cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alfredo Ramos López
Alfredo Pío Ramos López, nado en Camporrapado (Silleda) en 1898 e finado na vila de Silleda o 18 de xullo de 1960, foi un médico galego.
Traxectoria
miniatura|dereita|Busto do doutor Ramos na praza da igrexa de SilledaLicenciouse en Medicina e Cirurxía na Universidade de Santiago de Compostela en 1925. En Madrid realizou estudos de Odontoloxía e especializouse en Obstetricia e Xinecoloxía. Foi concelleiro de Silleda durante a Segunda República. Obtivo a praza de Medicina xeral en Silleda, onde foi coñecido por exercer a súa profesión desinteresadamente, acudindo polas parroquias a pesar das malas comunicacións e escasos medios da época. Casou en 1942 coa mestra Mª Luisa Regina Mosquera Martínez, irmá de Fernando Mosquera Martínez, alcalde de Silleda entre 1967 e 1971.
Homenaxe
Trala súa morte, o pobo de Silleda levantoulle un busto da súa persoa en recoñecemento dos seus méritos como médico. "Os veciños do municipio de Silleda ao Médico D. Alfredo Ramos López, como testemuño de agradecemento" reza a inscrición que ten este busto.
Álvaro Arzú
Álvaro Enrique Arzú Irigoyen, nado na Cidade de Guatemala, 14 de marzo de 1946 e finado na mesma cidade o 27 de abril de 2018, foi un político guatemalteco. Presidente de Guatemala desde o 14 de xaneiro de 1996 ata o 10 de xaneiro do 2000. Tamén foi elixido alcalde de Cidade de Guatemala en catro ocasións: en 1982, pero un golpe de estado impediulle asumir o cargo; 1986, desta vez asumiu e serviu o seu mandato; outra vez en xaneiro do 2004; e foi reelixido unha vez máis en setembro do 2007, cun 55% dos votos.
Traxectoria
Cursou a súa educación primaria e secundaria no Liceo Guatemala, unha das institucións máis prestixiosas e influentes do país centroamericano. Ocupou o cargo de Alcalde da Cidade de Guatemala durante 8 anos. Foi elixido en eleccións populares e tivo o apoio do Congreso, onde o seu partido obtivo maioría de deputados. Asumiu o a presidencia de Guatemala o 14 de xaneiro de 1996.
Recoñéceselle o haber logrado a paz no país coa URNG, logo de máis de tres décadas de loitas internas. Tal firma realizouse nun solemne acto o 29 de decembro de 1996 ao cal asistieron xefes de Estado e representantes doutros países, así coma tamén o Secretario da ONU. No seu mandato a construción de estradas e infraestruturas, así coma o reforzo e depuración das forzas de seguridade do país, foron unha prioridade. En febreiro de 1996, o seu goberno recibiu a segunda visita do Papa Xoán Paulo II. Aínda todo, a súa xestión viuse empañada por escéndalos de corrupción ao privatizar empresas do Estado, coma Gautel, Fegua ou Indeca.
No 2003 e co seu novo partido Unionista regresou ao Palacio de La Loba e de novo foi alcalde da Cidade de Guatemala. No 2005, Álvaro Enrique Arzú Irigoyen aparece no terceiro posto dos mellores alcaldes do mundo.
No 2007 creou o servizo de Transmetro na Cidade de Guatemala, o cal fora criticdo por moitos ciudadáns, pero non hai dúbida que foi de grande axuda, posto que trátase dun transporte rápido, seguro, moderno e hixiénico. Nese mesmo ano foi reelixido como alcalde da cidade novamente.
Cara oculta da Lúa
miniatura|379x379px|Fotografía da cara oculta da Lúa. miniatura|262x262px|[[Selo postal da URSS de 1959 conmemorando a primeira fotografía da cara oculta da Lúa.]] A cara oculta da Lúa é o hemisferio da Lúa non observable desde a Terra. Iso ocorre debido a que a Lúa tarda en rotar sobre si mesma o mesmo que o seu movemento de translación ao redor da Terra, o que provoca que o satélite lle presente sempre a mesma cara. Adóitase chamar a esta parte da lúa o seu “Lado Escuro” pero isto é incorrecto xa que non hai ningunha sección da Lúa que non reciba luz solar. Debido ás libracións, desde a Terra só se nos oculta o 41 % da superficie lunar (é dicir uns 15,5 millóns de km²).
Historia
Este hemisferio estivo oculto á vista humana ata que a sonda automática soviética Luna 3 o fotografou por primeira vez o día 7 de outubro de 1959. Como a Lúa tarda o mesmo tempo en dar unha volta sobre si mesma que ao redor da Terra, presenta sempre a mesma cara. Isto débese a que a Terra, por un efecto chamado gradiente gravitatorio, freou completamente a Lúa. A maioría dos satélites regulares presentan este fenómeno respecto dos seus planetas.
Nos programas de estabelecemento dunha base lunar estable planeouse empregar o hemisferio oculto para a instalación de instrumentos de observación destinados ao estudo do firmamento, xa que aquel está máis protexido da influencia da Terra que o hemisferio visible.
Xeografía
Trátase dunha zona moito máis accidentada que o hemisferio visible. Neste hemisferio non existen grandes mares, como sucede no visible; unicamente localízanse os mares Moscoviense, Orientale e Ingenii, compartindo así mesmo co hemisferio visible o Mare Australe, aínda que estas concas son de bastante menor tamaño que as da cara visible. Si existen, con todo, xigantescos cráteres ou circos lunares maiores que os do outro hemisferio, podéndose atopar algúns como Apolo, de até 520 km de diámetro. Debido a que foron as naves soviéticas as primeiras en fotografar esta cara lunar, a maioría dos accidentes teñen nomes de científicos e personaxes rusos.
Pedro Ferriol
Pedro Ferriol Suárez, nado en 1948, na Habana, Cuba, é un capitán da mariña mercante e escritor en lingua galega. Residente dende o ano 2003 en Pontevedra, é o viúvo da escritora María Victoria Moreno, coa que casou en maio de 2003.
Obra
En 2005 viu a luz o seu primeiro libro xuvenil, Un home na praia, da man de Edicións Xerais de Galicia, dentro da Colección Fóra de Xogo; tratouse dunha compilación de contos de fantasía e intriga.
Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen
Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen, nado en Gelnhausen en 1621 e finado o 17 de agosto de 1676, foi un escritor alemán.
Aos dez anos foi secuestrado por un soldado de Hessen, participando así da vida militar durante a Guerra dos Trinta Anos, ao seu remate entrou ao servizo de Franz Egon von Fürstenberg, bispo de Estrasburgo. en 1665 converteuse en maxistrado (schultheiss) en Renchen en Baden, dedicándose a partir de entón a escribir, en 1668 publicou Der abenteuerliche Simplicissimus Teutsch, d.h. die Beschreibung des Lebens eines seltsamen Vaganten, genannt Melchior Sternfels von Fuchsheim, a máis importante das novelas alemás do século XVII, tomando como modelo a novela picaresca castelá e baseándose en gran medida nas súas propias aventuras. A esta seguíronlle outras tres que lle serven como complemento:
Crónica de una muerte anunciada
Crónica de una muerte anunciada é unha novela curta de Gabriel García Márquez publicada en 1981. Está enmarcada dentro do denominado "boom" da novela hispanoamericana, e exhibe certos trazos do realismo máxico propio da época do relato hispanoamericano.
Estrutura
A trama ten ademais dous dispositivos de peche. Por un lado o reencontro e a reconciliación de Ánxela Vicario e Bayardo San Román; por outro lado, a morte de Santiago Nasar, que foi denunciada ao comezo da novela, o que nos permite falar dunha estrutura pechada.
Narración
Entre os elementos do universo literario da novela, o narrador é un dos máis complexos e interesantes. O propio García Márquez alterna a súa condición de cronista co seu papel de testemuña e copartícipe dos feitos, polo cal combina primeira e terceira persoa narrativas.
O narrador-cronista ten que reconstruír as partes da historia, para el esquecidas ou descoñecidas, por iso a súa voz da paso a outras voces doutros personaxes-testemuñas.
As manifestacións das testemuñas adoitan aparecer no discurso mediante breves frases significativas e puntuais dunha conversa co cronista, que adoitan ser plasmadas en estilo directo. Ademais destas voces e da súa memoria, o narrador-cronista sérvese de correspondencia da súa nai, dun informe xurídico e dun informe da autopsia.
Polo que respecta ós modos narrativos, a novela presenta unha imbricación continua de narración e descrición. O diálogo ten menor presenza e cando aparece faino de maneira moi fragmentada.
Temporalización
Hai un amplo espazo de tempo cronolóxico entre os feitos que ocorreron e o momento no que son narrados. A historia da voda e do crime non chegan ás 24 horas mais as súas consecuencias posteriores van moito máis alá, ata 27 anos. Este período de tempo orixina os continuos avances e retrocesos da narración mediante o emprego de prolepse e analepse. A novela conclúe coa descrición final da morte do protagonista que foi anunciada ao comezo da mesma.
Espazo
Aínda que na novela aparecen espazos xeográficos de Colombia como Manaure ou La Guajira, nunca se menciona o nome da pequena vila onde suceden os feitos. O espazo é importante pola participación común dos seus habitantes implicados ben como colectivo ou como individuos máis afectados polo feitos.
Hai lugares específicos dentro da vila que adquiren maior transcendencia polo seu carácter metonímico, como a cada de Santiago Nasar, que se converte nunha especie de labirinto polas portas. A quinta do viúvo de Xius simboliza a ambición de Bayardo San Román; a tenda de Clotilde Amenta é un centro estacionario no itinerario da vinganza dos irmáns Vicario e a praza é o espazo de celebración do crime.
Jesús Orgeira Muíño
Jesús Orgeira Muíño, nado en 1943 e finado o 20 de xaneiro de 2011, foi un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Concelleiro do PSdeG-PSOE en Cerceda, foi elixido alcalde en decembro de 1985, logo da dimisión de Manuel Barreiro Espasandín, e tras lograr o apoio dos concelleiros electos nas listas do PGI (nese momento integrados en Coalición Galega) e outro concelleiro independente integrado nas filas socialistas. Nas eleccións municipais de 1987 encabezou a candidatura PSdeG-PSOE á alcaldía de Cerceda e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Nas municipais de 1991 volveu ser elixido alcalde, tamén con maioría absoluta. En xuño de 1992 seis dos concelleiros do PSdeG-PSOE e os do PPdeG presentaron unha moción de censura contra el por favorecer supostamente a unha empresa da súa propiedade e foi substituído na alcaldía por Fernando Martínez González. Continuou na política municipal, primeiro como candidato do PINCE e despois do CDI. En 2004 foi condenado xunto con Fernando Martínez González por un delito de falsidade electoral cometido en 1986.
Pazo da Touza
O Pazo da Touza é unha casa señorial do século XVI situada na rúa dos Pazos do lugar da Touza na parroquia de Camos, no concello pontevedrés de Nigrán, no Val Miñor.
Conta cunha quinta de 40.000 m². Está ben conservado e hoxe é un hotel e restaurante para eventos. Está declarado Patrimonio Histórico.
Historia
A historia remóntase ao século XV, cando as leiras onde hoxe está o pazo eran propiedade do cabido de Tui, téndoas aforadas a Vasco de Godoy. Este no ano 1613 doa as terras ao seu sobriño, capitán en Frandes, Gregorio Vásquez Ozores, casado con Tareixa Troncoso de Lira, neta do anterior, que sería o que iniciaría a construción do pazo.
Dende a súa construción no século XVI, o pazo foi habitado polos sucesivos herdeiros destas familias nobres da zona. O edificio principal sufriu importantes remodelacións no século XVIII. Xa no século XX foi transformado para uso agrícola, polo que no seu eido de 40.000 m² plantáronse maceiras. A finais do século XX transfórmase en establecemento hoteleiro para celebración de eventos e casamentos.
Descrición
O edificio actual data do século XVI, pero sufriu importantes reformas posteriores, especialmente no século XVIII. Consiste no típico pazo galego baixomedieval con riscos barrocos, planta en "L", con muros son de cachotaría de granito reforzados con cantaría en esquinais e vans. No encontro dos dous corpos do edificio érguese unha gran torre señoril de tres andares, ameada, con pedras heráldicas rematadas con coroas ducais en forma de aneis (aparecen as armas das familias Pereira de Castro, Falcón e Ozores-Soutomaior) e canos pétreos decorados para a saída da auga da cuberta (gárgolas en forma de canón). O resto do edificio, de dous andares, áchase acaroado á torre, é sinxelo, de típica feitura palatina galega, onde salienta a solaina e a súa balaustrada pétrea e tres esveltas columnas toscanas que sosteñen o beirado do tellado, e as chemineas, unha delas máis alta ca a torre, e que remata cunha sobria decoración de ameas e pináculos culminados con bólas. Unha escalinata de granito liga o adro da capela e o patín con balaústres, cuberto cun tellado de armazón en madeira e sustentado por catro columnas lisas tipo toscano. Baixo o patín ábrese un amplo arco decorado con placas recortadas, tipicamente barrocas. Á esquerda do patín aparece un brasón onde se observan as armas das familias Pereira de Castro, Falcón, Troncoso de Lira, Soutomaior e Ozores.
A capela atópase embutida na fachada principal, e na que cómpre salientar a espadana con campá, baixo unha fornela enmarcada nun arco decorado con elementos vexetais, coa imaxe da Virxe da Asunción.
Salienta tamén o portón de acceso ao eido, obra de perpiaños co van a xeito de arco de volta perfecta, no centro áchase o escudo de armas, coa coroa ducal das familias Pereira de Castro, Ozores, Soutomaior e Falcón, flanqueado por leóns rampantes en relevo e a escultura dun trompetista. Aos costados, dúas torres cilíndricas rematadas en cúpula semiesférica e cadanseu brasón. Destacar os altorrelevos aos lados do arco, con imaxes de guerreiros e catro cabezas de leóns bastante erosionadas con argolas na boca. A portada estaba decorada con catro estatuíñas, hoxe desaparecidas; dúas de pé en actitude de tocar un instrumento musical, sobre a parte central, e as outras dúas sobre as torres, unha sentada e outra de pé, en actitude de saúdo.
Son de salientar tamén os xardíns, mostra de deseño galego ben conservado. Conta con árbores centenarias e un labirinto de buxo.
Longa Marcha 2A
Longa Marcha 2A (Chang Zheng 2A en pinyin) foi o nome dun modelo da familia de foguetes Longa Marcha.
Características
O Longa Marcha 2A foi un lanzador orbital chinés deseñado para lanzar o satélite de recoñecemento FSW-1. Comezouse a desenvolver en 1970 pola CALT e estaba baseado no mísil balístico intercontinental DF-5. A primeira etapa tiña catro motores alimentados por tetróxido de nitróxeno e UDMH (unha combinación hipergólica). A segunda etapa contaba cun só motor, alimentada pola mesma combinación de propelentes que a primeira e catro motores vernier para o control da actitude do foguete. O sistema de guiado estaba computerizado e usaba unha plataforma inercial.
O Longa Marcha 2A fixo catro voos, dos cales tres foron exitosos.
Sonia Villapol Salgado
Sonia Villapol Salgado, nada en Bretoña (A Pastoriza) o 8 de maio de 1977, é unha neurocientífica galega. Traballa no Texas Medical Center de Houston, onde é investigadora principal e profesora no Center for Neuroregeneration no Methodist Hospital Research, nos Estados Unidos de América.
Traxectoria
Filla do escultor Fernando Villapol Parapar e María Antonia Salgado, estudou na Universidade de Santiago de Compostela, acadando a licenciatura en Bioloxía con especialidade en Bioloxía molecular e Biotecnoloxía en 2003. Posteriormente trasladouse a Barcelona onde realizou un máster en Neurociencia e comezou os estudos de doutoramento no departamento de Bioloxía Celular, Fisioloxía e Inmuloxía da Universidade Autónoma de Barcelona. No ano 2007, defendeu a súa tese que trataba sobre os mecanismos da morte celular que ocorren no cerebro, obtendo unha cualificación de sobresaínte cum laude.
Tras esta experiencia estableceuse en Francia entre os anos 2007 e 2010, onde traballou como investigadora post-doc no Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) na Universidade Pierre et Marie Curie e no INSERM en París. Tras esta etapa continuou a súa carreira nos Estados Unidos colaborando co Instituto Nacional da Saúde (NIH) e co Centro de Neurociencias e Medicina Rexenerativa.
En 2014 comezou a traballar na Universidade de Georgetown coma profesora asistente no departamento de Neurociencia. dereita|miniatura|Imaxe dos síntomas persistentes da Covid, creada por Sonia Villapol.
Sonia Villapol forma parte do Equipo de Investigación Internacional de covid-19, coordinando un equipo internacional de neurocientíficos que analiza como afecta o coronavirus ao cerebro e ao sistema nervioso e os seus efectos a longo termo.
Publicou máis de setenta artigos científicos e a súa investigación céntrase no estudo da inflamación e da dexeneración do cerebro, na enfermidade de alzhéimer, na microbiota ou nos efectos da Covid.
Colaborou na revista Grial.
Chancela, Augas Santas, Palas de Rei
Chancela é un lugar da parroquia de Augas Santas no concello lugués de Palas de Rei na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 7 habitantes, dos cales 3 eran homes e 4 eran mulleres, o que supón un aumento respecto do ano 2009, cando tiña 6 habitantes, dos cales 3 eran homes e 3 eran mulleres.
Este lugar atópase a 7 quilómetros da capital do concello.
O Mato, Palas de Rei
San Xoán do Mato é unha parroquia do concello de Palas de Rei na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 85 habitantes, deles 45 eran homes e 40 eran mulleres, o que supón unha diminución de 3 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Trikitixa
300px|miniatura|dereita|Trikitixa e pandeiro tocando en [[Éibar.]]
A trikitixa e o pandeiro están moi ligados, tanto é así que é moi difícil ver alguén tocando este instrumento sen unha parella que marque un ritmo co pandeiro.
Á persoa que toca a trikitixa chámaselle trikitilari.
Bolina
Navegar de bolina é unha técnica de navegación a vela empregada para zigzaguear contra o vento, o que permite navegar por zonas onde o vento non é favorábel. A proa enfila entre 60° e 37° contra o vento, que sopra contra as amuras, se ben isto depende do tipo de embarcación e da vela.
O termo bolina deriva do inglés bowline (o nó as de guía), que se usa nas embarcacións de relinga para amarrar a vela na proa durante esta andadura.
Principio físico
O principio físico sobre o que se basea a navegación a bolina é o efecto Venturi, descoberto e estudado por Giovanni Battista Venturi. Segundo este principio, se a velocidade dun fluído aumenta, a súa presión diminúe proporcionalmente.
O perfil dunha vela exposta ao vento divide o fluxo do ar en dous segmentos. Por causa da curvatura da vela, un dos dous (o de barlovento) é máis lento, debido o que debe percorrer un traxecto menor, en canto que o que escorre pola superficie externa da vela (sotavento), acelera e faise máis rápido, dependendo tamén da posición da vela.
As distintas velocidades implican tamén, segundo o principio exposto, que sobre as dúas caras da vela exércense presións distintas. A presión interna (barlovento) é superior á externa (sotavento), polo que se exerce un pulo da vela contra a dirección do vento e, en consecuencia, a embarcación avanza.
Este principio aplicado á vela desenvolve unha forza que permite que a embarcación poida avanzar en bolina ("contra o vento") grazas á forza igual, mais contraria, da orza inmersa no líquido no que navega. Este mesmo principio tamén se aplica no voo aéreo.
Navegar cinguido ou «de bolina»
dereita|miniatura|200px|Bolina: a frecha azul claro indica o [[pulo lateral xerado pola presión desde o lado de barlovento da vela; tal pulo pódese descompor en dous vectores, o negro (anulado pola resistencia igual e contraria xerada pola orza submerxida na auga) e o azul escuro, que é a forza resultante do avance da embarcación.]]
Para navegar contra o vento hai que colocar a vela de modo que o seu plano divida aproximadamente en partes iguais o ángulo formado pola dirección do barco e a dirección do vento. O vento empurra a vela sempre segundo un ángulo perpendicular ao plano que ela define. A forza do vento pode ser descomposta en dous compoñentes: unha forza que obriga o ar a desviarse ao longo da vela ( verde no gráfico) e outra que é a que exerce presión sobre a vela (a azul claro). A resistencia da auga impide que un barco se mova lateralmente. Un barco ten de avanzar na dirección da súa proa. A forza que exerce presión sobre a vela (a azul claro) pode ser descomposta en dous compoñentes: unha forza que tenta deslocar o barco lateralmente mais apenas o consegue inclinar (a negra) e outra que é a que efectivamente fai o barco avanzar (a azul escuro).
Por iso, a maior parte da forza do vento (a verde) fai simplemente que o ar corra pola vela saíndo pola retagarda, e outra parte (a negra) inclina o barco e, finalmente unha pequena parte (a azul escuro) fai que o barco navegue de bolina. O abatemento do barco é maior que cando se navega co vento de través ou en empopada.
Se o obxectivo é situarse nun punto a barlovento (de onde sopra o vento) hai de bolinar até chegar ao obxectivo. Pódense tardar catro horas para vencer unhas 5 millas cando, de se navegar a favor do vento, só se tardaría unha hora ou menos.
O camiño (filme de 2010)
Sinopse
Tom Avery (Martin Sheen) é un reputado oftalmólogo de California, viúvo, que un día recibe unha chamada dende Francia na que se lle comunica que o seu fillo Daniel faleceu nun temporal nos Pireneos. A pesar de que a relación con el nunca foi moi boa, Tom, desolado, viaxa a Francia, e descobre que Daniel comenzaba a facer o Camiño de Santiago, polo que decide facelo por el.
Eusebio Bardají Azara
Eusebio Barjadí Azara, nado en Graus, Huesca o 19 de decembro de 1776 e finado en Huete o 7 de marzo de 1842, foi un avogado e político español.
Traxectoria
Estudou dereito en Zaragoza e en Bolonia. Cando rematou de estudar foi destinado como diplomático a Bolonia, París e Viena, até que coa Guerra da Independencia Española volveu a España formando parte das cortes constituíntes de Cádiz. Ocupou a carteira de Ministro da Guerra e de Facenda, para logo marchar a Rusia como diplomático. Co reinado de Fernando VII volveu a Italia, Gran Bretaña e Francia. De volta a España foi nomeado Presidente do Consello de Ministros (actualmente Presidente do Goberno), cargo que ostentou dende o 18 de agosto ao 18 de outubro de 1837.
The Best Day
The Best Day é o cuarto álbum de estudio do músico estadounidense de rock alternativo Thurston Moore, publicado o 20 de outubro de 2014 a través do selo Matador Records. A portada do disco é unha fotografía da nai de Moore tomada ao redor do ano 1940.
Edición
A lanzamento de The Best Day anunciouse en marzo de 2014 a través do blog de noticias oficial de Sonic Youth. Un mes antes deste anuncio Moore publicou o tema "Detonation" como un sinxelo de 7 polgadas, acompañado de "Germs Burn" como cara b a través do selo independente inglés Blank Editions como parte das súas Solo Series.
O 20 de agosto realizouse un anuncio formal do lanzamento do disco por parte de Matador Records, incluíndo a súa portada, a listaxe de temas e as datas de edición. O álbum sería publicado o 20 de outubro en Dinamarca, Francia, Suecia e o Reino Unido; o 21 en España e os Estados Unidos; e o 24 en Alemaña, Irlanda, Países Baixos e Suíza. Unha semana antes do lanzamento internacional oubo dispoñibles streamings oficiais do disco a través das páxinas de NPR Music e The Guardian. The Best Day foi lanzado como LP dobre, CD sinxelo e descarga dixital, levando as 100 primeiras copias do vinilo estadounidense un póster autografado.
Carlota Xoaquina de Borbón
Carlota Xoaquina Teresa Caetana de Borbón e Borbón-Parma (en portugués Carlota Joaquina Caetana de Bourbon e Bourbon), nada en Aranjuez o 25 de abril de 1775 e finada en Sintra o 7 de xaneiro de 1830, foi unha infanta española, raíña consorte de Portugal e emperatriz consorte de iure do Brasil.
Traxectoria
Carlota Xoaquina foi a filla primoxénita do rei Carlos IV de España e da súa esposa, a princesa María Luísa de Parma. Con apenas dez anos de idade foi obrigada a casar, o 8 de maio de 1785, co príncipe Xoán, segundo fillo de María I. En 1788, ao morrer o herdeiro da Coroa portuguesa Xosé, Príncipe do Brasil, Xoán pasou a ser o primeiro na liña de sucesión. Pola loucura de María, a súa nai, o príncipe Xoán recibe a rexencia do reino a partir de 1792. Con isto, Carlota Xoaquina convertíase en princesa consorte-rexente de Portugal.
Primeiras intrigas
Seu marido Xoán descubriu en 1806 que Carlota Xoaquina urdía unha revolta palaciana para tomar o poder, polo que a expulsou do Palacio Real de Mafra e a enviou baixo liberdade vixiada ao Palacio Real de Queluz, en Sintra, preto de Lisboa.
En 1808, ante a ameaza da invasión de Portugal polo exército combinado franco-español (como consecuencia do tratado de Fontainebleau, o príncipe rexente dispuxo a fuxida, rumbo ao Brasil, da familia real portuguesa. Arribados a Río de Xaneiro instalaron alí a Corte. Porén, isto no terminaría coas intrigas e ambicións de Carlota Xoaquina.
Pretensión á rexencia de España e ao Reino do Río da Prata
Entre 1808 e 1812, Carlota Xoaquina reclamou a rexencia de España cando o seu tío o infante Antonio Pascual fuxiu a Francia abandonando a Xunta Suprema de Goberno que o seu irmán Fernando VII instiuira en tanto durara a súa viaxe a Francia para entrevistarse con Napoleón (do que resultou a prisión da familia real española e a usurpación (legal) do trono español por parte de Xosé Bonaparte. Alegaba Carlota ser a única integrante da familia de Carlos IV que non estaba apresada polos franceses.
miniatura|250px|Xoán VI e Carlota Xoaquina.
Por outra parte, a súa proximidade ao vicerreinado do Río da Prata provocou a creación dun partido carlotista en Buenos Aires, o cal pretendía valerse de Carlota Xoaquina para conseguir a independencia do territorio do Río da Prata (o que sería máis tarde a Arxentina). En efecto, Carlota Xoaquina aspiraba tamén a aproveitar a invasión napoleónica de España para asegurarse un trono para si mesma en América do Sur; máis unha vez alegaba a prisión do seu pai e do seu irmán en Francia, e acariciaba a ambiciosa idea de escapar ás limitacións que lle impoñía seu esposo portugués.
Porén, a interferencia da diplomacia británica e a política expansionista do seu marido fixeron fracasar o proxecto. Xoán VI determinou que, se a súa esposa era proclamada rexente de España, entón o propio rei portugués tería dereitoos sobre o vicerreinado do Río da Prata como esposo da rexente. Esta insinuación de Xoán VI fixo que o plan perdera todo apoio en Buenos Aires, onde o que se pretendía era constituír un Estado independente, non pasar do dominio español ao domino portugués. Por outra parte, a ocupación francesa en España facía que Gran Bretaña rexeitara a existencia dunha rexente española en Buenos Aires en contraposición ao restaurado, e recoñecido por esta potencia, Fernando VII.
En efecto, polo tratado de Valençay de 11 de decembro de 1813, Napoleón recoñeceu a Fernando VII como rei de España e, pouco despois, tamén o recoñecía o goberno británico. (Porén cómpre dicir que nin a Rexencia nin as Cortes de Cádiz o recoñeceran, pois antes debería xurar a Constitución de 1812.
Últimos anos: regreso a Portugal
En 1820, unha revolución ocorrida no Porto exixiu a volta da familia real portuguesa á metrópole. Xoán VI e Carlota Xoaquina regresaron a Portugal o ano seguinte, aínda que o seu fillo e herdeiro Pedro de Braganza non só decidiu quedar no Brasil, senón que en 1822 proclamaba a independencia de dito país asumindo o trono como emperador Pedro I do Brasil. O rei Xoán VI faleceu subitamente no Palacio da Bemposta, Lisboa, o 10 de marzo de 1826, aos 58 anos. Hai que cre que foi envelenado, sospeitándose da raíña Carlota Xoaquina ou do seu fillo Miguel, nunha conspiración para ocupar o trono.
Carlota Xoaquina faleceu no Palacio de Queluz, en Sintra, o 7 de xaneiro de 1830, vítima dun cancro de útero.
Fillos
Do seu matrimonio con Xoán VI, Carlota Joaquina tivo nove fillos, a saber:
Karakelong
Karakelong (en indonesio: Pulau Karakelong) é unha illa de Indonesia no Océano Pacífico, a maior das illas Talaud, cunha superficie de 845´6 km² (segundo outras fontes cun máximo de 980 km²), que posúe un perimetro de costa de 182´7 quilómetros.
Trátase dunha zona de montañosa (cunha altura máxima de 680 metros sobre o nivel do mar), cuxas principais actividades económicas son o cultivo de palmas de coco, as cícadas, a noz moscada, a explotación forestal (madeira de teca e ratán) e a pesca. Sendo as súas principais cidades: Beo e Rainis.
En Karakelong hai moitas especies únicas de aves, incluíndo a cotorra endémica histrio Eos. A illa está situada nas coordenadas xeográficas seguintes:.
Baldrís, Mandaio, Oza-Cesuras
Baldrís é un lugar da parroquia de Mandaio no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2018 tiña 3 habitantes (2 homes e 1 muller).
Field Music
Field Music é unha banda inglesa de indie rock procedente de Sunderland, Tyne e Wear, formada no ano 2004, particularmente activa na rexión de Wearside. O núcleo do grupo está composto polos irmáns David Brewis e Peter Brewis, con Andrew Moore que ocasionalmente actúa como teclista. A súa formación contou por momentos con membros de Maxïmo Park e The Futureheads.
Os críticos compararon a súa música coa de artistas tan diversos como Steely Dan, XTC, Prefab Sprout, Peter Gabriel, Scritti Politti, Talking Heads e Todd Rundgren. A banda tamén foi nomeada ao Mercury Prize.
Azul
O azul é unha das tres cores-luz primarias, e cor-pigmento secundaria, resultado da superposición dos pigmentos ciano e maxenta. Atópase na faixa 470 nm do espectro de cores visíbeis.
Sinónimos: cerúleo, cárdeo, celeste, azur, zafiro.
Uso, simbolismo e expresións coloquiais
O azul acostuma estar asociado á frieza, depresión, monotonía. E, por iso mesmo, tamén á paz, á orde, á harmonía. Entre os matices, é o menos expansivo aos ollos.
Peixe azul
A denominación en base nutricional do grupo de peixes que contén máis dun 5% de graxa, a diferenza do magro ou branco, con só un 2%.
Sangue azul
Dise da persoa de familia nobre ou real.
Pablo Antas Pereiro
Pablo Antas Pereiro, nado en Monterroso o 15 de outubro de 1990, é un futbolista galego. Xoga de centrocampista e o seu club actual é o Compostela.
Traxectoria
Xogou na SD Monterroso nas categorías cadete e xuvenil, ata que se incorporou ao Club Deportivo Lugo, no que xogou o seu terceiro ano de xuvenil, para militar logo no primeiro equipo en segunda B, co que debutou da man de Quique Setién na tempada 2010-11. Nas dúas seguintes tempadas xogou no Ordes e no Cerceda e en 2013 recalou na UD Somozas, con Michel Alonso de adestrador. Con este equipo participou do histórico ascenso á Segunda B na tempada 2013-14 tras ser campión de Terceira, marcando ademais 6 goles, catro deles na fase de ascenso e anotando dous goles na eliminatoria decisiva fronte ao Tenerife B. Xogou no Somozas catro tempadas e a continuación pasou polo Bergantiños e o Rápido de Bouzas, este último de Segunda B.
En xullo de 2019 foi fichado pola SD Compostela, da Terceira División. Despois de que a pandemia por coronavirus paralizase a competición o Compostela foi declarado campión ao ocupar neses momentos a primeira praza, polo que xogou a fase de ascenso. Pablo Antas anotou o gol decisivo na final disputada en Balaídos fronte ao Ourense CF, dándolle o ascenso ao club santiagués catro anos despois.
Meixide, Palas de Rei
San Pedro de Meixide é unha parroquia do concello de Palas de Rei na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 96 habitantes, deles 46 eran homes e 50 eran mulleres, o que supón unha diminución de 5 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Demolished Thoughts
Demolished Thoughts é o terceiro álbum do músico estadounidense de rock alternativo Thurston Moore, publicado o 20 de maio de 2011 a través do selo Matador Records. Mojo situou ao disco no posto 18 dos "Mellores 50 álbums de 2011", mentres que Uncut situouno no número 23.
CMYK
CMYK é a abreviatura en inglés do sistema de cores subtractivas formado por Ciano (Cyan),  Amarelo (Yellow), Maxenta (Magenta),  e Negro (Key, Black). É utilizado en medios que teñen fondo branco, como as impresións en papel. CMY é a mesma cousa, porén sen a cor negra.
As cores son as complementarias do sistema RGB e a súa mestura forma o negro. A cor negra (preta), que tamén pertence ao conxunto, é para facilitar unha mellor calidade.
A Pallarega, O Mosteiro, Ortigueira
A Pallarega é un lugar da parroquia do Mosteiro no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2009 estaba deshabitado, se ben no ano 2000 tiña 1 habitante.
Toponimia
O topónimo Pallarega fai referencia a un pallar, o lugar no que se garda a herba seca e a palla, xunto cos apeiros e o carro, ou tamén o terreo que logo da sega fica cuberto das canas do cereal.
Kaizuka
Kaizuka (貝塚市, かいづかし, Kaizuka-shi) é un concello xaponés da prefectura de Osaca. Está situado ó sur da prefectura, na zona sur da provincia histórica de Izumi, no centro da rexión de Kinki, no centro-oeste da illa de Honshu. Ten 43,99 km² de superficie e unha poboación de 90.617 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 2.060 hab./km².
O concello de Kaizuka limita cos concellos de Izumisano, Kumatori, Kishiwada (da prefectura de Osaca); e de Kinokawa (da prefectura de Wakayama).
Dragon Ball Super: Broly
Dragon Ball Super: Broly (ドラゴンボール超スーパー ブロリ) é un filme xaponés de 2018 de artes marciais, fantasía e aventuras,  dirixido por Tatsuya Nagamine e escrito polo creador da serie manga Dragon Ball, Akira Toriyama. É o vixésimo filme da franquía Dragon Ball, o terceiro producido coa participación de Toriyama e o primeiro da serie Dragon Ball Super.
O filme representa a primeira aparición dunha versión modificada de Brolin na continuidade da serie principal de Dragon Ball, seguindo as aparicións do personaxe no cine (Estala o duelo, O regreso de Broly e O combate definitivo; tamén tiña unha aparición nunha atracción 4-D (Dragon Ball Z: Super Tenkaichi Budokai), onde conseguiu converterse en "Brolin Deus").
Fiat G.55
O Fiat G.55 Centauro foi un caza italiano da segunda guerra mundial. Foi desenvolvido a partir do G.50 cun motor lineal Daimler-Benz DB 805A-1 alemán construído baixo lizenza en Italia. Fixo o seu primeiro voo na primavera do ano 1942 pero a produción atrasouse, e antes do armisticio italiano só se entregaran uns poucos exemplares dos 200 pedidos. A maioría dos G.55 operaron coas forzas pro-alemás dende o norte de Italia.
Toyota RSC
Foi deseñado por Calty como un vehículo puramente conceptual, sen ningunha intención de chegar á súa produción en serie, pero para conectar emocionalmente con posibles compradores novos. O deseño vencéllao cos coches de rally do Campionato Mundial de Rallys, con liñas moi funcionais e ausencia de elementos de luxo. Baseouse no Toyota RAV4.
Ácido fosfórico
O ácido fosfórico, tamén chamado ácido ortofosfórico, é un ácido inorgánico ou mineral coa fórmula H3PO4. As moléculas de ácido ortofosfórico poden combinarse consigo mesmas para formar diversos compostos que se denominan tamén de modo xeral ácidos fosfóricos. A nomenclatura da IUPAC para este composto é ácido ortofosfórico. O prefixo orto- utilízase para distinguir este ácido doutros ácidos fosfóricos relacionados, como os chamados ácidos polifosfóricos. O ácido ortofosfórico non é tóxico, e cando é puro, é sólido a temperaturas e presións moderadas.
A base conxugada do ácido fosfórico é o ión dihidróxeno fosfato, H2PO4−, que á súa vez ten a base conxugada hidróxeno fosfato, HPO42−, que ten a base conxugada fosfato, PO43−.
Ademais de ser un reactivo químico, o ácido fosfórico ten moitos usos, incluíndo o de inhibidor da oxidación (enferruxamento), aditivo alimentario (E338), gravador dental e ortopédico, electrólito, fundente, axente dispersante, mordente industrial, materia prima de fertilizantes, e compoñente de produtos de limpeza do fogar. Os ácidos fosfóricos e fosfatos son tamén moi importantes en bioloxía, onde o fosfato é un importante tampón e hai moitas moléculas esenciais derivadas del.
A fonte máis común para utilizar o ácido fosfórico é unha solución acuosa ao 85%; ditas solucións son incoloras, inodoras, e non volátiles. A solución ao 85% é bastante viscosa, como un xarope, pero pódese verter. Como é un ácido concentrado, a solución ao 85% pode ser corrosiva, aínda que non é tóxica cando se dilúe. Debido á alta porcentaxe de ácido fosfórico presente neste reactivo, polo menos parte do ácido fosfórico está condensado en ácidos polifosfóricos. Non obstante, para simplificar o etiquetado, a solución ao 85% etiquétase como H3PO4 como se fose na súa totalidade ácido ortofosfórico. Nas solucións acuosas diluídas o ácido fosfórico está na forma ortofosfórica.
Reaccións
O ácido fosfórico anhidro é un sólido branco de baixo punto de fusión que se obtén da deshidratación do ácido fosfórico ao 85% por quentamento no baleiro.
O ácido ortofosfórico é unha molécula moi polar. É miscible en auga. O estado de oxidación do fósforo (P) no ácido ortofosfórico e noutros ácidos fosfóricos é +5; o estado de oxidación de todos os átomos de oxíxeno (O) é −2 e o de todos os átomos de hidróxeno (H) é +1. É triprótico, o que significa que unha molécula de ácido ortofosfórico pode disociarse sucesivamente ata tres veces, liberando cada vez un H+, que normalente se combina con moléculas de auga, como se ve nas seguintes reaccións:
O anión despois da primeira disociación é o H2PO4− ou anión dihidróxeno fosfato. O anión que resulta da segunda disociación é o HPO42− ou anión hidróxeno fosfato. O anión xerado na terceira disociación é o PO43− ou anión fosfato ou ortofosfato. Para cada unha das reaccións de disociación mostradas arriba, hai unha constante de disociación de ácido distinta, chamadas Ka1, Ka2, e Ka3 medidas a 25 °C. Asociadas con estas tres constantes de disociación están os correspondentes valores de pKa1=2,12, pKa2=7,21, e pKa3=12,67 a 25 °C. Aínda que os tres átomos de hidróxeno son equivalentes nunha molécula de ácido ortofosfórico, os sucesivos valores de Ka son distintos, xa que é enerxeticamente menos favorable perder outro H+ se un (ou máis) se perdeu antes e a molécula/ión está máis cargada negativamente.
Debido á disociación triprótica do ácido ortofosfórico, e ao feito de que as súas bases conxugadas (os fosfatos mencionados antes) cubran un amplo intervalo de pH, e a que as solucións de ácido fosfórico/fosfato non son, en xeral, tóxicas, as mesturas destes tipos de fosfatos úsanse con frecuencia como axentes tampón ou para facer solucións tampón, nas que o pH desexado depende das proporcións dos fosfatos na mestura. De xeito similar, tamén se usan para facer tampóns os sales aniónicos non tóxicos do ácido cítrico triprótico. Os fosfatos atópanse en todas partes en bioloxía, especialmente nos compostos derivados de azucres fosforilados como o ADN, ARN, e o adenosina trifosfato (ATP).
Ao quentar o ácido ortofosfórico, pode inducirse a condensación das unidades fosfóricas ao retirar a auga formada pola condensación. Cando se retira unha molécula de auga por cada dúas moléculas de ácido fosfórico, o resultado é o ácido pirofosfórico (H4P2O7). Cando se retira como media unha molécula de auga por cada unidade de ácido fosfórico, a substancia resultante é un sólido de aspecto cristalino coa fórmula empírica HPO3 que se denomina ácido metafosfórico. O ácido metafosfórico é unha versión anhidra por unha soa molécula de auga do ácido ortofosfórico e úsase ás veces como reactivo absorbente de humidade ou auga. Unha maior deshidratación é moi difícil de conseguir, e pode obterse só utilizando un desecante extremadamente forte (non abondaría só co quentamento). Produce anhídrido fosfórico (pentóxido de fósforo), que ten a fórmula empírica P2O5, aínda que unha molécula real ten a fórmula P4O10. O anhídrido fosfórico é sólido e é un absorbente de humidade moi potente que se utiliza como desecante.
Na presenza de superácidos (ácidos máis fortes que o H2SO4), o H3PO4 reacciona para formar produtos misteriosos, quizais corrosivos, sales ácidas do hipotético ión tetrahidroxilfosfonio, que é isoelectrónico co ácido ortosilícico. A reacción que se sospeita que se produce con, por exemplo, o HSbF6, é:
Solución acuosa
Para unha concentración de ácido total [A] = [H3PO4] + [H2PO4−] + [HPO42−] + [PO43−] ([A] é o número total de moles de H3PO4 puro que se utilizaron para preparar 1 litro de solución), a composición dunha solución acuosa de ácido fosfórico pode calcularse usando as ecuacións de equilibrio asociadas coas tres reaccións descritas antes xunto coa relación [H+] [OH−] = 10−14 e a ecuación de neutralidade eléctrica. As posibles concentracións de moléculas e ións de polifosfórico son desprezables. O sistema pode reducirse a unha ecuación de quinto grao para [H+] que pode resolverse numericamente, dando os seguintes valores:
Para concentracións de ácidos fortes, a solución está composta principalmente de H3PO4. Para [A] = 10−2, o pH é próximo ao pKa1, dando unha mestura equimolar de H3PO4 e H2PO4−. Para [A] por debaixo de 10−3, a solución está principalmente composta de H2PO4−, e o [HPO42−] faise non desprezable para disolucións moi diluídas. O [PO43−] é sempre desprezable. Como esta análise non ten en conta os coeficientes de acitividade dos ións, o pH e a molaridade dunha solución real de ácido fosfórico pode desviarse substancialmente dos valores arriba indicados.
Preparación
O ácido fosfórico prodúcese industrialmente por dúas rutas xerais: o proceso térmico e o proceso húmido, o cal comprende dous submétodos. O proceso húmido domina no sector comercial. O proceso térmico é máis caro e produce un produto máis puro que se utiliza para aplicacións na industria alimentaria.
Proceso húmido
No proceso húmido o ácido fosfórico prepárase engadindo ácido sulfúrico a rochas de fosfato tricálcico, que se encontran na natureza como apatita. A reacción é:
A solución inicial de ácido fosfórico pode conter un 23–33% de P2O5 (32–46% de H3PO4), pero pode ser concentrado pola evaporación da auga para producir ácido fosfórico de grao comercial, que contén un 54–62% de P2O5 (75–85% de H3PO4). Unha maior evaporación da auga rende ácido superfosfórico cunha concentración de P2O5 por riba do 70% (que corresponde a case o 100% H3PO4; porén, a esas concentracións empezan a formarse o ácido pirofosfórico e o polifosfórico, facendo que o líquido se faga moi viscoso).
A dixestión do mineral de fosfato utilizando ácido sulfúrico rende sulfato cálcico (xeso) insoluble, que é filtrado e retirado como fosfoxeso. O ácido obtido no proceso húmido pode ser purificado aínda máis retirando o flúor para producir ácido fosfórico de grao animal, ou por extracción de solvente e retirada de arsénico para prodcir ácido fosfórico de grao alimentario.
O proceso nitrofosfato é similar ao proceso húmido excepto en que usa ácido nítrico en lugar de ácido sulfúrico. A vantaxe desta ruta é que o coproduto, nitrato de calcio é tamén un fertilizante para plantas. Porén, este método raramente se emprega.
Proceso térmico
Un ácido fosfórico moi puro obtense queimando fósforo elemental para producir pentóxido de fósforo, que é seguidamente disolvido en ácido fosfórico diluído. Esta ruta produce un ácido fosfórico moi puro, xa que moitas das impurezas contidas na rocha fosfatada foron eliminadas durante a extracción do fósforo da rocha nun forno. O resultado final é ácido fosfórico de grao alimentario; porén, para certas aplicacións, pode ser necesario un procesamento adicional para retirar o arsénico.
O fósforo elemental prodúcese nun forno eléctrico. A unha temperatura alta, unha mestura de mineral de fosfato, sílice e material carbonáceo (coque, carbón etc...) produce silicato de calcio, gas fósforo e monóxido de carbono (CO). Os gases emitidos de P e o CO desta reacción son arrefriados baixo auga para illar o fósforo sólido. Alternativamente, os gases de P e CO poden ser queimados con aire para producir pentóxido de fósforo e dióxido de carbono.
Rutas de laboratorio
Un proceso para demostración consiste na oxidación de fósforo vermello por medio de ácido nítrico.
Usos
O ácido fosfórico e os seus derivados son moi comúns e teñen moitas aplicacións. O uso dominante de ácido fosfórico é para producir fertilizantes, o que consome aproximadamente o 90% da produción.
Aditivo alimentario
O ácido fosfórico de grao almentario (aditivo E338 ) utilízase para acidificar alimentos e bebidas como bebidas de cola. Proporciona un sabor agre ou acedo. Varios sales de ácido fosfórico, como o fosfato monocálcico utilízanse como axentes levedantes de alimentos.
Eliminación do óxido
O ácido fosfórico pode utilizarse para eliminar o óxido (ferruxe) aplicándoo directamente sobre o ferro enferruxado, ferramentas de aceiro, ou outras superficies. O ácido fosfórico cambia o óxido de ferro(III) de cor marrón-vermello, Fe2O3 (ferruxe) a fosfato férrico, FePO4. A ecuación desta reacción é: O ácido fosfórico líquido pode utilizarse para mergullar nel as pezas tratradas, pero o máis común é que o ácido fosfórico para eliminar óxido se fabrique como un xel. En forma de xel mesto, pode aplicarse en superficies en pendente, verticais ou mesmo sobre superficies inferiores de teitos. Diferentes formulacións de xeles de ácidos fosfóricos véndense como "eliminadores de óxido". Pode ser necesario aplicar moitas veces o ácido fosfórico para eliminar todo o óxido. O óxido pode tamén ser eliminado por recubrimento por conversión de fosfato (fosfatado). Este proceso pode deixar unha cobertura de fosfato negra que proporciona unha moderada resistencia á corrosión (dita protección tamén a pode proporcionar o proceso de recubrimento por conversión electroquímica chamado pavonado (bluing) ou a parkerización superficialmente similares).
En medicina
O ácido fosfórico utilízase en odontoloxía e ortodoncia como solución de gravado, para limpar e raspar as superficies das pezas dentais nas que se van colocar os empastes e outros aparellos dentais. O ácido fosfórico é tamén un ingrediente de medicamentos contra as náuseas que se venden sen receita que tamén conteñen altos niveis de azucres (glicosa e frutosa). Este ácido úsase tamén en moitos branqueadores dentais para eliminar a placa que pode haber nos dentes antes da aplicación.
Outras aplicacións
Entre outras aplicacións, o ácido fosfórico utilízase como:
Cenwalh de Wessex
Cenwalh, finado ao redor de 674, foi rei de Wessex en dous períodos.