cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia do pobo xitano
Estancia en Asia Menor no século XIV
En 1322 un monxe franciscano chamado Simon Simeonis describe un pobo con características similares ós “atsigani” que vivía en Creta, e en 1350 Ludolphus de Sudheim menciona un pobo similar, cunha única lingua, ó que chama "mandapolos", unha verba que segundo se pensa deriva do grego "mantes" (profeta ou adiviño). Cara a 1360, un feudo xitano independente (chamado o Feudum Acinganorum) estableceuse en Corfú e converteuse nunha «comunidade estable, e unha importante e consolidada parte da economía». Dado que a rexión ocupada por estas comunidades rom era chamada «o pequeno Exipto», os peregríns que a atravesaban para ir a Terra Santa estenderon por toda Europa o apelativo de «exipciáns», de onde procederían os nomes de exitanos, xitanos, gitans, egypsies e gypsies. Ademais dos asentamentos gregos está documentada unha longa estancia nos Balcáns, en terras de serbios, búlgaros e romaneses, no século XIV.
O século XV, a primeira gran diáspora
miniatura|dereita|400px|Movementos migratorios dos xitanos en [[Europa entre os séculos XII e XVI.]] A causa das incesantes guerras entre bizantinos e turcos, os xitanos iniciaron unha nova migración, a primeira que está documentada. As evidencias lingüísticas permiten a reconstrución desta nova peregrinación. Partindo de que os xitanos abandonaron a India, e dalí pasarían a Irán, suponse que máis tarde tomarían dúas rutas. A primeira, desde Armenia ata Bizancio (o que explicaría a presenza de vocabulario grecobizantino na lingua dos xitanos). A outra ruta, a través de Siria e Oriente Próximo e o Mediterráneo (da que quedarían vestixios de vocabulario árabe). Trala súa estadía nos Balcáns a lingua xitana absorbeu vocabulario xermánico, pero a ausencia deste resto lingüístico nos xitanos españois fai pensar que a migración dividiuse en dous antes dese asentamento centroeuropeo. Unha dirixiríase ao oeste, ao interior de Europa, e outra ao sur, cara Siria. A primeira estenderíase por todo o continente europeo, mentres que a segunda cruzaría África do Norte para reaparecer en Europa tras cruzar o estreito de Xibraltar no século XV, reencontrándose ambas as correntes migratorias nalgún punto do sur de Europa. Desta maneira, a chegada dos xitanos á Península Ibérica é tamén un asunto controvertido, analizado máis adiante.
O certo é que a migración foi masiva e extraordinariamente rápida, e foi obxecto dunha acollida desigual. No século XV cómezase a encontralos por todas partes, e os documentos multiplican as testemuñas da súa presenza por toda Europa, que foi moi estudada. En 1416 infórmase da presenza de xitanos en Romanía, Bohemia (República Checa e en Lindau (Alemaña). En 1471 o rei de Bohemia Sexismundo II concedeulles un salvocoduto, e entre 1418 e 1419 os xitanos xa circulaban por Suíza. Entraron en Francia en 1419, e o 12 de agosto un grupo chegou ás portas de Sisteron e logo circulou pola Provenza.
Mexacán
O capítulo
Os mexacáns caracterízanse porque o que se chama correntemente a flor, é de feito un capítulo, unha inflorescencia na cal as flores individuais, están inseridas unhas ao lado das outras nun receptáculo común, chamado capítulo; nesas flores, as exteriores levan a miúdo unha lígula, unha especie de lingüeta que semella o pétalo dunha flor común.
Batalla de Aquisgrán
A batalla de Aquisgrán desenvolveuse en outubro de 1944 durante a segunda guerra mundial na cidade alemá de Aquisgrán, na que no tempo vivían 20 000 civís defendidos por 5 000 soldados comandados por Gerhardt Wilck. O mando norteamericano decidiu sitiar a cidade, foi a primeira cidade alemá importante en facer fronte á entrada das tropas aliadas, polo que Hitler ordenou ás súas tropas resistir ata a fin, ao tempo que enviaba reforzos. Ao entrar as tropas aliadas na cidade desenvolveuse unha loita casa por casa que deixou 5 000 mortos por cada bando.
Mexacán
O capítulo
Froito en aquenios, con pequenos tubérculos o dentiños no extremo distal, e un papo formado por unha coroa de filamentos, que falicita o transporte polos ventos máis suaves.
O látex
Na familia das Asteráceas, os mexacáns pertencen á subfamilia das Lactucoideae, por mor do látex que conteñen, de cor branca e sabor fortemente amargo.
Clasifícanse tamén na tribo das Liguliflores en razón das súas lígulas.
O mexacán na cultura popular
dereita|220px|miniatura|Detalle das sementes dun mexacán miniatura|300px|Dúas sementes do mexacán (estrutura en [[papo)]] 300px|miniatura| Na medicina popular, o mexacán é recoñecido como diurético en numerosos sitios, e mesmo se chega a dicir que elimina, sen base científica, cálculos de vexiga e ril ou, canto menos, os reduce. A esta propiedade diurética débelle o nome común galego, como tamén o castelán (meacamas), o catalán (pixallits, pixacà e apagallums) ou o francés (pissenlit, pisseau-lit e pisee au lit). Tódolos libros de medicina popular recollen o uso do mexacán como diurético e indicado para cura-la hidropesía. Xa no sec. XVI chamábano herba urinaria. As follas amargas (de aí o nome castelán, amargón), posúen propiedades estomacais e tónicas.
Hai a quen lle agrada o seu sabor amargo (o mexacán está emparentado coa chicoria), polo que se consome cru, en ensaladas, aliñado con aceite e limón.
Crese popularmente que o seu cheiro atrae os cans e os impulsa a mexar sobre ela, e de aí o nome. Por iso, se logo unha persoa toca esta planta sairanlle grans nas mans e na boca (coxos). Esta crenza etiolóxica pode se-la causa –se non o é simplemente unha confusión de suposta causa e efecto- de que tamén de denomine con esta mesma palabra os propios grans nas mans (Sobrado e Burón), os uñeiros (A Mezquita) ou as vexigas na boca (Suarna). Tamén en Asturias se chama mexacán a unha inflamación e rubor que aparece na planta do pé, supostamente producida por pisar descalzo o mexo dun can.
Tamén se cre que as ovellas contraen a cenurose (popularmente, o teo) comendo esta herba a causa de que, tamén, un can fora mexar nela. Tampouco é certa esta etioloxía da enfermidade das ovellas, pero non está moi afastada. De feito, a cenurose é unha doenza das ovellas causada polo Coenurus cerebralis, fase larvaria dunha tenia propia do can, Taenia multiceps, que se transmite coas feces deste.
Finalmente, tamén pode ser que se trate dunha das herbas que os cans comen cando teñen cólicos e que lles fagan mexar.
Sinonimia
O DRAG recolle as voces carrelo, leitarega, leitaruga, leituga, paciporca e tarrelo como sinónimos para o mexacán. Outras formas recollidas en diversos dicionarios e vocabularios son almeirón, dente de león , leitarenga, leitariga, leiturga, leituga dos porcos, muxacán , mexanacama ou taraxaco.
Niño, Losada e Castro (Catálogo da flora vascular galega, 1994) recollen tamén mexacán como vernáculo para outras plantas (Heracleum sphondylium L. e Solanum dulcamara L.). Sarmiento recolleu en Pontevedra esta palabra (e os sinónimos calzamo, calcemo, cazamelo, calsamelo e cascamelo) como nomes doutra planta común en Galicia, a silvamar (Smilax aspera, en castelán zarzaparrilla), pero ningunha outra fonte lle dá tal nome. O erro puido estar causado porque esta última dá unhas froitas coma uvas, ás que se coñece como uvas de can.
Tamén reciben o nome de mexacán certos invertebrados mariños:
A etimoloxía deste nome nestes animais parece deberse a que adoitan botar en determinadas ocasións un chorro de auga coma se mexasen. No caso dos moluscos podería tamén deberse a unha mestura entre ameixa e can, reducida a mexacán.
Historia do pobo xitano
O século XV, a primeira gran diáspora
En xaneiro de 1420 estaban en Bruxelas, e en outubro en Flandres e o norte de Francia. En 1421 chegaron a Bruxas e despois descenderon a Arrás. O 18 de xullo dese mesmo ano un grupo chegou a Boloña para solicitar ó Papa un salvoconduto como peregríns cristiáns. En España infórmase da súa presenza por primeira vez en 1415, e o 8 de maio de 1425 localízaselles en Zaragoza. En 1427 xa se encontraban en Roma.
A Chousa, O Trobo, A Fonsagrada
A Chousa é un lugar da parroquia do Trobo, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 contaba cun habitante, un home.
Historia do pobo xitano
O século XV, a primeira gran diáspora
Tamén en 1427 produciuse unha das chegadas de xitanos mellor documentadas, conservada na obra «Temoignage d'un bourgeois de Paris». O 12 de agosto dese ano chegaron a París, onde causaron gran fascinación polo seu aspecto miserable e estraño, e a xente acudiu en masa para velos adiviñar o futuro. Vivían da maxia e dos pequenos roubos, ata que o bispo expulsounos en setembro dese mesmo ano e partiron en dirección a Pontoise. Segundo Helena Sánchez Ortega esta crónica resume o cadro de tipificación negativa dos xitanos que se manterá ata os nosos días.
O seu periplo europeo non se detivo, e en 1430 circulaban por toda Francia baixo unha acollida desigual: Arlés, Brignoles, Metz, Troyes, Grenobre, Nevers, Romans, Colmar, Orleáns e Le Luc. En 1435 foron vistos en Santiago de Compostela, e en 1462 recibíuselles con honores en Xaén. Suíza expulsounos en 1471. En 1493 estaban en Madrid. Nesta última cidade no Concello «…acordaron de dar limosna a los de Egibto porque a ruego de la Villa pasaron delante, diez reales, para evitar los daños que pudieran hazer trezientas personas que venían…».
A cuestión da entrada na Península Ibérica
Como e cando chegaron os xitanos á Península Ibérica é unha cuestión que dista de ter chegado ó consenso.
Unha primeira teoría fainos proceder do norte de África, desde onde cruzarían o estreito de Xibraltar para reencontrarse en Francia coa ruta migratoria norteña. Distinguiríanse así os xitanos do norte, entrados por Perpiñán, os do sur, ou tingitanos (na súa pronunciación deturpada, xitanos, é dicir, procedentes de Tingis, hoxe Tánxer), e os do leste (ou grecianos) que penetraron pola ribeira mediterránea na década de 1480 probablemente a causa da caída de Constantinopla. A penetración mellor documentada é a do norte. O primeiro documento conservado é de 1415. Nel Afonso (logo o Magnánimo) concede salvoconduto a un tal Tomás Sabba, peregrino a Santiago de Compostela. Ese mesmo monarca concede outra carta de paso en 1425 a outro xefe xitano coa súa xente, ordenando que sexa ben tratado:
Neses anos sucedéronse os salvocondutos, outorgados a supostos nobres xitanos peregríns. O seguimento deses salvocondutos por toda a xeografía española revelalles ós investigadores (como Teresa San Román, ou Helena Sánchez) algunhas evidencias:
O século XVI e o comezo da persecución
O século XVI pódese considerar como a idade de ouro dos xitanos en Europa. Vagaban de cidade en cidade, e se ben é certo que foron expulsados con frecuencia, habería que esperar o século XVI para que se desatara unha onda de persecución só comparable ó antixudaísmo secular dos europeos. No século XV os estereotipos negativos aínda non estaban enraizados, e entre a hostilidade e a fascinación a cultura xitana dispersouse polo continente, mesturándose coas culturas e linguas locais. Lentamente foise convertendo nun desafío para os poderes establecidos, para a poboación sedentaria e para a relixión dominante.
miniatura|dereita|400px|Anuncio dunha venda de escravos [[xitanos o 8 de maio de 1852: 18 homes, 10 nenos, 7 mulleres e 3 nenas, "in conditie fina" (en boa condición).]]
Cando tivo lugar o descubrimento de América, en 1492, os xitanos xa estaban espallados por toda Europa, onde a pesar dunha boa acollida inicial comezaron a ser perseguidos, marxinados, expulsados, severamente castigados, escravizados (como en Romanía, onde a escravitude xitana non foi abolida ata 1864) ou simplemente exterminados. O desencontro entre os xitanos e os non xitanos perduraría desde o século XVI ata a actualidade.
Así, en España, a pragmática de Medina del Campo do ano 1499 obrigounos a abandonar a vida nómade. En 1500, o mesmo ano en que entraron en Polonia e Rusia, a Dieta de Augsburgo expulsounos de Alemaña. En 1505 Xacobe IV de Escocia concedeulles un salvoconduto e saltaron a Dinamarca. Chegaron a Suecia en 1512, e en 1514 a Inglaterra, de onde foron expulsados, baixo pena de morte, en 1563. Antes diso, en España déuselles a "escoller" en 1539 entre a sedentarización ou seis anos de galeras, e en 1540 os bispos de Bélxica ordenaron a súa expulsión baixo pena de morte.
A partir de finais do século XVI sucederanse en toda Europa pragmáticas, leis e decretos contra o xeito de vida dos xitanos. A dinámica destas disposicións será contraditoria (obríganos a sedentarizarse mais non lles permiten a entrada en moitas cidades; obríganos a asimilarse mais concéntranos en determinados barrios; obríganos a traballar en oficios recoñecidos pero non lles permiten a entrada nos gremios...). A tenacidade dos xitanos, as súas estratexias de ocultamento, de multiocupacionalidade (como a chama Teresa San Román), de seminomadismo ou itinerancia circuscrita, de adaptación ás circunstancias cambiantes da lexislación, a capacidade para cruzar fronteiras ou para aliarse en ocasións coa poboción autóctona realizando traballos imprescindibles, fan que os xitanos de toda Europa se resistan á asimilación e conserven os seus propios caracteres culturais máis ou menos intactos ata a actualidade.
Ante a ausencia de testemuñas escritas propias e o negativo dos alleos, resultan valiosas as referencias dunha personaxe peculiar que se acercou ó mundo xitano con interese e curiosidade romántica na primeira metade do século XIX: George Borrow. Nas súas viaxes por boa parte de Europa como predicador protestante tivo oportunidade de contactar con grupos xitanos, aprendendo a súa lingua e traducindo e incluso publicando o Evanxeo en caló (entre a súa produción literaria encóntrase La Biblia en España, interesantísimo libro de viaxes estudado por Manuel Azaña).
O salto a América, o século XIX e a segunda gran diáspora
O salto dos xitanos cara América correu parelelo á propia diáspora dos europeos. O incansable pobo xitano emprendeu entón unha nova migración. Sábese que Cristovo Colón, na súa terceira viaxe de 1498, introduciu os primeiros tres xitanos que pisaban o novo mundo. Sábese tamén que Inglaterra e Escocia enviaron remesas de xitanos ás súas colonias americanas de Virxinia, no século XVII e Luisiana. A práctica da deportación a América foi seguida ese mesmo século por Portugal. Segundo este autor, os xitanos españois só podían viaxar a América con permiso expreso do rei. Filipe II decretou en 1570 unha prohibición de entrada ós xitanos en América, e ordenou o regreso dos xa enviados. Coñécese o caso dun ferreiro xitano (Jorge Leal) que conseguiu autorización para viaxar a Cuba en 1602. Habería que esperar á pragmática de 1783 para que os xitanos tivesen permiso de residencia en calquera parte do reino.
miniatura|esquerda|300px|Imaxe idealizada dunha xitana e o seu fillo, pintada por [[William-Adolphe Bouguereau no século XIX.]] Entre finais do XVII e mediados do XIX produciuse outro movemento en dirección ao oeste dunha numerosa poboación xitana, que fuxía da escravitude ou ben aproveitaba a súa abolición en Moldavia e Valaquia en 1860, ou como consecuencia do recrudecemento da persecución en Europa occidental (especialmente en Francia e Alemaña). Os xitanos emigraron a América Latina nun número que, coma sempre, segue sendo un misterio. Segundo Koen Peeters, a independencia de Serbia en 1878 acelerou esa saída, e as causas que explican o novo éxodo masivo poden ser varias: "En primeiro lugar, á presión de asimilación; en segundo lugar, ás novas posibilidades nas súas actividades laborais; e, en terceiro lugar, a motivos comúns a outros emigrantes de Serbia, como poden ser, por un lado, a idea de que no Novo Mundo tiñan moitas posibilidades de conseguir grandes fortunas, as leis que favoreceron a inmigración ou tamén a aparición de novas posibilidades no que respecta a medios de transporte". Tamén arredor de 1860 rexístrase a saída de xitanos británicos (“romnichels”) e a principios do século XX houbo unha nova partida en masa de xitanos valacos.
A onda migratoria detívose co comezo da primeira guerra mundial, e non volveu a reiniciarse ata 1989, ano en que comezou a terceira gran diáspora, aínda en curso.
Século XX, persecución e exterminio
A detención do fluxo migratorio a principios do século XX non significou unha mellora das condicións de vida dos xitanos. As disposicións legais continuaron sendo inútiles (como xa o foran antes) á hora de asimilalos. En Francia, por exemplo, unha "lei sobre o exercicio das profesións ambulantes e sobre a circulación de nómades" obrigaba en 1912 a proveerse dun "carné antropométrico de identidade" que debía ser selado en cada desprazamento.
A medida que se acerca a segunda guerra mundial a persecución fíxose máis dura. O goberno prusiano, por exemplo, decidiu acabar coa "molestia xitana" mediante un acordo internacional deseñado para acabar coa súa forma de vida. En Baviera elaborouse en 1905 un "Libro xitano", cun censo inicial de 3.000 individuos que pronto aumentaría coa colaboración doutros estados xermanos. O estado de Baviera autorizou o castigo a traballos forzados a todo xitano que non puidera demostrar ter un traballo estable, e a República de Weimar estendeu esta medida a toda Alemaña.
Os censos de xitanos multiplicáronse en toda Europa (Francia, Inglaterra) e en Suíza, en 1926 comezou a ominosa costume de secuestrar nenos xitanos para ser educados entre non xitanos, práctica que só se abandonaría en 1973.
Na Europa central e do leste, baixo réximes comunistas, os xitanos sufriron políticas de asimilación e restricións da liberdade cultural. En Bulgaria, prohibiuse o uso da lingua romaní e a representación de música romaní en actos públicos. En Checoslovaquia, decenas de miles de xitanos de Eslovaquia, Hungría e Romanía foron reasentados en rexións fronteirizas de Moravia, e prohibiuselles o estilo de vida nómade. En Checoslovaquia, onde os calificaron de "estrato social degradado", mulleres romanís foron sometidas a esterilizacións como parte da política do Estado para reducir o seu crecemento demográfico. Esta política púxose en práctica mediante incentivos financeiros, ameazas de retirada de subsidios sociais, desinformación e esterilización involuntaria.
A principios da década de 1990, Alemaña deportou decenas de miles de inmigrantes a Europa Central e do leste. O 60% duns 100.000 cidadáns romaneses deportados de acordo cun tratado de 1992 eran xitanos.
No terceiro cuarto do século XX comezou tamén un importante movemento asociativo xitano, en especial, a partir do Primeiro Congreso Xitano de Londres, de 1971.
Século XX, a terceira gran diáspora
miniatura|dereita|300px|Poboado xitano en Eslovaquia
Coa caída do muro de Berlín en 1989, o desmantelamento dos estados autoritarios de Europa Central e do leste e a crise económica e, especialmente, por causa da guerra de Iugoslavia, comeza a terceira gran diáspora xitana. Este movemento migratorio (que novamente pasa desapercibido para a opinión pública), realízase, como é habitual, do leste cara o oeste. As estimacións son duns 200.000 - 280.000 xitanos desprazados de leste para oeste europeo desde 1960 a 1997.
Ó deteriorarse a situación política da antiga Iugoslavia uns 40.000 xitanos chegaron a Italia e outros 30.000 a Austria. . A crise económica xerou tamén unha intensa ruta migratoria desde Romanía ós países da Europa próspera nunha cantidade aínda sen calcular. As leis de cidadanía discriminatorias en Chequia, por exemplo, son un expoñente de vellas e novas formas de discriminación.
Segundo os informes do Banco Mundial en Europa hai unha poboación de entre 7 e 9 millóns de xitanos, dos que arredor de 2 millóns viven en Romanía, aínda que porcentualmente a presenza máis alta do pobo xitano é a de Macedonia do Norte, onde representa o 11% da poboación. A maior parte da poboación xitana de Centro Europa na zona balcánica vive con menos de 3 euros ó día por persoa e un 89% dos xitanos búlgaros non puido cursar estudos primarios.
Grupo social
Un grupo social, chamado tamén grupo orgánico, é un conxunto de persoas que desenvolven rol social recíproco dentro da sociedade. Este pode ser facilmente identificado, ten forma estruturada e é duradeiro. As persoas dentro del actúan de acordo cunhas mesmas normas, valores e fins acordados e necesarios para o ben común do grupo.
Cando a adscrición a determinado grupo social está fortemente determinada por criterios económicos e está fortemente influída pola clase da familia en que nace o individuo, o grupo social dos individuos adóitase denominar clase social.
Descrición
Todo grupo implica vantaxes e valores para cada un dos seus membros. Cando as persoas se dan conta disto, do útil que é unirse con outras persoas, pódese chegar á creación dun grupo con ese fin desexado, algo que despois dá orixe ó que é a asociación.
Estes pódense dividir en diferentes clases de grupos:
O Forte, Bragade, Oza-Cesuras
O Forte é un lugar da parroquia de Bragade no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 64 habitantes (33 homes e 31 mulleres).
Dear Catastrophe Waitress
Dear Catastrophe Waitress é o sexto álbum de estudio da banda escocesa de indie pop Belle & Sebastian, publicado o 6 de outubro de 2003 a través do selo Rough Trade Records. Trevor Horn, antigo membro de The Buggles e produtor de grupos como Yes e Frankie Goes to Hollywood, supervisou a produción do álbum, dándolle un son máis puído e pop, contrastando enormemente cos seus anteriores traballos cun son máis lo-fi e folk (aínda que cancións como "Lord Anthony" aíndamanteñen o seu vello son). En particular, a bailable "Stay Loose" demostrou ser a primeira dunha serie de cancións (como "Your Cover's Blown" e "Sukie in the Graveyard") que se afastaron das súas raíces.
"Stay Loose" foi editada para a radio o 24 de febreiro 2004. O álbum foi nomeado ao Mercury Prize de 2004, e a canción "Step into My Office, Baby" entrou na lista curta para un premio Ivor Novello Award na categoría de mellor canción.
En 2007 Dear Catastrophe Waitress levaba vendidas 138 000 unidades nos Estados Unidos.
Leiras
Unha leira é un terreo de labranza. O topónimo Leiras pode referirse a:
Urban Champion
Urban Champion (アーバンチャンピオン) é un videoxogo de loita para dous xogadores producido por Nintendo no ano 1984. Está inspirado no xogo de Game & Watch Boxing (tamén coñecido como Punch-Out!!). Foi o primeiro xogo de loita en 2-D de Nintendo, seguido por Joy Mech Fight en 1993.
Outras versións
Urban Champion foi re-lanzado para o Nintendo e-Reader, e despois para a Consola Virtual de Wii. Tamén ten unha versión para Nintendo 3DS, chamada 3D Classic: Urban Champion. Foi unha remasterización adaptada á consola 3D.
Sonic Flower Groove
Sonic Flower Groove é o primeiro álbum de estudio da banda escocesa de Primal Scream, publicado o 5 de outubro de 1987 a través do selo Elevation Records. Mayo Thompson, de Red Krayola, foi o produtor do disco, despois de que o traballo con Stephen Street non lle gustase á banda.
O Mazo, O Trobo, A Fonsagrada
O Mazo é un lugar da parroquia do Trobo, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Barxela, Santa María de Mones, Petín
Barxela é un lugar da parroquia de Santa María de Mones, no concello ourensán de Petín na comarca de Valdeorras. Segundo o IGE, en 2016 tiña 6 habitantes (3 homes e 3 mulleres).
Ben Johnson
Ben Johnson pode facer referencia a:
José Antonio Aguirre
José Antonio Agirre Lekube, nado en Bilbao o 6 de marzo de 1904 e finado en París o 22 de marzo de 1960, foi o primeiro lehendakari ou presidente de Euskadi.
Torrente, el brazo tonto de la ley
Torrente, el brazo tonto de la ley é un filme español dirixido, escrito e protagonizado por Santiago Segura. Primeiro filme da serie sobre o personaxe José Luis Torrente.
Sinopse
Torrente é un policía español fascista, machista, racista, alcohólico e do Atlético de Madrid. Ten un veciño chamado Rafi ó que lle gustan as películas de acción e as pistolas, e que vive coa súa nai e a súa curmá Amparito, unha ninfómana. Xuntos, Torrente e Rafi, roldarán pola noite as rúas da cidade.
Hóckey
miniatura|dereita O hóckey é un deporte, ou familia de deportes, que consiste no enfrontamento entre dous equipos no cal, os xogadores, valéndose dun stick ou pau de madeira, teñen que levar unha bóla dura ou disco de caucho até a portería contraria para anotar un gol. Existen varias modalidades mais as principais son estas catro: sobre patíns, sobre patíns en liña, sobre herba e sobre xeo.
As modalidades do hóckey
Existen catro modalidades principais de hóckey
Hóckey a patíns
O hockey sobre patíns ou hóckey a patíns é un deporte que se disputa entre dous equipos de cinco xogadores (catro xogadores de pista e un porteiro), con dúas portarías, nunha cancha pechada por un valo coas esquinas redondeadas. Os xogadores desprázanse grazas a uns patíns de catro rodas (paralelas) e utilizan un stick ou pau de madeira con forma curva para conducir unha pelota de caucho.
Historia
Considérase que foi inventado a fins do século XIX en Inglaterra por Edward Crawford, como unha adaptación do hóckey sobre xeo.
En 1924 créase a Federación Internacional de Patín, que regula tanto este deporte como o patín artístico, o patín de velocidade e o hockey en liña. Os países fundadores foron Inglaterra, Suíza, Alemaña e Francia. O primeiro campionato mundial realizouse en 1926.
Terreo de xogo
A pista de xogo en forma de rectángulo, debe presentar unhas dimensións proporcionadas, en que a extensión longitudinal debe corresponder ao dobre da anchura, e cuxos límites son os seguintes:
Todo o perímetro da pista está limitado por un zócolo e un valo sustentados por elementos de perfil vertical con fixación ao chan de forma sólida e resistente, e cuxa altura non poderá ser inferior a 1 metro para o zócolo, e, de 20 centímetros de altura e 2 de espesor para o valo. Cada un dos catro cantos do rectángulo da pista de xogo, debe ter unha configuración semicircular, construído con base nun radio de círculo de 1 metro, do vértice do rectángulo da pista.
Sempre que as áreas de tope e exteriores da pista de xogo, sexan destinadas á pasaxe ou localización de público, "é obrigatoria" a colocación dunha rede de protección, que poderá ser amovible, colocada a toda a anchura da pista de xogo, e ter unha altura nunca inferior a 4 metros, medidos a partir da superficie da pista.
Cañás, Carral
Santa Baia de Cañás é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Carral. Segundo o IGE en 2017 tiña 377 habitantes (188 mulleres e 189 homes), distribuídos en 15 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 2006 cando tiña 353 habitantes.
Topónimo
Cañás podería ser un fitotopónimo que reflicte a presenza de canas, e que puido ter a súa orixe entre os séculos X e XIII, inda que non existe documentación que o confirme.
Macizo Ibérico
miniatura|dereita|Unidades xeolóxicas da península Ibérica, onde se pode comprobar as áreas resultantes da oroxénese herciniana do centro ao oeste. O macizo Ibérico, ou macizo Hespérico, é o núcleo do oeste península Ibérica onde aparecen rochas do Proterozoico superior e do Carbonífero que se formaron durante a oroxénese herciniana ou varisca, a cal se produciu pola colisión de finais do Devoniano e mediados do Carbonífero (hai 370-290 mill. de anos) entre Laurusia e Gondwana para formar a Panxea. O macizo linda co mar Cantábrico ao norte, o océano Atlántico ao oeste e a cunca do Cenozoico do Guadalquivir ao sur.
A oroxénese herciniana ou varisca presenta no macizo unha forte curvatura que está centrada en Asturias e formando o arco Ibero-Armoricano. Ese arco é o continuo do macizo Ibérico co macizo Armoricano, da Bretaña francesa, e que hoxe en día están separados por mor da apertura do golfo de Biscaia durante o Mesozoico-Cenozoico. Trala separación do arco, a placa Ibérica desprazouse cara o sueste seguindo un xiro levoxiro.
Esa oroxénese afectou aos estratos rochosos e aos sedimentos que había con pregamentos, deformacións tectónicas, coa fusión de rochas e coa intrusión de abundante masa ígnea. As rochas deformadas, que polo xeral se metamorfizaron e recibiron intrusións de diferentes tipos de granitoides, formaron unha ampla cadea montañosa a finais do Paleozoico. Neste proceso de colisión tamén se xunguiu o macizo con fragmentos litosféricos, e que agora se atopan dentro del. Tamén presenta materiais precámbricos e paleozoicos na metade occidental.
A finais do Carbonífero comezou a erosión da cadea herciniana ou varisca que se formara nesa oroxénese. O seu desmantelamento creou unha perichaira sobre da que se depositaron diferentes sedimentos, en particular na súa marxe oriental e desde o Triásico. Coa quebra da Panxea e a apertura do Atlántico e o Tetis, o macizo Ibérico quedou como o núcleo da placa Ibérica e tamén da actual península. A posterior tectónica alpina produciu os novos e actuais relevos do macizo Ibérico.
Historia
Staub foi quen por primeira vez describiu o macizo Ibérico como unha unidade tectónica. Considerou que sería o resultante de placas do Arcaico que se foran re-transformando durante o eventos de oroxénese herciniana e caledoniana. Stille respondeu a anterior idea precisando que pertencería en esencia para os efectos de procesos tectónico-termais do herciniano. O primeiro en facer unha descrición da área do macizo foi Lotze en 1921 e 1961, con dous breves artigos importantes sobre diso en 1945, que a clasificou en seis zonas empregando datos de litoloxía, estruturas e metamorfismos. Nesa década as propostas da tectónica de placas favoreceu que xurdiran diferentes ideas da formación da placa e se propuxeran varios modelos de xeodinámica. Quen establecería unha relación do macizo Ibérico coa placa continental de Armórica, que se separou de Gondwana durante o Paleozoico, foi Van der Voo en 1982. O macizo estaría no sur de Armórica e estaría separado de Laurentia polo proto-Atlántico, de Báltica polo mar de Tornquist e de Gondwana polo océano Theico. Cunha colisión en varias fases durante desde mediados ata finais do Paleozoico tería acontecido unha oroxénese no círculo Atlántico.
Existen diferentes posturas sobre da evolución do macizo e as partes que o compoñen. Nunha liña están os modelos que baseándose en datos paleomagnéticos e xeofísicos propoñen diferentes encaixes do macizo. Consideran que a península foi unha única unidade continental durante o Paleozoico e que os diferentes procesos tectónico-termais que a afectaron se deron durante o herciniano. Noutra liña están as posicións que seguen a proposta de Robardet de 1976 que se basea en información da fauna. Robadert suxeriu que as posicións paleobioxeográficas da zona Central Ibérica e da Ossa-Morena no Paleozoico eran diferentes. Ademais, coñécese a descontinuidade de placas de Badaxoz e Córdoba. Por iso, desde esa proposta considerouse a posible existencia de dous bloques continentais. A rexión de latitude norte estaría ligada ao herciniano europeo namentres que a zona sur o estaría con Gondwana. A descontinuidade de Badaxoz-Córdoba sería o resultado de interacción entre esas dúas masas durante o Carbonífero.
Zonas do Macizo Ibérico
miniatura|250px|dereita|Estruturas xeolóxicas europeas da oroxénese varisca no [[Permiano|Pérmico. Destaca a forte curvatura do Arco Ibero-Armoricano e mais tamén das posicións da futura península Ibérica e das illas de Córsega e Sardeña en comparanza co demais do que hoxe é Europa.  ]] O macizo Ibérico foi dividido por Lotze en 1945 por primeira vez en seis áreas, Julivert redefiniunos en cinco en 1972 e finalmente na década de 1980 precisáronse os límite de seis zonas. Esta clasificación considerou factores de estratigrafía, estrutura, metamorfismo e presenza de materiais ígneos. De norte a sur as zonas definidas no macizo son: a zona Cantábrica, a zona Asturoccidental-Leonesa, a zona Centroibérica, a zona de Galicia-Trás-Os-Montes, a zona de Ossa-Morena e a zona Surportuguesa. A zonación proposta segue a orde que ocuparon esas áreas na antiga oroxénese herciniana. As áreas cantábricas e sur de Portugal son as rexións máis exteriores e mostran sedimentos formados durante a oroxénese (siroxénese) e pregamentos e acabalgamentos inclinados de cara ao exterior da cadea. Pola contra, as demais zonas pertencen á área máis interior e onde se deron deformacións importantes, metamorfismos e magmatismos.
Ademais desas seis, outra zona que se propuxo a maiores é a zona Lusitano-Mariánica. Esta sería unha área segregada do norte da zona Ossa-Moreno e que se estaría definida por diferenzas de estratigrafía e paleoxeografía. Así mesmo, a existencia de diferentes relacións de socalcos alóctonos, de orixe basal, ofiolítica ou superficial, entre as zonas de Galicia-Tras-os-Montes e Ossa-Morena levou a proposta de unificalas nunha unidade xeotectónica nova: a zona Galicia–Ossa-Morena.
Zona Cantábrica
miniatura|dereita|300px|Relevo [[Carso|kárstico do Alto de Brenas en Riotuerto, Cantabria.]] A zona cantábrica atópase no noroeste do macizo e foi a cabeceira de oroxénese. Esa fronte do Paleozoico era unha bacía de fronte de cadea de sedimentos de pouco grosor. O levantamento desa bacía, que era a zona máis continental da plataforma paleozoica, seguido por procesos de erosión no Devoniano resultaron nunha zona con fracturas orientadas cara á parte externa e con descontinuidades estratigráficas. O cambio de ser unha plataforma pasiva a ser unha zona de colisión xerou primeiro un afondamento da plataforma oceánica e despois unha alta acumulación de sedimentos (un proceso posterior ligado á oroxénese) no Carbonífero. Así, a zona cántabra é a rexión de alto pregamento tectónico que formou o núcleo do arco Ibérico-Armoricano. É un exemplo dunha fronte con acabalgamento e pregamentos asociados. Destacan a deformación superficial ("tectónica de pel fina") e o tipo de deformacións da codia, que teñen un xeito arcado en comparanza coa liña de oroxénese.
O posterior levantamento pola oroxénese alpina do Cenozoico xerou macizos calcáreos, como é a montaña de Covadonga dos Picos de Europa, o val de San Emiliano ou Somiedu. Nesta zona aparecen abundantes depósitos de sinoroxénese que permiten datar os acabalgamentos e reactivamentos dos pregamentos. Así mesmo, en superficie pódense apreciar os acabalgamentos de Esla, de Ponga ou dos Picos de Europa.
Polo leste está limitada coa zona asturiano-leonesa polo acabalgamento de La Espina na área de antiforme do Narcea. Os seus outros lindes son as formacións de pegada de oroxénese alpina, a cunca cenozoica do Douro. Nesta zona pódense diferenciar as unidades de Somiedo-Correcilla, Esla-Valsurbio, Sobia-Bodón e a de Arnao.
Zona Asturoccidental-Leonesa
miniatura|dereita|250px|Sinclinal en [[Salas, Asturias|La Barca, Asturias, por onde pasa o río Narcea. Formado por pregamentos de cuarcita do Carbonífero.]] A zona asturiano occidental e leonesa é un cinto de lousa de pregamentos orientados cara o leste, que canto máis ao oeste máis tumbados e apertados se atopan. Estes pregamentos están cortados por acabalgamentos que verteron cara o mesmo lado e que tiveron un pregamento posterior que seguiu un eixo axial vertical. O metamorfismo foi de epi- a mesozonal. As rochas desta zona, dun alto espesor, son en esencia rochas precámbricas e do Paleozoico Inferior, con algunhas poucas do Paleozoico Superior, que teñen unha orixe en sedimentos mariños profundos.
Esta zona está limitada ao leste polo anticlinorio de xisto do Narcea e ao leste polo anticlonorio porfiroide do Ollo de sapo. Dentro esta zona hai dous dominios: polo leste está o dominio de Navia e Alto Sil e polo oeste está o dominio do manto de Mondoñedo. O dominio do Navia e Alto Sil defíneno pregamentos con caídas abruptas e a deformación dúctil que mostran as facies dos xistos verdes. O manto de Mondoñedo tamén mostra pregamentos acentuados inda que estes decaen cara o oeste e vólvense pregamentos deitados e fallados. O metamorfismo deste aumenta segundo as fallas se fan sub-horizontais. Destaca nesta zona como as súas lousas do Cámbrico e as floracións de cuarcitas revelan a deformación tanxencial que se produciu nunha segunda fase do varisco.
Esta zona, así como a central, permitiu a definición de granodioritas de cedo, que se formaron na base continental, e leucogranitas, ou granitos de dúas micas. As granodioritas de cedo e as leucogranitas formáronse hai 350-305 mill. de anos. Nunha área máis reducida da zona aparecen granitoides de posterior formación, de hai 295-285 Ma., e que están ligados ao un pulso magmático ao final da oroxénese.
Zona Centroibérica
miniatura|250px|dereita|[[Pregamento de Campodola-Leixazós, no concello de Quiroga na Serra do Courel.]] miniatura|dereita|250px|[[Gneis do "ollo de sapo".]] Esta zona central representa a parte máis ampla e céntrica do macizo Ibérico, pois chega ata un ancho máximo de 400 km. Polo norte remata coa falla de Viveiro e polo sur coa cizalla de Badaxoz-Córdoba. Sobre deste, e polo norte, atópase unha unidade alóctona que cabalga sobre dela, a zona de Galicia-Trás-Os-Montes.
A súa orixe estivo nunha plataforma mariña extensa e estable, fundamentalmente cuarcítica, do inicio do Paleozoico. Esa plataforma mariña, que foi extensa e chegaría a zonas do oeste africano ou mesmo a Afganistán, actuou de forma pasiva como marxe continental. A súa estrutura mostra rexións superficiais cun baixo grao de metamorfismo, en particular no seu sur e sueste como Toledo e Estremadura. Na súas áreas máis superficiais defínena a presenza de cuarcitas armoricanas seguindo sinclinais, e que resistiron á erosión. No seu termo sur, como en Guadarranque, Toledo ou Herrera del Duque entre Badaxoz e Cidade Real, aparecen as cuarcitas aparecen asociadas a sinclinais alongados. Na zona central aparecen en lugares como no parque natural de Batuecas, Salamanca. Xa no norte e zonas do centro, aparecen deliñando os núcleos de anticlinais nas formacións do Ollo de sapo. Nalgúns casos aparecen rochas metamórficas de alto grao e unha fusión extensa. Este tipo aparece como floracións dentro de estruturas como antiformes e domas.
O magmatismo desenvolveuse nesta zona dunha forma importante e mostra granitos autóctonos por fusión in situ de materiais da pre-oroxénese e plutóns graníticos da última fase da oroxénese. Ademais da transgresión de cuarcitas, predominan os materiais pre-ordovícidos e materiais ordovícicos e silúricos dun xeito uniforme.
Nesta zona atópanse dous dominios: o do Ollo de sapo e o complexo de xistos grauváquico. O dominio do Ollo de sapo é menor e extensión e atópase no noroeste ibérico galego. Nel aparecen amplas floracións de gneis glandulares (que son as formacións do "Ollo de sapo"), granitos sintectónicos e áreas cun metamorfismo rexional elevado. Neste caso os pregamentos están deitados mirando cara o leste e nordés. Pola outra banda, o complexo de xistos grauváquicos supón toda a zona sur desta zona. Defíneno os materiais de lousas e grauvacas anteriores ao Ordovícido inferior, a abundancia de granitoides do final da oroxénese e un baixo metamorfismo na rexión máis meridional desta dominio.
Zona de Ossa-Morena
miniatura|dereita|250px|Floración de [[anfibolitas en Acebuches, Huelva.]] miniatura|dereita|250px|Paisaxe [[Carso|kárstica na antiga minaría de Cerro del Hierro, en Sevilla.]] A zona de Ossa-Morena limita polo norte coa zona Centroibérica e polo sueste co acabalgamento do Ficalho, polo sur coa banda metamórfica de Aracena e coas fallas nas que comeza o leito do Guadalquivir. Esta zona correspóndese co pequeno continente de Armórica, que arestora se atopa separado das rexión centroibérica e sur portuguesa por ofiolitas resultantes da sutura. Esta zona tería sido unha marxe continental activa na que houbo un ciscallado das terras periféricas da Gondwana e Laurasia no proceso de oroxénese Cadomiana (de 562 a 524 mill. de anos), que resultou na unión de continentes por converxencia e colisión no final do Paleozoico. Esa marxe continental non tería pasado por un proceso de oroxénese que formase cordilleiras ou a fose unha marxe continental activa. A litosfera oceánica tería subducido por debaixo da zona de Ossa-Morena na súa viaxe en dirección norte. As estruturas desta zona oriéntanse mirando cara o suroeste, isto é, na dirección oposta á Asturoccidental-leonesa.
Nesta zona dominan as floracións precámbricas e cámbricas, de rochas que chegan ata o Carbonífero, e dominan fortes pregamentos e acabalgamentos dese período. Aí o metamorfismo é algo dominante, de xeito que aparecen rochas básicas e volcánicas. Na parte máis superficial dominan materiais de areísca e lutíticos, de metamorfismo variable. Pola contra, o núcleo dos anticlinais conteñen rochas metamórficas de grao alto ou medio. As rochas paleozoicas de orixe mariña intercálanse con colas volcánicas, rodeadas de blendas, piritas e galenas. Nesta zona tamén aparecen como resultado do plutonismo e intrusións de filóns. Nesta zona está ben identificado o magmatismo cadomiano e do final do Proterozoico. Demostra unha evolución de 120 mill. de anos na que aconteceron procesos como o rift do período de oroxénese, diferentes magmatismos de oroxénese e rifts post-oroxénese.
Nesta zona danse diferenzas significativas co resto das masas de granitoides autóctonos do macizo. Adoitan ser máis reducidos en extensión, carecer dos grandes plutóns que diferencian aos da zona central e adoitan ter máis rochas básicas, que proceden do manto.
Son puntos de interese nesta zona a Serra Morena do parque natural de Picos de Aroche e Aracena ou os de Serra Norte. Sono tamén as ofiolitas de Beja-Acebuches, por ser dunha sutura oceánica, e os lindes norte e suroeste desta zona son estruturas de interese xeolóxico, por formar lindes de placas.
Zona Surportuguesa
miniatura|dereita|200px|Praia do Telleiro, [[Algarve. Nela pódense observar as arenitas amarelas e roxas, de finais do Triásico, se atopan en planos pousados sobre dun fondo de lusitas negras e grauvacas inclinadas do Carbonífero. As súas deformacións aconteceron durante a oroxénese varisca.]] miniatura|150px|dereita|Minaría de Lousal, en [[Grândola, Setúbal.]] A zona sur portuguesa está ao sur e separada da Ossa-Morena por rochas paleozoicas de orixe oceánica, polo que se entende como unha zona de sutura. É, ao igual que a cántabra, é a zona máis exterior do macizo. É ademais unha zona de tectónica de pel fina que mostra un estreito acabalgamento tectónico. A súa formación seguiu un cambio de plataforma oceánica a un complexo de acreción, en especial no seu norte. Cando a subdución desa litosfera oceánica por debaixo da fronte da plataforma continental chegou á masa continental, a Godwana periférica, parou. Esa capa fina de acreción é a actual zona sur portuguesa.
A zona fórmana unha alternancia de rochas de cuarcitas e xistos de metamorfismo baixo que teñen a súa orixe en sedimentos de fondo oceánico do Silúrico ao Carbonífero inferior. Entre elas hai rochas volcánicas intercaladas, como e a rexión do xofre da faixa pirítica ibérica. Durante o carbonífero superior déronse pregamentos e acabalgamentos que modificaron eses materiais.
A súa zona norte é unha estrutura de sutura relacionada con Serra Morena. A unidade de Beja-Acebuches representa o límite coa zona Ossa-Morena e a acumulación de rochas básicas. O Pulo do Lobo, ao sur da anterior, é unha acreción da plataforma do Devoniano-Carbonífero. Todo o demais ao sur desta rexión constitúe a máis importante dos depósitos de xofre polimetálico de orixe volcánica: a faixa pirítica ibérica. Esta puido estar relacionada cun arco magmático.
Esta zona sería unha rexión con transpresións, que é un réxime de deformacións oblicuo ás colisións entre a placa Ibérica e a zona sur portuguesa. Así, algunhas zonas mostran estruturas de converxencia oblicua e outras converxentes con cizallas ligadas a deformacións tanxenciais actuais. Así as ofiolitas de Beja-Acebuches, que teñen marcas de converxencia, son sub-paralelas á banda de anfibiolitas.
Zona de Galicia-Trás-os-Montes
miniatura|dereita|250px|[[Cantís de Loiba, que é parte do conxunto alóctono galego de Cabo Ortegal.]] miniatura|dereita|300px|[[Río Sabor ao seu paso polo conxunto alóctono trasmontano de Morais, Macedo de Cavaleiros.]] A zona de Galicia e Trás-os-Montes é unha zona alóctona, duns 300 km, que procede da periferia de Gondwana e que se localiza no noroeste do macizo Ibérico. En esencia, a súa estrutura é a dun abano de láminas alóctonas que están a cabalo do material da zona Centroibérica. As rochas que a forman teñen un amplo abano de procedencia e composición, xa que van desde as ultrabásicas e básicas ás ácidas, e con diferentes evolucións tectónicas e metamórficas. A súa orixe está na colisión dos continentes de Godwana e Laurusia que levou a que esas láminas quedaran rodeadas e atrapadas por eses continentes e unha antiga zona de subdución. Esta zona está formada por diferentes conxuntos alóctonos, que son o Cabo Ortegal, Ordes, Malpica-Tui (en Galiza), a Braganza e Morais (en Portugal), e a codia subxacente que é o dominio xistoso ou para-autóctono.