cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Na'Taki Osborne Jelks
Traxectoria
Conseguiu o seu doutoramento en 2016, pola tese titulada Combined Environmental and Social Stressors in Northwest Atlanta's Proctor Creek Watershed: An Exploration of Expert Data and Local Knowledge (en galego, Combinación de factores de tensión ambiental e social na conca de Proctor Creek do noroeste de Atlanta: Unha exploración de datos de expertos e coñecementos locais). A asesora de doutoramento de Jelk foi a científica estadounidense especializada en saúde ambiental Christine Stauber. Os seus estudos céntranse na participación da comunidade para identificar os factores de tensión ambiental nas concas urbanas.
En 2001, Jelks cofundó o Programa Atlanta Earth Tomorrow, un programa da Federación Nacional de Vida Silvestre que conecta aos mozos urbanos coa natureza, o compromiso cívico e o desenvolvemento do liderado. Ademais, é a presidenta da xunta de West Atlanta Watershed Alliance, unha organización que axudou a fundar.
É a copresidenta do Proctor Creek Stewardship Council, unha organización de base centrada na restauración da saúde ecolóxica da conca de Proctor Creek no Oeste de Atlanta. Tamén forma parte da Xunta Directiva da Asociación de Ciencia Cidadá.
En 2018, Jelks foi nomeada membro do Comité Asesor Nacional de Xustiza Ambiental (NEJAC) da Axencia de Protección Ambiental dos Estados Unidos. Ademais, é a xerente dos Programas de Desenvolvemento Comunitario e de Liderado da Federación Nacional de Vida Silvestre.
O activismo ambiental de Jelks apareceu na revista People e no diario The New York Times.
Dereitos humanos e desenvolvemento
Historia dos dereitos humanos
dereita|miniatura|[[Eleanor Roosevelt coa Declaración Universal dos Dereitos Humanos en 1949.]] O impulso inicial do actual réxime xurídico e movemento dos dereitos humanos foi unha reacción ás atrocidades nazis da Segunda guerra mundial. Os dereitos humanos menciónanse de forma importante na Carta das Nacións Unidas tanto no preámbulo como no artigo 1, aínda que de forma escasa. O preámbulo da Carta da ONU reafirma "a fe nos dereitos fundamentais do home, na dignidade e o valor da persoa humana, na igualdade de dereitos de homes e mulleres". Con todo, o artigo 2(4) prohibe o uso da forza e desde entón utilizouse para bloquear as accións humanitarias, aínda que o Capítulo VII prevé medidas de aplicación do Consello de Seguridade.
A Carta estableceu o Consello Económico e Social, que creou a Comisión de Dereitos Humanos da ONU, actualmente o Consello de Dereitos Humanos das Nacións Unidas. O capítulo VI da Carta, titulado Cooperación económica e social internacional, establece no seu artigo 55 (c) o "respecto universal e a observancia dos dereitos humanos e dos dereitos constitucionais para todos, sen distinción de raza, sexo, idioma ou relixión". O artigo 56 esixe aos Estados que adopten medidas conxuntas e separadas en cooperación coa ONU para lograr os seus obxectivos mutuos. Os dereitos humanos son inherentes ao progreso dos obxectivos económicos, sociais e culturais e, por tanto, ao desenvolvemento humano como tal.
A Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948 non é unha lei vinculante e reflicte a falta de vontade das Potencias aliadas para codificar unha Carta Internacional de Dereitos Humanos na que aínda inflúe o temor a que os intereses coloniais se vexan afectados negativamente. Os dereitos humanos considéranse universais, indivisibles, interdependentes e interrelacionados. René Cassin, un dos artífices da declaración, concibiu os dereitos como divididos en 4 piares que sosteñen o teito un templo, "dignidade, liberdade, igualdade, e fraternidade". Os artigos 1 e 2, que constitúen o primeiro piar, refírense á "dignidade" humana que comparten todos os individuos, independentemente da súa relixión, credo, etnia, relixión ou sexo. Os artigos 100-19, o segundo piar, invocan os "dereitos" civís de primeira xeración polos que se loitou durante a Ilustración. Os artigos 20-26 do terceiro piar son dereitos de segunda xeración, relativos á equidade política, social e económica, defendidos durante a Revolución Industrial. Os artigos 27-28, o cuarto piar, son dereitos de terceira xeración asociados á solidariedade comunitaria e nacional, defendidos desde finais do século XIX. Estes alicerces sosteñen o teito do templo. Os artigos 29-30 representan as condicións da sociedade baixo as cales se poden realizar os dereitos dos individuos.
Declaración sobre o dereito ao desenvolvemento
A Declaración sobre o Dereito ao Desenvolvemento foi proclamada pola AGNU baixo a resolución 41/128 en 1986 co único voto en contra dos Estados Unidos e oito ausencias. As Nacións Unidas non recoñecen ningunha xerarquía de dereitos, e todos os dereitos humanos son iguais e interdependientes, o dereito ao desenvolvemento entón non é un dereito paraugas que englobe ou triunfe sobre outros dereitos nin é un dereito co status dunha mera aspiración política.
O Dereito ao desenvolvemento considérase un dereito humano inalienable no que todos os pobos teñen dereito a participar, contribuír e gozar do desenvolvemento económico, social, cultural e político. O dereito inclúe 1) o desenvolvemento centrado nas persoas, identificando á "persoa humana" como o suxeito central, participante e beneficiario do desenvolvemento; 2) un enfoque baseado nos dereitos humanos que esixe especificamente que o desenvolvemento leve a cabo de maneira "que todos os dereitos humanos e as liberdades fundamentais poidan realizarse plenamente"; 3) a participación, que esixe a "participación activa, libre e significativa" das persoas no desenvolvemento; 4) a equidade, que subliña a necesidade "dunha distribución xusta dos beneficios" do desenvolvemento; 5) a non discriminación, que permite "non facer distinción de raza, sexo, idioma ou relixión"; e 6) a autodeterminación, que integra a autodeterminación, incluída a plena soberanía sobre os recursos naturais, como elemento constitutivo do dereito ao desenvolvemento.
Trátase dun dereito de terceira xeración considerado como un dereito de grupo, de modo que se debe ás comunidades, en contraposición a un dereito individual que se aplica aos individuos. "É un pobo, non un individuo, o que ten dereito á autodeterminación e ao desenvolvemento nacional e global". Un obstáculo para o dereito está no difícil proceso de definir "pobo" para os efectos de autodeterminación. Ademais, a maioría dos Estados en desenvolvemento manifestan a súa preocupación polas repercusións negativas dalgúns aspectos do comercio internacional, o acceso desigual á tecnoloxía e a esmagadora carga da débeda, e esperan crear obrigacións vinculantes para facilitar o desenvolvemento como forma de mellorar a gobernanza e o Estado de dereito. O dereito ao desenvolvemento incorpora tres atributos adicionais que aclaran o seu significado e especifican como pode reducir a pobreza. 1) O primeiro é un enfoque holístico que integra os dereitos humanos no proceso 2) unha contorna propicia ofrece condicións máis xustas nas relacións económicas para os países en desenvolvemento e 3) o concepto de xustiza social e equidade implica a participación da poboación dos países implicados e unha distribución xusta dos beneficios do desenvolvemento con especial atención aos membros marxinados e vulnerables da poboación.
Documentos de Estratexia de Redución da Pobreza
Os Documentos de Estratexia de Loita contra a Pobreza (DELP) introducíronse por primeira vez en 1999 como condición para que os Países Pobres Moi Endebedados (PPME) puidesen optar ao alivio da débeda. A razón de ser do proceso era promover a "propiedade" nacional e local das políticas macroeconómicas, garantindo que estivesen suficientemente adaptadas para aliviar a pobreza nos países máis pobres. O proceso representa a adopción dos valores de participación e transparencia na formulación da política macroeconómica e, por tanto, ten o potencial de dar forma ao contido destas políticas para satisfacer as necesidades dos pobres.
Os países membros preparan os documentos de estratexia de loita contra a pobreza (DELP) nun proceso participativo coas partes interesadas nacionais e os socios do desenvolvemento, como o Banco Mundial ou o Fondo Monetario Internacional. Actualízanse cada tres anos con informes de progreso que describen as políticas e programas macroeconómicos, estruturais e sociais do país durante un período de tres anos ou máis para promover o crecemento e reducir a pobreza. Os DELP provisionais (I-PRSP) resumen o coñecemento e as análises actuais da situación da pobreza dun país, describen a estratexia de redución da pobreza existente e expoñen o proceso para elaborar un DELP plenamente desenvolvido de forma participativa.
Os documentos dos países, xunto coas avaliacións conxuntas do persoal do FMI e o Banco Mundial que os acompañan, están dispoñibles nos seus sitios web por acordo co país membro como un servizo para os usuarios dos sitios web do FMI e o Banco Mundial. A introdución dos DELP foi un recoñecemento por parte do FMI e do Banco Mundial da importancia da apropiación dos programas de reforma por parte dos países, así como da necesidade de centrarse máis na redución da pobreza. Os DELP pretenden proporcionar o vínculo crucial entre as accións públicas nacionais, o apoio dos doantes e os resultados de desenvolvemento necesarios para cumprir os Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio (ODM) das Nacións Unidas, centrados na redución da pobreza á metade entre 1990 e 2015. Os DELP orientan as políticas asociadas aos préstamos en condicións favorables, así como o alivio da débeda no marco da Iniciativa para os Países Pobres Moi Endebedados (PPME).
O enfoque baséase en cinco principios fundamentais. As estratexias de redución da pobreza deben ser: 1) impulsadas polo país, promovendo a apropiación nacional das estratexias a través dunha ampla participación da sociedade civil; 2) orientadas aos resultados e centradas en resultados que beneficien aos pobres; 3) integrais, recoñecendo a natureza multidimensional da pobreza; 4) orientadas á asociación, implicando a participación coordinada dos socios do desenvolvemento (goberno, partes interesadas nacionais e doantes externos); e 5) baseadas nunha perspectiva a longo prazo para a redución da pobreza.
En 2001, o Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos encargou a elaboración das directrices de 2001 para a integración dos dereitos humanos nas estratexias de redución da pobreza, que foron desenvolvidas nas directrices de 2005. O Comisionado, nunha nota conceptual, tamén afirma que o marco dos dereitos humanos é "unha ferramenta útil que reforza as dimensións de responsabilidade e equidade das estratexias de redución da pobreza". En 2008 introducíronse estratexias específicas en relación coa Redución da Pobreza e a Saúde que afirmaban o lugar dos Dereitos Humanos na consecución dos obxectivos do Milenio.
Os dereitos humanos e os Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio
miniatura|Póster que promove o sexto Obxectivo de Desenvolvemento do Milenio en [[Bremen, Alemaña.]] En setembro de 2000, os líderes mundiais comprometéronse na Declaración do Milenio Resolución 55/2 da ONU sobre temas que incluían a paz, a seguridade, os dereitos humanos, o medio ambiente e os obxectivos de desenvolvemento que posteriormente se configuraron nos oito Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio (ODM). Estes obxectivos son conxuntos de metas de desenvolvemento que se centran en reducir a pobreza á metade e mellorar o benestar dos máis pobres do mundo para 2015. O FMI contribúe aos obxectivos mediante o asesoramento, a asistencia técnica, a concesión de préstamos aos países e a mobilización do apoio dos doantes. miniatura|Do documental [[Ukraine Is Not a Brothel. O grupo radical Femen protesta contra o aumento do turismo sexual en Ucraína.]] A Declaración do Milenio considera necesarios seis valores fundamentais para as relacións internacionais
Os dereitos humanos desempeñaron un papel limitado á hora de influír na planificación dos ODM, aínda que existen grandes similitudes entre eles e o contido dos ODM, que se asemellan a moitos dereitos económicos e sociais. Os ODM proporcionan puntos de referencia para os dereitos económicos e sociais, mentres que as estratexias de dereitos humanos ofrecen unha maior lexitimidade, equidade e sustentabilidade ás políticas dos ODM. A Declaración do Milenio refírese substancialmente aos dereitos humanos e os líderes comprometéronse a respectar os dereitos humanos e as liberdades fundamentais recoñecidas, incluído o dereito ao desenvolvemento. Os dereitos económicos, sociais e culturais, os dereitos das mulleres, dos inmigrantes, das minorías e da participación destácanse na declaración, pero a consecución dos ODM fíxose de forma illada. As metas dos ODM non se centran suficientemente nas desigualdades dentro dun país e os instrumentos de dereitos humanos esixen que se realice inmediatamente un nivel básico mínimo de dereitos económicos, sociais e culturais para todos e que se elimine toda discriminación no exercicio dos dereitos. As desigualdades dentro dos países conducen a conflitos violentos e os países céntranse nos relativamente acomodados entre os pobres para alcanzar unha meta concreta dos ODM.
Os ODM van acompañados de 18 metas que se miden con 60 indicadores, aínda que a relación entre os obxectivos, as metas e os indicadores non sempre está clara. Promóvense unha serie de actividades como medio para alcanzar os ODM, tales como a adaptación dos ODM ao contexto rexional, nacional e local e a realización de avaliacións das necesidades nacionais e o seguimento dos avances a través de informes anuais sobre os ODM.
Alzoniella lucensis
Alzoniella lucensis é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Rolán no ano 1993. É un caracol de auga doce endémico de Galicia, cunha poboación localizada en Quiroga.
Felimida luteorosea
Felimida luteorosea é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Wilhelm Ludwig Rapp no ano 1827.
Lea Bach
miniatura| Lea Bach Lea Bach i Baixeras, nada en Torelló, Barcelona, en 1891 e finada en Río de Janeiro (Brasil) en 1988, foi unha arpista catalá de renome internacional.
Canle do Baixo Guadalquivir
Foi construído durante o primeiro franquismo por varios miles de presos políticos enmarcados no Servizo de Colonias Penitenciarias Militarizadas, creado en setembro de 1939. Foi a obra pública do franquismo que "durante máis tempo (de 1940 a 1962) utilizou aos presos políticos como principal forza laboral".
Localización
Parte do encoro de Peñaflor, en Sevilla, e discorre 158 km ata o encoro de Don Melendo, no concello de Lebrija (Sevilla). Os campos situados á dereita da canle (en dirección á auga) son regados por gravidade, mentres que os da esquerda son regados por bombeo. O 26 de setembro de 2007 o Consello de Ministros autorizou a interconexión da canle co encoro da Torre del Águila.
Historia
Xa no século XX pensouse na súa construción, pero ao tratarse dunha obra de tal envergadura, non foi ata 1940 cando se iniciou a súa construción, que rematou en 1962. miniatura|200x200px| Monumento á memoria dos presos nos Merinales.
O traballo foi realizado por presos políticos da ditadura franquista, con "pico e pala", seguindo a política de Redención de Penas por Traballo, chegando aos 2000 presos. Ao longo do seu percorrido delimitáronse campos de traballo como Os Merinales, El Arenoso e La Corchuela en Dos Hermanas, así como os familiares tamén crearon localidades en Bellavista, Torreblanca e Valdezorras, en Sevilla, Quintillo en Dos Hermanas ou El Palmar de Troya. en Utrera.
No ano 2006 cambiouse o nome do tramo entre La Rinconada e Dos Hermanas por "Canal de los Presos".
O 17 de xuño de 2009 instalouse un monumento á memoria histórica dos Merinales, na rotonda onde comeza a leira do Charco del Pastor, antiga entrada ao campo de traballo dos Merinales.
Rally Ría de Vigo de 1986
O Rally Ría de Vigo de 1986 foi a primeira proba da primeira tempada do Campionato de Galicia de Rallys de Terra. Celebrouse en Vigo o 27 de abril de 1986 e o vencedor foi o piloto local Serafín Oitabén a bordo dun Citroën Visa.
Javier Campos
O nome Javier Campos pode referirse aː
Juan González del Valle
Juan González del Valle González de la Vega, nado na Coruña o 14 de outubro de 1898 e finado no campo de concentración de Mauthausen-Gusen o 26 de setembro de 1941, foi un profesor, escritor e político galego.
Traxectoria
Fillo de Juan González del Valle e Elisa González de la Vega Campoamor. Estudou o bacharelato no Instituto da Coruña e aprobou o curso preparatorio de Dereito na Universidade de Valladolid en 1916, continuando a carreira nesa Universidade. Foi bibliotecario do Nuevo Casino coruñés (1925), e bibliotecario da directiva da Universidade Popular da Coruña en 1927. Colaborou nas revistas Vida, Alfar, da que chegou a desempeñar a dirección na nova etapa iniciada en xullo de 1927, e Alma, Foi elixido académico correspondente da Real Academia Galega en xaneiro de 1927, e foi membro do Seminario de Estudos Galegos no que presentou o traballo "El paisaje galaico en la obra literaria de Valle Inclán" en febreiro de 1934.
Foi secretario do comité coruñés de Derecha Liberal Republicana en abril de 1931, e en setembro dese ano foi nomeado fiscal suplente do Distrito do Instituto. Trasladouse a Madrid onde impartiu clases no Instituto Pérez Galdós. Pertenceu á Federación de Trabajadores de la Enseñanza da UGT da Coruña. Despois foi profesor do Instituto Nebrija de Chamartín de la Rosa. Aprobou as oposicións a cátedras de Literatura de Ensino Medio convocadas en 1934, sendo destinado ao Instituto de Santa Cruz de la Palma en marzo de 1935, pero non chegou a tomar posesión. O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sorprendeuno en Madrid e integrouse no batallón FETE da milicia da Federación de Trabajadores de la Enseñanza. Formou parte das Milicias de la Cultura no Batallón Félix Barzana de FETE-UGT e despois exerceu de oficial de Carabineros en Valencia, catedrático do Instituto de Linares, para finalmente ser destinado ao Instituto Maragall de Barcelona, onde colaborou nas revistas Hora de España (alí apareceu o seu o ensaio "Realismo e irrealismo de la edad de oro española") e Nova Galiza. Foi separado do servizo e dado de baixa na escala pola Comisión Depuradora en 1942.
Coa derrota republicanas pasou a Francia. Foi detido e internado no campo de prisioneiros de Angulema, desde o que foi deportado ao campo de concentración de Mauthausen-Gusen onde ingresou o 4 de agosto de 1940. Morreu no comando de Gusen no castelo de Hartheim o 26 de setembro de 1941.
Felimida purpurea
Felimida purpurea é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Risso no ano 1831.
Felimida krohni
Felimida krohni é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Vérany no ano 1846.
Civilización Caral-Supe
thumb | Reconstrución dunha das pirámides de [[Aspero]]
A civilización Caral ou civilización Caral-Supe era unha sociedade complexa da América precolombiana que comprendía ata trinta grandes centros de poboación na actual rexión de Norte Chico no litoral norte-central de Perú. A civilización floreceu entre o cuarto e o segundo milenio antes de Cristo, coa formación da primeira cidade datada ao redor do 3500 a.C., en Huaricanga, na zona do río Fortaleza. É a partir do 3100 a.C. que o asentamento humano a gran escala e a construción comunal fanse evidentes, que durou ata un período de declive arredor do 1800 a.C. Dende principios do século XXI, estableceuse como a civilización máis antiga coñecida nas Américas.
Esta civilización floreceu ao longo de tres ríos, o Fortaleza, o Pativilca e o Supe. Estes vales fluviais teñen cada un grandes agrupacións de sitios arqueolóxicos. Máis ao sur, hai varios sitios asociados ao longo do río Huaura. O nome Caral-Supe, deriva da cidade de Caral no Val do Supe, un grande e ben estudado xacemento do Norte Chico. A complexa sociedade en Norte Chico xurdiu un milenio despois de Sumeria] en Mesopotamia, foi contemporánea coas pirámides exipcias e foi anterior a Olmeca en Mesoamérica en case dous milenios.
Na nomenclatura arqueolóxica, Caral é unha cultura pre-olería do precolombiano arcaico tardío. Carecía completamente de olería e aparentemente non tiña arte visual. O logro máis impresionante da civilización foi a súa arquitectura monumental, incluíndo grandes obras de terra montículo de plataforma e prazas circulares. As evidencias arqueolóxicas suxiren o uso da tecnoloxía téxtil e, posiblemente, o culto a símbolos de deuses comúns, os cales repítense nas culturas precolombinas andinas. Se supón que se necesitou un goberno sofisticado para xestionar a antiga caral. Quedan pendentes cuestións sobre a súa organización, especialmente a influencia dos recursos alimentarios na política.
Os arqueólogos saben destes antigos sitios naa zona dende polo menos os anos 40. Os primeiros traballos foron en Aspero na costa, un sitio identificado xa en 1905, e despois en Caral, máis cara ao interior. A finais dos noventa, os arqueólogos peruanos, dirixidos por Ruth Shady, proporcionaron a primeira documentación extensa da civilización con traballo en Caral. Un artigo de 2001 en Science, que ofrece datos sobre a investigación Caral, e un artigo de 2004 en Nature, describe o traballo de campo e a datación por radiocarbono nunha área máis ampla, revelou a iportancia da cultura Caral e provocou un interese xeneralizado.
Historia e xeografía
thumb | Restos de estruturas de montículo en plataforma [[Cidade Sacra de Caral | Caral]] A datación dos sitios de Caral retrocedeu a data estimada de inicio de sociedades complexas na rexión peruana en máis de mil anos. A cultura Chavín, cara ao 900 aC, era considerada desde hai tempo a primeira civilización da zona. Aínda se cita regularmente como tal en obras xerais.
O descubrimento de Caral tamén apartou o foco da investigación lonxe das áreas das terras altas dos Andes e das terras baixas adxacentes ás montañas (onde os Chavín, e máis tarde os [Inca]], tiñan os seus centros máis importantes) ao litoral peruano ou rexións costeiras. Caral sitúase na zona centro-norte da costa, aproximadamente entre 150 e 200 km ao norte de Lima, delimitada polo Val de Lurín polo sur e o val de Casma polo norte. Comprende catro vales costeiros: os de Huaura, Supe, Pativilca, Fortaleza, os sitios coñecidos concéntranse nos últimos tres, que comparten unha chaira costeira común. Os tres principais vales abarcan só 1.800 km² e as investigacións subliñaron a densidade dos núcleos de poboación.
O litoral peruano parece un candidato "improbable, incluso aberrante" para o desenvolvemento "prístino" da civilización, en comparación con outros centros mundiais. É extremadamente árido, delimitado por dúas sombras de choiva (causadas polos Andes ao leste e os ventos alisos do Océano Pacífico ao oeste). A rexión está salpicada por máis de 50 ríos que levan o desxeo andino. O desenvolvemento dun regadio xeneral a partir destas fontes de auga considérase decisivo na aparición de Caral, xa que toda a arquitectura monumental en varios sitios atopouse preto das canles de rego.
A datación por radiocarbono de Jonathan Haas et al., descubriron que 10 de 95 mostras tomadas nas áreas de Pativilca e Fortaleza datan de antes do 3500 a.C, a máis antiga, que data do 9210 a.C., proporciona unha "indicación limitada" de asentamento humano durante a era Arcaica Temperá Precolombiana. Dúas datas do 3700 a.C. están asociadas á arquitectura comunal, pero é probable que sexan anómalas. É a partir do 3200 a.C. que o asentamento humano a gran escala e a construción comunal son claramente evidentes. Mann, nun estudo da literatura en 2005, suxire "algo antes do 3200 a.C., e posiblemente antes do 3500 a.C." como data de inicio do período formativo de Caral. Observa que a data máis antiga asociada con seguridade a unha cidade é o 3500 a.C., en Huaricanga, na zona norte de Fortaleza, baseándose nas datas de Haas.
As primeiras datas do terceiro milenio de Haas suxiren que o desenvolvemento de sitios costeiros e interiores produciuse en paralelo. Pero, entre o 2500 e o 2000 a C., durante o período de maior expansión, a poboación e o desenvolvemento mudáronse de xeito decisivo cara aos sitios interiores. Aparentemente, todo o desenvolvemento ocorreu en grandes sitios interiores como Caral, aínda que dependían dos peixes e mariscos da costa. O pico nas datas está en concordancia coas datas de Shady en Caral, que mostran a súa habitación desde o 2627 a.C. ata o 2020 a.C. Non obstante, continúan discutíndose os sitios costeiros e interiores desenvolvidos en tándem (ver sección seguinte).
Ligazóns xeográficas
Os arqueólogos observaron ligazóns culturais coas zonas altas. En particular, suxeriron as ligazóns coa tradición relixiosa de Kotosh.
Numerosas características arquitectónicas atopadas entre os asentamentos de Supe, incluídos cortes circulares subterráneos, pirámides escalonadas e plataformas secuenciais, así como restos materiais e as súas implicacións culturais, escavados en Aspero e nos sitios do val que estamos cavando (Caral, Chupacigarro, Lurihuasi, Miraya), compártense con outros asentamentos da zona que participaron no que se coñece como a tradición relixiosa Kotosh. O máis específico entre estas características son salas con bancos e fogares con conductos de ventilación subterráneos, nichos de parede, contas biconvexas, frautas musicais etc.
Costa marítima e interior agrícola
Continúa a investigación en Caral con moitas preguntas sen resolver. O debate continúa sobre dúas cuestións relacionadas: o grao en que o florecemento de Caral se baseou nos recursos alimentarios marítimos e a relación exacta que isto implica entre os sitios costeiros e interiores.
Dieta confirmada
Suxeríuse un esquema amplo na dieta de Caral Supe. En Caral, as plantas domesticadas comestibles notadas por Shady son cabazas, fabas,  lúcuma, goiaba, pacay (Inga feuillei) e batata. Haas et al  observaron os mesmos alimentos na súa investigación máis ao norte, mentres que engadiron aguacate e canna. En 2013, Haas et al documentaron tamén boas evidencias de millo. (ver a continuación).
Houbo tamén un importante compoñente de marisco nos sitios costeiros e no interior. Shady sinala que "os restos de animais son case exclusivamente mariños" en Caral, incluíndo ameixas e mexillóns e grandes cantidades de anchoas e sardiñas. Que as anchoas chegaron ao interior está claro, aínda que Haas suxire que "o marisco [que incluiría ameixas e mexillóns], mamíferos mariños, e algas mariñas non parecen ser porcións significativas da dieta no interior, nos sitios non marítimos".
Teoría dunha base marítima para a civilización andina
thumb| A xente da civilización Caral usou vértebras da [[balea azul como mesos]] O papel do marisco na dieta de Caral Supe suscitou un debate. Moitos primeiros traballos de campo fixéronse na rexión de Aspero na costa, antes de que se realizase o alcance completo e a interconexión dos diversos sitios da civilización. Nun artigo de 1973, Michael E. Moseley sostiña que unha economía de subsistencia marítima (marisco) fora a base da sociedade e o seu florecemento notablemente temperá, unha teoría elaborada máis tarde como "fundamento marítimo da civilización andina" (MFAC). Tamén confirmou unha falta de olería observada anteriormente en Aspero, e deduciu que os "montículos" no sitio constituían os restos de monticulos de plataforma artificiais.
Esta tese dunha fundación de base marítima foi contraria ao consenso académico xeral de que o ascenso da civilización se baseou nunha agricultura intensiva, especialmente de polo menos un cereal. Durante moito tempo a produción de excedentes agrícolas era imprescindible para promover a densidade de poboación e a aparición dunha sociedade complexa. As ideas de Moseley foron debatidas e impugnadas (por exemplo, que os restos marítimos e a súa contribución calórica sobreestimáronse) pero consideráronse certos no resumo da literatura de Mann en 2005.
A concorrencia coa hipótese de subsistencia marítima, era o dominio implícito dos sitios costeiros sobre outros sitios interiores. Esta idea foi rexeitada pola constatación da magnitude de Caral, un xacemento interior. Complementario ao artigo de Shady do 1997 que cita Caral, unha reportaxe de 2001 de ( Science) destacou o dominio da agricultura e tamén suxeriu que Caral era o máis antigo centro urbano no Perú (e de toda América). Desaprobou a idea de que a civilización comezara adxacente á costa e logo movérase cara ao interior. Citouse a un arqueólogo que suxeriu que "en lugar de antecedentes costeiros a xacementos interiores monumentais, o que temos agora son aldeas satélites costeiras a monumentais sitios interiores".
Estas afirmacións foron rapidamente contestadas por Sandweiss e Moseley, que observaron que Caral, aínda que é o sitio preceramico máis grande e complexo, non é o máis antigo. Admitiron a importancia da agricultura para a industria e para aumentar a dieta, ao tempo que afirmaron "o papel formativo dos recursos mariños na civilización andina temperá". Os estudosos agora están de acordo en que os sitios interiores tiñan poboacións significativamente maiores e que había "moita máis xente ao longo dos catro ríos que na costa polo que tiveron que ser dominantes".
A pregunta que queda é cal das áreas desenvolveuse primeiro e creou un modelo para o seu desenvolvemento posterior. Haas rexeita a suxestión de que o desenvolvemento marítimo en sitios inmediatamente lindantes á costa fose inicial, apuntando a un desenvolvemento contemporáneo baseado na súa datación. Moseley segue convencido de que Aspero, na costa, é o sitio máis antigo e que a súa subsistencia marítima serviu de base para a civilización.
Algodón e fonte de alimentos
O algodón (da especie Gossypium barbadense) proporcionou probablemente a base do dominio do interior sobre a costa (tanto se o desenvolvemento foi anterior, posterior ou contemporáneo). Aínda que non é comestible, foi o produto máis importante do regadio en Caral, vital para a produción de redes de pesca (que á súa vez proporcionaron recursos marítimos) así como para textís e tecnoloxía téxtil. Haas sinala que "o control sobre o algodón permitiu que unha elite gobernante puidese obter beneficios do pano para roupa, bolsos, envoltorios e adornos". Está disposto a admitir un dilema de dependencia mutua: "Os residentes prehistóricos de Caral Supe necesitaban os recursos piscícolas para obter as súas proteínas e os pescadores necesitaban o algodón para facer as redes para coller o peixe." Polo tanto identificar o algodón como un recurso vital producido no interior non resolve por si só a cuestión de se os sitios do interior eran a orixe dos costeiros, ou viceversa. Moseley sostén que os sitios marítimos exitosos se terían desprazado cara ao interior para atopar algodón. A relación exacta entre os recursos alimentarios e a organización política segue sen estar resolta.
Organización social
thumb | Base das pirámides de Caral
Goberno
thumb | Restos das dúas pirámides principais de Caral no árido val de Supe thumb | Monólito en Caral thumb | Altar do Santo Lume, encima do Templo Mayor Os caziques de Caral eran "case certamente teocráticos, aínda que non de maneira brutal", segundo Mann. As áreas de construción mostran posibles evidencias de festas, que incluirían música e probablemente alcohol, o que suxire unha elite capaz de mobilizar e recompensar á poboación. O grao de autoridade centralizada é difícil de determinar, pero os patróns de construción arquitectónica son indicativos dunha elite que, polo menos nalgúns lugares nalgúns momentos, desempeñaba un poder considerable, mentres que algunha da arquitectura monumental foi construída de xeito incremental, outros edificios, como os dous principais montículos de plataforma en Caral, parece que se construíron nunha ou dúas intensas fases de construción. Como proba adicional do control centralizado, Haas sinala restos de almacéns de grandes pedras atopados en Upaca, en Pativilca, como emblemáticos. de autoridades capaces de controlar recursos vitais como o algodón.
Haas suxire que os patróns de mobilización laboral revelados pola evidencia arqueolóxica apuntan a unha emerxencia única do goberno humano, un dos dous ao lado de Sumer (ou tres, se se inclúe Mesoamérica como caso separado). Aínda que noutros casos, a idea de goberno tería sido tomada en préstamo ou copiada, neste pequeno grupo, o goberno foi  inventado . Outros arqueólogos rexeitaron tales afirmacións como hiperbólicas.
Ao explorar a base dun posible goberno, Haas suxire tres amplas bases de poder para sociedades complexas temperás: Atopa os dous primeiros presentes no antigo Norte Chico.
Económico
A autoridade económica tería descansado sobre o control de algodón e plantas comestibles e as relacións comerciais asociadas, co poder centrado nos xacementos interiores. Haas suxire tentativamente que o alcance desta base de enerxía económica pode ter extensado amplamente: só hai dous sitios de ribeira confirmados no Norte Chico (Aspero e Bandurria) e posiblemente outros dous, pero atopáronse redes de pesca de algodón e plantas domesticadas. a costa peruana. É posible que os principais centros interiores de Norte Chico estivesen no centro dunha ampla rede de comercio rexional centrada nestes recursos.
Descubrir  A revista, citando Shady, suxire unha vida comercial rica e variada: "[Caral] exportou os seus propios produtos e os de Aspero a comunidades distantes a cambio de importacións exóticas:  Spondylus  cunchas da costa do Ecuador, ricas tinturas das  terras altas andinas,  tabaco alucinóxeno do  Amazonas." (Dada a extensión aínda limitada da investigación de Norte Chico, tales reclamacións deberían tratarse circunspectivamente.) Outros informes sobre a obra de Shady indican que Caral comerciaba con comunidades da xungla máis interior e, posiblemente, con xente da zona mdas montañas.
Ideoloxía
O poder ideolóxico dos líderes baseábase no aparente acceso a deidades e ao sobrenatural. A evidencia sobre a relixión do Norte Chico é limitada: unha imaxe do deus do persoal], unha figura escabrosa con capucha e colmillos*, atopouse nunha [[cabaza datada no 2250 a. O Deus Persoal é unha divindade maioritaria das culturas andinas posteriores, e Winifred Creamer suxire atopar puntos para venerar a símbolos comúns dos deuses. Do mesmo xeito que ocorreu con outras investigacións realizadas en Norte Chico, outros investigadores discutiron a natureza e importancia do achado.
O acto de construción e mantemento arquitectónico tamén puido ser unha experiencia espiritual ou relixiosa: un proceso de exaltación e cerimonia comunitaria. Shady chamou a Caral "a cidade sagrada" (la ciudad sagrada ): o foco socioeconómico e político estaba nos templos, que periódicamente remodelábanse, con importantes queimaduras asociadas á remodelación.
Notas
<references group="NB"/>
Javier Campos de la Fuente
Javier Campos de la Fuente, nado en Ponferrada en 1972, é un político berciano.
Traxectoria
Estudou enxeñería técnica industrial e é profesor de secundaria por oposición. Militante do PSOE, participou en varias executivas locais do seu partido en Ponferrada, foi membro do comité autonómico entre 2012 e 2014 e concelleiro de Ponferrada de 2007 a 2011, e asemade conselleiro do Consello Comarcal do Bierzo. Entre 2011 e 2015 foi procurador das Cortes de Castela e León. De novo, de 2015 ata 2019 foi concelleiro en Ponferrada e máis integrou o Consello Comarcal do Bierzo. Nas eleccións autonómicas de 2019 foi o segundo pola provincia de León e resultou outra volta elixido procurador nas Cortes, repetiu posto, e tamén logrou a acta de procurador, nas eleccións de 2022. Dende decembro de 2017 é secretario de cohesión e dereitos sociais da executiva socialista da provincia de León.
Francisco Bastida
Francisco José Bastida Freijedo, nado na Estrada en 1951, é un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Foi catedrático de Dereito Constitucional da Universidade de Oviedo. Foi vogal do Consejo Consultivo del Principado de Asturias. Participou na Comisión Técnica redactora do Estatuto de Autonomía para Asturias. Esta especializado en dereitos fundamentais.
Enterotoxina
Unha enterotoxina é unha exotoxina proteica liberada por un microorganismo que afecta os intestinos.
As enterotoxinas son exotoxinas codificadas no cromosoma ou en plásmidos que producen e segregan varios organismos bacterianos. Son termolábiles (>60⁰), de baixo peso molecular e hidrosolubles. As enterotoxinas son con frecuencia citotóxicas e matan as células ao alteraren a permeabilidade da membrana apical das células epiteliais das mucosas das paredes intestinais. Son principalmente toxinas formadoras de poros (maiormente poros de cloruros), segregados por bacterias, que se ensamblan para formar poros na membrana plasmática. Isto causa que a célula morra.
Importancia clínica
As enterotoxinas teñen un efecto especialmente marcado sobre o tracto gastrointestinal, causando a diarrea do viaxeiro e intoxicacións alimentarias. A acción das enterotoxinas leva a un incremento na permeabilidade para o ión cloruro na membrana apical das células da mucosa intestinal. Estes poros de membrana actívanse por un incremento de AMPc ou tamén por un aumento da concentración de ión calcio intracelular. A formación de poros ten un efecto directo sobre a osmolaridade dos contidos luminais dos intestinos. O incremento da permeabilidade dos cloruros orixina o vertido no lume intestinal de cloruro seguido de sodio e movemento de auga. Isto causa unha diarrea secretora poucas horas despois de ter inxerido a enterotoxina. Varios organismos microbianos conteñen as enterotoxinas necesarias para xerar este efecto, como por exemplo Staphylococcus aureus e Escherichia coli.
O fármaco linaclotide, usado para tratar algunhas formas de estrinximento, está baseado no mecanismo das enterotoxinas.
Bacterianas
As enterotoxinas poden formalas patóxenos bacterianos como Staphylococcus aureus e Bacillus cereus, que poden causar a intoxicación alimentaria estafilocócica e a doenza diarreica por Bacillus cereus, respectivamente. As enterotoxinas estafilocócicas e exotoxinas estreptocócicas constitúen unha familia de superantíxenos piroxénicos relacionados estruturalmente e bioloxicamente. Idenificáronse ata agora 25 enterotoxinas estafilocócicas (SEs), principalmente producidas por Staphylococcus aureus, que se nomean alfabeticamente (SEA - SEZ). Suxeriuse que outros estafilococos distintos de S. aureus poden contribuír ás intoxicacións alimentarias estafilocócicas ao formaren enterotoxinas. As exotoxinas estreptocócicas prodúceas Streptococcus pyogenes. Estas toxinas comparten a capacidade de unirse ás proteínas do complexo maior de histocompatibilidade dos seus hóspedes. Un parente máis distante desta familia é a toxina da síndrome de choque tóxico-1 de S. aureus , que soamente comparte un baixo nivel de similitude de secuencia con este grupo.
Todas estas toxinas comparten un pregamento proteico de dous dominios similar (dominios N e C-terminais) cunha longa hélice alfa no medio da molécula, un caracterítico barril beta coñecido como o "pregamento oligosacárido/oligonucleótido" no dominio N-terminal e un motivo de agarre beta no dominio C-terminal. Un exemplo é a enterotoxina estafilocócica B. Cada superantíxeno posúe modos de unión lixeiramente diferentes cando interacciona con moléculas do MHC de clase II ou co receptor de células T.
O dominio de agarre beta (beta-grasp) ten algunhas semellanzas estruturais co motivo de agarre beta presente nos dominios de inmunoglobulinas, na ubiquitina, ferredoxina 2Fe-2S e factor de iniciación 3 da tradución, como se identificou na base de datos SCOP.
Exemplos de bacterias con enterotoxinas:
Víricas
Os virus das familias Reoviridae, Caliciviridae e Astroviridae son os responsables dunha enorme porcentaxe de doenzas gastrointestinais en todo o mundo. Os rotavirus (da familia Reoviridae) conteñen unha enterotoxina que desempeña un papel na patoxénese viral. A NSP4, é unha proteína que se produce durante a fase intracelular do ciclo de vida do virión e sábese que ten unha función principal na maduración dos virións intracelulares. Porén, cando se purificaba a NSP4 dos rotavirus do grupo A (comprobáronse 4 alelos), se concentrba e inxectaba nun modelo de ratos, a doenza diarreica era semellante á causada polo comezo da infección por rotavirus. Un modo aparente de explicar a toxicidade é que a NSP4 activa unha vía de transdución de sinais, o que finalmente ten como resultado un incremento na concentración celular de calcio e seguidamente a secreción de cloruros pola célula. A secreción de ións desde as vilosidades que tapizan o intestino altera as presións osmóticas normais e impide a captación de auga, causando a diarrea.
Centro social okupado
Centro social okupado (CSO) ou centro social okupado autoxestionado (CSOA) son os nomes que reciben en varios países de Europa e América Latina os edificios ou locais okupados para a realización de diferentes tipos de actividades. É máis frecuente entre os membros do movemento a denominación «movemento de centros sociais» que «movemento okupa», esta última espallada pola prensa. miniatura|251x251px|CSOA Ca la Ramona en [[Cerdanyola del Vallès]] A denominación «centro social» é a utilizada habitualmente en España, coas excepcións dos casos catalán e vasco. Ao parecer, a denominación foi importada de Italia, onde o movemento conta cunha longa historia. Porén, en España, os ateneos libertarios do primeiro terzo do século XX poden ser entendidos como o precedente histórico do movemento.
É común que o nome faga referencia, por exemplo, á rúa en que se sitúa (como Lavapiés 15, en Madrid) ou ao uso anterior do edificio (Fábrica Hamsa, en Barcelona). En Cataluña son frecuentes os nomes precedidos de «can» ou «ca n'», que significa «casa de», como Can Vies (Barcelona) ou Ca n'Anglada (Terrassa).
Actividades
Os centros sociais okupados tentan satisfacer a necesidade de parte da mocidade de desenvolver alternativas ao lecer relacionado co consumo que se practica, por exemplo, en centros comerciais.
Neles desenvólvense obradoiros (música, pintura...), concertos (de balde ou moi baratos), comedores populares (normalmente vexetarianos ou veganos) ou faladoiros sobre diversos temas. Algunhas das actividades teñen o obxectivo de realizar colectas. Estas poden ser a prol do propio centro, ou ben en beneficio de persoas detidas ou multadas en manifestacións, presas políticas ou colectivos que o soliciten e se comprometan a organizar dita actividade.
Os edificios en que estabelecen estes espazos pertencen legalmente a persoas físicas ou xurídicas. Debido a isto, son moitos os desaloxos, sen incidentes ou violentos. Algúns desaloxos coñecidos son os de Euskal-Jai, en Pamplona, Kukutza, en Bilbao, ou Can Vies, en Barcelona.
Espazos alternativos de actividades
Ao redor dos centros sociais atópanse diversos tipos de grupos veciñais e movementos sociais. Frecuentemente se organizan mediante unha asemblea. Poden ser:
Estas organizacións poden pór en marcha actividades tales como: miniatura|297x297px|Edificio do desaparecido @Info/Shop, no Carrer del Perill en [[Barcelona]]
Autoxestión
Búscase sempre deseñar algún modelo de autoxestión entendida baixo os seguintes aspectos:
Nas asembleas escóllense persoas encargadas para diferentes seccións:
Espazos de convivencia
Tamén se utiliza o espazo coa intención de crear redes veciñais con formulacións alternativas afíns, ou pola necesidade de solucións a problemas de acceso á vivenda.
Os colectivos inclúen pequenas asociacións ou asembleas destas, grupos veciñais de okupas ou de recuperación de aldeas. Poden empregar pequenos locais, edificios enteiros, ou mesmo rúas, barrios ou pobos. dereita|miniatura|300x300px|Vista de Christiania Algúns exemplos son as comunidades alternativas de países do norte de Europa como Alemaña, Países Baixos ou os países nórdicos. Alí, os movementos sociais alternativos adquiren formas moi extensas e cohesionadas.
Dous casos famosos son a comunidade de Christiania en Dinamarca ou algúns anos dos barrios okupados de Hannover:
Oposición aos espazos alternativos
Malia ser frecuente a aceptación e a convivencia, estas comunidades de actividade alternativa ás veces atópanse coa oposición veciñal, institucional ou de grupos ideolóxicos contrarios: miniatura|Manifestación polo centro social Ungdomshuset ([[Copenhague) en 2006]]
Olegario Ramón Fernández
Olegario Ramón Fernández, nado en Peranzais o 14 de setembro de 1970, é un político berciano, alcalde de Ponferrada dende o 15 de xuño de 2019 ata o 17 de xuño de 2023.
Traxectoria
Estudou Dereito na Universidade de León tras entrar como funcionario na administración de xustiza destinárono a Cataluña, Madrid e Ávila, ata finalmente aveciñarse en Ponferrada. Nas eleccións municipais de 2015 foi o número dous da candidatura socialista en Ponferrada e entrou no concello.
Dende xaneiro de 2018 é o secretario xeral da agrupación socialista de Ponferrada. Nas eleccións municipais de 2019 encabezou a candidatura socialista en Ponferrada, que foi a máis votada e logo dun acordo de goberno con Podemos e Coalición por El Bierzo tomou posesión como alcalde o 15 de xuño de 2019. Logo das eleccións de maio do 2023, e por un pacto entre Partido Popular, Coalición por el Bierzo e Vox, perdeu a alcaldía e foi nomeado voceiro da oposición.
Linguaxe musical
A expresión linguaxe musical responde a varios significados:
Esta expresión ten o seu correspondente noutras linguas peninsulares (posiblemente por coincidencia nos plans de estudos escolares) e en francés -no que está especialmente establecida- pero moito menos noutras linguas da contorna cultural próxima.