cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rubillón, Baíste, Avión
Rubillón é un lugar da parroquia de Baíste no concello ourensán de Avión, na comarca do Ribeiro. Segundo o INE e do IGE en 2011 tiña 68 habitantes (34 homes e 34 mulleres), dous menos ca en 2010 (33 homes e 33 mulleres). Segundo o IGE en 2009 tiña 67 habitantes (35 homes e 32 mulleres), 27 menos ca en 1999.
A aldea ten numerosas vivendas de construción recente, propiedade de emigrantes retornados de México. A súa arquitectura contrasta coas casas vellas de construción popular, moitas delas en situación de abandono.
Neste lugar e mais no de Baíste rodou Chano Piñeiro a curtametraxe Mamasunción en 1984.
A Ribeira, Sillobre, Fene
A Ribeira é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 11 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 6 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 15 habitantes.
Cabrais, Ribasieira, Porto do Son
Cabrais é un lugar da parroquia de Ribasieira no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 13 habitantes (5 homes e 8 mulleres).
Rúa das Galeras
miniatura|Rúa das Galeras A rúa das Galeras é unha rúa da cidade de Santiago de Compostela que discorre desde a zona do Parque da Alameda de Santiago até preto do campo de fútbol de Santa Isabel.
Nesta rúa existen diversos edificios e oficinas administrativas, como, por exemplo, a oficina de xestión de multas do concello de santiago, sita no nº 13, baixo, que se encarga da tramitación dos expedientes por infraccions de tráfico, ou a Asemblea Nacional de Estudantes Galegas (ANEGA), no nº 28 3 °F.
Cronobiografía de Carlos Casares
Liña temporal ou cronobiografía de Carlos Casares.
Chloë Agnew
Chloë Agnew, nada o 9 de xuño de 1989 en Knocklyon, Dublín, é unha cantante irlandesa membro do grupo musical Celtic Woman.
Discografía
!Título !Ano !Selo
!Grupo - Título !Ano !Selo
O Rueiro, Nemeño, Ponteceso
O Rueiro é un lugar da parroquia de Nemeño no concello coruñés de Ponteceso na comarca de Bergantiños. Tiña 11 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 5 eran homes e 6 mulleres.
ADN Z
dereita|miniatura|Estrutura do ADN Z. O ADN Z (ou Z-DNA) é unha das posibles estruturas da dobre hélice do ADN. É unha estrutura levoxira en dobre hélice, xa que o eixe da dobre hélice xira á esquerda nun patrón en zigzag (en vez de á dereita como na forma máis común ADN B, que é dextroxira). Crese que o ADN Z é unha das tres estruturas bioloxicamente activas do ADN, xunto co ADN B e o ADN A.
Historia
O ADN levoxiro foi descuberto por Robert Wells e colegas, durante os seus estudos sobre un polímero repetitivo de inosina-citosina. Observaron que este ADN tiña un espectro de dicroísmo circular "inverso", e interpretaron isto (correctamente) como que significaba que as febras se trenzaban unha arredor da outra en sentido levoxiro (xirando cara á esquerda). A relación entre o ADN Z e o máis común ADN B esclareceuse cos traballos de Pohl e Jovin, que mostraron que o dicroísmo circular ultravioleta da poli(dG-dC) estaba case invertido en solución de cloruro sódico 4 M. A sospeita de que isto era o resultado dunha conversión do ADN B a ADN Z foi confirmada ao examinar o espectro raman destas solucións e os cristais de ADN Z. Seguidamente publicouse unha estrutura cristalina do ADN Z, que foi a primeira estrutura de raios X de cristal único dun fragmento de ADN (un hexámero de ADN autocomplementario d(CG)3). Foi resolta como unha dobre hélice levoxira con dúas cadeas antiparalelas que se mantiñan unidas por pares de bases de Watson e Crick. Resolveuse en 1979 grazas aos traballos de Andrew Wang, Alexander Rich, e colaboradores no MIT. A cristalización da unión do ADN B e ADN Z en 2005 proporcionou unha mellor comprensión do papel potencial que xoga o ADN Z nas células. Sempre que se forma un segmento de ADN Z no ADN, debe ter unións B-Z nos seus dous extremos, que serven de interface co ADN en forma B que se atopa no resto do xenoma.
En 2007, describiuse a versión en ARN do ADN Z, chamada ARN Z (ou Z-RNA) como unha versión transformada da dobre hélice do ARN A (ou A-RNA) en hélice levoxira. Porén, a transición desde o ARN A ao ARN Z fora descrita xa en 1984.
Estrutura
dereita|miniatura|Zona de unión dos ADN B/Z unida a un dominio proteico de unión ao ADN Z. Nótese as dúas bases que sobresaen (extrusión) salientadas. De. O ADN Z é bastante diferente das formas dextroxiras. De feito, o ADN Z compárase a miúdo co ADN B para ilustrar as principais diferenzas. A hélice de ADN Z é levoxira e ten unha estrutura que se repite cada 2 pares de bases. Os sucos maior e menor, a diferenza do que ocorre nos ADN A e B, mostran pouca diferenza de largura. A formación desta estrutura é xeralmente desfavorable, aínda que certas condicións poden promovela; como secuencias nas que hai alternancia purina-pirimidina (especialmente poli(dGC)2), o superenrolamento do ADN negativo ou alta concentración de sal e algúns catións (todo a temperatura fisiolóxica de 37 °C, e a pH 7,3-7,4). O ADN Z pode formar unha zona de unión co ADN B (chamada "caixa da unión de B a Z") nunha estrutura que implica a extrusión dun par de bases. A conformación ADN Z foi difícil de estudar porque non existe como característica estable da dobre hélice, senón que é unha estrutura transitoria que é inducida ocasionalmente pola actividade bioloóxica e despois desaparece rapidamente.
Estrutura en ADN Z predita
É posible predicir a probabilidade de que unha secuencia de ADN forme a estrutura ADN Z. Existe un algoritmo para predicir a propensión do ADN de cambiar da forma B á forma Z chamado ZHunt, que foi escrito polo Dr. P. Shing Ho en 1984 (no MIT). Este algoritmo desenvolvérono despois Tracy Camp, P. Christoph Champ, Sandor Maurice, e Jeffrey M. Vargason para o mapado de ADN Z en xenomas completos (con P. Shing Ho como principal investigador).
O algoritmo Z-Hunt está dispoñible en Z-Hunt online.
Ice Cube
O'Shea Jackson, nado no barrio de Baaldwin Hills, nos Ánxeles (California) o 15 de xuño de 1969, é un cantante de hip hop estadounidense, así como actor e director, coñecido artisticamente como Ice Cube.
Traxectoria
As súas letras no álbum de 1988 Straight Outta Compton de N.W.A contribuíron a popularizar o gangsta rap,  e os seus álbums en solitario de rap político,  AmeriKKKa's Most Wanted e Death Certificate foron grandes éxitos comerciais que tamén foron aclamados pola crítica. Tamén tivo unha activa carreira cinematográfica dende comezos da década de 1990.
ADN Z
Significado biolóxico
Aínda que non se encontrou de forma clara e definitiva ningunha importancia biolóxica ao ADN Z, crese comunmente que proporciona un alivio da forza torsional (superenrolamento) durante a transcrición do ADN. O potencial para formar unha estrutura de tipo ADN Z tamén se correlaciona con rexións en transcrición activa. Unha comparación entre rexións cunha alta propensión predita dependente de secuencia a formar ADN Z no cromosoma 22 humano cun conxunto seleccionado de sitios de transcrición de xenes coñecidos suxire que hai unha correlación.
O efecto tóxico do bromuro de etidio sobre os protozoos tripanosomas é causado polo cambio do seu ADN do cinetoplasto á forma Z. O cambio é causado pola intercalación de bromuro de etidio e o subseguinte afrouxamento da estrutura do ADN que orixina o desenrolamento do ADN, o cambio á forma Z e a inhibición da replicación do ADN.
ADN Z formado despois da iniciación da transcrición
O primeiro dominio proteico que se unía con grande afinidade ao ADN Z descubriuse na proteína encimática ADAR1 utilizando unha estratexia desenvolvida por Alan Herbert. Estudos cristalográficos e de RMN confirmaron os descubrimentos bioquímicos de que este dominio se une ao ADN Z dunha maneira non específica de secuencia. Identificáronse dominios relacionados noutras proteínas por medio de homoloxía de secuencia. A identificación do dominio Z-alfa proporcionou unha ferramenta para outros estudos cristalográficos que levaron á caracterización do ARN Z e a unión B-Z. Os estudos biolóxicos suxiren que o dominio de unión ao ADN Z do encima ADAR1 pode localizar no ADN este encima que modifica a secuencia dun ARN de nova formación en sitios en activa transcrición.
En 2003, Alex Rich sinalou que un factor de virulencia de poxvirus chamado E3L, que presenta un dominio relacionado co Z-alfa, imita unha proteína de mamífero que se une ao ADN Z. En 2005, Rich e os seus colegas determinaron o que fai o factor E3L para o poxvirus. Cando se expresa en células humanas, E3L multiplica por 5 ou 10 a produción de varios xenes que bloquean a capacidade dunha célula de autodestruírse en resposta a unha infección vírica. Rich especula que o ADN Z é necesario para a transcrición e que E3L estabiliza o ADN Z, prolongando así a expresión dos xenes anti-apoptóticos. Suxeriu que unha pequena molécula que interfire coa unión de E3L ao ADN Z podería impedir a activación destes xenes e axudar a protexer á xente das infeccións por poxvirus.
Xeometrías comparadas dalgunhas formas de ADN
dereita|miniatura|Vista lateral dos ADN A, B e Z. dereita|miniatura|250px|O eixe da hélice dos ADN A, B e Z.
A Brea de Sillobre, Sillobre, Fene
A Brea de Sillobre é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 12 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 6 homes e 6 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 19 habitantes.
Kenneth I de Escocia
Traxectoria
Designado rei de Dalriada durante catro anos, axudouse da súa condición de fillo de escocés e picto para conquistar o país dos pictos e proclamarse o seu rei tras a destrución do seu reino polos viquingos no ano 843, pero non hai rexistros contemporáneos sobre a súa coroación. Mantivo unido o reino malia os ataques dos anglos en Strathclyde e dos viquingos no norte. A fonte máis importante sobre Kenneth é a Crónica dos reis de Alba de principios do século XI, que abrangue de Kenneth ao remate do século X mentres a data da súa morte procede da Crónica de Irlanda.
Raúl Shaw
Raúl Shaw Moreno, nado en Oruro o 30 de novembro de 1923 e finado en Buenos Aires o 13 de abril de 2003, foi un cantante e compositor boliviano de boleros famoso en toda Iberoamérica durante os anos 1950 e parte da década de 1960.
Petra, Mallorca
miniatura|250px|Localización de Petra Petra é un concello das Illas Baleares. Esténdese por unha área de 70.13 km² onde no ano 2007 vivían 2.787 habitantes. Encóntrase na illa de Mallorca.
Demografía
Evolución da poboación de Petra dende a década dos 50 ata agora:
Política
O repartimento de escanos quedou deste xeito:
Jean-Marie Lustiger
Jean-Marie Lustiger, nado en París (Francia) o 17 de setembro de 1926 e finado o 5 de agosto de 2007, foi un eclesiástico católico latino francés, cardeal e arcebispo metropolitano de París entre 1981 e 2005.
Traxectoria
Naceu como Aaron Lustiger nunha familia xudía asquenací. En marzo de 1940 converteuse ó catolicismo, e foi bautizado o 21 de agosto. Estudou Literatura na Universidade de París, onde graudouse en 1946, e entrou no seminario dos carmelitas de París.
O 10 de novembro de 1979 foi nomeado bispo de Orleáns. Recibiu a consagración episcopal o 8 de decembro, de mans do arcebispo de París Gabriel Auguste François Marty, e tivo como co-consagradores principais a Eugène-Marie Ernoult e a Daniel-Joseph-Louis-Marie Pézeril.
O 31 de xaneiro de 1981 foi nomeado arcebispo metropolitano de París, e o seguinte 12 de marzo ordinario de Francia para os fieis de rito oriental.
O 2 de febreiro de 1983 o papa Xoán Paulo II creouno cardeal, co título de Cardeal-Presbítero de Santi Marcellino e Pietro. O 26 de novembro de 1994 recibiu o título de Cardeal-Presbítero de San Luigi dei Francesi.
Retirouse como arcebispo de París o 11 de febreiro de 2005, e como ordinario de Francia o 14 de marzo. Finou o 5 de agosto de 2007.
Gurgueiro, Gurgueiro, Agolada
Gurgueiro é un lugar da parroquia de Gurgueiro, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 34 habitantes (17 homes e 17 mulleres), o que supón unha diminución de 16 habitantes con respecto ao ano 2000.
Ácido erúcico
Usos
O ácido erúcico ten moitos dos usos que se dan aos aceites minerais, pero é máis facilmente biodegradable. Ten unha capacidade limitada de polimerización e de secado para o seu uso en aceites de pinturas. Igual que outros ácidos graxos, pode converterse en surfactantes ou lubricantes, e pode usarse como precursor do combustible biodiesel.
Derivados do ácido erúcico teñen moitos outros usos, como o docosanol (alcohol behenil) (CH3(CH2)21OH), que rebaixa a temperatura á que os líquidos poden fluír, e o behenato de prata, usado en fotografía. Tamén se utiliza como ingrediente de supresores do apetito.
Fontes de ácido erúcico
miniatura|dereita|250px|O aceite de sementes de colza é rico en ácido erúcico. O nome erúcico significa pertencente a Eruca, un xénero de plantas anxiospermas da familia das Brassicaceae.
O ácido erúcico prodúceno numerosas plantas de forma natural (xunto con outros ácidos graxos), pero é especialmente abondoso nas especies da familia das brasicáceas. O contido máximo dáse nalgunhas das variedades de colza, a Brassica oleracea convar. acephala var. sabellica, e a mostaza, seguidas das coles de Bruxelas e brócoli. Para usos industriais alimentarios, desenvolvéronse variedades como a Colza Baixa en Ácido Erúcico (LEAR), que contén graxas derivadas do ácido oleico en vez de ácido erúcico.
Aceite de colza baixo en ácido erúcico
O aceite de colza de grao alimentario debe ter un contido baixo de ácido erúcico, que na Unión Europea está regulado nun máximo do 5% (con regulacións especiais para os alimentos infantís), e nos Estados Unidos de América nun máximo do 2% do peso.
Bioquímica
O ácido erúcico prodúcese por elongación do ácido oleico por medio do oleoíl-coencima A e malonil-CoA. O ácido erúcico é degradado orixinando ácidos graxos de cadeas máis curtas no fígado humano por acción do encima acilo de cadea longa-CoA deshidroxenase.
Efectos sobre a saúde
Os efectos do ácido erúcico consumido cos aceites comestibles na saúde humana é controvertido. Porén, non se documentaron efectos negativos sobre a saúde en humanos, pero si en animais.
O aceite de mostaza foi antes considerado inadecuado para o consumo humano na Unión Europea, os Estados Unidos e o Canadá debido ao seu alto contido en ácido erúcico. Isto debeuse a que nos primeiros estudos feitos en ratas parecía ser prexudicial. Estudos posteriores en ratas mostraron que estes animais teñen unha menor capacidade de dixerir os aceites vexetais (conteñan ácido erúcico ou non ) que os humanos e os porcos. Charlton et al. indicaron que nas ratas: “A activación ineficiente do ácido erúcico a erucil-CoA e un baixo nivel de actividade da triglicérido lipase e encimas da beta-oxidación para o ácido erúcico contribúen probablemente á acumulación e retención de lípidos cardíacos.” Antes de que se chegase a comprender plenamente este proceso, pensábase que o ácido erúcico e o aceite de mostaza eran tamén moi tóxicos para os humanos. A alta porcentaxe de ácido erúcico que ten o aceite de mostaza fixo que este aceite fose prohibido para a alimentación na Unión Europea e outros países.
Porén, nalgúns países non se aconsella que as nais lactantes e meniños tomen alimentos que conteñan ácido erúcico.
Os niveis permitidos de ácido erúcico nos alimentos humanos foron legalmente restrinxidos, en parte, pola preocupación de que puidesen ter afectos adversos sobre o tecido cardíaco. O ácido erúcico é absorbido preferentemente polo tecido do miocardio. pero non se metaboliza alí. Nalgúns países establecéronse valores para o consumo diario deste ácido. Por exemplo, en 2003 os Estándares de Alimentación de Australia estableceron un Consumo Diario Tolerable Provisorio (PTDI) duns 500 mg/día de ácido erúcico, baseándose no "nivel que está asociado cun incremento de lipidose no miocardio nos porquiños lactantes." Nese país o ácido erúcico consumido pola poboación procede do aceite de colza, e o consumo individual medio é moi inferior ao PTDI, polo que non hai unha preocupación sobre a saúde pública, pero pode aproximarse a el se o consumo é máis alto e o nivel de ácido erúcico no aceite de colza excede o 2% do total de ácidos graxos."
Na Unión Europea o máximo aceptado legalmente é o 5%.
Kugelmugel
Situada no Prater, un famoso parque de Viena, a República de Kugelmugel declarou a súa independencia en 1984, despois de preitos entre o artista Edwin Lipburger e as autoridades austríacas sobre os permisos de construción da súa casa, con forma esférica, que foi construída no estado de Baixa Austria e transladada despois polas autoridades ata o parque. A casa está valada por un cable barbed e é o unico enderezo dentro da república. O seu enderezo é "2, Antifaschismusplatz 1" (2º distrito (Leopoldstadt),Praza Anti-Fascismo nº1), e o fundador é a cabeza de estado de centos de cidadáns non-residentes. Lipburger negábase a pagar impostos ao goberno austríaco e empezaba a imprimir os seus propios selos, feito polo que foi condenado á prisión. Só a indulxencia do presidente de Austria o salvou da prisión.
Despois da condena, oficiais estatais austríacos trasladaron a estrutura cara ao parque Prater e valárona.
Kugelmugel converteuse nunha atracción turística en Viena debido á súa historia e arquitectura única. A palabra "Kugel" significa "esfera" en alemán; a palabra "Mugel" é unha expresión austríaca que significa "moa".
Kugelmugel na cultura
Kugelmugel é un personaxe secundario do manga Hetalia: Axis Powers. É un rapaz amante de arte, con cabelo branco levado en trenzas xemelgas longas e ollos morados. El aparece dicindo 'Declarar a independencia é... arte?', e tamén se pregunta se o Baumkuchen é arte.
Parque de Galeras
miniatura|250px|Restos do [[pazo do Espiño, no Carme de Abaixo.]] O Parque de Galeras, ou parque das Galeras, é un xardín urbano de Santiago de Compostela, que se estende ao redor das marxes do río Sarela.
Características
Cunha extensión de 31 153 m² o parque das Galeras esténdese a ambas as beiras do río Sarela sobre un terreo case plano, no que desemboca nel o río Corgo, mais ben un regato, aínda que caudaloso nos meses chuviosos. Esta case plana valgada está delimitada polo oeste polo pazo do Espiño —romántico palacete modernista rodeado dun bosque frondoso— e o monte Pío —onde está a residencia oficial da presidencia da Xunta de Galicia, obra do arquitecto galego Manuel Gallego Jorreto caracterizada pola súa discreta integración no outeiro no que se asenta—, e polo leste pola cidade vella, o que permite apreciar o contraste entre o tamaño dos bloques de vivendas e dos grandes edificios singulares (Catedral, Convento de San Francisco, Facultade de Medicina, Mosteiro de San Martiño Pinario, antigo Hospital) e as pequenas casas e construcións de escala rural que soben cara o monte Pedroso. Marca, por tanto, o límite entre a cidade e o seu contorno natural.
As Galeras é sobre todo unha gran pradería, moi adecuada para o paseo, os xogos infantís e a práctica deportiva, que ten nos seus bordos, ademais, varias arquitecturas de autor, e cafetarías e restaurantes con vistas sobre o parque.
Datos de interese
É un pequeno parque de pendente mínima, que pode percorrerse en dez minutos. Pode visitarse as 24 horas do día. Dispón de amplas zonas de céspede, miradoiro, áreas de descanso con bancos, itinerarios peonís e pode percorrerse en bicicleta. É accesíbel para persoas con diversidade funcional. Ten fontes de auga potábel, un parque de xogos infantil e zonas deportivas. Dispón de iluminación nocturna. E, evidentemente, de cursos de auga: río e regato. Na súa proximidade hai zonas de aparcadoiro (de pago).
Open Season
Open Season é un filme estadounidense de animación xerada por computadora de 2006 dirixido por Roger Allers e Jill Culton e producido por Sony Pictures Animation. Estreouse nos Estados Unidos o 29 de setembro de 2006. Está protagonizado por Martin Lawrence, Ashton Kutcher, Gary Sinise, Debra Messing, Billy Connolly, Jon Favreau, Georgia Engel, Jane Krakowski, Gordon Tootoosis e Patrick Warburton.
Vilalpape, Bóveda
San Bartolomeu de Vilalpape é unha parroquia que se localiza no concello de Bóveda. Segundo o padrón municipal de 2008 tiña 48 habitantes (24 mulleres e 24 homes), distribuídos en cinco entidades, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 64 habitantes.
Limita coas parroquias de Martín e Ver polo norte, O Chao do Fabeiro e Valverde polo sur, Ribas Pequenas polo leste e O Chao do Fabeiro polo oeste.
Historia
No ano 1221, o reguengo de Vilalpape foi cedido, por Afonso IX, ó mosteiro de Castro de Rei de Lemos. En 1522 os habitantes de Vilalpape presentan vasalaxe ó abade de Montederramo.
Festas
As festas parroquiais celébranse o 24 de agosto na honra á San Bartolomeu.
Isfahán
Isfahán é unha cidade de Irán, capital da provincia homónima do centro occidental do país. Situada na meseta irania ao pé dos montes Zagros nun oasis irrigado polo río Zayandeh, é na actualidade un importante núcleo industrial, comercial, educativo e cultural que conta con 1 755 382 habitantes (2012) e unha área metropolitana de arredor de tres millóns.
Historia
Na historia urbana de Isfahán aparece o nome de Aspadana (citado por Tolomeo) coma posible antecesora na época do dominio medo na rexión, pero aínda non hai probas arqueolóxicas. Máis segura semella a adscrición da Gabae de tempos de Alexandre Magno e os seus sucesores seléucidas, posible fundación dos persas aqueménidas coma sitio dunha residencia real. O nome grego Gabai transformaríase no Jay (ou Jayy) que as fontes árabes dan como seguro antecedente urbano de Isfahán. Existiría xa no tempo dos partos arsácidas (247 aC-224) e con seguridade na época sasánida (224-651).
500px|dereita
A vila sasánida
miniatura|200px|Esquema da Aspahan preislámica (enriba) e medieval (embaixo). Seica a situación de Jay era máis ao sueste, preto do río, e non se fundiu con Yahoudiyeh. Así, antes da conquista árabe, ao norte do leito do río Zayandeh erixíase a sede militar e administrativa dunha provincia sasánida que chamaban Aspahan ("lugar dos exércitos") e que constaba de dous asentamentos separados uns quilómetros: o antedito Jay era o posto fortificado (cuxa porta norte se chamaba dos Xudeus) cunha praza central e mercado; e un barrio xudeu, Yahoudiyeh, máis ao norte e arredor do cal se foron aglomerando as aldeas do oasis existente no lugar. Seica Yahoudiyeh contiña xa un grande ámbito ou praza, posiblemente de mercado.
Época musulmá
Entre o 644, data da conquista árabe, e 772 Isfahán perdeu a súa importancia política. Nesa última data o gobernador abásida estableceu a súa residencia na aldea de Khashinan, próxima a Yahoudiyeh, e unha primeira mesquita do venres (Masjed-e Jomeh) e bazar (zoco ou mercado cuberto) foron construídos nas inmediacións da praza preislámica.
Os búidas, persas xiítas, fanse co dominio da vila no 936 e fornécena cunha muralla con doce portas e unha cidadela palaciana, xardíns, novas mesquitas, ampliación do bazar, baños públicos (hamman) e biblioteca. Avicena ensinou na cidade entre 1024 e 1037.
Os sucesores da mesma ascendencia, kakúidas (comezos do século XI), fixeron unha ampliación das murallas polo suroeste arrodeando a cidadela (ampliación que comprende o que devirá centro de Isfahán). Esta cidade ampliada vai ser a que conquistarán os selxúcidas.
Capital selxúcida
En 1051 Isfahán, moi destruída, cae finalmente en poder dos turcos selxúcidas (sunnitas), e en 1072 o sultán Malik Shah faina capital do seu imperio. Co seu visir Nizam al-Mulk reconstrúena e convértena nunha florecente cidade. A antiga praza entre o Bazar e a Mesquita do Venres (que tamén é reconstruída e ampliada, base do edificio actual) convértese no centro da cidade, o vello Meidán (Meidān-e Qadim ou Meidān-e Kohneh ) con funcións de mercado ó aire libre. Un novo cinto de murallas de doce quilómetros de perímetro arrodea a capital, que supera os 100 000 habitantes. A cidadela búida é restaurada, grandes xardíns, pazos e minaretes enriquecen a urbe; fúndanse madrasas e un observatorio astronómico, onde Omar Khayyam investigará e escribirá poesía.
Non destruída polos mongois en 1244 (continuará coma importante capital rexional) si será saqueada e a poboación masacrada por Tamerlán en 1387.
A creación da capital persa: Esplendor safávida
O renacemento de Isfahán veu dous séculos despois, en 1588, cando o Sah Abbas I da dinastía safávida elixe a vila coma lugar de lecer e de caza. Dez anos despois desígnaa capital persa pola súa situación central e menos exposta aos otománs. miniatura|200px|Esquema da cidade safávida. miniatura|200px|Lutfullah, Masgid-i Sah e Ali Qapu; vista da época do sur do Meidán. miniatura|200px|Ponte Khaju. O plan persoal do sah pretende unha gran capital equiparable ás contemporáneas europeas (época xa de frecuentes contactos e embaixadas) que ademais de foco cultural e relixioso represente simbolicamente o poder centralizado do seu reino e, como devoto xiíta que era, a imaxe do paraíso no Corán. miniatura|100px|esquerda|Meidán cara ó sur. Así, créase coma novo centro urbano un vasto espazo rectangular ("imaxe do mundo"), unha praza real que substitúe o vello Meidán. De 524×160 metros, con fachada uniforme de dobre altura con tendas e canles de auga arredor, é unha das maiores do mundo. Unese á vella cidade selxúcida polo seu lado norte cun acceso monumental e unha nova sección (Bazar Real) engadida ao antigo Bazar a través do cal se liga co Meidán medieval (que ao perder a súa relevancia e función foi progresivamente ocupado con construcións ). O lado occidental está presidido pola porta e palco cerimonial columnado do Pazo Real, o alto pavillón Ali Qapu, tralo que se estende o complexo palacial cos xardíns reais (que se irá enriquecendo con novos pavillóns polos sucesivos monarcas ). Nos outros dous lados do gran rectángulo eríxense as novas mesquitas: a real, Masgid-i Sah no sur, e a pequena e refinada Lutfullah no lado oriental enfrontando o Ali Qapu.
A nova Isfahán safávida, ao suroeste da cidade medieval cara ó río, ten unha grande avenida con árbores e canle central de auga, a Cahar Bag, deseñada coma eixo vertebral (1,6 km) ao occidente do Meidán e bordeada de pazos, xardíns e residencias da corte e da elite administrativa e adinerada. Unha ponte monumental, a Si-o-se ou dos 33 arcos (tamén ponte Allahverdi Khan ), continuaría o eixo sobor do Zayendeh ata a ourela sur e máis alá onde remataría noutro gran xardín persa (Bagh Hezar Jarib). Os barrios residenciais esténdense nunha retícula de grandes parcelas en ámbolos dous lados do Cahar Bag. miniatura|150px|esquerda|Ponte Allahverdi Khan. No sur do río os sucesores de Abbas I proxectaron outros xardíns reais ao longo do século XVII e unha nova ponte estancial, a excepcional Ponte Khaju (1650 ) augas abaixo do Allahverdi, continuando un segundo e antigo eixo dende o Meidán.
Tamén na beira sur se desenvolveu o barrio de Nova Julfa con armenios cos que inicialmente Sah Abbas repoboou a cidade ao inicio do seu plan (confiando ademais na súa iniciativa mercantil). Para finais do XVII a capital contaba con 350 000 habitantes (algunhas fontes falan de máis de medio millón) sendo unha das dez maiores do mundo de entón. As murallas safávidas que arrodeaban a cosmopolita metrópole tiñan 20 km de perímetro.
Retraemento na época qajar
En 1722 Isfahán é tomada e parcialmente destruída pola dinastía afgá que vai suceder os safávidas. A perda ademais da capitalidade comporta un retraemento xeral e unha mingua da poboación ata case que a décima parte. Durante un século e medio barrios enteiros permanecerán en ruínas.
Non obstante, a agora simple capital provincial mantén unha importante actividade comercial e unha sona cultural e artística de metáfora do paraíso que sosteñen os aínda abundantes xardíns da época.
Século XX
miniatura|190px|Planta da Isfahán contemporánea. Dende 1925 coa dinastía Pahlavi os plans de modernización da vila (cunha rede de avenidas e bulevares) teñen a contrapartida das destrucións do tecido histórico medieval. A Cahar Bag é ampliada cara ó norte converténdose no eixo fundamental da urbe moderna.
A industrialización de Isfahán tamén se inicia nos anos trinta con especial relevancia do sector téxtil. Un suburbio industrial esténdese ao sur do Zayandeh nos antigos xardíns safávidas. Os plans xerais de urbanismo comezaron nos anos sesenta aínda sen respectar a estrutura histórica da vila. O plan dos anos oitenta corrixía xa ese defecto.
A metrópole actual (1 700 000 h; máis de 3 000 000 na aglomeración) ten unha industria diversificada (aceiro, líder no enriquecemento de uranio) e infraestruturas contemporáneas (aeroporto internacional, metro en proxecto).
Galera
Galera pode referirse a:
Momento magnético
En física, o momento magnético ou momento do dipolo magnético é unha medida da intensidade dun campo magnético. No caso mais simple dunha espira pola que circula unha corrente constante: ou onde A é o vector area do lazo de corrente, e a corrente, I, é constante. Por convención, a dirección do vector area ven dada pola regra da man dereita.
Torque
Onde é o torque, \mathbf{m} o momento magnético, e \mathbf{B} o campo magnético. O aliñamento do momento magnético co campo crea unha diferenza na enerxía potencial U:
Momento magnético de spin
Os electróns e moitos núcleos atómicos tamén teñen momentos magnéticos intrínsecos, cuxa explicación requer tratamento mecanocuántico e que se relaciona co momento angular das partículas. Son estes momentos magnéticos intrínsecos os que dan lugar a efectos macroscópicos de magnetismo, e a outros fenómenos como a resonancia magnética nuclear.
O momento magnético de spin é unha propiedade intrínseca ou fundamental das partículas, como a masa ou a carga eléctrica. Este momento está relacionado co feito de que as partículas elementais teñen momento angular intrínseco ou spin, para partículas cargadas iso leva inevitabelmente a que se comporten de modo similar a un pequeno circuíto con cargas en movemento. Porén, tamén existen partículas neutras sen carga eléctrica como o neutrón que teñen momento magnético (de feito o neutrón non se considera realmente elemental mas formado por tres quarks cargados).
Barbeita
O topónimo Barbeita pode referirse a:
Sulfóxido
dereita|miniatura|150px|Grupo sulfinilo. Un sulfóxido é un composto químico que contén un grupo funcional sulfinilo unido a dous átomos de carbono. Os sulfóxidos son tioéteres oxidados. Un exemplo de sulfóxido que se encontra na natureza é a aliína.
Natureza do enlace
Os sulfóxidos represéntanse xeralmente coa fórmula estrutural R–S(=O)–R', na que R e R' son grupos orgánicos. O enlace entre os átomos de xofre e oxíxeno é distinto do convencional dobre enlace entre o carbono e o oxíxeno (por exemplo, nas cetonas). A interacción S–O ten unha carácter electrostático, que lle dá ao enlace un carácter dipolar significativo, coa carga negativa centrada no oxíxeno.
300px|center|Grupo sulfóxido.
No átomo de xofre hai un par de electróns libres que lle dá unha xeometría molecular tetraédrica. Cando os dous residuos orgánicos son diferentes, o xofre é un centro quiral, por exemplo no metilfenilsulfóxido. Se ambos os grupos son iguais, o composto non sería quiral, senón simétrico: un exemplo é o dimetilsulfóxido (DMSO), CH3-S(=O)-CH3.
135px|center
A enerxía requirida para inverter este estereocentro é alta dabondo como para que os sulfóxidos sexan opticamente estables, é dicir, o grao de racemización é baixo a temperatura moderada. Os sulfóxidos quirais utilízanse en certos fármacos como o esomeprazole e Armodafinil, e tamén se empregan como auxiliares quirais. Moitos sulfóxidos quirais prepáranse por medio dunha oxidación catalítica asimétrica de sulfoxidos aquirais cun metal de transición e un ligando quiral.
Reaccións
Os sulfuros son os materiais de partida usuais para obter sulfóxidos por oxidación orgánica. Por exemplo, o sulfuro de dimetilo cun estado de oxidación de -2 oxídase a dimetilsulfóxido cun estado de oxidación de 0. Unha ulterior oxidación converte o composto en dimetilsulfona no que o xofre ten un estado de oxidación de +2.
Os sulfóxidos como o DMSO, teñen un carácter básico, e son excelentes ligandos e facilmente alquilables. Os alquil sulfóxidos son susceptibles de desprotonarse pola acción de bases fortes, como o hidruro de sodio.
Batalla de Bailén
A batalla de Bailén é unha batalla librada en Bailén (provincia de Xaén) polo exército español contra as exército napoleónico coñecido coma a "Grande Armée". Produciuse o 19 de xullo de 1808 dentro do contexto da denominada guerra da Independencia española e, nela, as tropas francesas de Dupont foron derrotadas polas españolas do xeneral Castaños na que sería a primeira derrota militar do exército napoleónico.
Trátase dunha batalla que para algúns autores raia o épico, ao estaren as tropas españolas moito peor equipadas e organizadas que as francesas e ser tamén a primeira grande vitoria de guerra da independencia, que fixo que até Xosé I fuxise de Madrid e converteuse nun símbolo. Porén, hai outros autores que opinan que apenas foi unha pequena eiva non proceso de invasión da península por Napoleón e que non impediu a vitoria inicial.
Nesta batalla, tivo unha importante participación quen posteriormente sería o libertador da Arxentina, Chile e o Perú: o xeneral San Martín. Pola súa actuación conseguiu o ascenso a tenente coronel de cabalaría e recibiu a Medalla de ouro de Bailén.
Prolegómenos
Estando a maior parte de España en rebelión aberta, Napoleón estableceu o mando en Bayonne (en galego, Baiona, Francia) para reorganiza-las forzas e muda-la situación, crendo que un despregamento rápido dos seus exércitos amolaría aos rebeldes e controlaría rapidamente a situación.
Partiron varias columnas para controlar as principais cidades españolas: dende Madrid, Jean Baptiste Bessiéres con 25.000 homes marchou cara Castela a Vella e enviou un destacamento a Aragón coa finalidade de ocupar Santander e Zaragoza; Jeannot de Moncey dirixiuse a Valencia con máis de 29.000 homes e Guillaume Philibert Duhesme con máis de 12.000 a Cataluña, sitiando Xirona. Finalmente, Pierre-Antoine Dupont levaría 13.000 homes para domina-lo sur para se facer con Sevilla e o porto de Cádiz, que resgardaba a frota de François Rosilly da Royal Navy.
As Xuntas de goberno de Sevilla (Xunta Suprema de España e Indias) e Granada, presididas por Francisco de Saavedra, comezaron o recrutamento de dous exércitos para corta-lo camiño aos franceses a través de Serra Morena. O recrutamento foi masivo. O xermolo do Exército de Andalucía (uns 17 000 sodados)  estaba formado por voluntarios (máis da metade) e polas tropas regulares do Campo de Xibraltar, 16 rexementos de infantaría e 3 de cabalaría. Exte exército quedou ao mando do xeneral Castaños que recibiu plenos poderes da Xunta, a través de Saavedra, dada a grave situación na que se atopaban os restos da monarquía española. Para o segundo exército, Teodoro Reding comezou o recrutamento na provincia de Granada, no que incluíu o seu Rexemento Suízo de Reding nº3.
A comezo de xuño, a columna de Dupont, partiu de Madrid para someter Andalucía e rescata-la escuadra francesa de Rosilly, que permanecía en Cádiz. Na ruta tomada, foron acosados continuamente polos guerrilleiros e cruzaron poboacións hostís, como Valdepeñas, que se ergueu en armas o día 6 e fixeron retroceder até Toledo a boa parte dos franceses, na denominada "batalla de Valdepeñas". Isto levouno a moverse cara á Córdoba onde entra, despois da batalla da ponte de Alcolea, e leva a cabo o seu saqueo. Cando recibiu a noticia de que a frota francesa rendírase, e que se estaba a crear un exército para se enfrontar con el, e illalo de Madrid, abandonou a cidade e marchou a Andújar onde estableceu, o día18, o cuartel xeral. O día 26 recibiu, úneselle a 2ª División mandada por Dominique Honoré Antoine Marie Vedel, que derrotara a un grupo de voluntarios españois en Despeñaperros, e deixara un rexemento en La Carolina para protexer as comunicacións con Madrid.
O "plan Saavedra-Castaños" e o "plan Porcuna"
Unha vez se tivo éxito neste plan, Castaños reuniuse cos mandos españois en Porcuna para dar a coñecer as ideas para a segunda fase: o "plan Porcuna". A estratexia consistía en que dúas divisións, unha regular mandada por Félix Jones e a de reserva ao mando de Manuel de la Peña, que formaban o exército de Castaños (uns 12 000 homes) habían atacar Andújar, fixando as tropas de Dupont. Unha terceira división, 8 000 homes mandada polo marqués de Coupigny, cruzaría o Guadalquivir máis ao leste, por Villanueva de la Reina. Finalmente, Reding dirixiría o exército de Granada (10 000 homes) a través de Mengíbar.
O combate de Mengíbar
O 13 de xullo, Reding cruzou o Guadalquivir en Mengíbar. A poboación estaba defendida por 2 000 homes mandados polo xeneral Ligier-Belair. Na madrugada do 14, o 1º Escuadrón de dragóns de Numancia e o de cazadores de Olivenza, mandados polo xeneral Francisco Xavier Venegas, fan retroceder a cabalaría francesa na outra beira do río. Fronte a ameaza, Ligier-Belair evacúa a poboación e pide axuda a Vedel.
Inmediatamente, Reding comeza o día 15 o seu ataque, que foi interrompido a media mañá pola chegada de Vedel. Este terá que abandonar a posición, posteriormente, pola petición de reforzos por Dupont, e marchou cara Andújar. Durante o día seguinte, Reading suma as tropas de Coupigny ás súas.
Castaños marchou dende o cuartel xeral de Utrera cara Serra Morena. Moveu o exército día e noite, variando continuamente de dirección para confundir as franceses respecto das súas intencións, mentres el estaba perfectamente informado dos movementos dos franceses polos paisanos.
Dupont, reacciona mandando unha parte importante das súas tropas a La Carolina, para impedir o posible paso de Castaños cara a Madrid e quedar illado. Co resto das tropas non se atreveu a presentar batalla a Castaños e retrocedeu para enlazar coas tropas de Vedel, que xa cruzara Despeñaperros, e Dufour que viñan na súa axuda e que xa estaban preto. Así, ao marchar cara a Bailén, o día 18 de xullo, atopouse as tropas de Castaños que saían da cidade e entablouse a batalla, que segundo o plan de Castaños se había producir en Andújar.
A batalla
Na primeira fase da batalla, entre as 3 e as catro da madrugada, a vangarda francesa chega á ponte sobre o Rumblar, e atopa a pouca distancia aos primeiros destacamentos españois, que son desaloxados sen problemas. Segundo se achegan a Bailén, chocasn con varias avanzadas españolas que os fan retroceder até o Rumblar, de novo. É agora cando Reding manda o despregamento das súas forzas na saída de Bailén. Colócanse en forma de media lúa, ocupando os outeiros para domina-lo campo de batalla. Venegas está na ala dereita, Reading no centro e Coupigny na dereita; en total os españois baixo o mando de Reading suman 20 000 homes, e Dupont unha cifra algo menor.
O segundo período, entre as catro e media e seis e media da madrugada, o groso da columna francesa chega ao Rumblar. Dupont ordena o avance da cabalaría, e Dupré arrolla a Farnesio e continúa até a batería central española, onde moitos artilleiros son acoitelados. A infantaría española consegue facelos retroceder até Cruz Branca con grandes perdas. Cando os franceses colocaron a súa artillería de campaña, inferior en pezas á española, apenas conseguiron ocasionar un gran dano e moitas das dúas pezas foron anuladas polas españolas.
Venegas avanzou na ala dereita e Dupré cargou contra eles; mentres na ala dereita a cabalaría de Privé conseguiu desaloxar aos españois das posicións no cerro del Cerrajón. Diante da retirada destes, os suízos do 3º rexemento de Reading, o rexemento Xaén e unha compañía de zapadores trataron de os cubrir pero foron obrigados a retroceder por Privé. Posteriormente, el mesmo tivo que retroceder polo intenso fogo recibido por parte dos españois. No centro, a infantaría francesa avanzou sometida a un denso fogo de artillería. Antes de chegar ás posicións españolas, a cabalaría de Farnesio e Borbón cargaou e provocou o seu retroceso. Os xinetes de Privé volveron ao combate para apoiar a súa infantaría, mais todos tiveron que se retirar. O exército de Dupont está, de novo, no Rumblar a uns 5 quilómetros, agotado e sen o auxilio de Vedel, a quen seguen esperando.
No cuarto período, de oito e media a dez da mañá, Reading estaba disposto para asesta-lo golpe definitivo facendo avanza-lo flanco dereito españols dende o Cerro Valentín até Zumacar Chico. Dupont ordena á, recentemente chegada, brigada Pannetier que se dirixa contra eles e, posteriormente, manda de novo o que queda da cabalaría de Privé, que chegou dende a outra punta do campo e consegue facer que os españois se retiren mentres son cubertos polos rexementos Barbastro, Cataluña e unha sección de artillaría voante e que provocan, á súa vez, que os franceses tamén se repreguen.
O remate final chegou contra as dez da mañá e a unha da tarde. Vedel aínda non chegara e a forte calor apretea, o cansazo das tropas é evidente e o monte baixo estaba incendiado. Os bailenenses levaban aprovisionementos aos españois, sobre todo auga, e os franceses que caracían de todo vían enfraquecer a súa moral. Dupont, decide un avance xeral das súas tropas contra o centro español, mais o avance foi freado por unha intensa chuvia da artillaría e o fogo dos fusís. Para protexer a retirada, os xinetes de Dupré cargan contra a artillaría, pero Dupré é ferido de morte e as tropas de Dupont foron duramente castigadas.
Mentres a batalla sucedía, Vedel e Dufour cuns 9 000 homes, marchan moi lentamente dende La Carolina cara a Bailén. Seica oíron o ruído da batalla pero Vedel pensou que Dupont vencería e cando o ruído cesou pensovu na vitoria deste. Deixou a metade do seu exército en Guarromán e sobre as cinco da tarde chegou a Bailén. Reding refrozara as tropas nos cerros San Cristóbal e o Ahorcado. Vedel, cando ve as tropas españolas non entende o remate da batalla e ordena atacar até que recibiu unha orde escrita de Dupont para cesa-lo combate. Ás seis da tarde, todo rematou.
Nos días posteriores, leváronse a cabo as negociacións entre ambos bandos.Estímase que do balance de baixas serían, aproximadamente: por parte francesa, 460 mortos e 1 600 feridos, máis 22 000 prisioneiros (que inclúen as tropas de Vedel e Dufour) e por parte española, 240 mortos e 740 feridos. Aínda que as cifras se incrementarían nos días posteriores pola morte dalgúns dos feridos.
O feito de que a batalla sucedera ás portas de Bailén puido ser decisivo para a vitoria española polos apoios da poboación local para conseguir subministracións para as tropas españolas, sobre todo auga, nunha zona xeográfica especialmente cálida. Tamén a subministración de auga foi importante para arrefriar os canóns, pois a eficacia da artillaría francesa foi escasa polo seu excesivo quecemento ocasionando a destrución de varias pezas.
O 11 de agosto de 1808, por Decreto da Xunta Suprema de Sevilla, creouse a Medalla de distinción de Bailén. Unha condecoración militar outorgada a tódolos compoñentes do exército que participaron na batalla.
Consecuencias
Aínda que as condicións da paz foron suaves e incluían que as tropas francesas foran repatriadas a Francia, non se cumpriron. O xeneral Dupont e os seus oficiais foron liberados e repatriados mais as tropas foron deportados a Cádiz e á illa de Cabrera, na que ao rematar a guerra só sobrevivían a metade dos prisioneiros chegados.
De tódolos xeitos, os españois non conseguiron aproveitar a vitoria pois Napoleón púxose á cabeza dun exército de máis de 250 000 soldados e, en novembro, cruzou os Pireneos para consolidar o seu dominio na península. Pouco despois, os españois foron derrotados polos franceses na batalla de Tudela, o 23 de novembro. O día 30, se produce a batalla de Somosierra na que son de novo derrotados os españois e non conseguiron impedir o avance francés sobre Madrid na que entraron o 4 de decembro, nin o segundo sitio de Zaragoza.
Tamén é importante porque amosa a resposta dun "pobo en armas" fronte ao invasor. Aínda que o protagonismo correspondeu ao exército regular, tanto nos prolegómenos como no hostigamento dos guerrilleiros aos franceses ou a presenza de voluntarios, estes elementos manifestan a idea de levantamento popular. E finalmente, outra consecuencia foi que Bailén, acabou por decantar o posicionamento dalgúns cargos estamentais e de elites ilustradas que dubidan da capacidade de resistencia fronte ao exército francés.
Pegada actual
Durante os días 6, 7 e 8 de outubro celébrase unha festa na que a parte fundamental é a recreación histórica da batalla con grupos de recreación locais e doutras partes de España e Europa.
Niñóns, Niñóns, Ponteceso
Niñóns é un lugar da parroquia de Niñóns no concello coruñés de Ponteceso na Comarca de Bergantiños. Tiña 124 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 64 eran homes e 60 mulleres.
Na praia deste lugar acaba a 1º e empeza a 2º etapa da ruta de sendeirismo do Camiño dos Faros.
O Ameneiro, Sillobre, Fene
O Ameneiro é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 16 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 7 homes e 9 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 21 habitantes.
Mesozoico
A Era Mesozoica, Mesozoico ou Era Secundaria foi un período da historia da Terra que se iniciou hai 251,0 ± 0,4 millóns de anos e finalizou hai 65,5 ± 0,3 millóns de anos, pero só corresponde ao 3,9 % da historia total da Terra. Denomínase Mesozoico porque se encontra entre as outras dúas eras do Eón Fanerozoico, a Era Paleozoica e a Era Cenozoica. O nome procede do grego meso/μεσο que significa "entre" e zoon/ζωον que significa "animal".
Durante estes 160 millóns de anos non se produciron grandes movementos oroxénicos. Os continentes van adquirindo gradualmente a súa configuración actual. O clima foi excepcionalmente cálido durante todo o período, desempeñando un papel importante na evolución e na diversificación de novas especies animais.