como exemplo que a cidade (mancha urbana) do Río de Xaneiro ten extensión territorial totalmente desconexa do municipio de Río de Xaneiro; en canto aquela se expande por outros municipios limítrofes, este inclúe aglomeracións fisicamente separadas, como a Barra da Tixuca. O proceso de emancipación municipal no Brasil sufriu forte revés despois de 1996, ano en que unha lei aprobada no Senado Federal ampliou os requisitos necesarios para a creación de novos municipios.
Actualmente, Brasil posúe 5.560 municipios en 26 Estados máis un DF (Distrito Federal). O maior municipio do Brasil é Sao Paulo, que posúe 1522,986 km² e unha poboación de 10 927 985 habitantes (Proxección de 01/07/2005).
Municipios portugueses
Os 308 municipios portugueses (autarquías locais) corresponden, en territorio, aos chamados concelhos, que son a subdivisión territorial máis consistente que o país tivo ao longo dos seus 800 anos de historia. Con orixe nas cartas de foral que os reis atribuían a certas terras e aos territorios limítrofes, o tipo de administración dos municipios/concellos foi variando substancialmente ao longo do tempo: fóronse creando uns, extinguindo outros, foron variando as súas competencias e nalgúns o territorio, mais os municipios/concellos permaneceron.
Hoxe, os municipios son rexidos por unha Cámara Municipal, órgano executivo, e teñen unha Asemblea Municipal, que é o órgano deliberativo. A Cámara é o órgano executivo que trata do goberno e dos asuntos correntes do municipio. Consonte a poboación do concello, a cámara municipal pode ser constituída por un número de vereadores impar entre 5 e 17, elixidos por sufragio directo e universal en listas, partidarias ou non. A Asemblea é o "parlamento" do municipio, cuxa competencia principal é a fiscalización da actividade da cámara municipal. Parte dos seus membros, en número que varía coa poboación do concello e tamén co número de freguesías, é elixida por sufraxio directo e universal en listas que poden, ou non, ser partidarias, e a outra parte é composta por membros por razón do seu cargo: os presidentes das xuntas de freguesía do concello.
Optimus Prime
Optimus Prime (coñecido orixinalmente no Xapón como Convoy) é un personaxe de ficción e o protagonista de Transformers, líder dos Autobots.
Campaña, Valga
Patrimonio
A igrexa de Santa Cristina é de estilo románico do século XII. Nunha das reformas ás que foi sometida descubríronse, ó retira-lo retablo, unhas interesantes pinturas góticas (dos séculos XV-XVI) no muro da cabeceira da ábsida, relativamente ben conservadas.
Henrietta Swan Leavitt
Henrietta Swan Leavitt, nada en Lancaster, Massachusetts o 4 de xullo de 1868 e finada en Cambridge o 12 de decembro de 1921, foi unha astrónoma estadounidense famosa polo seu traballo sobre estrelas variables. Os seus resultados foron utilizados por Edwin Hubble para calcular as distancias das galaxias (nesa época chamadas "nebulosas"). Con iso, Hubble puido amosar que algunhas destas "nebulosas" son na realidade outras galaxias, pondo fin a un longo debate sobre a natureza destes obxectos e sobre as dimensións do Universo. O coñecemento das distancias destes obxectos permitiu tamén que Hubble concluíse que o Universo está en expansión, o que demostra a importancia dos traballos de Henrietta Leavitt.
Campaña, Valga
Patrimonio
<Gallery> Ficheiro:Valga, Campaña 01-12.JPG Ficheiro:Valga, Campaña 01-17.JPG </Gallery>
Henrietta Swan Leavitt
Traxectoria
Henrietta Swan Leavitt, filla do pastor evanxélico George Roswell Leavitt e da súa muller Henrietta Swan (Kendrick), naceu en Lancaster, Massachusetts. Leavitt efectuou os seus estudos no Oberling College e na Society for Collegiate Instruction of Women (Radcliffe College), onde descubriu tardiamente a astronomía. Ao final dos seus estudos, en 1892, seguiu outros cursos de astronomía.
Carlos III o Gordo
Carlos III o Gordo, nado o 13 de xuño de 839 en Neudingen (no actual Land alemán de Baden-Württemberg) e finado na mesma cidade o 13 de xaneiro de 888, foi un nobre franco que foi rei de Italia de 879 a 888, rei da Francia Occidentalis de 885 a 888, rei da Francia Orientalis de 876 a 887, e emperador de Occidente de 881 a 887.
Traxectoria
miniatura|esquerda|300px|Imperio de Carlos III no ano [[887. Comprendía os reinos da Francia Occidentalis e da Francia Orientalis, de Italia e de Borgoña.]]
Henrietta Swan Leavitt
Carreira
Pickering encargoulle o estudo das estrelas variables, cuxo brillo varía nun período dalgúns días. Leavitt tivo poucas posibilidades de efectuar traballos teóricos, aínda que axiña foi nomeada directora do departamento de fotometría fotográfica, responsable do estudo das fotografías de estrelas co fin de determinar as súas magnitudes, proceso que abranguía a comparación do tamaño dunha estrela en dúas placas fotográficas abtidas en tempos distintos. En palabras de Jeremy Bernstein: "as estrelas variables eran un asunto de interese desde había anos, mais cando ela estaba a estudar esas placas, dubido de que Pickering pensaba que ela fose facer unha descuberta significativa". Á fin, a súa descuberta chegaría a cambiar substancialmente a astronomía". miniatura|Antiga foto do "[[harén de Pickering", como se coñecía o grupo de mulleres dirixido polo astrónomo de Harvard Edward Charles Pickering. O grupo abranguía a Leavitt, Annie Jump Cannon, Williamina Fleming e Antonia Maury.]] Henrietta descubriu e catalogou 1.777 estrelas variables situadas nas Nebulosas de Magalhães. En 1908, publicou os seus resultados nos Annals of the Astronomical Observatory of Harvard College, entendendo que algunhas destas estrelas variabales presentaban un padrón: as máis brillantes oscilaban con períodos maiores. Despois de estudos máis polo miúdo, en 1912 confirmou, a partir do seu catálogo, que a luminosidade das variables Cefeidas era proporcional ao seu período de variación de luminosidade, e que esa relación era bastante precisa.
Carlos III o Gordo
Traxectoria
Carlos era fillo de Luís o Xermánico, e recibiu en herdanza o reino de Xermania.
Henrietta Swan Leavitt
Carreira
A súa descuberta coñécese como "relación período-luminosidade": o logaritmo do período é directamente proporcional á luminosidade intrínseca media da estrela. En palabras de Leavitt: "pódese trazar unha liña recta entre as dúas series de puntos correspondentes aos máximos e mínimos, o que amosa que hai unha relación simple entre os brillos das variables e os seus períodos".
Carlos III o Gordo
Traxectoria
Tras a abdicación do seu irmán Carlomán de Baviera obtivo o reino de Italia.
Henrietta Swan Leavitt
Influencia
A relación período-luminosidade para as Cefeidas fixo delas as primeiras "candeas estándar" en astronomía, permitindo a determinación das distancias de galaxias. Esas distancias son moi grandes, de xeito que non é posible aplicar o método da paralaxe, usado para medir distancias de estrelas próximas. Só un ano despois de que Leavitt publicase os seus resultados, Ejnar Hertzsprung determinou as distancias de varias estrelas cefeidas na Vía Láctea, e con esa calibración a distancia de calquera cefeida podería ser determinada con bastante precisión.
Axiña se detectaron outras cefeidas noutras galaxias, como por exemplo na de Andrómeda (principalmente por Edwin Hubble en 1923 e 1924), o que constituíu unha parte importante das evidencias de que as "nebulosas espirais" son na realidade outras galaxias, moi distantes da nosa propia Vía Láctea. Xa que logo, o descubrimento de Leavitt mudaría para sempre a nosa visión do universo.
Carlos III o Gordo
Traxectoria
Foi coroado emperador en 881 polo papa Xoán VIII en agradecemento pola súa axuda contra Guido de Spoleto, que estaba invadindo os Estados Pontificios.
Henrietta Swan Leavitt
Influencia
As conquistas do astrónomo americano Edwin Hubble, que estabeleceu que o Universo se está expandindo, só foron posibles logo dos traballos de Leavitt. "Se Henrietta Leavitt proporcionou a chave para determinar o tamaño do Cosmos, foi Edwin Hubble quen a colocou na fechadura e produciu as observacións que permitiron que a chave se puidese xirar", escribiron David H. e Matthew D. H. Clark no seu libro Measuring the Cosmos. O propio Hubble dicía frecuentemente que Henrietta Leavitt merecía gañar o premio Nobel polo seu traballo sobre as estrelas variables.
Carlos III o Gordo
Traxectoria
No ano seguinte morreu o seu outro irmán, Luís III, herdando como resultado o reino da Francia Orientalis.
Henrietta Swan Leavitt
Doenza e morte
O traballo de Henrietta Leavitt en Harvard non gozou moita de continuidade, ao estar moi condicionado polos seus problemas de saúde e polas súas obrigas familiares. Leavit morreu de cancro o 12 de decembro de 1921, ano en que fora nomeada xefa de fotometría estelar. Foi enterrada no cemiterio de Cambridge, en Massachusetts. miniatura|Henrietta Swan Leavitt traballando na súa oficina no observatorio do Harvard College. Leavitt foi membro da Phi Beta Kappa, da American Association of University Women, da American Astronomical and Astrophysical Society e da American Association for the Advancement of Science, e membro honorario da American Association of Variable Star Observers. A súa morte prematura foi vista como tráxica polos seus amigos, por motivos que transcenden as súas conquistas científicas. Nun obituario, o seu amigo Solon I. Bailey escribiu: "ela tiña a feliz capacidade de apreciar todo que fose proveitoso e amable nos demais, e tiña unha natureza tan chea de vida que, para ela, todo era bonito e cheo de significado".
Carlos III o Gordo
Traxectoria
Ao falecer o seu primo Carlomán II, herdou tamén o reino da Francia Occidentalis. Deste xeito, o Imperio franco quedaba reunificado, aínda que por breve tempo.
Henrietta Swan Leavitt
Na cultura popular
Lauren Gunderson conta a súa vida na obra de teatro Silent Sky.
Carlos III o Gordo
Traxectoria
Carlos tivo de facer fronte a numerosas incursións viquingas. Unha das máis importantes foi a que mantivo sitiada a cidade de París, preferindo os viquingos pactar a súa retirada a cambio de cuantiosas sumas de diñeiro, o cal desgustou a gran parte da poboación, que o considerou un monarca incapaz, covarde e despreocupado.
Durante o seu reinado estalaron rebelións por todo o Imperio. Unha das máis importantes foi a do conde de París, enormemente popular polo seu labor na defensa de dita cidade ante o ataque viquingo.
Ao non ter fillos lexítimos, tratou de nomear como sucesor un bastardo concibido por unha das súas concubinas, pero a oposición dos bispos fíxolle abandonar a idea. Carlos padecía continuamente enfermidades (probabelmente fora epiléptico) e foi deposto en 887 pola Dieta de Tribur, co que o Imperio carolinxio se disgregou para sempre. Faleceu semanas máis tarde.
Matrimonio e descendencia
Carlos casou no ano 862 co Ricarda de Suabia (ca. 840 - ca. 895). Non tiveron descendencia.
Bibliografía
Ademais dos textos citados nas notas:
Andrés de Irujo
Andrés de Irujo Ollo, nado en Lizarra, Navarra o 29 de novembro de 1907 e finado o 29 de setembro de 1993, foi un político vasco.
Fillo do avogado Daniel Irujo y Urra, un pioneiro do nacionalismo vasco en Navarra e defensor de Sabino Arana, e irmán de Manuel de Irujo e Pello Irujo. Estudou bacharelato en Lekaroz, aos 16 anos afiliouse no Partido Nacionalista Vasco e foi colaborador na Voz de Navarra. Seguiu os seus estudos de dereito en Deusto e Madrid.
Foi un dos asinantes do "Manifesto republicano" do Ateneo de Madrid que estaba encabezado por Manuel Azaña. Cando comezou a Guerra Civil Española trasladouse a Donostia e foi nomeado comisario de Gobernación na Xunta de Defensa e participou reorganizando a Brigada de Orde Pública onde se encargou da custodia das prisións de Ondarreta e Kursaal, evitando execucións arbitrarias. Supervisou a ordenada evacuación de Donostia perante a entrada das columnas nacionais.
En 1937 cando o seu irmán Manuel foi ministro de Xustiza, el estivo como secretario do ministerio. Exiliouse inicialmente a Francia e foi representante alí do Goberno Vasco, pero cando se produciu a ocupación alemá na segunda guerra mundial, partiu cara á Arxentina.
En 1942 funda con Isaac López Mendizábal, en Buenos Aires, a Editorial Ekin que publicará, até os nosos días, importantes achegas á historiografía vasca. Tamén participou na fundación do Instituto Americano de Estudos Vascos e Eusko Kultur Etxea - Casa da Cultura Vasca.
Qingdao
De fundación recente (finais do século XIX), o seu desenvolvemento urbano tivo lugar a partir de 1897 como colonia alemá. Ten unha extensión de 10.654 km² e 8,7 millóns de habitantes (2010), dos que máis de catro millóns forman parte da súa área metropolitana.
Blue Ribbon (banda de Providence)
Blue Ribbon foi unha banda estadounidense de synthpop e post-punk revival formada na cidade de Providence, capital do estado de Rhode Island, no ano 1997 baixo o nome de How to Draw Robotech. Estivo formada por Steve Goodman (voz e sintetizadores), Jon Erikson (batería, sintetizador analóxico e vocais), Jesse Carter (sintetizadores) e Eric Smith (baixo e sintetizadores).
Historia
Blue Ribbon deu comezo cando Steve Goodman e Jon Erikson xuntáronse en 1997 para escribir música baixo o nome de How to Draw Robotech. Nese momento Goodman tocaba a guitarra eléctrica e os teclados (unha Farfisa), así como a voz; mentres, Erikson ocupouse da percusión e un teclado Yamaha. Ao pouco uniuse á banda Dawn Bossman para tocar un sintetizador (o Korg Ms-10) e participar nos coros.
En 2001 a banda decidiu cambiarlle o nome para Blue Ribbon. O nome ten relación cunha pelexa que Goodman tivo nunha noite cun DJ no que rematou cun ollo morado. Ao longo do ano seguinte comezaron a tocar con asiduidade na cidade de Nova York. Axiña engadiuse á banda na primavera do 2003 Bryan Robertson, tocando o baixo, e pouco despois fíxoo na percusión Ben Gworek. Ao longo do ano 2003 a banda deu algúns concertos esporadicamente, contando coa metade dos seus membros residindo en Nova York e a outra metade en Providence.
En xuño de 2003, o selo discográfico con base en Wheaton, Maryland, Ninthwave Records publicou o segundo volume do compilatorio que baixo o nome xenérico de "WXJL Presents Music For The Masses" reunía catorce temas de música electrónica, nos que incluíuse o tema "Radar", de Blue Ribbon. Un mes despois, o selo de Rock Hill (Carolina do Sur) [[Plastiq Musiq, publicou o cuarto volume do compilatorio de synthpop "Unheard Artist Compilation" (de dezanove cancións), no que incluíuse o tema "We Reflect". Por fin, o 27 de xaneiro de 2004, un novo selo discográfico con base en Sacramento (California), chamado Blue Bell Records, publicou un novo Cd compilatorio de música electrónica con dezasete temas, entre os que incluíu a canción "Eagles Fly". Ao mesmo tempo que se publicou este álbum, Blue Ribbon entrou nun breve paréntese na súa actividade que saldouse co traslado de Goodman e máis Erikson desde Nova York a Providence e cunha reconstrución da formación, que abandonaron Bossman e Gworek ao tempo que ingresaba Jesse Carter para reforzar o xogo de sintetizadores.
Tras pechar a actual formación no 2004, Blue Ribbon ofreceu un concerto cun estilo máis rock baixo o nome de Sky Lion, pero non callou e volveron ao anterior, que xa non abandonarían. Ao lonfo de 2005 deron varios concertos en Providence.
O seu primeiro traballo, editado tamén por Blue Bell Records, foi publicado o 18 de xaneiro de 2005 baixo o título Another Time, que constou de doce temas cun marcado estilo synthpop, aínda que con influencias do primeiro post-punk electrónico que lle confiriu un aire retro ao conxunto. Neste traballo Robertson tocou o baixo e os sintetizadores Korg Ms-10 e Roland Jupiter-6; Carter, os sintetizadores Roland Juno-60 e Korg Mono/poly; Erikson, a batería, o sintetizador analóxico Korg Mono/poly e os coros; e, por fin, Goodman encargouse da voz e os sintetizadores Roland Jupiter-6 e Korg Ms2000.
A finais da primeira década do século XXI, a banda deu saída a Bryan Robertson, incorporándose ao baixo Eric Smith. Desde o 2012 semellan estar noutro paréntese na súa actividade.
Entre as influencias que reclaman como propias están Shattered Fixtures, Roxy Music, Hall and Oates, Figurine, Wire, The Wake, The Human League, Sweden, Ride, McCrorie, Joy Division, New Order, hollAnd, Men Without Hats, Hall And Oates e Psychedelic Furs.
María Adánez
María Angustias Adánez Almenara, coñecida como María Adánez, nada en Madrid o 12 de marzo de 1976, é unha actriz española.
Traxectoria
María Adánez é filla da maquilladora Paca Almenara e fillastra do tamén actor Santiago Ramos (co que ten traballado en varias ocasións). Deuse a coñecer mediante a serie de televisión Farmacia de guardia de Antonio Mercero en 1992 e máis tarde cun papel de maior protagonismo en Pepa y Pepe, en cuxa filmación forxou vínculos co equipo, desde o realizador Manuel Iborra ós seus principais compañeiros de elenco: Verónica Forqué, Silvia Abascal e Tito Valverde.
Ese vínculos reforzaríanse posteriormente coa posta en marcha de dous proxectos cinematográficos: El tiempo de la felicidad (1997), onde Verónica Forqué volvía interpretar a nai dos personaxes de María e de Silvia Abascal como fixera en Pepa y Pepe, e La dama boba (2005), badeada na obra de Lope de Vega. Entre as súas incursións no cine destacan tamén outras coma La ley de la frontera (1995), de Adolfo Aristarain; Cha-cha-chá (1998), de Antonio del Real; Entre las piernas (1999), de Manuel Gómez Pereira ou Tiovivo c. 1950 (2004),de José Luis Garci. Tamén traballou ás ordes do galego Antón Reixa na adaptación da novela de Manuel Rivas O lapis do carpinteiro.
Paralelamente sedenvolveu unha sólida carreira teatral. A representación máis coñecida na que interveu foi El príncipe y la corista, xunto a Emilio Gutiérrez Caba (co que xa coincidira en Javier ya no vive sólo), obra pola que recibiu o Premio Ercilla como actriz revelación de teatro e foi nomeada pola Unión de actores ó Premio á mellor actriz. Outras obras teatrais nas que interveu son La tienda de la esquina de Lander Iglesias, Los bosques de Nyx de Miguel Bosé eCasa de muñecas de Nino Quevedo. A súa última intervención no teatro foi da man de Miguel Narros co clásico de Oscar Wilde, Salomé, proxecto que a levou a deixar Aquí no hay quien viva.
Tamén participou noutras series de televisión con papeis fixos como Los vecinos de al lado, Menudo es mi padre, Ellas son así, Javier ya no vive sólo e a exitosa Aquí no hay quien viva, onde interpretaba á pija, papel que de novo lle deu gran popularidade e recoñecemento.
Ghost (filme de 1990)
Ghost é un filme estadounidense de drama romántico dirixido por Jerry Zucker que foi estreado en 1990. Está protagonizado por Patrick Swayze, Demi Moore, Tony Goldwyn e Whoopi Goldberg. Foi escrito por Bruce Joel Rubin e o argumento céntrase na historia dunha moza nova (Moore), a pantasma do seu amante asasinado (Swayze) e unha mentalista (Goldberg).
O filme foi un grande éxito comercial, recadando máis de $505,7 millóns sobre un orzamento de $22 millóns. Foi o meirande éxito cinematográfico de 1990.
Foi nomeado a cinco Premios Óscar na 63ª edición dos premios, incluíndo mellor filme, mellor banda sonora e mellor montaxe. Gañou os premios de mellor actriz secundaria para Goldberg e mellor guión orixinal. Swayze e Moore recibiron nomeamentos ós Globos de Ouro polas súas interpretacións, e Goldberg gañou un BAFTA, un Globo de Ouro, e un Premio Saturn ademais do Óscar.
Carles Planas Antolínez
Carles Planas Antolínez, nado o 4 de marzo de 1991 en Sant Celoni (Barcelona) é un futbolista catalán que xoga na demarcación de lateral esquerdo para o Girona FC da Liga Santander.
Traxectoria
Comeza a xogar no PB Sant Celoni e ficha polas categorías inferiores do FC Barcelona aínda estando na categoría alevín. Pasou por tódalas categorías do club catalán ata facerse un habitual no FC Barcelona B, nunha das épocas de maior esplendor deste na Segunda División. En novembro de 2012 debutou co primeiro equipo nun encontro da Copa do Rei ante o Deportivo Alavés, disputando tamén un encontro da Liga de Campións ante o SL Benfica.
Foi un habitual nas categorías inferiores da Selección de fútbol de España, participando nas eurocopas de 2009 e 2010 coa Sub-19, e as de 2011 e 2013 coa Sub-21, tamén participou no Mundial de 2011 coa Sub-20.
Mercedes Leobalde
Mercedes Leobalde García, nada na Coruña en 1967, é unha escritora galega.
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía Galego-Portuguesa pola Universidade de Santiago de Compostela. Traballa como tradutora-intérprete da Administración de Xustiza. O seu poemario Chamádeme Eva gañou o VIII Certame de Poesía Erótica Illas Sisargas en 2013. En 2014 gañou o Certame de Narración Curta Ánxel Fole co relato Funambulistas.
Trie
En informática, un trie é un tipo de árbore (tree) utilizado para representar listas de palabras sobre un alfabeto finito. Neles os camiños dende a raíz ata as follas están etiquetados coas palabras do conxunto que o trie representa. O trie introduciuse por primeira vez cara a 1960 para desenvolver buscas rápidas en conxuntos de dados pequenos. A seguinte figura mostra o trie correspondente ás palabras casa, cor e dedo. Nela os enlaces están etiquetados cos caracteres das palabras, os nodos intermedios representan puntos entre dous caracteres da palabra e as follas indican o fin dunha palabra.
Os tries nos que cada transición está etiquetada cun único símbolo, un carácter no noso caso, son un tipo de [autómata finito determinista] (DFA, do inglés deterministic finite automaton). A figura mostra o DAF correspondente ao trie anterior. dereita|miniatura
Os trie son unha opción bastante natural para representar conxuntos de palabras e proporcionan resultados bastantes bos en canto a tempo de busca. Este será proporcional á lonxitude da palabra buscada.
Existen dúas maneiras principais de implementar tries: mediante arrais de punteiros e mediante listas enlazadas. Usar arrais de punteiros supón manter un conxunto de arrais cada un dos cales terá unha posición para cada símbolo do alfabeto. O array raíz corresponderá ao primeiro carácter de cada palabra: terá en cada posición para a que algunha palabra empeza con ese símbolo un punteiro a un novo array, correspondente ao segundo carácter das palabras que empezaban co carácter da posición da que parte o punteiro a este novo array, e así sucesivamente ata o final de cada palabra. Isto comprenderase máis doadamente coa seguinte figura, que mostra o trie das palabras casa, cor e dedo implementado mediante arrais de punteiros:
Como pode apreciarse, a implementación baseada en arrais de punteiros supón un enorme desperdicio de espazo naqueles conxuntos nos que poucas das posibilidades que seguen a un símbolo do alfabeto se producen, como sucede no caso dos dicionarios.
A implementación utilizando listas enlazadas utiliza unidades para representar caracteres. Estas unidades enlazarán entre si mediante punteiros, contando con dous punteiros cada unidade. A unidade raíz apuntará á unidade correspondente ao primeiro carácter da primeira palabra. Esta apuntará cun dos seus punteiros á unidade correspondente ao primeiro carácter da seguinte palabra que empece por un carácter distinto ao da propia unidade. O seu segundo punteiro apuntará á unidade correspondente ao segundo carácter da primeira palabra que empeza coa secuencia dende a raíz ata a unidade. Móstrase na seguinte figura como sería no caso das palabras casa, cor e dedo.
As necesidades que co tempo foron aparecendo de almacenar conxuntos de palabras máis longos contribuíron a realizar melloras nos tries, reducindo a cantidade de espazo que precisaban. Posto que os tries son utilizados para gran número de finalidades, os métodos de compactación desenvoltos adaptáronse aos requirimentos específicos de cada aplicación.
Alianza Foral Navarra
A Alianza Foral Navarra foi un partido político de Navarra, que se definía como foralista e contrario a calquera forma de integración de Navarra na Comunidade Autónoma Vasca e defensor da tradición católica. Rexistrado o 7 de marzo de 1977, propugnou o non á Constitución española de 1978 por considerala atea, marxista e perigosa para a unidade de España. Trala formación da Unión del Pueblo Navarro en 1979 gran parte dos seus militantes integráronse nela. Nas eleccións xerais de 1977 tivo 21.900 votos (8,49%)
Joaquín Almunia
José Joaquín Almunia Amann, nado o 7 de xuño de 1948 en Bilbao, é un político español ligado ao PSOE.
Biografía
Licenciouse en Dereito e Ciencias Económicas na Universidade de Deusto e foi profesor asociado da Universidade de Alcalá. Entre 1972 e 1975 foi economista na Oficina das Cámaras de Comercio Españolas en Bruxelas e foi nesta época cando se afiliou ó PSOE.
Actividade política
Foi o principal asesor económico da UXT no período 1976 - 1979 e Deputado no Congreso pola circunscrición de Madrid no período 1979 - 2004. Ministro de Traballo e Seguridade Social (1982 - 1986) e de Administracións Públicas (1986 - 1991), foi asemade Voceiro parlamentario socialista (1994 - 1997).
Desde o 2004 é Comisario Europeo para Asuntos Económicos e Monetarios.