cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Accidente de Chernóbil
Experimento e estoupido
Á 1:23:40, como rexistrou o sistema centralizado de control SKALA, iniciouse un apagado de emerxencia (ou SCRAM) do reactor, que sen querer provocou o estoupido. O SCRAM iniciouse cando o botón EPS-5 (tamén coñecido como botón AZ-5) do sistema de protección de emerxencia do reactor foi presionado: este insería todas as barras de control, incluídas as manuais que se retiraran anteriormente incautamente. A razón pola que o botón EPS-5 foi presionado non se coñece, se se fixo como medida de emerxencia ou sinxelamente como un método rutineiro de apagar o reactor unha vez completado o experimento. Existe a opinión de que o apagado puido ser ordenado como unha resposta ao rápido aumento de potencia inesperado, aínda que non existen datos rexistrados que proben de xeito concluínte esta afirmación. Tamén se suxeriu que o botón non foi presionado, e no seu lugar o sinal foi producido automaticamente polo sistema de protección de emerxencia; porén, o SKALA rexistrou claramente un sinal de parada de emerxencia manual. A pesar disto, a pregunta de cando ou incluso se o botón EPS-5 foi premido ten sido obxecto de debate. Hai afirmacións de que a activación foi causada pola rápida aceleración de enerxía ao inicio, outras que din que o botón non foi presionado ata que o reactor comezou autodestruírse pero outras afirman que isto sucedeu antes e nunhas condicións de calma. Despois de que se premese o botón EPS-5, comezou a inserción das barras de control no núcleo do reactor. O mecanismo de inserción das barras moveunas a unha velocidade de 0,4 m/s, polo que tardaron de 18 a 20 segundos en percorrer toda a altura do núcleo, uns 7 metros. Un problema máis grande foi o deseño defectuoso das puntas de grafito das barras de control, que inicialmente desprazaron o refrixerante antes de inserir material absorbente de neutróns para ralentizar a reacción. Como resultado, o SCRAM realmente incrementou a taxa de reacción na metade inferior do núcleo.
Un segundo estoupido, aínda máis potente, ocorreu dous ou tres segundos despois do primeiro; as evidencias indican que foi resultado dunha excursión nuclear. A excursión nuclear dispersou o núcleo e finalmente rematou coa reacción nuclear en cadea. Porén, había agora un incendio de grafito, contribuíndo en gran medida á propagación de material radioactivo e á contaminación das zonas periféricas. Houbo varias hipóteses iniciais sobre a natureza do segundo estoupido. Segundo unha opinión, o segundo estoupido foi causado polo hidróxeno producido xa pola reacción do vapor de circonio sobrequecido ou ben pola reacción do grafito incandescente co vapor que producía hidróxeno e monóxido de carbono. Outra hipótese apuntaba a que o segundo estoupido foi un estoupido térmico do reactor como resultado do escape incontrolado de neutróns rápidos causado pola perda total de auga no núcleo do reactor. Unha terceira teoría era que o estoupido o causou o vapor. Segundo esta versión, o fluxo de vapor e a presión do mesmo causou toda a destrución que seguiu á expulsión dunha substancial parte de grafito e combustible.
Porén, a proporción de isótopos radioactivos de xenon liberados durante este evento proporciona unha evidencia convincente de que o segundo estoupido era enerxía nuclear transitoria. Esta liberou 40 GJ de enerxía, o equivalente a unhas 10 toneladas de TNT. As análises indican que a excursión nuclear limitouse a unha pequena porción do núcleo.
Contrariamente ás normas de seguridade usouse betume, un material combustible, na construción do teito do edificio do reactor e da sala de turbinas. O material expulsado iniciou polo menos cinco lumes no teito do adxacente reactor 3, que aínda estaba operativo. Era imperativo apagar eses lumes e protexer os sistemas de refrixeración do reactor 3. Dentro deste reactor, o xefe da quenda de noite, Yuri Bagdasarov, quixo parar o reactor inmediatamente, pero o enxeñeiro xefe Nikolai Fomin non llo permitiu. Os operarios recibiron respiradores e tabletas de ioduro de potasio e díxoselles que seguisen traballando. Ás 05:00, porén, Bagdasarov decidiu pola súa conta apagar o reactor, deixando só alí aos operadores que tiñan que traballar nos sistemas de refrixeración de emerxencia.
Niveis de radiación
Niveis aproximados de radiación en diferentes puntos pouco despois de que se producisen os estoupidos :
Čakovec
Čakovec é unha cidade do norte de Croacia, a segunda máis setentrional do país. Está situada na zona central da rexión de Međimurje, entre os ríos Mura e Drava. Segundo o censo do ano 2001 a súa poboación é de 15790 habitantes. Destes, a maioría étnica son os croatas e os romaneses católicos. Hai tamén minorías de serbios e eslovenos.
Accidente de Chernóbil
Xestión inmediata da crise
Os niveis de radiación nas zonas máis afectadas do edificio do reactor estimouse que eran de 5,6 roentgens por segundo (R/s) (1,4 miliamperios por quilogramo), equivalente a máis de 20 000 roentgens por hora. A dose letal está sobre os 500 roentgens (0 13 coulombs por quilogramo) por riba das 5 horas, polo que nalgunhas zonas, os traballadores desprotexidos recibiron doses fatais en minutos. Porén, un dosímetro capaz de medir ata os 1 000 R/s (0,3 A/kg) era inaccesible debido ao estoupido, e outro fallou cando se acendeu. Todos os dosímetros restantes tiñan límites de 0,001 R/s (0,3 µA/kg) e polo tanto daban lecturas "fóra de escala". Polo tanto, o persoal do reactor só podía determinar que os niveis de radiación estaba nalgúns lugares por riba de 0,001 R/s (3,6 R/h, ou 0,3 µA/kg), mentres que os verdadeiros niveis eran moito máis elevados nalgunhas áreas.
Debido ás lecturas inexactas á baixa, o xefe do persoal do reactor Alexander Akimov asumiu que este estaba intacto. A evidencia das pezas de grafito e do combustible estendidas polos arredores do edificio foi ignorada, e as lecturas doutro dosímetro traído sobre as 04:30 foron depreciadas ao asumir que este era defectuoso. Akimov quedou co seu persoal no edificio do reactor ata a mañá, intentando bombear auga no reactor. Ningún deles levaba ningún tipo de protección. Moitos, incluído Akimov, morreron pola exposición á radiación nas seguintes tres semanas.
Contención do lume
Grigorii Khmel, o condutor dun dos camións de bombeiros, posteriormente describiu o que pasou:
Porén, Anatoli Zakharov, un bombeiro que levaba en Chernóbil dende 1980, ofrece unha descrición diferente:
Vinte anos despois di desastre, dixo que os bombeiros da estación nº 2 eran conscientes dos riscos.
A prioridade inmediata era apagar os lumes do tellado da central e da zona ao redor do edificio do reactor 4 para protexer o reactor 3 e manter os seus sistemas de refrixeración intactos. Os lumes apagáronse ao redor das 5:00, pero moitos dos bombeiros recibiron altas doses de radiación. O lume dentro do reactor 4 continuou ardendo ata o 10 de maio; é posible que máis da metade do grafito se queimase. O incendio apagouse nun esforzo combinado entre helicópteros que lanzaron ao redor de 5 000 toneladas métricas de area, chumbo, arxila e boro (para absorber neutróns) no interior do reactor incendiado e a inxección de nitróxeno líquido. Agora sábese que practicamente ningún dos elementos absorbentes de neutróns alcanzou o núcleo.
Das testemuñas dos bombeiros implicados antes de morrer (como aparece na serie de televisión da CBC Witness), un describe a súa experiencia sobre a radiación dicindo que "sabía como metal", e tiña unha sensación semellante á de ter agullas por toda a cara.
O estoupido e o lume guindaron partículas quentes do combustible nuclear e tamén produtos da fisión moito máis perigosos, isótopos radioactivos como cesio-137, iodo-131, estroncio-90 e outros radioisótopos, cara o aire: os residentes das zonas dos arredores observaron a nube radioactiva a noite do estoupido.
Evacuación de Pripyat
miniatura|250px|Vista da cidade abandonada de Pripyat no 2002 O cidade próxima de Pripyat non foi evacuada inmediatamente despois do accidente, A poboación da Unión Soviética non foi informada do desastre ata o día 29 de abril. Durante ese tempo, todas as emisoras de radio que pertencían ao estado foron substituíndo a súa programación por música clásica, que era un método común de prepararse para o anuncio público dunha traxedia. Os equipos de científicos estaban preparados e postos en alerta agardando instrucións.
A comisión de goberno foi creada coa tarefa de investigar o accidente. Foi dirixida por Valeri Legasov, que chegou a Chernóbil na tarde do 26 de abril. Cando Legasov chegou, morreran xa dúas persoas e 52 recibiran atención médica no hospital. Esa madrugada, máis de 24 horas despois do estoupido, a comisión de Legasov tiña bastantes evidencias de que os altos niveis de radiación estaban causando bastantes casos de exposición á radioactividade. Debido a estas evidencias, a comisión recoñeceu a destrución do reactor e ordenou a evacuación de Pripyat.
A evacuación comezou ás 14:00 do 27 de abril. Co fin de acelerar o proceso, aos residentes se lles dixo que levasen só o necesario, xa que segundo as autoridades só estarían fóra uns tres días. Como resultado, a meirande parte dos residentes deixaron as súas pertenzas, que aínda están alí na actualidade. Hoxe en día segue habendo unha zona de exclusión de 30 quilómetros ao redor da central.
Risco de estoupido de vapor
Dous pisos de piscinas baixo o reactor funcionaban como unha reserva de auga para as bombas de refrixeración de emerxencia, e como un sistema de supresión de presión capaz de condensar vapor no caso dunha pequena ruptura do conduto de vapor; o terceiro piso por riba deles, debaixo do reactor, servía como túnel de vapor. No caso da ruptura dunha tubaxe, O vapor veríase obrigado a circular por este nivel de condución e escapar a través dunha capa de auga, o que reduciría a súa perigosidade. O soto e as piscinas estaban inundados debido á ruptura das bombas de auga refrixerante e pola acumulación da auga lanzada polos bombeiros. Este feito constituía agora un serio risco que podía conducir a un estoupido de vapor. O grafito, combustible e outros materiais que estaban por riba ardendo, a máis de 1 200 °C, comezaron a queimar o piso do reactor e a mesturarse co formigón fundido procedente do seu revestimento, creando corium, un material radioactivo semilíquido comparable á lava. Se esta mestura derretía o piso e chegaba ás piscinas de auga, temíase que puidese levar a un importante estoupido de vapor que podería expulsar máis material radioactivo do reactor. Fíxose entón necesario baleirar a piscina.
A piscina burbulleante podía ser drenada abrindo as súas comportas. Voluntarios equipados con traxes de mergullador entraron na auga radioactiva e conseguiron abrir as comportas. Estes foron os enxeñeiros Alexei Ananenko (quen sabía onde estaban as válvulas) e Valeri Bezpalov, acompañados por un terceiro home, Boris Baranov, quen lles proporcionaría luz cunha lámpada, aínda que a lámpada fallou e tiveron que atopar as válvulas ás apalpadas ao longo dunha tubaxe. Todos regresaron á superficie e segundo Ananenko, os seus colegas saltaron de alegría ao saber que conseguiran abrir as válvulas. A pesar do seu bo estado despois de rematar a tarefa, os tres sufriron enfermidades producidas pola radiación, e polo menos dous deles, Ananenko e Bezpalov, morreron posteriormente. Algunhas fontes afirman incorrectamente que morreron na central. É probable que a intensa radiación alfa hidrolizase a auga, xerando peróxido de hidróxeno (H2O2) de baixo pH, solución semellante a un oxidante acedo. A conversión da auga da piscina de burbullas en H2O2 confírmase pola presenza nas lavas de Chernóbil de estudtita e metaestudtita, os únicos minerais que conteñen peróxido.
As bombas dos bombeiros foron usadas para drenar o soto. A operación non se completou ata o 8 de maio, despois de que se bombeasen 20 000 toneladas métricas de auga radioactiva.
Sen a piscina de burbullas, era menos que a fusión do núcleo producise un potente estoupido de vapor. Para iso, o núcleo fundido tería agora que acadar o nivel freático por debaixo do reactor. Para reducir a probabilidade disto, decidiuse conxelar a terra baixo o reactor, o que tamén estabilizaría os cimentos. Usando un equipo de perforación de pozos petrolíferos, a inserción de nitróxeno líquido comezou o 4 de maio. Estimouse que se precisarían 25 toneladas métricas por día para manter o chan conxelado a −100 °C. Esta idea foi rexeitada ao pouco tempo, e a sala do fondo onde se instalara o sistema de refrixeración encheuse con cemento.
Retirada dos cascallos
A peor parte dos cascallos radioactivos recolleuse dentro do que quedaba do reactor. Estes foron recollidos con pas por liquidadores que levaban pesados equipos de protección (denominados "bio-robots" polos militares); estes traballadores só podían pasar un máximo de 40 segundos de cada vez traballando nos tellados dos edificios circundantes, debido ás extremadamente altas doses de radiación emitidas polos bloques de grafito e outros restos. O propio reactor foi cuberto con sacos de area, chumbo e ácido bórico lanzados dende helicópteros: ao redor de 5 000 toneladas métricas de material foi tirado durante a semana que seguiu ao accidente. Nese momento aínda había medo de que o reactor puidese re-entrar nunha reacción en cadea auto-sostida e estoupar novamente, e foi planeada unha nova estrutura de contención para previr que a choiva entrase e desencadease un estoupido, e para evitar unha maior liberación de material radioactivo. Esta foi a maior tarefa de enxeñería civil da historia, involucrando a un cuarto de millón de traballadores da construción, os cales acadaron os seus límites oficiais de por vida de radiación. En decembro de 1986, un gran sarcófago de cemento foi levantado para selar o reactor e o seu contido.
Moitos dos vehículos usados polos "liquidadores" continúan aparcados nun campo na zona de Chernóbil.
Durante a construción do sarcófago, un equipo científico entrou no reactor como parte dunha investigación para localizar e conter combustible nuclear para que non puidese producir outro estoupido. Estes científicos recolleron manualmente as barras de combustible frías, pero o núcleo aínda continuaba emanando moita calor. Os índices de radiación en distintas partes do edificio foron monitorizados facendo buratos no reactor e inserindo longos tubos de metal cos detectores. Os científicos estiveron expostos a altos niveis de radiación e de po radioactivo. Despois de seis meses de investigación, en decembro de 1986, descubriron coa axuda dunha cámara manexada por control remoto unha masa intensamente radioactiva no soto da unidade 4, de máis de dous metros de ancho e centos de toneladas de peso, á cal bautizaron como "o pé de elefante" pola súa forma arrugada. A masa estaba composta por area, cristal e gran cantidade de combustible nuclear que escapara do reactor. Sacouse en conclusión que non representaba un risco adicional de estoupido.
Erro dos operarios
Houbo dúas explicacións oficiais do accidente: a primeira, que máis tarde recoñeceuse como errónea, foi publicada en agosto de 1986 e efectivamente culpou aos operadores da central. Para investigar as causas do accidente, o OIEA (Organismo Internacional de Enerxía Atómica) creou un grupo coñecido como o Organismo Internacional Asesor en Seguridade Nuclear, que no seu informe de 1986, INSAG-1 (polas súas siglas en inglés), no seu conxunto apoiaba este punto de vista, baseado nos datos proporcionados polos soviéticos e polas declaracións orais dos especialistas. Neste punto de vista, o accidente foi producido por graves violacións das normas de funcionamento e os regulamentos. "Durante a preparación e proba da turbina o persoal desconectou unha serie de sistemas de protección técnicos e violou as disposicións operativas máis importantes de seguridade para a realización dun exercicio técnico". O erro dos operadores foi probablemente debido á súa falta de coñecemento de física de reactores nucleares e de enxeñería, así como á falta de experiencia e formación. Segundo estas alegacións, no momento do accidente o reactor estaba sendo operado con moitos sistemas de seguridade claves apagados, sobre todo o Sistema de Refrixeración de Emerxencia do Núcleo, o sistema de control automático local, e o sistema de redución de potencia de emerxencia. O persoal non tiña un coñecemento suficientemente detallado dos procedementos técnicos en relación ao reactor nuclear, e ignoraron constantemente as regulación para acelerar a realización da proba.
Nesta análise das causas, as deficiencias no deseño do reactor e nas normas de funcionamento que fixeron posible o accidente deixáronse de lado e só se mencionaron casualmente. Graves irregularidades de procedemento tamén axudaron a facer o accidente posible. Unha foi a insuficiente comunicación entre os oficiais de seguridade e os operarios a cargo do experimento. Os operarios do reactor desconectaron sistemas de seguridade dos xeradores onde se realizaba a proba. O ordenador principal de proceso, SKALA, estraba traballando de tal xeito que o ordenador de control non puido apagar o reactor ou incluso reducir a potencia. Normalmente o reactor podería ter empezado a introducir todas as barras de control. O ordenador tamén podería iniciar o d the "Sistema de Protección de Emerxencia do Núcleo" que introduce 24 barras de control na zona activa en 2,5 segundos, o que seguía sendo lento para os estándares de 1986. Todo o control foi transferido do ordenador de proceso aos operarios humanos.
Esta opinión reflíctese en numerosas publicacións e en obras artísticas sobre o accidente de Chernóbil que aparecer inmediatamente despois da catástrofe, e durante moito tempo mantívose como principal causa entre o público e as publicacións populares.
Deficiencias no deseño e nas instrucións de funcionamento
En 1991, unha comisión do Comité Estatal para a Supervisión da Seguridade na Industria e a Enerxía Nuclear soviética volveu a avaliar as causas e circunstancias do accidente de Chernóbil e chegou a novas conclusións. Baseado nisto, en 1992 o Grupo Asesor de Seguridade Nuclear do OIEA publicou un informe adicional, INSAG-7, que revisaba "aquela parte do informe INSAG-1 na cal a atención primaria dáse ás causas do accidente", e incluíu o informe da Comisión Estatal soviética como Apéndice I. Neste informe da INSAG, moitas das acusacións iniciais contra o persoal pola violación das regulacións recoñecéronse erróneas, baseadas en información obtida incorrecta en agosto de 1986, ou menos relevantes. Este informe reflectía outro punto de vista das principais razóns que levaron ao accidente, presentado no Apéndice I. Segundo a informe, as accións dos operarios ao apagar o Sistema de Emerxencia de Refrixeración do Núcleo, interferindo coa configuración do equipo de protección, e bloqueando o nivel e a presión no tambor separador non contribuíu á causa orixinal do accidente e á súa magnitude, a pesar que que puidese cometerse unha violación do regulamento. O apagado do sistema de emerxencia deseñouse para previr que as dúas turbinas xeradoras se parasen non era unha violación das regulacións.
Segundo o informe INSAG-7, as principais razóns do accidente atópanse nas peculiaridades da física e na construción do reactor. Hai polo tanto dúas razóns :
Outras deficiencias, ademais destas, foron atopadas no deseño do reactor RBMK-1000, ademais de non cumprir algúns estándares e requisitos de seguridade dos reactores nucleares.
Propagación de substancias radioactivas
Liberouse 400 veces máis material radioactivo que na bomba atómica de Hiroshima. Aproximadamente 100 000 km² de terra foi contaminada pola chuvia, sendo as rexións máis afectadas Belarús, Ucraína e Rusia. Menores niveis foron detectados por toda Europa coa excepción da Península Ibérica.
As primeiras evidencias de que unha liberación de gran cantidade de material reactivo estaba afectando a outros países non chegaron de fontes soviéticas, senón de Suecia, onde na mañá do 28 de abril os traballadores da central nuclear de Forsmark (a uns 1 100 km de Chernóbil) atoparon partículas radioactivas na súa roupa. Foi a busca por parte de Suecia da fonte de radioactividade, despois de descartar que houbese fugas na súa planta, a que na tarde do 28 de abril levou ao primeiro sinal dun problema nuclear serio no oeste da Unión Soviética. Polo tanto, a evacuación de Pripyat o 27 de abril, 36 horas despois dos estoupidos iniciais, silenciouse completamente antes de que o desastre se coñecese fóra da Unión Soviética. O aumento dos niveis de radiación xa se medira neses momentos en Finlandia, pero a folga da administración pública atrasou a súa publicación.
A contaminación do accidente de Chernóbil dispersouse irregularmente dependendo das condicións meteorolóxicas, pero a forza aérea soviética fixo que chovese sobre Belarús para descargar as partículas radioactivas das nubes e evitar que chegase a zonas máis poboadas. Informes de científicos soviéticos e occidentais indican que Belarús recibiu ao redor do 60 % da contaminación que caeu sobre a antiga Unión Soviética. Porén, o informe TORCH de 2006 afirma que a metade das partículas volátiles aterraron fóra de Ucraína, Belarús e Rusia. Unha grande área de Rusia ao sur de Bryansk tamén resultou contaminada, ao igual que partes do noroeste de Ucraína. Os estudos realizados nos países veciños indican que ao redor dun millón de persoas puideron resultar afectadas pola radiación.
Datos publicados recentemente dun programa de monitoreo a longo prazo (o Korma-Studie) amosan un descenso da exposición á radiación interna nos habitantes da rexión de Belarús próxima á cidade de Homieĺ. Incluso é posible que se poidan habitar áreas prohibidas, sempre que as persoas sigan unhas certas normas con respecto á súa dieta.
Emisión radioactiva
Como en moitas outras emisións de radioactividade ao medio ambiente, a emisión de Chernobyl foi dominada polas propiedades físicas e químicas dos elementos radioactivos do núcleo. Mentres que a poboación xeral adoita a percibir o plutonio como un combustible nuclear particularmente perigoso, os seus efectos son case eclipsados polos dos seus produtos de fisión. Especialmente perigosos son as partículas altamente radioactivas que se acumulan na cadea alimentaria, como poden ser algúns isótopos de iodo e estroncio.
Dous informes da emisión de radioisótopos están dispoñibles, un da oficina de información científica e técnica estadounidense e outro máis detallado da Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico, ambos os dous de 1998. En distintos momentos despois do accidente, diferentes isótopos foron responsables da meirande parte das doses externas. A dose calculada foi a da irradiación gamma externa recibida por unha persoa ao aire libre. A recibida por unha persoa no interior é moito máis difícil de estimar.
Todos os gases nobres, incluídos cripton e xenon, que estaban no reactor foron lanzados inmediatamente á atmosfera no primeiro estoupido de vapor.
Ao redor de 1760 PBq ou 400 kg de I-131, o 55 % do iodo radioactivo no reactor, foi emitido, como unha mestura de vapores, partículas sólidas e compoñentes orgánicos de iodo.
O cesio (85 PBq Cs-137) e o telurio foron liberados en forma de aerosol.
Unha estimación inicial do combustible emitido ao medio ambiente foi de 3 ± 1,5 %; esta foi posteriormente revisada a 3,5 ± 0,5 %. Isto corresponde á emisión á atmosfera de 6 toneladas de combustible fragmentado.
Dous tamaños de partículas foron liberadas: partículas pequenas de 0,3 a 1,5 micrómetros (diámetro aerodinámico); e partículas grandes de 10 micrómetros. As partículas grandes contiñan ao redor de entre o 80 % e o 90 % dos radioisótopos non volátiles emitidos de circonio-95, niobio-95, lantanio-140, cerio-144 e os elementos transuránicos, incluídos neptunio, plutonio e os actínidos minoritarios, incrustados nunha matriz de óxido de uranio.
Saúde dos traballadores e da poboación local
A raíz do accidente, 237 persoas sufriron enfermidades por radiación aguda, dos cales 31 morreron nos primeiros tres meses. Moits destes foron bombeiros e traballadores de rescate intentando manter o accidente baixo control, os cales non eran plenamente conscientes da perigosa exposición á radioactividade que había no fume. Nun informe da OMS do 2006 elaborado polo grupo de expertos do Chernobyl Forum, afirmábase que dos 237 traballadores de emerxencias aos que se lles diagnosticara envelenamento por radiación, este foi identificado como a causa da morte de 28 deles nos primeiros meses despois do desastre. Non houbo máis mortes identificadas, na poboación xeral afectada polo accidente, que fosen causadas por envelenamento por radiación. Dos 72 000 traballadores rusos de emerxencias que foron estudados, 216 mortes non producidas por cancro, entre 1991 e 1998 foron atribuídas ao desastre. O período de latencia para cancros sólidos causados pola exposición excesiva á radiación é de 10 ou máis anos; polo que no momento da realización do informe da OMS este non pasara, polo que as mortes por cancros deste tipo non eran maiores que a media. Ao redor de 135 000 persoas foran evacuadas da zona, incluídos os 50 000 habitantes de Pripyat.
Ríos, lagos e encoros
A central nuclear de Chernobyl está localizada ao lado do río Pripyat, que desemboca no sistema de presas do río Dnipro River, un dos maiores sistemas de auga superficial de Europa. A contaminación radioactiva dos sistemas acuáticos polo tanto converteuse nun gran problema nas consecuencias inmediatas ao accidente. Nas áreas máis afectadas de Ucraína, os niveis de radioactividade (particularmente de I-131, Cs-137 e Sr-90) na auga potable foi motivo de preocupación durante os meses posteriores ao accidente. Despois deste período inicial, porén, a radioactividade en ríos e encoros estivo xeralmente por debaixo dos límites de seguridade para a auga destinada ao consumo humano.
A bio-acumulación de radioactividade nos peixes en moitos casos foi significativamente superior aos niveis máximos establecidos para o seu consumo. Os niveis de referencia máximos para radiocesio nos peixes varía segundo o país, pero na Unión Europea ese valor está sobre os 1 000 Bq/kg. No encoro de Kíiv, en Ucraína, as concentracións nos peixes eran de varios miles de Bq/kg nos anos posteriores ao accidente. En pequenos lagos "pechados" de Belarús e na rexión rusa de Bryansk, as concentracións en varias especies de peixes variaban dos 100 aos 60 000 Bq/kg durante o período que vai de 1990 a 1992. A contaminación dos peixes causou preocupación durante pouco tempo en partes do Reino Unido e Alemaña e nun período de tempo máis amplo (de meses e incluso anos) na áreas afectadas de Ucraína, Belarús e Rusia, así como nalgunhas zonas de Escandinavia.
Chernóbil despois do desastre
Despos do accidente xurdiron preguntas sobre o futuro da planta e o seu eventual destino. Os traballos nos reactores inacabados 5 e 6 detivéronse tres anos máis tarde. Porén, os problemas na planta de Chernóbil non remataron co accidente do reactor 4. Este foi selado e 200 metros cúbicos de formigón colocáronse entre o lugar do accidente e os edificios operacionais. O goberno ucraíno continuou mantendo os tres reactores restantes operativos debido a escaseza de enerxía do país. En 1991 incendiouse o edificio da turbina do reactor 2, e as autoridades declararon que non se podía reparar e parou a súa actividade. O reactor 1 foi dado de baixa en novembro de 1996 como parte dun contrato entre o goberno ucraíno e organizacións internacionais como a Axencia Internacional de Enerxía Atómica, para rematar as operacións na planta. O 15 de decembro do 2000, o entón presidente Leonid Kuchma en persoa apagou o reactor 3 nunha cerimonia oficial, cesando así totalmente as actividades da planta.
No ano 2011, Ucraína planeou abrir a zona selada ao redor do reactor de Chernóbil para os turistas.
Cruzamento léxico
O cruzamento léxico é un procedemento de formación de novos vocábulos no que dous elementos ou formas lingüísticas, que se inflúen mutuamente por semellanza de sons ou de sentido, se combinan para dar lugar a unha palabra nova.
Contaminación e cruzamento léxico
Aínda que adoita ser presentado como un caso de contaminación lingüística, do que se diferencia con dificultade, nesta última hai un determinante que apenas muda o seu corpo fonético, pola influencia recibida. Así en casos de contaminación exemplificados por Edwin B. Williams, as alteracións son mínimas: estrela que deriva do latín *stellam sufriu a contaminación de astro (< astrum), apenas no -r-; ou amañecer do latín *admanescere leva o -ñ- por influxo de mañá (< *maneanam).
Por contra o cruzamento léxico orixina un novo vocábulo no que, ás veces, resulta complicado adiviñar cales son os elementos formantes, aínda que proveñen de ambos (ou dun terceiro). O adxectivo do galego (porco) silleiro "o que ten o lombo levantado" é posibelmente explicábel como un cruzamento do latín cingulum "cinto" e máis (porcus) singularis, este literalmente "porco solitario" (orixe do francés sanglier "xabarín" e do galego senlleiro).
Gustavo Balza
Gustavo Balza Gámez, nado en Caracas, Venezuela, en 1965, é un director de cine venezolano actualmente residente en Galicia.
Traxectoria
Gustavo Balza estudou xornalismo na Universidade Central de Venezuela e despois, en 1990, diplomouse na especialidade de dirección na Escuela Internacional de Cine y Televisión (EICTV), de San Antonio de los Baños, provincia de Artemisa, Cuba.
Desde principios da última década do século XX, Balza traballou como axudante de dirección e de produción en diversos filmes. Tamén realizou varias curtametraxes de ficción e publicitarias.
Producido polo Centro Nacional Autónomo de Cinematografía e a entidade francesa Fonds Sud Cinema, o filme Caracas, amor a muerte (2000) foi a primeira longametraxe de ficción de Gustavo Balza, quen tamén coescribiu a película xunto con Armando Coll. Se non fose polo seu título, que especifica o espazo onde transcorre a acción, Caracas, amor a muerte pode ocorrer en calquera cidade latinoamericana (nalgúns países chamouse El valle), onde unha adolescente embarazada se debate entre abortar ou dar a luz un bebé non desexado. O pai, un mozo violento, e o cura, opóñense ao aborto; e a súa avoa quere impedir que se repita a historia das mulleres da familia. Ninguén pensou que a futura nai é a única que ten o dereito a decidir con liberdade.
A finais de 2001, Balza trasladouse a Galicia, á Coruña. No país traballa como director de series e películas para a televisión.
Dirixiu o telefilme Secuestrados en Xeorxia (2001), varios capítulos das series de televisión As leis de Celavella (2004-2005) e Os Atánticos (2007), e foi axudante de dirección de Antón Dobao no telefilme O bosque de Levas (2006), de Manuel Martín Cuenca en O Tesouro (2007), e de Rodrigo Rodero na longametraxe El Idioma Imposible (2009). En 2011 dirixiu Doentes, mellor longametraxe de ficción na décima edición dos Premios Mestre Mateo, e dous anos máis tarde foi xefe de produción por Venezuela en Libertador, unha coproducción internacional sobre la vida de Simón Bolívar.
Omar Rodríguez-López
Biografía
Omar Rodriguez naceu en Porto Rico e medrou en El Paso, Texas, pero pasou parte dos seus primeiros anos en Carolina do Sur. Comezou a tocar o baixo aos 12 anos, pero con 15 cambiouse á guitarra. Nese tempo coñeceu ao seu amigo Cedric Bixler, mentres practicaba con Paul Hinojos. Dende entón Omar pasou a meirande parte da súa carreira vivindo e traballando con Cedric. Durante ese tempo colaborou frecuentemente cos seus amigos e futuros compañeiros de banda de El Paso, entre os que estaban Paul Hinojos, Cedric Bixler-Zavala, Julio Venegas e Jeremy Michael Ward.
Omar uniuse a At the Drive-In como baixista e facendo as segundas voces. Antes de asinar un contrato coa Flipside para gravar Acrobatic Tenement coa banda, el era o encargado do baixo, pero despois cambiou á guitarra. Mentres empezaba con At the Drive-In, tivo traballos como vendedor, secretario e incluso se sacaba algúns cartos trapicheando con drogas.
Omar comezou a súa carreira musical aos 15 anos cando se converteu no cantante da banda hardcore de El Paso, Startled Calf, de 1990 a 1992. Rodríguez-López pasou moito tempo da súa carreira traballando, e a miúdo vivindo. co seu bo amigo Cedric Bixler-Zavala. Mentres aínda tocaban en At the Drive-In, eles formaron un proxecto de dub reggae chamado DeFacto. En 2001 ambos deixaron At the Drive-In, da cal formaban parte dende 1993, nun hiato indefinido para formar The Mars Volta.
O estilo de compoñer e tocar de Rodríguez-López está caracterizado por, á parte doutros factores, disonancias irresoltas (en particular un grande uso do tritono), pasaxes cromáticas e longas improvisacións. É tamén coñecido polo seu grande número de pedais de efectos. Rodríguez-López di ser un ignorante a teoría da música.
O estilo de Rodríguez-López foi moitas veces comparado ao do guitarrista de King Crimson Robert Fripp (que tamén usa tritonos abundantemente). É coñecido que Fripp foi unha imfluencia importante para el. Porén, Rodriguez citou ao pianista de salsa Larry Harlow como a súa principal influencia. Rodriguez cita ao comediante Lenny Bruce, o director de cine Werner Herzog e ao antropologo Carlos Castaneda como outras tres importantes influencias.
Omar Rodriguez-Lopez Quintet
O "Omar Rodriguez-Lopez Quintet" é un proxecto paralelo de Rodríguez-López. Tomando algún tempo libre do seu traballo con The Mars Volta, Rodríguez-López toca en directo con este quinteto, que en 2005 incluíu a tres membros de The Mars Volta: Juan Alderete, Marcel Rodríguez-López e Adrian Terrazas-Gonzales. O álbum auto-tilulado que editaron en 2005 foi gravado case todo en Ámsterdam. O álbum, Omar Rodriguez, está composto por longas e improvisadas cancións con títulos en neerlandés e sen letras.
Despois de rematar o álbum de The Mars Volta Amputechture do 2006, Rodríguez-López colaborou con Damo Suzuki nun EP titulado Please Heat This Eventually. A colaboración inclúe a membros do seu quinteto. f Omar's Quintet. O selo de Omar Gold Standard Labs editou unha edición especial en vinilo en decembro do 2006 e a versión en CD editouse o 23 de xaneiro de 2007.
Pandemia por coronavirus de 2020 en Timor Leste
Marzo
O 21 de marzo de 2020, Timor Leste confirmou o seu primeiro caso de COVID-19, un paciente que acababa de regresar do estranxeiro. Tres semanas despois confirmouse o segundo caso, un cidadán que viaxara dende Timor Occidental.
Casa do Concello de Ponferrada
dereita|miniatura|Fachada do Concello de Ponferrada (século XVII).
A Casa do Concello de Ponferrada é un edificio civil situado na praza do Concello de dita vila, e é a sede do Concello de Ponferrada, onde se achan os órganos de xestión e goberno da cidade.
Pandemia por coronavirus de 2020 en Angola
A pandemia por coronavirus de 2020 en Angola é unha expansión do gromo de COVID-19 que se iniciou en Wuhan, China, en 2019.
Casa do Concello de Ponferrada
Características
O edificio actual construíuse, case na súa totalidade, entre 1692 e 1705, segundo proxecto de Pedro de Arén. Na súa construción traballaron os mestres de cantería Domingo do Campo, Juan Vierna, Diego López, Santiago Gamallo, Lucas González de Pinas, Domingo García e Juan Centeno.
Pandemia por coronavirus de 2020 en Angola
Os dous primeiros casos en Angola confirmáronse o 21 de marzo de 2020. A data do 30 de maio confirmáronse 84 contaxios e catro mortes.
Cronoloxía
O 20 de marzo de 2020 pecháronse todas as fronteiras angolanas por un período de 15 días. O 21 de marzo, o Ministerio de Sanidade confirmou os dous primeiros casos positivos de COVID-19. Ambos acababan de viaxar dende Portugal. O 24 de marzo suspendéronse todas as clases no país. O 29 de marzo informouse das dúas primeiras mortes por coronavirus no país. O 30 de marzo confirmouse a primeira recuperación dun paciente.
O 10 de abril chegaron a Luanda 264 médicos cubanos para axudar na crise do coronavirus, tras unha petición do goberno angolano ante a falta de persoal médico.
Basílica da Aciñeira
A Basílica da Aciñeira (en castelán: Basílica de La Encina) é un templo cristián situado no concello de Ponferrada, na provincia de León.
Arquitectura
A planta é de cruz latina; a cabeceira, na súa parte superior, forma un medio hexágono; o cruceiro é de brazos curtos e anchos. Aos pés, na base da torre, á esquerda da entrada encóntrase o baptisterio e á dereita as escaleiras que levan á tribuna, no centro un vestíbulo con vans laterais, no segundo tramo, á esquerda, ábrese unha porta lateral cun frontón de estilo neoclásico ao exterior (2ª metade do século XVII). No testeiro encóntrase o camarín da Virxe da Aciñeira.
Historia
miniatura|300px|Escultura fronte á Basílica que recrea o achado da imaxe da Virxe no tronco dunha vella aciñeira. A antiga igrexa medieval de Santa María, erixida a finais do século XII, dispoñía de cinco altares, cuxos titulares eran Santa María (a maior), San Pedro, Santa Catalina, Santo Domingo e Santiago. Tiña un campanario de catro campás. Toda a igrexa foi moi criticada, alegando que era pequena, mal edificada, indecente... Por isto, en 1567, o provisor do Bispado de Astorga permitiu á vila a construción dunha nova igrexa.
Estilisticamente, é debedora dos modelos trasmeranos, malia os cambios operados nela. Poderíase dicir que é unha síntese entre o renacemento tardogótico e o clasicismo trasmerano (XVI-XVII), e mesmo o barroco galego (XVIII). A igrexa realizouse en varias fases:miniatura|Vista xeral do interior da Basílica da Virxe da Encina de Ponferrada. 1573-1593: construíronse unicamente a capela Maior e o cruceiro.
1593-1612: foi unha época de problemas para Ponferrada, pola falta de diñeiro.
1612-1648: Pedro Álvarez de la Torre realizou uns novos planos, rematou o cruceiro e estableceu as trazas para a edificación da torre. Non obstante, a falta de diñeiro impediu a súa construción, podendo construírse unicamente os alicerces.
1648-1670: Juan Bautista de Velasco retomou as obras. Realizou uns novos planos nos que substituíu a planta de cruz latina por unha de tres naves. Entón, foi Lucas de Ligar quen proseguiu, esquecéndoselle os planos de Bautista, aplicando uns moi parecidos aos de Álvarez de la Torre.
Barroco: xa se consideraba a obra finalizada, aínda que sufriu algúns cambios. O chapitel da torre foi destruído por un raio, tendo que repararse a parte superior desta, que foi realizada en estilo barroco, en contraste coa parte inferior, en estilo renacentista.
Conversión en Colexiata
O desexo de celebrar os oficios divinos coa mesma pompa que nas catedrais, fixo establecerse, nas cidades ou vilas que non eran sedes episcopais, igrexas colexiatas con cabidos de cóengos que vivían en comunidade e baixo unha regra.
Aínda que a creación dunha colexiata era competencia do bispo respectivo, na práctica só o Papa podía converter unha igrexa en colexiata, sendo necesarios unha serie de requisitos tanto na tipoloxía da igrexa coma no contexto xeográfico, demográfico e económico que reunían Ponferrada e O Bierzo.
BM Barakaldo
O Club Balonmano Barakaldo ou Barakaldo Eskubaloi Kluba 🇪🇺 é un club de balonmán da localidade de Barakaldo, Biscaia (Euskadi). O club foi fundado en 1979 e actualmente compite na División de Honra B, a segunda categoría do balonmán no Estado español, a pesar de que competiu 6 tempadas na máxima categoría, a Liga ASOBAL (1995-96, 1996-97, 1998-99, 2001-02, 2002-03 e 2003-04) sendo a súa mellor clasificación catro 14º postos. Dende o 2004 disputa os seus partidos como local no Pavillón Lasesarre, pavillón con capacidade para 3 200 espectadores, ata ese momento xogaba como local no Polideportivo de Gorostiza, cunha capacidade para 700 espectadores.
Basílica da Aciñeira
Conversión en Colexiata
A ocasión para pedir a conversión en colexiata ofreceuna a curación milagrosa de María Manuela de Mendoza no mes de novembro de 1706 que volvería recaer para volver ser curada no mes de xullo de 1707.
Para convertela en colexiata preséntanse tanto a historia de como se descubriu a Virxe da Aciñeira, como a evolución da vila de Ponferrada, o número de prebendados, cóengos, capeláns, músicos e demais ministros, a devoción da vila (que na celebración dunha misa ordenada polo Rei a raíz do milagre da curación de María Manuela levo consigo que a igrexa e todas as rúas e prazas adxacentes estivesen abarrotadas), a devoción dos curas das distintas igrexas e conventos de Ponferrada que celebraban, segundo o informe, máis misas que na catedral máis numerosa de España no seu altar. Tamén se describe a calidade da construción e os adornos da imaxe da Virxe da Aciñeira.
A pesar de todos os esforzos, denegouse a conversión en colexiata esgrimíndose a perda do informe, presentado o 6 de maio de 1720, debido á guerra nun primeiro caso e posteriormente denegouse unha nova petición, cursada o 21 de outubro de 1725, alegando que faltaba o consentimento da vila de Ponferrada, do bispo e do cabido para a anexión dos seus curatos á nova colexiata, denegándose o 12 de xuño de 1731 por parte do fiscal.
Ligazóns externas
Sitio de Turisbierzo dedicado á Basílica da Aciñeira
Guadalcanal, España
Guadalcanal é unha localidade da provincia de Sevilla. No ano 2006 tiña 2.970 habitantes. A súa extensión superficial é de 275 km², cunha densidade de 10,6 hab/km². Atópase situada a unha altitude de 662 metros, encaixada nun val entre as Serras da Auga e do Vento, na comarca da Sierra Norte, e a 110 quilómetros da capital de provincia, Sevilla; depende do partido xudicial de Cazalla de la Sierra.
Topónimo
Procedente do árabe Wad al-Qanal (وادي القنال) «río do canal» ou, segundo unha etimoloxía popular, «río de creación». Rafael Lapesa lista o topónimo como un híbrido arábigo-romance entre a raíz árabe para «río» e a palabra «canle».
A historiografía tradicional sostén que Guadalcanal sería a Tereses citada por Plinio o Vello na súa Historia Natural, mentres que no século V os alanos (ou vándalos) ampliarían a poboación e mudarían o nome a Canani, orixe do actual Guadalcanal, como farían cunha tal Fortunale, denominándoa como San Nicolás del Puerto, e con Ancanicum, chamándoa Alanís. A historia aparece repetida en obras como a Población General de España, de Juan Antonio de Estrada (1768), e a Geographia historica de Pedro Murillo Velarde (1752), quen engade Texera como outro suposto nome antigo da vila, aínda que quen o popularizaría sería Rodrigo Caro, que á súa vez o tomarade Marco Máximo, bispo de Zaragoza no século VII, cuxo Cronicón fora difundido a principios do XVII polo xesuíta Jerónimo Román de la Higuera. Con todo, xa antes do final da centuria Nicolás Antonio demostrara a falsidade de gran parte do documento, deslexitimando esta interpretación tantas veces repetida.
Outra cidade citada por Plinio na que se quixo ver a actual Guadalcanal é Serippo, aínda que a maioría de estudos sitúana, como a Siareses, ao sur do Guadalquivir, e podería ser unha mala lectura de Irippo (Mesa de Gandul en Alcalá de Guadaíra). A orixe da problemática encóntrase na confusa división establecida na obra do historiador romano entre a Beturia Céltica, abarcando desde o Guadiana ao Guadalquivir, e os Baetici Celtici, poboacións establecidos supostamente nas comarcas que se estenden entre Utrera e Ronda.
Guadalcanal, á súa vez, deu nome a unha das Illas Salomón, a illa de Guadalcanal; bautizada así por Pedro de Ortega Valencia, natural da localidade e oficial na expedición de Álvaro de Mendaña no Pacífico de 1567–69. Arredor desta illa desenvolveuse unha decisiva campaña na segunda guerra mundial, a Batalla de Guadalcanal.
Guadalcanal desde a Serra de El Agua.
Historia
Arrebatada por Rodrigo Íñiguez, décimo quinto Mestre da Orde de Santiago en 1241 do dominio árabe, quedando baixo a xurisdición da mesma, e adscrita á Provincia de León (que abarcaba así mesmo grandes extensións en Estremadura); e no eclesiástico, á vigairía de Santa María de Tentudía (da que se desliga durante o século XIV), dependente á súa vez do Priorado de San Marcos de León. En 1594 contaba con 1055 veciños. A ela pertencía a aldea de Malcocinado, actualmente en Estremadura, orixinada a partir das vivendas duns pastores procedentes da propia vila.
A finais do século XV foi testemuña da loita entre Enrique de Guzmán, II duque de Medina Sidonia, e Alfonso de Cárdenas, pola obtención do mestrado da Orde de Santiago. En xaneiro de 1475, Cárdenas sorprendeu os seus adversarios en Guadalcanal, onde os seus seguidores se fixeron cun bo botín, que incluía as pertenzas persoais do duque.
Fortificada "desde antigo" pola súa situación xeográfica, as súas defensas foron mandadas derruír pola súa participación na revolta dos Comuneiros. Hoxe en día, a pesar da anterior abundancia de castelos no seu termo, apenas quedan restos do de La Ventosilla. Tamén foron identificados restos da súa alcazaba árabe no contorno da Igrexa de Santa María da Asunción e a traza de diversos tramos de muralla noutros puntos do recinto.
A mediados do século XVI, actívase a extracción de prata das minas da rexión, traballo encargado aos Fugger, banqueiros alemáns. Os filóns esgotáronse o século pasado.
Chris Clark
Chris Clark, 8 de marzo de 1976 en South Windsor, Connecticut, Estados Unidos, é un xogador profesional de hóckey sobre xeo que xoga cos Washington Capitals na NHL.
Guadalcanal, España
Historia
Non é até o ano 1833, coa nova división provincial de Javier de Burgos, cando Guadalcanal deixa de pertencer a Estremadura e pasa a formar parte da provincia de Sevilla, na rexión histórica de Andalucía.