cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gran Premio do oeste dos Estados Unidos de 1981
Resumo
Na pista, na cualificación final, Riccardo Patrese e Alan Jones disputaron o primeiro posto varias veces durante a sesión. Patrese finalmente logrou a pole, conseguindo a súa primeira pole e a primeira (e única) para o seu equipo Arrows, por 0´01 segundos. O compañeiro de Jones en Williams Carlos Reutemann foi terceiro, seguido de Nelson Piquet co Brabham, o Ferrari de Gilles Villeneuve e Mario Andretti na súa primeira carreira con Alfa Romeo.
O tempo do domingo era perfecto, pero a primeira volta non o foi. Villeneuve fixo un adiantamento salvaxe pola parte exterior da grella e brevemente tomou a dianteira, pero freou na forquita Queens demasiado tarde e saíuse da pista, Patrese e a parella de Williams, Reutemann e Jones pasárono. Villeneuve foi capaz de reincorporarse cuarto, en tanto Andrea de Cesaris co seu McLaren batía con Alain Prost, quedando os dous fóra da carreira. Rebaque tamén se viu involucrado pero puido continuar cunha picada para poñer os catro pneumáticos novos. Logo dunha volta, a orde era Patrese, Reutemann, Jones, Villeneuve, Piquet, Didier Pironi, Cheever e Andretti.
Na primeira parte da carreira, Patrese sacou a Reutemann ao redor dun segundo, con Jones outros tres segundos detrás. Pironi, cambiou lugares con Villeneuve (quinto e terceiro), lideraba unha caravana de coches con Piquet tratando desesperadamente de adiantar.
A volta 17 foi mala para Ferrari Piquet finalmente pasou a Pironi e Villeneuve retirouse cun eixe de transmisión roto. Na volta 25, Reutemann tomou o liderado de Patrese só unha volta antes de Patrese entrase en boxes por un fallo do motor. Reincorporouse á carreira, pero logo de dúas paradas máis polo mesmo problema, finalmente retirouse co sistema de combustible roto.
Na volta 41, Jacques Laffite, Bruno Giacomelli e Jan Lammers retiráronse logo dunha colisión múltiple. A retirada de Laffite interrompeu unha batalla prolongada con Pironi, Cheever e Andretti polo cuarto lugar. Andretti pasou a Cheever na volta 43, e logo negociou o cuarto posto varias veces con Pironi, antes de tomar finalmente a posición na volta 54. O Ferrari de Pironi sufriu un problema de alimentación de combustible e Cheever tamén foi capaz de ir polo quinto posto. Ao facer o adiantamento, danou e perdeu a súa segunda marcha, a máis utilizada no estreito circuíto urbano.
As posicións mantivéronse igual na última parte da carreira con Jones e Reutemann logrando o terceiro dobrete consecutivo para Williams. Piquet, logo de perder a súa oportunidade de ir polos líderes embotellado detrás de Pironi, finalizou terceiro, a 35 segundos. Mario Andretti quedou cuarto diante dos seus seareiros, xusto por diante do seu compatriota de Tyrrell, Eddie Cheever, que foi quinto. Era a primeira vez que dous estadounidenses terminaban nos puntos desde Andretti e Mark Donohue no Gran Premio de Suecia de 1975.
-651
Outros
Historia ano a ano
Llorenç Rifé
Llorenç Rifé Climent, nado en Sant Celoni (Barcelona) o 5 de febreiro de 1938 e finado o 9 de xaneiro de 2021, foi un futbolista español. Xogaba de defensa.
Pyramiden
dereita|miniatura|Localización de Pyramiden, na parte central da illa Spitsbergen. Pyramiden (en noruegués significa "a pirámide"; en ruso escríbese Пирамида, transcrito como "Piramida") foi un asentamento mineiro de carbón soviético no arquipélago de Svalbard, Noruega. Actualmente, só unha persoa a habita no inverno e pode chegar a ter dez no verán. Fundárona os suecos en 1910, pero en 1927 foi vendida á Unión Soviética. Pyramiden pechouse en 1998 e desde entón permaneceu practicamente abandonada, coa maior parte da súa infraestrutura e dos edificios aínda en pé. Desde 2007 houbo diversas iniciativas para facer dela unha atracción turística.
Historia
miniatura|Entrada en Pyramiden, co nome en ruso e en noruegués Pyramiden está ao pé do Billefjorden na illa de Spitsbergen. A localidade está situada nas inmediacións da baía de Adolfbukta, na parte oriental de Spitsbergen, onde se sitúa o glaciar de Nordenskjøldbree. Recibiu o seu nome da homónima montaña con forma de pirámide que queda xunto á cidade. Os asentamentos máis próximos son a capital de Svalbard, Longyearbyen, a uns cincuenta quilómetros ao sur, Barentsburg, a uns cen quilómetros ao suroeste, e a pequena comunidade científica de Ny-Ålesund, cen quilómetros ao oeste.
Cando Pyramiden estaba habitada, era en gran parte autosuficiente. A importante cantidade de carbón dispoñible facía que fose posible dispor de moitas tubaxes que transportaban auga quente para a calefacción das casas, a piscina de auga salgada quente, os invernadoiros e as cortes. Co estérco de vacas, os porcos e as aves, fertilizábase os hortos en invernadoiros, onde se cultivaban entre outros, tomates, pemento s, cogombros, perexil, cebolas, leitugas e plantas ornamentais. O ano 1975 producíronse 35.000 kg de carne, 48.000 litros de leite, 110.000 ovos e 5.700 kg de verduras.
Gustei, Santa Baia de Búbal, Carballedo
Gustei é un lugar da parroquia de Santa Baia de Búbal, no concello de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 11 habitantes (6 mulleres e 5 homes).
Toponimia
O topónimo fai referencia ás terras ou casa de, en latín .
Pyramiden
Historia
O autor noruegués Kjartan Fløgstad escribiu un libro sobre Pyramiden. Un recente episodio do programa da canle de televisión History titulado A terra sen humanos estivo dedicado a esta cidade. Predíxose que, debido ao lento ritmo de decadencia nun clima fríxido, os principais edificios desta cidade abandonada seguirán sendo visibles durante outros cincocentos anos.
Na actualidade
Á parte do único habitante estable, só quedan cinco ou seis persoas que se dedican ao mantemento e algúns guías turísticos.
Pyramiden é accesible por barco ou con moto de neve desde Longyearbyen e non hai restricións para a visitar. Os edificios aínda son propiedade de Arktikugol Trust e non se permite entrar neles sen permiso, aínda que o vandalismo e o roubo de "lembranzas" se converteron nunha ameaza seria para Pyramiden, xa que contribúen a acelerar a súa degradación.
Desde 2007, a empresa Arktikugol estivo renovando o hotel e mellorando a súa infraestrutura, o que inclúe a edificicación dunha nova estación de enerxía con motores diésel, para acomodar turistas no antigo asentamento. Ata 30 traballadores estiveron vivindo no lugar todo o ano para o mantemento das instalacións e guiar os turistas que veñen de visita desde Longyearbyen. miniatura|Imaxe panorámica de Piramiden En 2009 os rusos construíron un hotel e agora pódese facer visitas guiadas en ruso, noruegués e inglés. En 2013 reabriu o hotel Tulip para poder quedar á noite en Pyramiden. Ademais, hai tamén outro quequeno hotel construído con antigos colectores preto da baía. Con todo, non hai plan ningún de renovar e reabrir o asentamento no seu conxunto.
En 2014 a cantante sueca Tove Styrke gravou un vídeo musical en Pyramiden para o seu single Borderline.
Cilio
miniatura|300px|Imaxe de [[microscopio electrónico|microscopía electrónica de varrido dunha mostra de epitelio cúbico monoestratificado dos bronquíolos, na que se observan algunhas células ciliadas.]] Un cilio (do latín cilĭum, cella, ou talvez do grego κυλίς, kilis, pálpebra ou pestana) é un orgánulo presente nas células eucariotas, que ten o aspecto dun apéndice que se proxecta desde o corpo celular con forma de pelo. Os cilios conteñen unha estrutura central altamente ordenada, constituída xeralmente por máis de 600 tipos de proteínas, inmersa no líquido do citosol e envolta pola membrana plasmática. A maioría destas proteínas forman parte de microtúbulos, que constitúen a parte central do cilio, denominada axonema.
Algúns elementos celulares como os estereocilios poden confundirse cos cilios ao microscopio óptico, pero en realidade están estruturalmente relacionados cos microvilli.
Distribución
Case todos os grupos de eucariotas posúen células ciliadas, salvo os que teñen parede celular, que carecen habitualmente deles. Isto é especialmente certo para os fungos e algas rodofíceas. En plantas os cilios son raros, pero existen salientables excepcións como os espermatozoides, de Ginkgo biloba ou Cycas revoluta e os de criptógamas. Os organismos aciliados tampouco posúen centríolos, polo que algúns científicos cren que a función específica destes é a formación de cilios ou flaxelos. Significativamente, estes organismos tampouco posúen as tubulinas "especiais" (δ, ε, ζ e η) que permiten organizar o centríolo.
Entre os seres unicelulares existen tamén células ciliadas, como os protozoos Ciliados, que están cubertos de cilios.
En vertebrados, practicamente todos os tipos celulares teñen cilios ou proceden de células que os tiveron. Os cilios móbiles forman parte do epitelio do aparato respiratorio, do epéndimo ou do aparato reprodutor, mientras que os primarios se atopan virtualmente en calquera tipo celular, como osteocitos, células do túbulo renal, fibroblastos e neuronas.
Funcións
Dada a súa ubicuidade, están implicados nas funcións máis diversas. Os cilios móbiles interveñen na propulsión de organismos unicelulares, na limpeza das vías respiratorias e no desprazamento dos gametos, mais tamén contribúen a regular o balance hídrico nos órganos excretores, a circulación de fluídos na cavidade celómica, o sistema nervioso, ou o filtrado de partículas nas branquias. Os sensoriais contribúen ao recoñecemento de individuos compatibles no emparellamento de protistas, mecanorrecepción en artrópodos, xeotaxe en moluscos, recoñecemento e fixación ao hospedador en protistas parasitos e quimiorrecepción en vertebrados.
Patoloxías
Existen moitas patoloxías derivadas do seu mal funcionamento, as denominadas "ciliopatías", como a síndrome de Kartagener, certos tipos de obesidade, a Síndrome de Laurence-Moon-Bardet-Biedl, a síndrome de von Hippel-Lindau ou a doenza poliquística renal, entre outras, e tamén nalgúns procesos de carcinoxénese.
Tipos
Podemos clasificar os cilios pola estrutura do seu axonema e pola súa función, establecendo catro grupos: móbiles con configuración axonémica 9+2, móbiles 9+0 (cilios nodais), cilios sensoriais 9+2 (cilios vestibulares e algúns nodais) e cilios sensoriais 9+0 (primarios). Destes últimos pódense derivar moitos cilios modificados en estruturas especializadas, como o dos órganos fotorreceptores ou as sensilia de insectos. Son posibles outras configuracións de microtúbulos, como 9+1, 9+3 e 9+4.
Desde un punto de vista funcional podemos dividir os cilios en dous grandes tipos: primarios e móbiles ou motrices.
Cilios motrices
Os cilios motrices preséntanse tamén nos protozoos ciliados, que os usan para a súa locomoción ou para mover líquido sobre a súa superficie.
Cilios primarios (non motrices)
No ser humano os cilios primarios atópanse en case todas as células do corpo. En comparación cos cilios motrices, os non motrices (ou primarios) só aparecen normalmente en número dun por célula; e case todas as células de mamífero teñen só un único cilio primario non motriz. Ademais, atopáronse exemplos de cilios primarios especializados en órganos sensoriais humanos como o ollo e o nariz:
Aínda que os cilios primarios se descubriron en 1898, foron pouco estudados durante un século. Só recentemente empezaron a facerse grandes progresos na comprensión da súa función. Ata a década de 1990, a opinión que prevalecía sobre eles era que se trataba dun orgánulo vestixial sen unha función importante, pero os recentes descubrimentos sobre o seu papel na fisioloxía da percepción da sensación química, transdución de sinais e control do crecemento celular, levaron aos científicos a comprender a súa importancia no funcionamento celular, xunto co descubrimento do seu papel en doenzas nas que anteriormente non se pensaba que estivesen implicados os cilios, tales como certas doenzas renais, doenzas cardíacas conxénitas, e nun grupo de ciliopatías de orixe xenética. Hoxe sabemos que os cilios primarios xogan un importante papel na función de moitos órganos do corpo humano. A visión común dos cilios primarios que ten a comunidade científica hoxe é a de consideralos como unha especie de antena celular que coordina gran número de vías celulares de envío de sinais, ás veces axustando os sinais coa motilidade celular ou coa división e diferenciación celular."
Estrutura, ensamblaxe e transporte intraflaxelar
miniatura|300px|Cilio motriz eucariota "No interior dos cilios e flaxelos hai un citoesqueleto formado por microtúbulos, chamado axonema. O axonema dun cilio primario tipicamente ten un anel de 9 dobretes externos de microtúbulos (chamado axonema 9+0), mentres que o axonema dun cilio motriz, ademais dos 9 dobretes exteriores, ten dous microtúbulos centrais adicionais (chámase axonema 9+2). O citoesqueleto do axonema actúa como unha armazón para varios complexos proteicos e proporciona sitios de unión ás proteínas motoras, tales como as cinesinas II, que transportan a outras proteínas ao longo do microtúbulo."
Os bloques con que están construídos os cilios, como as tubulinas e outras proteínas do axonema parcialmente ensambladas vanse engadindo aos extremos do cilio opostos ao corpo celular (extremo distal). Na maioría das especies a motilidade bidireccional chamada transporte intraflaxelar (TIF, ou en inglés IFT) é esencial para mover todo este material usado na construción do cilio desde o corpo celular ao lugar de ensamblaxe. O transporte intraflaxelar tamén transporta o material que se desensambla para que sexa reciclado levándoo de volta desde o extremo do cilio ao corpo celular. Regulando o equilibrio entre estes dous procesos do transporte intraflaxelar, pode manterse dinamicamente a lonxitude do cilio. A desensamblaxe do material do cilio require a acción da proteína quinase Aurora A.
Unha excepción onde non se observou esta actividade de transporte intraflaxelar é o Plasmodium falciparum, o cal é unha das especies de Plasmodium que causan a malaria nos seres humanos. Neste protozoo parasito, os cilios ensámblanse no citoplasma.
Na base do cilio, onde este se une ao corpo celular está o centro organizador de microtúbulos, chamado corpo basal. Algunhas proteínas do corpo basal, como as CEP164, ODF2 e CEP170, regulan a formación e estabilidade do cilio. A zona de transición entre o corpo basal e o axonema "serve como unha estación de acoplamento para o transporte intraflaxelar e as proteínas motoras."
"En efecto, o cilio é unha nanomáquina composta dunhas 600 proteínas en complexos moleculares, moitas das cales tamén funcionan independentemente como nanomáquinas."
Percepción do medio extracelular
"Algunhas células epiteliais son ciliadas, e normalmente aparecen como unha capa de células polarizadas formando un tubo ou túbulo cos cilios proxectándose na luz do tubo." Os cilios primarios das células epiteliais danlle á célula a capacidade de captar as sensacións químicas, térmicas e mecánicas do medio que as rodea, xa que desempeñan "unha función sensorial mediando sinalizadores específicos, incluíndo factores solubles do medio externo celular, unha función secretora na cal se libera unha proteína soluble para que teña efecto a certa distancia máis adiante no sentido do fluxo do fluído, e unha función de mediación do fluxo do fluído se os cilios son móbiles."
Movemento
Móvense ritmicamente e de forma coordinada, cada un cun movemento semellante ao do brazo dun nadador, retrocedendo en posición estendida, e en conxunto ao dun campo de trigo movido polo vento (movemento de batida coordinado). Mentres reciban a enerxía necesaria en forma de ATP os cilios seguen batendo automaticamente. O efecto é un pulo neto, que dá lugar a que a célula se desprace no seu medio, como ocorre con certos protistas e animais moi pequenos; ou que o líquido extracelular circundante sexa impulsado, que é a función que cumpren os cilios no epitelio das vías respiratorias humanas.
Coordinación e control
O control dos cilios é fundamental nos protozoos ciliados que os usan para cazar outros protozoos e alimentarse con eles. Para seguilos, acadalos, poñer o seu estoma ou "boca celular" en posición, recuando se é preciso, para logo comelos, cómpre controlar a natación. Este control conséguese por medios eléctricos. Os valores do campo eléctrico na membrana exterior do protozoo, de onde emerxen os cilios ou cilias, vense alterados polos movementos da presa próxima, xa que as presións da auga interfiren coas oscilacións ou ondas eléctricas que realizan o control.
O seu movemento axuda tamén como barreira defensiva para dificultar a entrada de microorganismos polas fosas nasais grazas a que están presentes na mucosa do nariz e dan forma e axudan a expulsar o moco.
Vía acentriolar
Nesta forma de cilioxénese a formación dos cilios comeza coa aparición de gránulos fibrosos de forma irregular no citoplasma, cun diámetro bastante constante en animais, e que varía de 40-80 nm. Usando anticorpos anti-PCM 1 descubriuse que o seu contido é similar ao dos satélites centriolares, e este material utilizarase posteriormente para a formación de centríolos. Segundo o tipo celular ou o organismo, estes gránulos parecen estar estreitamente relacionados con outros orgánulos, como o aparato de Golgi, o retículo endoplasmático, lamelas anulares ou o propio núcleo. Posteriormente estes gránulos agréganse para formar deuterosomas, aínda que se ten observado que nalgún caso (hámster chinés) a formación parece independente dos gránulos.
Hai dous tipos distintos de deuterososoma: o sólido, cun tamaño de 100-200 nm e o oco, cun tamaño duns 700 nm. A súa estrutura é distinta segundo a especie. En primates, só aparece o de tipo sólido, mientres que en roedores poden aparecer ambos. O seu papel é servir de centro organizador de centríolos e procentríolos. Este último comeza aparecendo como un anel amorfo procedente da fusión de gránulos. A partir desta masa formarase un anel de nove microtúbulos simples, que se manteñen unidos por unha base en forma da típica roda de carro cun eixe central e nove raios. Finalmente, esta estrutura propágase e crecen ata adquirir a disposición habitual de 9+0 tripletes. O número de centríolos formados desta manera depende do tamaño do deuterosoma, chegando a superar os nove no caso do oviduto do rato.
Evolución
Existen diversas teorías sobre a orixe dos undulipodios en eucariotas, aos cales nos estudos evolutivos se lles adoita chamar "cilios" conxuntamente para non crear confusión cos flaxelos bacterianos. Estas teorías pódense clasificar en tres categorías: de orixe endosimbionte, de orixe viral e de orixe no transporte vesicular ou teorías endóxenas. A primeira hipótese foi exposta por Satir en 1961. Segundo esta o cilio xurdiu como un centríolo que acabou por unirse á membrana plasmática, conferíndolle á célula vantaxes á hora de responder ao medio ambiente. O axonema xurdiría posteriormente como un tipo de "aparato mitótico equivocado".
Teorías da orixe endosimbionte
En 1970 Lynn Margulis na súa obra "a orixe das células eucariotas" propón que os cilios proceden dun evento de endosimbiose con organismos semellantes ás espiroquetas, de forma semellante a como os parabasálidos, parasitos de térmites as utilizan hoxe en día como órgano de locomoción. Ao longo da súa carreira, Margulis, aínda que admitiu en 1994 que non había ningunha proteína de tipo tubulina en espiroquetas, continuou defendendo esta teoría, que na súa actual formulación afirma que a adquisición de undulipodios no devanceiro común dos eucariotas foi anterior á presenza de mitocondrias. O primeiro protista "cariomastigonte"(de karion = núcleo + mastix = látego ou flaxelo) trataríase dunha quimera que procedería da fusión dunha arquea de tipo Thermoplasma, sen parede celular e resistente a ácidos quentes, grazas a que o seu ADN está protexido por proteínas de tipo histona, con espiroquetas simbiontes microaerófilas como Leptospira, que procuraban refuxio e alimento xunto a estas últimas, protexéndoas das flutuaciones nos niveis de osíxeno pola conversión de sulfuro en sulfato, que ademais pode ser utilizado polas arqueas como aceptor final da cadea de transporte electrónico. Este organismo desenvolveu citoesqueleto, un núcleo formado pola fusión de ambos os materiais xenéticos que aínda permanece vinculado ás proteínas de mobilidade. O undulipodio permanecería unido ao núcleo por un rizoplasto e un aparato parabasal (Golgi). O ambiente variable onde xurdiu explicaría a variedade de sensores asociados. A "teoría da espiroqueta" conta con numerosas críticas, principalmente debido a que non se encontran homoloxías estruturais entre os cilios e os aparatos motores de espiroquetas, e a maior parte das proteínas esenciais teñen homólogas só en arqueas.
Outra teoría endosimbionte é a proposta por Li e Wu. Ao contrario que nas espiroquetas, existen homólogos da tubulina nalgunhas bacterias da división Verrucomicrobia, como Epixenosoma. Estes científicos consideran que unha bacteria deste tipo puido ser o endosimbionte en lugar dunha espiroqueta.
Teorías da orixe viral
Expuesta por Peter Satir e colaboradores. O primeiro punto que suxire unha orige viral ademais de que ten unha formación con aparencia de replicación semiconservativa e está acoplada ao ciclo celular e á mitose, os centríolos xorden en masa dun centro fibrogranular, de forma moi semellante a como o fan os virus. Ademais existe un ARN asociado, que contén un dominio de transcriptase inversa típica de retrovirus. Ademais sabemos que estes se unen ao centrosoma, interferindo en ocasións coas súas funcións.
Segundo Satir, a orixe viral explicaría algunhas características, como a simetría en nove eixes e o seu enantiomorfismo con diferenciación proximal-distal, o que lembra as simetrías de placa basal dalgúns virus. Proponse que a tectina e outras proteínas "en fita" serían achegadas polo virus hipotético. Estas proteínas están relacionadas filoxeneticamente cos filamentos intermedios e as láminas nucleares, co que segundo a teoría viral, estas proteínas evolucionarían despois da incorporación ao xenoma do virus.
A secuencia evolutiva que se propón para o cilio segundo esta teoría sería a seguinte:
Teorías de orixe no transporte vesicular
G. Jékely e D. Arendt sosteñen a teoría de que a orixe do cilio é endóxena, a partir de elementos celulares que se duplicaron e especializaron, relacionados co transporte vesicular. Para eles o paso inicial na orixe autóxena do cilio sería o establecemento dunha zona da membrana plasmática onde se acumularon proteínas transmembrana transportadas alí por un primitivo complexo proteico antecesor do complexo do transporte intraflaxelar (IFT en inglés), que daquela interviña no recubrimento de vesículas (despois evolucionaría ao complexo IFT actual non dependente de vesículas). Posteriormente esta zona da membrana fixo protrusión e adquiriu movemento, orixinando o cilio. As analoxías entre o IFT e compoñentes das vesículas revestidas de clatrina e das COPI apoiarían esta idea.
Asegurancetúrix
miniatura|dereita|250px|Asegurancetúrix (no centro). Asegurancetúrix é un personaxe da banda deseñada Astérix. Asegurancetúrix é o bardo da aldea e caracterízase por tocar unha lira e por cantar moi mal, este feito chega a provocar treboadas, polo que se chega a converter no personaxe principal en Astérix chez Rahàzade. Unha característica peculiar de Asurancetúrix e que se trata do único personaxe da aldea que vive nunha casa situada nunha árbore. Ao final de tódalas historias, durante a escena do banquete final, cando todo parece rematar ben, aparece atado e amordazado para que non poida tocar ou cantar. Esautomátix, o ferreiro, sempre o anda a vixiar para golpealo co seu martelo cando vai cantar.
O seu nome na versión orixinal en francés Assurancetourix vén do xogo de palabras en francés assurance tout risque ou assurance tous risques (seguro a todo risco en galego), e así nalgunhas edicións en español denomínase Seguroatodorriesguix, mais o habitual é a forma Asurancetúrix. En inglés coñécese como Cacofonix, en alemán Troubadix e en portugués coñécese no Brasil como Chatotorix e en Portugal como Cacofonix e Assurancetourix.
Alixo
Alixo pódese referir a:
-649
Outros
Historia ano a ano
Nucky Johnson
Enoch Lewis "Nucky" Johnson, nado en Galloway Township (Nova Jersey) o 20 de xaneiro de 1883 e finado en Northfield o 9 de decembro de 1968, foi un político e mafioso estadounidense de Atlantic City.
Traxectoria
En 2010 Martin Scorsese e Terence Winter levaron á televisión unha versión ficticia deste home, Nucky Thompson, como protagonista da serie Broadwalk empire, baseada no libro homónimo do xuíz Nelson Johnson. A serie produciuna HBO. O actor que desenvolve o papel de Nucky Thompson/Johnson é Steve Buscemi.
Constante Gil Rodríguez
Constante Gil Rodríguez, nado en Taragoña en 1926 e finado en Valencia o 7 de xuño do 2009, foi un pintor galego. Trasladouse á cidade de Valencia no 1948 onde realiza toda a súa produción artística e vital.
Traxectoria
A súa obra máis coñecida é a serie de «Faladorios de Café» na que retrata á sociedade valenciana dos anos da transición, dentro do desaparecido café valenciano La Cerveceria Madrid, local que dirixe dende o 1956 ó 2000 e no que crea a popular bebida denominada Auga de Valencia.
A serie «Faladoiros de Café» define todo un xénero da pintura de interior, onde os protagonistas son faladeiros e asiduos a un bar no que se desenvolve gran parte das actividades converxentes dun heteroxéneo grupo humano moi influente nos acontecementos do cambio da sociedade que se esta a producir neses anos. Non se escribe sobre o café, pero escríbese moito dende o café, píntase, fálase, planéase, vívese, e Constante capta esa vida e interprétaa nos seus faladoiros pintados.
En xeral, a pintura de Constante pódese describir como apuntamentos autobiográficos extraídos da memoria dun neno galego de dez anos que é testemuñada morte de seu pai, de profesión pirotécnico, na explosión dos talleres.
Juan Rodríguez Quesada
Juan Rodríguez Quesada, nado en Ourense e finado en Vigo en decembro de 1910, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Foi director de El Orensano, La Provincia e El Noticiero. Despois foi interventor da sucursal do Banco de España en Toledo (1900) e máis tarde en Vigo (1907). Foi un dos fundadores do Círculo Católico de Obreiros de Vigo.
Juan Vicente Martínez Quelle
Juan Vicente Martínez Quelle, nado en Ferrol o 26 de xaneiro de 1875 e finado na mesma cidade en agosto de 1942, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Chegou a Cuba o 24 de xuño de 1908 como mariñeiro da corveta "Nautilus". Desertou e instalouse na Habana onde traballou como xornalista. Foi redactor de Airiños d'a Miña Terra, en 1910 foi nomeado representante da revista Suevia na Habana. En 1913 fundou Labor Gallega. En 1919 foi redactor do xornal La Nación. Traduciu para o Diario de la Marina a obra de Castelao Un ollo de vidro. En 1922 foi director do semanario España. Publicou contos en El Industrial. En xullo de 1925 asumiu a dirección da colección popular La Novela. Tamén foi letrista de cancións.
En 1931 retornou a Galicia, instándose en Ferrol. Militou no Partido Republicano Radical Socialista, foi redactor de El Correo Gallego e dirixiu a revista Labor Gallega do Real Coro Toxos e Froles.
O Barco
O topónimo O Barco pode referirse a:
Juan Vicente Martínez Quelle
Obras
En 1924 foi incluído na antoloxía poética Los argonautas, na que aparecían os principais poetas cubanos do momento. Publicou en 1929 o libro de memorias ''De mis viajes. Relato anecdótico y descriptivo''.
Catalizador
Moitos dos catalizadores actúan alterando superficies, permitindo atoparse e unirse ou separarse a dous ou máis reactivos químicos. No mundo natural hai catalizadores biolóxicos ou biocatalizadores, os máis importantes son os encimas, de natureza proteica, aínda que tamén existen ácidos ribonucleicos con capacidade catalítica, denominados ribozimas.
A catálise pode ser de dous tipos:
El Eco del Louro
El Eco del Louro foi un periódico editado no Porriño entre 1930 e 1931.
Historia e características
Apareceu en 1930. Entre os seus redactores figurou José Vázquez. Aínda se publicaba en marzo de 1931.
Sos del Rey Católico
Sos del Rey Católico (en Sos d'o Rei Catolico) é un municipio español da comarca de Cinco Villas, ao noroeste da provincia de Zaragoza, comunidade autónoma de Aragón. O municipio está composto por cinco asentamentos de poboación: Sos del Rey Católico, Barués, Campo Real, Mamillas e Sofuentes.
Historia
A localización desta poboación nunha elevación do terreo rochosa converteuno durante moito tempo en praza forte. No século X foi reconquistada, e desde entón tivo grande importancia como cidade fronteiriza. En 1044 foi incorporada por Ramiro I ao Reino de Aragón.
No ano 1452, en plena Guerra de Navarra, a raíña Xoana Enríquez desprazouse á vila, chamada por entón simplemente Sos. Alí deu a luz ao infante Fernando, que logo se convertería en Fernando o Católico. Ese nacemento engadiu o sobrenome del Rey Católico ao nome da poboación. En 1711 foi nomeada Capital das Cinco Villas.
Todo o seu centro histórico está moi ben conservado e a vila está declarada Conxunto Histórico Artístico e Ben de Interese Cultural desde o ano 1968. A excepcional conservación do seu centro urbano fai que un paseo por esta localidade se converta nunha viaxe ao pasado destacando as murallas, igrexas, a praza da vila e o Palacio de los Sada, onde naceu Fernando o Católico no ano 1452.
dereita|miniatura|Xudaría de Sos del Rey Católico, adxacente ao Palacio de los Sada
En Sos del Rey Católico rodouse a película La vaquilla (1985) de Luis García Berlanga, na que actuaron como extras moitos dos veciños da localidade.
Lugares de Interese
dereita|miniatura|Planta da cripta de Sta. Mª do Perdón. Marcas de cantaría.
Puss Gets the Boot
Puss Gets the Boot é unha curtametraxe de animación, a primeira do que logo sería a serie de Tom e Jerry en cine e televisión.
Características
Na curta aparecen por primeira vez os caracteres que cristalizarán ao tempo en Tom e Jerry, aínda que nesta primeira versión o gato chámase Jasper e o rato non recibiu nome na proxección pero extraoficialmente coñécese como Jinx. Constitúe con nove minutos a curtametraxe de menos duración da serie de Tom e Jerry
Amancio Caamaño
Amancio Caamaño Cimadevila, nado en Negreira en 1894 e finado en Poio o 12 de novembro de 1936, foi un médico e político galego.
Traxectoria
En Santiago de Compostela licenciouse en Medicina e Veterinaria e foi profesor de piano. En 1922 asentouse en Pontevedra onde foi propietario dun importante sanatorio rematado en 1931. Foi director do Hospital Provincial de Pontevedra. miniatura|[[Joaquín Maquieira|Maquieira, daquela presidente da Deputación, Castelao e Caamaño, daquela Gobernador Civil, en 1934.]] En 1930 foi elixido presidente da Xunta Directiva fundacional do Centro Republicano de Pontevedra, permaneceu no cargo ata xuño de 1931. Foi un dos asinantes do manifesto fundacional da Federación Republicana Gallega e formou parte do seu Comité Executivo.
Nomeado membro da Comisión Xestora da Deputación Provincial de Pontevedra, o 25 de maio de 1931 foi elixido presidente da Deputación. Nas eleccións xerais de 1933 foi candidato do Partido Republicano Gallego, pero non saíu elixido. Ingresou despois en Izquierda Republicana, sendo un dos representantes galegos elixidos para participar a asemblea fundacional de IR en Madrid. Foi Gobernador Civil de Pontevedra até febreiro de 1936, en xaneiro abandonara IR por estar en desacordo coa formación da coalición da Fronte Popular. miniatura|Placa en Pontevedra en memoria dos fusilados o 12-11-1936. Foi o principal doador da provincia pontevedresa para as vítimas da Revolución de Asturias de 1934, ademais de cooperar co Socorro Vermello Internacional. Foi presidente da Sociedad Recreo de Artesanos de Pontevedra.
Logo da sublevación militar, foi detido o 24 de xullo e recluído na Prisión Provincial establecida na Escola Normal. Foi destituído da súa praza de médico. Procesado e condenado a morte, foi fusilado na Caeira o 12 de novembro. O seu sanatorio e bens foron incautados. Nos anos corenta, logo dun longo proceso, fóronlle restituídos á familia.
Vida persoal
Casou en 1920 con Matilde Caamaño Pato, irmá de Alfredo e Manuel Caamaño Pato, coa que tivo tres fillos: Matulas, Milocha e Amancio.
Querela arxentina contra os crimes do franquismo
En 2019 a súa familia incorporouse á Querela arxentina contra os crimes do franquismo.
O Hedreiro, O Couto, Narón, Narón
O Hedreiro é un lugar situado ó oeste do barrio do Couto no concello de Narón, provincia da Coruña. Este sitio, que está formado por vivendas tradicionais e terras de labor principalmente, linda coa parte urbana do barrio do Alto do Castiñeiro.
Saw (filme de 2004)
Saw é un filme estadounidense de terror psicolóxico dirixido por James Wan. Foi o primeiro filme de Wan como director. O guión, escrito por Leigh Whannell, está baseado nunha historia de Wan e Whannell. Está protagonizado por Cary Elwes e Leigh Whannell, que interpretan a dous homes que espertan encadeados nun cuarto de baño noxento, tendo un deles que matar ó outro para salvar á súa familia de morrer. É o primeiro filme da franquía Saw.
Lixibán, Santa Baia de Búbal, Carballedo
Lixibán é un lugar da parroquia de Santa Baia de Búbal, no concello de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 estaba deshabitado.
Toponimia
O topónimo é de orixe incerta, talvez dun antigo . Só existe este Lixibán en toda Galicia .
Deliver Us from Evil (filme de 2014)
Deliver Us from Evil é un filme estadounidense de 2014 dirixido por Scott Derrickson e producido por Jerry Bruckheimer. O filme está baseado no libro de non ficción de 2001 Beware the Night, escrito por Ralph Sarchie e Lisa Collier Cool, e na súa campaña de promoción destacou que estaba "baseado en feitos reais". Está protagonizado por Eric Bana, Édgar Ramírez, Sean Harris, Olivia Munn e Joel McHale. Foi estreado o 2 de xullo de 2014 e recadou 87,9 millóns de dólares sobre un orzamento de 30 millóns.
Envidia Kotxina
Envidia Kotxina é un grupo musical de punk rock nado en Madrid no ano 1994.
Hipocampo
O termo hipocampo pódese referir a:
Orquestra Mallo
A Orquesta Mallo é un conxunto musical fundado na Coruña en 1930 polo acordeonista de Carballo Antonio Mallo. É unha das orquestras máis antigas de Galiza, e a súa actividade só se viu interrompida pola guerra civil española. Consolidada e independente, a Mallo é unha das orquestras máis salientables do panorama galego.
Historia
Dende que Antonio Mallo a fundou, o signo de identificación da orquestra é o acordeón. A testemuña desta tradición musical, que na familia Mallo data do século XIX, foi seguida polo seu sucesor e sobriño, Juan Mallo, que continúa na actualidade dando vida ós antigos costumes acordeonísticos da orquestra. A primeira formación da orquestra Mallo no ano 1930 contou cun dos vocalistas máis famosos da época, Pucho Portela, un saxo, un trompeta e o pianista ferrolán Cerdeiriña, premiado polo Conservatorio de París. Dende este intre a Orquesta Mallo comeza a frecuentar diversas salas e cafés-teatro da época chegando a inaugurar a Sala de festas “O Seixal” (agora xa pechada), unha das pistas máis modernas da vida social coruñesa naqueles tempos.
No ano 1936 a Orquestra Mallo cesa temporalmente a súa actividade musical por mor da guerra civil española, ata que no ano 1940 volve a organizarse, nesa ocasión con Antonio Mallo como líder, Virgilio, José Illañez, Arturo Goncerlián e Pucho Portela de violinista. Nesta etapa actuarán por toda España nos cafés-teatros en Bilbao, Barcelona, Toledo, León e na propia Galiza. Na década dos 50, Antonio Mallo e a súa orquestra reúnen por primeira vez aos tres irmáns: Antonio Mallo, Juan e Daniel Mallo. Formará tamén parte da Orquestra Mallo Pucho Boedo, antes de que este formase parte da orquestra Los Satélites, Os Trovadores e chegase a súa fama co grupo vocal Os Tamara. Comeza así a época dorada da orquestra de Antonio Mallo. Durante os anos 1960, 1961 e 1962 continúan os tres acordeonistas levantando o fervor popular, e fanse famosas as súas actuacións no Kiosko Afonso da Coruña e en diversas vilas e salas de Galiza. Crease a primeira Big Band á americana con catorce músicos: tres acordeonistas, unha sección de metal de oito compoñentes, repartida en catro saxofonistas, tres trompetistas, un trombonista, e dos membros na parte rítmica, cun contrabaxista, un batería e unha voz solista á fronte. En 1963, morre en accidente de caza, Juan Mallo, o mediano dos irmáns Mallo. Dende 1964 ata 1969 continúan as actuacións e incorpóranse as voces solistas de Pepe e Raimundo Pita.
En 1985 Daniel Mallo abandona a participación activa na orquestra, e faise cargo da mesma o seu fillo Juan Mallo, iniciándose con el un período de renovación musical. Na actualidade, a Orquesta Mallo segue coas súas actuacións, tocando temas orixinais dos tres irmáns, facendo festa adaptada a todo o público, pero sen deixar de lado as antigas tradicións acordeonísticas da nosa cultura e guiado sempre polo sucesor da tradición da familia Mallo, o músico Juan Mallo.
A orquestra na cultura popular
A orquestra aparece mencionada en varias obras literarias:
Amaranto
Amaranto (do grego ἀμάραντος, que non murcha; lat. Amarantus) é o nome común das especies do xénero Amaranthus, da familia das amarantáceas, a maioría delas plantas ruderais ou arvenses de flores verdosas, aínda que algunhas as teñen de cores variadas que lles dan unha certa vistosidade, polo que se cultivan nos xardíns. Reciben tamén os nomes galegos de beldro, herba pulgueira (non confundir coa especie Polygonum persicaria, chamada normalmente crista ou herba do galo) e herba pexegueira.
Os membros deste xénero comparten moitas características e usos cos membros do xénero Celosia, estreitamente emparentado.
O amaranto é moi resistente aos climas fríos e secos, incluso medra en solos pobres e húmidos en zonas moi tropicais e con choivas moi frecuentes (aprox. 980 mm). Ademais ten un alto nivel alimenticio, o que o fai unha excelente alternativa para rexións con dificultades para a sementeira doutro tipo de cereais.
China é un dos maiores produtores de amaranto. As follas desta planta son moi semellantes ás das espinacas. É tradicional o seu uso en receitas culinarias de Asia, América e África.
A especie Amaranthus retroflexus considérase especie invasora en Galiza.
Historia
Usábana xa os Incas e culturas anteriores. Na zona andina, a kiwicha ou Amaranthus caudatus aparece en tumbas de máis de catro mil anos de antigüidade, demostrándose a súa domesticación hai milenios.
Outros usos
miniatura|[[Calacas de amaranto e mel para o Día dos mortos en México.]] Unha teoría bastante popular afirma que a orixe da palabra Caracas provén do nome desta planta, o amaranto, tal cal o pronunciaban desde épocas prehispánicas os habitantes da zona coñecida polo mesmo nome: o val de Caracas. Eles chamaban a esta planta "caraca".
Unha especie da familia do amaranto é o huauzontle, de grande importancia no México prehispánico, e que sobrevive agora nun prato tradicional igualmente chamado huauzontles.
En México úsase o amaranto para fabricar atole e alegrías, que son sementes de amaranto rebentadas mesturadas con mel ou piloncillo (panela) para formar unha barra.
Igualmente, a variedade kiwicha é moi usada en países andinos (Perú, Bolivia etc) como un alimento básico, xunto a outros cereais da mesma familia tales como a quinoa e a kañiwa (ou cañihua: Chenopodium pallidicaule), altamente alimenticios.
Controversia
Actualmente o amaranto inca ou kiwicha (Amaranthus caudatus) estase a converter nun problema para cultivos como a soia, por mor a que esta especie de amaranto é altamente resistente a herbicidas coma o glifosato; porén, o amaranto ten máis proteínas e vitaminas ca a soia.
Taxonomía
O xénero foi descrito por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum, vol. 2, p. 989–991 en 1753. A especie tipo é: Amaranthus caudatus L. amaranthus: nome xenérico que procede do grego amaranthos, que significa "flor que non murcha".
Especies a salientar
miniatura|(Amaranthus caudatus) Kiwicha.
Ramón Pujol
Ramón Pujol, nado en Barcelona o 1 de agosto de 1981, é un actor catalán coñecido polo personaxe de Miguel Ayala en Ciega a Citas.
MACBA
miniatura|250px|Edificio do MACBA O Museo de Arte Contemporánea de Barcelona (en catalán Museu d’Art Contemporani de Barcelona), coñecido tamén polas súas siglas MACBA, está adicado basicamente á exposición de obras realizadas durante a segunda metade do século XX. Atópase no barrio do Raval na cidade de Barcelona (España), moi preto do Centro de Cultura Contemporánea.
Historia
A idea de establecer na cidade un museo destas características débese ao escritor e crítico de arte Alexandre Cirici-Pellicer quen, en 1959, comezou a reunir unha colección de obras. Cirici contou coa axuda doutros afeccionados á arte que contribuíron na ampliación da colección. Realizaron diversas exposicións itinerantes con obras de artistas da época. A mostra A arte e a paz, celebrada en 1963 e que tiña un claro contido antifranquista, supuxo o final da idea de Cirici. A colección ata entón recompilada depositouse no Museo Víctor Balaguer.
A idea non foi recuperada ata 1985. Creouse un consorcio do que formaban parte o Concello de Barcelona e a Generalitat de Cataluña e decidiuse situar o novo museo na antiga Casa da Caridade. A idea quedou novamente freada ata que en 1986, o por entón alcalde de Barcelona, Pasqual Maragall, encargou a construción dun novo edificio para que fose sede do futuro museo. En 1987 constituír a Fundación Museo de Arte Contemporánea, de carácter privado, que se uniu ao consorcio formado polas dúas administracións públicas. O MACBA abriu as súas portas o 28 de novembro de 1995.
A construción da que sería a sede do museo encargouse ao arquitecto norteamericano Richard Meier. O edificio proxectado por Meier pretende unir a arte contemporánea exposta no interior coas formas históricas dos edificios lindeiros. A entrada ao MACBA dá acceso a un vestíbulo de forma cilíndrica desde o que se acceden, por medio dunhas ramplas, ás diferentes galerías nas que se realizan as exposicións. A utilización da cor branca, complementada polo uso de claraboias de cristal e de materiais reflectores, fai que o edificio dispoña dunha especial luminosidade.
Ainharp
Ainharp en francés, Ainharbe en éuscaro, é unha localidade e comuna francesa do departamento de Pireneos Atlánticos, na rexión de Aquitania e o territorio histórico de Zuberoa, no País Vasco francés.
Oleiros, Láncara
San Martiño de Oleiros é unha parroquia do concello de Láncara na comarca de Sarria, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 105 habitantes, deles 49 eran homes e 56 eran mulleres, o que supón unha diminución de 7 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Maury City, Tennessee
miniatura|275px|Localización de Maury City Maury City é unha vila do estado norteamericano de Tennessee, localízase no condado de Crockett.
Demografía
No censo de 2000 tiña unha poboación de 704 habitantes. En 2006 a súa poboación segundo a Oficina do Censo era de 706, un aumento de 2 persoas (0.3%).
Xeografía
Segundo a Oficina do Censo dos Estados Unidos ten unha superficie de 2,9 km². Maury City sitúase a 106 m sobre o nivel do mar.
Sergio Álvarez Conde
280px|miniatura|Sergio en acción no 2012 Sergio Álvarez Conde, nado en Catoira o 3 de agosto de 1986, é un exfutbolista galego. Xogaba na demarcación de porteiro e desenvolveu case toda a súa carreira no Celta de Vigo.
Traxectoria
Comezou a xogar ao fútbol no Arousa Sociedade Cultural pasando no ano 1999, á idade de 17 anos, a formar parte do Celta de Vigo B, filial do equipo celeste. Tras pasar cedido unha tempada no Racing de Ferrol asentase como porteiro suplente do primeiro equipo, debutando en Segunda División o 4 de xuño de 2011 ante o FC Cartagena. Trala venda de Ismael Falcón ao Hércules CF ao final da tempada 2010-2011 converteuse no porteiro titular do Celta de Vigo.
Debutou na Primeira División no Estadio de Balaídos o 5 de outubro de 2012 na vitoria do Celta ante o Sevilla FC por 2-0.
MedlinePlus
MedlinePlus é unha páxina web mantida pola National Library of Medicine (en galego: Biblioteca Nacional de Medicina dos Estados Unidos de América) que contén informacións en inglés e castelán sobre saúde. É actualizado diariamente.
Creada coa intención de axudar na localización de informacións oficiais, a MedlinePlus ofrece:
Tangata Vavia
Tangata Mouauri Vavia, nado o 8 de setembro de 1949 en Mitiaro, é un político das Illas Cook.
Traxectoria
Vavia traballou como clasficador postal e como axente de policía antes de ser elixido polo Partido Demócrata para o Parlamento pola circunscrición de Mitiaro nas eleccións xerais de 1994. Foi elixido vicepresidente do Parlamento en 1999 e asemade entrou no gabinete de Terepai Maoate como ministro de Xustiza e Illas Exteriores, saíu do ministerio ao substituír Robert Woonton a Maoate, aínda que volveu entrar en xaneiro de 2003 ao caer o goberno de coalición co Partido das Illas Cook. aínda que se formou un novo goberno de coalición en novembro dese ano perdendo de novo as súas carteiras e pasando á oposición.
En 2005 entrou no goberno de Jim Marurai como ministro das Illas Exteriores. Nas eleccións de 2006 resultou reelixido para o parlamento e pasou a ser ministro de Infraestruturas, Planificación e Transporte.
En decembro de 2009 deixou os seus ministeriais como protesta pola retirada do gabinete do líder demócrata Terepai Maoate. Nas eleccións xerais de 2010 resultou reelixido de novo para o Parlamento.
Pablo Contreras Fica
Pablo Andrés Contreras Fica, nado en Santiago de Chile o 11 de setembro de 1978, é un exfutbolista chileno. Xogaba na demarcación de defensa central e foi internacional coa selección chilena.
Traxectoria
A mediados do ano 2001 fichou por outro club europeo, o CA Osasuna, e ao ano seguinte por outro, o Sporting Clube de Portugal. O seu bo papel nestes equipos fan que o Celta de Vigo, recentemente clasificado para disputar a Liga de Campións, se fixe nel e o fiche. Co equipo vigués chega ata oitavos de final na competición europea, perdendo contra o Arsenal FC inglés. Porén o equipo descendería a Segunda División a final de tempada. Ao longo dos seus cinco anos no Celta Contreras viviu o ascenso ao ano seguinte, unha clasificación para a Copa da UEFA e un novo descenso no ano 2008. Finalmente deixou o equipo no mercado de inverno da tempada 2007/08.
Despois do irse do equipo galego fichou por un breve período de tempo, seis meses, polo Sporting Braga e en xuño dese mesmo ano recalou no PAOK Tesalónica FC. Posteriormente volveu ao seu club de orixe, o Colo-Colo, antes de fichar polo Olympiakos FC. Finalmente fichou polo Melbourne Victory FC.