cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Catarismo
Orixes
Semella ser unha corrente de pensamento e espiritualidade dualistas procedente da actual Bulgaria identificada cos bogomilos e proscrita pola Igrexa Ortodoxa dominante no Imperio Bizantino. Arraigaría no mediodía galo por mor das rutas comerciais e o tráfego de mercadorías.
Relacións cos predicadores
Os monxes cistercienses tentaron a conversión das masas populares fascinadas pola autenticidade dos seguidores do catarismo. Mais o afastamento propio da vida monacal era unha dificultade para a reevanxelización. Os Papas organizaron misións que escandalizaron a Domingos de Guzmán pola súa pompa e luxo e consecuente ineficacia fronte ao exemplar rigorismo moral cátaro. Isto animou a Domingos de Guzmán a emprender unha predicación dende a pobreza e a austeridade que tivo resultados discretos e insuficientes, pero que está na orixe da orde dominica.
Cruzada albixense e xenocidio
Os resultados escasos da predicación pacífica impulsada por Domingos de Guzmán, levou o Papa a ordenar a organización dunha cruzada co gallo do asasinato do seu legado Pierre de Castelnau en xaneiro de 1208, supostamente por orde de Raimundo VI, conde de Tolosa e defensor dos cátaros. Esta cruzada dexenerou no exterminio de decenas de miles de persoas, a implantación da Inquisición, o sometemento de Occitania ao rei de Francia e a desarticulación definitiva do movemento cátaro. A promesa de facerse coas posesións e terras dos cátaros propiciou o esmagamento do movemento e a implantación dun novo poder político fiel ao rei de Francia.
O derradeiro prefecto cátaro coñecido, Guillermo Belibaste, foi executado en 1321.
Paulo V, papa
Camille Borghèse (italiano : Camillo Borghese), nado en Roma o 17 de setembro de 1550, falecido en Roma o 28 de xaneiro de 1621), elixido papa o 16 de maio de 1605 baixo o nome de Paulo V (en latín Paulus V, en italiano Paolo V).
Sendo favorable ás investigacións astronómicas, deixou condenar os traballos de Copérnico.
Segue sendo célebre por rematar a basílica de San Pedro, principal edificio do Vaticano.
Maruxa
Maruxa é o hipocorístico do antropónimo feminino María. Pode referirse a:
Ribadavia (San Domingos), Ribadavia
San Domingos de Ribadavia é unha parroquia do concello de Ribadavia, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 3.140 habitantes, deles 1.489 eran homes e 1.651 eran mulleres. Nesta parroquia concéntranse a maioría dos habitantes do concello, por iso é unha das máis dinámicas.
Trezenzonio
dereita|miniatura|220px|Imaxe da [[Torre de Hércules, desde onde Trezenzonio divisou a Illa Magna do Solstiticio.]]
Trezenzonio foi un monxe galego ao que a tradición atribúe a proeza de poder divisar e ata visitar unha das illas do Paraíso. As súas aventuras foron recollidas no Trezenzonii de Solistitionis Insula Magna, un códice medieval redactado en latín no século XI.
Áfidos
Os áfidos son un amplo grupo de insectos que constitúen a superfamilia Aphidoidea (afidoideos), cuxa única familia viva nas clasificacións modernas é Aphididae (afídidos), os máis comúns dos cales se denominan comunmente pulgóns. Son pequenos insectos que zugan os zumes internos das plantas, que poden ser importantes pragas e están entre os insectos máis destrutivos para a agricultura nas rexións temperadas, polo que son grandes inimigos de granxeiros e xardineiros. Moitas especies son de cor verde pero outras especies comúns poden ser brancas e de aspecto lanoso, marróns ou negras. Teñen unha extraordinaria capacidade de incrementar rapidamente o seu número mediante reprodución asexual. Desde un punto de vista zoolóxico son un grupo con grande éxito do que se coñecen entre 4.400 e 5.000 especies, todas elas incluídas na familia Aphididae. Delas unhas 250 especies son graves pragas agrícolas e forestais e un constante problema para os xardineiros. A súa lonxitude varía entre 1 e 10 mm.
Os seus inimigos naturais son predadores como as maruxiñas ou xoaniñas, larvas de sírfidos, avespas parasitas, as larvas dos dípteros Aphidoletes aphidimyza, arañas Thomisidae, neurópteros, e fungos entomopatóxenos como Lecanicillium lecanii e os Entomophthorales.
Distribución
Os áfidos están distribuídos por todo o mundo, pero son máis comúns nas zonas temperadas. A diferenza de moitos taxons, a diversidade de especies de áfidos é moito menor nos trópicos que nas zonas temperadas. Os áfidos poden migrar a grandes distancias, principalmente por dispersión pasiva levados polo vento. Por exemplo, o áfido Nasonovia ribisnigri, crese que se espallou desde Nova Zelandia a Tasmania deste modo. Os áfidos tamén se espallan polo transporte humano de plantas infestadas.
Taxonomía
Os áfidos están situados na superfamilia Aphidoidea na división Sternorrhyncha da orde Hemiptera. A reclasificación dentro dos Hemípteros que tivo lugar a finais do século XX reduciu o vello taxon "Homoptera" a dúas subordes: Sternorrhyncha (por exemplo, áfidos, coccoideos, psílidos etc.) e Auchenorrhyncha (por exemplo, cicadas, cicadélidos, membrácidos, fulgoromorfos etc.). As reclasificacións de principios do século XXI fixeron rearranxos significativos nas familias incluídas en Aphidoidea: algunhas vellas familias foron reducidas á categoría de subfamilias (por exemplo, Eriosomatidae), e moitas vellas subfamilias foron elevadas a familias. As clasificacións autorizadas máis recentes sitúan todos os taxons existentes nunha soa familia grande, a Aphididae, que comprende as case 5000 especies existentes. Outros insectos, malia o seu parecido cos áfidos, taxonomicamente non o son, como os adélxidos das coníferas, que en realidade pertencen á familia dos adélxidos, e carecen dos cornículos característicos dos verdadeiros áfidos. As clasificacións máis recentes distinguen tres superfamilias: Adelgoidea, Phylloxeroidea e Aphidoidea.
Historia fósil
miniatura|esquerda|Áfido en [[ámbar do Báltico.]] miniatura|esquerda|Un áfido fosilizado en [[ámbar do mar Báltico (Eoceno).]] miniatura|260px|Á anterior do áfido de inicios do [[Triásico medio (Anisiano temperán) Vosegus triassicus ]] Os áfidos, e os estreitamente relacionados adélxidos e filoxeras, probablemente evolucionaron a partir dun antepasado común hai uns 280 millóns de anos, durante o Permiano temperán. Probablemente se alimentaban de plantas como as Cordaitales ou Cycadophyta. Ao teren corpos moles, os áfidos non fosilizan ben, e o fósil máis antigo coñecido é da especie Triassoaphis cubitus do Triásico. Porén, ás veces quedaron pegados a exsudados de plantas que se solidificaron orixinando ámbar. En 1967, cando o profesor Ole Heie escribiu a súa monografía Studies on Fossil Aphids, estaban descritas unhas 60 especies desde o Triásico, Xurásico, Cretáceo e principalmente no Cenozoico, e o ámbar do Báltico contribuíu con outras 40 especies máis.
O número total de especies era pequeno daquela, pero incrementouse notablemente coa aparición das anxiospermas hai uns 160 millóns de anos, xa que isto permitiu que os áfidos se especializasen, e a especiación dos áfidos foi da man da diversificación das plantas con flores. Os áfidos máis antigos eran probablemente polífagos, xa que a monofaxia se desenvolvería posteriormente.
Hipotetiszouse que os antepasados dos Adelgidae vivían en coníferas, mentres que os dos Aphididae se alimentaban do zume das Podocarpaceae ou Araucariaceae que sobreviviran ás extincións do Cretáceo tardío. Órganos como os cornículos non apareceron ata o Cretáceo. Un estudo suxire alternativamente que os áfidos ancestrais puideron ter vivido na codia de anxiospermas e que a alimentación das follas podería ser un carácter derivado. Os Lachninae teñen pezas bucais longas que son axeitadas para vivir na codia e sinalouse que o antepasado do Cretáceo medio se alimentaba da codia de árbores anxiospermas, e cambiarían ás follas de hóspedes coníferas no Cretáceo tardío. Os Phylloxeridae poderían ser a familia máis vella aínda existente, mais o seu rexistro fósil está limitado aos Palaeophylloxera do Mioceno inferior.
Externa
Os áfidos, adélxidos e filoxéridos están estreitamente relacionados, e pertencen todos á suborde Sternorrhyncha, os insectos que zugan zumes de plantas, clasificados na superfamilia Aphidoidea ou na superfamilia Phylloxeroidea, que contén as familias Adelgidae e Phylloxeridae. Igual que os áfidos, as filoxeras aliméntanse de raíces, follas e taliños de vides, pero a diferenza dos áfidos, non producen melada ou secrecións dos cornículos. A filoxera Daktulosphaira vitifoliae é un insecto que causa enfermidades nas viñas que devastaron a viticultura europea no século XIX. De xeito similar, os adélxidos ou os áfidos lanosos das coníferas tamén se alimentan do zume do floema das plantas e son ás veces descritos como áfidos, aínda que propiamente non o son, xa que carecen de cauda e cornículos. .
O tratamento dos grupos, especialmente con respecto a grupos fósiles, varía moito debido ás dificultades para resolver as súas relacións. A maioría dos tratamentos modernos inclúen as tres superfamilias: Adelogidea, Aphidoidea e Phylloxeroidea, situadas dentro da infraorde Aphidomorpha xunto con varios grupos fósiles pero outros tratamentos consideran que Aphidomorpha contén os Aphidoidea coas familias Aphididae, Phylloxeridae e Adelgidae; ou que os Aphidomorpha teñen dúas superfamilias, Aphidoidea e Phylloxeroidea, e esta última contería os Phylloxeridae e os Adelgidae.
A árbore filoxenética dos Sternorrhyncha inferiuse de análises de ARNr 18S da subunidade menor ribosómica.
Interna
A árbore filoxenética, baseada en Papasotiropoulos 2013 e Kim 2011, con engádegas de Ortiz-Rivas e Martínez-Torres 2009, mostra a filoxenia interna dos Aphididae.
Suxeriuse que a filoxenia dos grupos de áfidos podería obterse examinando a filoxenia dos seus endosimbiontes bacterianos, especialmente o endosimbionte obrigado Buchnera. O resultado depende da asunción de que os simbiontes son transmitidos verticalmente de forma estrita dunha xeración a outra. Esta asunción está ben apoiada polas probas e suxeríronse varias relacións filoxenéticas baseándose en estudos de endosimbiontes.
Anatomía
A maioría dos áfidos teñen corpos brandos, e poden ser verdes, negros, marróns, rosas ou case incoloros. Miden de 1 a 10mm, normalmente menos de 5 mm. Teñen antenas con seis segmentos. Aliméntanse usando unhas pezas bucais chamadas estiletes, encerrados nunha vaíña chamada rostro, o cal se formou a partir de modificacións da mandíbulas e maxilas dos insectos. Teñen patas longas e finas e tarsos con dúas articulacións e dúas garras.
A maioría dos áfidos teñen un par de cornículos (ou "sifúnculos"), que son tubos abdominais polos que exsudan pingas dun fluído defensivo que endurece rapidamente que contén triacilglicerois, chamado cera de cornículo. Algúns tipos de áfidos producen outros compostos defensivos. Nos cornículos non se produce a melada, como nalgún tempo se pensaba. Os áfidos teñen unha protrusión parecida a unha cola chamada cauda sobre as súas aberturas rectais. Teñen dous ollos compostos, e un tubérculo ocular detrás e enriba dos ollos, feito de tres lentes (chamado triomatidio).
Cando a calidade da planta hóspede empeora ou está ateigada de insectos, algunhas especies de áfidos producen crías aladas, que poden dispersarse a outras fontes de alimento. As pezas bucais ou ollos son menores ou desaparecen nalgunhas especies e formas.
Dieta
Moitas especies de áfidos son monófagas (é dicir, aliméntanse dunha soa especie de planta). Outras, como o áfido Myzus persicae, aliméntanse de centos de plantas de moitas familias distintas.
Os áfidos aliméntanse pasivamente (non succionan bombeando) do zume elaborado que circula polos vasos do floema das plantas, como fan moitos outros hemípteros como os Coccoidea e Cicadoidea. Unha vez que perforan un vaso do floema, que está a alta presión, o líquido é forzado a saír por dita presión e entra no tubo alimenticio do áfido. Ocasionalmente, os áfidos tamén inxiren zume bruto do xilema, que é unha dieta máis diluída que a do zume elaborado a medida que a concentración de azucres e aminoácidos é o 1% da do líquido do floema. O zume bruto xilemático está baixo presión hidrostática negativa e require unha succión activa por bombeo, o que indica que exerce un papel importante na fisioloxía dos áfidos. Como se observou que inxiren zume bruto do xilema despois dun período de deshidratación, crese que os áfidos consómeno para recompoñer o seu equilibrio hídrico; o consumo do líquido xilemático diluído permite que os áfidos se rehidraten. Porén, datos recentes mostran que os áfidos consomen máis zume xilemático do esperado e fano así cando non están deshidratados e cando a súa fecundidade diminúe. Isto suxire que os áfidos, e potencialmente todas as especies que se alimentan de zume floemático da orde Hemiptera, consomen zume xilemático por razóns distintas de manter o seu equilibrio hídrico.
O consumo do zume xilemático debe estar relacionado coa osmorregulación. A alta presión osmótica no estómago, causada pola alta concentración de sacarosa, pode orixinar unha transferencia de auga desde a hemolinfa ao estómago, isto ten como resultado un estrés hiperosmótico e finalmente a morte do insecto. Os áfidos evitan isto osmorregulándose por medio de varios procesos. A concentración de sacarosa é directamente reducida ao asimilar a sacarosa no metabolismo e sintetizar oligosacáridos usando varias moléculas de sacarosa, o que reduce a concentración de solutos e consecuentemente a presión osmótica. Os oligasacáridos son despois excretados na melada que exsudan polo abdome, o que explica a alta concentración en azucre desta, a cal pode ser utilizada como alimento por outros animais como as formigas. Ademais, a auga transfírese desde o intestino posterior, onde a presión osmótica foi xa reducida, ao estómago para diluír o contido do estómago. O resultado final é que os áfidos consomen zume xilemático para diluír a presión osmótica do estómago. Todos estes procesos funcionan sinerxicamente, e permítenlles aos áfidos alimentarse de zumes da planta con altas concentracións de sacarosa, e para adaptarse a varias concentracións de sacarosa.
O zume que circula polos vasos condutores das plantas é unha dieta desequilibrada para os áfidos, xa que carece de aminoácidos esenciais, os cales os áfidos, e en xeral os animais, non poden sintetizar, e xera unha alta presión osmótica debido á súa alta concentración de sacarosa. Os áfidos obteñen os aminoácidos esenciais de bacterias endosimbióticas, que albergan en células especiais chamadas bacteriocitos. Estes simbiontes reciclan o glutamato, que é un residuo metabólico para os seus hóspedes, formando aminoácidos esenciais.
Ao alimentárense das plantas, os áfidos ás veces transmiten virus ás plantas, causando doenzas a especies como as patacas, cereais, remolacha azucreira e cítricos. Estes virus poden acabar matando a planta.
Mutualismo coas formigas
Algunhas especies de formigas pode dicirse que crían áfidos, protexéndoos doutros animais nas plantas das que se alimentan, e comendo a cambio a melada que liberan os áfidos polo extremo do seu tracto dixestivo. Esta é unha relación mutualista. Esta especie de "muxido" dos áfidos que fan as formigas fano fretando suavemente os áfidos coas súas antenas para que estes solten a melada.
Algunhas especies de formigas granxeiras recadan e almacenan ovos de áfidos nos seus niños durante o inverno. En primavera, as formigas transportan os áfidos que eclosionaron ás plantas hóspede. Algunhas especies de formigas muxidoras (como a especie europea Lasius flavus) coidan de grandes rabaños de áfidos que se alimentan dos zumes das raíces das plantas na propia colonia das formigas. As raíñas que abandonan a colonia para formar un novo formigueiro levan con elas un ovo de áfido para fundar con el un novo rabaño de áfidos de vida subterránea na súa nova colonia. Estas formigas granxeiras protexen os áfidos loitando e escorrentando os depredadores de áfidos que se acheguen.
Unha variación interesante na relación formigas-áfidos é a que establecen as bolboretas licénidas e as formigas Myrmica. Por exemplo, as bolboretas Niphanda fusca poñen ovos en plantas onde as formigas están a coidar rabaños de áfidos. Dos ovos nacen eirugas que se alimentan de áfidos. As formigas non defenden os áfidos das eirugas (isto débese a que as eirugas producen unha feromona que as formigas detectan, que lles fai a estas pensar que as eirugas son un deles), senón que transportan as eirugas ao seu niño. No niño, as formigas alimentan as eirugas, que en correspondencia producen melada pra as formigas. Cando as eirugas chegan ao seu maior tamaño, arrástranse ata a entrada da colonia e forman casulos de seda. Pasadas dúas semanas saen con forma de bolboreta e marchan voando. Neste momento as formigas atacan á bolboreta (o engano da feromona só funciona na fase de eiruga), pero a bolboreta ten nas ás unha substancia parecida a unha la pegañosa que impide que as mandíbulas das formigas lle fagan dano e pode saír voando indemne.
Endosimbiose con bacterias
A endosimbiose con microorganismos é común en insectos, xa que máis do 10% das especies de insectos dependen de bacterias intracelulares para o seu desenvolvemento e supervivencia Os áfidos albergan unha proteobacteria enterobacteriácea da especie Buchnera aphidicola que se transmite verticalmente (de pais a fillos) coa que establecen unha simbiose obrigada, e que se denomina simbionte primario, que está localizada dentro de células especializadas chamadas bacteriocitos. A contaminación inicial ocorreu nun antepasado común hai entre 280 e 160 millóns de anos, e permitiulles aos áfidos aproveitar un novo nicho ecolóxico, a alimentación do fluído floemático das plantas. B. aphidicola proporciona ao seu hóspede aminoácidos esenciais, que están presentes en baixas concentracións nos fluídos circulantes das plantas. As condicións intracelulares estables, e efecto de pescozo de botella experimentado durante a transmisión dunhas poucas bacterias da nai a cada unha das ninfas, incrementa a probabilidade de transmisión de mutacións e delecións xenéticas. Como resultado, o tamaño do xenoma de B. aphidicola foi reducido en gran medida en comparación co do seu suposto antepasado. Malia a aparente perda de factores de transcrición no xenoma reducido, a expresión xénica está altamente regulada, como indica a variación nun factor de 10 dos niveis de expresión entre diferentes xenes en condicións normais. A transcrición xenética en Buchnera aphidicola, aínda que non se coñece ben, crese que está regulada por un pequeno número de reguladores transcricionais globais e pola subministración de nutrientes desde o hóspede áfido.
Algunhas colonias de áfidos tamén albergan outros simbiontes bacterianos, denominados simbiontes secundarios porque son simbiontes facultativos. Transmítense verticalmente, aínda que algúns estudos demostraron a posibilidade da transmisión horizontal (desde unha liñaxe a outra e posiblemente dunha especie a outra). Ata agora, só se describiu o papel dalgúns destes simbiontes secundarios. A bacteria simbionte Regiella insecticola exerce un papel na definición do rango de plantas hóspede, Hamiltonella defensa proporciona resistencia aos parasitoides, e Serratia symbiotica impide os efectos deletéreos da calor.
Síntese de carotenoides
Algunhas especies de áfidos adquiriron a capacidade de sintetizar carotenoides vermellos por transferencia horizontal de xenes desde especies de fungos. Isto permite que os áfidos que normalmente son verdes teñan cor vermella. Á parte do ácaro Tetranychus urticae, os áfidos son os únicos animais con capacidade de sintetizar carotenoides.
Os carotenoides poden absorber enerxía solar e axudan a convertela en ATP, o que é o primeiro exemplo coñecido de fotoheterotrofia en animais. Os pigmentos carotenos nos áfidos forman unha capa situada preto da superficie da cutícula, onde poden absorber facilmente luz solar. Os carotenoides excitados pola luz parecen reducir o NAD+ a NADH, o cal pode despois ser oxidado na mitocondria para obter enerxía. Non está claro por que os áfidos tiveron a necesidade de desenvolver a captación desta forma de enerxía cando nas súas dietas obteñen un exceso de azucres.
Reprodución
miniatura|Áfido dando a luz ás crías. miniatura|Áfidos adultos e xuvenís, ovos de áfidos e individuos [[muda (bioloxía)|mudando sobre a planta Helleborus niger.]] miniatura|Estadios vitais do áfido verde da mazá (Aphis pomi). miniatura|Ciclo vital do áfido da soia ([[Aphis glycines).]]
Algunhas especies de áfidos teñen adaptacións reprodutivas complexas e pouco comúns, mentres que outras teñen unha reprodución bastante simple. Entre as adaptacións están ter tanto reprodución sexual coma asexual, produción de ovos ou ninfa vivas e cambios entre tipos de plantas hóspede leñosas e herbáceas en diferentes momentos do ano.
Cando se usa unha estratexia reprodutiva sofisticada, a poboación só ten femias ao principio do ciclo estacional (aínda que se atoparon poucas especies de áfidos que teñan tanto machos coma femias). Os ovos que invernan eclosionan en primavera e orixinan femias, chamadas fundadoras (fundatrix). A reprodución é tipicamente partenoxenética e vivípara. Os ovos prodúcense partenoxeneticamente sen meiose e as crías son clons da súa nai. Os embrións desenvólvense dentro das ovaríolas da nai, a cal despois dá a luz viviparamente ninfas femias do primeiro ínstar. A proxenie é similar aos seus pais en todo excepto no tamaño e denomínase virxinópara.
En outono, os áfidos reprodúcense de forma sexual e ovípara. Un cambio no fotoperíodo e na temperatura, ou talvez unha peor calidade ou menor cantidade de alimentos, causa que as femias produzan partenoxenticamente femias e machos sexuais. Os machos son xeneticamente idénticos ás súas nais excepto en que teñen un cromosoma sexual menos. Estes áfidos sexuais poden carecer de ás ou incluso de pezas bucais. As femias e machos sexuais aparéanse, e as femias poñen ovos que se desenvolven fóra da nai. Os ovos resisten o inverno e deles emerxen femias aladas ou non aladas na seguinte primavera. Este é, por exemplo, o ciclo do áfido da roseira (Macrosiphum rosae, ou menos comunmente Aphis rosae), que pode ser considerado típico na familia. Porén, en ambientes cálidos, como nos trópicos ou nos invernadoiros, os áfidos poden seguir reproducíndose asexualmente durante moitos anos.
Algúns áfidos teñen xeracións telescópicas, é dicir, a femia partenoxenética, vivípara ten unha filla dentro dela, que á súa vez xa está producindo partenoxeneticamente a súa propia filla. Así, a dieta dunha femia pode afectar ao tamaño corporal e á taxa de nacementos de máis de dúas xeracións (fillas e netas).
Terminoloxía da reprodución dos áfidos:
Heteroecios – alternancia de hóspedes
Autoecios – un só hóspede
O áfido da Psychotria capensis e a avea é un exemplo de especie con hóspede alternativo, que empeza o seu ciclo vital cunha grande e moi fecunda fundatrix. A súa proxenie crece e produce emigrantes que se desenvolven na Psychotria capensis antes de voar á avea, onde continúa alimentándose. As posteriores exules ápteras aliméntanse só da avea e finalmente orixinan xinóparas que retornan á Psychotria capensis, onde producen machos e ovíparas, que á súa vez se reproducen, formando ovos para o seguinte ano.
Nas especies heteroecias, os áfidos pasan o inverno en hóspedes primarios arbóreos ou arbustivos; en verán, migran ao seu hóspede secundario nunha planta herbácea, despois as xinóparas volven ás árbores en outono. O áfido do chícharo ten un hóspede primario, unha Vicia perenne, e outro secundario, que é o chícharo anual. Isto débese probablemente debido ao declive da calidade do alimento nas árbores durante o verán, e a unha superpoboación de áfidos que estes detectan cando chocan uns con outros con demasiada frecuencia. O ciclo de vida heteroecio (que está ligado principalmente á alimentación de anxiospermas e representa o 10% de todos ciclos dos áfidos) crese que evolucionou dun antepasado autoecio (que vivía das coníferas); produciuse ademais unha reversión á forma ancestral nalgunhas especies que foron antes heteroecias.
Existen catro tipos de morfos de áfidos alados, coñecidos como polimorfismos:
Razóns polas que os áfidos alternan hóspedes:
Ameazas
Entre os insectos que atacan os áfidos están predadores como os Coccinellidae (xoaniñas ou maruxiñas), larvas de sírfidos, avespas parasitas, larvas de Aphidoletes, larvas e adultos de crisópidos e arácnidos como os Thomisidae.
Entre os fungos que atacan a áfidos están Neozygites fresenii, Entomophthora, Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae, e fungos entomopatóxenos como Lecanicillium lecanii. As microscópicas esporas do fungo que chegan á superficie do áfido xerminan e penetran na súa pel. O fungo crece na hemolinfa do fungo (equivalente ao sangue do animal). Despois de 3 días, o áfido morre e o fungo libera máis esporas no aire. Os áfidos infectados están cubertos por unha masa lanosa que progresivamente crece facéndose máis grosa ata que o áfido queda oculto. A miúdo, o fungo visible non é o tipo de fungo que matou o áfido, senón un fungo secundario.
Os áfidos poden morrer facilmente por causa do tempo climatolóxico desfavorable, como as xeadas de final da primavera. Unha calor excesiva mata as bacterias simbióticas das que algúns áfidos dependen, o que fai que os áfidos sexan infértiles. A chuvia impide que os áfidos alados se dispersen, e tira os áfidos das plantas e dese modo morren polo impacto ou de fame. Porén, non pode confiarse na chuvia para o control dos áfidos.
Defensas
miniatura|Os áfidos excretan fluídos defensivos nos seus cornículos.
Os áfidos teñen poucas proteccións ante as doenzas e os predadores. Algunhas especies interaccionan cos tecidos das plantas formando unha bugalla, un inchamento anormal no tecido da planta. Os áfidos poden vivir dentro da bugalla, a cal lle dá protección ante os predadores e os elementos. Varias especies de áfidos que orixinan bugallas son coñecidas por producir formas especializadas de "soldados", que son ninfas estériles con características defensivas, que defenden a bugalla dunha invasión. Por exemplo, os chamados áfidos cornudos son un tipo de áfido soldado que ten un duro exoesqueleto e pezas bucais con forma de pinzas. Os soldados dos áfidos formadores de bugallas tamén levan a cabo o traballo de limpar a bugalla. A melada segregada polos áfidos está cuberta dunha cera en po e forma "bólas líquidas" que os soldados fan rodar pola bugalla sacándoas fóra por pequenos orificios. Os áfidos que forman bugallas pechadas usan o sistema vascular das plantas como a súa fontanería: as superficies internas das bugallas son moi absorbentes e absorben os residuos xerados polos animais e transpórtanos pola planta.
A infestación de diversas árbores chinesas polos áfidos Melaphis chinensis poden xerar "bugallas chinesas", que son valoradas como produto comercial. Co nome "Galla Chinensis", as bugallas chinesas utilízanse na medicina chinesa para tratar a tose, diarrea, suores nocturnas, disentería e para deter as hemorraxias intestinais e uterinas. As bugallas chinesas son tamén unha importante fonte de taninos.
Aínda que os áfidos non poden voar durante a maior parte do seu ciclo vital, poden escapar dos predadores e da inxestión accidental por herbívoros deixándose caer da planta na que se encontran.
Algunhas especies de áfidos, chamadas "áfidos lanosos" (Eriosomatinae), excretan unha "cuberta de cera esponxosa" para a súa protección.
O áfido do repolo, Brevicoryne brassicae, almacena e libera compostos químicos que producen unha violenta reacción química e un forte cheiro a aceite de mostaza para repeler os predadores.
Anteriormente era común en moitas fontes suxerir que os cornículos eran a fonte da melada, o que aínda repiten algunhas enciclopedias e dicionarios máis modernos, pero hoxe sábese que, en realidade, as secrecións de melada excrétanse polo ano do áfido, mentres que os cornículos producen fundamentalmente compostos químicos defensivos como ceras. Hai tamén probas de que, sorprendentemente, nalgúns casos a cera dos cornículos atrae a predadores de áfidos. Os áfidos deféndense dos ataques das avespas parasitoides dando patadas.
Efectos sobre as plantas
As plantas nas que se observan danos por áfidos poden ter diversos síntomas, como unha diminución das taxas de crecemento, follas con manchas, amarelamento da planta, atrofia do crecemento, follas enroscadas, póñense marróns, múrchanse, teñen baixa produción e morte. A extracción dos zumes circulantes da planta que fan os áfidos causa unha falta de vigor na planta, e a saliva dos áfidos é tóxica para as plantas. Os áfidos con frecuencia transmiten aos seus hóspedes microorganismos, como virus de plantas, que causan doenzas. O áfido Myzus persicae é o vector de máis de 110 virus de plantas. O áfido Aphis gossypii a miúdo infecta con virus á cana de azucre, papaia e cacahuete. Os áfidos contribuíron ao espallamento nas patacas do oomiceto parasito Phytophthora infestans durante a Gran fame de Irlanda causada pola mala colleita de patacas debida a esta razón en 1840s.
O áfido Myzus cerasi é responsable de certos enrolamentos das follas das cereixeiras, que se poden distinguir doadamente dos enrolamentos producidos polo fungo Taphrina fungus debido á presenza debaixo das follas de áfidos.
En plantas que producen o fitoestróxeno coumestrol, como a alfalfa, os danos por áfidos están ligados a altas concentracións de coumestrol.
esquerda|miniatura|arribaádereita|Áfido con melada excretada polo ano (non polos cornículos).
O recubrimento das plantas con melada de áfidos pode contribuír ao espallamento de fungos que poden danar as plantas. A melada producida polos áfidos reduce tamén a efecitvidade dos funxicidas.
A mediados da década de 1970 Owen e Wiegert propuxeron a hipótese de que a alimentación destes insectos podía mellorar a fitness da planta. Pensaban que un exceso de melada nutriría os microorganismos do chan, incluíndo os fixadores de nitróxeno. Nun ambiente pobre en nitróxeno, isto podía proporcionar unha vantaxe a unha planta infestada sobre unha planta non infestada. Porén, isto non estivo apoiado polas probas observacionais.
Os danos causados polos áfidos ás plantas, especialmente ás colleitas agrícolas, tiveron como resultado que se dedicase unha gran cantidade de recursos e esforzos a intentar controlar as actividades dos áfidos.
Algunhas especies de áfidos do xénero Cinara aliméntanse de píceas e abetos en Norteamérica, pero non causan danos significativos. Os seus longos tubos de alimentación perforan a codia para chuchar os zumes circulantes de brotes, talos, ramiñas e raíces. Os áfidos da maioría das especies aliméntanse en grupos e son xeralmente coidados por formigas, que se alimentan das pingas dos líquidos azucrados que excretan.
Control
Hai varios insecticidas que poden usarse para controlar os áfidos, incluíndo tanto insecticidas sintéticos coma extractos e produtos de plantas que se cre que son máis ecolóxicos. Por exemplo, Shreth et al. suxeriron o uso de produtos de Azadirachta indica e Lantana para protexer as plantas dos áfidos.
Para pequenas infestacións de xardín, pode ser dabondo simplemente mollar as plantas cun forte xorro de auga cada poucos días para protexer as roseiras e outras plantas. Unha solución de xabón insecticida pode ser un remedio caseiro efectivo para controlar os áfidos e outros artrópodos de corpo brando. Só mata os áfidos por contacto e non ten unha acción residual contra os áfidos que cheguen despois da aplicación do produto. Este xabón pode tamén danar as plantas dalgunhas especies, especialmente a altas concentracións ou a temperaturas por riba de 32 °C.
Pode conseguirse unha xestión integrada das pragas de varias especies de áfidos usando insecticidas biolóxicos baseados en fungos como Lecanicillium lecanii, Beauveria bassiana ou Paecilomyces fumosoroseus.
Parabispo, O Barreiro, Melide
Parabispo é un lugar da parroquia do Barreiro, no concello coruñés de Melide, na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 2 habitantes (un home e unha muller).
Áfidos
Control
Os áfidos poden tamén ser controlados pola liberación de inimigos naturais, en especial as maruxiñas ou xoaniñas e as avespas parasitas. Porén, como as maruxiña adultas tenden a marchar voando unhas 48 horas despois da súa liberación, sen poñeren ovos, cómpre realizar unha repetida aplicación de grandes cantidades de maruxiña para que isto sexa efectivo. Por exemplo, unha roseira grande moi infestada pode requirir a aplicación de 1.500 maruxiñas. Por tanto, en realidade, a única situación efectiva en canto a custo/resultados na que ten sentido unha liberación en masa de inimigos naturais é en ambientes semipechados como invernadoiros ou politúneles.
Ligazóns externas
No sitio web Features Creatures da Universidade de Florida / Instituto da Alimentación e Ciencias Agrícolas Featured Creatures website:
Firmamento
Considérase firmamento a bóveda celeste ou esfera celeste na que están aparentemente fixos os astros.
No sistema xeocéntrico de Claudio Tolomeo (ano 2 d.C.), a “esfera das estrelas fixas” constituía a casca externa do Universo, no centro da cal se atopaba a Terra. A idea de “fixas ou firmes” continuou con Copérnico e Kepler ata que finalmente, no século XVIII, desbotouse polos traballos de Edmund Halley, o cálculo das órbitas dos cometas cruzaba ditas esferas polo que non podían ser de ningún material sólido.
O termo firmamento séguese utilizando de xeito coloquial e xenérico referido ao ceo na súa totalidade.
Teté Delgado
María Teresa Delgado Criado, máis coñecida como Teté Delgado, nada en Ferrol o 28 de xuño de 1965, é unha actriz, cantante e presentadora galega. É vocalista do grupo Teté y los Ciclones.
Traxectoria
Realizou numerosos traballos como actriz e presentadora tanto dentro como fóra de Galicia.
Colaborou como xurado no programa de TVE ¡Mira quién baila!, ademais de protagonizar xunto a Luis Merlo a obra teatral Gorda, entre 2005 e 2007.
O seu seguinte proxecto foi Ellas y el sexo débil, serie estrelada por Ana Obregón durante o outono de 2007 para a Antena 3. Ese mesmo ano regresou con éxito á TVG, como presentadora do concurso musical Son de estrelas, que tivo unha boa acollida por parte do público.
Entre 2009 e 2011 foi protagonista xunto a Pepe Viyuela e Asunción Balaguer da versión teatral de El pisito, a partir dun guión de Rafael Azcona.
Como presentadora
miniatura|300px|Teté Delgado de pregoeira na [[Festa do Choco de Redondela.]]
Esposende, Ribadavia
Santiago de Esposende é unha parroquia do concello de Ribadavia, na provincia de Ourense. Segundo o INE, no 2011 vivían no lugar 42 persoas (23 homes e 19 mulleres).
Xeografía
A parroquia é a máis setentrional do concello. Linda ao norte coa parroquia homónima de Esposende (no veciño municipio de Cenlle), ao leste e sur coa parroquia de Santo André de Campo Redondo, e ao oeste dá co río Avia, que constitúe fronteira natural co concello de Beade.
Historia
Segundo o Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar de Pascual Madoz (1842), Santiago de Esposende era unha freguesía do concello de Ribadavia no que vivían 84 persoas, das que só 19 tiñan o dereito de veciñanza. Os veciños vivían en unas veinte casas repartidas nos barrios de Eiroa, Quintas e Casas do Marco. Madoz dicía que de norte a sur a vila ocupaba 1/4 de legua (1,5 km aproximadamente). E de leste a oeste, outro tanto.
Destacábanse aspectos como que o cemiterio no ofende a la salud pública ou que os camiños son locales y generalmente en mal estado. O correo recibíase da capital do concello 3 veces á semana.
Millán, Corcoesto, Cabana de Bergantiños
Millán é un lugar da parroquia de Corcoesto no concello coruñés de Cabana de Bergantiños na comarca de Bergantiños. Tiña 47 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 23 eran homes e 24 mulleres.
Curra
O topónimo galego Curra pode referirse a:
Amais, o apelido Curra tiña 430 ocorrencias en Galicia no ano 2000, especialmente na comarca do Morrazo. Pode referirse a:
O Carballo, Vilameá, Guntín
O Carballo é un lugar da parroquia de Vilameá, no concello de Guntín, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2020 tiña 5 habitantes (1 home e 4 mulleres).
El Pescaílla
Antonio González Batista, máis coñecido como El Pescaílla, nado en Barcelona en 1926 e finado en Madrid o 12 de novembro de 1999, foi un cantante e guitarrista español de flamenco e rumba. Considerado un dos pais da rumba catalá, o seu estilo influiría en multitude de artistas posteriores.
Estivo casado coa cantante e bailaora Lola Flores (1923-1995), coa que tivo tres fillos, os cantantes Lolita Flores (1958), Antonio Flores (1961-1995) e Rosario Flores (1963). Foi cuñado da tamén cantante Carmen Flores (1936), tío do exfutbolista e adestrador Quique Sánchez Flores (1965) e avó das actrices Elena Furiase (filla de Lolita) e Alba Flores (filla de Antonio).
Traxectoria
Nado no barrio de Gràcia, casou en Barcelona polo rito xitano con Dolores Amaya, da que tivo unha filla, Toñi, en 1955. Abandonou a ambas para unirse a Lola Flores, á que coñeceu por medio de Manolo Caracol. A relación entre eles primeiro foi exclusivamente profesional, xa que La Faraona, como se coñecía a Lola Flores, mantiña un tempestuoso idilio con Caracol.
González e Flores casaron o 27 de outubro de 1957 no Mosteiro de El Escorial. Coa noiva embarazada de tres meses, o matrimonio celebrouse ás seis da mañá, pois se temía que acudise un enfurecido Caracol.
O matrimonio participou en 1959 na película María de la O de Ramón Torrado.
As primeiras gravacións do Pescaílla, xunto a Lola Flores, datan de 1964. Máis adiante sacou varios singles e as súas cancións formaron parte de numerosos recompilatorios do selo discográfico Belter, co que gravou durante a primeira época.
O temperamento de Flores e o seu carisma artístico fixeron pasar a un segundo plano a figura de González, que asumiu a situación e deixou practicamente de gravar discos. A pesar dos agoiros, a relación mantívose firme contra vento e marea durante 38 anos, superando amargos grolos como o que en 1989 supuxo o proceso por fraude á Facenda pública.
Rare Replay
Rare Replay é unha compilación de 30 videoxogos publicada en 2015, todos eles parte da historia de publicacións da desenvolvedora Rare e da súa predecesora, Ultimate Play The Game. Os xogos emulados pertencen a varios xéneros e videoconsolas, dende a ZX Spectrum ata a Xbox 360, e manteñen as características e erros das publicacións orixinais cun número mínimo de edicións. A compilación engade a posibilidade de facer trampas para que os xogos máis vellos resulten máis doados, e un modo de "instantáneas" de desafíos específicos seleccionados de partes específicas dos xogos. O progreso do xogador recompénsase con metraxe making-of e entrevistas sobre os principais xogos de Rare e outros non publicados.
Urbano V, papa
Urbano V, nado co nome de Guillaume de Grimoard en Grisac en 1310 e finado en Aviñón o 19 de decembro de 1370, foi un relixioso francés, Papa n.º 200 da Igrexa católica de 1362 a 1370, e sexto papa do pontificado de Aviñón, e o único papa de Aviñón en ser beatificado.
El Pescaílla
Traxectoria
En maio de 1995 faleceron a súa esposa, Lola, e o seu fillo Antonio nun intervalo de apenas 14 días, o que supuxo un duro golpe que o Pescaílla nunca chegou a superar. Faleceu en Madrid, o 12 de novembro de 1999, por mor dunha enfermidade hepática arrastrada desde había longo tempo. Tiña 73 anos.
Rare Replay
Esta compilación foi unha de varias ideas que a compañía Rare considerou realizar para celebrar o seu 30º aniversario. Inspirados polos seus fans, polas características de retrocompatibilidade da Xbox One e por un desexo de ligar o pasado e futuro da empresa, Rare realizou unha selección de entre 120 xogos para escoller os que consideraban que mellor representaban a súa obra completa. Nesta selección priorizaron aqueles xogos con características e ambientes orixinais da empresa. Rare incorporou catro emuladores no paquete, e traballou coa súa empresa nai Microsoft para utilizar a entón aínda non anunciada emulación da Xbox 360. Rare Replay publicouse en todo o mundo como un xogo exclusivo de Xbox One o 4 de agosto de 2015.
As críticas de Rare Replay foron xeralmente favorables. Os críticos apreciaron o deseño e a confección da compilación, cualificando esta publicación como un novo pináculo para as compilacións de videoxogos. Eloxiaron as características de "rebobinado" e de "instantáneas", aínda que criticaron os problemas técnicos na emulación da Xbox 360 e na instalación dos xogos. Entre os xogos incluídos, a crítica decantouse polos clásicos de Rare para a Nintendo 64, en especial Blast Corps, e expresaron o seu desagrado pola inclusión de Perfect Dark Zero, Grabbed by the Ghoulies e dos xogos para a ZX Spectrum. Algúns críticos afirmaron sentirse decepcionados pola ausencia dos xogos da serie Donkey Kong Country e do xogo GoldenEye 007 por mor de problemas inevitables de licenzamento, mentres que outros críticos consideraron que a compilación estaba ben sen eles. A crítica destacou o contido de arquivo e as entrevistas ós desenvolvedores como unhas das mellores características da compilación, malia expresar molestia polo bloqueo destes contidos por medio da consecución de desafíos específicos dentro dos xogos.
Nigrán, Nigrán
San Fiz de Nigrán é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Nigrán. Segundo o padrón municipal de 2022 tiña 4.116 habitantes (2.045 homes e 2.071 mulleres), distribuídos en 15 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 2.987 habitantes.
Rare Replay
Mecánica de xogo
Rare Replay é unha compilación de 30 xogos desenvolvidos por Rare e a súa predecesora, Ultimate Play the Game, durante a súa historia de 30 anos para diversas plataformas, dende a ZX Spectrum ata a Xbox 360 (de 1983 a 2008), ata chegar á serie Kinect Sports de Rare. Estes 30 xogos pertencen a varios xéneros, incluíndo os de loita, shooter en primeira persoa, simulación, plataformas, carreiras e deportes. A compilación comeza cun número musical que inclúe a varios personaxes de Rare. Cada un dos xogos ten unha páxina principal na que se reproduce unha variación do seu tema musical característico. Malia que o núcleo dos xogos mantense sen modificacións, Rare engadiu características adicionais ós xogos máis antigos. O xogador pode modificar a aparencia visual das scanlines e "rebobinar" ata dez segundos de xogo naqueles anteriores á Nintendo 64. OS xogos máis antigos permiten gardar a partida e realizan un gardado automático do progreso do xogador ó saír do xogo. Rare incluíu tamén unha trampa que permite conseguir vidas ilimitadas nalgúns dos xogos máis antigos, e arranxou un bug fatal no videoxogo Battletoads. A característica de "instantáneas" presenta segmentos dalgúns dos xogos máis antigos como desafíos para o xogador, como por exemplo conseguir un determinado número de puntos dentro dun límite de tempo determinado nun escenario predefinido, unha función semellante á da serie NES Remix. Algunhas destas instntáneas preséntanse conectadas de forma secuencial en formato de lista de reprodución.
El Pescaílla
Discografía e temas máis destacados
Famoso por adaptar ao seu estilo cancións alleas ou populares, máis que como compositor (nos rexistros da SGAE, El Pescaílla só figura como autor de dous temas), entre as súas interpretacións máis destacadas atópanse "Sarandonga", "Cada vez que tú me miras", "Levántante", "Strangers In The Night", "A garota de Ipanema" ou "Sabor a mí".
Rare Replay
Mecánica de xogo
A emulación da ZX Spectrum mantén as idiosincrasias técnicas do hardware orixinal. Por exemplo, os gráficos teñen unha velocidade de renderización flutuante que depende do número de obxectos a procesar en pantalla. Por outra banda, a emulación de Nintendo 64 mellora a renderización de polígonos e os fotogramas por segundo. As 9 edicións e reedicións de videoxogos da Xbox 360 instálanse directamente no panel de control da Xbox One de forma separada da compilación, e requiren a súa activación en liña antes de que permitan o xogo sen conexión. Os xogos de Xbox 360 comparten as partidas gardadas e o progreso nos logros acadados entre as consolas por medio das características de sincronización na nube de Xbox Live. Rare Replay utiliza as adaptacións previas de Xbox 360 dos títulos Banjo-Kazooie, Banjo-Tooie e Perfect Dark, en lugar de emular os seus orixinais. Porén, Rare decidiu emular o título orixinal Conker's Bad Fur Day en lugar de utilizar a súa reedición para Xbox. Grabbed by the Ghoulies execútase de forma nativa na Xbox One, grazas a unha adaptación que mellora a súa resolución de pantalla e fotogramas por segundo. Rare Replay mantén os modos de xogo local e multixogador en liña dos xogos orixinais, e inclúe os principais contidos descargables destes títulos. Por mor de problemas de licenzamento, non se incluíron nesta compilación varios títulos clásicos de Rare, como a serie de Donkey Kong Country e o videoxogo GoldenEye 007.
A compilación inclúe unha sección de contidos adicionais, "Rare Revealed", con máis dunha hora de gravación making-of centrada nos principais xogos de Rare e noutros non publicados. O xogador ten que completar desafíos nos xogos para conseguir selos, que incrementean o rango do xogador e desbloquean estes contidos. Para conseguir todos estes selos o xogador ten que rematar tódolos xogos e tódolos desafíos de "instantáneas", e obtén selos de forma automática se ten realizado algún progreso anterior nos xogos de Xbox 360. Os documentais presentan a varios traballadores e antigos empregados de Rare, como Grant Kirkhope, mais non inclúe os fundadores do estudio Tim e Chris Stamper. Rare Revealed amosa metraxe de varios xogos non publicados, entre eles unha aventura de mundo aberto titulada Black Widow, na que o xogador controla un robot con forma de araña equipado con mísiles, un modelo que Rare tiña pensado reutilizar para Kameo 2, unha continuación non publicada de Kameo. Outro dos títulos non publicados que se mostran é The Fast and the Furriest, un sucesor espiritual de Diddy Kong Racing que incluiría personalización de vehículos e circuítos modificables. Tamén se mencionan outras propiedades intelectuais planeadas da compañía como o prototipo de videoxogo de supervivencia Sundown e o videoxogo de avións Tailwind. Outros dos vídeos desta sección inclúen pistas musicais nunca empregadas nun videoxogo e curiosidades sobre algunhas decisións tomadas no proceso de deseño de videoxogos, como por exemplo o deseño de personaxes para Blast Corps, características de Banjo-Kazooie e o sistema de sons deseñado para Killer Instinct. Dende a publicación do xogo, Rare publicou na súa canle oficial de YouTube varios vídeos adicionais de "Rare Revealed" non incluídos en Rare Replay.