cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Intoxicación ciguatoxínica
Cadro clínico
O diagnóstico baséase na sintomatoloxía, asociada ó consumo previo de especies de peixes asociados previamente con abrochos da intoxicación, e confírmase coa demostración da toxina na carne ou vísceras do peixe. Non existen técnicas laboratoriais eficaces para detectar a toxina na persoa enferma.
A Silva, Almeiras, Culleredo
A Silva é un lugar da parroquia de Almeiras no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Tiña 153 habitantes no ano 2016 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 80 eran homes e 73 mulleres.
Misticetos
Os misticetos  (Mysticeti), coñecidos comunmente como cetáceos con barbas ou como baleas, son unha suborde da orde dos cetáceos que se caracterizan pola presenza de barbas na boca, en lugar de dentes, como ocorre na outra suborde de cetáceos, a dos odontocetos.
As baleas adoitan seren de gran tamaño (de 7 a 30 metros) e viven exclusivamente no mar.
O termo balea debe reservarse para as especies dos misticetos. E segundo os cetólogos, máis concretamente para os integrantes da familia dos Balaenidae (con algunha excepción, como os das familias monoespecíficas dos Eschrichtiidae e dos Neobalaenidae, que son moi semellantes).
Outros cetáceos algo menos semellantes, os integrantes da familia máis abundante en especies, a dos Balaenopteridae, denomínanse tecnicamente rorcuais, pero tamén resulta habitual denominalos como baleas.
O Abollo, Carbia, Vila de Cruces
O Abollo é un lugar da parroquia de Carbia, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza. Segundo o INE en 2017 tiña 30 habitantes (16 homes e 14 mulleres), 38 menos ca en 2000.
Misticetos
Así mesmo, na literatura de divulgación (e mesmo nalgúns casos na científica) en distintos idiomas tamén está implantado o uso de balea para designar a algunhas especies de cetáceos con dentes (odontocetos), como é o caso de balea asasina para designar á candorca (que nin é balea nin é asasina), de balea de esperma para o cachalote, ou de balea piloto para o caldeirón.
Tamén reciben este nome, ás veces, algunhas especies de zifios.
Misticetos
O termo Mysticeti aparentemente deriva dun erro de tradución nun texto antigo latino da obra de Aristóteles Historia Animalium, na que "ο μυς το κητος" ("a balea coñecida como 'o rato' ou 'balea estriada' ") foi confundida con "ο μυστικητος" ("os Mysticetus").
Un nome alternativo da suborde é Mystacoceti derivada do grego antigo μυσταξ mystax, "bigote" e κητος ketos, "monstro mariño, balea".
Balea
A palabra balea deriva do latín balaena, e esta do grego φάλαινα phálaina, "balea" (o grego φάλαινα está relacionado con φάλαγξ phálanx, "cilindro groso de madeira", "rolo", "formación en orde de batalla").
As barbas ou baleas
O trazo máis característicos das baleas, á parte do seu gran tamaño, é a presenza dunhas estruturas especiais na boca que substitúen os dentes: as chamadas barbas ou baleas. Non se trata de dentes transformados, senón de placas de queratina (a mesma substancia que forma as nosas uñas ou o pelo) que penduran do bordo da mandíbula superior pechando a cavidade bucal. Cando a boca está pechada, as barbas quedan cubertas polos "labios" inferiores. O bordo interior de cada unha destas placas está esfiañado en cerdas ríxidas que forman unha peneira moi mesta capaz de reter os corpos sólidos presentes na auga que envían.
As baleas aliméntanse de pequenos crustáceos (krill) e, en menor medida, de pequenos peixes. O sistema que utilizan é avanzar coa boca aberta e enchela dun gran volume de auga (no que axuda a dilatación da pel da gorxa e a particular estrutura da articulación das mandíbulas). A seguir, pechan a boca e coa axuda da lingua expelen a auga, que é filtrada polas barbas retendo todos os animais que viñan nela.
Clasificación taxonómica
Os misticetos divídense en catro familias, que engloban 6 xéneros e 11 especies:
Balaenidae
Tamén chamadas baleas verdadeiras, denominación que non implica que as outras especies de baleas se consideren falsas, senón que estas eran as máis apropiadas para a súa caza, por seren máis lentas e aboiaren unha vez mortas. A familia está constituída por dous xéneros con tres especies. miniatura|dereita|300px|Balea de Groenlandia cazada en 2002.
Son animais de gran tamaño, pouco hidrodinámicas e máis lentas que outras baleas. Caracterízanse por ter unha cabeza que representa a metade da lonxitude total e pola ausencia de aleta dorsal.
O perfil do cranio é marcadamente convexo. As barbas (ou baleas) son máis longas (ata 2,7 m) que nos outros misticetos, estreitas e numerosas (230-360 en cada lado). As sete vértebras cervicais están soldadas.
Algúns autores separan as poboacións do Pacífico norte como unha terceira especie de Eubalaena, para a que propoñen o nome de Eubalaena japonica.
Neobalaenidae
Un único xénero cunha única especie.
Trátase dunha especie pouco coñecida. De menos de 7 m de lonxitude, é a menor das baleas (de aí o nome). Presenta unha pequena aleta dorsal falciforme (co bordo posterior cóncavo), bastante atrasada. Na gorxa posúe dous sucos.
O tamaño da cabeza é aproximadamente un cuarto da lonxitude total. A forma do cranio non é tan convexa coma a dos Balaenidae mais é máis ancha, o que a aproxima ós Balaenopteridae.
Balaenopteridae
Son os chamados rorcuais, caracterizados polos sucos que posúen na gorxa. A familia está integrada por dous xéneros con seis especies.
Todas as especies deste grupo miden máis de 10 m de lonxitude e, normalmente, son moito máis grandes. Unha delas, a balea azul, é o animal máis grande que xamais existiu sobre a Terra. Habitualmente, as femias son maiores cós machos. Son animais de corpo longo e fino, hidrodinámico, o que lles permite movementos rápidos, e posúen de 12 a 120 pregas na gorxa, desde o extremo anterior ata o abdome. Estas pregas posibilitan a dilatación da cavidade bucal –a modo dun acordeón- e inxerir grandes volumes de auga, da que filtran o seu alimento. Entre as outras baleas, só a balea gris posúe algo semellante, pero reducido a dous sucos curtos.
Posúen unha aleta dorsal, de forma e tamaño variables segundo a especie, situada sempre no terzo posterior. O perfil do cranio é relativamente plano, coa mandíbula inferior arqueada cara a fóra. As barbas son relativamente curtas pero moi numerosas (ata 500 en cada lado). Na cabeza obsérvase unha crista medial, desde a altura dos ollos ata o fociño; no rorcual tropical hai 3 cristas.
Dentro deste grupo cómpre destacar, pola súa singularidade, a balea xibardo, caracterizada polas enormes aletas pectorais.
Todas as baleas desta familia, polo seu gran tamaño, foron obxecto prioritario da industria baleeira e a caza comercial a que foron sometidas levounas practicamente á súa extinción.
Eschrichtiidae
Un único xénero cunha única especie.
Trátase tamén dunha especie de características intermedias entre as familias anteriores. Ben coñecida polos seus hábitos migratorios que a levaban a reproducirse no inverno nas costas de California para desprazarse logo ás áreas de verán, no estreito de Bering, nunha longa viaxe de ata 20 000 km ó longo da costa norteamericana. A desgraciada consecuencia foi unha caza masiva que levou á extinción da poboación do Atlántico norte entre os séculos XVII e XVIII (a poboación coreana aínda se mantén, pero en cifras mínimas).
Carece de aleta dorsal e no seu lugar mostra unha corcova baixa, moi posterior, seguida de 6 a 12 vultos ou nós lineais ata a aleta caudal.
A cabeza está arqueada, entre os espiráculos e o fociño, e mostra numerosas calosidades formadas por colonias de crustáceos que se fixan á pel. Baixo a boca posúe dous sucos curtos, paralelos ou en forma de V, ocasionalmente entre 3 e 7. As súas barbas son máis curtas, anchas e en menor número que no resto das baleas, característica relacionada cos seus hábitos alimenticios: come moi preto do fondo e inxire lama, area e pedras coa auga.
Vaucluse
Ligazóns externas
Conseil Général du Vaucluse
A Costeira, Coiro, Cangas
A Costeira é un lugar da parroquia de Coiro no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 30 habitantes (15 homes e 15 mulleres).
Aleksei Chirikov
Aleksei Ilyich Chirikov (Алексей Ильич Чириков en ruso), nado na gobernatura de Tula o 24 de decembro de 1703 e finado en Moscova en novembro de 1748, foi un navegante e capitán ruso.
Traxectoria
En 1721, Chirikov graduouse na Academia Naval. Entre 1725 e 1730 e entre 1733 e 1743, foi subordinado de Vitus Bering durante a primeira e segunda expedicións a Kamchatka. O 15 de xullo de 1741 Chirikov (no seu barco San Paulo) foi o primeiro europeo en chegar á costa noroeste de Norteamérica, e a partir de entón descubrir parte das Illas Aleutianas. En 1742 Chirikov dirixiu unha partida de busca do San Pedro, o buque de Bering. Durante a viaxe, especificou a localización da Illa de Attu. Chirikov tomou parte na creación do mapa final dos descubrimentos rusos no Océano Pacífico (1746).
Zonas da illa Kyushu, a illa Attu, a baía Anadyr, a baía Tauyskaya, e unha montaña submarina do Pacífico levan o seu nome.
José Peñarredonda Fernández
José Peñarredonda Fernández, nado o 27 de outubro de 1893, foi un militar e político galego.
Traxectoria
Ingresou no Exército en 1911. Capitán de infantería. Na ditadura de Primo de Rivera foi presidente da Unión Patriótica de Tui. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado alcalde de Tui o 26 de xullo, permanecendo no cargo até o 26 de outubro de 1936. Participou na guerra ao mando da 3º Compañía da Bandeira Franco da Lexión estranxeira. Foi ascendido a comandante en febreiro de 1937 e estivo ao mando da IX Bandeira do Terceiro Terzo da Lexión. No mes de xullo de 1937 a Bandeira do Terzo que mandaba Peñarredonda fixo un desfile polo centro de Teruel no que "llevaba enarbolados en la punta de sus bayonetas, piernas, brazos, orejas, testículos y otros restos de un centenar de rojos hechos prisioneros en Bezas y que previamente dejados en pelota fueron fusilados con ametralladora en la plaza del pueblo...", actuación que foi protestada polo bispo. Durante a batalla do Ebro era xefe dunha das brigadas da 50 División que foi desbordada e en parte aniquilada polo exército republicano. Como consecuencia foi expedientado. Foi separado do exército en setembro de 1938.
El Canta-Claro
El Canta-Claro foi un periódico editado en Corcubión en 1905.
Historia e características
Subtitulada Revista literaria e independente, defensora de los intereses generales, apareceu en 1905. Foi voceiro do deputado a Cortes polo distrito de Corcubión Ramón Sanjurjo Neira. O número 9 (10 de decembro de 1905) fai unha apoloxía do político liberal Segismundo Moret, que viña de ser nomeado presidente do Goberno. Nese mesmo número apareceu un artigo en galego sobre a Festa das Neves. Tiña colaboradores en Muxía, Vimianzo e Camariñas.
Estadio El Toralín
O Estadio El Toralín é un estadio de fútbol español da cidade berciana de Ponferrada, e serve como sede local á SD Ponferradina. Inaugurado o 5 de setembro de 2000, ten capacidade para 8.200 espectadores.
Historia
El Toralín construíuse en substitución do anterior campo da SD Ponferradina, o Fuentesnuevas, que á súa vez substituíra o primeiro campo da entidade, o Santa María. Inaugurouse o 5 de setembro de 2000 nun encontro da SD Ponferradina contra o Celta de Vigo (0-2). O estadio remodelouse nunha ocasión, co gallo do ascenso da SD Ponferradina á Segunda División en 2006, momento no que se ampliaron tódalas bancadas até a actual capacidade e se reformaron o palco e as cabinas de prensa. Actualmente reúne as características que a UEFA impón para disputar partidos en competicións internacionais.
En beneficio de todos
En beneficio de todos é o sétimo álbum da banda viguesa de punk rock Siniestro Total, publicado en abril de 1990 a través do selo DRO. Foi gravado nos estudios Trak de Madrid coa produción de Eugenio Muñoz no ano 1990 e foi o seu derradeiro traballo con DRO. Para a súa gravación empregouse unha sección de ventos que incluía trompeta, saxo e trombón, ademais dun violonchelo e da voz de dúas sopranos. Contó con colaboraciones como a do Maestro Reverendo con acordeón e piano.
Saint-Thual
Saint-Thual (en Sant-Tual, e en galó: Saent-Tuau) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Jacob Jordaens
miniatura|dereita|275px|Autorretrato coa esposa e súa filla Elisabeth. Museo do Prado.
Jacob Jordaens, nado en Antuerpen o 19 de maio de 1593 e finado o 18 de outubro de 1678, foi un pintor flamengo. Foi un dos maiores mestres da pintura anversiense do século XVII, xunto con Rubens e Anton van Dyck.
Traxectoria
Seu pai era un mercador de tecidos. A familia Jordaens formaba parte da burguesía acomodada: a casa familiar estaba situada na Hoogstraat (Rúa Alta), unha das rúas máis coñecidas polo comercio de tecidos de Antuerpen, e comunicaba a Grande-Place co Rivage (as dúas prazas máis importantes da cidade).
A partir de 1607, fórmase con Adam van Noort, un pintor flamengo cuxos cadros son de atribución dubidosa. Adam Van Noort era luterano, mais despois do triunfo da Contrarreforma en Anveres se viu obrigado, como a súa familia, a disimular a súa fe. Jordaens viviu coa familia Van Noort, composta polo matrimonio e seis fillos, até 1618.
O 15 de maio de 1616, Jacob casou coa filla máis vella do seu mestre, Catharina Van Noort, catro anos maior ca el. Fixeron un casamento de rito católico. Do seu matrimonio naceron tres fillos: Elisabeth (1617), Jacques (1625) e Anne Catherine (1629).
A pesar do seu benestar económico, Jordaens non viaxou nunca a Italia, viaxe que era considerada como necesaria para a educación dun artista que se prezase.
Famoso polo cadro O rei bebe, pintado arredor de 1640, converteuse no primeiro pintor de Antuerpen, logo da morte de Rubens nese ano.
Tiña colaborado con Rubens entre 1620 a 1640, por exemplo en obras destinadas á decoración da Torre de la Parada, en Madrid, que encargara o rei de España.
En 1671, sete anos antes da súa morte, converteuse ao calvinismo. Jacob Jordaens faleceu o 18 de outubro de 1678, o mesmo día que a súa filla Elisabeth.
Parasanga
A parasanga (persa: فرسنگ/فرسخ/پرسنگ) é unha unidade de distancia itinerante histórica irania comparábel á legua europea.
A parasanga pode ser orixinalmente algunha fracción da distancia que podía marchar un soldado de infantaría nun período predefinido de tempo. Heródoto (v. 53) fala dun exército que viaxa o equivalente de cinco pasarangas nun día.
A mención máis antiga da parasanga vén das Historias de Heródoto, de mediados do século -V,  que define esta medida como equivalente a 30 estadios. Esta comparación tamén foi feita por varios escritores posteriores gregos e romanos (na Suda bizantina do século X e en Hesiquio de Alexandría (século V) ou Xenofonte Anab. ii.2.6). Agatías, no século VI, con todo, en referencia a Heródoto e Xenofonte, afirma que no seu tempo os Persas consideraban a parasanga como equivalente a só 21 estadios. Estrabón (xi) tamén fala de que algúns escritores a consideran como de 60 estadios, outros como de 40 e aínda outros de 30. Nas súas Etapas párticas do século I, Isidoro de Cárax, compáraa co schoenos, dicindo que é a mesma medida que a parasanga árabe (mentres que en Persia propria 4 schoenii corresponden a 3 parasangas)" .
Plinio o Vello, na súa Historia Natural (v. 26) do século I, afirma que os iranios lle asignaban diferentes medidas. Sobre a autoridade de fontes máis antigas, o historiógrafo do século XIV de Qazvín Hamdallah Mustawfí rexistrou que no século X a parasanga nororiental era de 15.000 pasos, a noroccidental 18.000, a sudoccidental 6.000, mentres que a "verdadeira" segundo Mustawfí, medía 9.000 pasos. Retomando unha lenda local, Mustawfí explica que a unidade foi definida polo mitolóxico Kai Kobad mitolóxico como igual a 12.000 cóbados.
Segundo a definición de 30 estadios de Heródoto e Xenofonte, a versión grega da parasanga sería igual a 5.7 km (medida olímpica) ou 5.3 km (medida ática). Pero en 1920 Kenneth Amson, da Royal Geographical Society aduciu que a parasanga usada no relato das viaxes babilónicas de Xenofonte equivalería a só 3.9 km. Máis recentemente, «probas empíricas que comparan os estadios cunha milla inglesa (1.609 km), estableceron que tres millas (4.827 km) son unha parasanga, e isto deu excelentes resultados na práctica. Sexa cal for a base do cálculo, os valores teóricos para o estadio e a parasanga deben ser estimados con valores que non excedan en demasía estes valores».
A parasanga tamén é mencionada no Talmud de Babilonia, con varios usos, entre os que cabe destacar o cálculo da anchura da Escaleira de Xacob como de 8.000 parasangas.
Halita
A halita (tamén chamada sal xema ou sal de rocha) é un mineral da clase dos haluros cuxa fórmula química é NaCl (39,3% de sodio e 60,7% de cloro). É pois, un mineral composto na súa totalidade por cloruro de sodio.
Aspecto
Na súa forma cristalina adopta a figura dun cubo. Tamén aparece formando masas e máis rara vez en forma de octaedros. A súa coloración varía segundo as impurezas que teña na súa composición.
Lugares onde se atopa
A halita é un mineral moi abundante en terreos sedimentarios, pérmicos, triásicos e terciarios. Xace en capas, alternándose con xeso e as arxilas, impregnando margas (chamadas por isto salíferas). Encóntrase disolta en altas cantidades na auga do mar e nalgunhas lagoas chamadas salinas coma as de Torrevieja (Alacant) e San Carlos de la Rápita (Tarragona).
Usos da halita
A halita é utilizada na industria química como fonte de sodio e cloro e para fabricar sosa e ácido clorhídrico, na cociña como condimento e conservante de alimentos, na agricultura como fertilizante e no gando como alimento para animais.
Propiedades
É soluble en auga e de sabor salgado.
Outros haluros
Outros haluros a destacar son a fluorita e a silvina.
Activina
miniatura|dereita|Dímero de activina (de 2ARV.pdb).
A activina é unha hormona proteica dímera segregada polas gónadas, hipófise e placenta. A activina fai aumentar a síntese e secreción de hormona estimulante dos folículos (FSH) e participa na regulación do ciclo menstrual. Describíronse ademais moitas outras funcións da activina, como influír na proliferación celular, diferenciación celular, apoptose, metabolismo, homeostase, respostas inmunitarias, curación de feridas, e funcións endócrinas.
Estrutura
A activina é unha proteína dímera composta por dúas subunidades beta moi similares ou idénticas (e similares á unidade beta da inhibina). Os dous monómeros que forman o dímero de activina están unidos por unha ponte disulfuro. A activina pertence á superfamilia proteica do TGF-β, xunto coa inhibina e outras proteínas estruturalmente relacionadas como a hormona antimülleriana, a proteína morfoxenética ósea, e o factor de diferenciación do crecemento.
Na táboa móstranse os complexos de activina máis comúns:
A similitude entre as subunidades beta é do 65% (e teñen un 25% de homoloxía coa subunidade alfa da inhibina).
Nos mamíferos, describíronse catro subunidades beta, chamadas activina βA, activina βB, activina βC e activina βE. A activina βA e a βB son idénticas ás dúas subunidades beta da inhibina. Describiuse unha quinta subunidade, a activina βD, no anfibio Xenopus laevis. A unión de dúas subunidades de activina βA dá lugar á activina A, a unión dunha subunidade βA e unha βB orixina a activina AB, e así sucesivamente. Atopáronse varios heterodímeros, aínda que non todos os teoricamente posibles.
A subunidade βC pode formar heterodímeros de activina coas subunidades βA ou βB pero non pode dimerizarse coa subunidade α da inhibina.
Funcións
A activina prodúcese nas gónadas, hipófise (ou pituitaria), placenta, e outros órganos, e exerce as seguintes funcións:
Mecanismo de acción
As activinas interaccionan con dous tipos de receptores de superficie transmembrana, denominados tipo I e II, os cales teñen actividades intrínsicas de serina/treonina quinase nos seus dominios citoplasmáticos:
A activina únese ao receptor tipo II e inicia unha cascada de reaccións que leva ao recrutamento, fosforilación, e activación do receptor de activina tipo I. Este despois interacciona cos SMAD2 e SMAD3 e despois fosforílaos, os cales son dúas das proteínas citoplasmáticas SMAD.
O SMAD3 despois translócase ao núcleo celular e interacciona co SMAD4 a través da multimerización, orixinando na súa modulación como factores de transcrición responsables da expresión dunha gran variedade de xenes.
O Cruceiro, Coiro, Cangas
O Cruceiro é un lugar da parroquia de Coiro no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 46 habitantes (26 homes e 20 mulleres).
Centeo
thumb|Secale cereale
O centeo (Secale cereale (L.) M.Bieb. ) é unha gramíneas que se cultiva polo seu gran e como planta forraxeira. É un membro da familia do trigo e relaciónase estreitamente co orxo. O gran do centeo utilízase para facer fariña (fariña centea) e na industria da alimentación. É altamente tolerante á acidez do solo. O primeiro uso posible do centeo doméstico remóntase a Abu Hureyra ao norte de Siria, no val do río Éufrates no Paleolítico tardío. É un cultivo común en Galiza, sendo a fariña centea unha das máis empregadas noutrora para facer pan.
Etimoloxía
O termo centeo provén da denominación latina centenum, -i, derivado do numeral centeni 'de cen en cen', polos moitos grans que produce cada planta.
Descrición
O centeo é unha planta anual de 110 a 160 cm de altura, que florea de maio a xullo, facendo unha inflorescencia en espiga duns 20 a 30 cm de longo (máis longa ca do trigo), follas de 5 a 10 mm de largo. Glumas das espigas de 6 a 15 mm sen contar as arganas; lemna (gluma inferior) de 7 a 15 mm, con aresta normalmente de 2 a 5,5 cm. O gran como todas as gramíneas denomínase cariópside. Considéranse que o Irán é o país de orixe desta especie.
Parasitos
O centeo vese afectado por un fungo parasito, o cornizó Claviceps purpurea, cuxo consumo accidental xunto co cereal era a causa do ergotismo. Tamén é chamado cornello, dentón, gran de corvo ou caruncho.
Usos
miniatura|250px|Pan centeo Un dos usos deste cereal é o de elaborar coa súa fariña pan centeo, moi empregado noutrora en Galiza, sendo un referente nacional canto á cantidade e calidade. Coa fariña centea faise pumpernickel, moi usado en Europa do norte e do leste. Tamén se fai o familiar knäckebröd.
A fariña de centeo ten baixo contido en glute en comparanza coa fariña triga, e contén máis proporción de fibras solúbeis.
Coa súa palla facíanse as cubertas (colmados) das pallozas e outras construcións populares en Galiza e outros lugares de Europa coma Inglaterra e Irlanda. Tamén coa palla se fan bonecos de xoguete. Indicacións: úsase como laxante lixeiro, nutritivo.
Produción e consumo
O centeo medra primariamente en Europa do leste, centro e norteña: norte de Alemaña, Polonia, Ucraína, Belarús, Lituania, Letonia e cara Rusia central e do norte. Tamén prospera en América do Norte: no Canadá, nos Estados Unidos, América do Sur: na Arxentina, no Brasil, Asia: Turquía, Casaquistán, e norte da China.
Os niveis da súa produción seguen a decaer en moitas das nacións produtoras por mor á menor demanda. Por exemplo a produción rusa pasou de 13,9 millóns de Tm en 1992 a 3,4 Mt en 2005. E Polonia - 5,9 Mt en 1992 a 3,4 Mt en 2005; Alemaña - 3,3 Mt & 2,8 Mt; Belarús - 3,1 Mt & 1,2 Mt; China - 1,7 Mt & 0,6 Mt; Casaquistán - 0,6 Mt & 0,02 Mt.
Moito do centeo consómese localmente, e só se exporta a países veciños, non mundialmente.
Contraindicacións
O centeo, así como o trigo, a cebada, a avea, a espelta, o camut e o malte, posúen glute na súa composición. Deste xeito, non o deben consumir quen padeza enfermidade celíaca. As persoas intolerantes ao glute, se consomen alimentos con esta substancia, tráelles como consecuencia unha deterioración nas mucosas do intestino delgado, prexudicando o organismo e a absorción de diversos nutrientes. Porén, existen unha serie de cereais que non teñen glute e poden consumir as persoas que padecen de celiaquía: o arroz, o millo, a quinoa, o millo miúdo (aínda que non ten glute, os celíacos non adoitan toleralo ben), o amaranto, o trigo sarraceno ou alforfón (realmente é un pseudo-cereal) e o sorgo. Así mesmo, a fariña de castaña tampouco ten glute.
O centeo na cultura popular galega
Coa fariña centea faise en Galiza o pan moreno, e mesturada coa de millo pan de mestura.
Cultívase en toda Galiza, sendo máis resistente có trigo e adaptábel a todas as terras, porén o pan, bastante utilizado na Galiza aldeá, é máis escuro. Durante séculos foi o cereal máis cultivado, sobre todo nas familias máis humildes e principalmente nas altas terras montañosas de Ourense, que por iso lle chamaban terras de pan. Ademais do pan centeo ou de mestura, a palla serve coma forraxe, alimento e cama do gado. Nalgunhas comarcas a palla ou colmo emprégase para a cubrición das vivendas (colmados). Antes da malla, a palla ponse en medas nas eiras.
Hindeloopen
Hindeloopen (Hylpen en frisón, procedente do antigo Hynljippen) é unha vila neerlandesa do concello de Nijefurd en Frisia.
Até 1984 foi concello de seu. En 2008 tiña 874 habitantes. A localidade mantén un dialecto propio do frisón, o Hylpersk, caracterizado por conservar algúns trazos medievais. Hindeloopen é unha das 11 cidades tradicionais de Frisia; este recoñecemento acadouno en 1372.
Ifi Amadiume
Ifi Amadiume, nada en Kaduna o 23 de abril de 1947, é unha escritora e antropóloga nixeriana.
Traxectoria
Desde 1993 traballa como profesora na Universidade de Dartmouth, Nova Hampshire. É moi admirada pola súa obra de carácter feminista. O seu libro máis salientábel é o galardoado Male Daughters, Female Husbands (Zed Press, 1987), onde unha década antes da articulación da teoría Queer, argumentou que o xénero, tal e como se construía no discurso feminista occidental, non existía en África antes do imposición colonial dunha comprensión dicotómica da diferenza sexual. Forma parte da ONG, Centre for Democracy and Development, que promove os valores da democracia, a paz e os dereitos humanos en África, especialmente en África Occidental.
Loser
Loser pode referirse a:
Música da China
A música da China refírese á música do pobo chinés, que pode ser a música dos chineses han así como doutras minorías étnicas dentro da China continental. Tamén inclúe música producida por persoas de orixe chinesa nalgúns territorios fóra da China continental usando instrumentos tradicionais chineses ou no idioma chinés. Abarca unha gama moi diversa de música desde a tradicional ata a moderna.
Diferentes tipos de música rexistráronse en documentos históricos chineses dos primeiros períodos da civilización chinesa que, xunto con obxectos arqueolóxicos descubertos, proporcionaron evidencias dunha cultura musical ben desenvolvida xa na dinastía Zhou (1122 a. C. - 256 a. C.). A presenza da música na dinastía Zhou dá o ton ao desenvolvemento continuo da musicoloxía chinesa nas seguintes dinastías. Esta desenvolveuse en varias formas de música a través das sucesivas dinastías, producindo o rico patrimonio musical que forma parte da paisaxe cultural chinesa na actualidade. A música chinesa segue evolucionando nos tempos modernos e tamén xurdiron formas de música máis contemporáneas.
Historia
miniatura| Músicos animados tocando unha frauta de bambú e un instrumento de punteo, [[cerámica chinesa, estatuas do período Han oriental (25-220 d.C.), Museo de Shanghai.]] Segundo as lendas, o fundador da música na mitoloxía chinesa foi Ling Lun quen, a petición do Emperador Amarelo para crear un sistema de música, fabricou frautas de bambú afinados cos sons dos paxaros incluído o fénix. Creouse un sistema musical de doce tons baseado nos tons das frautas de bambú, o primeiro destas frautas produciu o ton "campá amarela" (黃 鐘) e un conxunto de campás afinadas creáronse entón a partir das frautas.
Historia temperá
miniatura|Unha [[Gudi (instrumento)|frauta de óso de 9.000 anos de Henan.]]
A evidencia arqueolóxica indica que a cultura musical desenvolveuse na China dende un período moi temperán. Escavacións na aldea de Jiahu no condado de Wuyang, Henan, atoparon frautas de óso que datan de hai 9.000 anos, e instrumentos musicais de arxila chamados Xunduns 7.000 anos de antigüidade atopáronse nos  sitios de Hemudu en Zhejiang e Banpo en Xi'an.
miniatura|Conxunto de campás de bronce chamadas [[bianzhong c. século V a. C. de Hubei.]]
Durante a dinastía Zhou, estbleceuse un sistema formal de música da corte e cerimonial denominado máis tarde yayue (que significa "música elegante"). Hai que ter en conta que a palabra música (樂, yue) na antiga China tamén pode referirse á danza, xa que a música e a danza considerábanse parte integral do todo, e o seu significado tamén se pode estender á poesía e a outras formas de arte e rituais. A palabra "danza" (舞) tamén se refería á música, e cada baile debía ter unha peza musical asociada a ela. O conxunto de música máis importante da época foi a Danza musical das seis dinastías (六 代 樂舞) que se realizaba nos rituais da corte real. A música na Dinastía Zhou concibiuse como unha manifestación cosmolóxica do son da natureza integrada na orde binaria universal do yin e yang, e este concepto ten unha influencia duradeira no pensamento chinés posterior sobre a música. A música "correcta" segundo o concepto Zhou implicaría instrumentos que se correlacionan cos cinco elementos da natureza e traerían harmonía á natureza. Ao redor, ou antes, do século VII a. C. un sistema de xeración de tons e escala pentatónica derivouse dunha teoría do ciclo de quintas.
Os filósofos chineses adoptaron diferentes enfoques da música. Para Confucio, unha forma correcta de música é importante para o cultivo e o refinamento do individuo, e o sistema confuciano considera que a música formal yayue é moralmente edificante e o símbolo dun bo gobernante e goberno estable. Algunhas formas populares de música, porén, considerábanse corruptas desde o punto de vista confuciano. Mozi por outro lado condenou facer música e argumentou en Contra a música (非 樂) que a música é unha extravagancia indulxente que non ten ningún propósito útil e pode ser daniña. Segundo Mencius, un poderoso gobernante preguntoulle unha vez se era moral que el preferira a música popular á dos clásicos. A resposta foi que só importaba que o gobernante amara ós seus súbditos.
Na antiga China, o estado social dos músicos era moito máis baixo que o dos pintores, aínda que se consideraba que a música era fundamental para a harmonía e a lonxevidade do estado. Case tódolos emperadores tomaban en serio as cancións populares e enviaban oficiais a recoller cancións para rexistrar a cultura popular. Un dos libro clásicos confucianistas, o Clásico da poesía, contiña moitas cancións populares que datan do 800 a. C. ata aproximadamente o 400 a. C.
Da dinastía Qin á Qing
miniatura|esquerda|Un mural da tumba de Xu Xianxiu en [[Taiyuan, provincia de Shanxi, datado en 571 d.C. durante a Dinastía Qi do Norte, que amosa a músicos masculinos da corte tocando instrumentos de corda, xa sexa o liuqin ou pipa, e unha muller tocando un konghou (arpa).]]
A Oficina de Música Imperial, establecida por primeira vez na Dinastía Qin (221-207 a. C.), expandiuse enormemente baixo o emperador Han Wudi (140-87 BC) e encargouse de supervisar a música da corte e a música militar e determinar que música folclórica sería recoñecida oficialmente. En dinastías posteriores, o desenvolvemento da música chinesa foi influenciado polas tradicións musicais de Asia Central, que tamén introduxeron elementos da música india. Instrumentos de orixe asiática central como a pipa foron adoptados na China, a escala heptatónica india foi introducida no século VI por un músico de Kucha chamado Sujiva, aínda que a escala heptatónica foi posteriormente abandonada.
miniatura|500px|Media sección da [[dinastía Song (960–1279) versión do Night Revels of Han Xizai, o orixinal foi de Gu Hongzhong no período das Cinco Dinastías e os Dez Reinos (907–960); as músicas do centro da imaxe están tocando frautas de bambú transversais e guan, e o músico está tocando un badado de madeira chamado paiban.]]
A música chinesa escrita máis antiga que existe é "Youlan" (幽蘭) ou a Orquídea Solitaria, composta durante o século VI ou VII, pero que tamén se atribuíu a Confucio. O primeiro florecimento importante ben documentado da música chinesa foi para o qin durante a dinastía Tang (618-907AD), aínda que se sabe que o qin tocábase desde antes da dinastía Han. Isto baséase na conxetura de que debido a que os exemplos gravados de música chinesa son cerimoniais, e se cre que as cerimonias nas que se empregaron existiron "quizais máis de mil anos antes de Cristo", as propias composicións musicais interpretáronse, incluso no ano 1000 a. C., exactamente da maneira prescrita polas fontes escritas no século VII d. C. (Baséase esta conxetura en que Van Aalst data o "Himno de entrada para o emperador" ó redor do ano 1000 a. C.)
miniatura|esquerda|Tres retrousos sobre o tema do Paso Yang, unha das grandes obras mestras Tang atopadas en Qinxue Rumen (1867) reproducida en qin. A través de dinastías sucesivas durante miles de anos, os músicos chineses desenvolveron unha gran variedade de diferentes instrumentos e estilos de execución. Unha ampla variedade destes instrumentos, como guzheng e dizi son ​​autóctonos, aínda que moitos instrumentos musicais tradicionais populares foron introducidos dende Asia Central, como o erhu e a pipa.
A presenza da música europea na China apareceu xa en 1601 cando o sacerdote xesuíta Matteo Ricci presentou un Clavicordio á corte imperial Ming e adestrou a catro eunucos para tocalo. Durante a era tardía da dinastía Qing, empezouse a sentir a influencia da música occidental.
Era da República da China (1912-1949)
miniatura|Músico de rúa chinés cego, Pekín (1930). miniatura|esquerda|150px|As primeiras formas do himno "[[Marcha dos Voluntarios" de 1935 no xornal Denton Gazette.]] O Movemento da Nova Cultura das décadas de 1910 e 1920 produciu un grande interese duradeiro na música occidental. Varios músicos chineses regresaron de estudar no extraneiro para tocar música clásica occidental, compoñendo éxitos no sistema de notación musical occidental. O Kuomintang tratou de patrocinar adopcións de música moderna a través do Conservatorio de Música de Shanghai a pesar da crise política en curso. Filósofos culturais do século XX como Xiao Youmei, Cai Yuanpei, Feng Zikai e Wang Guangqi querían ver a música chinesa adaptada ó mellor nivel posible. Houbo moitas opinións diferentes sobre o mellor estándar.
As orquestras sinfónicas formáronse na maioría das cidades importantes e presentáronse ante unha ampla audiencia nas salas de concertos e na radio. Moitos dos intérpretes achegaron influenzas do jazz á música tradicional, engadindo xilófonos, saxofón e violín, entre outros instrumentos. Lü Wencheng, Qui Hechou, Yin Zizhong e He Dasha estiveron entre os intérpretes e compositores máis notables deste período.
En Shanghai, un xénero popular de música chamado shidaiqu xurdiu na década de 1920. Shidaiqu é unha fusión de música popular chinesa e occidental, e Li Jinhui é considerado o fundador do xénero. Cantantes populares deste xénero nas décadas de 1930 e 1940 incluían a Zhou Xuan, Li Xianglan e Yao Lee.
Despois do Forum Yan'an sobre literatura e arte de 1942, lanzouse unha campaña a grande escala nas áreas controladas polo Partido Comunista da China para adaptar a música folclórica para crear cancións revolucionarias para educar á maioría da poboación rural analfabeta nos obxectivos do partido. Reimprimíronse as formas musicais consideradas supersticiosas ou antirrevolucionarias e agregáronse harmonías e liñas de baixo ás cancións tradicionais. Un exemplo é The East Is Red, unha canción popular do norte de Shaanxi que foi adaptada a un himno nacionalista. De particular interese é o compositor, Xian Xinghai, que estivo activo durante este período, e compuso a Cantata do río Amarelo, que é a máis coñecida de todas as súas obras.
República Popular da China (1949-1990)
A época dourada do shidaiqu e as Sete grandes estrelas cantantes chegaría ao seu fin cando o Partido Comunista denuncia a Música popular chinesa como música amarela (pornografía). Os maoístas consideraban a música pop como un declive da forma da arte na China continental. En 1949, o Kuomintang mudouse a Taiwán e estableceuse a República Popular da China. As cancións revolucionarias serían fortemente promovidas polo estado. Os maoístas, durante a Revolución cultural, promoveron a música revolucionaria como o único xénero aceptable. Debido á propaganda, este xénero superou moito a todos os demais e case chegou a definir a música chinesa continental. Este é aínda, dalgún xeito, un proceso continuo, pero algúns eruditos e músicos (chineses e outros) intentan revivir a música antiga.
Despois das protestas da praza de Tiananmen de 1989, os manifestantes lanzaron un novo estilo de ritmo rápido, xibeifeng (vento do noroeste) (西北 風), para contrarrestar o goberno. A música progresaría cara ao rock chinés, que se mantivo popular na década de 1990. Non obstante, a música na China é en gran parte de propiedade estatal, xa que a televisión, os medios de comunicación e os concertos dos principais locais están controlados polo Partido Comunista. O goberno optou principalmente por non apoiar o rock chinés limitando a exposición e o tempo de transmisión. Como resultado, o xénero nunca chegou a estar integrado na súa totalidade.
República Popular da China (2000-presente)
Eventos anuais como o Midi Modern Music Festival en Pequín atraen a decenas de miles de visitantes. O "Snow Mountain Music Festival" tamén se celebrou na provincia de Yunnan en 2002.
A música rock céntrase case exclusivamente en Pequín e Shanghai e ten unha influencia moi limitada na sociedade chinesa. Wuhan e Sichuan tamén son ás veces consideradas focos da cultura da música rock. Esta música amosa a significativa diferenza cultural, política e social que existe entre a China, Occidente ou incluso diferentes partes dentro da China. Aínda que o rock existe na China desde hai décadas, o fito que puxo o xénero no mapa internacional foi cando Cui Jian tocou cos Rolling Stones en 2003, aos 42 anos. China tamén se converteu nun destino para os principais artistas de rock e pop occidentais; moitos artistas estranxeiros realizaron xiras na China e actuaron en múltiples concertos nas últimas décadas, incluíndo Beyonce, Eric Clapton, Nine Inch Nails, Avril Lavigne, Linkin Park e Talib Kweli.
A China continental ten unha alta taxa de piratería xunto con problemas coa propiedade intelectual. Normalmente, hai un certo atraso antes de que os produtos sexan lanzados na China continental, con excepcións ocasionais, como o traballo de Cui Jian que foi lanzado en Taiwán, Hong Kong e a China continental simultaneamente. En consecuencia, un atraso no tempo de publicación é tamén o maior factor de piratería, xa que a xente prefire piratear desde o exterior. O mercado moderno non só está obstaculizado polos problemas de dereitos, xa que hai moitos outros factores como a marxe de beneficio, ingresos e outros problemas económicos.
En 2015 esperábase que o mercado da música dixital na China valera 2.100 millóns de dólares. En 2015, China tiña o décimo cuarto mercado musical máis grande do mundo, con ingresos de 170 millóns de dólares. En 2016 había 213 listas de música na China. En 2016 os tres mellores servizos de transmisión de música e descarga de música na China foron KuGou, cunha cota de mercado do 28%, QQ Music cun 15% e Kuwo cun 13%. Esperábase que a China se convertise nun dos maiores mercados musicais do mundo en 2020.
Música tradicional
miniatura|Música feminina de [[Qiu Zhu (1565-1585).]]
Instrumental
Os instrumentos musicais clasificábanse tradicionalmente en oito categorías coñecidas como bayin. A música tradicional na China tócase con solos de instrumentos ou en pequenos conxuntos de instrumentos de púa e corda con arco, frautas e varios címbalos, gongs e tambores. A escala chinesa é pentatónica. Frautas de bambú e qin están entre os instrumentos musicais máis antigos coñecidos na China; os instrumentos divídense tradicionalmente en categorías en función do seu material de composición: peles de animais, cabazas, bambú, madeira, seda, terra/arxila, metal e pedra. As orquestras chinesas consisten tradicionalmente en instrumentos de corda con arco, instrumentos de vento-madeira, cordas pulsadas e percusión. dereita| miniatura| A lúa refectíndose na poza de Erquan, unha obra escrita para erhu polo compositor cego Abing. dereita|miniatura|Zuiyu Changwan (Canción de noite do pescador borracho) para qin do Tianwen Ge Qinpu (1876).
thumb|none|530px|Recreación dunha actuación de música tradicional no [[Museo Provincial de Hubei en Wuhan.]]
A música vocal chinesa cantábase tradicionalmente cunha voz delgada e non resoante ou en falsetto e normalmente é en solitario en vez de coral. Toda a música tradicional chinesa é melódica en vez de harmónica. A música vocal chinesa probablemente se desenvolveu a partir de poemas e versos cantados con música. As pezas instrumentais tocadas nun erhu ou dizi son ​​populares e adoitan estar dispoñibles fóra da China, pero a música da pipa e zheng, que son máis tradicionais, son máis populares na propia China. O qin é quizais o instrumento máis venerado na China, aínda que moi pouca xente sabe o que é ou veu ou escoitou tocar un. O zheng, unha forma de cítara, é o máis popular nas áreas de Henan, Chaozhou, Hakka e Shandong. A pipa, unha especie de laúde, que se cre foi introducida desde a Península Arábiga durante o século VI e adaptado aos gustos chineses, é o máis popular en Shanghai e zonas circundantes.
Música da cultura Han
As persoas da etnia Han representan aproximadamente o 92% da poboación da China. A música das persoas Han consiste en música heterofónica, na que os músicos tocan versións dunha única liña melódica. A percusión acompaña a maioría da música, danza, charlas e ópera. A música popular Han tiña moitos aspectos relacionados co seu significado, sentimentos e tonalidade. Este xénero de música, en certo sentido, é semellante á lingua chinesa. Esta relación está feita por tons, movéndose de tons máis altos a tons máis baixos ou de tons máis baixos a tons máis altos, ou unha combinación de ambos. Estas semellanzas significan que o instrumento é unha parte moi importante na técnica de dominación tanto coa man esquerda como coa dereita (a man esquerda úsase para crear tonalidade na corda, a man dereita é para puntear ou rascar a corda), especialmente para a tradición clásica. Ás veces, pódese poñer o canto na música para crear unha harmonía ou unha melodía que acompañe o instrumento. Os sentimentos na música popular Han móstranse nos sentimentos da súa poesía con tempos lentos e calmos que expresan sentimentos que conectan co público ou con quen toca a peza. A música popular Han usa silencios que alteran o seu significado, creando un son semellante á poesía.
miniatura|200px|Artistas na ópera de Pequín.
Ópera chinesa
A ópera chinesa foi unha forma popular de entretemento durante moitos séculos, desde a Nanxi da dinastía Song á ópera de Pequín de hoxe. A música adoita ser gutural con voces agudas, normalmente acompañadas por suona, jinghu, outros tipos de instrumentos de corda e percusión. Outros tipos de ópera inclúen ópera clapper, Pingju, ópera cantonesa, ópera de marionetas, Kunqu, ópera Sichuan, Qinqiang, ópera enmascarada ritual e Huangmei xi.
Música popular
Segundo os descubrimentos arqueolóxicos actuais, a música popular chinesa remóntase ata hai 7.000 anos. Non só na forma, senón tamén na concepción artística, China foi o fogar dunha colorida cultura de música popular. Baseada principalmente na escala pentatónica, a música popular chinesa é diferente da música tradicional occidental, prestando máis atención á expresión da forma.
As vodas e funerais tradicionais Han xeralmente inclúen unha forma de óboe chamado suona e conxuntos de percusión chamados chuigushou. Conxuntos formados por órganos de boca (sheng), shawms (suona), frautas (dizi) e os instrumentos de percusión (especialmente yunluo gongs) son populares nas vilas do norte; a súa música descende da música do templo imperial de Pequín, Xi'an, Wutai shan e Tianjin. A música de tambores Xi'an, composto por instrumentos de vento e percusión, é popular en Xi'an e recibiu certa popularidade comercial fóra da China. Outro instrumento importante é o sheng, frautas chinesas, un antigo instrumento que é antepasado de todos os instrumentos occidentais de lingüeta libre, como o acordeón. Os desfiles dirixidos por brass band de tipo occidental son comúns, a miúdo compiten en volume cunha banda de shawm/chuigushou.
No sur de Fujian e Taiwán, o Nanyin ou Nanguan é un xénero de baladas tradicionais. Son cantadas por unha muller acompañada dun xiao e unha pipa, así como outros instrumentos tradicionais. A música é xeralmente triste e normalmente trata dunha muller afectada polo amor. Máis ao sur, en Shantou, áreas de Hakka e Chaozhou, son populares os conxuntos de erxian e zheng.
Os conxuntos Sizhu usan frautas e instrumentos de corda inclinados ou punteados para facer música harmoniosa e melodiosa que se popularizou en Occidente entre algúns oíntes. Estes son populares en Nanjing e Hangzhou, así como noutros lugares ao longo da zona sur do Yangtzé. O sizhu foi secularizado nas cidades pero segue sendo espiritual nas zonas rurais.
O jiangnan Sizhu (música de seda e bambú de Jiangnan) é un estilo de música instrumental, a miúdo tocado por músicos afeccionados en casas de té de Shanghai; fíxose moi coñecido fóra da súa lugar de orixe.
A música de Guangdong ou música cantonesa é a música instrumental de Cantón e áreas circundantes. Está baseada na música de Yueju (ópera cantonesa), xunto con novas composicións a partir dos anos vinte. Moitas pezas teñen influencias do jazz e da música occidental, utilizando sincopación e triplo tempo. Esta música conta historias e mitos, quizais lendas.
Música rexional
miniatura|Músicos [[xente Miao|Miao tocando en Guizhou]]
China ten moitos grupos étnicos ademais dos han, que residen en varias rexións do país. Estes inclúen Tíbetáns, uigures, manchús, zhuang, Dai, mongois, Naxi, Miao, Wa, Yi e Lisu.