cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oligodendrioglioma
Etioloxía
A causa de aparición dun oligondroglioma é aínda descoñecida. Porén, algúns estudos encontraron evidencias de asociación con causas virais. Un caso foi reportado dun oligodendroglioma asociado á irradiación dun adenoma da glándula pituitaria. O trastorno xenético máis común é a deleción dos brazos do cromosoma 1 e 19.
Signos e síntomas
A maioría dos casos preséntase após dun cadro clínico de convulsións. Os oligodendrogliomas acontecen na súa meirande parte no lóbulo frontal, afectando á personalidade. A hipertensión endocraneal acompaña coa cefalea, un dos síntomas do tumor. Outros síntomas e signos derivados do tumor poden ser a visión borrosa, debilidade motora e afectación cognitiva. É típico o debut convulsivo. Microscópicamente, caracterízanse pola existencia de células redondas, con núcleos hipercromáticos e citoplasmas claros, con aspecto semellante a un "ovo fritido". Son tamén habituais os quistes, as calcificacións e as hemorraxias espontáneas.
Diagnóstico e tratamento
200px|right|miniatura|Micrografía dun oligodendrioglioma. O diagnóstico dun oligodendroglioma baséase nos síntomas e signos clínicos e máis nas probas de imaxe. A TAC da unha imaxe hipodensa acompañada de áreas calcificadas que non son quen de captar contraste. A resonancia magnética tamén é útil para o diagnóstico deste tipo de tumores. Polo xeral, os oligodendriomas considérabse tumores incurábeis por medio dos tratamentos habituais. Porén, en comparación cos astrocitomas (os tumores cerebrais máis comúns), teñen unha maior supervivencia. Segundo algunhas series, a media de sobrevicencia é de 11,6 anos para os oligodendrogliomas de grao II, e de 3,5 anos para os de grao III. O tratamento de elección e a extirpación cirúrxica reforaza con quimioterapia. Neste senso, os oligondendrogliomas con mutación cromosómica demostrada (cromosomas 1 e 19), a resposta á quimioterapia é maior que nos que non existe dita mutación. Os fármacos máis empregados son a vincristina e a procarbacina. En estadíos avanzados da doenza tamén se adoita asociar radioterapia.
Xoán Escoto Eríxena
miniatura|Retrato de Xoán Escoto Eríxena. Xoán Escoto Eríxena (c.810 - c.875) foi un importante filósofo, teólogo e profesor da etapa pertencente ao renacemento Carolinxio. É o autor do primeiro gran sistema filosófico da Idade Media e os temas que trataba nas súas obras eran fundamentalmente de carácter relixioso.
Acromion
O acromion, acromio ou apófise acromial é a parte superior da omoplata, onde se articula coa extremidade externa da clavícula formando a articulación acromiclavicular que non ten movemento.
Xoán Escoto Eríxena
Biografía
Non se coñecen case datos sobre a súa procedencia salvo que naceu en Irlanda, feito do cal nos informa o seu propio nome, debido a que este, traducido, significa "Xoán o irlandés de Irlanda".
Despois disto, os datos sobre os primeiros períodos da súa vida son inexistentes. O seguinte que se sabe del é que se trasladou a Francia cara ao ano 850 para dirixir e ensinar na escola de Carlos o Calvo, na cal marcou unha grande influencia en Erico de Auxerre e a súa escola monástica de Auxerre.
Acromion
É a continuación da espiña escapular, que se estende cara a axila en sentido oblicuo ascendente. Participa nas articulacións do ombreiro. Articúlase coa clavícula mediante a articulación acromioclavicular e co úmero na articulación glenoumeral. O seu extremo máis distal cobre a cavidade glenoide da escápula.
Xoán Escoto Eríxena
Biografía
Xoán Escoto tiña un gran coñecemento cultural, e dominaba con facilidade tanto a cultura grega como a latina. Posuía de primeira man os escritos dos Pais latinos e gregos e coñecía ben, entre outras, as obras de grandes Pais da Igrexa do Occidente e do Oriente. Era un home moi cultivado que dominaba nese tempo a lingua grega.
Debido á abundancia de coñecementos estaba involucrado en diversos asuntos eclesiásticos. Isto levouno, entre outras cousas, a tomar parte na controversia predestinacionista sostida entre os bispos Robano Mauro e Hincmaro de Reims en contra de Godescalco. Tamén o levou a traducir do grego as obras de Gregorio de Nisa e de Pseudo Dionisio, acción que trouxo consigo o enriquecemento do horizonte teolóxico de Occidente coas achegas destes autores do Oriente.
Acromion
O acromion infantil
Durante a infancia o acromion posúe un foco de osificación propio, e está unido ao resto da escápula a través dunha cartilaxe. Nalgunhas ocasións o acromion non se solda ao resto do óso, formando un óso acromial propio.
Xoán Escoto Eríxena
Biografía
A súa obra foi producida durante o Renacemento Carolinxio, no cal a súa figura tivo unha certa importancia, pero máis adiante, o seu traballo teolóxico non tivo moita sorte. O final da etapa carolinxia fixo que se olvidasen as súas obras e, por se fose pouco, unha censura por parte da autoridade eclesiástica ensombreceu a súa figura. A igrexa condenou o seu platonismo radical debido a unha mala interpretación. Pensaron que a súa obra tiña unha visión panteísta, a cal non aceptaban. A pesar de todo isto, sábese que a intención persoal de Xoán Escoto foi sempre ortodoxa.
A pesar de todo, a súa doutrina foi restrinxida e no ano 1225, o Papa Honorio III esixiu que todas as copias das súas obras fosen levadas a Roma para facelas desaparecer. Por sorte non foi así e consérvanse gran parte delas.
Con respecto á morte de Xoán Escoto non existe ningún dato que esclareza como foi a situación, soamente se coñece que a súa morte se debeu producir arredor do ano 875.
Kosmos 3 (foguete)
Kosmos 3 ou Cosmos 3 (non confundir co satélite artificial Kosmos 3), código GRAU 11K65, foi o nome dun modelo de foguete espacial soviético activo entre 1966 e 1968.
Características
Kosmos 2I foi lanzado un total de 6 veces, con dous fallos. Foi sucedido por unha versión modernizada, o Kosmos 3M.
Eduardo Álvarez Puga
Eduardo Álvarez Puga, nado en Cortegada o 5 de agosto de 1930 e finado en Barcelona o 31 de maio de 2021, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito e Xornalismo. Dirixiu El Mundo, Mundo Diario, Interviu, Tiempo de hoy e Periódico de Cataluña.
Xoán Escoto Eríxena
Obra
As tres obras principais de Xoán Escoto son as seguintes:
A súa filosofía
A filosofía que Xoán Escoto pretendía defender era a de que Deus está máis alá do entendemento e da razón humana porque dende o momento que se lle atribúe algunha cualidade ou se pensa nel no plano do ser, limítase a súa capacidade. Para este filósofo nin sequera Deus podía comprender a súa propia esencia. Non obstante, el sostiña que a razón debía prevalecer antes que a fe divina.
En resumo, Escoto defendía a razón por encima de calquera cousa, pero aceptaba tamén como fonte válida de coñecemento verdadeiro a fe. En caso de que as dúas entrasen en conflito, o que o autor defendía era que a razón debía prevalecer. Debido a esta afirmación e ao alpanteísmo e pandeísmo que sostiña nas súas obras, nas cales era radicalmente oposto ao dogma que impoñía a igrexa, foi condenado pola comunidade eclesiástica por herexía. Por sorte, puido eludir esta sanción grazas á protección da realeza.
Tartaruga mariña olivácea
A tartaruga mariña olivácea (Lepidochelys olivacea) é unha tartaruga mariña de mediano tamaño que vive principalmente nos océanos Índico e Pacífico e tamén en augas caribeñas.
Descrición
É unha tartaruga mariña máis ben pequena, cunha coiraza ou cuncha adulta de como media 60 a 70 cm. A coiraza con forma de corazón está caracterizada por ter catro pares de escudos inframarxinais que teñen poros na ponte (que une o espaldar e o plastrón da coiraza), dous pares de escudos prefrontais e ata 9 escudos laterias en cada lado. Esta especie é a única que ten un número de escudos laterais variable e asimétrico, xa que poden variar en número de 5 a 9, máis comunmente de 6 a 8. Cada lado da coiraza ten de 12 a 14 escudos marxinais.
A coiraza está aplanada dorsalmente. Ten unha cabeza larga de mediano tamaño, que parece triangular vista desde arriba. Os lados cóncavos da cabeza son máis obvios na parte superior do curto fociño. Ten patas con forma de aleta, cada unha con dúas uñas anteriores. As partes superiores son cincentas verdosas ou oliváceas, pero ás veces parecen avermelladas debido ás algas que crecen na coiraza. A ponte e o plastrón sen bisagras dun adulto varía desde branco verdoso nos individuos novos a cor amarela crema nos máis vellos.
Raramente pesan máis de 50 kg. Un estudo feito en Oaxaca, México, tomou os pesos dunha mostra de adultos, que oscilaban entre 25 e 46 kg; as femias adultas pesaban como media 35,45 kg (tamaño da mostra: n=58), mentres que os machos adultos pesaban significativamente menos, como media 33,00 kg (n=17). Os neonatos xeralmente pesan ente 12,0 e 23,3 g.
Os adultos son algo dimórficos sexualmente. Os machos maduros teñen colas máis longas e grosas, que usan para a copulación, e ademais os machos presentan unhas uñas curvadas agrandadas nas aletas anteriores, que lles permiten agarrarse á coiraza da femia durante a copuación. Os machos tamén teñen coirazas que se estreitan máis e son máis longas que as das femias, as cales as teñen con forma abovedada e máis arredondadas. Os machos teñen plastróns máis cóncavos, o que se cre que é outra adaptación para o apareamento. Os plastróns dos machos poden ser máis brandos que os das femias.
Distribución
miniatura|660px|dereita|Mapa de distribución de Lepidochelys olivacea: os círculos vermellos son as áreas de aniñación principais; os círculos amarelos son áreas de aniñación secundarias.
A tartaruga mariña olivácea ten unha distribución circumtropical, xa que vive en augas tropicais e cálidas do Pacífico e Índico, desde a India, Arabia, Xapón, e sur de Micronesia ao sur de África, Australia, e Nova Zelandia. No Atlántico, observouse na costa oeste de África e nas do norte do Brasil, Suriname, Güiana, Güiana Francesa, e Venezuela. Ademais, foi rexistrada no Caribe ata chegar polo norte a Porto Rico. Tamén se encontra no leste do Pacífico desde as Illas Galápagos e Chile ata o Golfo de California, e ao longo dada costa pacífica norteamericana ata polo menos Oregón. Os seus movementos migratorios están menos estudados que os doutras especies de tartarugas mariñas, pero crese que usan as augas costeiras duns oitenta países. Historicalmente, esta especie foi considerada a tartaruga mariña máis abundante do mundo. Por exemplo, máis de 1 millón de tartarugas mariñas oliváceas foron capturadas comercialmente nas costas de México só en 1968.
A poboación mexicana do Pacífico estimábase en polo menos 10 millóns antes da era da explotación en masa. Máis recentemente, a poboación global de femias aniñadoras anual reducírase a uns 2 millóns en 2004, e reduciuse máis ata 852.550 en 2008. Isto indica un decrecemento drástico do 28 ao 32% na poboación global en só unha xeración (é dicir, en 20 anos).
Esta tartaruga non se encontra normalmente en augas europeas, a non ser algúns exemplares escasos extraviados. En Galicia en 1988 rexistrouse a súa presenza nun caso illado, pero crese que esta identificación é dubidosa e probablemente se trataba de Lepidochelys kempii.
Áreas de aniñación
miniatura|esquerda|Neonato de tartaruga mariña olivácea. miniatura|Facendo os niños. As tartarugas mariñas oliváceas teñen un comportamento peculiar de aniñación sincronizada masiva, chamada en México arribada. As femias retornan á mesma praia onde naceron, e depositan alí os seus ovos. No océano Índico, a maioría aniñan en dous ou tres grandes grupos preto de Gahirmatha en Odisha. A costa de Orissa na India é o sitio de aniñación en masa máis grande desta tartaruga, seguido das costas de México e Costa Rica. En 1991, unhas 600.000 tartarugas aniñaron na costa de Odisha en só unha semana. A aniñación ocorre tamén en localizacións esparexidas pola costa de Coromandel e en Sri Lanka. Porén, esta especie é considerada unha rareza na maioría das áreas do océano Índico.
Son tamén raras no Pacífico central e occidental, e só se coñecen grandes arribadas nas augas tropicais do Pacífico oriental en América Central e México. En Costa Rica teñen lugar nas praias de Nancite e de Ostional. Hai dúas arribadas activas en Nicaragua, nas praias de Chacocente e La Flor, e unha pequena zona de aniñación na costa do Pacífico de Panamá. Historicamente, había varias arribadas nas costas de México, aínda que actualmente só persiste unha en Playa Escobilla, Oaxaca.
Aínda que esta especie é famosa polas súas masivas arribadas nalgúns puntos, moitos dos terreos de aniñación só poden soportar congregacións de tamaño relativamente pequeno a moderado (unhas 1.000 femias). A contribución global e a importancia destas praias de aniñación para a poboación podería estar subestimada pola comunidade científica.
Áreas de alimentación
Algunhas das áreas de alimentación desta especie preto do sur de California están contaminadas por verteduras de residuos líquidos, escorrentías de procedencia agrícola, pesticidas, disolventes, e verteduras industriais. Estes contaminantes fan decrecer a produtividade da comunidade do bentos, o que afecta negativamente a estas tartarugas, que se alimentan de ditas comunidades. A crecente demanda de construír portos deportivos e peiraos preto de Baixa California e do sur de California tamén afecta negativamente ás tartarugas mariñas oliváceas destas áreas, onde se produce un incremento de verteduras de aceite e combustible neses sensibles hábitats. Outra ameaza para estas tartarugas son as centrais eléctricas, nas que está documentado que os individuos xuvenís e subadultos quedan atrapados nos sistemas de toma de auga de mar para a refrixeración.
Taxonomía
A primeira descrición desta especie fíxose co nome Testudo mydas minor, Suckhow, 1798. Despois foi renomeada como Chelonian olivacea, Eschscholtz, 1829, e finalmente como Lepidochelys olivacea Fitzinger, 1843. Como o primeiro que propuxo o epíteto de especie "olivacea" foi Eschscholtz, o seu nome válido definitivo quedou como Lepidochelys olivacea Eschscholtz, 1829.
O nome do xénero deriva das palabras gregas lepidos, que significa escama, e chelys, que se traduce por tartaruga. Isto podería facer referencia á cantidade supernumeraria de escudos costais que ten este xénero. A súa coiraza é predominantemente de cor olivácea, de aí o seu epíteto específico. Lepidochelys é o único xénero de tartarugas actual que contén máis dunha especie, que son: L. olivacea e L. kempii.
Ecoloxía e comportamento
miniatura|dereita|Taratruga mariña olivácea desovando.
Reprodución
Pénsase que o apareamento ten lugar preto das praias de aniñación, pero detectáronse parellas copulando a 1.000 km da costa. Investigacións feitas en Costa Rica indican que, debido o seu número non moi alto, as parellas copulando observadas preto das praias non poden ser as únicas responsables da fertilización dos decenas de miles de femias grávidas que chegan a aquelas praias, polo que un número significativo de apareamentos debe producirse noutros lugares e noutras épocas do ano.
A praias de Gahirmatha no distrito de Kendrapara de Odisha (India), que forma agora parte do Santuario de vida silvestre de Bhitarkanika, é a área de reprodución maior destas tartarugas. Os mangleirais de Bhitarkanika foron designados como Zona Húmida de Importancia Internacional (dentro da Convención Ramsar) en 2002. É o lugar do mundo de maior concentración de femias aniñadoras desta especie. Ademais de Gahirmatha, hai outras dúas praias con aniñación en masa situadas nas desembocaduras dos ríos Rushikulya e Devi.
As tartarugas mariñas oliváceas migran en gran número desde inicios de novembro, todos os anos, para aparearse e aniñar nas costas de Orissa. En Gahirmatha crese que aniñan entre 100.000 e 500.000 femias cada ano, aínda que houbo un declive na poboación no recente pasado debido a mortalidades en masa. A especie está protexida pola Axenda - I da Lei de (Protección) da Vida Silveste India de 1972 (emendada en 1991). Todas as especies de tartarugas mariñas nas costas de Orissa están consideradas "en perigo" na Lista vermella da IUCN. As tartarugas mariñas están protexidas pola "Convención de Especies Migratorias" e pola CITES (Convención de Comercio Internacional de Fauna e Flora Silvestre). A India é unha das nacións signatarias de todas esas convencións.
As tartarugas mariñas oliváceas xeralmente empezan a congregarse preto das praias de aniñación uns dous meses antes da estación de posta, aínda que isto pode variar ao longo da súa área de distribución. No Pacífico leste, a aniñación ocorre durante todo o ano, cun pico de eventos de aniñación (arribadas) entre setembro e decembro. As praias de aniñación adoitan ser zonas de media praia, relativamente planas, e libres de rochas. A fidelidade por unhas determinadas praias é a norma, pero ten as súas excepcións. Os eventos de aniñación son xeralmente nocturnos, pero tamén se teñen rexistrado polo día, especialmente durante as grandes arribadas. A idade exacta da madurez sexual é descoñecida, pero pode inferirse aproximadamente polo tamaño mínimo dos individuos que aniñan. Por exemplo, a lonxitude media da coiraza das femias que aniñan (n = 251) en Playa Nancite, Costa Rica era de 63,3 cm, e as menores medían 54,0 cm. As femias poden facer ata tres postas por tempada, pero a maioría só poñen unha vez. As femias permanecen preto da costa durante o período entre postas, que é de aproximadamente un mes. O tamaño medio da posta varía na súa área de distribución e diminúe con cada intento de aniñación.
Unha posta media ten uns 116 ovos (de 30 a 168) en Suriname, mentres que no leste do Pacífico a media é de 105 (de 74 a 126 ovos). O período de incubación é xeralmente de entre 45 e 51 días baixo condicións naturais, pero pode estenderse a 70 días en condicións climáticas malas. Os ovos incubados a temperaturas de 31 a 32 °C producen só femias; e os incubados a 28 °C ou menos producen só machos; e as temperaturas de incubación entre 29 e 30 °C producen unha posta mixta dos dous sexos. O éxito da incubación pode variar moito segundo a praia e o ano, debido aos cambios nas condicións ambientais e nas taxas de depredación dos niños.
Hábitat
A maioría das observacións desta especie fanse dentro dos 15 km próximos á costa en augas mariñas relativamente pouco profundas e protexidas (de 22 a 55 m de profundidade). As tartarugas mariñas oliváceas encóntrase ocasionalmente en augas abertas. Os hábitats múltiples e localidades xeográficas utilizadas por esta especie varían ao longo do seu ciclo de vida. Cómpre facer máis investigacións para obter datos sobre os seus hábitats peláxicos.
Alimentación
É unha especie predominantemente carnívora, especialmente nos estadios inmaturos do seu ciclo vital. As súas presas animais consisten en protocordados ou invertebrados, que capturan en augas mariñas ou estuarios. Entre as súas presas comúns están as medusas, tunicados, ourizos de mar, briozoos, bivalvos, caracois, camaróns, cangrexos, lagostas, e vermes sipúnculos. Adicionalmente, o consumo de medusas e peixes adultos (por exemplo, Sphoeroides) e ovos de peixe pode indicar unha alimentación peláxica (no mar aberto). Tamén se alimentan de algaas filamentosas en áreas desprovistas doutros alimentos. Os estudos en catividade indicaron certo nivel de comportamento caníbal.
Ameazas
miniatura|Tartaruga mariña olivácea enredada nunha rede nas Maldivas. miniatura|Tartaruga atrapada nunha rede de deriva nas Maldivas. dereita|miniatura|Tartaruga morta flotando no mar de Arabia, seguramente matada pola hélice dun barco. dereita|miniatura|Crías acabadas de eclosionar en [[Chennai.]] Entre os predadores da tartaruga mariña olivácea están os mapaches, coiotes, porcos e cans e asilvestrados, sarigüeias, coatís, caimáns, cangrexos fantasmas, e as serpes Xenopeltidae. As crías son depredadas no seu camiño pola praia cara ao mar por voitres, fregatas, cangrexos, mapaches, coiotes, iguanas, e serpes. Na auga os predadores das crías son os peixes oceánicos, tiburóns, e crocodilos. Os adultos teñen relativamente poucos depredadores, ademais dos tiburóns e candorcas, que son responsables de ataques ocasionais. As femias son a miúdo atacadas polos mosquitos durante a posta de ovos. Os humanos son a principal ameaza desta tartaruga, xa que moitas veces realizan unha recollida de ovos insustentable, matanzas das femias que están aniñando nas praias, e a captura de adultos no mar para a venda comercial da súa carne e coiraza.
Outras ameazas importantes son a mortalidade asociada con colisións contra embarcacións, e capturas accidentais durante as actividades pesqueiras. As redes de arrastre, redes de enmalle, redes perdidas ou abandonadas, palangres, e nasas, afectan significativamente ás poboacións de tartaruga mariña olivácea, e a outras especies de tartarugas mariñas. Entre 1993 e 2003, máis de 100.000 tartarugas mariñas oliváceas morreron en Odisha, India por prácticas relacionadas coa pesca. Ademais, o enredo dos restos flotantes ou a súa inxestión é unha das grandes ameazas para esta especie. Tamén se citan o desenvolvemento urbanístico do litoral, os desastres naturais, o cambio climático, e outras fontes de erosión das praias como ameazas potenciais para os terreos de aniñación. Adicionalmente, o desenvolvemento do litoral tamén pode ser un problema para as crías que eclosionan debido aos efectos da luz eléctrica sobre a súa orientación. As crías no seu camiño ao mar son atraídas polas luces eléctricas e diríxense terra adentro, onde poden morrer deshidratadas, exhaustas ou morrer nas estradas ou depredadas.
Porén, a principal causa da perda de ovos desta tartaruga é o resultado das súas masivas arribadas, nas cales a densidade de femias que soben á vez á praia a aniñar é tan grande, que os niños que puxeron as tartarugas que chegaron antes son inadvertidamente destruídos ao faceren os niños as que chegan despois, xa que hai escaseza de espazo. Nalgúns casos, os niños sofren a contaminación por bacterias ou patóxenos procedentes de niños deteriorados nos que os ovos podreceron. Por exemplo, en Playa Nancite, Costa Rica, soamente o 0,2% dos 11,5 millóns de ovos producidos nunha soa arribada eclosionan con éxito. Aínda que algunhas destas perdas son causadas pola depredación e as mareas altas, a maioría é atribuída á destrución dos niños causada polos seus conxéneres de forma non intencionada. O grao en que as masivas arribadas contribúen ao status da poboación desta especie foi moi debatido entre os científicos. Moitos cren que o rendemento reprodutivo masivo destes eventos de aniñación é esencial para manter as poboacións, mentres que outros manteñen que o rendemento nas praias de arribada tradicionais queda moi lonxe do seu potencial reprodutivo e moi probablemente non mantén os niveis da poboación. Nalgunhas áreas este debate levou finalmente á legalización da recolección de ovos.
Importancia económica
Historicamente a tartaruga mariña olivácea foi explotada como fonte de alimento, isco, aceite, pel, e fertilizante. A carne non se considera unha delicadeza culinaria, pero os ovos son moi estimados. A recolección de ovos é ilegal na maioría dos países onde aniña esta tartaruga, pero estas leis moitas veces non son aplicadas con efectividade. A recolección de ovos contribúe ás economías locais, polo que en varias localidades se fixeron intentos illados de permitir recollidas sustentables (e legais) de ovos. Realizáronse numerosos estudos de casos en rexións de praias de arribadas para investigar e comprender a práctica da recollida de ovos nos seus aspectos socioeconómicos, culturais e políticos. Deles, a recollida de ovos legal en Ostional, Costa Rica, é considerada por moitos como bioloxicamente sostible e economicamente viable. Desde que a recolección de ovos se fixo legal en 1987, os habitantes locais poden recoller e vender uns tres millóns de ovos anualmente. A lei permítelles recoller ovos durante as primeiras 36 horas do período de aniñamento, xa que moitos deses ovos van ser destruídos polas seguintes ondadas de tartarugas que cheguen, ao escavaren os seus niños encima dos anteriores. Na praia déixanse uns 27 millóns de ovos sen recoller, e os habitantes locais desempeñan un importante papel na protección dos niños dos predadores, o que incrementa o éxito das incubacións.
A maiorías das familias participantes consideran que a recolección de ovos é a súa actividade máis importante, e os beneficios que obteñen son maiores que noutras empregos posibles na zona, fóra do turismo. O prezo dos ovos de Ostional mantivéronse baixos á mantenta para desanimar a súa recolección ilegal noutras praias. O proxecto de Ostional rende máis beneficios locais que outros proxectos similares de recolección feitos en Nicaragua, pero a avaliación de proxectos de recollida de ovos como este teñen o defecto de que son estudos feitos durante períodos curtos de tempo e os resultados teñen unha excesiva especificidade de lugar. Na maioría das rexións, a recollida ilegal de ovos é considerada unha amaeza importante para as poboacións desta tartaruga, polo que a práctica da recollida legal de ovos continúa tendo moitas críticas dos conservacionistas e dos biólogos que estudan as tartarugas.
Conservación
miniatura|esquerda|Dúas crías acabadas de eclosionar de tartaruga mariña olivácea dirixíndose ao mar despois de ser liberadas de instalacións de cría protexidas en Puerto Vallarta, México.
A Lepidochelys olivacea está clasificada como vulnerable pola Unión Internacional para a Conservación da Natureza e Recursos Naturais (IUCN), e está na lista do Apéndice I do CITES. Esta clasificación nas listas foi en gran medida responsable de deter a explotación comercial a grande escala e o comercio da pel desta especie. A Convención sobre Especies Migratorias e a Convención Interamericana para a Protección e Conservación das Tartarugas Mariñas tamén lle deron protección á tartaruga mariña olivácea, e levaron a incrementar os esforzos de conservación e xestión das poboacións destas tartarugas mariñas. As clasificacións nacionais desta especie van desde especie en perigo a ameazada, aínda que aplicar estas clasificacións a escala global non tivo éxito na maior parte dos casos. Os éxitos obtidos na conservación da tartaruga mariña olivácea debéronse á aplicación de programas nacionais ben coordinados en combinación con comunidades locais e organizacións non gobernamentais, que se centran principalmente na educación e compromiso público. A xestión das arribadas tivo un papel esencial na conservación desta tartaruga. Ultimamente, a obrigación do uso de dispositivos de exclusión de tartarugas nas redes camaroneiras de arrastre tamén se comprobou que foi efectiva nalgunhas zonas. En xeral, en todo o mundo, a tartaruga mariña olivácea (L. olivacea) segue sendo obxecto de menores esforzos de conservación que a súa parente próxima a tartaruga mariña pequena (L. kempii).
Hai varios proxectos en diversas partes do mundo que tratan de preservar a tartaruga mariña olivácea. Por exemplo, en Nuevo Vallarta, México, cando as tartarugas chegan á praia para poñer os ovos, unha fracción deles son levados a unha instalación para a incubación, onde tañen unhas posibilidades moito maiores de sobrevivir, e despois libéranse as crías. Outros proxectos importantes levados a cabo na India desenvólvense en Chennai, onde se recolectan uns 10.000 ovos na costa de Marina, dos cales nacen unhas 9.000 crías que se liberan no mar por fases.
Agnus Dei
miniatura|300px|Tímpano da igrexa de Santa María ([[Caldas de Reis (Santa María), Caldas de Reis|Caldas de Reis)]] Agnus Dei é unha expresión latina que significa 'Año de Deus ', usada orixinalmente pola teoloxía cristiá para referirse a Xesús Cristo como salvador da humanidade, ao ofrecerse en sacrificio polos pecados dos homes, a semellanza do año sacrificado polos xudeus durante a conmemoración da Pascua.
Simboliza a san Xoán Bautista que se representa vestido cunha pel de carneiro ou sostendo un año sobre o libro dos Evanxeos, ás veces cunha cartela na que aparece Ecce agnus Dei.
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:Arte Lana Della Robbia OPA Florence.jpg|Representación do Agnus Dei. Ficheiro:Agnus Dei Tallara.jpg|Agnus Dei con motivos celtas na cumieira da igrexa de Tállara, Lousame (Galicia). Ficheiro:Lalín, Santiso, San Román 01-12.JPG|Xoán o Bautista, detalle dun baldaquino da igrexa de San Román de Santiso (Lalín). Ficheiro:A Igrexa, San Xoán de Calo, Teo 17.jpg|Xoán o Bautista, na igrexa de San Xoán de Calo (Teo). </Gallery>
Vanessa Williams
Vanessa Lynn Williams nada no Bronx (Nova York) o 18 de marzo de 1963, é unha cantante, compositora e produtora estadounidense.
Río Búbal, río Miño
O río Búbal é un curso fluvial galego. Pertence ao curso alto do río Miño, declarado Reserva da biosfera pola Unesco en 2002.
Percorrido
Nace na serra da Martiñá, entre os concellos de San Cristovo de Cea e Vilamarín, e desemboca na marxe dereita do río Miño á altura dos Peares. Ten un curso rápido e estreito. Preto da súa desembocadura hai unha piscina natural a carón dun antigo muíño.
Club de Gimnasia y Esgrima La Plata
O Club de Gimnasia y Esgrima La Plata, tamén coñecido como El Lobo, é un club deportivo arxentino con sede na Plata (Buenos Aires), con diferentes seccións deportivas, entre elas o fútbol. Fundado no ano 1887 por un grupo de doce persoas, o seu lema é "Mens sana in corpore sano". Ós seguidores do Gimnasia chámanos "triperos". Actualmente compite na Primeira División da Arxentina.
Jesús Bahillo
Alejandro Jesús Bahillo Fernández, nado en La Bañeza (provincia de León) o 20 de xuño de 1948, é un político galego.
Traxectoria
Mestre Industrial, estudou Enxeñaría Técnica Industrial na EIT Valladolid e Ciencias Políticas na UNED. Militante do PSdeG de Vigo, foi deputado no Congreso dos Deputados pola provincia de Pontevedra entre 1982 e 1989 no Grupo Socialista como portavoz de Política Pesqueira. Fundador e Director Xeral do Círculo de Empresarios de Galicia-Club Financiero Vigo dende o ano 1993 ata hoxe. Analista político, publicou artigos en diversos medios e participou en numerosas mesas e debates raidofónicos e televisivos.
Uxío Novoneyra
Uxío Novoneyra, nado como Eugenio Novo Neira en Parada (Seoane do Courel, no concello de Folgoso do Courel) o 19 de xaneiro de 1930 e finado en Santiago de Compostela o 30 de outubro de 1999, foi un poeta e escritor galego. Sendo fillo dunha familia de labregos, O Courel foi o principal referente físico para os seus versos, considerados dos mellores no tocante á paisaxística, dentro da literatura galega. Xosé Luís Méndez Ferrín encadrouno dentro da Xeración das Festas Minervais. A Real Academia Galega escolleuno como figura homenaxeada no Día das Letras Galegas do ano 2010.
Orixe e formación
Os seus pais foron Xosé Novo López, labrego podente, e Manuela Neira Bello, que tiveron tres fillos: José (morto en 1936), Elisa e o propio Uxío. Estudou o bacharelato en Lugo, desde 1942 a 1948, e obtivo o título de bacharel en 1951. Traba amizade con Manuel María en 1945 e con María Mariño en 1947. Tamén coñeceu en Lugo a Luís Pimentel. miniatura|Instituto Nacional Masculino (actual IES Lucus Augusti) de Lugo, onde estudou. En 1948 matriculouse por libre na facultade de Filosofía e Letras en Madrid, onde comezou a escribir poemas en castelán, como os publicados na revista universitaria Bengala. Coñeceu alí a Xesús Alonso Montero, que chega a Madrid, á mesma facultade, en 1948, quen conservou o que di ser o seu primeiro libro de poemas, ''Abrojos. Poemas cortos'', inédito ata que no 2002 Alonso Montero publicou nove dos seus 36 poemas, moi breves e manuscritos. Nestes anos de estudante consagrouse intensamente á lectura de poesía dos máis diversos autores e adquiriu certa sona como recitador de poemas. Dos anos 1950-51 datan as coleccións de poemas tituladas Poemas de Dios e Caurel, de onde saíron Os Eidos. Luz Pozo Garza publicará no ano 2000, na revista Clave Orión algúns destes poemas.
En 1952 fixo o servizo militar, en Parga, primeiro, e Santiago de Compostela, despois, e recupera o contacto con Manuel María, quen xa publicara Muiñeiro de brétemas na Colección Benito Soto. A finais dese mesmo ano comezou a escribir os poemas que darían lugar a Os Eidos:
Nesta época en Santiago coñeceu e tratou a Carlos Maside, Ramón Piñeiro e Ramón Otero Pedrayo, aos que se debe a decisión adoptada nese mesmo ano de 1952 de escribir en galego, lingua que xa non deixaría nunca.
A influencia de Piñeiro sobre a formación de Novoneyra, así como a do seu compañeiro Manuel María, é descrita así por Raimundo García Domínguez, Borobó:
Década dos 50
En 1953 enfermou de pleuresía e recluíuse no Courel, onde permaneceu ata 1962, salvo breves viaxes a Santiago, Lugo, Madrid etc. Foi durante esta estadía no Courel cando coincidiu con María Mariño, coa que establecería unha longa relación literaria.
En 1955 publicou Os eidos, con poemas escritos entre 1952 e 1953. Trátase dun poemario co que comeza un ciclo poético que continuará durante moitos anos, con novos poemas (Os eidos 2, 1974) e modificacións nos primeiros. O libro foi prologado por Ramón Piñeiro, que o define como "voz da terra" e destaca o lirismo telúrico do poeta.
O mesmo Piñeiro recolle na lapela do libro o feito de que Uxío estaba traballando daquela noutro libro de poemas, O libro das Cantigas, e unha obra de teatro, A noite é máis que unha pecha escuridade, que nunca se chegaron a publicar. miniatura|A serra do Courel, retratada na poesía de Novoneyra. A publicación da obra Os Eidos veu confirmar definitivamente a sona que por entón xa estaba conseguindo Novoneyra. A prensa da época xa recollera diversas opinións laudatorias da súa poesía, da pluma de Otero Pedrayo ou Isidoro Millán González-Pardo (1955), corroboradas posteriormente por Ánxel Fole, Borobó ou Xosé Luís Franco Grande (en diversos medios, entre 1959 e 1962).
No mesmo ano de 1955 comezou a publicar poesías en diarios e revistas como Vida Gallega (onde publicaría un total de 15 poemas ata 1961), Aturuxo, Follas Secas, Luzes de Galiza, Nordés, Ólisbos, Dorna, Ronsel e outros moitos. Igualmente, é incluído por vez primeira nunha antoloxía poética galega, editada por Francisco Fernández del Riego (Escolma de poesía galega. IV. Os contemporáneos, Galaxia 1955). En 1959 aparecería de novo noutra antoloxía e, posteriormente, en moitas outras.
O 22 de febreiro de 1957 interveu no chamado Homenaje a la poesía gallega, celebrado en Santiago, xunto a prestixiosas firmas da literatura galega e galeguista. El mesmo cualificou o acto como "o primeiro que houbo na Compostela da posguerra", e a súa participación consistiu nun recital de poesía medieval. A impresión que causou Novoneyra quedou reflectida en La Noche con estas opinións de Borobó:
ou de Xosé Manuel López Nogueira:
Anos máis tarde (1985) Franco Grande lembraba así aquel recital:
Década dos 60
miniatura|Café Gijón, [[Paseo de Recoletos, Madrid.]] En 1962, Novoneyra regresou a Madrid. En Madrid comezou a traballar na radio e mais na televisión, dirixindo diversos espazos culturais dedicados aos grandes poetas españois e internacionais, sen esquecer os galegos. Simultaneamente asistía ós faladoiros do Café Gijón, onde coñeceu os membros do grupo galeguista Brais Pinto, especialmente o pintor Reimundo Patiño.
Publicou en 1966 Elegías del Caurel y otros poemas, nunha edición bilingüe en castelán e galego. Naquel mesmo ano deixou Madrid e regresou ao Caurel, para atender os seus pais, xa vellos e enfermos: o pai morrería en 1971 e a nai en 1973.
En 1967 escribiu o poema Vietnam canto, como colaboración para un libro que se ía titular Con Vietnam pero que nunca viu o prelo. O seu poema publicouse ao cabo en 1969 na Revista Exterior de Poesía Hispana. Con este texto xorde un Novoneyra máis vindicativo e politizado, menos lírico e intimista.
Durante as últimas fases da enfermidade da nai, esta foi atendida por Elba Rei, enfermeira á que Uxío coñecera en Lugo en 1968.
Década dos 70
O propio Novoneyra estaba preparando, no momento da súa morte, unha edición bilingüe galego-castelán, que en 2010 aínda non viu o prelo.
En 1979 publica Poemas caligráficos, libro que combina a poesía e a peculiar caligrafía de Novoneyra coa colaboración de Xosé Manuel Pereiro e Reimundo Patiño, quen prologa o poemario. Os textos están vinculados á vangarda pictórica organizada arredor do Grupo Brais Pinto.
Década dos 80
Xosé Luís Méndez Ferrín publicou en 1984 De Pondal a Novoneyra, libro de crítica literaria que percorre a obra dos poetas galegos máis sobresaíntes. Poñer á par a Eduardo Pondal e a Novoneyra reflicte a sona que xa alcanzara este e contribúe definitivamente á súa canonización.
En 1986 aparece Muller pra lonxe, con poemas pasionais e amorosos escritos entre 1955 e 1985 xa publicados anteriormente en revistas e obras colectivas. Está ilustrado polo pintor lugués Carlos Pardo Teijeiro.
Outra compilación de poemas escritos ao longo de 30 anos, Do Courel a Compostela, apareceu en 1986. Son, sobre todo, poemas políticos, sen faltar textos intimistas e amorosos. O libro está ilustrado por Laxeiro, Maside, Lorente, e acompáñase dunha antoloxía crítica de sonadas firmas sobre o autor.
Década dos 90
En 1991 publicou o seu primeiro libro de narrativa, O cubil do xabaril, libro de contos infantís ambientados na xeografía courelá. A este libro seguirán outros dous coa mesma temática: Gorgorín e Cabezón (1992) e Ilda, o lobo, o corzo e o xabarín (1998).
Nese mesmo ano reeditouse Elegías del Caurel y otros poemas (que publicara en 1966) pero agora baixo o título Tempo de elexía. Como noutras ocasións, o autor modifica algúns textos e engade poemas que publicara noutros medios.
En 1994 editou Poemas de doada certeza (i este brillo premido entre as pálpebras), e en 1998 Betanzos: Poema dos Caneiros e Estampas. dereita|miniatura|Lápida de Uxío Novoneyra en Parada do Courel. Por fin, en 1999, xa enfermo e imposibilitado para poder visitar O Courel como gustaba facer, publicouse Arrodeos e desvíos do Camiño de Santiago e outras rotas, con fotografías de Federico García Cabezón e algúns textos caligráficos do autor.
Novoneyra morreu no Hospital Gil Casares de Santiago de Compostela, ás 11 da mañá do sábado 30 de outubro de 1999, sendo velado en San Domingos de Bonaval. Foi enterrado no cemiterio lugués de San Froilán.
O 14 de xaneiro de 2022, conforme ao seu desexo, os seus restos mortais foron trasladados desde Lugo até a súa casa en Parada do Courel.
Estilo
Nos seus textos, Novoneyra explicitou o seu compromiso nacionalista e marxista, sen deixar de preocuparse en ningún momento pola forma poética e pola linguaxe. Formalmente, procuraba o mellor resultado visual e —sobre todo— sonoro para os textos (botando man para tal efecto de diversos recursos como o fonosimbolismo, a utilización de dialectalismos, os silencios, o simbolismo gráfico etc.). As poucas palabras empregadas pretenden evocar dun modo máxico o mundo no que o home está inmerso, designando as cousas para que estas aparezan perante nós.
Cómpre tamén lembrar o seu compromiso público e constante con Galicia:
así como tamén coa lingua, á que define como "o único sitio onde seguen vivos os antepasados, a única forma audible de supervivencia". E faino tanto como escritor individual ou como presidente da AELG, compromiso que quedou patente en numerosas ocasións, como nesta entrevista que lle fan en 1998:
Obra
Resulta difícil sistematizar a obra publicada por Uxío Novoneyra, xa que son frecuentes os poemas publicados, con modificacións máis ou menos relevantes, en libros distintos. De por parte, moitos deles foron publicados en xornais, revistas ou doutra forma antes de aparecer nun dos seus libros, tamén, a miúdo, modificados.
miniatura|300px|''Courel dos tesos cumes que ollan de lonxe! Eiquí síntese ben o pouco que é un home. Escultura na Praza Maior de [[Lugo.]]
En 1995 publicouse a obra colectiva Camelio xaponés, para a que Novoneyra traduciu sete versos xaponeses (xiikas) de Ayako Sugitani, á vez que esta traduciu ao xaponés tres poemas de Novoneyra.
A maiores, a súa obra comprende numerosos poemas publicados na prensa (Alborada, Atlántida, Aturuxo, Cerna, Clave Orión, Dorna, Encrucillada, Grial, La Noche, Ólisbos, Ronsel etc.) e en libros colectivos. Existen tamén textos (poemas, recitais, conferencias, pregóns etc.), algúns dos cales publicáronse en Cadernos Ramón Piñeiro XIV (2010).
Finalmente, hai que lembrar a obra gráfica de Novoneyra, en forma de gravados e augafortes de temática variada.
Homenaxes
miniatura|Rúa co seu nome en [[Pontevedra.]] dereita|miniatura|Autobús da empresa [[Monbus co seu nome.]] Ademais das numerosas ocasións en que, na prensa ou en libros, distintos persoeiros enxalzaron a obra e traxectoria de Novoneyra, quer en vida ou quer trala súa morte, pódense destacar os seguintes actos de homenaxe:
O 27 de xuño de 2009, a Real Academia Galega decidiu dedicarlle o Día das Letras Galegas do ano 2010. A elección foi por unanimidade (agás un voto en branco), fronte ás outras propostas representadas por Ricardo Carballo Calero e Lois Pereiro. Entre as razóns dadas para a súa elección estiveron a de ser un "excelente poeta, galeguista e profundamente democrático", "un poeta de entrega total, cunha obra en constante refacción, en continua forxa". A RAG destacou así mesmo a "oralidade da súa poesía, que adquiría matices especiais cando o mesmo poeta recitaba os seus propios versos. Unha proba máis do seu enraizamento co pobo e coa poesía popular".
Diversas cidades galegas bautizaron rúas co seu nome. Pedrafita do Cebreiro fixo outro tanto cun colexio (CPI Poeta Uxío Novoneyra).
O Pino, Setecoros, Valga
O Pino é un lugar da parroquia de Setecoros, no concello pontevedrés de Valga, na comarca de Caldas.
Camiño de Santiago
O Pino é unha localidade da etapa Caldas de Reis-Padrón do Camiño Portugués a Santiago de Compostela.
El secreto de la tierra
El secreto de la tierra é unha recompilación en castelán dos relatos de Manuel Rivas contidos nas obras Un millón de vacas (1989) e Os comedores de patacas (1991), publicado no ano 1999 pola Editorial Alfaguara e traducido ao castelán por Basilio Losada, sendo un dos poucos casos das obras de Manuel Rivas non traducidas por el mesmo.
Como o propio Rivas sinala no prólogo do libro:
Vicente Sola Regido
Vicente Sola Regido, nado en Castrelo do Val e finado en Verín o 11 de agosto de 1918, foi un político galego.
El secreto de la tierra
En moitos dos relatos que aparecen en calquera dos dous libros pódense atopar personaxes que rachan os estereotipos costumistas, de seres en continuo movemento e conflito, algúns incluso poderían ser cualificados como personaxes marxinais, destacando de maneira especial a nostalxia pola nenez, a ironía e unha visión máxica e épica do cotián.
A obra Un millón de vacas foi finalista do Premio Nacional de Narrativa e obtivo o Premio da Crítica Española.
Vicente Sola Regido
Traxectoria
Emigrante retornado, ao seu regreso foi presidente do Partido Conservador de Verín, era o representante no distrito de Luis Espada Guntín. Foi secretario do concello de Verín (1892). Foi nomeado alcalde de Verín en 1899. Volveu ser alcalde en 1914. Foi asasinado no balneario de Caldeliñas o 11 de agosto de 1918. Do asasinato foron acusados Francisco Núñez Estévez (quen alegou que o fixera por vinganza pois Vicente Sola obrigárao a ir ao servizo militar indebidamente, perseguiuno con cotas excesivas de consumos e vexouno publicamente) e Miguel Salgado, que foron xulgados do 5 ao 7 de abril de 1922, nun sonoro proceso en Verín.
Vida persoal
Casou con María Armas.
Lingua neerlandesa
O neerlandés é unha lingua de orixe xermánica. Forma parte do grupo xermánico occidental, e está próxima ao baixo alemán e un pouco máis afastado do frisón. Fálano aproximadamente uns 30 millóns de persoas no mundo, fundamentalmente nos Países Baixos e en Bélxica.
O neerlandés é idioma oficial nos Países Baixos, así como en Bélxica, nas dependencias neerlandesas do alenmar (Antillas Neerlandesas e Aruba), e na antiga colonia neerlandesa de Suriname.
Ademais, unhas 60.000 persoas fálano no noroeste de Francia, na zona fronteiriza con Bélxica. Tamén se fala reducidamente nalgunhas partes de Indonesia, onde fora a lingua da administración pública colonial neerlandesa.
Estandarización
A norma culta denomínase AN (Algemeen Nederlands ou "neerlandés xeral"), termo considerado menos elitista ca ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands ou "neerlandés xeral culto"), utilizado antigamente. A Unión da Lingua Neerlandesa (Nederlandse Taalunie) encárgase de fixar a norma.
Dialectoloxía
Os grupos dialectais principais do neerlandés son cinco: o flamengo, o holandés, o baixo saxón, o brabantés e o limburgués. Os falares flamengos son os propios da parte sudoccidental dos Países Baixos e do oeste de Bélxica, así como da zona neerlandófona de Francia. Ás veces, dende unha perspectiva histórica, denomínase flamengo o neerlandés de Bélxica, independentemente de que este sexa lingüisticamente flamengo, brabantés ou limburgués.
Véxase o mapa da situación dos dialectos e as linguas rexionais. Trátase dunha clasificación ampla, coa maioría dos dialectos de transición non están incluídos. Polo tanto, está destinada soamente a crear unha imaxe global da propagación dos dialectos do neerlandés. A fronteira entre dialecto e lingua é moi problemática na zona lingüística xermano-occidental, sobre todo nos Países Baixos e Flandres. Hai que ter precaución ao uso deste mapa, xa que non se indica onde se fala a lingua con fluidez, e pode non ser respaldado por tódolos expertos (sobre todo os límites do limburgués e o baixosaxón). 300px|miniatura|dereita|Dialectos neerlandeses.
250px|miniatura|Suriname.
250px|miniatura|Antillas Neerlandesas.
A. Grupo dialectal occidental meridional (Zelandés/Flamengo occidental)
B. Grupo dialectal occidental setentrional (Holandés)
C. Grupo dialectal oriental setentrional (Baixosaxón)
D. Grupo dialectal central setentrional
E. Grupo dialectal central meridional
F. Grupo dialectal oriental meridional
G. Surinamés
H. Neerlandés das Antillas e Aruba
Outros