cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bioinformática
Conceptos e alcance
En moitas ocasións, por tanto, os termos serán intercambiables e, agás en contextos de certa especialización, o significado último manterase claro utilizando calquera deles.
Historia
Neste capítulo, ademais dos feitos relevantes directamente relacionados co desenvolvemento da bioinformática, mencionaranse algúns fitos científicos e tecnolóxicos que servirán para poñer nun contexto axeitado dito desenvolvemento.
Ponta Delgada
Historia
Fundada en 1449 como unha vila de pescadores, en 1546 foi declarada capital das illas polo rei Xoán III O Piadoso. En 1582 tivo lugar fronte á súa costa a batalla naval de San Miguel no marco da crise de sucesión portuguesa. No século XIX a súa economía medrou por mor das exportacións de froita ó Reino Unido. Ponta Delgada foi bombardeada durante a primeira guerra mundial por submarinos alemáns, e logo da guerra acolleu unha base naval dos Estados Unidos.
Bioinformática
Historia
Iníciase esta breve historia na década de 1950, anos nos que Watson e Crick propoñen a estrutura de dobre hélice do ADN (1953), F. Sanger secuencia a primeira proteína (insulina bovina) (1955), e constrúese o primeiro circuíto integrado grazas aos traballos de Jack Kilby nos laboratorios de Texas Instruments (1958).
As primeiras décadas de 1960 e 1970
Na década de 1960, L. Pauling elabora a súa teoría sobre a evolución molecular (1962), e Margaret Dayhoff, unha das pioneiras da bioinformática, publica o primeiro dos Atlas de Secuencias de Proteínas (1965), que terá continuidade en anos posteriores, e converterase nunha obra básica no desenvolvemento estatístico feito algúns anos máis tarde, das matrices de substitución PAM, e será precursor das actuais bases de datos de proteínas. Na área da tecnoloxía de computadoras, presentáronse no ARPA (Advanced Research Projects Agency, Axencia de proxectos de investigación avanzados) os protocolos de conmutación de paquetes de datos sobre redes de computadoras (1968), que permitirán enlazar pouco despois varios computadores de diferentes universidades en EUA.: nacera así ARPANET (1969), embrión do que posteriormente será Internet.
Ponta Delgada
Economía e turismo
Nos últimos anos a economía local tanto da cidade como da illa céntrase na agricultura e no turismo. En 2008 a cidade modernizouse coa construción dunha nova terminal para cruceiros turísticos chamada "Portas do Mar", que inclúe un novo porto deportivo, un paseo marítimo, tendas, restaurantes, un pavillón multiusos, un anfiteatro, piscinas etc. A cidade conta tamén cun centro comercial. No tocante á arquitectura tradicional, na cidade salientan o Convento da Nosa Señora da Esperanza, a Sinagoga de Ponta Delgada, as Portas da Cidade, o Forte de São Brás (que acolle un importante museo militar), o Museo Carlos Machado e o Teatro Micaelense. 900px|miniatura|centro|Porto de Ponta Delgada.
Bioinformática
As primeiras décadas de 1960 e 1970
En 1970 publícase o algoritmo Needleman-Wunsch para aliñamento de secuencias; establécese o Brookhaven Protein Data Bank (1971), créase a primeira molécula de ADN recombinante (Paul Berg, 1972), E. M. Southern desenvolve a técnica do Southern blot de localización de secuencias específicas de ADN (1976), comeza a secuenciación de ADN e o desenvolvemento de software para analizalo (F. Sanger, software de R. Staden, 1977), e publícase en 1978 a primeira secuencia de xenes completa dun organismo, o fago ΦX174 (5.386 pares de bases que codifican 9 proteínas). En ámbitos tecnolóxicos vinculados, neses anos asístese ao nacemento do correo electrónico (Ray Tomlinson, BBN, 1971), ao desenvolvemento de Ethernet (protocolo de comunicacións que facilitará a interconexión entre computadoras, principalmente en redes de ámbito local) feito por Robert Metcalfe (1973), e ao desenvolvemento do protocolo TCP (Transmission Control Protocol, Protocolo de control de transmisión) feito por Vinton Cerf e Robert Kahn (1974), un dos protocolos básicos para Internet.
Ponta Delgada
Comunicacións
A principal porta de entrada e saída da cidade e da illa é o Aeroporto Xoán Paulo II, inaugurado en 1969, cunha pista de aterraxe de 2525 metros, que empregan cada ano uns 750.000 viaxeiros. O número de pasaxeiros desta terminal aérea convértena no 5º aeroporto mais importante de Portugal, tralo Aeroporto da Portela (Lisboa), o Aeroporto de Sá Carneiro (Porto), o Aeroporto de Faro e o Aeroporto de Madeira.
Bioinformática
Década de 1980
Nesta década prodúcense en diversas áreas importantes avances: miniatura|dereita|[[estrutura das proteínas|Niveis estruturais das proteínas.]]
Nos primeiros anos da década de 1980 publícase como investigar a estrutura terciaria mediante RMN; na seguinte década desenvólvense métodos para predicir de novo algunhas estruturas secundarias.
Ponta Delgada
Deportes
O Clube Desportivo Santa Clara é o equipo de fútbol mais salientable da cidade. Chegou a disputar 3 edicións da Primeira Liga, e durante a tempada 2011-12 milita na Liga de Honra. Viste de vermello, e xoga os seus encontros como local no Estádio de São Miguel, que ten capacidade para acoller a máis de 15.000 seareiros. Neste equipo comezou a súa carreira Pedro Pauleta, o máximo goleador histórico da selección portuguesa, que é natural da cidade.
Bioinformática
Década de 1990
Nesta década producíronse os seguintes avances:
No século XXI
Hai que salientar que na década do 2000 culminaron moitos proxectos de secuenciación de xenomas de diferentes organismos: en 2000 publícanse, entre outros, o xenoma da planta Arabidopsis thaliana (100 Mb) e o da mosca Drosophila melanogaster (180 Mbp). Despois do borrador operativo da secuencia de ADN do xenoma humano feita en 2000, en 2001 aparece publicado o xenoma humano (3 Gbp). Pouco despois, en 2003, e con dous anos de adianto sobre o previsto, complétase o Human Genome Project. Algúns dos xenomas analizados nos anos seguintes, foron, en 2004, o borrador do xenoma de Rattus norvegicus (rata), en 2005 o do chimpancé, en 2006 o do macaco rhesus, en 2007 o do gato doméstico, e en 2008 secuénciase por primeira vez o xenoma dunha muller. Grazas ao desenvolvemento das técnicas axeitadas, produciuse despois un aluvión de secuenciacións de xenomas de todo tipo de organismos.
En 2003 fúndase no Estado español o Instituto Nacional de Bioinformática, sostido pola Fundación Genoma España (fundada un ano antes, que pretende constituírse en instrumento do estado para potenciar a investigación neste eido). En 2004, a FDA estadounidense (Food and Drug Administration, Axencia para os alimentos e fármacos) autoriza o uso dun chip de ADN por primeira vez. En 2005 complétase o proxecto HapMap (catalogación de variacións xenéticas no ser humano). En 2008 UniProt presenta o primeiro borrador do proteoma completo humano, con máis de vinte mil entradas.
Pouco a pouco, vanse perfeccionando os primeiros programas bioinformáticos, e vemos versións máis completas como a 2.0 de ClustalW (reescrito en C++ en 2007).
Análise de secuencias
'''
Desde que o fago ΦX174 foi secuenciado en 1977 (secuencia provisoria: un ano máis tarde publicaríase a secuencia completa definitiva), foron descodificadas as secuencias de ADN de centos de organismos e gardadas en bases de datos. Eses datos son analizados para determinar os xenes que codifican certas proteínas, e tamén secuencias reguladoras. Unha comparación de xenes nunha especie ou entre especies pode mostrar similitudes entre funcións de proteínas, ou relacións entre especies (uso da filoxenética molecular para construír árbores filoxenéticas).
A secuenciación coñecida como "shotgun" (ou de escopeta) foi usada, por exemplo, polo Instituto de Investigación Xenómica (The Institute for Genomic Research, TIGR, hoxe J. Craig Venter Institute) para secuenciar o primeiro xenoma bacteriano, o de Haemophilus influenzae) non dá unha lista secuencial de nucleótidos, pero a cambio ofrece as secuencias de miles de pequenos fragmentos de ADN (cada un de aproximadamente 600 a 800 nucleótidos de longo). Os extremos destes fragmentos superpóñense (montaxe de secuencias) e, cando son aliñados da maneira correcta, constitúen o xenoma completo do organismo en cuestión.
A secuenciación shotgun proporciona datos de secuencia rapidamente, pero a tarefa de ensamblar os fragmentos pode ser bastante complicada para xenomas moi grandes. No caso do Proxecto Xenoma Humano, tardáronse varios meses de tempo de procesador (nunha estación DEC Alpha de arredor do 2000) para ensamblar os fragmentos. A secuenciación shotgun é o método de elección para todos os xenomas secuenciados hoxe en día e os algoritmos de ensamblaxe xenómica son unha área crítica da investigación en bioinformática.
Jonah Lomu
Jonah Lomu, nado o 12 de maio do ano 1975 en Auckland e finado o 18 de novembro de 2015, foi un xogador neozelandés de rugby. A finais dos anos 90 foi a máxima estrela deste deporte a nivel mundial, xogando na posición de á, pero tivo que deixar a súa práctica profesional prematuramente por mor dunha grave enfermidade nos riles. No ano 2007 foi incluído no Salón da Fama do Rugby. Hoxe segue a ser o máximo anotador de ensaios da historia dos mundiais de rugby con 15 ensaios.
Bioinformática
Análise de secuencias
Outro aspecto da bioinformática en análises de secuencias é a busca automática de xenes e secuencias reguladoras dentro dun xenoma. Non todos os nucleótidos dun xenoma son xenes. No xenoma de organismos máis avanzados, unha parte do ADN non serve a ningún propósito claro. Este ADN, coñecido como ADN non codificante (ou ás veces ADN lixo), pode, con todo, conter elementos funcionais aínda non recoñecidos. A bioinformática serve para estreitar a fenda entre os proxectos de xenoma e proteoma (por exemplo, no uso de secuencias de ADN para identificación de proteínas).
Jonah Lomu
Traxectoria
A súa familia é de orixe tongana. Na súa infancia adestraba como velocista e xogou ó rugby a 13 ata os 14 anos de idade, e logo foi fichado polo Counties Manukau RFU da NPC. Lomu foi seleccionado para representar o seu país nas categorías sub-17, sub-19 e sub-21, e destacou na selección neozelandesa de rugby a 7. Con 19 anos debutou cos All Blacks fronte a Francia.
Bioinformática
Análise de secuencias
miniatura|dereita|220px|Mapa do [[cromosoma X humano (extraído da páxina web do NCBI). A transcrición do xenoma humano é un dos maiores éxitos da bioinformática.]]
Jonah Lomu
Traxectoria
Con só dous partidos internacionais ás súas costas, foi incluído na lista da selección do seu país para xogar no Mundial de 1995, no cal anotou sete ensaios en cinco partidos (o récord por aquel entón), catro deles na semifinal fronte a Inglaterra. Na final caeron fronte a unha dura Suráfrica por 15 a 12, pero Lomu foi a sensación daquel torneo, a pesar de ter só 20 anos.
Despois do mundial fichou polos Auckland Blues para xogar na elite do rugby no hemisferio Sur, o torneo Super 12. No ano 1996 venceu cos All Blacks na primeira edición do torneo das 3 Nacións, pero poucos meses despois descubríuselle por primeira vez que tiña un problema de saúde nun ril, e no ano 1997 non participou no 3 Nacións. No 1998 reapareceu para gañar o ouro nos Xogos da Commonwealth en rugby a 7, aínda que no 3 Nacións fixo unha pobre achega.
Bioinformática
Anotación de xenomas
En xenómica, enténdese por anotación o proceso de marcado dos xenes e outras características biolóxicas da secuencia de ADN. O primeiro sistema de software de anotación de xenomas foi o deseñado en 1995 por Owen White, que foi membro do equipo que secuenciou e analizou o primeiro xenoma en ser descodificado dun organismo independente, a bacteria Haemophilus influenzae. White construíu un software para localizar os xenes (lugares na secuencia de ADN que codifican unha proteína), o ARN de transferencia, e outras características, e para realizar as primeiras atribucións de función a eses xenes. A maioría dos actuais sistemas de anotación xenómica traballan de forma similar, pero os programas dispoñibles para a análise do xenoma encóntranse en continuo cambio e mellora.
Jonah Lomu
Traxectoria
No 1999 Lomu ficha polos Waikato Chiefs e, como era costume nel, fixo un ano discreto no seu club pero unha achega sobresaínte coa selección. Ese ano había de novo Mundial, no cal anotou oito ensaios, e caeu el e mais os All Blacks en semifinais fronte a Francia por 43 a 31 nun dos mellores partidos de rugby da historia.
Bioinformática
Bioloxía evolutiva computacional
A bioloxía evolutiva é o estudo da orixe ancestral das especies, e do seu cambio ao longo do tempo. A informática serviu de apoio aos biólogos evolutivos en diferentes campos clave. Permitiu aos investigadores:
Jonah Lomu
Traxectoria
No 2000 fichou polos Wellington Hurricanes, equipo no que vai votar ata o 2003. Con este club tamén fixo uns números pobres. En 2001 foi campión do mundo de rugby a 7 co seu país, e no 2002 acadou o seu segundo 3 Nacións cos All Blacks, a pesar de que por aquel entón Jonah Lomu xa non era o mesmo e foi suplente no único partido que xogou.
Bioinformática
Bioloxía evolutiva computacional
Os esforzos futuros centraranse en reconstruír a cada vez máis complexa árbore filoxenética da vida. A área de investigación das ciencias da computación denominada computación evolutiva confúndese ocasionalmente coa bioloxía evolutiva computacional, pero ambas as áreas non teñen relación. Dito campo céntrase no desenvolvemento de algoritmos xenéticos e outras estratexias de resolución de problemas cunha marcada inspiración evolutiva e xenética.
Jonah Lomu
Traxectoria
Ese mesmo ano diagnosticóuselle unha síndrome nefrótica no ril que o obrigou a que fixese diálise tres veces á semana e, polo tanto, a abandonar o rugby. No 2004 recibiu un transplante de ril, e no 2005 firmou con North Harbour para disputar a NPC. Unha lesión no ombreiro fixo que nin debutase con este equipo, e no 2006 Lomu firmou con Cardiff Blues para xogar en Gales na Magners League e na Heineken Cup coa intención de facer unha boa actuación e así gañar unha praza no seguinte Super 14 no 2007 para volver á selección de rugby de Nova Zelandia e disputar con ela o mundial do 2007. Non obstante, cos Cardiff Blues non o fixo ben, chegou a ser suplente, e no 2007 ningún equipo do Super 14 lle ofreceu un contrato, co cal estaba fóra do mundial, xa que en Nova Zelandia é obrigado xogar nun equipo do Super 14 para poder ser convocado coa selección nacional.
Bioinformática
Medición da biodiversidade
A biodiversidade dun ecosistema pode definirse como o conxunto xenómico completo de todas as especies presentes nun medio ambiente particular, sexa este unha biopelícula nunha mina abandonada, unha pinga de auga de mar, unha manchea de terra, ou a biosfera enteira do planeta Terra. Utilízanse bases de datos para recoller os nomes das especies, e das súas descricións, distribucións, información xenética, estado e tamaños das poboacións, necesidades do seu hábitat, e de como interacciona cada organismo con outras especies. Úsase software especializado para encontrar, visualizar e analizar a información; e, o que é máis importante, para compartila con outros interesados. A simulación computacional pode modelar cousas tales como a dinámica poboacional, ou calcular a mellora do acervo xenético dunha variedade (en agricultura), ou a poboación ameazada (en bioloxía da conservación). Un potencial moi excitante neste campo é a posibilidade de preservar as secuencias completas do ADN, ou xenomas, de especies ameazadas de extinción, o que permite rexistrar os resultados da experimentación xenética da Natureza in silico para a súa posible reutilización futura, aínda no caso de que tales especies acabaran finalmente por desaparecer.
Jonah Lomu
Traxectoria
No 2009 asinou por un equipo marsellés da 3ª división francesa (Federale 1), co que xogou sete partidos.
Bioinformática
Medición da biodiversidade
Poden citarse, como exemplos significativos, os proxectos Species 2000 ou uBio.
Jonah Lomu
Traxectoria
Jonah Lomu foi unha sensación no rugby que acababa de profesionalizarse a finais dos 90, un xogador moito máis sobresaínte coa súa selección que cos clubs nos que xogou, cunha potencia física extraordinaria, pero que tivo unha carreira marcada polas lesións. Conseguía poucos títulos importantes (dúas veces o 3 Nacións cos All Blacks), ningún deles a nivel de club, pero as súas actuacións nos mundiais de 1995 e 1999 fan que siga a ser considerado un dos mellores xogadores de rugby da historia.
Bioinformática
Análise da expresión xénica
A expresión xénica de moitos xenes pode determinarse pola medición de niveis de ARNm mediante múltiples técnicas, como as micromatrices de ADN, secuenciación de EST (Expressed sequence tag, Marcador de secuencia expresada), SAGE (Serial Analysis of Gene Expression, Análise en serie da expresión xénica), MPSS (Massively Parallel Signature Sequencing, Secuenciación de sinaturas masivamente paralela), ou diversas aplicacións de hibridación in situ. Todas estas técnicas son extremadamente propensas ao ruído e/ou suxeitas a nesgos na medición biolóxica, e unha das principais áreas de investigación na bioloxía computacional trata do desenvolvemento de ferramentas estatísticas para separar o sinal do ruído nos estudos de expresión xénica con alto volume de procesamento. Estes estudos úsanse a miúdo para determinar os xenes implicados nun trastorno: poderían, por exemplo, compararse datos de micromatrices de células epiteliais cancerosas con datos de células non cancerosas para determinar as transcricións que son activadas ou reprimidas nunha poboación particular de células cancerosas.
Análise da regulación
A regulación xénica é a complexa orquestación de eventos que comezan cun sinal extracelular como pode ser unha hormona, que dan lugar a un incremento ou diminución na actividade dunha ou máis proteínas. Aplicáronse técnicas bioinformáticas para explorar varios pasos deste proceso. Por exemplo, a análise do promotor dun xene implica a identificación e estudo das secuencias motivo no ADN nos arredores da rexión codificante dun xene. Estes motivos inflúen na medida en que esa rexión se vai transcribir a ARNm. Os datos de expresión poden usarse para inferir a regulación xénica: poderían compararse datos de micromatrices procedentes dunha ampla variedade de estados dun organismo para formular hipóteses sobre os xenes implicados en cada estado. Nun organismo unicelular, poderían compararse etapas do ciclo celular en variadas condicións de estrés (choque de calor, inanición etc.). Poderían aplicarse, entón, algoritmos de agrupamento (algoritmos de clustering, ou análises de cluster) a esa información de expresión para determinar que xenes se expresan simultaneamente. Por exemplo, os promotores destes xenes pódense buscar segundo a abundancia de secuencias ou elementos reguladores.
Análise da expresión de proteínas
As micromatrices de proteínas e a espectrometría de masas de alto rendemento poden proporcionar unha instantánea das proteínas presentes nunha mostra biolóxica. A bioinformática é moi importante para darlle soporte a ambos os procedementos. A aproximación ás micromatices de proteínas ten que enfrontarse a problemas similares aos existentes para micromatrices destinadas a ARNm, mentres que para a espectrometría de masas o problema é casar grandes cantidades de datos de masa coas masas preditas por bases datos de secuencias de proteínas, ademais da complicada análise estatística de mostras onde se detectan múltiples, pero incompletos, péptidos de cada proteína.
Análise de mutacións no cancro
No cancro, os xenomas das células afectadas son reordenados en complexas e aínda impredicibles maneiras. Realízanse esforzos masivos de secuenciación para identificar substitucións individuais de bases (ou mutacións puntuais de nucleótidos) aínda descoñecidos nunha variedade de xenes no cancro. Os bioinformáticos seguen producindo sistemas automatizados para xestionar o importante volume de datos de secuencias obtido, e crean novos algoritmos e software para compararen os resultados de secuenciación coa crecente colección de secuencias do xenoma humano e dos polimorfismos da liña xerminal. Estanse a utilizar novas tecnoloxías de detección física, como as micromatrices de oligonucleótidos para identificar perdas e ganancias cromosómicas (técnica denominada hibridación xenómica comparativa), e os arrays de polimorfismos de nucleótido simple para detectar puntos de mutación coñecidos. Estes métodos de detección miden simultaneamente bastantes centos de miles de posicións ao longo do xenoma, e cando se usan cunha alta produtividade para analizar miles de mostras, xeran terabytes de datos en cada experimento. Deste xeito, as masivas cantidades e novos tipos de datos proporcionan novas oportunidades para os bioinformáticos. Con frecuencia encóntrase nos datos unha considerable variabilidade, ou ruído, polo que están en desenvolvemento métodos como o dos modelos ocultos de Markov e a análise de puntos de cambio para inferir cambios reais no número de copias dos xenes (número de copias dun xene particular no xenotipo dun individuo, cuxa magnitude pode ser elevada en células canceríxenas).
Predición da estrutura das proteínas
'''
miniatura|220px|dereita|Aliñamento estrutural de [[tiorredoxinas do ser humano e da mosca Drosophila melanogaster. As proteínas móstranse como fitas, coa proteína humana en vermello e a da mosca en amarelo. Xerado con e .]]
A predición da estrutura de proteínas é outra importante aplicación da bioinformática. A secuencia de aminoácidos dunha proteína, tamén chamada estrutura primaria, pode determinarse doadamente a partir da secuencia de nucleótidos indicada no xene que a codifica. Na inmensa maioría dos casos, esta estrutura primaria determina unicamente unha estrutura da proteína no seu ambiente nativo. (Hai, por suposto, excepcións, como a encefalopatía esponxiforme bovina, ou "mal das vacas tolas"; ver, tamén, prión.) O coñecemento desta estrutura é vital para entender a función da proteína. En ausencia de mellores termos, a información estrutural das proteínas clasifícase xeralmente como estrutura secundaria, terciaria e cuaternaria. Unha solución xeral viable para a predición de tales estruturas é aínda un problema non resolto. Polo de agora, a maioría dos esforzos foron dirixidos cara a heurísticas que funcionan ben a maioría das veces.
Unha das ideas clave en bioinformática é a noción de homoloxía. Na rama xenómica da bioinformática, úsase a homoloxía para predicir a función dun xene: se a secuencia do xene A, de función coñecida, é homóloga á secuencia do xene B, de función descoñeda, pode inferirse que B podería compartir a función de A. Na rama estrutural da bioinformática, a homoloxía úsase para determinar que partes dunha proteína son importantes na formación da estrutura e na interacción con outras proteínas. Na técnica denominada modelaxe por homoloxía, esta información úsase para predicir a estrutura dunha proteína unha vez coñecida a estrutura dunha proteína homóloga. Esta é, actualmente, a única vía para predicir estruturas de proteínas dunha maneira fiable.
Un exemplo do anterior é a homoloxía proteica similar entre a hemoglobina en humanos e o equivalente nos legumes (leghemoglobina). Ambas as dúas serven ao mesmo propósito de transportar oxíxeno no organismo. Aínda que as dúas teñen unha secuencia de aminoácidos completamente diferente, as súas estruturas son virtualmente idénticas, o que reflicte os seus propósitos practicamente idénticos. Outras técnicas para predicir a estrutura das proteínas son o enfiado de proteínas (protein threading) e a modelaxe de novo (desde cero), baseado nas características físicas e químicas.
Ao respecto, poden verse tamén as páxinas motivo estrutural e dominio estrutural.
Xenómica comparada
O núcleo da análise comparada do xenoma é o establecemento da correspondencia entre xenes (análise ortólogo) ou entre outras características xenómicas de diferentes organismos. Estes mapas interxenómicos son os que fan posible rastrexar os procesos evolutivos responsables da diverxencia entre dous xenomas. Unha multitude de eventos evolutivos actuando a diferentes niveis organizativos conforman a evolución do xenoma. Ao nivel máis baixo, as mutacións puntuais afectan a nucleótidos individuais. Ao maior nivel, amplos segmentos cromosómicos experimentan duplicación, transferencia horizontal, inversión, transposición, deleción e inserción. Finalmente, os xenomas enteiros están involucrados en procesos de hibridación, poliploidía e endosimbiose, o que orixina a miúdo unha súbita especiación.
A complexidade da evolución do xenoma formula moitos desafíos excitantes aos desenvolvedores de modelos matemáticos e algoritmos, quen deben recorrer a un espectro de técnicas algorítmicas, estatísticas e matemáticas que van desde exactas, heurísticas, con parámetros fixados, e mediante algoritmos de aproximación para problemas baseados en modelos de parsimonia, ata algoritmos "Markov Chain Monte Carlo" para análise bayesiano de problemas baseados en modelos probabilísticos.
Moitos destes estudos están baseados na detección de homoloxía e a computación de familias de proteínas.
Modelaxe de sistemas biolóxicos
'''
Na bioloxía de sistemas utilízanse simulacións por computadora de subsistemas celulares (tales como redes de metabolitos e encimas que constitúen o metabolismo, vías de transdución de sinais, e redes de regulación xenética), tanto para analizar coma para visualizar as complexas conexións destes procesos celulares. A vida artificial ou a evolución virtual tratan de entender os procesos evolutivos por medio da simulación por computadora de formas sinxelas de vida (artificial).
Análise de imaxe de alto rendemento
Estanse usando tecnoloxías de computación para acelerar ou automatizar completamente o procesamento, a cuantificación e a análise de grandes cantidades de imaxes biomédicas con alto contido de información. Os modernos sistemas de análise de imaxes incrementan a habilidade do observador para realizar análises sobre un amplo ou complexo conxunto de imaxes, mellorando a precisión, a obxectividade (independencia dos resultados segundo o observador), ou a rapidez. Un sistema de análise totalmente desenvolvido podería substituír completamente ao observador. Aínda que estes sistemas non son exclusivos do campo das imaxes biomédicas, cada vez son máis importantes tanto para o diagnóstico coma para a investigación. Algúns exemplos:
Acoplamento proteína-proteína
Nas últimas dúas décadas, determináronse decenas de miles de estruturas tridimensionais de proteínas por cristalografía de raios X e espectroscopia de resonancia magnética nuclear de proteínas (RMN de proteínas). Unha cuestión central para os científicos é se é viable a predición de posibles interaccións proteína-proteína baseándose soamente nesas formas 3D, sen realizar experimentos identificativos destas interaccións. Desenvolveuse toda unha variedade de métodos para enfrontarse ao problema do acoplamento proteína-proteína, mais parece que queda aínda moito traballo por facer nese campo.
Ferramentas de software
As ferramentas de software para bioinformática van desde simples ferramentas de liña de comandos ata programas gráficos moito máis complexos e servizos web autónomos situados en compañías de bioinformática ou institucións públicas. A ferramenta máis coñecida de bioloxía computacional entre os biólogos é, probablemente, BLAST, un algoritmo para determinar a similitude de secuencias arbitrarias con outras secuencias, probablemente residentes en bases de datos de proteínas ou de secuencias de ADN. O NCBI (National Center for Biotechnology Information, dos Estados Unidos), por exemplo, proporciona unha aplicación moi utilizada, baseada en web, que traballa sobre as súas bases de datos.
Para o aliñamento múltiple de secuencias, o clásico ClustalW, actualmente na súa versión 2, é o software de referencia. Pode traballarse cunha aplicación do mesmo no EBI (Instituto Europeo de Bioinformática).
BLAST e ClustalW son só dous exemplos dos moitos programas de aliñamento de secuencias dispoñibles. Existe, por outra parte, multitude de software bioinformático con outros obxectivos: aliñamento estrutural de proteínas, predición de xenes e outros motivos, predición da estrutura de proteínas, predición de acoplamento proteína-proteína, ou modelaxe de sistemas biolóxicos, entre outros.
Servizos web en bioinformática
Desenvolvéronse interfaces baseadas en SOAP e REST (Representational State Transfer, transferencia de estado representacional) para unha ampla variedade de aplicacións bioinformáticas, permitindo que unha aplicación, que está funcionando nunha computadora de calquera parte do mundo, poida usar algoritmos, datos e recursos de computación aloxados en servidores en calquera outra parte do planeta. As principais vantaxes son que o usuario final pode despreocuparse de actualizacións e modificacións no software ou nas bases de datos. Os servizos bioinformáticos básicos, de acordo coa clasificación implícita do EBI, poden clasificarse en:
A dispoñibilidade destes servizos web baseados en SOAP a través de sistemas tales como os servizos de rexistro, (servizos de distribución e descubrimento de datos a través de servizos web) demostra a aplicabilidade de solucións bioinformáticas baseadas en web. Estas ferramentas varían desde unha colección de ferramentas autónomas cun formato de datos común, e baixo unha única interface autónoma ou baseada en web, deica sistemas integradores e extensibles para a xestión do fluxo de traballo bioinformático.
Brion
Brion é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Juan González Pérez
Juan Antonio González Pérez, nado en Nigrán, é un político galego do PSdeG-PSOE, alcalde de Nigrán dende xuño do 2015.
Traxectoria
Licenciado en Historia. Dirixe a Fundación Érguete-Integración desde 1997. Secretario xeral do PSOE de Nigrán dende 1999. En 2003 foi elixido concelleiro e de 2007 a 2011 formou parte do bipartito PSOE-BNG como concelleiro de Urbanismo e Facenda. Nas eleccións municipais de 2015 encabezou a candidatura do PSdeG a alcaldía de Nigrán e foi elixido alcalde.
846
Véxase tamén
Historia ano a ano
O Coedo, Buciños, Carballedo
O Coedo é un lugar da parroquia de Buciños que se localiza no concello de Carballedo da comarca de Chantada. Segundo o INE en 2018 tiña 5 habitantes (2 mulleres e 3 homes), os mesmos ca en 2016.
Antigamente no Coedo había feira os días 4 de cada mes.
Toponimia
O topónimo pode ser un fitónimo derivado de -do radical grecolatino : col, coia-. Parece pouco verosímil que teña que ver con coio, palabra de orixe celta.
I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love
I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love é o álbum de estrea da banda estadounidense de emo My Chemical Romance, publicado o 23 de xullo do 2002 a través do selo Eyeball Records. Foi producido polo vocalista de Thursday, Geoff Rickly, no Nada Recording Studio en New Windsor, Nova York.
Contraventá
dereita|miniatura|230px|Fiestra galega coas contras cara a dentro da vivenda. dereita|miniatura|230px|Reprodución dunha contra galega da época castrexa nunha vivenda no [[Castro de Vigo.]]
Unha contra ou contraventá é unha porta pequena que se pon detrás das fiestras para impedir o paso da luz.
As contras van incorporadas pola parte exterior do muro (Francia, País Vasco, Cataluña...) ou a rentes da parede interior da casa (Galicia, Reino Unido), fíxanse ao muro mediante gonzos ou bisagras. Teñen unha función semellante á persiana mediterránea: impedir o paso da luz ou a calor.
En Galicia é a forma de impedir o paso da luz no interior das casas nas vivendas tradicionais. Aos poucos foi sendo substituída pola persiana mediterránea. As contras galegas son de madeira, ábrense en dúas batentes cara o interior da casa, xa que é a fiestra a que fica a rentes do muro exterior para que a auga esvare pola fachada. Este tipo de disposición da contra e da ventá dáse noutras zonas de climas semellantes como o Reino Unido. En zonas algo menos chuviosas como o resto de España, Francia ou Alemaña a contra sitúase por fóra protexendo a fiestra que está no interior da soleira.
Materiais
Os materiais máis comúns de fabricación das contras son os seguintes:
Estrutura
Pola súa estrutura, as contras poden ser:
Big Black
Big Black foi unha banda estadounidense de punk rock procedente de Evanston, Illinois, activa dende 1981 ata 1987. Fundada polo guitarrista e vocalista Steve Albini, a súa formación incluía tamén ao guitarrista Santiago Durango e ao baixista Jeff Pezzati, ambos da banda Naked Raygun. En 1985 Pezzati foi substituído por Dave Riley, quen tocou nos dous álbums de estudio da banda, Atomizer (1986) e Songs About Fucking (1987).
O son agresivo e abrasivo de Big Black caracterízase polas súas distintivas guitarras metálicas e o uso dunha caixa de ritmos en vez dunha batería, elementos que precederon a aparición do rock industrial. A banda non tiña tabús, e nas letras de Albini falábase abertamente de temas como o asasinato, a violación, o abuso sexual a menores, o racismo ou a misoxinia. Tamén tiveron uns principios moi firmes, fuxindo da industria da música comercial e mantendo un control completo sobre todos os aspectos da súa carreira. Big Black organizou as súas xiras, pagou as gravacións e rexeitou asinar contratos, evitando moitos dos símbolos corporativos das bandas de rock. Este feito tivo un impacto moi significativo na evolución estética e política da música rock independente.
Ademais dos dous álbums de estudio, Big Black editou dous álbums en directo, dous recompilatorios, catro EPs e cinco sinxelos, todos eles a través de selos independentes. A meirande parte do catálogo da banda mantívose impresa a través da discográfica Touch and Go Records durante anos tras a súa separación.
Influencia
O estilo agresivo de guitarras e o seu uso de caixa de ritmos de Big Black serviu de precursor para o rock industrial. Esteticamente, os firmes ideais da banda, a independencia incondicional, a insistencia no control creativo, e os seus descarnados temas das súas letras tiveron un significante impacto no desenvolvemento da comunidade rock independente. Albini resumiu varias das principais ideas da banda nestas notas do seu álbum Pigpile:
Arteria colateral externa do dedo índice
miniatura|250px|Arterias da man A arteria colateral externa é unha pequena arteria que abastece o dedo índice da man. É unha rama da arteria radial, que xorde preto da saída da arteria colateral interna, discorrendo coma esta, entre os músculos interóseos dorsais e o adutor do polgar. Avanza por todo o dedo índice onde adoita emitir unha rama para anastomosarse coa arteria colateral interna do dedo polgar e outra cara o arco palmar arterial superficial.
Nalgunhas ocasións, xorde nun tronco común coa arteria colateral interna do dedo polgar, na denominada primeira arteria palmar metacarpiana.
Conflito en Río de Xaneiro en novembro de 2010
miniatura|A policía entre en Vila Cruzeiro miniatura|Autobús destruído durante a ocupación pola policía de Vila Cruzeiro miniatura|Policías entrando no Complexo do Alemão
O Conflito en Río de Xaneiro foron actos de violencia organizada que aconteceron na Rexión Metropolitana do Río de Xaneiro a partir da noite do sábado día 20 de novembro de 2010. Certos xornais e os medios internacionais denominaron a esta situación Guerra do Río de Xaneiro.
Sucesos
Nesa data bandas vencelladas ó tráfico de drogas tentaron promover un roubo colectivo a condutores, fenómeno coñecido na rexión como arrastão, na estrada Río-Magé (tramo da BR-116), en Duque de Caxias, causando a morte dun condutor. Segundo as testemuñas, a tarde do domingo seis homes que portaban rifles abordaron tres automóbiles en Liña Vermella, á altura da estrada Washington Luís. O grupo prendeu lume a dous vehículos e envorcou outro. Na fuga, disparáronlle a un coche oficial do Comando da Aeronáutica. Desde entón foron incendiados polo menos 89 vehículos e 39 sospeitosos morreron nos enfrontamentos. Dos 200 detidos, 70 foron á cadea.
Nunha entrevista co Jornal Nacional, da Rede Globo, o 24 de novembro, o gobernador do estado do Río de Xaneiro, Sérgio Cabral Filho, declarou que pediu o apoio loxístico da Mariña do Brasil, que o ministro de Defensa Nelson Jobim garantiu, nas operacións de represión da vaga de violencia. Recorrer á Mariña para combater o tráfico e o crime nas favelas foi unha decisión inédita no país.
Ghost
Ghost é un grupo de rock sueco formado en Linköping, Suecia, no ano 2006, e liderado polo vocalista Tobias Forge. En 2010 publicaron unha demo de 3 temas seguida dun vinilo de 7" titulado "Elizabeth", e posteriormente o seu álbum de estrea titulado Opus Eponymous, que recibíu varios nomeamentos para os Premios Grammy. O seu segundo álbum Infestissumam publicouse en 2013, estreouse no número un das listas de música en Suecia e gañou o Grammy ó Mellor Álbum de Hard Rock/Metal. O seu terceiro álbum de estudio, Meliora, publicouse en 2015, acadando o número un en vendas en Suecia e o oito nos Estados Unidos. O sinxelo principal deste álbum, "Cirice", gañou o Grammy á mellor actuación de Metal de 2016. O grupo publicou o seu cuarto álbum de estudio en 2018, titulado Prequelle.
Henk Wolf
Hendrikus Abraham Ytsen (Henk) Wolf, nado en Utrecht o 25 de febreiro de 1973, é un lingüista, tradutor e escritor frisón.
Traxectoria
É profesor de lingüística e frisón na Universidade NHL. As súas publicacións lingüísticas tratan principalmente das relacións entre sintaxe e sociolingüística, a orde dos constituíntes en frisón, cambio lingüístico. Tamén publica columnas de divulgación lingüística en  Frysk Deiblêd, Pompeblêden e Doar e presentou en Omrop Fryslân os programas Praat mar Frysk e Skriuw mar Frysk. Wolf escribe tamén sobre e en frisón setentrional, participou no método de aprendizaxe Snååk Frasch realizado pola Fryske Akademy e Afûk e que inclúe un libro mais un vocabulario frisón occidental/frisón setentrional. En 2006 publicou unha colleita de relatos humorísticos, Wûnderaardichheden e unha novela, tamén de ton humorístico, Youmir, Soan fan in Túnslang.
O 5 de abril de 2015 sufriu un accidente de tránsito no seu jeep mentres conducía entre Aldegea e Garyp cando unha galiñola negra pasou voando e feriuno co peteiro no pé e no ollo dereito. Tras unha operación os médicos dixéronlle que ía quedar cego do seu ollo dereito, pero ao cabo dun mes comezou a ver zonas de luz. A súa experiencia neste accidente e na súa rehabilitación contouna no libro en neerlandés Een meerkoet in mijn oog.
Ila akher ezaman
Ila akher ezaman é un filme alxeriano de 2017 dirixido por Yasmine Chouikh. Foi escollido como candidato alxeriano para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 91ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Samael
miniatura|250px|[[Gustave Doré, Xacob loita co anxo Samael (1855).]] miniatura|180px|O anxo da morte. Ilustración de [[Gustave Doré|Paul Gustave Louis Christophe Doré para a obra O corvo, de Edgar Allan Poe]]
Samael (en סַמָּאֵל Sammāʾēl, "veleno de Deus", "cegueira de Deus") raramente escrito como "Smil", "Samil" ou "Samiel", é un arcanxo da mitoloxía e do misticismo xudeu. Foi un anxo que tivo importante participación en certos eventos importantes na narrativa bíblica. Como un anxo, el soamente opera dentro dos límites angostos establecidos polo Creador, sendo considerado polas persoas ora bo, ora malo. O seu nome é formado por dúas partes, o termo סומא, que significa "cego", e o termo אל, que significa "divindade" ou estipula unha relación coa divindade. Segundo algunhas obras da literatura rabínica, identifícase esta personaxe como o anxo da morte, o príncipe dos demos, o anxo que interrompeu o patriarca Abraham cando sacrificaría o seu fillo, o anxo da garda de Esaú e anxo que pelexou ata o albor con Xacob. Foi tamén un dos anxos que descendeu cara a terra antes do diluvio.
847
Véxase tamén
Historia ano a ano
Rui Pedro Silva Costa
Rui Pedro Silva Costa, nado en Vila Nova de Famalicão, Portugal, o 20 de febreiro de 1996, coñecido futbolisticamente como Rui Costa, é un futbolista portugués que xoga de dianteiro no CD Santa Clara da Primeira Liga.
Traxectoria
Formouse nas categorías inferiores do FC Famalicão, do Vitória de Guimarães e do Varzim Sport Club. Debutou como profesional nas filas do Varzim Sport Club, na segunda división portuguesa, onde marcou 14 goles en 41 partidos.
O seu bo nivel chamou a atención do Portimonense, da máxima categoría, que o fichou e cedeu ao Famalicão, tamén de segunda. Alí seguiu cos bos rexistros (12 goles en 19 partidos) durante a primeira volta e o Portimonense decidiu repescalo no mercado de inverno da tempada 2017-18, cando deu o salto á Liga NOS. Alí, con todo, apenas tivo oportunidades e só xogou 15 minutos nun partido contra o Moreirense.
En 2018 fichou por tres tempadas co FC Porto, que o incorporou ao seu filial, en segunda. Cos "dragóns", con todo, non acadou o seu mellor nivel, xogando só 20 partidos nos que anotou tres goles durante a tempada 2018-19.
En xullo de 2019, o xogador chegou ao AD Alcorcón cedido polo FC Oporto "B" para xogar na Segunda División durante a tempada 2019-20. En setembro de 2020 desvinculouse do Alcorcón e asinou por dous anos co Deportivo da Coruña da Segunda División B. Con todo, chegou ao equipo fóra de forma física e o 1 de febreiro de 2021, tras xogar só 9 partidos e non marcar ningún gol, o seu contrato foi rescindido, fichando a continuación polo Santa Clara dos Azores.
Dálmata
miniatura|dereita|250px|Dálmata Dálmata é unha raza canina cuxa característica principal é a súa pel cuberta por manchas, que, a pesar da crenza popular, non teñen por que ser negras, pois tamén os hai con manchas marelas e marróns e posibelmente noutras cores ou combinacións como consecuencia de fallos xenéticos. Ao nacer, a cría non ten manchas, e conforme vai medrando estas van aparecendo ao correr de todo o corpo, un proceso que remata arredor do primeiro ano de vida do animal.
Carl Perkins
miniatura|A canción "Dixie Fried" de Carl Perkins. Carl Lee Perkins (9 de abril de 1932 - 19 de xaneiro de 1998) foi un músico rockabilly estadounidense que gravou sobre todo no Sun Records Studio de Memphis, Tennessee, onde comezou a traballar no ano 1954. A súa cancións máis coñecida é "Blue Suede Shoes".
Segundo a músico Charlie Daniels, "as cancións de Carl Perkins personifica a época rockabilly, e o son de Carl Perkins personifica o son do rockabilly máis que o de calquera outro involucrado nel, porque el nunca cambiou". As cancións de Perkins foron gravadas por artistas (e amigos) tan influentes como Elvis Presley, The Beatles, Jimi Hendrix e Johnny Cash, feito que consolidou aínda máis o seu lugar na historia da música.
Liga ASOBAL
A Liga ASOBAL, coñecida por motivos de patrocinio como Liga Sacyr Asobal, é a máxima categoría masculina da liga española de balonmán, a competición entre clubs de balonmán máis importante de España. Organizada dende o ano 1990 pola Asociación de Clubs de Balonmán de España (ASOBAL), é a herdeira da antiga División de Honra, que se disputou entre 1959 e 1990.
É considerada por algúns como a mellor liga de balonmán do mundo. Non ten a consideración de Liga profesional, polo que unicamente pode organizar a competición por delegación expresa e baixo a supervisión e control da Real Federación Española de Balonmán (RFEBM), que é quen ostenta a titularidade legal das competencias e a única que lle outorga o carácter de competición oficial.
O FC Barcelona é, con 27 títulos (19 baixo a denominación actual), o club que en máis ocasións gañou a liga ASOBAL. É, xunto co BM Ciudad Real, o único equipo que gañou todos os partidos dunha tempada. Ademais, o Barcelona ten o récord de 146 partidos consecutivos invictos (145 vitorias e un empate), que durou 4 anos, 10 meses e 26 días.
Briord
Briord é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Liga ASOBAL
Equipos participantes
Na tempada 2019-20 os equipos participantes son:
Clasificación histórica
Os equipos que militan na Liga Asobal durante a tempada 2011-12 están sombreados.
A Corna, Buciños, Carballedo
A Corna é un lugar da parroquia de Buciños que se localiza no concello de Carballedo da comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 4 habitantes (2 mulleres e 2 homes).
Petr Zelenka
Petr Zelenka, nado en Praga o 21 de agosto de 1967, é un galardoado dramaturgo e director de teatro e cinema checo. Os seus filmes teñen sido recoñecidos en diversos festivais internacionais como os de Moscova e Rotterdam. En 2008, o seu filme Karamazovi foi o representante oficial da República Checa para os Premios Oscar na categoría de mellor película de fala non inglesa.
A Corna, Buciños, Carballedo
Toponimia
O nome é un fitónimo que deriva do latín : cerdeira brava, sanguiño.
Colgado por ti
Colgado por ti é o terceiro e último disco en estudio dos vitorianos Cicatriz.
Petr Zelenka
Traxectoria
Un traballo notable dos seus primeiros anos é a comedia negra Příběhy obyčejného šílenství (2004), dirixida en Dejvické divadlo. Recibiu o Premio Alfréd Radok ao mellor filme. A película foi posteriormente posta en escena noutros teatros checos, así como en Polonia, Hungría, Eslovaquia, Eslovenia e Alemaña. Foi tamén publicada en inglés e traducida ao ruso.
Colgado por ti
A banda métese de cheo no xénero heavy/hard-rock mostrado no anterior disco, 4 años, 2 meses y 1 día, incluso fan thrash metal no tema "Vicio en el servicio". Tamén regravaron o tema "Aprieta el gatillo", aparecido no primeiro disco Inadaptados (aínda que con distinto nome, "Enemigo público", nunha versión máis completa e elaborada que a antiga.)
Petr Zelenka
Traxectoria
En 2005 Zelenka adaptou a comedia ao cinema, titulada Příběhy obyčejného šílenství e que gañou dous premios no 2006 e que foi nomeada a outros seis premios. A súa segunda obra salientable é Teremin, inspirada na vida do inventor ruso Léon Theremin.
Colgado por ti
Por primeira vez gravaron un tema instrumental, "Instrumental", composta polo batería Pedro Landatxe e o guitarrista Goar Iñurrieta.
Petr Zelenka
Traxectoria
O seu filme de 2008 Karamazovi foi a candidata oficial da República Checa para os Premios Óscar na categoría de mellor filme internacional.
O seu anuncio electoral de 2010 "Přemluv bábu a dědu" causou controversia e críticas ao ser considerado ofensivo cara as persoas maiores, e "unha copia imperfecta do video stand-up de Sarah Silverman".
4 años, 2 meses y 1 día
4 años, 2 meses y 1 día é o título do segundo álbum do grupo de rock do País Vasco Cicatriz.
Foi o primeiro disco que sacaron despois do accidente de moto do seu cantante Natxo Etxebarrieta e foi gravado en Londres nos estudios Von's Recording coa indemnización de Natxo. Este traballo tamén foi o primeiro que gravou o novo guitarrista Goar Iñurrieta, introducindo un estilo máis heavy e hard rockeiro nas cancións.
O disco está dedicado na memoria do primeiro guitarrista da banda, Pepin, quen falecera recentemente por sobredose de heroína.
Lista de cancións
(Cicatriz) (P. Landatxe/G. Iñurrieta) (Los Betos/G. Iñurrieta) (Mamen Rodrigo/P. Landatxe) (Mamen Rodrigo/G. Iñurrieta) (J.J. Eguizalde/G. Iñurrieta) (N. Etxebarrieta/G. Iñurrieta) (P. Landatxe/G. Iñurrieta) (J.J. Eguizalde/P. Landatxe) (Cicatriz/G. Iñurrieta) (N. Etxebarrieta/P. Landatxe/J.L. Rodrigo/J. Arteaga)