cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Célula nai adulta
División celular
Para asegurarse a súa autorrenovación, as células nai experimentan dous tipos de división celular (ver o diagrama División e diferenciación de células nai). A división simétrica dá lugar a dúas células nai fillas idénticas, mentres que a división asimétrica produce unha célula nai e unha célula proxenitora cun potencial de autorrenovación limitado. As proxenitoras poden realizar varias roldas de división celulr antes de diferenciarse finalmente nunha célula madura. Crese que a distinción molecular entre divisións simétrica e asimétrica depende da segregación diferencial entre as células fillas de proteínas de membrana (como receptores) e as súas proteínas asociadas.
En condicións normais as células nai dos tecidos divídense lenta e infrecuentemente. Mostran signos de quiescencia ou de parada do crecemento reversible. O nicho onde se encontra a célula nai desempeña un importante papel en manter a quiescencia. Os nichos perturbados causan que a célula nai empece a dividirse activamente de novo para substituír as células perdidas ou danadas ata que o nicho se restaura. Nas células nai hematopoéticas as vías MAPK/ERK e PI3K/AKT/mTOR regulan esta transición. A capacidade de regular o ciclo celular en resposta a pistas externas axuda a impedir o esgotamento das células nai ou a perda gradual de células nai despois dunha alteración do equilibrio entre as células durmentes e estados activos. Algunhas divisións celulares infrecuentes tamén axudan a reducir o risco de adquirir mutacións no ADN que pasarían ás células fillas.
Envellecemento
Porén, as células nai adultas poden ser revertidas artificialmente a un estado no que se comportan como células nai similares ás embrionarias (incluíndo os mecanismos de reparación do ADN asociados). Isto fíxose con ratos xa en 2006 con perspectivas futuras de talvez poder deter o envellecemento humano substancialmente. Tales células son un dos varios tipos de células nai inducidas.
Células nai hematopoiéticas
As células nai hematopoéticas son células nai que poden diferenciarse en células sanguíneas. Este proceso chámase hematopoese. As células nai hematopoéticas encóntranse na medula ósea e sangue do cordón umbilical.
Células nai mamarias
As células nai mamarias proporcionan a fonte de células nai necesarias para o crecemento da glándula mamaria durante a puberdade e xestación e desempeñan un importante papel na carcinoxénese da mama. As células nai mamarias foron illadas de tecidos humanos e de rato e de liñas de cultivo derivadas da glándula mamaria. Unha destas células pode dar lugar aos tipos celulares luminal e mioepitelial da glándula e teñen a capacidade de rexenerar un órgano completo en ratos.
Células nai intestinais
As células nai intestinais divídense continuamente ao longo da vida e usan un complexo programa xenético para prodcir as células que tapizan a superficie dos intestinos delgado e groso. As células nai intestinais encóntranse preto da base dos nichos de células nai chamados criptas de Lieberkühn. As céllas nai intestinais son probablemente a fonte da maioría dos cancros do intestino delgado e o colon.
Células nai mesenquimais
As células nai mesenquimais son de orixe estromática e poden diferenciarse en diversos tecidos. As céluals nai mesenquimais foron illadas da placenta, tecido adiposo, pulmóns, medula ósea, sangue, xelatina de Wharton do cordón umbilical, e dentes (nicho perivascular da polpa dental e ligamento periodontal). As células nai mesenquimais son interesantes para a terapía clínica debido á súa capacidade de diferenciarse, proporcionaren soporte trófico e modularen a resposta inmunitaria innata. Estas células teñen a capacidade de diferenciarse en varios tipos celulares como osteoblastos, condroblastos, adipocitos, células do neuroectoderma e hepatocitos. Os mediadores bioactivos que favorecen o crecemento das células locais son tamén segregdos por células nai hematopoéticas. Tamén se observaron efectos antiinflamatorios sobre o microambiente local, que promoven a curación de tecidos. A resposta inflamatoria pode ser modulada por células rexenerativas derivadas das adiposas ou ADRC (do inglés adipose-derived regenerative cells), incluíndo as células nai mesenquimais e linfocitos T regulatorios. As células nai mesenquimais alteran así o resultado da resposta inmmunitaria ao cambiar a secreción de citocinas de subconxuntos de células T e dendríticas. Isto ten como resultado un cambio desde un ambiente celular proinflamatorio a outro antiinflamatorio ou tolerante.
Células nai endoteliais
As células nai endoteliais son un dos tres tipos de células nai multipotentes que se encontran na medula ósea. Son un grupo raro e controvertido coa capacidade de diferenciarse en células endoteliais, as células que tapizan os vasos sanguíneos.
Células nai neurais
A existencia de células nai no cerebro adulto foi postulada despois do descubrimento de que o proceso de neuroxénese, o nacemento de novas neuronas, continúa durante a etapa adulta en ratas. Da presenza de células nai neurais no cerebro maduro de primates informouse en 1967. Desde entón demostrouse que se xeran neuronas en ratos adultos, aves canoras e primates, incluíndo humanos. Normalmente, a neuroxénese adulta está restrinxida a dúas áreas do cerebro: a zona subventricular, que recobre os ventrículos laterais e o xiro dentado da formación do hipocampo. Aínda que a xeración de novas neuronas no hipocampo está ben establecida, a presenza de verdadeiras células nai autorrenovantes foi discutida. En certas circunstancias, como despois de danos nun tecido en isquemia, a neuroxénese pode ser inducida noutras rexións do cerebro, como o neocórtex.
As células nai neurais cultívanse comunmente in vitro como o que se denominan neurosferas (agregados flotantes heteroxéneos, que conteñen unha gran proproción de células nai). Poden ser propagadas durante amplos períodos de tempo e diferenciadas en células neuronais ou gliais e, por tanto, compórtanse como céllas nai. Porén, algúns estudos recentes suxiren que este comportamento é inducido polas condicións de cultivo en células proxenitoras, que son a proxenie da división de células nai que normalmente sofren un número estritamente limitado de ciclos de replicación in vivo. Ademais, as células derivadas de neurosferas non se comportan como células nai cando son transplantadas ao cerebro.
As células nai neurais comparten moitas propiedades coas células nai hematopoéticas. Hai que salientar que cando se inxectan no sangue, as células derivdas de neurosferas diferéncianse en varios tipos de células do sistema inmunitario.
Células nai adultas olfactorias
As células nai adultas olfactorias recolléronse das células da mucosa olfactoria humana, que se encontran no reccubrimento das fosas nasais e están implicadas no sentido do olfacto. Se se lles proporciona o correcto ambiente químico, estas células teñen a mesma capacidade que as células nai embrionarias de desenvolverse en moitos tipos de células. As células nai olfactorias teñen potenciais aplicacións terapéuticas e, a diferenza das células nai neurais, poden recollerse con facilidade sen dano para o paciente. Isto significa que se poden obter doadamente en todos os individuos, incluíndo pacientes vellos que poderían ter maior necesidade de terapias con células nai.
Células nai da crista neural
Os folículos pilosos conteñen dous tipos de células nai, un dos cales parece representar un resto das células nai da crista neural embrionaria. As células similares atopáronse no tracto gastrointestinal, nervio ciático, tracto cardíaco de saída e ganglios espiñal e simpático. Estas células poden xerar neuronas, células de Schwann, miofibroblastos, condrocitos e melanocitos.
Células testiculares
Unhas células nai multipotentes que se consideron equivalentes a células nai embrionarias deriváronse de células proxenitoras espermatogoniais que se encontran nos testículos de ratos de laboratorio en Alemaña  e os Estados Unidos,    e, un ano despois, investigadores alemáns e do Reino Unido confirmaron a mesma capacidade usando células dos testículos humanos. As células nai extraídas coñécense como células nai de liña xerminal adultas.
Importancia clínica
Os tratamentos con células nai adultas levan utilizándose desde hai moitos anos para tratar con éxito a leucemia e cancros relacionados co óso/sangue utilizando transplantes de medula ósea. O uso de células nai adultas en investigación e terapia non se considera controvertido, como o é o uso de célula nai embrionaria, porque a produción de células nai adultas non require a destrución dun embrión.
As primeiras aplicacións rexenerativas das células nai adultas centrábanse na administración intravenosa de células proxenitoras sanguíneas chamadas células nai hematopoéticas. As células nai hematopoéticas CD34+ foron aplicadas clinicamente para tratar varias doenzas como as lesións de medula espiñal, cirrose hepática e enfermidades vasculares periféricas. Atopouse que as células nai hematopoéticas CD34+ son relativamente máis numerosas en homes que en mulleres do grupo en idade reprodutora en casos de lesión de medula espiñal. Outras aplicacións comerciais iniciais estiveron centradas nas células nai mesenquimais. En ambas as liñas celulares a inxección directa ou colocalas no sitio onde se necesita unha reparación adoita ser o método de tratamento preferido, xa que a administración vascular sofre un "efecto de paso primeiro polos pulmóns", no que as células inxectadas quedan secuestradas nos pulmóns. Publicáronse informes de casos clínicos en aplicacións ortopédicas. Wakitani publicou unha pequena serie de casos de nove defectos en cinco xeonllos na que estaban implicados transplantes cirúrxicos de células nai mesenquimais cunha cobertura dos efectos condrais tratados. Centeno et al. informaron que existían evidencias de imaxes de resonancia magnética de forza de campo alta dun incremento da cartilaxe e do volume do menisco en pacientes clínicos individuais, así como un grande estudo de seguridade en 227 pacientes. Moitos outros tratamentos baseados en células nai realizáronse en diversas partes do mundo con moita controversia sobre eles, xa que algúns consideran que cómpre unha maior regulación, porque as clínicas tenden a esaxerar os éxitos e minimizar os riscos.
Terapias
O potencial terapéutico das células nai adultas é o foco de moitas investigacións científicas, debido a que se poden recoller do corpo da nai durante o parto. Igual que as células nai embrionarias, as células nai adultas teñen a capacidade de diferenciarse en máis dun tipo celular, pero, a diferenza das embrionarias, adoitan estar restrinxidas a certos tipos ou "liñaxes". A capacidade dunha célula nai diferenciada dunha liñaxe de producir células dunha liñaxe diferente denomínase transdiferenciación. Algúns tipos de células nai adultas teñen maior capacidade de transdiferenciación que outras e para moitas delas non hai probas de que dita transformación sexa posible. En consecuencia, as terapias con células nai adultas requiren unha fonte de células nai da liñaxe específica que se necesita, e a súa recollida ou cultivo ata a cantidade requirida é todo un reto. Ademais, sinais procedentes do ambiente inmediato (incluíndo o ríxida ou porosa que é a estrutura/matriz extracelular que as rodea) poden alterar ou aumentar a diferenciación das células nai.
Fontes
As células nai pluripotentes, é dicir, as células que poden dar lugar a calquera tipo celular fetal ou adulto, poden encontrarse en varios tecidos, como o sangue do cordón umbilical. Usando reprogramación xenética, deriváronse células nai pluripotentes equivalentes a células nai embrionarias de tecido cutáneo adulto humano. Outras células nai adultas son multipotentes, o que signiica que están restrinxidas a converterse nuns determinados tipos de células e denomínanse xeralmente polo seu tecido de orixe (tales como as células nai mesenquimais, células nai derivadas do tecido adiposo, células nai endoteliais, etc.). Unha gran parte da investigación en células nai adultas está enfocada a investigar a súa capacidade para dividirse ou autorrenovarse indefinidamente e o seu potencial para a diferenciación. Nos ratos, as células nai pluripotentes poden xerarse directamente de cultivos de fibroblastos adultos.
Cancro
En anos recentes a aceptación do concepto de célula nai adulta incrementouse. Hai agora unha hipótese que di que as células nai adultas residen en moitos tecidos adultos e que estes reservorios únicos de células non só son responsables dos procesos reparativos e rexenerativos normais, senón tamén son considerados unha diana importante para os cambios xenéticos e epixenéticos, culminando en moitas condicións anormais, incluíndo o cancro. (Ver tamén célula nai cancerosa.)
Outeiro de Castro, Fozara, Ponteareas
Outeiro de Castro é un lugar da parroquia de Fozara no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 104 habitantes (50 homes e 54 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo Outeiro é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Terreo dos Cruceiros, Filgueira, Palas de Rei
Terreo dos Cruceiros é un lugar da parroquia de Filgueira no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa.
Carballede, Guillade, Ponteareas
Carballede é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 14 habitantes (7 homes e 7 mulleres).
Durio
miniatura|Lámina dunha [[ilustración científica dun durián (Durio Zibethinus) por Hoola Van Nooten (fl 1863-1885), ca. 1863]] O durio é o froito tropical de varias especies de árbores pertencentes ao xénero Durio dentro da familia Malvaceae (aínda que algúns taxonomistas sitúan o xénero Durio nunha familia diferente, as Durionaceae). Para moitos asiáticos, este é o rei das froitas. Diferénciase por ter un froito grande (de até 30 cm de longo e 3 kg de peso) cun cheiro único, que se converte nun fedor tenaz ao cabo dun tempo, e unhas espiñas que o cobren. A polpa é de amarelo pálido a vermello, dependendo da especie.
Os durios son orixinarios de Brunei, Indonesia e Malaisia, e son coñecidos en Occidente desde hai uns seiscentos anos.
Etimoloxía
Empregado por primeira vez ao redor de 1580, o nome "durian" deriva da palabra lingua malaia dûrî (que significa 'espiña'), unha referencia aos numerosos espiños da casca, xunto co sufixo de construción do substantivo -an. O nome da especie 'zibethinus' deriva do nome civet (Viverra zibetha), coñecida polo seu cheiro. As probas máis antigas pódense rastrexar nas transcricións xavanesas antigas ao redor do século XII. A palabra "duryyan" foi escrita na placa de cobre de Mar'smu: "i Mar'smu hulu wras Sang Duryyan".
Usos
Utilízase para aromatizar moitos doces tradicionais malaios, xeados kacang, dodol, arroz glutinoso, etc.
Virxilio Blanco
Virxilio Blanco Garrido, nado en Guisande (San Miguel de Presqueiras, Forcarei) o 24 de novembro de 1896 e finado na mesma aldea o 25 de xuño de 1948, foi un pintor e ilustrador galego.
Traxectoria
En 1912 emigrou a Cuba e dende 1914 residiu na Habana. Alí compaxinou o traballo cos estudos de pintura na Academia e no Centro Galego da Habana, onde coñeceu a Laxeiro. En 1923 expuxo no Centro Galego, que lle concedeu unha bolsa de tres anos para estudar na Real Academia de Belas Artes de San Fernando, onde ingresou en 1924. En Madrid entrou en contacto con outros artistas galegos e participou na Exposición de Arte galego do Ateneo de Vigo de 1924 e na de Santiago de Compostela de 1926. Finalizados os estudos de Belas Artes o Centro Galego da Habana concedeulle unha nova bolsa para viaxar a París. Participou na mostra de arte galego do Heraldo de Madrid en 1928 e na exposición de arte galego dos centros galegos de Buenos Aires e Montevideo en 1929. Nese ano regresou de París e expuxo nas salas viguesas de Las Colonias e do Ateneo.
Alternou estancias en Vigo e Pontevedra, nas que participou nos faladoiros do Derby e o Savoy, con visitas a Santiago de Compostela. Relacionouse con Manuel Colmeiro e Arturo Souto, expuxo na sala das Oficinas de Turismo de Pontevedra en 1930. Ao ano seguinte desfrutou dunha bolsa para estudos de pintura da Deputación de Pontevedra e fundou en Forcarei a revista literaria Alborear, da que foi director artístico. En 1932 volveu expoñer en Vigo e recibiu unha bolsa da Deputación de Pontevedra para ir a Madrid, onde perfeccionou o seu estilo seguindo a vangarda figurativa. Regresou a Galicia en 1934 e espuxo no Ateneo de Vigo, onde volveu expoñer ao ano seguinte na Sociedad Liceo. En 1935 tamén expuxo na Asociación de Artistas da Coruña e participou no Salón de Primavera de Pontevedra. Instalouse en Vigo, onde expuxo no Faro de Vigo en 1939, e compartiu unha mostra co debuxante Ramón Peña en Pontevedra en 1941. En 1944 a Deputación de Pontevedra concedeulle unha bolsa de viaxe, pero debido á enfermidade que padecía, non puido desprazarse. Continuou pintando e en 1945 expuso no Casino de Vigo e en 1947 participou nunha exposición en Santiago de Compostela con Laxeiro. En 1948, o ano da súa morte, volveu expoñer en Compostela.
Outeiro Fernando, Fozara, Ponteareas
Outeiro Fernando é un lugar da parroquia de Fozara no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 74 habitantes (36 homes e 38 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo Outeiro é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
A Lomba, Guillade, Ponteareas
A Lomba é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 25 habitantes (11 homes e 14 mulleres).
Fosxeno
miniatura|200x200px| Un tanque de fosxeno. miniatura|100x100px| Estrutura química O fosxeno é un composto químico gasoso e incoloro con fórmula COCl2. O gas foi usado como arma durante a primeira guerra mundial. É responsábel da maioría das mortes relacionadas co gas velenoso durante a guerra. Hoxe, o fosxeno úsase como ferramenta. Utilízase para a síntese orgánica. Cando hai unha pequena cantidade no aire, o cheiro é semellante ao de feno ou herba acabada de cortar. Algúns soldados durante a primeira guerra mundial afirmaron que cheiraba un pouco a flor de maio. Cando algúns compostos do cloro arden ou descompoñen, despréndese pequenas cantidades de fosxeno.
Usos
Hoxe, a maior parte do fosxeno utilízase para producir isocianatos. Os isocanatos máis importantes neste contexto son o diisocianato de tolueno (TDI) e o diisocianato de metileno difenil (MDI). Ambos son precursores dos poliuretanos. Tamén se usan grandes cantidades para producir policarbonatos. O policarbonato prodúcese pola súa reacción co bisfenol A. Os policarbonatos son unha clase importante de termoplásticos de enxeñería. Pódense atopar nas lentes de contacto e os vidros dos lentes.
Seguridade
O fosxeno é un veleno forte. Pode que non se note o seu cheiro; os sinais de exposición ás veces pódense detectar lentamente. O fosxeno pódese ver a 0,4 partes por millón (ppm). Esta cantidade é catro veces a cantidade segura. A súa alta capacidade de envelenar non provén do cloruro de hidróxeno liberado por un proceso (hidrólise); provén da acción do fosxeno sobre as proteínas dos alvéolos pulmonares. Os alvéolos son estruturas onde entra o osíxeno ao corpo. Os seus danos dificultan que o sangue e o aire movan osíxeno e dióxido de carbono. Isto dificultará moito a respiración. As insignias son usadas por persoas en risco de exposición.
O bicarbonato sódico pódese usar para facer que os vertidos de fosxeno sexan inofensivos. Os vertidos de gas poden ser inofensivos cun spray líquido de amoníaco.
O Castro, Fontecuberta, Palas de Rei
O Castro é un lugar da parroquia de Fontecuberta no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 7 habitantes, dos cales 3 eran homes e 4 eran mulleres.
O Coto, Fontecuberta, Palas de Rei
O Coto é un lugar da parroquia de Fontecuberta no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 2 habitantes, un home e unha muller.
Margaretta Morris
Margaretta Hare Morris, nada o 3 decembro de 1797 e finada o 29 de maio de 1867, foi unha  entomóloga estadounidense. Morris e a astrónoma Maria Mitchell foron as primeiras mulleres elixidas para a American Association for the Advancement of Science en 1850. Tamén foi a segunda muller elixida para a Academia de Ciencias Naturais de Filadelfia en 1859, despois de Lucy Say.
Traxectoria
Morris era unha dos seis fillos de Luke Morris (1760-1802), avogado, e Ann Willing Morris (1767-1853). Formadas por titores como Thomas Nuttall, Thomas Say e Charles Alexandre Lesueur, as irmás Morris, especialmente Margaretta e a súa irmá botánica Elizabeth Carrington Morris, formaron parte da gran comunidade científica do século XIX. Margaretta e Elizabeth vivían na mesma casa de Germantown, onde realizaban a maioría dos seus experimentos científicos. Asistían regularmente a conferencias na Academia de Germantown. As irmás formaban parte dunha rede que incluía a Asa Gray, William Darlington, Thaddeus William Harris, Louis Agassiz, Dorethea Dix, Mary Roberdeau e Isabella Batchelder James, con quen compartía espécimes e achados.
Investigación
Morris estudou os hábitos das moscas do trigo, que se parecían á Mayetiola destructor, e chegou á conclusión de que os ovos se poñían no gran e non no talo, como se pensaba. Tamén estudou a lagosta dos dezasete anos e os fungos como pragas botánicas. Describiu por primeira vez a Magicicada cassinii, unha especie de cigarra periódica, que posteriormente recibiu o nome de John Cassin. Os seus resultados foron importantes para a agricultura e os hortos. Enviou os seus traballos a sociedades científicas como a American Philosophical Society, que naquela época só contaba con homes como membros, polo que os traballos tiñan que ser lidos no seu nome. Tamén publicou regularmente no American Agriculturist e noutras revistas agrícolas, ás veces con pseudónimos.
O Coto, Orosa, Palas de Rei
O Coto é un lugar da parroquia de Orosa no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 6 habitantes, dos cales 3 eran homes e 3 eran mulleres.
A Cavadiña, Guillade, Ponteareas
A Cavadiña é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 41 habitantes (21 homes e 20 mulleres).
O Eirado, Guillade, Ponteareas
O Eirado é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 39 habitantes (18 homes e 21 mulleres).
Maria Isabel Barreno
Maria Isabel Barreno de Faría Martins, nada en Lisboa o 10 de xullo de 1939 e finada na mesma cidade o 3 de setembro de 2016, foi unha escritora, ensaísta, artista plástica e xornalista portuguesa.
Biografía
Naceu en Lisboa, na freguesía do Socorro. Os seus pais moraban no Areeiro, onde pasou a súa infancia e adolescencia.Aos 6 anos ficou doente na casa, comezando a ler moito a partir desa altura. Estudou no Colexio do Sagrado Corazón de Maria de Lisboa, onde fixo a primaria até á conclusión do ensino secundario. Entrou na Facultade de Letras da Universidade de Lisboa, onde se licenciou en Ciencias Histórico-Filosóficas.
Despois de se licenciar, foi traballar para o Instituto de Investigación Industrial. O seu labor como investigadora seguiu no Instituto de Opinión Pública (1967-1969) e o Instituto de Estudos para o Desenvolvemento (1983-1988), así como na Unesco (1984- 1985).
Dedicouse á causa do feminismo tendo feito parte do Movemento Feminista de Portugal xuntamente coas escritoras Maria Teresa Horta e Maria Velho da Costa, as Tres Marias, que publicaron Novas Cartas Portuguesas (1972), obra en que se manifesta unha aberta oposición aos valores femininos tradicionais. Esta publicación claramente antifascista e altamente provocadora para o réxime, levou as súas tres autoras ante un tribunal (proceso con grande impacto internacional ), tendo o 25 de Abril interrompido as sancións a que estaban suxeitas as denominadas Tres Marias.
O 8 de marzo de 2004 foi feita Grande-Oficial da Orde do Infante D. Henrique.
Frances Gabe
Traxectoria
Ela definíase como unha persoa "inusual". Naceu nun rancho preto de Boise, Idaho e adoitaba pasar gran parte do seu tempo acompañando ao seu pai, Frederick, nos seus traballos como contratista de construción. Casou con Herbert Grant Bateson e despois do seu divorcio, cambiou o seu apelido a Gabe. O Goberno dos Estados Unidos concedeulle varias patentes á casa de autolimpeza, que xunto con vinte e cinco patentes adicionais concedidas para inventos individuais exclusivos da casa, chegaron a sumar un total de sesenta e oito patentes. O seu psiquiatra díxolle unha vez que era moito máis que un xenio, que o mundo lle pertencía, e que ninguén lle dixese o contrario.
Aínda que o seu invento foi ás veces ridiculizado, hoxe arquitectos e construtores coinciden en que é funcional e atractivo. The Self-Cleaning House fascinou á investigadora e humorista da Universidade de Harvard Erma Bombeck, que dixo que debería engadirse ao monte Rushmore. mentres Fred Amran, profesor de creatividade na Universidade de Minnesota, cualificou a súa patente de incriblemente complexa e a máis longa que lera. The Self-Cleaning House apareceu unha vez na colección Ripley, créao ou non! A casa tamén se expuxo en 2002 e 2003 no The Women's Museum de Dallas, Texas, que se converteu nunha exposición moi popular. Gabe e a casa apareceron na revista People en 1982 e na sección The New York Times Home & Garden en 2002, así como no programa de entrevistas de The Guardian e Phil Donahue, así como en varios libros, incluíndo Fugitives & Refugees de Echa Palahniuk (2003).
Fontecuberta, Fontecuberta, Palas de Rei
Fontecuberta é un lugar da parroquia de Fontecuberta no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 5 habitantes, dos cales 3 eran homes e 2 eran mulleres.
Moreira, Fontecuberta, Palas de Rei
Moreira é un lugar da parroquia de Fontecuberta no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 13 habitantes, dos cales 6 eran homes e 7 eran mulleres.
Geotrichum candidum
Geotrichum candidum é un fungo ascomiceto. É un organismo común do chan e foi illado de mostras de todos os continentes.
Presenza no corpo humano
O geotrichum candidum está presente no microbioma humano, especialmente asociado á pel, mucosas e feces (comunmente chamados flora da pel, flora oral e flora intestinal, mesmo non sendo organismos vexetais).
Acción como patóxeno
G. candidum é o axente causante da enfermidade humana geotrichosis e da enfermidade da pudrición aceda en plantas como cítricos, tomates ou cenouras. Tamén pode afectar os froitos do durio.
Acción sobre termoplásticos
Nun estudo do 2001 atopouse que G. candidum era capaz de consumir o policarbonato atopado en CD.
Aval, Guillade, Ponteareas
Aval é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Alingua
Alingua é unha asociación de entidades locais creada para promover, coordinar, dinamizar, impulsar, asesorar e apoiar todas aquelas accións que fomenten o uso da lingua galega.
Actividade
Na actualidade desenvolve os seguintes proxectos:
A Encostada, Guillade, Ponteareas
A Encostada é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 55 habitantes (27 homes e 28 mulleres).
A Portela, Fontecuberta, Palas de Rei
A Portela é un lugar da parroquia de Fontecuberta no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa.
A Igrexa, Guillade, Ponteareas
A Igrexa é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 36 habitantes (12 homes e 24 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Pippi Mediaslongas (serie de televisión)
Pippi Mediaslongas (en Pippi Långstrump) é unha serie de televisión sueca de 1969 baseada nos libros de Astrid Lindgren protagonizados polo personaxe de Pippi Mediaslongas. A serie componse de trece episodios que foron emitidos orixinalmente o 8 de febreiro de 1969 a través de Sveriges Television. O tema da serie, "Här Kommer Pippi Långstrump" foi composto por Jan Johansson (nun dos seus últimos traballos), con letra de Astrid Lindgren. A canción orixinal foi cantada pola protagonista da serie, Inger Nilsson.
Estreouse en galego o 4 de marzo de 2022 no Xabarín Club a través da tvG2.
Personaxes
miniatura|[[Inger Nilsson como Pippi Mediaslongas nun espectáculo de 1972 en Ámsterdam.]]
Morte de George Floyd
A morte de George Floyd ocorreu o 25 de maio de 2020 na veciñanza de Powderhorn, na cidade de Minneapolis, Minnesota (Estados Unidos), como resultado do seu arresto por parte de catro policías locais. En poucos días, o feito xerou unha onda de indignación e protestas ao longo dos Estados Unidos en contra do racismo, a xenofobia e os abusos policiais cara a cidadáns de raza negra.
Resumo
Segundo algúns medios, Floyd foi arrestado por intentar facer unha compra cun suposto billete falso de 20 dólares nunha tenda de comestibles.
A solicitude do Departamento de Policía de Minneapolis, o FBI está conducindo unha investigación federal de dereitos civís respecto a este incidente. Paralelamente, a Oficina de Aprehensión Criminal de Minesota abócase á investigación de posíbeis violacións dos estatutos estatais.
Produto do falecemento de Floyd, leváronse a cabo unha serie de manifestacións, as cales partiron en Minneapolis e estendéronse a todo o país. Nun principio, as manifestacións e protestas provocadas a raíz do deceso de Floyd foron pacíficas. Despois, parte dos manifestantes vandalizaron un recinto policial e un AutoZone, e ademais incendiaron, saquearon e danaron restaurantes e tendas nos arredores, como sucursais de Wendy's, Target e Dollar Tree. A policía respondeu a estes feitos disparando gases lacrimóxenos e balas de goma contra os manifestantes.
George Floyd
George Floyd era un cidadán estadounidense nativo de Houston, Texas, onde asistiu á Escola Preparatoria Yates, da que se graduou en 1993. Floyd era un amigo do ex xogador de baloncesto Stephen Jackson, a quen coñeciu mentres vivía en Texas.
George Floyd vivía en St. Louis Park, Minesota, onde se mudou despois de cumprir unha sentenza por roubo agravado. Traballou como garda de seguridade nun restaurante de Minneapolis durante cinco anos. Debido á pandemia de COVID-19 acababa de perder o seu emprego. Floyd tiña unha fillaa chamada Gianna.
Derek Chauvin
Derek Chauvin, de 45 anos, foi identificado como o oficial que inmobilizou no chan a Floyd e asfixiouno co seu xeonllo no pescozo. Traballaba no Departamento de Policía de Minneapolis dende 2001. Chauvin contaba con 18 queixas no seu rexistro oficial, dúas das cales terminaron en medidas disciplinarias por parte do departamento e entre as que se incluían cartas oficiais por represión. Estivo involucrado en tres tiroteos, un dos cales tivo vítimas mortais. O 29 de maio de 2020 Chauvin foi arrestado e posto baixo custodia. Foi acusado por homicidio de terceiro grao e homicidio involuntario.
Tou Thao
Tou Thao cursou a academia de policía en 2009 e conseguiu un traballo de tempo completo en 2012. En 2019 foi demandado por brutalidade policial, asunto que foi resolto fora dos tribunais por 25 mil dólares.
Outros oficiais
Os outros dous oficiais implicados, identificados o 27 de maio como Thomas Lane e J. Alexander Kueng, tamén foron despedidos. Ningún contaba con queixas no seu rexistro.
Santaballa, Fontecuberta, Palas de Rei
Santaballa é un lugar da parroquia de Fontecuberta no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 11 habitantes, dos cales 7 eran homes e 4 eran mulleres.
Porto Editora
Porto Editora é unha das maiores editoriais portuguesas (cunha facturación consolidada de máis de 90 millóns de euros en 2010). É a principal editorial educativa en Portugal nas áreas de libros educativos, dicionarios e produtos multimedia, tanto en off-line como on-line. Ademais de dicionarios e manuais escolares, Porto Editora conta na actualidade cunha ampla gama doutros produtos, entre os que se inclúen xogos, produtos multimedia, entre os que destaca Diciopédia, e diversos proxectos de Internet vinculados á educación e ao ensino. Foi fundada en 1944 no Porto por un grupo de profesores de diferentes áreas. Todo o control do grupo reside, directa ou indirectamente, na familia Teixeira, polo que non cotiza en bolsa.
Historia
A empresa foi fundada no Porto en 1944 por Vasco Teixeira, destacado pedagogo e profesor universitario, co obxectivo de converterse nunha editora de libros e dicionarios escolares de gran calidade. Na segunda parte do século XX converteuse nunha das maiores editoras en lingua portuguesa.
En 2002, adquiriu Areal Editores e Raiz Editora, dous dos seus principais competidores. Até entón non había fusión entre as tres empresas, e aínda se publican libros baixo as marcas Lisboa Editora e Areal Editores. Máis recentemente, Porto Editora ampliou o seu catálogo á área de Literatura. Para iso creou unha división editorial literaria no Porto e outra en Lisboa, ambas as dúas encargadas de publicar baixo as pancartas Ideias de Ler e Albatroz. A principios de 2010, adquiriu Sextante Editora para contribuír a ampliar a área literaria.
En 2010, adquiriu o grupo Bertrand, non só para aumentar unha vez máis a súa oferta de obras e a súa participación no mercado literario, senón tamén para ampliar rapidamente a súa pequena rede de tendas e, xunto con Wook, controlar a gran maioría das vendas en liña. de libros en Portugal. Este grupo inclúe as edicións Bertrand, Quetzal, Pergaminho, Temas e Debates, Arte Plural, Contraponto, GestãoPlus e 11/17.
Tamén forman parte Círculo de Leitores e as redes de distribución e librerías do mesmo grupo. miniatura| Praça D. Filipa de Lencastre.
Lusofonía
En xaneiro de 2015, o Grupo Porto Editora anunciou a adquisición da marca e catálogo do selo Livros do Brasil, tras un ano de colaboración nas áreas de edición e distribución entre as dúas editoriais.
Tamén inviste en Angola e Mozambique, tendo creado Plural Editores Angola e Plural Editores Moçambique. Aínda hai tímidas incursións no aínda pequeno mercado de Timor-Leste. Porto Editora tamén se pronunciou recentemente sobre as touradas, inserindo nas súas publicacións textos en contra da Festa Brava.
Acordo ortográfico e léxico galego
Unha delegación de observadores galegos, formada por António Gil Hernández e José Luís Fontenla, asistiu aos traballos de elaboración do Acordo Ortográfico de 1990. A Academia Galega da Lingua Portuguesa, que defende a converxencia da fala galega coa portuguesa e a implantación do Acordo Ortográfico, forma parte dos membros consultivos da CPLP, e elaborou un vocabulario do léxico galego para incorporalo ao Vocabulário Ortográfico Comum.
Multimedia
Desde a súa primeira incursión na multimedia en 1994, Porto Editora publicou decenas de CD-ROM e DVD-ROM educativos, varios dos cales, como “Diciopédia”, convertéronse en produtos moi coñecidos e dos máis vendidos en Portugal.
Paralelamente, Porto Editora está a desenvolver un proxecto para internet dirixido a distintos usuarios: alumnos de todas as idades, pais e profesores. Para nenos de 5 a 12 anos: sitiodosmiudos.pt para aprender os primeiros números, letras e palabras, mentres se dan os primeiros pasos en internet; edusurfa.pt é un sitio para adolescentes con temas como cine, teatro, música ou libros así como materias escolares; para pais, profesores e toda a comunidade educativa, educare.pt ofrece unha ampla cobertura informativa da realidade educativa portuguesa, e tamén artigos, arquivos e reportaxes dalgunhas das personalidades máis coñecidas da pedagoxía, a psicoloxía, pediatría e outras áreas relacionadas coa educación.
En comercio electrónico, Wook.pt é un proxecto exitoso implementado por Porto Editora. Aquí pódense atopar todos os libros, produtos multimedia e videoxogos publicados e lanzados en Portugal, xunto con libros en inglés, francés e español, o que supón 6 millóns de libros dispoñibles para entrega inmediata ou curta. Wook.pt, cos seus 500.000 clientes rexistrados, foi distinguido con frecuencia con premios e mencionado positivamente nos medios.
Polémica
En 2019, Porto Editora publicou un libro de texto de Filosofía de ensino secundario, que daba un exemplo de siloxismo abordando o tema taurino nos seguintes termos: "A tortura dos animais taurinos é inxusta, as corridas de touros torturan aos animais, polo tanto, as touradas son inxustas". Esta edición xerou unha polémica entre os seguidores da actividade, difundida principalmente a través das redes sociais. A editorial emitiu entón un comunicado sostendo que era simplemente un exemplo didáctico sen pretensión de xuízo de valor.
XVI dinastía exipcia
Esta dinastía, xunto coas dinastías XV e XVII, combínanse a miúdo baixo o título de grupo, Segundo período intermedio (ca. 1650-1580 a.C.), período que viu a división entre o Alto e Baixo Exipto, os faraóns de Tebas e os faraóns Hicsos da XV dinastía con sede en Avaris. Tendo sido considerada en primeira instancia unha dinastía hicsa en lugar de Tebana, a súa cronoloxía e orixe étnica foron obxecto de intenso debate, así como a datación absoluta dos seus diversos reinados. Isto debeuse en gran medida á escaseza de restos arqueolóxicos sobreviventes deste período. Unha das principais fontes de información é a Lista real de Turín, que inclúe unha lista de 15 faraóns asociados a esta dinastía.
Contexto histórico
Agás os nomes dos faraóns, hai moi poucos datos sobre este período debido á práctica ausencia de restos arqueolóxicos, polo que os exiptólogos basean as súas teorías en análises comparativas de datación relativa nas escasas evidencias existentes.
No norte, en paralelo á evolución da XV Dinastía que gobernaba a maior parte do territorio do país, Kim Ryholt propuxo a existencia dunha dinastía de Abidos,  un reino de curta duración (20 anos), xurdiu paralelo á XVI dinastía, que gobernaría a zona próxima a Abidos. Esta hipótese é discutible e non goza de consensos dentro da comunidade académica. No sur, a XVI dinastía estaba ameazada polo reino de Kush, que a finais da XIII dinastía, aproveitou a debilidade dos gobernantes exipcios para avanzar e ocupar a zona meridional do Alto Exipto, chegando así a dominar desde a cidade de Elefantina, situada na 1ª catarata, ata Kurgus, situada entre a 4ª e 5ª catarata.
Historia
Coa derrota das dinastías XIII e  XIV, (coetáneas entre si, coincidindo probablemente o inicio da XIV coa etapa final da XIII),  polos Hicsos e o establecemento da  XV Dinastía con capital en Avaris, houbo un baleiro de poder no sur do Alto Exipto do que aproveitáronse os gobernantes locais, quizais relacionados cos herdeiros da XIII dinastía, para formar unha nova dinastía, a XVI, con capital  Tebas.
A súa área de influencia limitouse sempre á zona de Tebas, pero hai probas de que nalgún momento podería ter alcanzado polo menos desde Hu ata Edfu, estando limitada ao norte polos propios Hicsos e ao sur polo reino de Kush. A historia da XVI dinastía estivo marcada pola sucesión de numerosos faraóns de reinados breves, probables fames negras e o conflito cos gobernantes da XV dinastía, acabou levando á captura polos Hicsos da cidade de Tebas e con ela o final da dinastía. Os tebanos non tardaron en recuperar o control do sur do país, o que provocou o establecemento da XVII dinastía, a posterior expulsión dos Hicsos e o comezo do Imperio Novo. thumb | A caixa cosmética da raíña [[Montuhotep (raíña) | Montuhotep]]
Cronoloxía
thumb | [[Lista real de Turín. A columna 10 (fila 30) e a columna 11 (filas 1-15) corresponden á XVI dinastía]] Segundo o epítome da Aegyptiaka de Manetón, que fornece versións contraditorias dos faraóns da XVI dinastía, a súa identificación sería a seguinte: "A XVI dinastía foi tamén de reis pastores [hicsos] en número de 32. Reinaron durante 518 anos. Sincelo segundo Xulio Africano"
"A XVI dinastía estaba formada por cinco faraóns de Tebas, que reinaron 190 anos. Sincelo segundo Eusebio de Cesarea"
"A XVI dinastía estaba formada por cinco faraóns de Tebas, que reinaron 190 anos. Versión armenia de Eusebio de Cesarea"
Inicialmente déuselle credibilidade á versión de Manetón da orixe hicsa, e a cronoloxía proposta por Jürgen von Beckerath converteuse no estándar "de facto". Novos achados arqueolóxicos, así como unha recente restauración e estudo da Lista real de Turín por Kim Ryholt, fan que varios exiptólogos actuais defendan a orixe tebana da dinastía, e ten unha duración aproximada de entre 60 a 70 anos. Non obstante, a datación absoluta dos reinados individuais aínda se debate.
Faraóns
Os estudosos propuxeron diversos listaxes cronolóxicos e listas de faraóns para esta dinastía. Estas listas divídense en dúas categorías: aquelas que supoñen que a XVI Dinastía eran vasalos dos Hicsos, como defendían Jürgen von Beckerath e Wolfgang Helck, e os que supoñen que a XVI Dinastía era un reino tebano independente, como propuxo recentemente Kim Ryholt.
Reino independente de Tebas
No seu estudo de 1997 sobre o Segundo período intermedio, o exiptólogo danés Kim Ryholt argumenta que a XVI Dinastía era un reino tebano independente. A partir da reconstrución de Ryholt da lista real de Turín, poden asociarse 15 faraóns á dinastía, varios dos cales están testemuñados por fontes contemporáneas. Se ben os gobernantes probablemente tiñan a súa sede en Tebas, algúns puideron ser gobernantes locais doutras cidades importantes do alto Exipto, incluíndo Abidos, El Kab e Edfu. Polo reinado de Nebiriau I, o reino controlado pola XVI Dinastía estendíase polo menos no norte ata Hu e ao sur ata Edfu. Non figura no canon de Turín (despois Ryholt) Wepwawetemsaf, quen deixou unha estela en Abidos e probablemente fose un faraón local da dinastía Abidos.
Ryholt ofrece a lista de faraóns da XVI Dinastía como se mostra na táboa seguinte. Outros, como Helck, Vandersleyen, Bennett combinan algúns destes gobernantes coa XVII dinastía exipcia. A lista de gobernantes dase aquí segundo Kim Ryholt e supostamente está en orde cronolóxica:
Os faraóns adicionais clasifícanse como pertencentes a esta dinastía por Kim Ryholt, pero a súa posición cronolóxica é incerta. Quizais correspondan aos cinco últimos faraóns do canon de Turín:
Nerios
Os celtas nerios (Celtici Nerii) son mencionados por primeira vez na lápida da tumba dun nobre nerio chamado Tássionos ou Taśiioono, nunha inscrición tartesa da Idade de Bronce descuberta en Fonte Velha, na freguesía de Bensafrim, no concello de Lagos (Portugal). Esta é primeira referencia documentada dun nobre galaico que se coñece. A inscrición contén tamén a máis antiga cita a Galicia (Galtia). Ademais, cita aos deuses lugos ou lugoues como divindades tutelares dos nerios.
Etimoloxía
É posible que o nome dos nerios proveña da raíz celta *nero-, que quere dicir “forza, grandeza”. Esta palabra atópase tamén no galés antigo *nar, é dicir "xefe", que hoxe é *nêr, "señor", en galés moderno.
O topónimo da comarca da Terra de Soneira, que aparece recollido en textos medievais como Somnaria, Sonaria ou Subnaria, podería derivar dos nerios. Existen dúas teorías sobre a etimoloxía do topónimo. O estudoso Fernando Cabeza Quiles faino derivar de Seminaria, que se le nun documento do século IX. Outros autores inclínanse pola expresión Sub Neria, é dicir a parte baixa da comarca poboada polos nerios, que daquela estaba habitada polos seus veciños supertamarcos.
Historia
Segundo a Naturalis historia de Plinio o Vello, antes da romanización de Galicia a zona de Fisterra estaba poboada pola tribo galaica dos nerios, que despois quedaron integrados no conventus lucensis. Esta denominación foi seguida por Tolomeo e Estrabón.
Pomponio Mela foi outro dos autores que no século I describiu a tribo dos nerios no seu De Chorographia:
Segundo Estrabón, esta tribo vivía nas proximidades de Nerium, chamado Promontorium Celticum (identificado co cabo Fisterra), e situou a súa orixe como parentes dos celtas do Anas, ou o Guadiana. Segundo el, unha póla destes celtas do sur foi a que se desprazou cara ao norte ocupando partes de Lusitania e Gallaecia. Daquela, segundo Estrabón os nerios eran descendentes de tribos celtas provenientes da rexión sur de Celtiberia.
Restos arqueolóxicos
miniatura|250px|esquerda|Castro de Castromiñán ou Torre do Castelo, en [[Fisterra.]] En 1914, na zona das parroquias de Duio atopáronse machadas de sílex, pontóns (nas Escaselas), puntas de lanzas de cobre biseladas (a pouca profundidade preto da praia da Langosteira), anacos de cerámica e de tellas de tipo romana (zona Rucheira) e en Denle algunhas moedas e medallas. Nunha destas líanse as inscricións "nerenh" ou "nerimen". Os restos atopados suxiren un importante asentamento lacustre que máis tarde sería romanizado.
Na aldea de Duio só se catalogou un castro, o castro das Croas, así como a fortaleza de Castromiñán.
Vilaspesa, Fontecuberta, Palas de Rei
Vilaspesa é un lugar da parroquia de Fontecuberta no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 26 habitantes, dos cales 16 eran homes e 10 eran mulleres.
Adolfus
miniatura|240px|Adolfus jacksoni macho. Vistas anterior e posterior, e cabeza de perfil
O xénero é endémico da África subsahariana.
Etimoloxía
O nome científico Adolfus, foi unha homenaxe a Adolfo Federico de Mecklemburgo, explorador alemán en África e político colonoial.
Especies
Na actualidade recoñécense no xénero a seguintes seis especies:
Hábitat
As especies de Adolfus habitan en bosques e prados. Adolfus jacksoni habita tamén en ambientes urbanos. Adolfus alleni rexistrouse até 4 500 m sobre o nivel do mar.
Catacterísticas
As especies do xénero Adolfus adoitan seren lacértidos relativamente grandes, xa que miden entre os 55 e os 84 mm de lonxitude desde o fociño até a abertura posterior da fenda cloacal, excepto Adolfus masavaensis, que é moito máis pequeno, xa que mide só de 39 a 56 mm.
A cola é cilíndrica, sen franxas laterais, e relativamente longa, unhas 1,7-2 veces da lonxitude citada.
En Adolfus jacksoni o tamaño da posta é de 3 a 5 ovos.
Chouso Vello, Lestedo, Palas de Rei
Chouso Vello é un lugar da parroquia de Lestedo no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 1 habitante, un home.
Xan Xove
Xan Xosé Jove González e máis coñecido como Xan Xove, nado en Viveiro en 1977, é un gaiteiro, sindicalista e político galego.
A Pontexil, Guillade, Ponteareas
A Pontexil é un lugar da parroquia de Guillade no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 27 habitantes (16 homes e 11 mulleres).