cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tarxeta intelixente
Historia
As empresas MasterCard, Visa e Europay chegaron a un acordo en 1993 para traballar conxuntamente no desenvolvemento das especificacións de uso das tarxetas intelixentes en tarxetas de pago, tanto de crédito como de débito. A primeira versión do sistema EMV foi desenvolta en 1994. En 1998 estaba dispoñible unha versión estable. EMVco, a empresa responsable do mantemento do sistema a longo prazo, incrementou a especificación no 2000, e máis recentemente no 2004. O obxectivo de EMVco é asegurar ás institucións financeiras e ós distribuidores que as especificacións serán compatibles cara atrás coa versión de 1998.
As tarxetas intelixentes con interfaces sen contacto estanse a transformar nun medio popular para aplicacións de pago coma o transporte público. Estándares deste tipo de interoperabilidade foron publicados no Reino Unido (ITSO) e Europa (IOPTA).
As tarxetas intelixentes tamén son usadas na identificación do persoal das diferentes empresas. Tarxetas de identificación, licenzas de conducir están indo a máis, e as tarxetas intelixentes sen contacto xa están a ser integradas en pasaportes ICAO pra asegura-la seguridade nas viaxes internacionais.
Tarxeta Intelixente de Contacto
A serie de estándares ISO/IEC 7816 e ISO/IEC 7810 definen:
Tarxetas Intelixentes sen Contacto
O segundo tipo é a tarxeta intelixente sen contacto na que o chip comunícase co lector de tarxetas mediante indución a unha taxa de transferencia de 106 a 848 Qb/s).
O estándar de comunicación destas tarxetas é o ISO/IEC 14443 do ano 2001. Define dous tipos de tarxetas sen contacto ("A" e "B"), permitidos para distancias de comunicación de ata 10 cm. Houbo varias propostas para a ISO 14443 tipos C, D, E e F que aínda teñen que remata-lo proceso de estandarización. Un estándar alternativo de tarxetas intelixentes sen contacto é o ISO 15693, o cal permite a comunicación a distancias de ata 50 cm.
Un exemplo do amplo uso destas é a tarxeta Octopus en Hong Kong, que emprega o estándar anterior ao ISO/IEC 14443. A seguinte táboa mostra as tarxetas intelixentes usadas no transporte público.
Coma
A coma ou vírgula (,) é un signo de puntuación que sinala unha breve pausa que se produce dentro do enunciado.
Historia
No século III antes de Cristo, Aristófanes de Bizancio inventou un sistema de puntos (distinctiones) para separar versos e indicar a cantidade de aire que era preciso tomar para ler en voz alta o texto. As distintas lonxitudes das pausas eran sinaladas por un punto inferior, medio ou superior. O punto medio ou media distinctio ( · ) equivalía ao concepto actual de coma.
Tarxeta intelixente
Tarxetas Intelixentes sen Contacto
miniatura|esquerda|Tarxeta intelixente sen contacto empregada para pagar o transporte público en [[Helsinqui.]]
Coma
Historia
O símbolo actual descenda da barra diagonal ou virgula suspensiva ( / ), empregada entre os séculos XIII e XVII para representar unha pausa. A coma moderna foi empregada por primeira vez por Aldo Manuzio.
Tarxeta intelixente
Tarxetas Intelixentes sen Contacto
Unha tecnoloxía sen contacto relacionada é a RFID (identificación por radio frecuencia - Radio Frequency IDentification). Nalgúns casos pode ser utilizado para aplicacións semellantes ás tarxetas intelixentes sen contacto, como a peaxe electrónica. As RFID polo xeral non inclúen memoria de escritura ou micro controladores como as tarxetas intelixentes sen contacto.
Coma
Outros usos
En Matemáticas a coma emprégase en moitos contextos:
Tarxeta intelixente
Tarxetas Intelixentes sen Contacto
Existen tarxetas con interfaces duais que implementan as interfaces sen contacto e con contacto con algo de almacenamento compartido e procesamento. Un exemplo é a tarxeta de identificación chamada MyKad en Malaisia, que usa un chip Proton de contacto e un chip sen contacto MIFARE (ISO 14443A).-->
Aplicacións
As aplicacións das tarxetas intelixentes inclúen o seu uso coma tarxeta de crédito, SIM para telefonía móbil, tarxetas de autorización para televisión por pago, identificación de alta seguridade, tarxetas de control de aceso e como tarxetas de pago do transporte público.
As tarxetas intelixentes tamén son empregadas como un moedeiro electrónico. O chip da tarxeta intelixente pode ser cargado con diñeiro e poden ser utilizados en parquímetros, máquinas expendedoras e outros mercados. Protocolos criptográficos protexen o intercambio de diñeiro entre a tarxeta intelixente e a máquina receptora.
10 de agosto
O 10 de agosto é o 222º día do ano no calendario gregoriano e o 223º nos anos bisestos. Quedan 143 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|dereita| Basilio Álvarez. miniatura|100px| Jean-François Lyotard
Mortes
miniatura|100px| Waldo Álvarez Insua
Outros
Os 366 días do ano
Catecolamina
miniatura|80px|[[Catecol.]] miniatura|140px|[[Dopamina.]] miniatura|140px|[[Noradrenalina (norepinefrina).]] miniatura|140px|[[Adrenalina (epinefrina).]] As catecolaminas son moléculas que posúen un núcleo de catecol (ou grupo 1,2-dihidroxibenceno), que consiste nun anel de benceno con dous grupos hidroxilo, e unha cadea lateral amina. Entre as catecolaminas inclúense a dopamina, e as hormonas da medula adrenal adrenalina (epinefrina) e noradrenalina (norepinefrina) liberadas en resposta ao estrés. Derivan do aminoácido tirosina.
No corpo humano, as catecolaminas máis abundantes son a adrenalina (epinefrina), noradrenalina (norepinefrina) e dopamina, todas elas producidas a partir de fenilalanina e tirosina (e a propia tirosina deriva da fenilalanina). Funcionan como neurotransmisores e hormonas. Varias drogas psicoestimulantes son análogos das catecolaminas.
As catecolaminas son hidrosolubles e poden unirse a proteínas do plasma, polo que poden circular na corrente sanguínea.
Estrutura
As catecolaminas teñen unha estrutura distintiva formada por un anel bencénico con dous grupos hidroxilo, unha cadea intermedia etilo (de dous carbonos) e un grupo amino terminal. As feniletanolaminas como a noradrenalina teñen un grupo hidroxilo na cadea etilo.
Localización
As catecolaminas prodúcenas principalmente as células cromafíns da medula adrenal e as fibras postganglionares do sistema nervioso simpático. A dopamina, que actúa como neurotransmisor no sistema nervioso central, prodúcena principalmente os corpos neuronais en dúas áreas do tronco cerebral: a substancia negra e a área tegmental ventral. A noradrenalina (norepinefrina) prodúcese nos corpos das células pigmentadas de melanina do locus ceruleus e na medula adrenal. A adrenalina (epinefrina) prodúcese no sistema nervioso central e na medula adrenal.
Síntese
A dopamina é a primeira catecolamina sintetizada a partir da DOPA. A noradrenalina e adrenalina derivan de ulteriores modificacións da dopamina. O encima dopamina hidroxilase require cobre como cofactor e a DOPA descarboxilase require fosfato de piridoxal. A reacción limitante da ruta de biosíntese das catecolaminas é a hidroxilación da tirosina. miniatura|400px|centro|Síntese de catecolaminas. A síntese de catecolaminas é inhibida pola alfa-metil-p-tirosine (AMPT), a cal inhibe a tirosina hidroxilase.
Degradación
As catecolaminas teñen unha vida media de poucos minutos cando circulan polo sangue. Poden ser degradadas por metilación por catecol-O-metitransferases (COMT) ou por desaminación por monoamino oxidases (MAO).
As anfetaminas e os inhibidores da monoamino oxidase (MAOIs) únense ás MAO inhibindo a súa acción degradativa de catecolaminas. Esta é a a razón principal pola que os efectos das anfetaminas teñen unha duración media maior cós da cocaína e outras substancias. As anfetaminas non só causan a liberación de dopamina, adrenalina, e noradrenalina no sangue senón tamén suprimen a súa reabsorción.
Modulación
As catecolaminas noradrenalina e dopamina, actúan como neuromoduladores no sistema nervioso central e como hormonas na circulación sanguínea. A noradrenalina é un neuromodulador do sistema nervioso simpático periférico pero está tamén presente no sangue (principalmente debido ao derramo dos excedentes liberados nas sinapses do sistema nervioso simpático).
Os niveis altos de catecolaminas no sangue están asociados co estrés, o cal pode ser orixinado por reaccións psicolóxicas ou por estresantes ambientais como os ruídos fortes, luz intensa, ou a hipoglicemia.
Poden aparecer niveis extermadamente altos de catecolaminas (tamén denominados toxicidade das catecolaminas) nos traumas do sistema nervioso central debido á estimulación e/ou dano dos núcleos do tronco cerebral, en concreto os núcleos que afectan ao sistema nervioso simpático.
Tamén poden causar niveis extremadamente altos de catecolaminas os tumores neuroendócrinos na medula adrenal, como o feocromocitoma.
Outra causa de ter niveis altos de catecolaminas pode ser a deficiencia de monoamino oxidase A (MAO-A). A MAO-A é un dos encimas responsables da degradación destes neurotransmisores, así a súa deficiencia incrementa a biodispoñibilidade de catecolaminas considerablemente. Aparece en ausencia de feocromocitoma, tumores neuroendócrinos, e síndrome carcinoide, pero parécese moito á síndrome carcinoide no rubor facial e na agresividade.
Efectos
As catecolaminas causan cambios fisiolóxicos xerais que preparan o corpo para a actividade física (resposta de loita ou fuxida). Algúns efectos típicos son: incrementar a frecuencia cardíaca, presión arterial, niveis de glicosa no sangue, e unha reacción xeral do sistema nervioso simpático. Algúns fármacos como o tolcapone (un inhibidor central dos encimas COMT), elevan os niveis de todas as catecolaminas.
Funcións nas plantas
Atopouse a presenza de catecolaminas en 44 familias de plantas, aínda que non se determinaron as súas funcións metabólicas esenciais. Son precursores de certos alcaloides (benzo[c]fenantridinas), que son ingredientes de certos extractos medicinais de plantas, e foron implicadas en funcións protectoras contra os insectos, danos, e na destoxificación do nitróxeno, e na promoción do crecemento dos tecidos vexetais, embrioxénese somática a partir de cultivos celulares e na floración. Nas plantas as catecolaminas inhiben a oxidación do ácido indolacético, potencian a biosíntese do etileno, e aumentan sinerxicamente os efectos das xiberelinas.
Lugares de Ponteceso
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Ponteceso.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Ponteceso
Teito (casa)
miniatura|250px|Teito no lago del valle, en [[Parque Natural de Somiedo|Somiedo (Asturias).]]
Teito ou casa de teito (tamén chamada de  teitu ) é unha edificación de pedra con cuberta vexetal de xestas ou colmo de centeo típica do occidente asturiano e leonés, especialmente na zona de Somiedo en Asturias, nas comarcas leonesas dos Ancares e A Cabreira. Moi relacionadas coas pallozas de Galicia e León coas que case estreman.
Teito é en realidade unha voz asturleonesa, que como en galego, designa calquera cuberta feita con material vexetal (coñecidas en galego coma colmados ou colmas). Por extensión chamouse teito ao edificio en si, sempre que a súa cuberta sexa vexetal. O teito asturiano ten moita relación coa palloza galega-leonesa dos Ancares, en canto ao colmado se refire, aínda que se diferencian na forma e estrutura do edificio habitacional que acubilla dita cuberta (planta arredondada nas pallozas e cadrada nos teitos); diferénciase tamén na súa localización xeográfica e na distribución do espazo. En Asturias e León prefírese a voz teito, mentres que en Galicia utilízase a voz palloza ou pallaza.
As construcións con teito pertencen á arquitectura popular autóctona, destinadas a vivendas, palleiras, alpendres, cortes, hórreos e outros pequenos edificio auxiliares. Coma ocorreu coas construcións de colmado en Galicia, de todas estas construcións, resistiron o paso do tempo as cabanas, os hórreos, as palleiras e algún máis. As vivendas ou ben foron desaparecendo ou se modificaron ostensibelmente. Nalgúns casos mantivéronse até finais do século XX e comezos do XXI, até a morte dos seus propietarios. Algunhas destas casas mantiveron a súa vida por terse convertido en museos etnográficos ou por ter cambiado o seu uso rehabilitándoas coma cortes ou palleiras.
Orixe e evolución
As casas habitacionais con teito, formando pequenas aldeas de tempada ou espalladas ao longo da xeografía asturiana e leonesa, foron herdanza das casas que configuraron os castros. A planta circular dos castros é considerada como a máis antiga (semellante á planta das pallozas galegas), mais nalgún deles coexistiu coa planta rectangular. As orixes dos castros peninsulares remóntanse ao final do bronce tardío. Teñen afinidades coa cultura atlántica e son anteriores á cultura céltica de Hallstatt e La Tène aparecidas no centro de Europa.
Durante a segunda metade do milenio I a. C., a poboación foi cambiando de lugar asentándose en terras axeitadas para o cultivo. As casas seguiron sendo circulares ao principio e máis tarde fóronse construíndo rectangulares como viña ocorrendo no resto da península. Os arqueólogos sacron á luz enclaves que así o demostran, pertencentes ao primeiro milenio a. C.:
miniatura|left|Casa con teito en [[Campo da Lagúa (Vilafranca do Bierzo).]] No territorio astur-leonés e en Galicia estas casas-vivenda tiñan os seus correspondentes edificacións tamén con colmado que servían para as tarefas agrícolas e gandeiras. Son testemuña da evolución da vida rural desde os primeiros agricultores do Neolítico. Moitos destes edificios perduraron en maior ou menor cantidade até o século XXI mostrando o que puideron ser as casas con teito, casas habitacionais desaparecidas ou transformadas a maioría, tanto na súa estrutura como no seu uso. Estes edificios anexos (hórreos, cortes, alpendres, palleirasn etc.) se mantiveron grazas á súa situación xeográfica en lugares estratéxicos, protexidos pola natureza. A súa pervivencia débese tamén a que esas zonas non chegaron nunca a ser enteiramente colonizadas por Roma polo que os métodos de construción dos romanos non cambiaron nin influíron nunca nos métodos ancestrais destas xentes.
Xunto ás primeiras casas circulares habitacionais existiron uns cercados que ás veces acadaban unha altura de 2 m, construídos con pedra cando era doada de obter ou con madeira. Nestes cerrumes gardábse o gado. Téñense identificado estas cortes ou estábulos polo tupido nivel de esterco atopado. Este sistema evolucionou durante o tempo protohistórico cando a corte pasou a formar parte da propia casa, cuxo exemplo máis coñecido e perdurábel é a palloza dos Ancares. Os arqueólogos consideran que foi esta a grande innovación do período protohistórico nas construcións do norte da península e do norte europeo e que é posíbel que influíse tanto o clima como a necesidade de manter os animais ben vixiados día e noite ao seren a súa gran riqueza e obxecto de subsistencia.
No noroeste da Península Ibérica o colmado foi predominante até o século XX, por mor das súas propiedades como illante térmico, superiores ás doutras cubertas como a lousa: o colmo pode manter a temperatura no interior dun cuarto quecido cun lume a uns 15 °C polo inverno, incluso en zonas de montaña onde as temperaturas medias mínimas non adoitan superar os 2 °C; á vez, a cuberta vexetal tamén conserva o ambiente fresco na vivenda durante os días calorosos. Un teito ben confeccionado e arranxado periodicamente dura uns vinte anos. O principal inconveniente dos teitos radicaba na súa maior propensión a ser un punto de inicio e propagación de lumes, e era habitual que varios edificios ou incluso vilass enteiras quedasen destruídas ao prenderen as lapas nos colmados. O elevado risco de incendio deixou a súa marca tanto nas técnicas de construción como nas leis e ordenanzas das poboacións, entre as que se poden mencionar a prohibición de facer pan durante a noite, e a inspección periódica rigorosa de fornos e lareiras; tamén foi un factor importante na gradual substitución pola lousa ou a tella nos edificios destinados á habitación durante o século XX e á gradual restrición do uso de colmados en construcións auxiliares illadas das vivendas.
Estado de conservación no século XXI
miniatura|Exemplo de deterioración e abandono dun teito en [[Campo da Lagúa (Vilafranca do Bierzo). Quedou ao descuberto a súa armazón de madeira.]] Nos primeiros anos do século XXI apréciase por unha banda unha alarmante diminución dos teitos e cubertas de colmo en xeral, incluso da casa enteira. Son difíciles de conservar, as familias que os mantiñan van desaparecendo ou emigrando e a razón da súa existencia, o uso, tamén desaparece en moitos casos. A emigración supuxo nalgunhas rexións unha diminución drástica da superficie dedicada ao cultivo do centeo, privando ás zonas onde se usa este material da materia prima para reparar e confeccionar os colmados: por exemplo, na comarca leonesa de Omaña, moitos teitos comezaron a se cubrir con fibrocemento a partir dos anos 70 por este motivo. Nalgúns concellos aprobáronse ordenanzas sobre teitos de colmo que contribuíron á súa desaparición.
Por outra banda, xa desde os últimos anos do século XX xorde un grande interese pola conservación destes teitos, tanto por parte dos descendentes dos propietarios como das autoridades e arqueólogos xunto cos etnólogos. Concéntrase este interese en Asturias, sobre todo nos concellos de Somiedo e Teberga, onde se encontran os máis extensos conxuntos de cabanas teitadas bastante ben conservadas. A creación do Parque Natural de Somiedo —que é tamén Reserva da Biosfera— contribuíu a que se recoñeza a valoración das ancestrais cabanas axudando á súa conservación. Moitas seguen vivas e isto favorece as medidas de axuda e conservación.
Existen subvencións por parte dalgúns concellos, coma o de Somiedo e o de Cangas de Narcea. No ano 2007 conseguiuse axuda en Somiedo para os 373 teitos que o solicitarone en Narcea subvencionouse un 80% do gasto para reparación de colmados en hórreos. O maior problema que xorde é a falla de colmeiros (chamados en asturiano teitadores) profesionais; oficio que vai desaparecendo.
Colmeiros (teiteros). Técnicas e materiais
miniatura|Colmeiros a reparar o teito dun hórreo con materia vexetal, á forma tradicional. Os colmeiros (chamados en astur-leonés: teiteros ou teitadores) son as persoas que teñen coñecementos de abondo para reteitar as casas, cabanas e hórreos. Adoitan ou adoitaban ser os propietarios ou os arrendados —chamados llevadores—. Estas persoas no século XXI ocúpanse ademais de conseguir a oportuna subvención oficial e de reunir os membros da familia para axudar, pois ao ser un traballo complexo necesitan de varias mans. Nos máis dos casos, ademais da familia reciben a axuda dos veciños, sendo esta unha práctica de colaboración moi antiga chamada de andecha, que vén a significar colaboración.
miniatura|Feixes de [[Phragmites australis|carrizas agardando a súa colocación no teito.]] A materia vexetal dos teitos superponse sobro dun forxado de madeira (trabes e cangos) que tamén ten a súa técnica. A estrutura está concibida co propósito de ser duradeira; é bastante habitual empregar a madeira de abeleira e de capudre. Esta complexa estrutura deu lugar a un rico vocabulario ou xerga, pois cada peza, cada trabe, cada terminación, ten o seu propio nome que os identifica, como ocorre coa palloza.
É norma xeral aproveitar para a construción do teito o colmo obtido na propia colleita ou ben as plantas axeitadas que poida ofrecer a contorna. Isto ocorre non só en Asturias, León, Galicia e resto da península senón en toda a Europa onde existen colmados. En Inglaterra utilízase triticale; en Irlanda a avea; en Escocia colmo e xunco; en Gales, xunto ao colmo, carrizas e xuncos de lameiros; en Alemaña carrizas; en Dinamarca colmo de centeo, carrizas e incluso argazo; en Noruega cascas de bidueiro entrelazados con terróns de herba; en Suecia centeo e carrizas sempre acompañados de terróns de herba; a illa de Gotland é moi particular: utilízase dende tempo inmemorial unha planta moi abundante —Cladium mariscus, semellante ás xuncas— que os nativos chaman de ag; en Islandia está documentado dende o Neolítico o uso dos terróns de herba, xa que carecen doutro vexetal; en Francia palla de trigo e centeo (colmo), canas e xestas; en Italia no Piemonte utilizan colmo de centeo.
No occidente asturiano e nos Ancares, nas áreas agrícolas onde se pode semementar o cereal, utilízase de preferencia o colmo de centeo. Noutras zonas que son principalmente gandeiras e onde o solo se aproveita para pastos utilízase a xesta, o piorno e outros arbustos fornecidos polo monte. Nas cabanas de teitos somedanos empréganse en maior abundancia a xesta. Emprégase ademais a pudia (Genista florida). Outro material vexetal é a uz que abunda nas montañas de Somiedo. Son os chamados teitos de escoba moi abundantes nas cabanas de Somiedo, Teberga
miniatura|left|Mallo, coñecido coma mayal en Asturias. Os colmeiros asturianos teñen especial preferencia polo centeo cuxo colmo é resistente e de calidade. Tradicionalmente este cereal sementábase polo outono e se apañaba en xuño ou xullo. Cortábase coa fouce procurando facelo a rentes do chan para un mellor aproveitamento. Coa palla cortada facíanse gavelas e coas gavelas, monllos maiores. Despois porcedíase a separar o gran; antigamente, isto facíase mallando os mollos co mallo, utensilio que en Asturias se facía de pau de acivro, até a aparición das máquinas de mallar. Cando o gran xa estaba ben separado facíase unha selección nos monllos separando a mellor palla que de novo ía formando outros monllos chamados xa de colmos (en asturiano cuelmos), ceibos de crebaduras e sucidade. A debulla do centeo constituía unha gran festa con participación de toda a aldea. Por outra banda íanse preparando de maneira moi especial unhas cordas feitas con palla entrelazadas pola parte da espiga; viñan a medir un metro de longo e con elas se ataban os colmos á estrutura de madeira. As cordas reciben o nome de bincayos, venceyas e bilortas.
miniatura|left|Nivelado da palla. Despois de toda esta preparación os colmeiros procedían á instalación seguindo dúas técnicas diferentes: a paleta e a beu. Todo este proceso foi transmitido por cada xeración e é o que se uso nos reteitados que aínda se conservan.
O teitado a paleta é o máis el máis afanoso e o máis caro aínda que tamén o máis duradeiro; cómpre de auténticos profesionais. O nome cólleo da ferramenta que se emprega para o nivelado do colmo e outras angueiras. (É un utensilio de madeira que ten forma de espada de 65 cm de longo por 12 cm de largo.) Prepárase a tarefa encastelando en primeiro lugar xunto á casa os feixes de colmo á espera da súa colocación. Vanse colocando cara arriba sobre a estrutura de madeira coa espiga cara arriba deixando abaixo un beiril que protexerá das choivas. A partir desta ringleira vertical de monllos vanse colocando os demais, tendo en conta que se debe tapar sempre o tramo de espigas. Para as unións utilízanse os chamados tornos, uns vástagos que adoitan ser de madeira de salgueiro. Os feixes vanse igualando pola parte inferior utilizando para isto unha paleta que dá o nome a esta técnica. Se no proceso fica algún buraco entre monllo e monllo, cóbrese con máis palla ben colocada coa axuda da paleta. Na cumieira do cono ponse ás veces un pote do revés que a suxeita perfectamente. As pallozas e os hórreos dos Ancares leoneses (Balouta e Campo del Agua) están teitados con esta técnica. miniatura|250px|Pódese ver na cumieira desta palloza o beu, aínda que non a cobre por enteiro.
O teitado a beu —chamado tamén a baguna ou a vara— resulta máis económico pois non é necesario substituír toda a palla. É ademais un trabalo máis doado de realizar. Os feixes de colmo encáixanse de xeito máis sinxelo polo que hai que suxeitalos doutra forma. Coas pólas de uz ou de abeleira fabrícanse unhas cinchas ou correas trenzadas que constitúen o beu. Esas cinchas ben tortas vanse colocando circularmente sobre os feixes de colmo. Ás veces chegan a ocupar todo o teito e ás veces detéñensena metase ou no primeiro terzo. O colmado queda ben abeirado dos ventos. O cumial faise a base de atados de soga de palla e xesta.
O teitado de xestas é moi apreciado pola súa duración e consistencia. Aplícase sobre outro material que lle serve de base e que acostuma ser un arbusto tipo uz. Sobre este substrato espállanse os monllos de xesta ou xesta branca. Para o corte da xesta seguiuse tradicionalmente un rito relacionado co calendario lunar, facéndoo coincidir (o corte) co cuarto minguante; é logo cando se ten a seguridade de obter uns ramallos que poden durar até máis de doce anos. Cos ramallos de xesta vanse facendo feixes e vanse colocando ao pé da casoupa para teitar. Non hai utensilios especiais ademais da fouce e as escadas; as propias mans do colmeiro van fabricando sobre a marcha unha soga chamada cibiella coa que se atan os feixes. O colmeiro comeza o seu traballo pola parte inferior, ascendendo cara a cumieira en fileiras verticais de 1 m de largo. O monllo colócase co talo cara arriba e a póla encáixase cara abaixo; sepáranse dúas pólas e se mete a terceira no medio, clavándoa ben apertada. Os feixes de xesta ben colocados e ben apertados poden acadar un espesor de medio metro, aumentando este espesor na parte dianteira da cumieira porque se supón que é a zona máis exposta ás inclemencias do tempo. Os colmeiros realizan todo este traballo en tempo seco.
As cabanas de xesta ao seren construcións de planta rectangular requiren dunha terminación no bico especialmente deseñada para esa liña na que se xuntan as dúas abas a dúas augas. Os remates do cume fanse seguindo unha destas catro técnicas:
Carracido, Santaballa, Vilalba
Carracido é un lugar da parroquia de Santaballa, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2010 tiña 16 habitantes (5 homes e 11 mulleres).
Fondo de Vila, Sabadelle, Chantada
Fondo de Vila é un lugar na parroquia de Sabadelle, do concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 59 habitantes segundo datos do INE e do IGE deles 29 eran homes e 30 eran mulleres.
Olga Cameselle
Olga Cameselle, é unha bailarina, actriz e coreógrafa galega.
Traxectoria
É unha das precursoras da danza contemporánea na Galiza ao cofundar xunto con Christiane Boullosa, Disque Danza, a primeira compañía profesional de danza contemporánea no sur de Galicia no ano 1996. Refundouna logo como Dobre Xiro en 2003 e está á fronte da Factoría Teatro desde 1992 xunto con Alfredo Rodríguez.
Como actriz
As mortes
Koori
miniatura|dereita|230px|[[Daguerrotipo (circa 1847) descrito como "grupo de homes koorie" pola National Gallery of Victoria.]] miniatura|300px|dereita|Zona de Australia habitada polos koori Os koori (termo procedente da palabra gurri en lingua awabakal) designa ó grupo de pobos aborixes australianos que tradicionalmente ocupaban os actuais estados de Nova Gales do Sur e Victoria.
Trátase dun termo que foi adoptado por indíxenas australianos doutras áreas para referirse a si mesmos, polo que é unha palabra de uso común en moitas linguas aborixes.
Orixinalmente era unha palabra da costa norte de Nova Gales do Sur, rexistrada por primeira vez en 1834. O seu emprego espallouse alén do seu territorio habitual debido a que moitos indíxenas australianos rexeitan o uso do termo aborixe, que consideran unha imposición. Nalgunhas linguas do sueste de Australia, as palabras coorie, kori, kory, koorie, kuri, kooli ou koole significan "persoa" ou "xente". Nos anos 1960, a forma koori pasou a ser a máis usada polos indíxenas desas áreas para referirse a eles mesmos.
Ante Tomić
Ante Tomić, nado o 17 de febreiro de 1987 en Dubrovnik, RFS Iugoslavia, é un xogador croata de baloncesto profesional que xoga no Joventut Badalona da Liga ACB. Mide 2.18 metros e xoga na posición de pivote.
Traxectoria
Tomić comezou a xogar ó baloncesto na súa cidade natal, Dubrovnik, e no ano 2004 asinou co KK Zagreb. Alí gañou a copa croata en 2008, e foi elixido mellor xogador da Liga Adriática en 2009. En 2008, foi elixido na 44ª posición do Draft da NBA polos Utah Jazz, pero o seu futuro estaba lonxe da NBA.
En xaneiro de 2010, Tomić fichou por tres tempadas polo Real Madrid. Na súa primeira tempada en Madrid, o croata xogou en 16 partidos da tempada regular Liga ACB, nos que acadou 8 puntos e 5.4 rebotes por encontro. Nos playoffs fixo 9.5 puntos e 5.9 rebotes en oito partidos. Na tempada seguinte, Tomić foi incluído no mellor quinteto da liga, tras facer 10 puntos e 4 rebotes por encontro. Na tempada 2011-12, conseguiu a súa primeira Copa do Rei, despois de que o Real Madrid derrotara na final ó FC Barcelona. Ó remate da tempada, o Real Madrid decidiu non renovar o contrato de Tomić.
O 5 de xullo de 2012, Tomić asinou un contrato de tres tempadas co FC Barcelona, con opción a un máis. Na súa primeira tempada foi incluído no mellor equipo da Euroliga, e no mellor equipo da ACB. En 2014 foi elixido de novo no mellor quinteto da Euroliga.
O 27 de abril de 2015, asinou un novo contrato de tres anos co Barcelona. En maio de 2015 foi incluído no segundo mellor quinteto da Euroliga, tras facer 11.5 puntos, 7.1 rebotes e 2.3 asistencias en 28 partidos.
O 19 de xullo de 2020, Tomic asinou un contrato de dúas tempadas máis unha opcional co Joventut Badalona da Liga ACB.
Orquestra sinfónica
miniatura|Sala de concertos da [[Orquestra sinfónica de San Francisco.]] A orquestra sinfónica ou orquestra filharmónica é unha agrupación ou conxunto musical de gran tamaño que conta con varias familias de instrumentos musicais, como o vento madeira, vento metal, percusión e corda. Unha orquestra sinfónica ou filharmónica ten, xeralmente, máis de oitenta músicos na súa lista. Só nalgúns casos chega a ter máis de cen, pero o número de músicos empregados nunha interpretación particular pode variar segundo a obra que vai ser executada.
O termo «orquestra» derívase dun termo grego que se usaba para nomear á zona fronte ao escenario destinada ao coro e significa ‘lugar para bailar'.
Instrumentos musicais da orquestra sinfónica
Destes instrumentos, hai moitos que son o corazón da orquestra e nunca se renuncia a eles, e outros que son auxiliares e non sempre aparecen na orquestra, a pesar de ser parte do modelo estándar. Por exemplo, os violíns son imprescindibles pero o piano non sempre se atopa.
Director de orquestra
O director da orquestra cumpre cunha función principal respecto da orquestra sinfónica, posto que é o que a dirixe e determina a disposición dos instrumentos. É unha persoa que non só mantén o tempo da peza e da as entradas dos instrumentos para que a interpretación sexa coherente, senón que debe interpretar a partitura segundo o concepto “global”, manténdose fiel ao espírito orixinal da obra pero dando unha visión persoal. Para conseguilo, debe coñecer en profundidade a vida e obra dos compositores. O director non aparece na orquestra até o século XIX, cando realmente establecéronse os estándares de orquestra sinfónica.
Anteriormente era o primeiro violín (concertino), o clavecinista ou organista quen dirixía (continuista), e actualmente encárganse de afinar o conxunto e da colocación do director dentro do campo visual dos intérpretes. O solista nas obras sitúase xunto ao director.
Julie Guravich
Julie Guravich é unha cantante canadense residente en Ferrol, canta principalmente blues e jazz aínda que entendidos nun sentido amplo e cos repertorios máis diversos (Beatles, R & B, canción popular, música de anuncios). Nos 90 forma Acceso Norte co guitarrista ferrolán Víctor Aneiros. Fixo parte do grupo de folk Saraibas.
Canta acompañada do seu Cuarteto ou en dúo co teclista Fran Rey.
Vilachá, Bandoxa, Oza-Cesuras
Vilachá é un lugar da parroquia de Bandoxa no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Tiña 24 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 15 homes e 9 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 31 habitantes.
Soxal, Bragade, Oza-Cesuras
Soxal é un lugar da parroquia de Bragade no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 12 habitantes (4 homes e 8 mulleres).
Norma Pensado Moreno
Norma Bertha Pensado Moreno, nada en Cidade de México o 1 de maio de 1958, é unha diplomática mexicana de carreira, membro do Servizo Exterior Mexicano desde 1991. Actualmente traballa como embaixadora de México ante a Federación de Rusia e en forma concorrente ante a República de Armenia e Belarús. É a primeira muller que encabeza a embaixada de México en Rusia.
Traxectoria
A embaixadora Pensado Moreno é licenciada en Economía pola Facultade de Economía da Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM). Titulouse no ano de 1981 coa tese “América Latina: Un difícil camino a la integración".
Realizou cursos en materia de política exterior e diplomacia como “Globalization and the New Global Economy”, da Universidade de Oxford, Yale e Stanford e “Políticas de Comercio Exterior en América Latina” de CEPAL/UNCTAD/OEA/PNUD/ILPES, entre outras.
É membro asociado do Consello Mexicano de Asuntos Internacionais COMEXI.
Ingresou no Servizo Exterior Mexicano en setembro de 1991. Na Secretaría de Relacións Exteriores traballou como Directora de Intercambio Académico e Bolsas na Dirección Xeral de Asuntos Culturais (1992-1994), Directora Xeral para Europa (2004-2006) e Directora Xeral para América Latina e o Caribe (2011-2012). En 2012 foi nomeada como Subsecretaria para América Latina e o Caribe polo presidente Felipe Calderón.
No exterior, traballou como representante Alterna na Misión Permanente de México ante os Organismos das Nacións Unidas con sede en Viena, Austria (1994-1997), como Conselleira na Delegación de México ante a OCDE, en París, Francia (1998-2001) e como Xefa de Chancelería na embaixada de México en Suecia (2001-2004).
En 2006 ascendeu ao rango de embaixadora e foi nomeada Embaixadora Extraordinaria e Plenipotenciaria ante o Reino de Suecia, concorrente ante as Repúblicas de  Letonia e Lituania (2006-2011). Posteriormente, foi nomeada embaixadora ante a República de Finlandia con concorrencia ante a República de Estonia (2013-2017). Actualmente traballa como Embaixadora Extraordinaria e Plenipotenciaria ante a Federación de Rusia concorrente ante a República de Belarús e a República de Armenia, cuxo nomeamento foi en 2017.
En 2018 encabezou as accións de asistencia e protección consular dos mexicanos durante a Copa Mundial de Fútbol Rusia 2018, cuxo resultado e bo desempeño foi recoñecido pola Comisión Permanente do Congreso da Unión de México. Representou a México en numerosas conferencias e reunións internacionais no marco da ONU, a OCDE e organismos do Sistema Interamericano.
Participou en diversos foros tanto en México como en países de Europa e América Latina, como conferenciante e panelista sobre asuntos internacionais, política exterior de México, asuntos de xénero, entre outros.
Lugares das Pontes de García Rodríguez
miniatura|dereita|[[Casa do concello das Pontes de García Rodríguez.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares das Pontes de García Rodríguez
The Princess Diaries 2: Royal Engagement
The Princess Diaries 2: Royal Engagement é un filme estadounidense dirixido por Garry Marshall que foi estreado no 2004. Secuela do filme The Princess Diaries que está baseado na novela homónima de Meg Cabot.
Río Ganxes
miniatura|260px O Ganxes,ou Ganga, (devanágari: गंगा ; (IPA: ˈgænʤiz ; IAST: Gaṅgā ; na maioría das linguas da India, IPA2: ˈgəŋgaː) é un dos ríos principais do subcontinente indio, que flúe en dirección leste a través das chaira epónima do norte da India até Bangladesh. Os seus 2,510 km (1,557 mi) de percorrido comezan no Glaciar Gangotri no estado indio de Uttaranchal, na parte central do Himalaia até desembocar no golfo de Bengala, formando un vasto delta no Sundarbans. É un río sacro para os hindús, recibindo culto a través da súa divindade, personificada como a deusa Ganga.
O Ganga ou Ganxes e máis os seus tributarios, dos que destaca o río Yamuna, baña unha grande e ampla conca dunha área de preto dun millón de km2, que acollen das maiores densidades poboacionais da Terra.
O río
Nace no Glaciar Gangotri a 6.600 m de altitude no Himalaia central, onde é chamado Bhâgiratî. A 210 km da súas fontes, conflúe en Devaprayâga co torrente Alaknandâ, que baixa do Nanda Devî, a 7 800 m de altura, para formar o Ganxes propiamente dito.
Corre logo, desde Haridwâr, situada a 300 m de altitude, a través da chaira india setentrional, denominada chaira ganxética, fluíndo preguiceiramente, con pouco desnivel, no resto do seu percorrido e recollendo as augas de varios afluentes como o Yamunâ (1 300 km), o Ghaghrâ (1.080 km) que se lle xunta en Châpra, o Gandak (700 km) que se une en Hajipur, o Râmgangâ (640 km), que rende as súas augas pouco antes de Allâhâbâd, o Son ou Sone (784 km), que conflúe en Patna, o Dâmodarâ ou Dâmodâr (541 km), que verte as augas logo de Kolkata, o Koshî (700 km), un tributario que recibe en Bhagalpur, o Gumtî ou Gomatî (675 km), que se lle amete preto de Vârânasî... Desemboca no golfo de Bengala, formando un importante delta, chamado Sundarbans, onde se xunta ao río Brahmaputra. Un ramal deste delta forma o Hûglî, que baña Kolkata; outro ramal, maior, que flúe para Bangladesh é o Padmâ, que logo se une ao Brahmaputra.
Encoraxe
O río ten dous encoros principais. O primeiro preto de Haridwâr, desvía unha gran parte das augas, procedentes do Himalaia, para o canal superior do Ganxes, construído polos británicos en 1854, a fin de regar as terras dos arredores. Ese desvío de augas é a causa principal da deterioración da navegabilidade do seu curso.
O outro encoro é unha central hidroeléctrica sita cerca de Farakka, preto do punto da entrada principal do río en Bangladesh e que desvía parte das augas do Hûglî. Esta presa é unha fonte de conflitos entre a India e Bangladesh, desde a súa construción en 1975.
Xeoloxía
O subcontinente indio atópase sobre a placa índica, unha placa menor dentro da placa indoaustraliana. O seu proceso de definición xeolóxica empezou fai 75.000.000 de anos, cando, como parte do supercontinente de Gondwana, iniciouse unha deriva nordeste -que durou cincuenta millóns de anos- a través do, aínda non formado, Océano Índico. As colisións posteriores do subcontinente coa placa eurasiàtica e a subducción debaixo dela, deu lugar ao Himalaia, a cordilleira máis alta do planeta. Á antiga cama mariña inmediatamente ao sur da cordilleira do emerxente Himalaia, o movemento das placas creou un vasto canle que, despois de encherse de sedimentos achegados polo Indo e os seus afluentes e o Ganxes e os seus afluentes, formando a chaira Indoganxética.
Mito do Ganxes
Segundo lendas antigas, en tempos inmemoriais as augas do Ganxes cruzaban o ceo, mentres as terras desérticas da India perecían de sede. O rei Bhaguiratha elevou pregarias aos deuses para que o ceo regase coas súas augas as terras sedentas da India. Os deuses escoitaron as súas pregarias e enviaron as augas á terra, pero estas caeron con tal violencia que ameazaron con cegar a vida de todos os homes.
Pero entón ocorreu o milagre: Shiva, compadecido da humanidade, fixo que as augas caesen sobre a súa cabeza e escorregasen polos seus cabelos longos durante mil anos, antes de que o río sacro nacese no Himalaia, manso e moderado, sen perigo para os homes. Por iso todos os anos millóns de fieis hindús báñanse no río que veneran, para purificarse.
Sacralidade do Ganxes
miniatura|300px|dereita|Ghat (Balneario) en [[Bénarès.]] O Ganga ou Ganxes está considerado como sagrado polo hinduísmo. A inmersión no Ganxes permite que o crente lave os seus pecados e a dispersión das cinzas no río, logo da cremación do cadáver, pode beneficiar unha mellor vida futura, e mesmo atinxir a moksha ou liberación, é dicir, a saída do mundo fenoménico.
Os devotos hindús efectúan a peregrinación para se bañar nas súas augas e practicar a meditación nas súas beiras. Ao longo do percorrido fluvial do Ganxes hai varios sitios sagrados hindús, como Haridwâr (ou Hardwâr) e Vârânasî (ás veces chamado Kâshî ou Bénarès, este último o máis coñecido dos seus nomes en Occidente).
Contaminación do río
A polución do río Ganxes incrementouse de forma alarmante nos últimos anos. Os produtos que o contaminan inclúen restos das cremacións humanas, esqueletos de animais, augas residuais e desperdicios das fábricas que, día a día, afectan gravemente ás súas augas.
A isto hai que engadir que non é estraño atopar cadáveres enteiros de persoas e animais flotando nas súas augas. Existiron diversos intentos de limpar o Ganxes pero, até o momento, todos fracasaron.
Hidrometría
Media mensual do caudal (m³/s) medido na estación hidrolóxica de Farakka altitud: 19 m- conca: 833 000 km²- datos calculados para o período 1949-1973. O seu caudal mínimo é 1041 m³/s, e o máximo é de 60 000 m³/s.
Cranio
O cranio é o conxunto de ósos que forman a cabeza e rodean o encéfalo.
Ósos
Ósos que conforman o cranio:
Estes ósos forman unha serie de espazos destinados a aloxar e protexer as partes brandas da testa: sistema nervioso central, fosas nasais e cavidade oral.
Déixaas
Déixaas é o quinto disco da cantante galega Mercedes Peón. O álbum publicouse o 27 de abril de 2018. A revista británica Songlines escolleu Deixaas como un dos 15 mellores álbums europeos do ano 2018.
Neste traballo, realizado con Mónica de Nut e Ana Fernández, a maquinaria pesada convértese en instrumento e nos temas inclúense sons gravados en estaleiros navais. O son, a contorna, a roupa e mais o traballo de arte do videoclip, subliñan unha estética industrial e pesada asociada ao punk, a angustia e a ira na contracultura. Mercedes Peón explica nunha entrevista cal foi o proceso que a levou a conseguir que Navantia pasase de ser un espazo laboral convencional, adicado á construción naval, para converterse nun lugar para compor música industrial:
O director do vídeoclip, gravado en Navantia, é Alberto Castaño.
Atticus Ross
Atticus Matthew Cowper Ross, nado o 16 de xaneiro de 1968, é un músico, compositor e produtor inglés. Ross, xunto con Trent Reznor, gañou o Premio Oscar á mellor banda sonora orixinal con The Social Network no ano 2010.
Traxectoria
Atticus Ross deuse a coñecer a mediados dos anos 90 como programador do proxecto de Tim Simenon Bomb the Bass, durante a etapa dos álbums Unknown Territory e Clear. Ross traballou en varias producións e remesturas con Simenon e ademais relacionouse con antigo membro de Bad Seed Barry Adamson. Programou The Negro Inside Me e Oedipus Schmoedipus, e produciu As Above So Below antes de formar a súa propia banda, 12 Rounds, con Claudia Sarne e Adam Holden. O trío editou dous álbums, Jitterjuice (Polydor Records) e My Big Hero (Nothing Records). Un terceiro álbum foi producido por Trent Reznor para Nothing Records, pero finalmente nunca sería rematado. Tres temas dese traballo serían lanzados a través da web da banda en agosto do ano 2011.
Ross trasladouse aos Estados Unidos no ano 2000, e dende entón apareceu como programador e produtor en catro álbums de Nine Inch Nails: With Teeth, Year Zero, Ghosts I-IV (onde tamén aparece como co-compositor) e The Slip. Actuou ao vivo coa banda He performed live with the band at their farewell show at the Wiltern. Ademais de en Nine Inch Nails, traballou con Trent Reznor noutros proxectos, nos que se incluían tamén Saul Williams e Zack de la Rocha, e en 2009 co-produciu temas para a reformada Jane's Addiction ao lado de Alan Moulder.
Ademais realizou dúas coproducións con Joe Barresi, o EP de Loverman Human Nurture e o álbum de Coheed and Cambria Year of the Black Rainbow. Tamén produciu discos de Korn e Union of Knives e encargouse de producir ou remesturar cancións para artistas como Grace Jones, Perry Farrell e Telepathe.
Cine e televisión
O traballo de Ross no cine comezou no ano 2004 cando fixo a banda sonora da serie de televisión dos irmáns Hughes Touching Evil coa súa muller, Claudia Sarne, e o seu irmán, Leopold Ross. Dende entón realizou a música para dous proxectos máis dos Hughes: New York, I Love You e The Book of Eli. A banda sonora desta última foi editada a través do selo Reprise Records o 12 de xaneiro de 2010 e gañou nos premios BMI. Ross tamén foi nomeado ao premio "Descubrimento do ano" nos World Soundtrack Awards 2010. O 1 de xullo do 2010 Trent Reznor anunciou que el e Ross encargaríanse da música da película de David Fincher The Social Network. A banda sonora publicouse o 28 de setembro e con ela conseguiron o Oscar. Ross e Reznor volverían a colaborar realizando a música para The Girl With the Dragon Tattoo.
Joseph Curtis Moore
Joseph Curtis Moore, nado en 1914 e finado en 1995, foi un zoólogo estadounidense experto en roedores e zifios, que traballou no Field Museum of Natural History de Chicago.
Traxectoria
É coiñecido por ser o descritor da especie Mesoplodon carlhubbsi, no seu traballo "Recognizing certain species of beaked whales of the Pacific Ocean". The American Midland Naturalist 70: 396-428.
Abreviatura
A abreviatura Moore emprégase para recoñecr a Joseph Curtis Moore como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Equipo Unificado
dereita|miniatura|O Equipo Unificado usou a [[bandeira olímpica no canto da súa bandeira nacional.]] Equipo Unificado  foi o nome empregado polos equipos deportivos das antigas repúblicas da Unión Soviética (excepto os Países bálticos) nos Xogos Olímpicos de inverno de 1992 en Albertville e nos Xogos Olímpicos de 1992 en Barcelona. O nome oficial en francés foi Équipe Unifiée.
Pablo Jesús Rodríguez Méndez
Pablo Jesús Rodríguez Méndez, nado en Viveiro o 7 de xuño de 1975, é un exfutbolista galego, que xogaba de defensa e centrocampista.
Equipo Unificado
Historia
Durante os Xogos Olímpicos de Inverno empregouse a bandeira olímpica na cerimonia de apertura e nas cerimonias de entrega de medallas, e soaba o himno olímpico cando un deportista do Equipo Unificado conseguía unha medalla de ouro. Isto repetiuse nos Xogos Olímpicos de Verán excepto cos deportistas individuais, que pese a que competían co mesmo uniforme, izábase a bandeira do seu país de orixe se gañaban unha medalla e soaba o himno cando acadaban o ouro.
Centaurus
Características notables
En Centaurus atópase Proxima Centauri, a estrela coñecida máis próxima ó Sol, situada a 4,22 anos luz de distancia. É unha anana vermella moito menos luminosa có Sol e unha estrela fulgurante. Alpha Centauri, a cuarta estrela máis brillante do firmamento nocturno, é unha estrela binaria coa que Proxima Centauri parece estar gravitacionalmente ligada, formando un sistema estelar triplo. β Centauri, chamada Hadar ou Agena, é outra estrela na constelación de primeira magnitude.