cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Escola de Arte de Saint Martin
En 1986 formou parte da Universidade das Artes de Londres.
En 1989 fusionouse coa Escola Central de Arte e Deseño para formar o Central Saint Martins College of Arte and Design.
Historia
Saint Martín's School of Art foi fundada en 1854 por Henry Mackenzie, vigairo da igrexa de St Martin-in-the-Fields, independizándose dela en 1859.
A escola estaba situada no andar superior de St Martín's Northern School na rúa Shelton (entón chamada Castle), ao norte de Long Acre. Sir John Gilbert foi o primeiro director da escola, seguíndoo no posto en 1870 John Parker.
Desde 1952 até 1979 Frank Martin foi a cabeza visíbel do departamento de escultura de Saint Martin. El foi o responsábel de contratar a xoves escultores como Anthony Caro, Robert Clatworthy, Elisabeth Frink e Eduardo Paolozzi para ensinar, e tamén contratou como profesores a tempo parcial a alumnos acabados de titularse na escola, como David Annesley, Michael Bolus, Phillip King, Tim Scott, Bill Tucker o Isaac Witkin.
A influencia de Caro foi particularmente grande, e o grupo ao redor del chegou a ser coñecido como a Nova Xeración de escultores británicos. O departamento de escultura converteuse, en palabras de Tim Scott no "máis famoso no mundo da arte".
San Martín converteuse en parte da Universidade das Artes de Londres en 1986, e, en 1989, fusionouse coa Escola Central de Arte e Deseño para formar o Central Saint Martins College of Arte and Design.
A primeira actuación en público dos Sex Pistols tivo lugar na escola o 6 de novembro de 1975.
Alumnos distinguidos
Foron alumnos da escola, entre outros, os seguintes:
Zócolo
O termo zócolo pódese referir a:
Primeira división española 1940/41
A tempada 1940/41 da Primeira división española foi a décima edición do torneo. Celebrouse entre o 29 de setembro de 1940 e o 30 de marzo de 1941.
O Atlético Aviación (actual Atlético de Madrid) proclamouse campión por segunda vez consecutiva.
Foi a segunda tempada na que participou un equipo galego, o Celta de Vigo. O Real Oviedo, tras un ano sen competir como consecuencia da Guerra Civil Española, recuperou a súa praza na máxima categoría. O Real Murcia debutou na categoría esta tempada.
Promoción pola permanencia
Deportivo da Coruña 2-1 Real Murcia CF. Ascende a primeira o Deportivo da Coruña e descende a segunda o Real Murcia CF.
Manuel Vierna Belando
Manuel Vierna Belando, nado en Ferrol en 1884 e finado en Cabo de Palos (Cartaxena) o 6 de marzo de 1938, foi un militar e mariño galego.
Primeira división española 1940/41
Promoción pola permanencia
CD Castellón 3-2 Real Zaragoza. ''Ascende a primeira o CD Castellón e descende a segunda o Real Zaragoza.
Manuel Vierna Belando
Traxectoria
Ingresou como gardamariña na Escola Naval Flotante, sita na antiga fragata Asturias en Ferrol en 1898. Ao abandonar a Escola, desprazouse a Liexa, onde realizou estudos de enxeñería eléctrica no Instituto de Montefiore. En 1912, ascendeu ao emprego de tenente de navío, e foi destinado ao acoirazado España, co que participou en varios bombardeos sobre a costa do norte de África.
Primeira división española 1940/41
Máximos goleadores
Por primeira vez un futbolista atlético encabezou a lista de goleadores do torneo: Prudencio Sánchez, Pruden, que no seu primeiro ano na categoría estableceu tamén unha marca de goles marcados por un xogador da Primeira División de España nunha soa tempada: 33 tantos.
Manuel Vierna Belando
Traxectoria
Foi profesor da Escola de Enxeñeiros e Maquinistas. Ata que foi nomeado comandante do buque torpedeiro número 16. Ascendeu a capitán de corveta, e foi destinado, como agregado naval á embaixada española en Londres. Deixou este posto ao ser designado comandante do destrutor Bustamante, co que participou como apoio artilleiro no desembarco de Alhucemas.
Ao ocupar a carteira de Mariña o contralmirante García de los Reyes, escolleuno como o seu secretario.
En 1930, ascendeu a capitán de fragata, estivo sen destino dous anos, ata que en 1932, concedéuselle o mando do canoneiro Cánovas del Castillo. Tempo despois volveu quedar sen destino.
Guerra Civil
En 1935 foi destinado ao Arsenal de Ferrol, onde se atopaba, cando comenzou a guerra civil, o 18 de xullo de 1936, momento no que ocupaba o posto de Xefe do Estado Maior de Ferrol.
Debido á falta de unidades navais dos sublevados, tivo que levantar áncora, aínda que non estaba rematado de construír, no cruceiro Baleares do que se nomeou comandante.
Uniuse ao resto de forzas, que operaban nas augas do estreito de Xibraltar, onde participou en accións, tanto de vixilancia e control do bloqueo, como en repeler os ataques da aviación gobernamental, así como en misións de bombardeo sobre as poboacións costeiras. miniatura|O [[Hospital Xeral de Vigo levou anteriormente o nome de Residencia Sanitaria Almirante Vierna.]] O 7 de setembro de 1937, combateu cunha división da escuadra gobernamental, composta por dous cruceiros e sete destrutores no combate de Cherchel, logrou poñelos en fuga aínda que varios impactos de 152 mm, procedentes do cruceiro Libertad causáronlle danos severos. Os mercantes aos que escoltaba a escuadra gobernamental tiveron que se refuxiar en Alxer.
Mentres estivo ao mando do cruceiro, a pesar de ser capitán de fragata, foi tratado como capitán de navío, para non rebaixar a categoría do mando do buque. Trala batalla do cabo Cherchel ascendeu directamente a contralmirante, e concedéuselle o mando da división de cruceiros.
Na mañanciña do 6 de marzo de 1938 a división atopábase en misión de escolta dun grupo de mercantes, cando se atoparon coa escuadra gobernamental, houbo un cruzamento de disparos de artillería, que non tiveron efectos en ningún dos bandos. Manobraron, ambas as dúas escuadras buscando a evasiva, pero de novo se volveron a atopar.
Nesta ocasión, os destrutores gobernamentais, estaban preparados e lanzaron os seus torpedos, que afundiron o cruceiro Baleares. Con el, afundiuse Manuel Vierna Belando, todo o seu estado maior, o comandante do buque, 35 oficiais, 685 suboficiais e mariñeiros.
Viaje a la Alcarria
Viaje a la Alcarria é un libro de viaxes de Camilo José Cela, publicado en 1948. Narra a viaxe do autor pola comarca de La Alcarria, na provincia de Guadalaxara. A obra está adicada a Gregorio Marañón.
Trama
A acción comeza nun piso de Madrid. O autor está no seu piso da rúa Alcalá, onde vive coa súa muller Charo e co seu fillo Camilo José Cela Conde, de poucos meses. Alí primeiro decide o destino da viaxe, e logo vaga, consultando o libro Historia de Galicia de Manuel Murguía.
Ao cabo duns días, o 6 de xuño de 1946, o viaxeiro érguese cedo e vai camiñando até a estación de Atocha, onde colle o tren a Guadalaxara. Seguindo pola estrada de Zaragoza (estrada N-II) pasa por Taracena, e pouco máis adiante monta nun carro, e logo de cruzar Valdenoches chega até Torija. Pasa a noite nesa poboación, e desvíase da estrada cara a Brihuega. Na obra inclúe unha transcrición do texto da lápida da Puerta de la Cadena. Ao serán bótase a camiñar xunto ao río Tajuño, e fai noite xunto cun home vello a carón do camiño. Ao día seguinte pasan por Mansegoso e ao mediodía chegan a Cifuentes, onde o viaxeiro dorme.
Á mañá sae en dirección sur. Pasa por Gárgoles de Arriba e Gárgoles de Abajo cara a Trillo, onde fai noite. Ao día seguinte cruza o río Texo e rode as Tetas de Viana até chegar a Viana de Mondéjar. Non entra na vila, e despois de xantar continúa até La Puerta. Descansa nunha fonda e visita a vila. O alcalde conséguelle un carro para ao día seguinte ir até Budia. De camiño sorpréndeos unha tormenta, logo de pasar Durón. Chegan a Budia xa de noite, e atópase con Martín, un comerciante co que coincidira en Trillo. Pola mañá visitan xuntos a vila, e o autor visita o médico Severino Domínguez Alonso.
Pasa a noite en Sacedón, e marcha en autobús. Cruzan o río Texo, onde están a construír o encoro de Entrepeñas, e segue por Alhóndiga até Tendilla. Despois de xantar colle outro autobús que o leva por Fuentelviejo, e Hueva até Pastrana. Alí consegue aloxamento e descansa para ver a vila ao día seguinte. Pola tarde vai co alcalde en coche a visitar Zorita de los Canes.
Narración
A obra está narrada en terceira persoa, cun viaxeiro -o propio autor- como protagonista. A acción discorre en primavera. Amais da paisaxe e a paisanaxe, o autor describe a flora e a fauna do lugar. Ao longo da obra o autor menciona os xentilicios cos que son coñecidos os habitantes dos lugares, así como alcumes de persoas e coplas populares.
Edicións e adaptacións
A obra foi redactada entre o 25 e o 31 de decembro de 1947, e apareceu editada en marzo de 1948 en La Revista de Occidente, co antetítulo de Las botas de siete leguas, con fotos de Karl Wlasak. En decembro de 1952 editouse en Buenos Aires da man de Espasa-Calpe, na colección Austral, cunha reedición en xuño de 1953 e outra en xuño de 1961. En 1954 apareceu a cuarta edición da man de Destino, co subtítulo Con los versos de su cancionero, cada uno en su debido lugar; reeditouse en outubro de 1958. A sexta edición apareceu en novembro de 1958 en Papeles de Son Armadans, con xilografías de Jaume Pla. En 1989 apareceu no tomo 4º das Obras completas xunto con Del Miño al Bidasoa, con prólogo do autor datado en 1963.
Traduciuse ao francés como Voyage en Alcarria da man de Marie-Berthe Lacombe (Gallimard, 1961) e ao inglés como Journey to the Alcarria da man de Frances M. López Morillas (University of Wisconsin Press, 1964). En xuño de 1985 Camilo José Cela percorreu de novo esa zona, o que deu pé ao libro Nuevo viaje a la Alcarria.
Adaptación televisiva
En 1976, emitiuse en Televisión Española unha adaptación televisiva dirixida por Antonio Giménez Rico para a serie Los Libros, con banda sonora de Luis Eduardo Aute,
Conduce rápido
Conduce Rápido é unha novela negra de Diego Ameixeiras editada en 2014 por Edicións Xerais de Galicia. Conta a historia de dous irmáns de Santiago de Compostela despois de que un deles atope un saco de lona con cocaína nunha praia. No ano 2015 acadou o Premios Losada Diéguez de creación literaria. O título do libro é unha chiscadela ao disco Conducir despacio, do grupo ourensán Cosecha Roja.
Trama
Os feitos ocorren arredor da cidade de Santiago de Compostela, onde vive Erika, unha rapaza nova, co seu irmán Samuel. Ambos os dous móvense nun ambiente marxinal no que vai aumentando a violencia segundo transcorre a historia. Unha das causas desta situación é abandono da súa nai para fuxir co home do cal está namorada. A falta de diñeiro para sobrevivir fai que os irmáns cheguen a roubar e mesmo a prostituírse. Un saco de lona envolto cunhas cordas aparece nunha praia galega con 10 quilos de cocaína. Bruno, un traficante de pouca monta, pídelle axuda a Samuel para distribuíla. Os irmáns ven unha oportunidade para saíren do ambiente marxinal. O azar do destino fará que Ventura, un narcotraficante con problemas co xogo, entre na vida dos irmáns para axudalos.
Melursus ursinus
miniatura|260px|Ilustración de Nodder (1789) Melursus ursinus, xeralmente chamado oso beizudo, é unha especie de mamífero carnívoro da familia dous úrsidos e subfamilia dos ursinos, o único representante do xénero Melursus.
É un oso insectívoro nativo do subcontinente indio. O oso beizudo evolucionou dun oso pardo (Ursus arctos) durante o Plistoceno e adquiriu características que se encontran en mamíferos comedores de insectos por converxencia evolutiva. A poboación illada en Sri Lanka é considerada unha subespecie. Comparados cos osos pardos e negros, os osos beizudos teñen un corpo desamañado, pelame longa, greñuda que forma unha melena arredor da face (similar á melena do león), garras longas con forma de media lúa, e un beizo inferior especialmente adaptado e un padal que usan para succionar insectos. Os osos beizudos reprodúcense durante a primavera e o inicio do verán e dan a luz preto do inicio do inverno. Aliméntanse de térmites, colonias de abellas, e froitas. Os osos beizudos ás veces atacan os humanos que traspasan os seus territorios. Historicamente, os humanos reduciron drasticamente o seu hábitat e fixeron diminuír as súas poboacións pola caza para comelo ou obter produtos como o seu óso peneano ou báculo e garras. Estes úrsidos utilizáronse como mascotas para facer exhibicións pola súa natureza domable. O oso beizudo está clasificado como especie vulnerable pola IUCN debido á perda de hábitat e o furtivismo.
Descrición
O xénero foi descrito en 1793 polo médico, botánico e zoólogo (ornitólogo e teriólogo) alemán Bernhard Meyer.
A especie fora descrita, dous anos antes polo médico, botánico e zoólogo inglés George Shaw, baixo o nome de Bradypus ursinus.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, o xénero coñceuse tamén polo sinónimos: A especie coñeceuse tamén por estes sinónimos:
Nota taxonómica
O nome científico deste animal acabou sendo Melursus ursinus despois de diversos cambios. Inicialmente creuse que este nimal estaba relacionado cos preguiceiros de Suramérica (Bradypus), e Shaw e Nodder en 1791 nomearon á especie Bradypus ursinus, indicando que era similar a un oso, pero dándolle máis valor ás súas grandes garras como as dos preguiceiros e ausencia de incisivos superiores. De feito, nalgúns idiomas o seu nome común aínda lembra aos preguiceiros, como en inglés, idioma no que se chama sloth bear (oso preguiceiro). Meyer (1793) identificouno claramente como un oso e chamouno Melursus lybius, e en 1817, de Blainville chamouno Ursus labiatus debido aos seus grandes beizos. Iliger denominouno Prochilus hirsutus, cun nome grego para o xénero que significa beizos grandes, mentres que o nome específico facía referencia ao seu pelo longo e basto. Fischer chamouno Chondrorhynchus hirsutus, mentres que Tiedemann o denominou Ursus longirostris.
Subespecies
Dentro da especie, reoñécense dúas subespecies:
Evolución
Os osos beizudos deberon de chegar á súa forma actual no Plistoceno temperán, momento en que a familia dos osos se especializou e dispersou. Un fragmento de úmero fosilizado do Plistoceno atopado na cunca de Kurnool en Andhra Pradesh é idéntico ao dos modernos osos beizudos. O cranio fosilizado dun oso que se denominou inicialmente Melursus theobaldi encontrouse nos Shivaliks e data do Plistoceno temperán ou Plioceno temperán e certos autores pensan que representa un estadio intermedio ente os osos beizudos e os osos pardos ancestrais. O propio M. theobaldi ten dentes intermedios en tamaño entre os dos osos beizudos e os doutras especies de osos, aínda que o seu padal é do mesmo tamaño que as especies anteriores, polo que se teoriza que é o devanceiro directo do oso beizudo. A liñaxe que daría lugar aos osos beizudos probablemente se orixinou no Plioceno medio e evolucionaron no subcontinente Indio. Sufriron unha evolución converxente coa dos animais comedores de formigas.
Descrición física
miniatura|270px|Cranio de oso beizudo: Nótese a falta dos dous incisivos superiores.
Os osos beizudos distínguense dos osos do Himalaia polo seu corpo desamañado, pelame greñudo, fociño claro, e garras brancas. Os adultos son osos de tamaño medio que pesan uns 130 kg como media, aínda que o peso pode variar de 55 a 124 kg nas femias e de 80 a 192 kg en machos. A altura ata a cruz é de entre 60 e 90 cm, e ten unha lonxitude de 1,4 a 1,9 m.  As femias son menores que os machos e teñen máis pelame entre os ombreiros.
O seu morro é groso e longo, con mandíbulas pequenas e fociño bulboso con amplas ventas nasais. Teñen uns beizos inferiores longos que poden ser estirados sobre o bordo exterior do fociño, e carecen de incisivos superiores, o que lles permite succionar gran cantidade de insectos. Os premolares e molares son máis pequenos que noutros osos, xa que non mastigan moita vexetación. En adultos, os dentes están xeralmente en mal estado, debido á gran cantidade de solo que succionan e mastigan cando se alimentan de insectos. A parte posterior do padal é longa e ancha, como é típico noutros animais que comen formigas. As poutas son desproporcionadamente grandes e cunhas garras romas e con forma de media lúa moi desenvolvidas que miden 10 cm de lonxitude. As almofadas das súas dedas están conectadas por unha membrana sen pelo. Teñen a cola máis longa da familia dos osos, que chega a 15 a 18 cm. As patas traseiras non son moi fortes, aínda que teñen unha articulación do xeonllo que lles permite poñerse case en calquera posición. As orellas son moi grandes e flexibles. É o único oso con pelos longos nas orellas.
O seu pelame é completamente negro (oxidado nalgúns espécimes) agás unha marca abrancazada con forma de Y ou V no peito. Esta característica está ás veces ausente, especialmente nos espécimes de Sri Lanka. A mesma característica obsérvase no oso do Himalaia e no oso malaio, e pénsase que serve como unha exhibición de ameaza, xa que as tres especies son simpátricas co tigre. A pelame é longa, greñuda e desordenada, malia o ambiente relativamente cálido no que vive, e é especialmente mesta detrás do pescozo e entre os ombreiros, formando unha melena que pode ter 30 cm de longo. O ventre e partes baixo as patas están case espidas.
Comportamento
miniatura|250px|Oso beizudo de Sri Lankan subido a unha árbore
Os adultos poden viaxar en parellas, e os machos son amables coas crías. Poden loitar pola comida. Camiñan cun paso lento e arrastrando os pés, e pisan facendo ruído, pero poden galopar rápido superando unha carreira humana. Aínda que parecen lentos e torpes, tanto os individuos novos coma, en menor medida, os adultos son excelentes gabeadores. Gabean para limentarse e descansar, pero non para escapar dos inimigos, xa que nese caso prefiren manterse firmes no seu lugar. As nais levan ás costas as crías ata os nove meses de idade como método de defensa primario contra os predadores, como tigres, leopardos e outros osos, en vez de facelos gabear a unha árbore. Poden gabear por superficies lisas e colgarse boca abaixo como os preguiceiros suramericanos. Son bos nadadores, e entran na auga principalmente para xogar. Para marcar os seus territorios, rabuñan as árbores coas poutas anteriores, e esfréganse contra elas cos seus flancos. Emiten variadas vocalizacións. Gary Brown, no seu Great Bear Almanac, fai unha lista duns 25 sons diferentes en 16 contextos, que poden emitir. Cando están incomodados, ameazados ou loitando fan sons como ladridos, chíos, gruñidos, ruxidos, sopridos e ouveos. Cando están feridos ou asustados, chían, ouvean ou xemen. Cando se alimentan fan un ruído forte de inhalación ou succión, que se pode oír a máis de 100 m de distancia. Cando descansan ou lamben as poutas fan sons parecidos a balbucir ou rumbar. As femias lactantes emiten sons suaves para as crías. É máis ruidoso cando se aparea, momento en que fai chamadas melodiosas altas. Non hibernan. Fan uns leitos para deitarse con ramas rotas nas árbores, e descansan en covas durante a estación húmida. Son os máis nocturnos de todos os osos, aínda que as nais lactantes son máis activas de día cando están coas crías.
Reprodución
miniatura|esquerda|Nai cunha cría ás costas no [[Santuario do oso beizudo de Daroji, India]] miniatura|Crías de sete días de oso beizudo A estación reprodutora do oso beizudo varía segundo a localización: na India, aparéanse en abril, maio e xuño, e dan a luz en decembro e inicios de xaneiro, mentres que en Sri Lanka o apareamento ten lugar durante todo o ano. As nais xestan durante 210 días, e normalmente dan a luz en covas ou refuxios baixo penedos. As camadas constan de só unha ou dúas crías, raramente de tres. Os osiños nacen cegos e abren os ollos catro semanas despois. As crías desenvólvense rapidamente en comparación con outras especies de osos: empezan a camiñar un mes despois de nacer, son independentes aos 24 a 36 meses, e chegan á madurez sexual aos tres anos. As crías novas soben ás costas das súas nais e permanecen así cando esta camiña, corre ou gabea polas árbores ata que chegan a ter un terzo do seu tamaño. As crías loitan entre elas para manter determinados postos a cabalo das súas nais. Os intervalos entre as camadas poden ser de dous a tres anos.
Alimentación
Os osos beizudos son expertos cazadores de térmites, que localizan polo olfacto. Cando chegan a un termiteiro, rabuñan a estrutura coas garras ata que chegan ao fondo das galerías, e retiran a terra con violentos sopridos. As térmites son succionadas co fociño producindo un forte son que pode ser escoitado a máis de 100 m de distancia. O seu sentido do olfacto é dabondo agudo como para detectar larvas a case 1 m de profundidade. A diferenza doutros osos, non se congregan en grupos para a alimentación. Raramente depredan outros mamíferos. Poden suplementar as súas dietas con froita e vexetais; en marzo e abril comen os pétalos caídos da árbore Madhuca longifolia e son afeccionados ás mangas, cana de azucre, froitos de Artocarpus heterophyllus e ás vaíñas da árbore Cassia fistula. Gustan moitísimo do mel. Cando alimentan as crías, as femias regurxitan unha mestura de froitas semidixeridas (de Aegle marmelos ou Arthrocarpus heterophyllus) e de panais de abellas. Esta substancia pegañosa endurece tomando cor amarela escura e unha forma circular que parece un pan e do que se alimentan as crías. Este "pan de oso" é considerado un manxar por algúns nativos da India.
Relacións con outros animais
Os grandes dentes caninos do oso beizudo en relación co seu tamaño corporal e co tamaño dos caninos doutros osos, e a súa natureza agresiva poden ser unha defensa contra as interaccións con especies grandes e perigosas como os tigres, elefantes e rinocerontes.
O tigre de Bengala ocasionalmente depreda osos beizudos. Os tigres xeralmente se manteñen afastados dos osos beizudos, aínda que algúns espécimes poden converterse en cazadores habituais destes osos e non é infrecuente ver pelame de oso beizudo nos excrementos dos tigres. Os tigres cázanos normalmente esperándoos preto dos termiteiros, e atácanos polas costas. Cando se teñen que enfrontar a un tigre, os osos beizudos cargan contra el berrando ruidosamente e os tigres novos ou xa saciados xeralmente se retiran ante el, xa que as garras do oso poden inflixir graves feridas. Informouse dun caso dunha femia de oso coas crías que venceu no enfrontamento contra dous tigres (femia e macho) un detrás doutro. Os osos beizudos poden comer prea das capturas feitas polo tigre. O leopardo indio pode ser tamén unha ameaza para os osos, xa que pode seguir os osos que gabearon polas árbores. Pero ás veces, os osos beizudos poden espantar a leopardos para facerse coas súas capturas.
O oso beizudo é simpátrico co oso do Himalaia no norte da India, e as dúas especies, xunto co oso malaio, coexisten nalgúns parques naturais e santuarios de vida silvestre. Tamén se encontran en Assam, Manipur e Mizoram, nas montañas do sur do río Brahmaputra, que son os únicos lugares onde viven as tres especies, as cales non actúan agresivamente entre si. Esta coexistencia pacífica pode deberse a que teñen hábitos e preferencias alimenticias bastante diferentes.
As mandas de dholes poden atacar os osos beizudos, pero normalmente non os depredan. Cando os atacan, os dholes intentan impedir que o oso se retire a unha cova.
Os elefantes asiáticos aparentemente non toleran que os osos beizudos estean na súa proximidade. Non se sabe a razón disto, xa que os elefantes manteñen a calma ante os tigres pero cargan contra os osos. O rinoceronte indio ten unha intolerancia similar cara os osos e carga contra eles.
Status e conservación
A IUCN estima que sobreviven menos de 20 000 osos beizudos libres na natureza no subcontinente Indio e Sri Lanka. A especie está na lista do Programa I da Lei de Protección da Vida Silvestre de 1972 da India, que lle proporciona protección legal. O comercio internacional do oso beizudo etá prohibido, xa que figura no Apéndice I de Convención sobre o Comercio Internacional de Especies en Perigo.
O goberno da India prohibiu o uso de osos beizudos para o entretemento (exhibicións en espectáculos), e o 'Proxecto do Benestar do Oso Beizudo' ten o obxectivo de acabar co seu uso como entretemento. Porén, esta actividade é aínda frecuente. Moitas organizacións están axudando á súa conservación en lugares seguros. Os maior santuario do oso beizudo na India é o de Daroji en Karnataka.
Ataques aos humanos
miniatura|Hai unha fráxil coexistencia entre o oso beizudo e os humanos no [[Santuario do Oso Beizudo de Ratanmahal, Gujarat, India]] Os osos beizudos probablemente ven os humanos como potenciais predadores que poderían matalos, xa que as súas reaccións ante eles (ruxir, seguido de retirada ou carga) son similares ás que realizan en presenza de tigres ou leopardos. As súas longas garras, adaptadas para escavar en termiteiros, fan que os adultos teñan menos capacidade para gabear ás árbores para escapar do perigo, como a que teñen outros osos como o oso do Himalaia. Por tanto, os ooso beizudos evolucionaron para enfrontarse ás ameazas sendo agresivos. Pola mesma razón, os osos pardos poden ter unha inclinación similar, tendo en conta a incidencia relativamente alta de agresións non predadoras en ambas as especies cara aos humanos.
Segundo Robert Armitage Sterndale, na súa obra Mammalia of India (1884, p. 62):
Caza e produtos
Un método de cazar osos beizudos é utilizando batedores, e un cazador que o espera nun posto para dispararlle na zona do ombro ou do peito. Son moi resistentes aos disparos no corpo e poden cargar contra os cazadores se os feren. Son fáciles de rastrear durante a estación húmida, xa que as súas claras pegadas poden seguirse ata a súa gorida. A maioría dos osos beizudos cazados nos bosques fórono por encontros causais con eles durante cacerías doutros animais. En rexións con moitos outeiros e montañas, úsabanse dous métodos para cazalo. Un era esperar agochado preto da súa gorida ao mencer ata que retornase da súa busca de alimentos nocturna. Outra era provocalo de día con fachos acesos na súa cova para facelo saír. Ocasionalmente eran cazados con lanza a cabalo. En Sri Lanka, o báculo do oso beizudo era antes utilizado como un talismán contra a esterilidade.
Doma e espectáculos
miniatura|Un oso danzante domado e o seu dono en [[Pushkar]]
Os funcionarios da India británica a miúdo tiñan osos beizudos como mascotas.
Os osos danzantes foron historicamente un entretemento popular na India, que databa do século XIII e da era premogola. Os kalandares, que practicaban a tradición de capturar o oso para espectáculos, eran a miúdo empregados nas cortes dos emperadores mogois para espectáculos con osos adestrados. Foron noutros tempos comúns en Calcuta, onde a miúdo asustaban os cabalos dos funcionarios británicos.
Malia a prohibición desta práctica en 1972, uns 800 osos danzantes estiveron actuando nas rúas da India durante os anos finais do século XX, especialmente na autoestrada entre Delhi, Agra e Jaipur. As crías de oso beizudo, que se adoitaban comprar á idade de seis meses a comerciantes e furtivos, eran despois adestradas no baile e a obedecer ordes por medio de estímulos coercitivos e privación de alimentos. Os machos eran castrados a unha idade temperá, e rompíanselles os dentes cando tiñan un ano de idade para impedir que ferisen gravemente os seus donos. Xeralmente se lles poñía un anel no fociño unido a unha correa. Comprobouse que algúns quedaron cegos por malnutrición.
Referencias culturais
No The Jungle Book (Libro da selva) de Rudyard Kipling, Baloo "o vello oso pardo somnolento" ensina a lei da xungla ás crías de lobo da manda de lobos de Seeonee, e ao seu alumno máis estimulante, a "cría humana" Mowgli. Robert Armitage Sterndale, de quen Kipling obtivo a maioría do seu coñecemento da fauna india, usou a palabra indostaní bhalu para varias especies de oso, aínda que Daniel Karlin, que editou a reedición do Libro da selva de 1989, afirmou que, coa excepción da cor, as descricións de Kipling de Baloo son consistentes con que se trate dun oso beizudo, xa que os osos pardos e os osos negros do Himalaia non aparecen na área de Seoni, onde se desenvolve a historia da novela. Mesmo o nome en inglés usado na obra de Kipling, sloth bear (oso preguiceiro), cadra ben co carácter somnolento do personaxe. Porén, Karlin tamén sinala que a dieta de Baloo de ".. só raíces, noces e mel" é unha característica máis común do oso do Himalaia que do oso beizudo.
Olás de Vilariño, A Merca
Santa María de Olás de Vilariño é unha parroquia do concello ourensán da Merca na comarca da Terra de Celanova. No ano 2007 tiña 154 habitantes, deles 74 eran homes e 80 eran mulleres, o que supón unha diminución de 23 habitantes en relación ao ano 2000.
Bolo
Bolo pode referirse a:
Neko Case
Neko Richelle Case, nada o 8 de setembro de 1970 en Alexandria, Virxinia, é unha cantante e compositora estadounidense coñecida pola súa carreira en solitario e as súas contribucións como integrante do grupo de indie rock canadense The New Pornographers.
Case gravou e xirou durante varios anos como Neko Case & Her Boyfriends, antes de actuar só co seu nome. Principalmente interpreta o seu propio material, pero tamén toca e grava versións de cancións de artistas como Harry Nilsson, Loretta Lynn, Tom Waits, Nick Lowe, Buffy Sainte-Marie, Scott Walker, Randy Newman, Queen, Bob Dylan, Neil Young e Hank Williams.
As Infantas, Noicela, Carballo
As Infantas é un lugar da parroquia de Noicela no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 11 habitantes no ano 2020 segundo datos do IGE, dos cales eran 6 homes e 5 mulleres.
Can (moeda)
miniatura|Reverso dun can ou patacón de [[1870]] miniatura|Anverso dun can ou patacón de [[1870]] Can era a denominación coloquial da moeda española de 10 céntimos de peseta, de cobre, cuñada a nome do Goberno Provisional con data de 1870 e posteriormente a nome de Afonso XII entre 1877 e 1879.
Estas moedas foron moi populares, xa que estenderon a súa circulación ata os primeiros anos despois da Guerra civil (1936-1939) e foron desmonetizadas o 29 de outubro de 1941. Ao teren o mesmo valor, o termo “can” aplicóuselles tamén ás pezas de 10 céntimos de aluminio e de menor tamaño cuñadas nas décadas de 1940 e 1950, durante a ditadura de Francisco Franco.
Orixe do nome e sinonimia
A denominación de “can” parece provir do león heráldico, rapante e sostendo un escudo, que se reproduce nos reversos das moedas do Goberno Provisional, que foi identificado pola poboación (seguramente con ánimo satírico) como un can. Do mesmo xeito, as moedas con valor de 5 céntimos, con idéntico deseño e inferior diámetro, recibiron a denominación popular de “cadela”. Estas denominacións correspóndense coas do castelán perra gorda e perra chica para estas mesmas moedas.
Simultaneamente xurdiron outros nomes que tamén chegaron a ser significativos na cultura popular, como o de patacón, pataco, can grande e mota ou mota grande, para a mesma moeda de 10 céntimos, e “pataca”, “mota” ou “mota pequena” para a de 5 céntimos.
Descrición
esquerda|miniatura|Can ou patacón de [[1879 a nome de Afonso XII]] As primeiras moedas de 10 céntimos coa denominación popular de “cans” estaban cuñadas en cobre (95 % de cobre, 4 % de estaño e 1 % de cinc) e tiñan un diámetro de 30 milímetros e un peso de 10 gramos. Nos seus anversos aparecía unha representación alegórica de Hispania sedente sobre os Pireneos e ollando á dereita, cunha póla de oliveira, xunto co peso da moeda e a data de cuñaxe. Os seus reversos exhibían o mencionado león, rodeado por lendas alusivas ao valor facial e, novamente, ao peso da moeda. As siglas OM correspóndense coa empresa francesa Oeschger, Mesdach & Cia., á que o Goberno contratou a emisión urxente de moedas para abastecer o país da nova moeda de cobre, logo da convocatoria dun concurso mediante o decreto do 7 de marzo de 1870. miniatura|Can ou patacón de [[níquel de 1945]] Con datas de 1877, 1878 e 1879, Afonso XII fixo novas emisións de “cans” e “cadelas” con idénticos pesos e dimensións. Nos seus anversos aparecía o busto do rei rodeado pola lenda "ALFONSO XII POR LA GRACIA DE DIOS" e a data de emisión. Nos seus reversos, o escudo de España, o valor facial e a lenda "REY CONSTL. DE ESPAÑA". dereita|miniatura|O derradeiro can ou mota de [[1959 a nome de Francisco Franco]] As derradeiras moedas de 10 céntimos de peseta foron cuñadas en aluminio, inicialmente entre 1940 e 1953, cun módulo de 23 milímetros, un peso de 2 gramos e amosando a figura dun xinete ibérico nos seus anversos, e finalmente en 1959 cun módulo inferior, de 17 milímetros, e un peso de 0,75 gramos.
Repercusión na cultura popular
O can como denominación desta moeda, así como as súas formas alternativas (mota, patacón, etc.) deixaron na cultura popular diversas expresións que moitas décadas despois da súa desaparición aínda se utilizan na fala común, como “non ter un can”, “estar sen un patacón”, “non valer unha mota” ou “non dar un patacón por alguén”, que coexisten con outras tamén baseadas en moedas desaparecidas, como “estar sen branca”.
Do mesmo xeito, estas palabras quedaron fixadas en refráns como “o colmo dun can é non ter cadela” ou “quen nace para chica non chega a mota”.
Álvaro das Casas recolle a copla: ''Dame un bico, Mariquiña, / que che hei de dar un pataco. / Non quero bicos dos homes / que me cheiran a tabaco’'''.
Eladio Rodríguez, no seu Diccionario enciclopédico gallego-castellano, recolle a locución “a can pequeno”, co significado de: lo que se vende a cinco céntimos de peseta, y también de lo que tiene escaso valor. Na mesma obra recóllese tamén o refrán: "¡Non teño nin cadela!: dío quen non ten un pataco".
Por outra banda, a obra dramática Die Dreigroschenoper, escrita en alemán por Bertolt Brecht, foi traducida ao galego cos nomes de "A ópera de a patacón" ou "A ópera dos tres reás", adaptando a palabra alemá groschen que aparece no título, relativa unha variedade de moedas centroeuropeas de escaso valor. E tamén Xosé Vázquez Pintor titulou ''Teatro do patacón. Os pés do vento'' unha das súas obras de teatro infantil.
David Bustamante
David Bustamante Hoyos, nado en San Vicente de la Barquera (Cantabria) o 25 de marzo de 1982, é un cantante español. Participou na primeira edición do concurso Operación Triunfo, quedando en terceira posición.
Ata a data vendeu máis de 2.000.000 copias dos seus oito discos editados e ofreceu máis de 800 concertos. David Bustamante conseguiu chegar en oito ocasións ao número un en vendas.
Conta co club de fans máis grande de España. O club, con 22.000 socios, conta con delegacións en toda a Península Ibérica, en países europeos e latinoamericanos.
Álbums de estudio
En total conseguiu:
Braille
miniatura|200px|"PREMIER" en braille O braille é un sistema de escrita táctil pensado para as persoas cegas. Foi inventado polo francés Louis Braille (1809-1852), cego dende a súa infancia debido a un accidente, a mediados do século XIX. Creou o código cando tiña 15 anos baseándose nun sistema militar deseñado por Charles Barbier de la Serre para a lectura de ordes durante os períodos nocturnos sen necesidade de prender ningunha luz.
O braille resulta tamén interesante por tratase dun sistema de numeración binario, que precedeu á invención dos ordenadores.
O Día mundial do braille celébrase o 4 de xaneiro, día de nacemento de Louis Braille.
Principios
Este sistema consiste xeralmente en celas de seis puntos en relevo, organizados como unha matriz de tres filas por dúas columnas, que convencionalmente se numeran de arriba abaixo e de esquerda a dereita, tal e como se mostra no seguinte apartado.
miniatura|Símbolo braille para a letra Z.|alt=Símbolo braille para a letra Z. Puntos 1, 3, 5, 6. A presenza ou ausencia de puntos permite a codificación dos símbolos. Os signos das letras minúsculas, a maioría dos signos de puntuación, algúns caracteres especiais e algunhas palabras, codifícanse directamente cunha cela, pero outros signos como as maiúsculas e os números son representados combinando unha letra con outro símbolo como prefixo.
Existen códigos braille para representar taquigrafía (xerado por unha máquina que marca os puntos sobre unha cinta de papel) e para representar notacións matemáticas e musicais.
O braille pode ser escrito manualmente usando unha prancha e un buril, de forma que cada punto é xerado dende o dorso da páxina, escrito nunha imaxe simétrica (como a que se obtén ao mirar por un espello), impreso cunha máquina de escribir braille (Perkins, Blista ou Writer), cunha impresora braille conectada a un ordenador, ou mediante un dispositivo braille.
Signo xerador
O signo braille componse de 6 puntos dispostos en dúas columnas de 3. Numéranse para podermos identificar cada un e describir os signos con facilidade. O signo z, anteriormente indicado, describiríase cos puntos 1, 3, 5 e 6. Como a escrita manual se realiza en espello (de dereita a esquerda) para que se poida ler adecuadamente ao darlle a volta á folla (de esquerda a dereita), o signo xerador para escribir é simétrico sobre o eixe vertical respecto do signo para ler.
Tamaño
De acordo cos documentos técnicos relacionados co braille, o tamaño da cela braille é:
Series de xeración
O alfabeto braille baséase nas series de xeración. Fórmanse os dez primeiros signos para as dez primeiras letras, que tamén son as dez cifras do sistema decimal de numeración. A segunda serie fórmase a partir da primeira; a terceira fórmase a partir da segunda. Por tanto, coñecendo a primeira serie, que son só dez signos, imos construíndo o resto do alfabeto e signografía.
Primeira serie de xeración
A primeira serie de xeración está formada polos dez primeiros signos. Estes signos só utilizan os catro puntos superiores: 1, 2, 4 e 5.Primeira serie de xeración|alt=Primeira serie de xeración: letras do a ao j.
Segunda serie de xeración
A segunda serie de xeración engade o punto 3 á primeira serie. Anotámolo de rosa para que se vexa a relación.Segunda serie de xeración|alt=Segunda serie de xeración: letras do k ao t.
Terceira serie de xeración
A terceira serie de xeración engade o punto 6 á segunda serie. Anotámolo de verde para que destaque.Terceira serie de xeración|alt=Terceira serie de xeración: letras do u ao z.
Consecuencias
Este procedemento de xénese dos signos é un recurso intelixente de construción que facilita tamén a súa aprendizaxe. Mais o signo xerador é unha limitación importante para as posibilidades da escrita posto que non admite a colocación de puntos fóra desta forma, nin por arriba, nin por abaixo. Iso obriga a crear novos signos para as vogais con tiles ou as consoantes con variacións coma o ñ ou o ç. Nestes casos, haberá signos totalmente diferentes, que non gardan ningunha relación coa letra que modifican. Por tanto, como veremos, o á non garda ningunha analoxía co a; o ñ non garda ningunha analoxía co n e o ç non garda ningunha analoxía co c. Tamén cómpre indicar que os dígrafos (sons representados con dúas letras) son as combinacións das mesmas letras como as utilizamos en vista : Algúns signos poden usarse de forma diferente en linguas diferentes, pero son casos moi raros. Por exemplo, o "ï" do francés é o "ñ".
Exemplo de texto
Galeguidade:
Exemplos de números
Os números son letras precedidas do signo de número (obsérvense os pulsadores dos ascensores) :
Escrita braille
miniatura|Alt=máquina de escribir braille tipo Writer|Máquina de escribir braille, modelo Writer A pesar de que é posible escribir braille substituíndo cada carácter polo seu equivalente impreso, este tipo de transcrición carácter a carácter, coñecida como braille de grao 1, só a utilizan os principiantes.
Os caracteres braille ocupan moito máis espazo que os seus equivalentes impresos, e a páxina estándar de 28 cm × 28 cm (11" × 11") só ten espazo para 25 liñas de 40 caracteres. Coa fin de reducir espazo e aumentar a velocidade de lectura, practicamente tódolos libros impresos en braille empregan o sistema de transcrición braille de grao 2, que se basea nun sistema de contraccións. Ó igual que a maioría das actividades lingüísticas, o braille de grao 2 abrangue unha gran variedade de métodos, estilos e prácticas. O libro Instruction Manual for Braille Transcribing consta de preto de 200 páxinas. A escrita do braille é un traballo especializado, e os profesionais que se dedican a el teñen que ter unha serie de certificados.
O sistema braille de grao 3 inclúe un maior número de contraccións, a maioría de taquigrafía. Non se emprega para a publicación, pero si é usado por moitos particulares para a súa propia comodidade.
O braille noutros idiomas
Existen múltiples extensións do braille para incluír as letras propias de cada idioma. Cando o braille se adapta a idiomas que non empregan o alfabeto latino, os símbolos do dito alfabeto asígnanse de acordo a como se transcribirían no alfabeto latino, sen ter en conta a orde alfabética. Este é o caso do ruso, o grego, o hebreo, o árabe e o chinés. En grego, por exemplo, gamma escríbese coma a letra latina g, a pesar de que a súa posición é a terceira no alfabeto (ó igual que o c no alfabeto latino). A letra hebrea beth, a segunda do alfabeto e a que se corresponde co b latina, escríbese porén v, xa que é así como habitualmente se pronuncia. O ts rusa, escríbese como c, porque esa é comunmente a letra para /ts/ nos idiomas eslavos que empregan o alfabeto latino. En árabe, f escríbese como f, aínda que historicamente sería un p. No braille chinés, baseado no alfabeto Zhuyin, existen símbolos adicionais para os sons, ditongos e combinacións de vogal máis consoante final, ademais dos símbolos do braille latino para as consoantes iniciais e as vogais simples; hai sistemas diferentes dependendo da variedade do chinés que se considere.
Polo menos dúas adaptacións do braille tiveron que reasignar completamente os sons dos diferentes símbolos: No braille xaponés, os signos alfabéticos para unha consoante e unha vogal combínanse nun só símbolo silábico. No braille coreano, por outra parte, as consoantes teñen formas diferentes dependendo de se van ó comezo ou ó final da sílaba. Estas modificacións fan que o braille sexa moito máis compatible có xaponés e o coreano, pero implica que os sons latinos non se poden manter.
A pesar de que o braille está pensado para ser o principal sistema de lectura e escrita para persoas invidentes, o seu uso é minoritario. Por exemplo, en Gran Bretaña, de entre dous millóns de persoas con problemas de vista estímase que tan só entre 15.000 e 20.000 delas empregan o sistema braille. A mocidade prefire no seu lugar o texto electrónico, xa que é máis portátil e lles permite ademais comunicarse máis facilmente. Por iso hai un debate aberto de como facer máis atractivo o braille, e como conseguir máis mestres que sexan capaces de ensinalo.
En España, a ONCE ensina a ler e escribir neste código e edita unha gran cantidade de documentos en braille.
Elixio Rodríguez
Guerra civil
Detido pola Garda Civil ó comezo da guerra civil española, pasou dous meses encarcerado no convento de Celanova, conseguiu evitar o paseo enganchando na lexión. Pasou algún tempo en Cáceres en labores administrativos ata entrar na arma de aviación coa esperanza de poder pasar ó bando republicano, e estivo destinado como capitán en León e no pequeno aeródromo de Navia. En febreiro de 1937 incorporouse á Lexión Cóndor, ao mes seguinte conseguiu evadirse nun Breguet XIX a Xibraltar e pasar á zona republicana, alí destinárono á base de San Javier en Murcia pero foi detido e condenado a morte acusado de espionaxe para o inimigo. Grazas á intervención de Castelao e outros deputados galegos residentes en Valencia, conseguiuse a anulación da sentenza e a celebración dun novo xuízo, no cal foi absolvido. miniatura|[[Florencio Delgado, Roxelio Rodríguez de Bretaña, Andrés Valín, Carlos Tomé, Johán López Durá, Serafín Ferro e Elixio Rodríguez a bordo do Ipanema.]] Pasou o resto da guerra en Barcelona ó cargo da intendencia de aviación e como secretario xeral da Solidaridade Galega Antifeixista, ata que coa caída de Cataluña tivo que pasar a Francia, saíndo do país no barco Ipanema cara a Veracruz, onde chegou o 7 de xullo de 1939. Alí aceptou o ofrecemento das autoridades de mexicanas para adoptar a nacionalidade mexicana e estableceu a súa residencia na Cidade de México como empresario e distribuidor. Porén, non perdeu o espírito galeguista, mantivo a militancia no Partido Galeguista no exilio, foi un dos promotores en 1952 e locutor do programa semanal de radio en galego Hora de Galicia, primeiro emitida na emisora XMEC e logo en Cadena Radio Continental. O 29 de xuño de 1953 participou no establecemento do Padroado da Cultura Galega, polo cal foi delegado no Congreso da Emigración Galega celebrado en 1965 en Santiago de Compostela, sendo o único en ler a súa comunicación en galego. Tamén participou na creación da revista Vieiros dirixida por Luís Soto Fernández, Carlos Velo e Florencio Delgado, e máis tarde tamén por José Caridad Mateo.
Mary Steenburgen
Mary Nell Steenburgen, nada en Newport (Arcansas) o 8 de febreiro de 1953 é unha actriz estadounidense.
Traxectoria
Nada en Arcansas, mudouse a Manhattan en 1972, traballando de camareira en Magic Pan e na axencia de publicidade Doubleday mentres estudaba interpretación.
Steenburgen foi descuberta por Jack Nicholson na recepción da oficina de Paramount Pictures en Nova York, sendo contratada como protagonista do seu segundo filme, Goin' South. No seu segundo filme como actriz Time After Time (1979) interpretou unha muller moderna que se namora de H. G. Wells, interpretado polo que sería o seu marido, Malcolm McDowell.
Co seu terceiro filme, Melvin and Howard (1980) gañou o Oscar á mellor actriz secundaria. Destacou tamén en filmes como Cross Creek (1983), Back to the Future Part III (1990) e Nixon (1995).
No 2008 apoiou a campaña presidencial da súa amiga Hillary Clinton xunto co seu marido, Ted Danson.
Fávila (duque)
Fávila, tamén chamado Fáfila, foi un duque (dux) e pai de Don Paio.
Orixes
A orixe goda do seu fillo Paio menciónaa o cronista árabe Ibn Khaldun citando a Ibn Hayyan. Xa contra o século VIII a fusión entre os galaicorromanos e xermanos (suevos e visigodos) era unha realidade e «a raza deixara de ser un dato relevante», por tanto, é de supor que «o máis probábel é que polas súas veas [as de Paio] correse sangue de ámbolos pobos». Esta posibilidade refórzase polas orixes dos nomes, sendo Fávila ou Fáfila de orixe xermánica mentres Paio era un nome de «vello raizame romano» e así é mencionado polo autor árabe do Aljab machmu'a, quen o describe como «romano».