cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arte gótica
Escultura gótica
As técnicas de tallado de madeira fanse cada vez máis sofisticadas, chegando ao seu máximo esplendor na integración da cor e o deseño arquitectónico de complexos retablos. A recuperación da tradición clásica da fundición do bronce deberá esperar ao renacemento italiano.
O escultor flamengo-borgoñón Claus Sluter e o gusto polo naturalismo marcou o comezo do fin para a escultura gótica, evolucionando cara ao clasicista estilo renacentista a finais do século XV.
miniatura|Pórtico da [[Catedral de Tui.]]
Escultura gótica en Galicia
No eido da escultura, deixando á marxe o carácter protogótico das creacións do mestre Mateo, cómpre destacar que é o pórtico occidental da catedral de Tui, executado en torno ao ano 1225, é, por diversos conceptos, o verdadeiro iniciador da plástica gótica peninsular. miniatura|200px|esquerda|[[Simone Martini (1285?1344). Temas escuros e unha intensa emoción víronse cada vez máis acentuadas na arte gótica tardía.]]
Pintura gótica
Un estilo de pintura que poida chamarse «gótico» non apareceu até ao redor do ano 1200, ou case 50 anos despois do comezo da arquitectura e da escultura góticas. A transición do románico ao gótico é moi imprecisa e non hai un claro curte, porén pódense ver os comezos dun estilo que é máis sombrío, escuro e emotivo que no período previo. Esta transición acontece primeiro en Inglaterra e Francia ao redor do 1200, en Alemaña ao redor de 1220 e Italia ao redor do 1300.
É usual indicar que, mentres no románico as representacións figurativas son simplificadas e idealizadas, no gótico téndese a aumentar o realismo e naturalismo, achegándose á imitación da natureza que será o ideal do renacemento, incluíndo a representación de paisaxes, que, no entanto, segue sendo pouco usual.
No gótico, en correspondencia coas novas tendencias filosóficas e relixiosas (recuperación da filosofía de Aristóteles a través do averroísmo, humanismo de San Francisco de Asís) tendeuse a achegar a representación dos personaxes relixiosos (os santos, os anxos, a Virxe María, Cristo) nun plano máis humano que divino, deixándolles amosar emocións (pracer, dor, tenrura, anoxo), rachando co hieratismo e formalismo románico.
Tamén hai paseniños avances no uso da perspectiva e doutras cuestións técnicas na pintura no tocante ao tratamento dos soportes (que permiten a maior difusión dunha arte mobiliaria), os pigmentos e os aglutinantes.
A pintura, isto é, a representación de imaxes sobre unha superficie, durante o período gótico, practicábase en catro técnicas principais:
A pintura ao óleo sobre lenzo non se fixo popular até os séculos XV e XVI e foi o punto de partida da arte renacentista.
Arte gótica en Galicia
Galicia, cunha sólida tradición románica, desenvolve o estilo gótico coma unha lóxica evolución daquela, convertida xa no protogótico do Mestre Mateo e dos mosteiros cistercienses e completando dun xeito natural edificacións tan importantes coma as catedrais de Ourense, Lugo e Mondoñedo e os mosteiros de Oseira e Melón. Nos mosteiros cistercienses prodúcese unha renuncia de elementos característicos góticos, mais empregan amplamente os máis esenciais, como as bóvedas de cruzaría, suxeito a unha tradición de 200 anos e moi remiso a adoptar novas formas foráneas.
Transición
300px|[[Pórtico da Gloria, obra do Mestre Mateo.|miniatura]] Cando a arte románica comeza a entrar en declive, a chegada do novo estilo con distintas concepcións, fundamentalmente espaciais e estruturais, significa un cambio importante para o mundo da cantaría.
A arquitectura cisterciense achega exemplos do protogótico: empregan a finais do século XII, de xeito practicamente xeral, a bóveda de cruzaría con arcos de sinxelo perfil rectangular. Deste primeiro período protogótico son o Pórtico da Gloria e as reformas da catedral de Santiago; na obra do Mestre Mateo atópanse as primeiras bóvedas de cruzaría pechadas con fiabilidade e introdúcense xa elementos da arquitectura gótica. Mateo intervén probabelmente na construción da igrexa do mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro, iniciada no derradeiro terzo do século XII, na que incorpóranse tamén elementos característicos do gótico. Desta época son tamén as bóvedas de San Miguel de Breamo, a cabeceira con deambulatorio gótico, iniciada a finais de século. Estas solucións construtivas de transición empréganse para rematar estas e outras edificacións proxectadas e iniciadas con traza e estrutura románica.
Do mesmo xeito a catedral de Ourense non se comprende se non é dentro da arte de transición. A presenza de arcos apuntados, de bóvedas de cruzaría e a evolución do triforio obrigan a situala dentro da nacente arte gótica. Apréciase nela a influencia da arte cisterciense co emprego de arcos apuntados e bóvedas de cruzaría. Algo semellante ocorre coa catedral de Santa María de Tui, na que os seus arcos apuntados, bóvedas de cruzaría e primitiva cabeceira de ábsidas rectangulares definen con claridade a influencia da arquitectura cisterciense; o mesmo sucede coa catedral de Mondoñedo, que é considerada coma unha igrexa de transición.
Os cistercienses
miniatura|esquerda|175px|Nervaduras da cúpula do [[Mosteiro de Santa María de Melón.]] A arquitectura dos bernardos en Galicia iníciase no segundo terzo do século XII coa fundación dos novos mosteiros cistercienses e a anexión á Orde de San Bieito. As súas igrexas edifícanse entre os anos 1165 e 1250.
Os grandes mosteiros cistercienses seguen os modelos franceses sen que se aprecien apenas influencias de tipo rexional na súa estrutura.
As cabeceiras dos templos mosteirais galegos da época mostran, como ocorre de xeito xeral en España, elementos construtivos e formais do novo estilo. Hai exemplos de ábsidas nos que pódense ver ensaios das novas formas nas cabeceiras e templos do modelo de Oseira (1239), coma o da igrexa do mosteiro de Santa María de Cambre, que lembra o modelo románico da catedral de Santiago, e o de Melón, que, como novidade, engade dúas capelas que ábrense ao cruceiro. A solución no derradeiro cuarto do século XII das abadías beneditinas de Carboeiro e Oia responde a unha tipoloxía nova que fusiona a ábsida central semicircular e as catro capelas absidais rectangulares de Meira, cun esquema semellante ao da igrexa de Santa María de Horta, que constrúese entre 1179 e 1210.
Particularidades do gótico galego
A realidade é que Galicia, dende mediados do século XIII, cando a arquitectura gótica francesa está a desenvolver a súa fase radiante, apártase dos seus postulados franceses de finura e elegancia extrema para orientarse cara á sobriedade, a robustez e a racionalidade construtivas. Para iso emprega tipoloxías de igrexas e templos cun acentuado sentido de unidade e de claridade espacial nos interiores, moi aptos para a predicación das ordes mendicantes.
Os templos
miniatura|275px|Rosetón da [[igrexa de San Martiño de Noia.]] Superada xa a etapa de transición, e plenamente introducido polos mendicantes o novo estilo, Caamaño Martínez clasifica os templos góticos galegos en catro tipos diferenciados. Os templos das Ordes mendicantes, na maioría dos caso extramuros da cidade, son as construcións dos frades menores, volcados na predicación urbana e nas obras de caridade. A súa planta é en forma de cruz latina con varias ábsidas poligonais e centran principalmente o seu interese construtivo e escultórico na cabeceira, auténtico panteón da nobreza loca, protectora e mecenas das novas ordes. A súa nave estreita, ao contrario que nas parroquiais, con cuberta de madeira sobre arcos apuntados.
A consideración social da arte e o artista
O florecemento do negocio da la e os panos, vinculados ás feiras e rutas comerciais que percorren Europa de norte a Sur (de Florencia, Xénova e Venecia a Champaña e Flandres, sen esquecer Medina del Campo), producen o nacemento dunha arte singular: o tecido de tapices, que tivo un prestixio social importe. Non para os seus autores, que nunca pasaron da consideración de meros artesáns, senón para os seus posuidores. Non habendo unha clara separación entre as artes industriais e as que hoxe consideramos belas artes, podería dicirse o mesmo de mestres de obras, pintores e escultores, que aínda que conservemos o nome de moitos deles, non pasaban de exercer tamén un dos oficios viles e mecánicos, nin sequera equiparables ás profesións liberais.
O neogótico
Foi destacada a intervención do arquitecto francés Eugène Viollet-le-Duc.
A relixiosidade extremada foi unha das reaccións á crise demográfica baixomedieval. O gravado abriu novas posibilidades non só á expresión artística, senón ao desenvolvemento tecnolóxico, á comunicación das ideas e á popularización da cultura, que culminou coa imprenta
1320
Mortes
Historia ano a ano
Galería de imaxes de Paderne de Allariz
Galería de imaxes do concello de Paderne de Allariz na provincia de Ourense.
A cigarra e a formiga
200px|miniatura|dereita|A cigarra e a formiga por [[Gustave Doré)]]
A cigarra e a formiga é unha das fábulas atribuídas a Esopo e recontada por Jean de La Fontaine e Félix María Samaniego.
Nela aparece unha chicharra que ao chegar o inverno queda sen alimento e pídello á súa veciña a formiga. Esta, contando non ter a esgalla para as dúas repóndelle negativamente e laiase que non fixese nada durante o verán.
1321
Mortes
Historia ano a ano
A cigarra e a formiga
Trátase, coma tódalas de La Fontaine, dunha historia didáctica (con ensinanza), xa que neste caso o duro traballo da formiga ten recompensa coa súa supervivencia a diferenza da chicharra que paga a súa folgura coa súa vida.
Ruesga
Ruesga é un concello da comunidade autónoma de Cantabria (España), situado na comarca de Asón-Agüera. O municipio divídese en dúas partes, a de menor extensión sitúase ao oeste do municipio de Arredondo, que se acha no medio.
É un val polo que discorre o río Asón e limita cos municipios cántabros de Solórzano e Voto, polo norte; Soba, polo sur; Rasines e Ramales de la Victoria, polo leste; e por último, Arredondo, Riotuerto e Entrambasaguas polo oeste.
Localidades
Destaca tamén pola súa importancia no municipio o barrio de Lastras, pertencente á localidade de Ogarrio.
Xeografía
Tamén hai que destacar o burato de Hoyo Masayo, que é unha depresión situada a 650 metros de altitude; a Torca de Bernallán, que é unha sima de 579 metros de profundidade e o polje de Matienzo que é unha depresión de algo máis dun quilómetro e está declarado Punto de Interese Xeolóxico, sendo un dos maiores de Europa.
Patrimonio
Destacan tres bens de interese cultural, con categoría de zona arqueolóxica en Matienzo:
Ademais, o palacio dos Valle ou de Bárcena é un Ben inventariado.
Administración
Jesús Ramón Ochoa Ortiz (PRC) é o actual alcalde. Xa ostentaba o cargo de alcalde desde 1991, mais como representante do Partido Popular. Nas eleccións municipais do 2007 Jesús Ramón Ochoa decidiu presentarse como candidato polo PRC, xa que o PP non tiña el como candidato.
Enerxía escura
n cosmoloxía, a enerxía escura é unha forma hipotética de enerxía que estaría permeada no espazo, tendo unha forte presión negativa. De acordo coa teoría da relatividade, o efecto de tal presión negativa sería semellante, cualitativamente, a unha forza que axe en larga escala en oposición á gravidade. Tal efecto hipotético é frecuentemente utilizado por diversas teorías actuais que tentan explicar as observacións que apuntan a un universo en aceleración, así como para explicar a porción significativa de masa en falta no universo.900 px|miniatura|Porcentaxes de materia e enerxía no Universo
Os datos das sondas COBE e WMAP sinalan que o universo está formado nun 5 % de materia e enerxía ordinarias, nun 25 % de materia escura (que xera gravidade, consonte os datos obtidos da rotación das estrelas nas galaxias), e nun 70 % de enerxía escura (que mantén a súa densidade fixa no universo, a diferenza da materia e enerxía ordinarias que se dilúen pola expansión do universo), datos tamén confirmados polo experimento BOOMERanG.
Hoxe en día propóñense dúas hipóteses explicativas posíbeis para a enerxía escura: a constante cosmolóxica (unha densidade enerxética que preenchería o espazo de forma homoxénea) e a "quintesencia" (un campo dinámico cuxa densidade enerxética podería variar no tempo e no espazo). Optar por unha destas dúas alternativas presuporá medidas rigorosas da expansión do universo para comprender de que forma varía co tempo a velocidade da expansión. A taxa de expansión é parametrizada pola ecuación de estado cosmolóxica.
Descuberta da enerxía escura
Aínda que foi Albert Einstein o que postulou no século XX a existencia dunha enerxía á que chamou constante cosmolóxica, e que despois desdeñou coma un dos seus maiores erros, non sería ata o ano 1998 cando dous equipos científicos demostraron a expansión acelerada do universo e polo tanto a existencia da chamada enerxía escura. Un deles chamado "Proxecto Cosmolóxico Supernova"(Supernova Cosmology Project) dirixido por Saul Perlmutter no Laboratorio Nacional Lawrence Berkeley (Estados Unidos); e o outro chamado "Equipo de Busca de Supernovas de Alto Z" (High-z Supernova Search Team) dirixido por Brian Schmidt da Australian National University en Weston Creek (Australia), e no que tamén traballa Adam G. Riess da Jhons Hopkins University e do Space Telescope Science Institute de Baltimore (Estados Unidos). Ambos os equipos estudando as explosións de supernovas de tipo IA -como candelas estándar- descubriron de xeito independente a expansión acelerada do universo, isto é a separación entre os obxectos do universo aumenta de xeito exponencial en todas as direccións. Dende entón, a aceleración tense confirmado por outras fontes: medidas do fondo cósmico de microondas, lentes gravitacionais, nucleosínteses primixenias de elementos lixeiros, estrutura a grande escala do universo, medidas melloradas de supernovas IA, todas elas teñen sido consistentes co modelo Lambda-CDM. Saul Perlmutter, Brian P. Schmidt, e Adam G. Riess foron galardoados co Premio Nobel de Física no ano 2011 polo descubrimento da expansión acelerada do universo.
Cruceiro de batalla de clase Kirov
O cruceiro de batalla da clase Kirov é a maior clase de buque de combate construído na Unión Soviética e en calquera mariña de guerra dende a segunda guerra mundial. Iniciados como Proxecto 1144.2 Orlan, entraron en servizo como RKR (Raketnyy Kreyser, ou cruceiro lanzamísiles), aínda que polo seu aspecto, tamaño e potencia de fogo están máis próximos a un cruceiro de batalla que a un cruceiro lanzamísiles normal.
Os buques da clase Kirov deseñáronse nun principio como buques grandes antisubmarinos para destruír aos submarinos con mísiles balísticos mediante o emprego dos seus helicópteros Ka-25 ou Ka-27 e os mísiles Rastrub. Porén, coa aparición do mísil antibuque de longo alcance Granit, obtiveron a capacidade de combater grandes obxectivos de superficie. En caso de guerra, a súa misión sería destruír aos portaavións estadounidenses cos Granit con cabeza nuclear. Ademais, os Kirov contaban cunha excelente capacidade de defensa aérea, especialmente grazas aos mísiles Fort de longo alcance. A defensa aérea inmediata correspondíalle aos mísiles Kinshal e Osa e aos canóns de 30 mm. A misión dos torpedos e dos cohetes ASW era fundamentalmente a de prestar defensa contra submarinos e, no caso dos cohetes, antitorpedo. O gran tamaño dos buques tamén permite que teñan espazo para instalacións de mando, control e comunicacións, polo que poden actuar como buques insignia da frota.
Os Kirov teñen un sistema de propulsión único, consistente na combinación de motores nucleares e turbinas de vapor. Hai dous reactores nucleares acoplados a outras tantas caldeiras. As caldeiras requentan o vapor procedente dos reactores para darlle maior potencia de saída dispoñible para navegar a gran velocidade.
Entre 1974 e 1989 iniciouse a construción de cinco buques, aínda que só se completaron catro. Os primeiros buques recibiron o nome de heroes da revolución, pero coa caída daUnión Soviética todos foron rebautizados. O Almirante Ushakov (antigo Kirov) entrou en servizo en 1980, estivo inactivo dende 1990 por un accidente no reactor. Retirouse no 1998 para proporcionar repostos para os outros buques da clase. Finalmente, vai ser daguazado. O Almirante Lazarev (antigo Frunze) entrou en servizo en 1984, estivo fóra de servizo durante unha década e foi enviado ao despedazamento en 1997 por falta de fondos para ser reparado. O Almirante Nakhimov (antigo Kalinin) foi posto en servizo en 1988, reparado entre 1999 e 2005. Actualmente está en servizo. O Petr Velikiy (orixinalmente ía ser o Yuri Andropov) botouse en 1989, pero non se completou ata 1998. Regresou a dique seco tras as probas de mar. En 2004 foi reparado e posto en servizo. A quinta unidade planeada, o Almirante Kuznetsov (orixinalmente chamado Dzerzhinsky) foi cancelado tras os recortes de presupostos co fin da guerra fría.
Pemba
Xeografía
Antigamente, a illa era visitada de cando en cando debido á inaccesibilidade e a reputación de violencia política, coa notable excepción dos que eran atraídos pola súa reputación como centro de medicina tradicional e bruxería. Hai unha comunidade bastante grande na illa, que emigrou de Omán. A poboación é unha mestura de habitantes árabes e os habitantes Waswahili orixinais da illa. Unha porción significativa da poboación tamén se identifica como Shirazis.
As cidades máis importantes en Pemba son Chake-Chake (a capital), Mkoani, e Wete, que é a cidade máis grande. Chake-Chake está situado nun montículo con vistas ao oeste nunha baía e á pequena Illa Misali, onde as mareas determinan cando os dhow poden entrar no porto local. Pemba é, fóra dunha franxa de terra ao longo da súa costa oriental, un lugar moi fértil, ademais das árbores de cravo, os lugareños cultivan principalmente arroz, coco, plátano, mandioca e frixoles vermellos (chamados maharagwe en Lingua suahili).
Pemba é un lugar con varios sitios de mergullo, con derríbalas escarpadas, coral virxinal e vida mariña moi abundante.
Administrativamente divídese en dúas rexións: Pemba Norte e Pemba Sur.
Arqueoloxía
miniatura|upright | right | Mkama Ndume Ruínas na vila de Pujini A investigación arqueolóxica sobre Pemba demostrou a súa centralidade no sistema de comercio da costa de Suahili xa no ano 600 dC. Ao longo da costa norte, os asentamentos urbanos en Chwaka desenvolvéronse máis tarde e floreceron desde o século XI ata o 1500 dC.
Ao oeste de Chake-Chake, a capital de Pemba, nunha longa península chamada Ras Mkumbuu, pódense atopar algunhas das máis antigas e mellor conservadas das primeiras ruínas das illas ("ruínas Ndagoni", probablemente do século XIV).
Historia
Segundo o xeógrafo árabe Yakut, a mediados do século XIII había dous sultáns independentes gobernando partes da illa de Pemba.
Eleccións á Asemblea portuguesa, 2009
As Eleccións á Asemblea da República portuguesa de 2009 celebráronse o 27 de setembro. A data anunciouna o presidente da República portuguesa, Aníbal Cavaco Silva, o 27 de xullo de 2009. A estas eleccións presentáronse un total de quince partidos políticos para renovar os 230 deputados da Asemblea da República. Foi a duodécima elección lexislativa de Portugal desde a aprobación da Constitución en 1976, e o seu resultado deu lugar ao XVIII Goberno Constitucional de Portugal.
Sistema electoral e divisións
Os 230 deputados e deputadas da Asemblea da República portuguesa escóllense en listas pechadas repartidas en dezaoito distritos, máis catro circunscricións a maiores, dúas correspondentes ás illas de Azores e Madeira e dúas aos emigrantes en Europa e América, e repártense segundo a Lei D'Hondt.
Campaña electoral e sondaxes
A campaña electoral tivo lugar entre o 12 e o 25 de setembro. O tema principal de campaña foi a economía, aínda que tamén xurdiron temas relacionados co gasto en infraestruturas, a relación con España ou o matrimonio entre persoas do mesmo sexo. A loita soterrada entre partidos tamén tivo o seu oco nesta campaña ao utilizarse por parte dos dous principais partidos temas de suposta corrupción e escoitas ilegais.
As enquisas concedéronlle sempre unha maioría simple ao Partido Socialista (entre o 40% e o 33% ), mentres que o Partido Socialdemócrata (centro-dereita) estivo xeralmente situado en segunda posición, con porcentaxes entre o 26% e o 35%.
Candidatos
Presentáronse quince partidos ás lexislativas portuguesas de 2009, que se listan a continuación, cos candidatos ao posto de primeiro ministro de Portugal, ou ben cos candidatos a escano pola circunscrición de Lisboa:
Liña de alta velocidade Madrid-Xaén-Granada
A liña de alta velocidade Madrid-Alcázar de San Juan-Xaén-Granada é unha liña de alta velocidade de España, actualmente en construción. Comunicará Madrid con Xaén a través do paso de Despeñaperros, e seguirá posteriormente ata Granada. Está en construción desde 2002 e espérase que entre en servizo ata Xaén en 2011.
Situación actual
Actualmente, a vía convencional entre Madrid e Xaén é dobre e electrificada, excepto en Despeñaperros, debido á dificultade do seu trazado, onde é vía única. As obras teñen por obxectivo cambiar os raís de largo ibérico por travesas polivalentes, utilizables tanto por trens convencionais como polos de alta velocidade.
Papías de Hierápolis
Papías (Παπίας) foi un padre apostólico, bispo de Hierápolis, en Frixia (na actual Pamukkale, Turquía), e autor que viviu aproximadamente entre os anos 70 e 163 d. C. Papías escribiu unha obra en cinco libros titulada Logiôn kyriakôn exêgêseis, (Λογίων Κυριακῶν Ἐξήγησις, na súa grafía grega), é dicir Exposición de ditos do Señor.
Liña de alta velocidade Madrid-Xaén-Granada
Percorrido
A liña de alta velocidade Madrid-Xaén empezará en Mora, onde se separará unha galla do novo acceso ferroviario a Andalucía. A partir de Alcázar de San Juan continuará cara ao sur, ata o seu destino en Xaén.
Ampliación cara a Granada
A Xunta de Andalucía está realizando un estudo informativo sobre a posibilidade de estender esta liña de alta velocidade cara á cidade de Granada. A opción que manexa a Xunta é un percorrido por Martos, Alcaudete e Alcalá la Real, seguindo parcialmente o trazado das estradas A-316 e N-432.
Papías de Hierápolis
Esta obra, hoxe perdida agás breves fragmentos citados en escritos posteriores, é unha importante fonte antiga sobre a tradición oral do cristianismo e en particular sobre as orixes dos evanxeos canónicos.
Papías foi canonizado pola Igrexa Católica; a súa festa é o 22 de febreiro.
Vida
Á parte do inferible dos seus escritos, sábese moi pouco de Papías.
O nome Papías era moi común na rexión, o cal suxire que nacera na zona.
Ireneo de Lión (finais do século II), discípulo de Policarpo de Esmirna(69?, 155), di que Papías foi compañeiro deste lonxevo padre da Igrexa, e un oínte de "Xoán" (segundo a tradición aceptada pola Igrexa, Xoán o Evanxelista, segundo Eusebio de Cesarea, Xoán o Ancián).
Eusebio (século IV), que é a principal fonte sobre Papías -dedícalle un capítulo da súa Historia eclesiástica (III, 39)-. engade que Papías era bispo de Hierápolis cara a época de Ignacio de Antioquía,, presuntamente xusto antes de Abercio de Hierápolis.
Como Eusebio refírese a Papías só no seu terceiro libro, parece datalo antes do comezo do cuarto, en 109. Segundo os fragmentos que cita, o propio Papías coñeceu varios libros do Novo Testamento, cuxa datación tamén é polémica, e obtén información de Xoán (o Evanxelista ou o Ancián), as fillas de Filipe e moitos "anciáns" que oíron eles mesmos aos doce apóstolos.
Hoxe considéranse erradas dúas fontes que proporcionan datas sobre Papías. Unha que di que a súa morte aconteceu preto da de Policarpo, en 164, hoxe crese que o confunde con "Papilas". Outra que relaciona a Papías co reinado de Hadriano (117–138) parece confundir a Papías co compendiador Cuadrato.
Obra
A datación da obra de Papías é tan dificultosa coma a da súa vida. Estudos modernos datan a obra aproximadamente entre os anos 95 e 120.
Os cinco libros
Pese a certos indicios de que a obra de Papías aínda conservábase na Idade Media, hoxe o texto completo está perdido. Algúns extractos, porén, aparecen noutros escritos, algúns dos cales citan un número de libro. MacDonald propón as seguintes reconstrucións tentativas dos cinco libros de Papías.
Eusebio cita o prefacio da obra de Papías, onde el mesmo describe o seu xeito de reunir información sobre os ensinos de Cristo:
"'Pero non me negarei a escribir, xunto coas miñas interpretacións, cantas instrucións recibira coidadosamente dos ancián e que gardei coidadosamente na memoria, á vez asegurándoche a súa verdade. Porque eu non me compracía, como a multitude, nos que falaban moito, senón nos que ensinaban a verdade; nin en aqueles que daban mandamentos estraños, senón nos que repetían os que o Señor dera para a nosa fe e que proceden da verdade mesma. Se, entón, viña calquera dos que seguiran aos anciáns, eu inquiría minuciosamente nos ditos deles: que dixera Andrés, que Pedro, que Filipe, que Tomé ou Santiago, ou qué Xoán ou Mateo ou calquera outro dos discípulos do Señor; o que din Aristión e o ancián Xoán, discípulos do Señor. Porque eu cría que aquilo que se pode obter dos libros non me era tan proveitoso coma o que ven da voz viva e permanente.'"
Papías, pois, interroga aos viaxeiros que pasan por Hierápolis sobre o que din os discípulos aínda vivos de Xesús e os anciáns, é dicir os que coñoceron persoalmente aos doce apóstolos. Un destes discípulos era Aristión, probablemente bispo da veciñanza de Esmirna, e outro era Xoán o Anciá, habitualmente identificado (pese a oposición de Eusebio) con Xoán o Evanxelista, que moraba preto de Éfeso, de quen Papías foi oínte; Papías a miúdo citou aos dous. Das fillas de Filipe, quen se asentaron en Hierápolis, Papías deprendeu outras tradicións máis. Como afirma claramente Papías, el acha a "voz viva" superior aos contidos dos textos que tiña ao seu alcance.
Orixe dos Evanxeos
Sobre Marcos, Papías cita a Xoán o Ancián:
"O ancián adoitaba dicir: Marcos, como intérprete de Pedro, puxo coidadosamente por escrito canto lembraba na súa memoria —aínda que non de xeito ordenado— sobre as cousas que dixo e fixo o Señor. Pois el nunca oíu ao Señor nin o acompañou, senón que despois, como dixen, si a Pedro, quen adoitaba dar os seus ensinos en forma de chreiai, mais sen tentar proporcionar unha disposición ordenada dos logia do Señor. Polo tanto Marcos non errou ao escribir algunhas cosas particulares como as deprendera de memoria. Pois puxo o seu único coidado en non omitir nada do que oíra e en non falsear nada."
"Polo tanto Mateo dispuxo os logia ordenadamente en lingua hebrea, mais cada un interpretounos canto mellor puido."
Durante moito tempo a maneira apropiada de interpretar esta cita de Papías foi materia de polémicas, pois non se sabe cal é o seu contexto e o grego é ambiguo en varios aspectos e parece empregar terminoloxía técnica e retórica. Ademais, non está claro que os escritos de Marcos e Mateo sexan os evanxeos canónicos que levan eses nomes.
Canto a Marcos, a dificultade foi entender a devandita relación entre Marcos e Pedro —se Pedro deprendeu de memoria ou se Marcos lembraba a prédica de Pedro, e se Marcos traduciu esa prédica ao grego ou ao latín ou se soamente expúxoa, e se fixera o primeiro, se o fixo publicamente ou só elaborando o seu Evanxeo; os estudosos modernos exploraron varias posibilidades. Eusebio, despois de citar a Papías continua a dicir que Papías tamén citara como corroboración a primeira epístola de Pedro. No século II, Xustino aludiu a esta relación de Pedro co Evanxeo de Marco e Clemente de Alexandría estendeuse sobre o tema.
Non se sabe que máis diría Papías sobre estes ou os outros evanxeos —certamente tratou o de Xoán >— pero algúns ven a Papías como a fonte probable e non atribuída de polo menos dous posteriores relatos sobre as orixes dos evanxeos. Bauckham sostén que o canon Muratori (arredor de 170) definiuse a partir de Papías; o fragmento que fica, porén, conserva só unhas poucas palabras finais sobre Marcos e logo fala do Evanxeo de Lucas e do de Xoán tamén se fixo baseándose en Papías.
Escatoloxía
Ireneo de feito cita o carto libro de Papías para un dito de Xesús -doutro xeito descoñecido- relatado por Xoán o Evanxelista, que Eusebio sen dúbida ten na mente:
"O Señor adoitaba ensinar por aquel tempo e dicía: 'Chegará o día no que as viñas crecerán, cada unha con dez mil brotes, e en cada brote dez mil pólas, e en cada póla dez mil ramas, e en cada rama dez mil acios, e en cada acio dez mil uvas, e cada uva ao esmagala renderá vinte cinco medidas de viño. E cando un dos santos colla do acio, outro acio gritará, 'eu son mellor, cólleme, bendí ao Señor comigo.' Así mesmo o gran de trigo producirá dez mil espigas, e cada espiga terá dez mil grans, e cada gran dez libras de excelente fariña, branca e pura. E os outros froitos, sementes e herba producirán en proporcións similares, e todos os animais que se alimentan destes froitos producidos polo solo, á súa vez volveranse pacíficos e harmoniosos cara ao outro, e totalmente suxeitos a humanidade. ... Estas cousas son cribles para os que cren.' E cando Xudas, o traidor, non creu e preguntou: 'Como, entón, o Señor realizará ese crecemento? ', o Señor dixo, 'os que vivan ata ese tempo o verán.'"
A miúdo saliéntase a existencia de paralelismos entre este texto e textos xudeus da época como 2 Baruch.
Por outra banda, se di que Papías entendía o misticamente o Hexaemeron (seis días da creación) como unha referencia a Cristos e a Igrexa.
Pericope Adulterae
Eusebio remata de falar de Papías dicindo que contou "outra historia sobre unha muller que foi acusada de moitos pecados ante o Señor, que atópase no Evanxeo segundo os Hebreos." Agapio de Hierápolis (século X) subministra un resumo máis completo do que Paías di aquí, e refírese á muller como unha adúltera. É claro o paralelismo coa famosa Pericope Adulterae (Xoán 7:53–8:11), unha pasaxe problemática ausente ou cambiada de lugar en moitos manuscritos evanxélicos antigos. O notable é que unha testemuña tan antiga como Papías xa coñecera a historia.
Menos claro é ata qué punto Eusebio e Agapio citan as palabras de Papías influenciados pola pericope que coñecían doutra parte. En realidade, chegou ata nós unha gran variedade de versións. Como a pasaxe de Xoán é virtualmente descoñecido para a tradición patrística grega, Eusebio citou o único paralelismo que recoñeceu do agora perdido Evanxeo segundo os hebreos, que quizais sexa a versión citada por Dídimo o Cego.
A concordancia máis proxima cos "moitos pecados" en realidade dase no texto xóanico do códice armenio Matenadaran 2374 (antes Ečmiadzin 229); este códice tamén é notable porque atribúe o final longo de Marcos a "Aristión o Ancián", que a miúdo se considera vinculado con Papías.
Morte de Xudas
Segundo un escolio atribuído a Apolinario de Laodicea, Papías tamén relatou unha historia sobre o destino grotesco de Xudas Iscariote:
Siegbert Tarrasch
Siegbert Tarrasch, nado en Wrocław en 1862 e finado en Múnic en 1934, foi un dos mellores xogadores de xadrez de finais do século XIX.
Papías de Hierápolis
Morte de Xudas
Xudas non morreu pendurado senón que sobreviviu, pois a corda se lle cortou antes de estrangularse. En efecto, os Feitos dos apóstolos déixano claro: Ao caer de cabeza se abriu no medio e as súas entrañas se derramaron. Papías, o discípulo de Xoán, relátao máis claramente no cuarto libro da Exposición dos ditos do Señor, así: Xudas era un terrible exemplo de impiedade andante neste mundo, coas carnes tan inchadas que non podía pasar por un espazo onde un carro pasa facilmente, nin sequera a súa propia cabeza. Pois tiña as pálpebras, din, tan inchadas que non podía ver nada de luz, e non se vían os seus ollos, ne sequera cando un doutor usaba un instrumento óptico, de tanto que se afundiran baixo a superficie exterior. Os seus xenitais parecían máis repugnantes e grandes que os dos outros, e cando facía as súas necesidades saían pus e vermes de todas as partes do seu corpo para vergoña súa. Despois de moita agonía e castigo, din, finalmente morreu no seu propio lugar, e por mor do fedor, a área ficou deserta e inhabitable mesmo ata agora; de feito, ata hoxe non se pode pasar polo lugar sen taparse a nariz, tan grande e a emanación do seu corpo e tan lonxe se espalla sobre a terra.
Siegbert Tarrasch
Traxectoria
A súa principal contribución ao xadrez foi asimilar os ensinos de Steinitz e levalos a un maior grao de refinamento, co que o xogo experimentou unha importante evolución. Durante a súa carreira como xogador coincidiu no tempo con Emanuel Lasker, ao que non puido derrotar na loita polo título mundial.
Actualmente hai varias aperturas que levan o seu nome, como a variante Tarrasch da defensa francesa ou a defensa Tarrasch do gambito de dama.
Papías de Hierápolis
Morte de Xoán
Dúas fontes tardías citan o segundo libro de Papías como rexistro de que Xoán e o seu irmán Santiago foron matados polos xudeus. Ao parecer Papías presentouno como o cumprimento da profecía de Xesús sobre o martirio dos dous irmáns. Isto é consistente coa tradición atestada en varios martiroloxios antigos.
Barsabás
Papías relata, baixo a autoridade das fillas de Filipe o Evanxelista, un acontecemento sobre Xosé (ou Xusto) Barsabás, que segundo os Feitos dos apóstolos foi un dos dous candidatos propostos para unirse aos doce apóstolos. O resumo de Eusebio conta que "bebeu un veleno mortal e non sufriu dano," mentres que Filipe de Side relata que "bebeu veleno de serpe no nome de Cristo cando o probaron un incrédulos e foi protexido de todo dano." Outro relato acompaña este, o da resurrección da madre de certo Manaén ou Mainamo.
Este relato a miúdo considérase relacionado cun versículo do final longo de Marcos: "Collerán serpes nas súas mans e se beberen veleno e cousas mortíferas, non lles fará dano." Na antigüidade sabíase, porén, que o veleno de serpe non necesariamente resulta daniño se for inxerido.
La Cuadra
A Compañía General Española de Coches Automóviles Emilio de la Cuadra, mellor coñecida como La Cuadra, foi a primeira marca de automóbiles española, activa dende 1898 a 1901. Toma o seu nome do militar valenciano, capitán de cabalaría Emilio de la Cuadra, quen a fundou en 1898 en Barcelona. O seu propósito era o comercio dos vehículos producidos por Benz & Cie e, tamén, construír os seus propios coches a propulsión eléctrica, ámbito no cal tiñan experiencia tanto el mesmo, que fora posuidor dunha central eléctrica, coma o seu socio, o fabricante de acumuladores e enxeñeiro suízo Charles Vélino (máis coñecido como Carlos Vellino).
Comezos
Aínda que La Cuadra é recoñecida como a primeira marca española de fabricación de automóbiles, non hai que esquecer que en 1889 Francesc Bonet patentou e fabricou un vehículo de 3 rodas ao que se lle denominou «Bonet», pero que nunca se inscribiu como marca.
A empresa de automóbiles La Cuadra foi fundada polo militar valenciano Emilio de la Cuadra en setembro de 1898 en Barcelona, na rúa Deputación esquina paseo de Sant Joan co nome de Compañía General Española de Coches Automóviles E. de la Cuadra, Sociedad en Comandita; para a fundación da compañía, De la Cuadra contou co apoio financeiro do seu sogro, Joaquín Escrivé de Romaní.
A idea da fabricación de automóbiles, sobreveulle a Emilio de la Cuadra tras a súa visita á Exposición Universal de París de 1889, onde ficou fascinado polo prometedor futuro do mundo do automóbil.
Nos seus inicios, La Cuadra optou pola fabricación de vehículos a propulsión eléctrica, xa que Francesc Bonet —que tamén acudiu á Exposición de 1889 en París— obtivera a exclusiva para a produción de vehículos con motor de explosión no ano 1894.
1323
Mortes
Historia ano a ano
La Cuadra
Os vehículos eléctricos
thumb|Coche eléctrico La Cuadra (1899). thumb|dereita|Camión eléctrico La Cuadra (1899). thumb|Ómnibus de La Cuadra (1900). Os vehículos fabricados nun inicio, un microbús, un automóbil de turismo e un camión, eran moi pesados (o microbús pesaba ao redor das 7 toneladas), e pecaban dunha autonomía moi escasa, menos de 5 quilómetros. Para solucionar este grave problema, intentouse a fórmula de montar un motor de explosión que alimentaba un grupo electróxeno que recargaba as baterías durante a marcha. Este híbrido de 1899, aínda máis pesado, tampouco deu resultado, así que finalmente se optou por construír directamente un auto con motor de explosión deseñado polo técnico suízo Marc Birkigt, que viña a Barcelona desde a súa cidade natal de Xenebra en busca de emprego e estaba destinado a converterse nun dos deseñadores máis talentosos na historia do automóbil, e co-fundador da Hispano-Suiza. Birkigt entrou na empresa recomendado por Carlos Vellino.
En agosto de 1900, o ómnibus eléctrico que fora encargado polo barcelonés hotel Oriente foi completado e presentado á prensa nunha demostración pública, que resultou desastrosa. O fallo provocou a dimisión de Vellino que foi substituído na dirección técnica por Birkigt. Tras ese rotundo fracaso os ensaios de vehículos eléctricos foron definitivamente abandonados.
Os autos con motor de explosión
O primeiro La Cuadra con motor de explosión monocilíndrico materializouse xa a finais do ano 1899. Por entón, a casa lograra a representación dos autos Benz. Birkigt estudara a fondo os motores de Benz & Cie, e adquiriu os coñecementos técnicos básicos sobre o motor de combustión interna e fixo o seu plan para ese tipo de motores, presentándoo a De la Cuadra que lle autorizou á fase piloto. Logo da construción dalgúns prototipos, o primeiro coche con motor de gasolina, 2 cilindros e 4,5 HP (5 CV) para a venda ao público (chamado Centauro) estivo preparado en 1901, e púxose en circulación unha segunda versión con motor de 1106 cc e unha potencia de 7,5 HP (8 CV). O bo manexo e funcionamento destes autos de gasolina animaron á empresa a iniciar unha primeira tirada de 6 unidades e realizar diversas accións de promoción para colocalas. Vellino, tras o decepcionante resultado dos seus acumuladores, deixou a empresa en 1900, manténdose en mans de La Cuadra e máis de Domingo Támaro.
O final de La Cuadra
Aínda que os La Cuadra Centauro eran uns coches realmente interesantes e se conseguiu vender algún deles, a investigación previa con motores eléctricos comprometera severamente a economía da empresa. Emilio de la Cuadra investira toda a súa fortuna e contraeu grandes débedas cos provedores, tanto que a folga xeral española de maio de 1901 e a que a venda dos Benz, difíciles de manexar, tampouco fora un gran negocio, foi suficiente para romper o fráxil equilibrio financeiro da empresa. O empresario viuse obrigado a suspender os pagamentos en novembro de 1901 e pedir o reingreso no exército español, deixando a empresa en mans dos acredores.
A empresa foi adquirida polo acredor principal, o empresario de orixe luguesa José María Castro Fernández, que continuaría a actividade dándolle vida á nova compañía automobilística J. Castro, e os coches marca Castro darían orixe á lendaria Hispano-Suiza.
Produción
thumb|230px|dereita|Imaxe do único automóbil La Cuadra sobrevivente, un Centauro 7,5 HP. Da serie de seis automóbiles que se prevía fabricar en La Cuadra, descoñécese cantos foron os que finalmente se construíron, pero existen datos sobre algúns exemplares:
Heloderma suspectum
miniatura|Monstro do Xila. Heloderma suspectum, xeralmente coñecido como monstro do Xila ou de Xila (polo río Xila ou Gila), é unha especie de réptil varanoideo velenoso nativo do suroeste dos Estados Unidos e o noroeste do estado mexicano de Sonora. Trátase dun réptil con aspecto de pesado lagarto de lentos movementos de ata case 60 cm de longo, que é un dos dous únicos lagartos velenosos nativos de Norteamérica (o outro é a especie mexicana do mesmo xénero Heloderma horridum). Aínda que é velenoso, a súa natureza lenta e pouco activa fai que supoña un escaso perigo para os humanos. Porén, adquiriu unha sona de temible e ás veces mátano malia estar protexido pola lei estatal en Arizona.
Etimoloxía
O nome "Xila" fai referencia á cunca do río Xila (Gila) que discorre nos Estados Unidos polos estados de Novo México e Arizona, onde antes este animal era moi abondoso. Heloderma significa "pel chatolada", do antigo grego helos (ἧλος), 'cabeza de cravo ou chatola', e derma (δέρμα), 'pel'. Suspectum, 'sospeitoso' en latín, púxollo o seu descubridor o paleontólogo Edward Drinker Cope, porque sospeitaba que esta animal podería ser velenoso debido ás canles dos seus dentes.
Descrición e taxonomía
miniatura|esquerda|Placa da  Century Cyclopedia que mostra o H. suspectum. Esta especie é o lagarto nativo existente máis grande de Norteamérica despois dalgunhas iguanas (por exemplo, a iguana verde), e do extremo do fociño ao ano mide de 26 a 36 cm. A cola é un 20% do tamaño total do corpo e os espécimes máis grandes poden chegar a uns 51 a 56 de lonxitude total. A masa corporal está normalmente entre 350 e 700 g, e nunha medición de 11 machos pesaban unha media de 468 g. Os espécimes máis pesados e grandes dos que se informou chegaban aos 2 300 g.
H. suspectum ten un parente próximo vivo, que é H. horridum, e moitos parentes extintos da familia Helodermatidae, cuxa historia evolutiva remóntase ao Cretáceo. O xénero Heloderma existe desde o Mioceno, cando vivía H. texana, e encontráronse depósitos de fragmentos de osteodermos do monstro do Xila do Plistoceno tardío (hai 10 000–8 000 anos) preto de Las Vegas, Nevada. Como os helodermátidos permaneceron case sen cambiar morfoloxicacmente, ás veces considéranse fósiles viventes. Aínda que o monstro do Xila parece estar estreitamente emparentado cos lagartos monitor (varánidos) de África, Asia e Australia, a súa distante separación xeográfica e as súas características únicas, que non se encontran nos varánidos, indican que é mellor clasificalo nunha familia distinta, a dos holodermátidos.
Distribución e hábitat
miniatura|Cabeza con escamas con forma de doas e fortes patas anteriores e garras axeitadas para cavar. Vive no suroeste dos Estados Unidos e norte de México, nunha área que abrangue Sonora, Arizona, partes de California, Nevada, Utah e Novo México (potencialmente tamén en Baixa California). Habita en áreas de mato, desertos de plantas suculentas, e bosques de carballos, onde procura abrigarse en tobeiras, matogueiras e baixo rochas en sitios con fácil acceso á humidade. De feito, parece gustarlles a auga e mergúllanse nas pozas de auga formadas despois das tormentas de verán. Evitan vivir en áreas abertas como chairas e terras de labor.
Dieta
Aliméntase de pequenos paxaros, mamíferos, ras, lagartos, insectos, e prea. Os seus alimentos máis comúns son ovos de paxaros e réptiles, e só ten que comer poucas veces ao ano na natureza (de 5 a 10 veces ao ano), pero as veces que se alimenta pode comer o equivalente a un terzo da súa masa corporal. Usa o seu extremadamente agudo sentido do olfacto para localizar presas, especialmente ovos. O seu olfacto é tan sensible que pode localizar e desenterrar ovos de galiña enterrados a 15 cm de profundidade e pode seguir perfectamente o traxecto que seguiu un ovo rodante.
Pode esmagar as presas ata que morren se son grandes ou trágaas vivas se son pequenas, empezando pola cabeza e axudándose de contraccións musculares e flexións do pescozo. Despois de que tragou a comida, reinicia inmediatamente o seu comportamento de busca de máis comida sacando e metendo rapidamente a lingua, probablemente como resultado dunha historia de encontrar varias presas agrupadas como adoitan estar os ovos ou a rolada de pitos dun niño. Teñen a capacidade de trepar ás árbores e cactos na procura de ovos.
Toxicidade
miniatura|esquerda|Un monstro do Xila reticulado (H. s. suspectum).
Illáronse do veleno de H. suspectum máis dunha ducia de péptidos e outras substancias, incluíndo a hialuronidase, serotonina, fosfolipase A2 e varias glicoproteínas do tipo da calicreína responsables da dor e o edema causdos pola mordedura. Illáronse catro toxinas potencialmente letais do seu veleno, entre as que está o veleno horridum,que causa hemorraxias en órganos internos e exoftalmos (avultamento dos ollos), e helotermina, que causa atonía, parálise parcial das extremidades e hipotermia en ratas. A maioría son similares en forma ao péptido intestinal vasoactivo (VIP), que relaxa o músculo liso e regula a absorción de auga e as secrecións de electrólitos nos intestinos delgado e groso. Estes péptidos bioactivos son capaces de unirse aos receptores do VIP en moitos tecidos humanos. Un deles, a helodermina, viuse que inhibe o crecemento do cancro de pulmón.
Os constituíntes do seu veleno que recibiron máis atención dos investigadores son, precisamente, os péptidos bioactivos, como a helodermina, helospectina, exendina-3 e exendina-4. A exendina-4 converteuse na base dun tipo de medicamentos para tratar a diabetes tipo 2, coñecidos como agonistas do péptido-1 similares ao glicagón. A exenatida foi o primeiro produto desta clase que chegou ao mercado en 2005.
Investigación de fármacos
En 2005, a Food and Drug Administration (FDA) dos Estados Unidos aprobou o fármaco exenatida (exenatide) (comercializada como Byetta) para o tratamento da diabetes de tipo 2. É unha versión sintética dunha proteína, a exendina-4, derivada da saliva do H. suspectum. Nun estudo que durou tres anos de pacientes de diabetes de tipo 2, a exenatida orixinou niveis saudables sostidos de glicosa e unha progresiva perda de peso. A efectividade débese a que a proteína deste animal é idéntica en aproximadamente un 50% ao análogo do péptido 1 similar ao glicagón (GLP-1), unha hormona liberada polo tracto dixestivo humano que axuda a regular a insulina e o glicagón. A proteína do animal mantén a súa efectividade moito máis tempo que a hormona humana, o que axuda aos diabéticos a manter os seus niveis de azucre sanguíneos baixo control. A exenatida fai máis lento o baleiramento do estómago e causa unha diminución do apetito, contribuíndo á perda de peso. A saliva de H. suspectum contén moitos compostos químicos que poden ser mortais. Un deles viuse que afecta á memoria. Varias compañías estiveron investigando as capacidades deste composto para axudar en casos de perda de memoria debida a varias doenzas como o alzhéimer, esquizofrenia e trastorno por déficit de atención con hiperactividade. A xilatida (gilatide), derivada da exendina-4, tamén aumenta moito a memoria segundo un estudo feito en ratos, e probablemente será estudada nun futuro como posible tratamento do alzhéimer.