cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cambio lingüístico
Cambio lingüístico é o proceso de modificación e transformación que, na súa evolución histórica, experimentan tódalas linguas en xeral, e as unidades lingüísticas de cada un dos seus niveis en particular. O cambio lingüístico diferénciase da variación lingüística en que no primeiro as modificacións son diacrónicas e, polo tanto, estudadas pola lingüística histórica, mentres que no segundo caso, xa que as variacións son sincrónicas, son analizadas, entre outras disciplinas, pola sociolingüística.
Dous factores que interviñeron dende sempre no cambio lingüístico foron os préstamos e a analoxía.
Os cambios lingüísticos agrúpanse por conveniencia en tres niveis: o cambio fonético, o cambio morfosintáctico e o cambio léxico-semántico.
Enfoque sociolingüístico
Na lingüística do século XIX, a linguaxe considerábase como un ser biolóxico co seu nacemento, desenvolvemento ou evolución, e morte. Cada fase do desenvolvemento está marcada por unha serie de cambios lingüísticos.
Nos últimos anos do século XX, así a todo, a sociolingüística introduciu novas teorías, grazas ós traballos de William Labov, os seus discípulos e seguidores, que achegaron modificacións radicais ós postulados clásicos do cambio lingüístico propugnados polos neogramáticos. Para Labov é axiomático que a fala de tódolos individuos sexa variable, isto é, manifeste máis dunha forma. Esta variabilidade é observable tamén nas comunidades das falas ás que pertencen os individuos. Con esta variabilidade estase poñendo de relevo que existe unha motivación social.
Causas externas do cambio lingüístico
No cambio lingüístico chamamos causas externas ás que están motivadas por factores sociolingüísticos relacionados coa historia dos falantes da lingua, como os seus contactos con outras persoas doutras linguas, os factores demográficos e as súas influencias culturais.
Causas internas do cambio lingüístico
As causas internas do cambio lingüístico son aquelas relacionadas coa estrutura da propia lingua e o equilibrio que toda lingua debe manter entre facilidade de produción e facilidade de comprensión. As causas internas maniféstanse na existencia de cambios lingüísticos que se presentan xuntos, así por exemplo a perda de certas consoantes finais en latín erosionou a flexión nominal e iso á súa vez fixo que, para seguir expresando sen ambigüidade as relacións sintácticas, a orde de palabras fose máis fixa (suxeito-verbo-obxecto).
A analoxía recoñecida como un dos motores do cambio lingüístico a nivel morfosintáctico é unha das causas internas mellor coñecidas. Para algúns lingüistas certas innovacións lingüísticas analóxicas débense ó proceso psicolóxico da abdución no cal un falante aplica a un feito lingüístico concreto unha suposta lei xeral.
Felipe Criado
O nome Felipe Criado pode referirse a:
Idaho
Idaho é un estado localizado no noroeste dos Estados Unidos, con capital en Boise. Ten unha superficie de 216.632 km² e, de acordo co United States Census Bureau, no 2020 tiña unha poboación de 1 839 106 habitantes. É o 43º estados dos Estados Unidos, admitido o 3 de xullo de 1890, aínda que en 1863 xa fora creado o Territorio de Idaho.
Xeografía
miniatura|esquerda|Montañas Owyhee. Idaho fai fronteira con seis estados e cunha provincia do Canadá. Ó oeste están os estados de Washington e Oregon, Nevada e Utah están ó sur, e Montana e Wyoming ó leste. Idaho tamén fai fronteira coa provincia de Columbia Británica ó norte. A paisaxe é ondulada con algunhas das mellores preservadas áreas naturais dos Estados Unidos. O estado sitúase xunto ás Montañas Rochosas, con abundancia de recursos naturais e paisaxes. Hai montañas cubertas de neve, ríos rápidos, vastos lagos e profundos canóns. As augas do río Snake atravesan o Hells Canyon, o máis profundo canón dos Estados Unidos. As fervenzas de Shoshone Falls ten unha altura superior á do Niágara.
Os ríos principais do estado son o Snake River, o Clark Fork-Pend Oreille, o Clearwater e o Salmon River. O porto de Lewiston, na confluencia dos ríos Clearwater e Snake é o porto máis distante do Océano Pacífico no noroeste dos Estados Unidos.
A montaña máis alta do estado é o Pico de Borah, con 3.859 metros de altitude, ó norte da cidade de Mackay. O punto máis baixo (227 metros) está en Lewiston, onde o río Clearwater encontra o río Snake e continúa no estado de Washington.
Clima
Idaho ten moita variación no seu clima. A pesar de situarse a fronteira occidental do estado a unha distancia de 480 km do Océano Pacífico, a influencia marítima aínda é sentida no estado, especialmente no inverno, cando a cobertura de nubes, a humidade e a precipitación atinxen o seu punto máximo. Esta influencia ten un efecto moderado no inverno, cando as temperaturas non son tan baixas como sería esperado nun estado tan ó norte e co altitude tan elevadas. A influencia marítima é menos intensa ó sur, onde os patróns de precipitacións son en xeral invertidos, con veráns chuviosos e invernos secos, e as diferenzas de temperatura estacionais son menos acentuadas, indicando un clima continental.
O clima en Idaho pode ser quente, a pesar de que os períodos con temperaturas superiores ós 37º C de máxima son raros. Os días máis quentes son temperados pola relativamente baixa humidade e noites frías durante o verán, pois para a maior parte do estado as diferenzas entre as temperaturas diúrnas e nocturnas son maiores no verán. Os invernos poden ser moi fríos, pero extensos períodos de temperaturas baixo cero tamén son raros.
Economía
miniatura|Capitolio estatal en Boise, Idaho. O produto interior bruto do estado o 2004 foi de 43,6 mil millóns de dólares americanos. A renda per cápita nese ano foi de 26.881,00 dólares.
É un importante estado agrícola, producindo o terzo das patacas que crecen nos Estados Unidos.
Villa Guerrero
Villa Guerrero é un concello ao sur do Estado de México, en México. Limita coas municipalidades de Zinacantepec, Toluca, Calimaya, Tenango del Valle, Tenancingo, Zumpahuacán, Ixtapan de la Sal e Coatepec Harinas. Ademais, na zona norte comparte territorio coa reserva federal do Nevado de Toluca. A súa área é de 209,95 km², e segundo o censo de poboación de 2015 ten unha poboación total de 67 929 habitantes.
Idaho
Economía
Hoxe, a principal industria en Idaho é o sector de ciencia e tecnoloxía. Representa máis de 25% da renda total do estado, e máis de 70% das exportacións, en dólares. A economía industrial do Idaho vén crecendo, e os produtos de alta tecnoloxía lideran este crecemento. Desde o fin dos anos 1970, a cidade de Boise emerxeu como un centro de manufactura de semicondutores. A cidade é sede da Micron Technology Inc., a única manufactura estadounidense de chips DRAM. A Hewlett-Packard opera unha planta industrial en Boise, suroeste de Idaho, dende os anos 1970, que produce impresoras láser. . A empresa Dell opera unha unidade de orientación por teléfono ós consumidores en Twin Falls. Outra importante compañía de tecnoloxía no estado é a AMI Semicondutor, cuxa sede fica na cidade de Pocatello. Finalmente, a Coldwater Creek, grande empresa de comercio de roupa para muller, ten a súa sede en Sandpoint.
Villa Guerrero
Toponimia
120px|esquerda|miniatura|Glifo representativo de Villa Guerrero. Villa Guerrero foi coñecida como Tecualoyan até o 20 de abril de 1867, cando se levou a cabo o cambio de nome mentres o coronel Germán Contreras exercía como gobernador interino do Estado de México. Este acto foi concibido “en homenaxe aos valiosos servizos que os seus habitantes prestaron ao país durante a Guerra da Reforma”. A palabra Tecualoyan (de náhuatl Tecualo «morde ou come algo»─ e Yan «lugar»), segundo a interpretación máis aceptada significa «Lugar onde hai bestas devoradoras», con todo, algúns investigadores danlle outro significado: "Lugar onde se come" ou "Lugar onde hai xente feroz e valente". O glifo representativo do lugar mostra un xaguar ou ocelote e unha figura co medio corpo humano nas súas mandíbulas, o que fai parecer que un home está sendo devorado por un animal.
Idaho
Economía
O imposto sobre o comercio é de 6%, e aplicase ao comercio, alugueiro ou financiamento de bens tanxíbeis e algúns servizos. Os alimentos son taxados, pero os medicamentos non. As acomodacións en hoteis, moteis e cámpings son taxados a unha porcentaxe máis alta (7% a 11%).
Madoqua
Madoqua é un xénero de mamíferos artiodáctilos da familia dos bóvidos e subfamilia dos antilopinos.
Coñecidos vulgarmente como dicdics, son uns antílopes africanos de tamaño moi reducido, polo que son denominados antílpes ananos.
Etimoloxía
O nome científico do xénero, Madoqua, é unha adaptación do amhárico mĕdaqqwa.
Descrición
O xénero foi descrito en 1837 polo naturalista irlandés William Ogilby, en ''Proc. Zool. Soc. Lond., 1836: 137''.
Nome vulgar
O seu nome vulgar procede do son que emiten cando están asustados.
Características físicas
A lonxitude do seu corpo varía entre os 30 e os 40 cm, a súa alzada (altura na cruz) é tan só de 30 a 43 cm, e o seu peso oscila entre os 3 e os 5 kg, segundo as especies.
Teñen un fociño alongado e unha pelaxe clara, que é gris no lombo e branca no ventre. Moitos presentan un anel de cor clara en torno aos ollos. Na parte superior da cabeza presentan unha guedella de pelos que, ás veces, ocultan parcialmente os curtos cornos dos machos, inclinados cara a atrás. As femias son algo máis grandes que os machos.
Pequenos, áxiles, e moi rápidos na carreira (poden correr até os 50 km/h), desaparecen e agóchanse facilmente no seu contorno boscoso, o que dificulta a súa caza por parte de diferentes depredadores.
Alimentación
Os dicdics son herbívoros e aliméntanse principalmente de follas, abrochos, froitos e bagas.
Depredadores
Os dicdics son cazados por lagartos varanos, aguias, serpes pitóns, caracais, leóns, leopardos, guepardos, hienas, licaóns e chacais.
VAMP1
A proteína de membrana asociada a vesículas 1 é unha proteína que nos humanos está codificada no xene VAMP1 do cromosoma 12.
Función
As sinaptobrevinas/VAMPs, as sintaxinas e a proteína asociada ao sinaptosoma de 25 kD SNAP25 son os principais compoñentes dun complexo proteico implicado no atraque e/ou fusión de vesículas sinápticas coa membrana presináptica. A VAMP1 é un membro da familia da proteína de membrana asociada a vesículas (VAMP)/sinaptobrevina. Describíronse múltiples variantes de empalme alternativo que codifican proteínas con extremos carboxi alternativos, pero a natureza de lonxitude completa dalgunhas variantes non foi definida.
Importancia clínica
As mutacións homocigóticas en VAMP1 foron identificadas nunha serie de nenos afectados por unha forma de síndrome miasténica conxénita e demostráronse características presinápticas similares nestes pacientes e nos ratos knockout para a VAMP1.
Dalian
miniatura|280px|dereita
Dalian (大连 en chinés simplificado; 大連 en chinés tradicional; Dàlián en pinyin) é unha cidade do nordeste da China situada no extremo meridional da Península de Liaodong pertencente a provincia de Liaoning no sur de Manchuria. A súa poboación urbana é de 3 120 000 habitantes, chegando ós 6 200 000 coa interurbana.
Posúe o máis importante porto desta parte da China, sitúase na beira do Mar Amarelo entre a Baía de Corea e o golfo de Bohai. É a saída natural da potente rexión industrial manchú é do petróleo dos xacementos de Daqing, no norte.
Pequeno pobo de pescadores ata 1899, baixo o dominio ruso da zona converteuse en moderno porto comercial co nome de Dalny, é proseguiu o seu desenvolvemento co control xaponés entre 1905 e a IIGM cun novo nome, Dairen. Recuperada a plena soberanía pola China dende 1955, tense convertido ademais en importante centro industrial.
No seus límites administrativos, vinte quilómetros ao suroeste está o histórico porto de Lüshun (Port Arthur), con máis de dous milenios de historia, importante base naval, que xunto con Dalian conforman a aglomeración urbana chamada Lüda.
Historia
A historia urbana de Dalian vén marcada por ser dende sempre unha privilexiada avanzada sobre o Mar Amarelo, propicia para bases portuarias nos tránsitos entre China e Corea. De feito, as sucesivas dinastías do Imperio Chinés (dende dúas centurias antes da nosa era) estableceron no lugar prazas de estacionamento nas súas campañas cara á península coreana. Foi así como xurdiron Lüshun (co nome de Shizikou, "Porto do León", coñecida no século XIX coma Port Arthur, 30 km ao suroeste) e Jinzhou, vila fortificada e cabeceira da área, base militar coa dinastía Qing, hoxe ao norte da aglomeración urbana moderna (chamada no seu conxunto Lüda).
Hai que sinalar que as características da división administrativa chinesa fan que os extensos límites municipais de Dalian (13.800 Km2) inclúan entre outras as dúas vilas citadas, aínda que deberían seren consideradas cunha historia de seu.
Así establecido, Dalian propiamente foi unha pequena aldea pesqueira (Sanshan, "Porto das Tres Montañas" na dinastía Ming; Qingniwa na dinastía Qing) ata 1899, ano no que os rusos construíron alí un porto, fundando ao seu carón unha vila que chamaron Dalny.
Fundación rusa como terminal portuaria do Transiberiano
O interese do Imperio Ruso por Manchuria, e concretamente a península de Liaodong, coma saída ao Pacífico sen xeo invernal (alternativa por tanto a Vladivostok), era grande. A disputa co Xapón resolveuse trala guerra sino-xaponesa de 1894-1895 (con batalla decisiva polo control de Port Arthur) coa hexemonía provisional rusa que forzou en 1898 o arrendamento por 25 anos da rexión a unha debilitada dinastía Qing.
O obxectivo dos rusos, deseñado polo ministro de finanzas Sergei Witte, era a ampliación do Transiberiano cun ramal meridional (Ferrocarril do Sur de Manchuria) ata a súa terminal nun novo gran porto franco preto de Port Arthur (que restaría coma base naval). En 1899 o enxeñeiro V.V. Sakharov (que viña de proxectar Vladivostok) coa axuda do arquitecto K.G. Skolimovskii foi encargado do plan para Dalny ("afastado" en ruso). miniatura|700px|centro|Panorama de Dalny en obras arredor de 1900: á dereita das vías a nova cidade, á esquerda o porto co centro administrativo en primeiro termo; ao fondo a ampla baía.
A ambiciosa empresa, financiada con abundantes fondos pola compañía ruso-chinesa do Ferrocarril Oriental Chinés, avanzou cunha rapidez (coma a do propio Transiberiano) que asombrou no seu tempo (en 1903 estaban operativos ferrocarril e porto).
O plano da vila estaba inspirado tanto no París de Haussmann de grandes eixos partindo de prazas-rotonda, coma na cidade-xardín de E. Howard e o movemento city-beautiful norteamericano, zonificada en distritos administrativo, comercial e residencial con zonas verdes e separación da cidade chinesa (sobre o primitivo pobo de pescadores). Unha gran praza central arrodeada de edificios representativos segue sendo hoxe icona da cidade (inda que rodeada de rañaceos ).
Período da dominación xaponesa
O ataque e asedio polos xaponeses á frota rusa de Port Arthur en 1904 significou o comezo da guerra ruso-xaponesa que rematou ao ano seguinte coa retrocesión do arrendo da península de Liaodong por parte rusa, arrendo que pasou ao Imperio Xaponés.
Dalny foi renomeada Dairen dentro da chamada concesión de Kwantung (o sur da actual municipalidade de Dalian) da que en 1937 chegaría a seres capital no lugar de Port Arthur (renomeada Ryojun). Axiña os investimentos no porto e nunha forte infraestrutura industrial compensaron a paralización do proxecto ruso. Apoiado na Compañía do Ferrocarril do Sur de Manchuria con sede na cidade e a riqueza que reportaba o comercio de soia a occidente, o crecemento portuario non deixou de medrar e a vila comezou a estenderse cara ao oeste, e incrementouse a partir de 1932 coa creación de Manchukuo, o estado monicreque do Xapón en Manchuria, o que fixo do porto de Dairen un dos maiores de extremo oriente ademais dunha gran modernización e embelecemento da cidade. Co advento dun ambiente pre-bélico en 1937 a urbe reforzou inda máis o seu papel industrial que resultou crucial no sostemento do expansionismo xaponés durante a segunda guerra mundial.
Cidade aberta da República Popular da China
En 1945 a cidade é tomada polas tropas soviéticas e, despois dun período de control conxunto sino-soviético (renomeada Lüda), en 1955 definitivamente devolta a súa soberanía a China que continúa o seu desenvolvemento industrial (centro dos estaleiros chineses e do refino petrolífero).
En 1984, dentro da política de apertura aos investimentos estranxeiros do país e xa co seu nome actual, as autoridades elixiron Dalian coma cidade aberta e dende entón numerosas compañías internacionais téñense instalado na Dalian Development Zone no distrito de Jinzhou. Asemade, tense convertido nun centro turístico importante polas numerosas praias na municipalidade.
Moncelos, Abadín
Santiago de Moncelos é unha parroquia do concello lugués de Abadín. Segundo o IGE en 2014 tiña 185 habitantes (87 homes e 98 mulleres), 61 menos ca en 2004.
Xeografía
Limita ao norte coas parroquias de Baroncelle e Corvite; ao sur coas Goás; ao leste coa Graña de Vilarente e Vilarente e ao oeste con Árbol (no concello de Vilalba).
Pertence ao arciprestado de Baroncelle e está composta por 10 entidades de poboación e 9 lugares, cunha densidade de 36'2 hab./km². As entidades son A Cañoteira (1), A Casavella (7), Moar (20), Redemuíños (6), Ribela (18), Os Tarraxís (39), O Valado (23), As Veiguiñas (11), Xubín (29) e Zoñán (31). Os lugares (que xeralmente forman parte dalgunhas das entidades) son O Alto, Carba, As Cargas, O Carragal, O Fermín, O Formigueiro, A Furada, As Golpilleiras e Sinde. O lugar de maior altitude é Argán (585 m).
Víctor Sánchez Mártil
Traxectoria
Fillo de xornaleiros, marchou a Salamanca con 12 anos. Ingresou na Normal de Salamanca en 1914. Exerceu como mestre en Béjar e Salamanca. En 1927 foi destinado a Quinta do Monte (Esgos). En 1930 trasladouse á Escola do Pósito de Coiro. Formou parte do Círculo Republicano de Cangas do Morrazo. Participou na constitución da Federación Provincial de Traballadores da Ensinanza na Casa do Pobo de Vigo en 1931. Foi tesoureiro da Federación Comarcal de Pósitos do Morrazo e administrador do Pósito de Coiro. De ideoloxía comunista, coa folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido dúas veces. Participou no Congreso de Traballadores da Ensinanza de Galicia (FETE-UGT) o 19 de marzo de 1936. Foi vogal da Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Vigo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 25 de xullo ingresando na prisión de Cangas. O 12 de setembro foi trasladado ao cárcere de Pontevedra, onde foi xulgado en consello de guerra por rebelión militar o 19 de setembro. Foi condenado a pena de morte e executado en Pontevedra o 24 de setembro de 1936.
Moncelos, Abadín
Cruceiros
Un cruceiro en granito de cruz coa figura de Cristo crucificado, coa presenza dunha cabeza aos seus pés, e a Virxe Inmaculada no reverso; capitel de estilo xónico con volutas nas esquinas, e fuste cos atributos da Paixón (cravos, martelo, tenaces, escaleira e lanza); a base, de forma cúbica, conten unha inscrición coa data do 1867.
Víctor Sánchez Mártil
Vida persoal
Casou con Justa Muñoz Martín e foi pai de cinco fillos.
Moncelos, Abadín
Cruceiros
No Carragal hai outro cruceiro de granito, con cruz florenzada coa figura de Cristo e unha figura máis pequena aos seus pés no anverso, e a figura da Piedade no reverso; capitel con anxos aos lados e volutas nas esquinas, fuste poligonal cunha figura e os instrumentos da Paixón; apóiase directamente sobre unha base tronco-piramidal. Non ten inscrición nin data.
No Valado hai outro cruceiro realizado en granito. Coa cruz florenzada con Cristo no anverso; capitel sinxelo con arestas; fuste poligonal con atributos da Paixón: lanza, cravos, martelo, tenaces e escaleira; con base cúbica sen inscricións.
Cóntase que había un lugar en Moncelos chamado Fromariz no que se producían aparicións fantásticas, como unha vaca con sete becerros, unha cocha con oito bacoriños ou gatos que se enleaban nas pernas dos transeúntes. Ó final, para acabar con este encanto chantaron un cruceiro, e desde aquela xa non se aparece nada.
Parroquias de Abadín
miniatura|dereita|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abadín.
Xosé Miguel Suárez Fernández
Xosé Miguel Suárez Fernández, nado en Mántaras (Tapia de Casarego) en 1965, é un escritor en galego-asturiano, tradutor ao asturiano e estudoso da cultura asturiana. Tamén é coñecido polo alcume Tapia, que lle vén do nome do seu concello.
Traxectoria
Diplomado en Maxisterio, e licenciado en Historia e en Filoloxía Hispánica pola Universidade de Oviedo. Ten publicados artigos sobre cuestións de etnografía, toponimia, dialectoloxía e literatura.
No ano 1989 gañou o premio ao mellor traballo de recollida oral de léxico da Academia de la Llingua Asturiana. Contribúe en numerosas revistas, como Lletres Asturianes, Erada, Lliteratura e Entrambasauguas.
Participa activamente no movemento de defensa dos dereitos lingüísticos dende a Asociación Cultural Xeira ou a Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana.
Himno Nacional da República de Uzbekistán
O  Himno Nacional da República de Uzbekistán (en Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi), foi creado mentres Uzbekistán era unha república da Unión Soviética. Tras a súa independencia en 1991, carente de calquera outro candidato axeitado, a música do antigo himno da RSS Uzbeka, composto por Mutal Burhanov, mantívose xunto a nova letras escrita por Abdulla Oripov. O himno retransmítese a diario na radio e televisión ás 5:55 a. m.
Oswine de Kent
Traxectoria
É coñecido por tres documentos: un datado en xullo de 689 e aparentemente testemuñado por Swaefberht (corruptamente como Gabertus), outro do 26 de xaneiro de 690, testemuñado por Swaefheard e que implica a descendencia de Eormenred por parte de Oswine, e un terceiro que non está datado pero que volve estar testemuñado por Swaefheard, no que Oswine expresa a súa gratitude pola restauración do reino dos seus pais
Revolución Rusa
Revolución Rusa pode referirse a:
El Eco de Galicia (Buenos Aires)
miniatura|El Eco de Galicia, n. 343, 30/4/1901 El Eco de Galicia foi un xornal publicado en Buenos Aires entre 1892 e 1926.
Historia e características
Foi fundado por Xosé María Cao Luaces o 7 de febreiro de 1892. Desde a súa fundación foi o órgano dos residentes galegos na Arxentina. Tamén estivo dirixido por Manuel Castro López.
A publicación tiña un forte contido rexionalista. Desde as páxinas de El Eco de Galicia, Cao buscaba a refundación do Centro Galego de Bos Aires. Propuxo a utilización da redacción do xornal como Ateneo Artístico e Literario mentres non se constituíse o Centro Galego. Entre os seus colaboradores figurou Xesús San Luís Romero. miniatura|Manuel Castro López, director, 1910. Cesou a súa publicación en 1926.
Pierre Victor Auger
Pierre Victor Auger, nado en París o 14 de maio de 1899 e finado na mesma cidade o 24 de decembro de 1993, foi un físico francés.
Traxectoria
Traballou no campo da física atómica, da física nuclear e dos raios cósmicos. En 1925 descubriu o efecto Auger, empregado posteriormente para detectar impurezas nas superficies cristalinas.
Manuel Mejuto González
Manuel Enrique Mejuto González, nado en La Felguera (Langreo, Asturias) o 16 de abril de 1965, é un ex-árbitro de fútbol español. Foi árbitro da Primeira División entre 1995 e 2010 e tamén da FIFA desde 1999, sendo o árbitro español con máis partidos internacionais pitados.
Traxectoria
Naceu en Asturias, sendo fillo de dous galegos. Seu pai, natural de Melide, morreu cando el era pequeno, polo que o criou súa nai, nacida en Sobrado dos Monxes.
Entre os seus maiores logros está o arbitrar a final da Liga de Campións 2004-2005 entre o Liverpool FC e o AC Milán ou a final da Copa do Rei 2001/02, coñecida como a do "Centenariazo" entre o Real Madrid e o Deportivo da Coruña. En 2006 estaba previsto que fose o árbitro representante de España na Copa Mundial de Alemaña 2006, pero a FIFA non considerou óptimo o estado físico dos seus asistentes, e no seu lugar acudiu ao torneo Medina Cantalejo.
As tempadas 2006/07 e 2007/08 foi o árbitro con mellor cualificación da Primeira División segundo a clasificación elaborada polo Comité Técnico de Árbitros, organismo oficial da Real Federación Española de Fútbol. Foi o árbitro español que dirixiu partidos na Eurocopa 2008 xunto aos seus asistentes. En devandita competición, no partido entre Alemaña e Austria, expulsou a ambos os adestradores á vez, Joachim Löw e Josef Hickersberger por unha discusión que tiveron ambos co cuarto árbitro.
En 2009 converteuse no árbitro español con máis partidos pitados internacionalmente, e igualou a marca de partidos en España de Daniel María Zariquiegui. O 15 de maio de 2010 pitaba o seu último partido ligueiro, no encontro que enfrontou ao Athletic Club e o Deportivo da Coruña en San Mamés. Nun partido de peche de tempada sen nada en xogo, as protagonistas foron as despedidas do propio colexiado, e dos xogadores Joseba Etxeberria e Armando Riveiro. En 2010 retirouse da arbitraxe profesional pitando a final da Copa do Rei entre Atlético de Madrid e Sevilla FC disputada no Camp Nou que se saldou coa vitoria do equipo sevillano cun resultado de 0-2.
Erschallet, ihr Lieder, erklinget, ihr Saiten! BWV 172
miniatura|A [[Palacio de Weimar|Schlosskirche en Weimar.]] Erschallet, ihr Lieder, erklinget, ihr Saiten!, BWV 172, (Resoade, cancións; vibrade, cordas!) é unha cantata de igrexa de Johann Sebastian Bach, composta en Weimar en 1714 para o domingo de Pentecoste. Bach dirixiu a primeira interpretación da obra o 20 de maio de 1714 na Schlosskirche, a capela da corte do Palacio ducal. Erschallet, ihr Lieder é unha obra temperá nun xénero ao cal Bach contribuíu posteriormente con ciclos de cantatas completos para todos os eventos do ano litúrxico.
A obra está composta en seis movementos e instrumentada para catro solistas vocais, coro de catro partes, tres trompetas, timbais, óboe, fagot e unha orquestra de corda de dous violíns, dúas violas, e basso continuo. A orquestra con motivo do día de celebración é festiva en comparación coas dúas obras compostas anteriormente en Weimar. A cantata abre cun coro, seguido polo recitativo, no que as palabras de Xesús con cantadas polos baixos, como vox Christi (voz de Cristo). Unha aria grave con trompetas dirixe á Santísima Trindade e entón unha aria de tenor describe o Espírito que está presente na Creación. A continuación, séguelle un dúo íntimo da Alma (soprano) e o Espírito (alto), no que un óboe interpreta a ornamentada melodía do himno de Martiño Lutero "Komm, Heiliger Geist, Herre Gott" e un violonchelo solista proporciona a liña de baixo. O tema da intimidade entre Deus e o Home desenvólvese no seguinte coral, despois de que Bach especificara unha infrecuente repetición do coro de abertura.
Mentres Bach servía como Thomaskantor —director de música de igrexa— en Leipzig dende 1723, interpretou a cantata en varias ocasións, ás veces nunha tonalidade diferente e con trocos na partitura. Os musicólogos están de acordo en que lle gustaba o texto do Evanxeo da cantata, "Se me amas...", e o himno de Pentecoste empregado no dúo, empregando tanto o texto como o himno varias veces. John Eliot Gardiner escribe que Bach "valorou particularmente" esta cantata. Contén características que utilizou de novo en composicións máis tardías, como cantatas, oratorios e as súas misas, por exemplo movementos con tres trompetas e timbais nun compás ternario para eventos festivos e dúos como símbolo de Deus e o home.
Historia
En Weimar, Bach concentrouse primeiro no órgano, compoñendo grandes obras para este instrumento, incluída a Orgelbüchlein, a Tocata e fuga en re menor, BWV 565, e a Tocata e fuga en mi maior, BWV 566. Christoph Wolff suxire que Bach puido ter estudado material musical pertencente á Hofkapelle, (literalmente «capela da corte» ou orquestra da corte), e que copiou e estudou as obras de Johann Philipp Krieger, Christoph Graupner, Georg Philipp Telemann, Marco Giuseppe Peranda e Johann David Heinichen no período comprendido entre 1711 e 1713. A principios de 1713, Bach compuxo as súas primeiras cantatas no novo estilo que incluía recitativos e arias: a chamada Jagdkantate ou Cantata da caza, BWV 208, como homenaxe a Christian, duque de Saxonia-Weissenfels, celebrada o 23 de febreiro, e, posiblemente, a cantata de igrexa para o domingo de Sexaxésima (o segundo domingo antes da Coresma) Gleichwie der Regen und Schnee vom Himmel fällt, BWV 18, nun texto de Erdmann Neumeister.
En 1713, pedíronlle que optara ao posto de director da Marktkirche en Halle, en substitución de Friedrich Wilhelm Zachow. Zachow ensináralle a un novo Georg Friedrich Händel e compuxera numerosas cantatas no novo estilo, adoptando recitativos e arias da ópera italiana. Bach tivo éxito na súa candidatura para o posto, mais rexeitouno logo de que o duque Wilhelm Ernst incrementara o seu salario e lle ofrecera un ascenso.
Lost Wishes
Lost Wishes é edición limitada en casete da banda inglesa The Cure. Contén catro temas instrumentais non editados previamente gravados durante as sesións de Wish. Non chegou ás tendas de discos, e só se podía consegir a través dun pedido por correo ás oficinas de Fiction Records offices en Londres.
Erschallet, ihr Lieder, erklinget, ihr Saiten! BWV 172
Historia
As circunstancias eran favorables: Bach gozou dun espazo "agradable e íntimo" na capela da corte, chamado Himmelsberg (Castelo do Ceo), e un grupo profesional de músicos da orquestra da corte. Inspirouse nunha colaboración co poeta da corte Salomo Franck, quen proporcionou os textos para a maioría das súas cantatas de igrexa, captando unha "mensaxe teolóxica pura e sincera" en "elegante linguaxe poético". As primeiras dúas cantatas que Bach compuxo en Weimar baseadas en textos de Franck foron Himmelskönig, willkommen sei, BWV 182, para o Domingo de Ramos, que coincidiu coa Anunciación ese ano, e Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen, BWV 12 para o Jubilate. Un mes despois de compoñer Erschallet, ihr Lieder, Bach realizou Ich hatte viel Bekümmernis, BWV 21, o terceiro domingo despois da Trindade, de novo sobre un texto de Franck. Erschallet, ihr Lieder, a terceira cantata nesta serie, é a primeira cantata para un día festivo.
Texto
miniatura|esquerda|Parte do texto baséase no himno de [[Martiño Lutero "Komm, Heiliger Geist, Herre Gott".]] Erschallet, ihr Lieder é a terceira das cantatas de Weimar. Foi a primeira composta para un día festivo, o Domingo de Pentecoste, sendo unha celebración importante entre o Nadal e a Pascua. As lecturas prescritas para o día da festa tómanse dos Feitos dos Apóstolos, sobre o Espírito Santo, e do Evanxeo de Xoán, no que Xesús anuncia o Espírito que vai ensinar, no seu Discurso de Despedida. Como en moitas cantatas de Bach, o libreto é unha compilación de textos da Biblia, poesía contemporánea e coral. A poesía atribúese a Salomo Franck, a pesar de que os versos non están incluídos nas súas edicións impresas. Varios dos primeiros xestos estilísticos de Bach aparecen aquí, como unha cita bíblica nun segundo movemento recitativo e non nun primeiro movemento coral, arias consecutivas entre si sen un recitativo no medio e o diálogo nun dúo.
O texto de Franck mostra elementos de comezos do pietismo: a expresión de sentimentos extremos, por exemplo, "O seligste Zeiten!" ("Oh tempo feliz!") no coro inicial, e unha "actitude mística", por exemplo no dúo da Alma e o Espírito unidos. Na sección central do primeiro movemento, Franck parafraseou o texto evanxélico, que di no versículo 23 que Deus quere habitar co home, "Gott se sich die Seelen zu Tempeln bereiten" ("Deus mesmo deberá preparar as nosas almas para o Seu templo", máis literalmente: "Deus quere preparar [as nosas] almas para convertelas no seu templo"). As palabras para o recitativo son a cita do versículo 23 do Evanxeo de Xoán: "liebet Wer mich, der wird mein Wort halten" ("O que me ama, gardará a miña Palabra, e o meu Pai amarao, e viremos a el e faremos morada con el"). O terceiro movemento diríxese á Trindade e o cuarto ao Espírito que estivo presente na Creación. O quinto movemento é un dúo da Alma e o Espírito, subliñado por unha transcrición instrumental do himno de Pentecoste de Martiño Lutero "Komm, Heiliger Geist, Herre Gott", que se basea no himno en latín "Veni Sancte Spiritus, reple tuorum corda fidelium". O sexto movemento é un coral, do versículo cuarto do himno de Philipp Nicolai "Wie schön leuchtet der Morgenstern". "Geistlich Brautlied" ("Canción nupcial espiritual") de Nicolai continúa co tema da unidade entre a Alma e o Espírito.
Interpretación
miniatura|[[Johann Sebastian Bach.]] Co nomeamento de Bach como Konzertmeister e a súa composición mensual e regular de cantatas, conseguiu permiso para celebrar ensaios na igrexa, para garantir un alto nivel de interpretación: "cambiáronse os ensaios das pezas na casa [do Konzertmeister] e ordenouse que sempre deben ter lugar na Kirchen-Capelle [a galería de música na igrexa do palacio], e tamén para poder ser observado polo mestre de capela". A orquestra que tiña a súa disposición estaba composta polos membros da capela da corte, tres directores, cinco cantantes, e sete instrumentistas, ampliable baixo demanda con músicos militares, músicos da cidade e coristas dun Gymnasium.
Partitura e estrutura
Na versión de Weimar, Bach realizou a partitura da cantata para catro cantantes solistas (soprano (S), alto (A), tenor (T) e baixo (B)), un coro a catro voces e unha orquestra de tres trompetas (Tpt), timbais (Tim), frauta doce (Fl bico) ou traverso (Fl), óboe d'amore (Oa), dous violíns (Vn), dúas violas (Va), fagot (Fg), violonchelo (Vc) e basso continuo (Bc). É unha alegre e rica instrumentación para unha festividade, mentres que as dúas cantatas anteriores en Weimar non empregaran os instrumentos de vento-metal. Bach empregou a orquestra de corda francesa con dúas partes de viola, como na maioría das cantatas ata 1715, cando comezou a preferir a orquestración italiana cunha única viola. En Weimar, unha frauta doce ou un traverso dobraba ao primeiro violín unha oitava superior; na primeira actuación de Leipzig foi un traverso. Adaptouse unha parte para órgano obbligato (Org) en substitución do óboe e o violonchelo no quinto movemento nunha representación posterior. A obra ten unha duración aproximada duns 25 minutos. Na versión de Weimar e a versión de 1724, Bach solicitou unha repetición do coro inicial, engadindo as palabras "Chorus repetatur ab initio" (repetición do coro de abertura) logo do coral.
Na seguinte táboa dos movementos, a partitura segue a versión de Weimar da Neue Bach-Ausgabe, e as abreviaturas para voces e instrumentos do Instituto Nacional de las Artes Escénicas y de la Música de España. As tonalidades tómanse da versión de Weimar. A indicación do compás de catro por catro indícase mediante o símbolo 10px|tempo común.
Música
miniatura|[[John Eliot Gardiner dirixiu as cantatas de Bach no ano 2000.]] O texto da cantata non conta unha historia, senón que reflicte diferentes aspectos do Espírito Santo, que se celebra en Pentecoste. Iníciase coa louvanza xeral e logo concéntrase nunha soa liña do Evanxeo. A continuación, diríxese á Santa Trindade, refírese ao Espírito que estaba presente na creación e mostra un diálogo entre a Alma e o Espírito. Conclúe cunha estrofa do himno de Nicolai, o cal recolle o tema da unidade entre Deus (Espírito) e o home, como se mostra no diálogo. Así, o texto parte do xeral cara a unha reflexión cada vez máis persoal e íntima.
John Eliot Gardiner, que dirixiu unha integral das cantatas de igrexa de Bach no ano 2000, situou as cantatas pentecostais na metade do proxecto, que vía como unha "exploración durante un ano das súas cantatas no seu contexto temporal". Describiu Pentecoste como "a culminación deses 'grandes cincuenta días' que seguen á Resurrección, un motivo da finalización da obra de Xesús na terra e a chegada do Espírito Santo" e comentou que Bach "crea unha música de sincero optimismo e exuberancia na celebración de... o milagreiro acendido da chispa pentecostal divina que permite aos seres humanos comunicarse a través da barreira do idioma". En canto a Erschallet, ihr Lieder, a primeira cantata escrita para a ocasión, observou que Bach reflicte as "etapas na evolución da relación de Deus co home", tanto pola partitura como pola elección das súas tonalidades. Na primeira versión de Weimar, os primeiros movementos están en dó maior, baixa a la menor (o relativo menor, unha terceira por debaixo) no cuarto, baixa de novo a fa maior (unha terceira por debaixo adicional) no quinto e sexto. A instrumentación é maxestosa, con tres trompetas e timbais no primeiro movemento e tres trompetas de novo no terceiro, reducidas ás cordas no cuarto e a instrumentos solistas no quinto movemento.
"Erschallet, ihr Lieder"
miniatura|[[Trompeta natural, copia de Francisco Pérez sobre Johann Leonhard Ehe III.]] "Erschallet, ihr Lieder" (Resoade, cancións) é un concerto festivo, marcado como Coro por Bach. As palabras e a música baséanse posiblemente nunha cantata de felicitación secular —en alemán Glückwunschkantate— que se perdeu. Unha edición das obras de Franck contén unha cantata para o Día de Aninovo, Erschallet nun wieder, glückwünschende Lieder (Soade de novo, felicitando cancións), que puido ter servido de modelo. O movemento é en forma de da capo: a primeira sección repítese tras unha sección central contrastante. Está composta para tres "coros": un de trompetas, outro de cordas e fagot, e un coro de catro partes. O terceiro, simbolizando a Trindade, aparece de novo nun compás de 3/8 cando se empregan as tres trompetas. A primeira parte comeza con fanfarras de trompeta, alternando cunhas fluídas coloraturas nas cordas. As voces entran como coro homofónico en terceiras. Repiten o primeiro compás do motivo da fanfarra na palabra «Erschallet» (resoade!) mentres as trompetas repiten tamén o motivo. As voces repiten o motivo do segundo compás da fanfarra en «ihr Lieder», e as trompetas contestan. O coro repite os compases tres e catro en «erklinget, ihr Saiten», a través da interpretación das cordas. Como colofón, a primeira sílaba de «seligste Zeiten» (tempo feliz) é sostida nun acorde de sétima (primeiro no compás 53), durante o cal os instrumentos tocan os seus motivos.
Na sección media en la menor, as trompetas descansan mentres que outros instrumentos interpretan colla parte coas voces. A imitación polifónica expándese na idea de que Deus preparará ás almas para ser os seus templos. A primeira secuencia progresa dende a voz máis grave ata a máis aguda, con entradas despois de dous ou tres compases. A voz máis aguda comeza a segunda secuencia e as outras voces entran nunha sucesión próxima, separadas un ou dous compases. Gardiner interpreta a polifonía como "conxurándose ante nós a elegante trazaría deses 'templos' que Deus promete facer das nosas almas". A primeira parte é repetida como da capo.
O movemento garda semellanzas coa abertura de Tönet, ihr Pauken! Erschallet, Trompeten!, BWV 214, composta en 1733 sobre outro texto chamando aos instrumentos a soar, que Bach posteriormente empregou cun texto diferente ao comezo do seu Oratorio de Nadal, BWV 248. Bach empregou unha orquestración festiva con tres trompetas en métrica ternaria na súa Misa en si menor, BWV 232 para a corte en Dresde, no «Gloria», en contraste co precedente «Kyrie».
"Wer mich liebet, der wird mein Wort halten"
O único recitativo da cantata cita unha liña do Evanxeo do día: "Wer mich liebet, der wird mein Wort halten" (O que Me ama, gardará a Miña Palabra, [e Meu Pai amarao e Nós viremos a el e moraremos con el]). Bach reflicte a promesa de Xesús de "morar nel" a través de liñas melismáticas en contrapunto con motivos no violonchelo similares aos motivos do quinto movemento. Asignou as palabras de Xesús ao baixo como a vox Christi (voz de Cristo). Ilustrou o descanso final en Deus terminando sobre unha redonda en do1, a nota máis grave que pedía a un solista. O musicólogo Julian Mincham describe a liña vocal:
"Heiligste Dreieinigkeit"
Bach escribiu unha aria acompañada só por un instrumento de metal obbligato na súa Misa (Kyrie e Gloria en si menor), composta en 1733 para a corte de Dresde e posteriormente integrada na súa Misa en si menor. A aria de baixo Quoniam tu solus sanctus da Misa, que reflicte a santidade e maxestade de Deus, está escrita para corno da caccia, dous fagots e basso continuo. Cando ensamblou a misa completa, amañou a aria empregando só instrumentos de vento para reflectir ao Espírito Santo en Et in Spiritum Sanctum, que tamén é un movemento con moitos símbolos da Trindade.
"O Seelenparadies"
miniatura|[[Violín barroco de Jacob Stainer, 1658.]] A segunda aria, para tenor, "O Seelenparadies" (O paraíso das almas), tamén contén tres seccións e compás ternario, mais en contraste co movemento previo, describe en ondas continuas das cordas en unísono o Espírito que estaba presente na Creación, chamado "O Seelenparadies, das Gottes Geist durchwehet, der bei der Schöpfung blies" (O paraíso das almas, avivadas polo Espírito de Deus, que sopra na creación). Alfred Dürr escribe que a música "expresa a impresión de liberación da gravidade terrenal".
"Komm, laß mich nicht länger warten"
O último movemento solista, titulado Aria, "Komm, laß mich nicht länger warten" (Vén, non me fagas esperar máis), consiste nun diálogo entre a Alma e o Espírito Santo e aseméllase a unha canción de amor. A parte do Espírito está asignada ó alto, mentres que os dúos similares da Alma e Xesús en cantatas posteriores son para soprano e baixo —por exemplo, en Ich hatte viel Bekümmernis, BWV 21 e Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140.
Bach estableceu o texto nunha complexa estrutura unindo ás dúas cantantes, un óboe e un violonchelo solistas. A soprano e a alto cantan sobre a súa unidade nunha linguaxe "neoerótica" ou "abertamente erótico/pietista": "Vou morrer, se teño que estar sen ti", di unha; "Eu son túa e ti es miña!", contéstalle a outra. O violonchelo proporciona un intricado contrapunto, que Albert Schweitzer describe como "un motivo de purificada felicidade". As voces e o violonchelo forman outro trío, outro símbolo da Trindade. A musicóloga Anne Leahy, do Dublin Institute of Technology, sinala que Bach tiña posiblemente a terceira estrofa en mente, que fala do amor, e emprega o instrumento que leva o seu nome, o óboe d'amore.
O óboe d'amore interpreta unha melodía ricamente ornamentada do himno de Pentecoste Komm, Heiliger Geist, Herre Gott (Vén, Espírito Santo, Señor Deus, enche coa bondade da Túa graza os corazóns, vontades e mentes da Túa fe. Inflama o Teu ardente amor neles). Bach establece este himno, que parece próximo ao seu corazón, dúas veces nos seus Dezaoito grandes preludios corais, como BWV 651 e BWV 652.
Bach empregou de novo dúos cando compuxo en 1733 a súa Misa ("Kyrie" e "Gloria" en si menor) para a corte de Dresde. Escribiu dous movementos de duetos no estilo dos duetos de amor da ópera da época e localizounos no centro de cada parte da Misa: "Christe eleison" para dúas sopranos no centro do "Kyrie", "Domine Deus" no centro da estrutura simétrica do "Gloria". Cando recompilou a Misa en si menor, elixiu outro dúo Et in unum Dominum Jesum Christum para o "Credo", con partitura para soprano e alto, do mesmo xeito que fixo en Erschallet, ihr Lieder.
"Von Gott kömmt mir ein Freudenschein"
miniatura|"[[Wie schön leuchtet der Morgenstern (himno)|Wie schön leuchtet der Morgenstern", primeira publicación do himno de Philipp Nicolai en 1599.]] O texto do coral de peche tómao da "Geistlich Brautlied" (Espiritual canción nupcial) Wie schön leuchtet der Morgenstern de Philipp Nicolai, continuando o tema da unidade entre a Alma e o Espírito. "Von Gott kömmt mir ein Freudenschein" (Un ledo resplandor chégame de Deus) está ilustrado por unha parte de violín engadida ao coro de catro partes. O texto finaliza coas palabras:
Ata 1724, o coro de apertura repetíase despois do coral, marcado como Chorus repetatur ab initio no manuscrito.
Gardiner describe a cantata como "evidentemente... unha obra que el valorou particularmente", engadindo que "eleva con música de xenuíno optimismo e exuberancia na celebración dos primeiros dons da recentemente esperta natureza, así como o milagreiro acendido da divina chama pentecostal que permite aos seres humanos comunicarse a través das barreiras do idioma". Dürr comenta que "todos os diversos cambios que fixo mostran a cantidade de problemas que afrontou Bach coa obra —como o número de representacións documentadas (canto menos catro) suxire— parece que lle gustaba particularmente".
Publicación
A cantata foi publicada por Breitkopf & Härtel en 1888 no volume 35 da primeira edición completa das obras de Bach pola Bach Gesellschaft, editada por Alfred Dörffel. Na histórico-crítica Neue Bach-Ausgabe, a segunda edición completa das obras de Bach, Dietrich Kilian editou ambas, a versión reconstruída de Weimar (1959) e a primeira versión de Leipzig (1960) no volume 13, engadindo o informe crítico en 1960.
Bibliografía
As gravacións completas das cantatas de Bach están acompañadas por notas en liña de músicos e musicólogos: John Eliot Gardiner comentou no seu Bach Cantata Pilgrimage, Tadashi Isoyama escribiu para Masaaki Suzuki e Christoph Wolff para Ton Koopman.
Tiziano
Tiziano Vecelli, coñecido simplemente como Ticiano, nado en Pieve di Cadore (República de Venecia) cara a 1488 e finado en Venecia o 27 de agosto de 1576, foi o principal pintor da escola veneciana do Renacemento italiano do século XVI. Foi coñecido como Da Cadore durante a súa vida.
Traxectoria
miniatura|210px|[[Carlos V a cabalo en Mühlberg, 1548, Museo do Prado. Pintado como conmemoración da batalla de Mülhlberg.]] miniatura|Túmulo de Tiziano en Venecia.