cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erwin Schrödinger
Zürich - Berlín (1921 - 1933)
En xaneiro de 1926 publicou un artigo titulado Quantisierung als Eigenwertproblem ("Cuantización coma problema de autovalores") na prestixiosa revista Annalen der Physik sobre a cuantización do problema dos vectores propios. Xunto a outra serie de artigos sentou a base da mecánica cuántica ondulatoria moderna e nos cales transcribiu en derivadas parciais a súa celebre ecuación diferencial, que relaciona a enerxía asociada a unha partícula microscópica coa función de onda descrita por dita partícula. Deduciu este resultado tras adoptar a hipótese de De Broglie, enunciada no ano 1924, segundo a cal a materia e en especial as partículas microscópicas son de natureza dual e se comportan ao mesmo tempo coma onda e coma corpo. A ecuación de Schrödinger ten coma resultado funcións de onda relacionadas coa probabilidade de que se dea un determinado suceso físico, coma a posición específica dun electrón na súa órbita arredor do núcleo. A notoriedade que xerou a súa innovadora obra fixo que Schrödinger chegase a ser un dos principais candidatos ao prestixioso cargo de catedrático de física teórica na Universidade Humboldt de Berlín, que quedara vacante despois da dimisión de Max Planck. Despois do rexeitamento de Arnold Sommerfeld e de superar dúbidas sobre se valía a pena abandonar Zürich, Schrödinger aceptou a oferta e comezou a traballar no seu novo cargo en outubro de 1927. miniatura|esquerda|Quinta [[Conferencia Solvay (1927). Erwin Schrödinger está no medio da fila superior.]] En Berlín, o físico austríaco atopou amigos e aliados que compartían a súa visión conservadora da mecánica cuántica e non recoñecían a interpretación de Copenhaguen, incluídos o propio Max Planck, Albert Einstein e Max von Laue. Na universidade, Schrödinger deu clases de varias disciplinas da física, encargouse de seminarios e moderou coloquios de física, mais en xeral non atraía moita atención, o que resultaba evidente polos poucos estudantes que tiña. En palabras de Victor Weisskopf, que traballou durante un tempo como asistente de Schrödinger, Erwin "facía o papel de forasteiro na universidade".
O mesmo ano 1927 asistiu ao V Congreso Solvay, dedicado á estrutura e ás propiedades do núcleo atómico que se desenvolveu na Universidade Libre de Bruxelas.
Oxford - Graz - Gante (1933 - 1939)
Schrödinger, quen ocupara o posto de Max Planck na Universidade de Berlín, describiu o tempo que pasou en Berlín como "os marabillosos anos durante os que ensinei e aprendín". Porén o ascenso do Partido Nazi e a chegada de Hitler ao poder, decidírono a abandonar Alemaña. Aínda que nunca o manifestara en público, non simpatizaba co nazismo e non quería permanecer baixo a autoridade dun réxime antisemita. Así, abandonou Alemaña en 1933; o mesmo Schöringer explicou a súa saída do país dicindo que "non podo sufrir que me asedien os políticos".
O físico británico Frederick Lindemann, quen máis tarde sería nomeado vizconde de Cherwell, estaba de visita en Alemaña e invitou a Schöringer a acompañalo ao Magdalen College da Universidade de Oxford. Erwin e a súa dona saíron de vacacións a Tirol do Sur, desde onde viaxaron directamente a Oxford. Ao pouco de chegar, soubo que fora galardoado co Premio Nobel de Física, xunto a Paul Dirac, "polo descubrimento de novas formas produtivas da teoría atómica".
En 1934 fixo un lectorado na Universidade de Princeton onde lle ofreceron unha praza permanente que non aceptou. O 3 de agosto de 1934 participou en Santiago de Compostela no XIV Congreso da Asociación Española para o Progreso das Ciencias, e despois impartiu seis conferencias en Santander, transcritas e publicadas polo filósofo Xavier Zubiri. Na primavera de 1935 percorreu España coa súa esposa nun pequeno BMW.
Estivo a punto de ir á Universidade de Edimburgo pero o seu visado xa expirara, e en 1936 acepta o cargo de catedrático de Física Teórica na Universidade de Graz, en Austria. A estadía de Schöringer no seu país natal non durou moito. En marzo de 1938 tivo lugar o Anschluss, ou anexión de Austria por parte da Alemaña nazi. Schöringer comezou a ter problemas debido á súa fuga de Berlín en 1933 e as súas posturas políticas contrarias ao nazismo, polo cal, seguindo os consellos do reitor da universidade, publicou un escrito no Tagespost retractándose da súa oposición ao nazismo (posteriormente arrepentíriase de telo feito, tal como lembrou Einstein), que lle valeu feroces críticas por parte dos seus colegas expatriados. Aínda así, este feito non bastou para que os nazis esqueceran a ofensa, e foi destituído na universidade por carencia de fiabilidade política. Sufriu acoso e recibiu instrucións de non abandonar Austria. Temendo que tería que permanecer alí á forza, saíu rapidamente de Austria cara Roma (naquel tempo, a Italia fascista era o único país ao que podían viaxar os cidadáns do Terceiro Reich sen necesidade dun visado).
Desde Roma viaxou en tren a Xenebra e desde alí a Oxford onde non foi ben recibido, en parte pola súa retractación en Graz. El explicou que estaba arrepentido e xustificouno dicindo que cos nazis había que ter moito coidado. Tras dous meses en Oxford aceptou unha praza de profesor visitante en Gante durante un ano, comezando en decembro.
Vida persoal
O 6 de abril de 1920, Schrödinger casou con Annemarie (Anny) Bertel, mais tivo unha vida persoal pouco convencional. Cando emigrou a Irlanda en 1938, obtivo visados para el, para a súa esposa e para outra muller, Hilde March. March era a esposa dun colega austríaco e Schrödinger tivera unha filla con ela en 1934. Schrödinger escribiu persoalmente ao Taoiseach, Éamon de Valera, para obter o visado para ela. En outubro de 1939, os tres instaláronse en Dublín. Schrödinger tivo outras dúas fillas de dúas mulleres diferentes mentres estivo en Irlanda.
Obra
miniatura|200px|Busto de Erwin Schrödinger na Universidade de Viena.
Ecuación de Schrödinger
Desenvolta en 1925 describe a dependencia temporal dos sistemas mecanocuánticos. É de grande importancia na teoría da mecánica cuántica, onde representa un papel que se pode considerar semellante ás leis de Newton na mecánica clásica.
Na mecánica cuántica, o conxunto de todos os estados posíbeis nun sistema descríbese por un espazo de Hilbert complexo, e calquera estado instantáneo dun sistema descríbese por un vector unitario nese espazo. Este vector unitario codifica as probabilidades dos resultados de todas as posíbeis medidas feitas ó sistema. Como o estado do sistema xeralmente cambia co tempo, o vector estado é unha función do tempo. Con todo, debe lembrarse que os valores dun vector de estado son diferentes para distintos lugares. Noutras palabras, tamén é unha función de x (ou, tridimensionalmente, de r). A ecuación de Schrödinger dá unha descrición cuantitativa da taxa de cambio no vector estado.
Gato de Schrödinger
As cuestións filosóficas que formula o gato de Schrödinger aínda se están a debater. É un experimento que se usa con moita frecuencia na ciencia popular e recreativa.
Na cultura popular, cabe mencionar que o gato de Schrödinger é un tema recorrente na serie The Big Bang Theory. O tema aparece por primeira vez cando Sheldon tenta explicar o experimento a Penny coma un exemplo para axudala a decidir se ten que saír ou non co seu amigo Leonard. A partir dese momento, menciónase varias veces en sucesivos capítulos e úsase frecuentemente para facer bromas.
A cor
Schrödinger fixo aportacións importantes no campo da cor, o traballo de Ernst Mach tróuxoo á teoría da visión ou perceción da cor, un campo no que chegou a ser un experto recoñecido. Tamén fixo estudos de colorimetría, estudou diferentes espazos de cor do modelo CIE 1931 XYZ da Comisión Internacional de Iluminación. Dado que a mestura aditiva das cores segue as normas da adición vectorial, representou as cores coma vectores.
What is life?
En 1944 publicou en inglés un pequeno volume titulado What is life? ("Que é a vida?"), resultado dunhas conferencias divulgativas. Pese a que é considerada unha obra menor de Schrödinger en comparación co seu traballo na física tivo unha grande influencia do desenvolvemento do campo da bioloxía. Proporcionou dúas ideas fundamentais:
Zapatismo
miniatura|225px|Zapatistas do Exército Libertador do Sur a comezos do século XX. Zapatismo é o termo empregado para referirse ao movemento encabezado por Emiliano Zapata, un dos líderes da Revolución Mexicana. As súas ideas foron postas en práctica no Plano de Ayala de 1911. As doutrina zapatista baséase nun repartimento xusto da terra, sendo unha prioridade que esta pase ás mans dos campesiños que a traballan, eliminando así o traballo servil e o caciquismo. Un dos seus lemas "a terra volverá a quen a traballa coas súas mans" pasou a ser o estandarte do agrarismo mexicano.
O termo "zapatista" tamén se empregou para referirse aos membros do Exército Libertador do Sur, encabezado polo propio Zapata. Dende 1994 tamén designa aos membros e simpatizantes do EZLN (Exército Zapatista de Liberación Nacional), aos que tamén se denomina neozapatistas.
Stuart Scott Bullock
Stuart Scott Bullock, nado o 7 de maio de 1956 en Santa Monica (California), é un actor de voz, humorista e cantante estadounidense.
Artemidoro de Éfeso
Artemidoro de Éfeso, do que se sabe que viviu a finais do s. II a. C. e principio do s. I a. C., foi un cartógrafo e xeógrafo grego.
Visitou Italia (como embaixador na Roma), Hispania, Exipto, e gran parte dos países ribeiraos do mar Mediterráneo. Escribiu unha vasta obra xeográfica titulada Geographoumena en once libros. Engadiu moita información que sacou das obras das súas predecesores Agatárquidas, Eratóstenes etc.
O seu texto orixinal dificilmente parece estar detrás do contido do Papiro de Artemidoro, obxecto que se viu envolto nos últimos anos nunha dilatada polémica acerca da súa autenticidade; os argumentos a favor da autenticidade son cada vez como máis débiles por parte da comunidade científica. O papiro contén un mapa e numerosas ilustracións. Indentificouse cun mapa parcial da Península Ibérica, aínda que o seu estado inconcluso impide confirmar esta ou calquera outra identificación.
Heraldo Orensano
Heraldo Orensano foi un periódico editado en Ourense entre 1929 e 1930.
Traxectoria
Apareceu o 15 de abril de 1929. Semanario informativo que aparecía os luns fundado e dirixido por José Fernández Gallego. Entre os seus colaboradores figuraron Ramón Otero Pedrayo, Vicente Risco, Ricardo Outeiriño, Emilio Canda Adán, Xosé Ramón Fernández-Oxea, Noriega Varela, Leuter González Salgado, Emilio Amor Rolán, José Almoina e José Alonso Obregón (que asinaba co pseudónimo O Fidalgo de Monterrey). Cesou a súa publicación o 13 de outubro de 1930. Foi substituído por Heraldo de Galicia.
Frente Nacional de Alianza Libre
Frente Nacional de Alianza Libre foi unha organización política falanxista constituída en 1968 por Manuel Hedilla tras a súa marcha do Frente Sindicalista Revolucionario.
Historia
O que sería líder da extrema dereita española Blas Piñar militaba nesta organización.
Luigi Lucheni
Luigi Lucheni nado en París o 22 de abril de 1873 e finado en Xenebra 19 de outubro de 1910, foi un obreiro e anarquista francés.
Traxectoria
Fillo de nai italiana, foi abandonado por esta nun orfanato de París onde traballaba. Tras pasar anos en familias de acollida conseguiu traballo en Suíza. No ano 1896 alistouse na cabalería italiana da Guerra de Abisinia, onde foi distinguido con varios condecoracións.
Unha vida sostida co mínimo para vivir, observando as penurias da clase traballadora levouno a iniciarse no estudo do anarquismo e na militancia activa. A terríbel represión coa que rei o de Italia Humberto I sufocou unha revolta de obreiros en Milán en maio de 1898 empuxouno á loita armada, ideando varios atentados posíbeis e ante a imposibilidade de viaxar decantouse pola Emperatriz Sabela de Wittelsbach máis coñecida como "Sisi" como obxectivo.
A Emperatriz de Austria visitou a cidade de Xenebra no mes de setembro de 1898 dándolle tempo a Luigi Lucheni a deseñar o atentado, que tivo lugar cando esta se dirixía a un barco de recreo do Lago Lemán acompañada dunha doncela. O anarquista simulando que tropezara con ela apuñalouna cunha lima triangular fabricada por el mesmo no corazón, provocándolle feridas tan pequenas que nin a propia emperatriz foi consciente. Unha vez xa no barco e tras varios desfalecementos descubriuse o feito e Luigui Lucheni foi detido, aínda que a propia Sabela Wittelsbach morreu esa mesma tarde.
O obreiro confesou o asasinato e foi condenado o 10 de novembro a cadea perpetua, aínda que o propio reo pediu a extradición a Italia onde aínda existía a pena de morte para non cumprir a condena. A petición non foi atendida e o 19 de outubro de 1910 aforcouse na súa cela cun cinto.
Estadio Municipal de San Pedro
O Estadio Municipal de San Pedro é unha instalación deportiva localizada en Marín, destinada principalmente á práctica de fútbol e atletismo. O seu propietario é o Concello de Marín e nel xoga os seus partidos como local o Marín Club de Fútbol.
Conta cun terreo de xogo de herba artificial e bancadas con capacidade para 1500 persoas.
Slava (filme)
Slava (en Слава) é un filme búlgaro-grego de 2016 escrito e dirixido por Kristina Grozeva e Petar Valchanov. É o segundo filme da "triloxía dos recortes de xornal", sendo unha parábola social e realista sobre os temas de corrupción, as diferenzas de clase e as diferenzas do rural e o urbano na sociedade búlgara contemporánea. Foi escollido como candidato de Bulgaria para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 90ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Álvaro Osorio de Moscoso
Frei Álvaro Osorio de Moscoso, finado en Roma o 10 de abril de 1539, foi un dominico, bispo da Diocese católica latina de Astorga.
Traxectoria
Cuarto fillo de Pedro Osorio de Villalobos e Urraca de Moscoso e irmán de Rodrigo Osorio de Moscoso, conde de Altamira, ingresou no convento salmantino, onde tomou o hábito en 1489, para despois dedicarse ao ensino. En 1505 Fernando el Católico, encomendoulle a educación do seu neto, Fernando I, irmán de Carlos V.
En 1515 nomeárono bispo de Astorga e foi confesor de Filipe o Fermoso e de Xoana a Tola.
Mike Sparken
Traxectoria
Participou nun Gran Premio do Campionato do Mundo de Fórmula 1, o Gran Premio do Reino Unido de 1955 o 16 de xullo. Terminou sétimo aínda que a nove voltas do gañador e non logrou puntos de campionato. Acadou sona como piloto de automóbiles deportivos, e gran parte do seu éxito chegou en eventos no norte de África.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Hiri motu
O hiri motu, tamén coñecida como police motu, pidgin motu ou sinxelamente hiri, é unha lingua oficial de Papúa Nova Guinea. É unha versión simplificada da lingua motu, da familia de linguas austronesias.
Aínda que é máis un pidgin que unha lingua crioula, posúe trazos de ámbolos dous tipos. As fonolóxicas e gramaticais implican que os falantes de hiri motu non poden entender ós de motu. Por outra banda, os falantes de motu que non saben hiri motu tamén teñen dificultades semellantes, tendo en conta que son lexicamente semellantes e que o hiri motu ten unha base sintáctica austronesia simplificada.
Mesmo nas áreas onde foi estabelecido como lingua franca, o emprego de hiri motu está a declinar en favor do tok pisin e do inglés.
Diccionario enciclopédico galego universal
O Diccionario enciclopédico galego universal (DEGU) é unha obra enciclopédica alfabética de sesenta volumes, editada en galego, no ano 2003.
Descrición
Feita por Ir Indo Edicións para La Voz de Galicia, os sesenta volumes distribuíronse cos exemplares dos martes e xoves do xornal, desde o 14 de setembro de 2003, en que comezou cunha tirada de 80.000 exemplares.
O DEGU, que comparte en gran medida contidos coa Enciclopedia Galega Universal, inclúe, entre outra información, entradas de tódalas parroquias, comarcas, vilas e cidades de Galicia, as poboacións españolas de máis de 1.500 habitantes, cidades europeas de máis de 50.000 habitantes e poboacións de máis de 100.000 habitantes do resto do mundo.
Na derradeira páxina (128 do tomo "60 vot~zw") inclúe unha fe de erratas.
STS-55
STS-55 foi unha misión do transbordador espacial Columbia lanzada o 26 de abril de 1993 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-55, con sete astronautas a bordo, foi lanzada para facer experimentos no laboratorio Spacelab D2, patrocinado por Alemaña. A tripulación estaba formada polo comandante Steven R. Nagel, o piloto Terence T. Henricks, os especialistas de misión Jerry L. Ross, Charles J. Precourt e Bernard A. Harris e os especialistas de carga Ulrich Walter e Hans Schlegel.
Os 88 experimentos a bordo de Spacelab D2 abranguían ciencias da vida, microgravedade, ciencias terrestres e astronomía e foi a sucesora de Spacelab D1, con 11 paísese participando no deseño e elaboración dos experimentos. A tripulación dividiuse en dous equipos para levar a cabo os experimentos de forma óptima. Outros experimentos secundarios a bordo do transbordador foron SAREX II e SAFEX. O transbordador regresou a terra na Base Edwards da Forza Aérea o 5 de maio de 1993.
Aberdeen, Washington
Aberdeen é unha cidade do condado de Grays Harbor, no estado de Washington (Estados Unidos). A súa poboación é de 16.042 habitantes (2008).
Xeografía
Aberdeen está situada na confluencia dos ríos Chehalis e Wishkah, na baía de Grays.
Lingua e composición da poboación
O 89% da poboación ten o inglés como lingua materna, o 7,7% o castelán, o 0,5% coreano, 0,4% khmer e o 0,4% alemán.
Historia
Os primeiros poboadores chegaron en 1880, chamando ao lugar Wishkah, pouco despois foille cambiado o nome para Aberdeen. O 16 de outubro de 1903 o lume queimou o distrito comercial, destruíndo 140 edificios e matando catro persoas.
Economía
A cidade depende da industria madeireira.
Medios de comunicación
Hai 9 emisoras de radio, 2 estación de televisión e 1 diario.
Comandante
O rango militar de comandante ou maior é o inmediatamente inferior ao de tenente coronel e inmediatamente superior ao de capitán.
Polo xeral comanda un batallón. Na mariña de guerra é o grao equivalente a capitán de corveta.
Noutras linguas
En inglés e en alemán, este rango escríbese con «iota»: major. A pronunciación é diferente en cada unha desas dúas linguas.
Soiuz (nave)
miniatura|Soiuz 19 en órbita vista dende o Apollo ASTP miniatura|Soiuz TMA-6 achegándose á [[Estación Espacial Internacional en 2005]] A nave espacial Soiuz (en Союз, "unión") é un modelo de nave espacial tripulable que forma parte do programa espacial Soiuz da Unión Soviética. A nave Soiuz pode levar unha tripulación de ata tres membros e lánzase polo vehículo de lanzamento Soiuz. Este vehículo de lanzamento foi empregado para enviar ao espazo varias misións externas ao programa Soiuz, incluíndo misións científicas da Axencia Espacial Europea (ESA) como a sonda Mars Express.
O programa Soiuz foi creado por Sergei Koroliov, deseñador principal do programa espacial soviético durante a carreira espacial. No seu primeiro voo tripulado, Soiuz 1 (abril de 1967), a nave estrelouse contra o chan despois da reentrada, falecendo o seu único tripulante, Vladimir Komarov. Serviu para transportar tripulacións ás estacións espaciais Saliut, Mir e ISS. A Soiuz foi deseñada tamén para misións tripuladas á Lúa no marco dos programas Zond e N1/L3.
Dende 1980 emprégase un modelo perfeccionado chamado Soiuz T e dende 1986 o modelo Soiuz TM, deseñado inicialmente durante a construción e utilización da estación espacial Mir. En 2002 foi introducida a variante Soiuz TMA, empregada por Rusia para transportar astronautas ata a ISS, servindo ademais como vehículo de emerxencia para a estación. En 2010 introduciuse unha nova variante, a Soiuz TMA-M.
A Soiuz foi empregada como base para o deseño da familia de naves automáticas Progress.
O foguete Soiuz ou R-7 é o máis lonxevo, máis adaptable e con máis éxito da historia da astronáutica; proba disto é o seu índice de confiabilidade do 97,5% en máis de 1700 lanzamentos dende a súa creación.
Os rusos deseñaron o modelo máis novo, o foguete Soiuz 2, que tivo o seu primeiro lanzamento o 8 de novembro de 2004, e a posta en órbita dun satélite o 27 de decembro de 2006.
Deseño
O deseño básico da Soiuz permaneceu sen alteración dende os anos sesenta. O vehículo consiste en tres partes:
Partes
600px|center
Casanova
O topónimo galego Casanova pode referirse a:
Ted 2
Ted 2 é un filme estadounidense dirixido por Seth MacFarlane que foi estreado no 2015.
Juan Antonio Lacaci
Traxectoria
Procurador do xulgado de Ferrol. Foi elixido secretario do comité do Partido Progresista de Ferrol en 1865. Foi redactor de El Águila e El Ferrolano, colaborou en El Eco Ferrolano e dirixiu El Diario Ferrolano.
Roberto Bonomi
Roberto Wenceslao Bonomi Oliva, nado o 30 de setembro de 1919 en Buenos Aires, Arxentina, e finado o 10 de xaneiro de 1992, foi un piloto de carreiras que participou nun Gran Premio do campionato Mundial de Fórmula Un pilotando un Cooper do equipo Scuderia Centro Sud. Antes de participar na Fórmula Un foi campión de autos deportivos en 1952 e 1953, así como membro do equipo arxentino para competir en Europa.
Resultado completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Premio Caine
O Premio Caine ( nome orixinal completo Caine Prize for African Writing) é un premio literario británico en lingua inglesa outorgado anualmente desde o ano 2000 ao mellor relato orixinal escrito por un autor africano, residente en calquera parte do mundo e dotado con 10,000 £. O nome está tirado de Michael Harris Caine, presidente que foi de Booker Group polo que ás veces tamén se denomina informalmente "African Booker". O gañador anúnciase nunha cea en Oxford á que se convida aos candidatos. Entre os padriños do premio están os Nobel africanos de literatura Wole Soyinka, Nadine Gordimer, Naguib Mahfouz e J. M. Coetzee.
Trofeo MacCrimmon de Gaita
miniatura|[[Amilladoiro (túmulo)|Amilladoiro en Borreraig, na illa de Skye, na honra da familia MacCrimmon, adicados durante séculos ao estudo da música tradicional.]] O Trofeo MacCrimmon de Gaita é unha competición musical celebrada dende 1986 no marco do Festival Intercéltico de Lorient entre gaiteiros galegos e asturianos.
Os competidores deben tocar música tradicional galega, asturiana e bretoa e un xurado formado por membros das tres rexións elixe un gañador. O gaiteiro máis laureado é o galego Edelmiro Fernández, con catro vitorias, seguido do asturiano José Manuel Tejedor, con tres.
Historia
Dende 2005, ante unha lei que prohibiu o patrocinio de eventos con bebidas alcohólicas, retirouse do seu nome a marca de bebidas Macallan e mudouse por MacCrimmon, en honra a unha famosa familia escocesa cuxos membros se dedicaban ao estudo e transcrición da música tradicional entre finais do século XV e a segunda metade do XVIII. O Trofeo MacCrimon de Gaita está considerado como o maior premio que pode gañar un gaiteiro, dándolle un gran prestixio a todos os que o posúen. Os participantes son elixidos a través de concursos en Asturias e Galicia, co Memorial Remis Ovalle e o Concurso - Selección para o Trofeo MacCrimmon, respectivamente.
Mecánica
Compiten oito gaiteiros, catro galegos e catro asturianos, aínda que entre 2005 e 2008 foron nove, ao participar tamén unha representante bretoa, Marie Le Cam. Cada un dos participantes debe tocar un conxunto de pezas, que inclúa polo menos unha peza galega, outra asturiana e outra bretoa. Un xurado formado por seis membros (dous galegos, dous asturianos e dous bretóns) elixe ao gañador, dando cada membro a súa propia puntuación. En caso de empate prémiase ao competidor de menos idade. Isto sucedeu tres veces: en 1995, 2018 e 2019.
Mencións honoríficas
Concedéronse diferentes mencións honoríficas na historia do certame: No ano 2000, o asturiano Diego Pangua recibiu a mención honorífica por ser o gañador máis novo da historia do certame (16 anos). En 2010, a tamén asturiana Andrea Joglar recibiu a mención honorífica do concurso por ser a primeira muller en gañar o premio. En 2012, Javier Menéndez recibiu a mención honorífica do xurado bretón de música pola súa excelente interpretación da música bretoa. En 2019, María López recibiu a mención honorífica por ser a gañadora máis nova da historia do certame (14 anos) ademais de ser a primeira muller galega en gañar o premio.
Pompeio Trogo
Cneo Pompeio Trogo (en latín Cnaeus Pompeius Trogus) foi un historiador galo-romanizado do século -I, pertencente á tribo dos voconcios da Galia Narbonense. Trogo cobrou renome durante a época de Augusto e foi case contemporáneo de Tito Livio.
Traxectoria
miniatura|Epitome historiarum Trogi Pompeii, edición de 1477 O seu avó serviu baixo as ordes de Cneo Pompeio Magno na guerra en Hispania contra Quinto Sertorio. O nome de Pompeio veulle ao ser adoptado por Pompeio como agradecemento aos seus servizos. O seu pai serviu ás ordes de Xulio César como secretario e intérprete.
Ao parecer Trogo posuía coñecementos enciclopédicos. Seguindo o exemplo de Aristóteles e Teofrasto escribiu libros acerca da natureza, dos animais e as plantas. Parte da grande obra de Plinio o Vello, Naturalis Historia baseouse nos apuntamentos de Trogo.
Historiae Philippicae
A súa principal obra, chamada Historiae Philippicae (Historias Filípicas) está estruturada en corenta e catro libros, e chámase así en honra ao fundador do Imperio Macedonio, Filipo II, que é o tema central da narración. A obra fala das partes do mundo que foron conquistadas por Alexandre Magno e os seus sucesores. Trogo comeza o seu traballo falando do lendario Nino, fundador de Nínive e termina en 9. Xustino escribiu o epítome do traballo perdido de Trogo e unha serie de resumos dos seus libros. O último relato recolleito por Xustino fala da recuperación das aguias perdidas fronte aos partos (-20). A etnografía e xeografía características da obra do historiador, conferiron á mesma unha inxustificada reputación como obra universal, a pesar de que nunca foi tal a intención de Trogo.
Trogo non menciona a historia de Roma ata que a República entrou en contacto con Antiga Grecia e Oriente. Os escritos do historiador están baseados nos traballos de diversos historiadores gregos da Antigüidade, como Teopompo, Éforo, Timeo ou Polibio. É probábel que Trogo non reunise a información procedente destes historiadores en por si, senón que xa esta fora compilada nun libro por algúns gregos (probabelmente Timáxenes de Alexandría).
A súa idea de como redactar a historia é máis pechada e menos retórica que a de Salustio e Livio, aos que acusa de pór en boca dos personaxes das súas historias discursos que eles mesmos escribiran. A súa grande obra perdeuse e só Xustino posuíu parte dela que cita na súa epítome. Parte da mesma foi citada por historiadores como Flavio Vopisco, Xerome de Estridón e Agostiño de Hipona. A pesar de estar na súa maioría perdida, a obra considérase como unha autoridade na historia antiga de Oriente.
Trogo tamén é autor dos chamados Prólogos, un sumario redactado con posterioridade ás Historiae.
Phage display
miniatura|Secuencia de eventos que hai que seguir nos exames por phage display para identificar polipéptidos, que se unen con alta afinidade ás proteínas diana desexadas ou secuencias de ADN. A phage display é unha técnica de laboratorio para o estudo de interaccións proteína-proteína, proteína-péptido, e proteína-ADN, que usa virus bacteriófagos (que infectan bacterias) para conectar as proteínas coa información xenética que as codifica. Nesta técnica, un xene que codifica unha proteína de interese insírese nun xene de cuberta viral de fago, o que causa que o fago "mostre, presente, expoña ou exhiba" (en inglés "display") a proteína no seu exterior cando contén o xene para a proteína no seu interior, o que ten como resultado unha conexión entre o xenotipo e o fenotipo. O termo pode traducirse por "exhibición ou presentación en fagos", pero raramente se usa traducido. Estes fagos que exhiben proteínas poden despois ser examinados contra outras proteínas, péptidos ou secuencias de ADN para detectar a interacción entre as proteínas exhibidas e esas outras moléculas. Deste modo, poden examinarse grandes bibliotecas de proteínas e amplificarse nun proceso chamado selección in vitro, que é análogo á selección natural.
Os bacteriófagos máis comúns usados na phage display son os fagos filamentosos M13 e fd, aínda que tamén se teñen utilizado o fago T4, o T7 e o λ.
Historia
A phage display foi descrita primeiramente por George P. Smith en 1985, cando demostrou a exhibición de péptidos en fagos filamentosos ao fusionar a información xenética do péptido de interese no xene III do fago filamentoso. Unha patente de George Pieczenik que reclamaba a prioridade desde 1985 tamén describía a xeración de bibliotecas de phage display. Esta tecnoloxía foi despois desenvolvida e mellorada por varios grupos no Laboratorio de Bioloxía Molecular do Medical Research Council de Cambridge con Greg Winter e John McCafferty, no Instituto de Investigación Scripps con Lerner e Barbas e no Centro de Investigación do Cancro de Alemaña con Breitling e Dübel para a exhibición de proteínas como os anticorpos para a enxeñaría de proteínas terapéuticas.
Principio
Igual que o sistema de dous híbridos, o phage display utilízase para o exame de alto rendemento de interaccións proteicas. No caso do display no fago filamentoso M13, o ADN que codifica a proteína ou péptido de interese é ligado nos xenes pIII ou pVIII, que codifican as proteínas maior e menor da cápside viral, respectivamente. Ás veces utilízanse sitios de clonación múltiples para asegurar que os fragmentos son inseridos en cada un dos tres posibles marcos de lectura para que o fragmento de ADNc sexa traducido no marco axeitado. O xene do fago e o ADN híbrido a inserir é despois inserido (un proceso chamado "transdución") en células da bacteria Escherichia coli como as TG1, SS320, ER2738, ou XL1-Blue de E. coli. Se se utiliza un vector "faxémido" as partículas de fago non serán liberadas das células de E. coli ata que sexan infectadas polo fago axudante, o cal permite o empaquetamento do ADN do fago e a ensamblaxe dos virións maduros co fragmento proteico relevante como parte das súas cubertas externas sobre a proteína da cuberta menor (pIII) ou sobre a maior (pVIII). Ao inmobilizar unhas dianas proteicas ou ADN relevante na superficie dun pozo de placa microtituladora, un fago que exhiba a proteína que se une a unha daquelas dianas na súa superficie permanecerá mentres que outros son eliminados por lavado. Aqueles que permanecen poden ser eluídos, e usados para producir máis fagos (por infección bacteriana polo fago axudante) e para producir unha mestura de fagos que é enriquecida con fagos relevantes (é dicir, que se unen). O ciclo repetido destes pasos é denominado 'cribado', por analoxía co procedemento de enriquecemento dunha mostra de ouro ao eliminar materiais indesexables. O fago eluído no paso final pode ser utilizado para infectar un hóspede bacteriano axeitado, a partir do cal poden recollerse os faxémidos e as secuencias de ADN relevantes escindidas e secuenciadas para identificar as proteínas interaccionantes relevantes ou fragmentos proteicos.
O uso dun fago axudante pode ser eliminado usando a tecnoloxía de 'liña celular de empaquetamento bacteriano'.
A elución pode facerse combinando un tampón de elución de baixo pH con sonificación, que, ademais de debilitar a interacción péptido-diana, tamén serve para separar a molécula diana da superficie de inmobilización. Este método baseado en ultrasóns permite a selección nun só paso dun péptido de alta afinidade.
Aplicacións
As aplicacións da tecnoloxía do phage display inclúen a determinación de moléculas que interaccionan cunha proteína (que serían utilizadas como un "isco" de fago inmobilizado para unha biblioteca de ADN que consta de todas as secuencias codificantes dunha célula, tecido ou organismo) para que se poida determinar a función ou o mecanismo da función desa proteína. O phage display é tamén un método amplamente utilizado para a evolución de proteínas in vitro (tamén chamado enxeñaría de proteínas). A phage display é unha ferramenta útil no descubrimento de fármacos. Utilízase para atopar novos ligandos (inhibidores encimáticos, agonistas e antagonistas receptores) de proteínas diana. A técnica é tamén usada para determinar antíxenos tumorais (para o seu uso en diagnóstico e terapéutica) e na busca de interaccións proteína-ADN usando bibliotecas de ADN especialmente construídas con segmentos aleatorizados. Recentemente, o phage display foi tamén utilizado no contexto do tratamento do cancro, como na estratexia de transferencia de célula adoptiva. Nestes casos, o phage display utilízase para crear e seleccionar anticorpos sintéticos que teñen como diana proteínas da superficie do tumor. Estes son transformados en receptores sintéticos para células T recollidas de pacientes, que son usados para combater a enfermidade.
Maduración de anticorpos in vitro
A invención do phage display de anticorpos revolucionou o descubrimento de fármacos de tipo anticorpo. O traballo inicial fíxose nos laboratorios do Laboratorio de Bioloxía Molecular do MRC (Greg Winter e John McCafferty), o Instituto de Investigador Scripps (Richard Lerner e Carlos F. Barbas) e o Centro de Investigación do Cancro de Alemaña (Frank Breitling e Stefan Dübel). En 1991, o grupo Scripps informou do primeiro display e selección de anticorpos humanos en fagos. Este estudo inicial describiu o illamento rápido de Fab de anticorpo humano que se unen á toxina tetánica e o método foi despois ampliado para clonar rapidamente os anticorpos humanos anti-VIH-1 para o deseño de vacinas e terapias.
A phage display de bibliotecas de anticorpos converteuse nun poderoso método para estudar a resposta inmunitaria así como un método para seleccionar rapidamente e facer evolucionar anticorpos humanos para terapia. A phage display de anticorpos foi despois utilizada por Carlos F. Barbas no Instituto de Investigación Scripps para crear bibliotecas de anticorpos humanos sintéticos, un principio que foi patentado en 1990 por Breitling e colaboradores (Patente CA 2035384), que permitía a creación de anticorpos humanos in vitro a partir de elementos de diversidade sintéticos.
As bibliotecas de anticorpos que exhiben millóns de anticorpos deiferentes en fagos son utilizadas a miúdo na industria farmacéutica para illar anticorpos terapéuticos altamente específicos, para desenvolvelos como fármacos de tipo anticorpo principalmente para a terapéutica anticancro ou antiinflamatoria. Un dos máis exitosos foi adalimumab, descuberto por Cambridge Antibody Technology como D2E7 e desenvolvido e comercializado por Abbott Laboratories. Adalimumab, un anticorpo para o TNF alfa, foi o primeiro anticorpo completamente humano no mundo que conseguiu vendas anuais de máis de mil millóns de dólares.
Protocolo xeral
A seguinte é a secuencia de eventos que hai que seguir nos exames de phage display para identificar polipéptidos que se unen con alta afinidade ás proteínas diana desexadas ou secuencias de ADN:
pIII
A pIII é a proteína que determina a infectividade do virión. A pIII está composta de tres dominios (N1, N2 e CT) conectados por tramos espazadores ricos en glicina. O dominio N2 únese ao pilus F durante a infección do virión liberando o dominio N1, que despois interacciona cunha proteína TolA na superficie da bacteria. As insercións con esta proteína engádense usualmente á posición 249 (dentro dunha rexión espazadora entre CT e N2), á posición 198 (dentro do dominio N2) e no N-terminal (inseridos entre a secuencia de secreción N-terminal e o N-terminal de pIII). Porén, cando se usa o sitio de BamHI localizado na posición 198 débese ser coidadoso co residuo de cisteína desapareada (C201) que podería causar problemas durante a phage display se se está a usar unha versión non truncada de pIII.
Unha vantaxe de usar pIII en vez de pVIII é que pIII permite o display monovalente cando se usa un faxémido (plásmido derivado do fago Ff) combinado cun fago axudante. Ademais, o pIII permite a inserción de secuencias de proteína máis longas (de >100 aminoácidos) e é máis tolerante a el que pVIII. Porén, usar pIII como compañeiro de fusión pode causar un decrecemento na infectividade do fago, o que orixina problemas como un nesgo de selección causado pola diferenza na taxa de crecemento do fago ou aínda peor, a incapacidade do fago de infectar o seu hóspede. A perda da infectividade do fago pode evitarse usando un plásmido faxémido e un fago axudante para que o fago resultante conteña tanto o tipo silvestre coma o pIII fusión.
O ADNc foi tamén analizado usando pIII por medio de estrfatexias como dous sistemas de cremalleira de leucina complementarios, o Rescate de Interacción Directa ou a adición dun espazador de 8 a 10 aminoácidos entre o ADNc e pIII no C-terminal.
pVIII
A pVIII é a principal proteína de cuberta dos fagos Ff. Os péptidos están xeralmente fusionados ao N-terminal de pVIII. Usualmente os péptidos que poden fusionarse a pVIII son de 6 a 8 aminoácidos de longo. O tamaño de restrición parece ter menos que ver cos impedimentos estruturais causados pola sección engadida e ten máis que ver co tamaño de exclusión causado por pIV durante a exportación da proteína de cuberta. Como hai unha 2700 copias da proteína nos fagos típicos, é máis probable que a proteína de interese sexa expresada polivalentemente incluso se se utiliza un faxémido. Isto fixo que o uso desta proteína sexa desfavorable para o descubrimento de moléculas compañeiras de unión de alta afinidade.
Para superar o problema de tamaño de pVIII, deseñáronse as proteínas de cuberta artificiais. Un exemplo é a proteína de cuberta artificial (ACP) de Weiss e Sidhu, que permite a exhibición de grandes proteínas no C-terminal. As ACP poderían exhibir unha proteína de 20kDa, aínda que só a baixos niveis (principalmente só monovalentemente).
pVI
A pVI foi amplamente usada para o display de bibliotecas de ADNc. O display de bibliotecas de ADNc por phage display é unha alternativa atractiva ao método de dous híbridos de lévedos para o descubrimento de proteínas interaccionantes e péptidos debido á súa alta capacidade de rendemento. A pVI foi utilizada preferencialmente a pVIII e pIII para a expresión de bibliotecas de ADNc porque se pode engadir a proteína de interese ao C-terminal de pVI sen afectar moito ao papel de pVI na ensamblaxe de fagos. Isto significa que o codón de stop do ADNc xa non é un problema. Porén, a phage display de ADNc está sempre limitada pola incapacidade da maioría dos procariotas de realizaren as modificacións postraducionais presentes en células eucariotas ou polo pregamento incorrecto de proteínas multidominio.
Aínda que a pVI foi útil para a análise de bibliotecas de ADNc, a pIII e a pVIII seguen sendo as proteinas de cuberta máis utilizadas na phage display.
pVII e pIX
Nun experimento de 1995, intentouse o display de glutatión S-transferase en pVII e pIX e fracasou. Porén, a phage display desta proteína foi completada con éxito despois da adición dunha secuencia sinal periplásmica (pelB ou ompA) no N-terminal. Nun estudo recente, demostrouse que AviTag, FLAG e His poderían ser exhibidas en pVII sen a necesidade dunha secuencia sinal. Despois conseguiuse a expresión de Fv de cadea sinxela (scFv), e receptores de célula T de cadea sinxela (scTCR) con e sen a secuencia sinal.
O uso de pVII e pIX en vez de pIII podería tamén ser unha vantaxe porque o rescate do virión pode ser levado a cabo sen romper o enlace virión-antíxeno se a pIII usada é do tipo silvestre. En lugar diso, poderíase clivar nunha sección entre a boliña e o antíxeno para eluír. Como a pIII está intacta tanto ten se o antíxeno permanece unido ao fago.
Fagos T7
O problema de usar fagos Ff na phage display é que requiren que a proteína de interese sexa translocada a través da membrana interna bacteriana antes de que se ensmblen nun fago. Algunhas proteínas non poden sufrir este proceso e, por tanto, non poden ser exhibidas na superficie dos fagos Ff. Neses casos, utilízase a exhibición en fagos T7. Na exhibición en fagos T7, o xene da proteína que ten que ser exhibida é adherida ao C-terminal do xene 10 da proteína da cápside de T7.
A desvantaxe de usar os T7 é que o tamño da proteína que pode ser expresada na superficie está limitada a péptidos máis curtos porque no xenoma de T7 non se poden acomodar grandes cambios como os que se introducen en fagos M13, nos que o fago simplemente fai que a súa cuberta sexa máis longa para que o xenoma agrandado se axustea ela. Porén, pode ser útil para a produción dunha gran biblioteca de proteínas para a selección de scFV, na que o scFV se expresa no fago M13 e os antíxenos se expresan na superficie do fago T7.
Ferramentas e fontes bioinformáticas
As bases de datos e ferramentas computacionais para mimótopos foron unha parte importante do estudo de phage display. As bases de datos, programas e servidores web foron amplamente usados para excluír péptidos non relacionados coa diana, caracterizar pequenas interaccións moléculas-proteína e mapar as interaccións proteína-proteína. Os usuarios poden utilizar a estrutura tridimensional dunha proteína e os péptidos seleccionados a partir dun experimento de phage display para mapar epítopos conformacionais. Algúns dos métodos computacionais máis rápidos e eficientes están dispoñibles en liña (por exemplo, Episearch ).
Outros artigos
Outras técnicas de display:
Johann Christian Bach
Johann Christian Bach, nado en Leipzig o 5 de setembro de 1735 e finado en Londres o 1 de xaneiro de 1782, foi un compositor de música clásica, fillo de Johann Sebastian Bach. Pasou parte da súa vida en Londres, onde o coñecían como John Bach.
Traxectoria
Johann Christian Bach era fillo de Johann Sebastian Bach e Anna Magdalena Bach. Cando naceu seu pai tiña xa 50 anos e foi el quen lle deu as primeiras nocións musicais, continuando como o seu profesor ata a súa morte, cando Johann Christian tiña 15 anos. Marchou logo a Berlín, á casa do seu medio irmán Carl Philipp Emanuel Bach. Bach estableceuse en Italia en 1756, estudou con Giovanni Battista Martini, en Boloña, e foi organista na catedral de Milán desde 1760. Desa época data a súa conversión do luteranismo ao catolicismo e as súas primeiras óperas serias. En 1762, Bach mudouse a Londres, foi o profesor de música da raíña Sofía Carlota, de orixe alemá. A estrea de tres óperas no King's Theatre, entre elas Orione o 19 de febreiro de 1763, estabeleceu a súa reputación en Inglaterra. En Londres coñeceu a Carl Friedrich Abel e no período 1764-1765 interpretaron xuntos nos coñecidos como concertos Abel-Bach nos que se por vez primeira se tocaron moitas obras de Joseph Hayden en Inglaterra.
Unha das súas obras culminantes é a ópera Temistocles, unha ampla revisión do libreto de Metastasio, que se estreou o 5 de novembro de 1772 en Mannheim. Pero a finais desa década, a súa música perdeu popularidade e as dificultades económicas fixeron que se establecera nun arrabalde de Londres.
Estilo e obra
miniatura|Páxina do manuscrito do Salve regina de Bach Johann Christian compuxo nun estilo galante, coa súa énfase na melodía e no acompañamento, incorporando frases musicais equilibradas, cun vocabulario harmónico reducido; nunha liña oposta ás intricadas liñas da música barroca. O seu estilo influenciou fortemente ao Mozart máis novo Bach é autor de 13 óperas, case 50 sinfonías, 15 sinfonías concertantes, e arredor de 30 concertos.
Istituto Centrale per il Catalogo Unico
miniatura|dereita|220px|Sede do Istituto Centrale na [[Biblioteca central nacional de Roma.]] O Instituto central polo catálogo único das bibliotecas italianas e pola información bibliográfica ou ICCU (en Istituto centrale per il catalogo unico delle biblioteche italiane e per le informazioni bibliografiche) é un organismo público de Italia que ten o obxectivo principal de coordinar, promover e xestionar o catálogo e a rede do Servizo Bibliotecario Nacional (SBN). Tamén é o responsábel técnico e científico en temas de dereitos de autor do Ministerio de Cultura de Italia.
Túbulo seminífero
miniatura|dereita|Sección dun túbulo seminífero con [[tinguidura de hematoxilina-eosina.]] miniatura|dereita|Esquema dunha sección do testículo no que se ve a localización dos túbulos seminíferos. 1: Septos ou tabiques testiculares 2: Túbulos seminíferos contorneados 3: Lobuliños testiculares 4: Túbulos seminíferos rectos 5: Condutiños eferentes 6: Rete testis (rede testicular). miniatura|dereita|Túbulo seminífero (dereita, [[tinguidura de hematoxilina-eosina).]] Os túbulos seminíferos (TA: tubuli seminiferi) son pequenos condutos situados no interior dos testículos, en cuxas paredes ten lugar a meiose e a formación de espermatozoides. O interior do testículo está dividido por tabiques fibrosos radiais que forman uns 200 pequenos compartimentos (lobuliños testiculares), que conteñen cada un dun a catro túbulos seminíferos. Os túbulos seminíferos son moi retortos e de 30 a 70 cm de longo, pero cun diámetro de só 150-200 microns. Se se puxesen todos estes túbulos un detrás doutro terían uns 200 metros de longo. Poden ramificarse e acaban nun extremo cego. No vértice de cada lobuliño testicular os túbulos deixan de ser retortos (túbulos seminíferos contorneados) e fanse rectos (túbulos seminíferos rectos), dando paso á rete testis (rede testicular) que sae do testículo e comunica co epidídimo.
Os túbulos están rodeados por unha lámina propia ou tecido envolvente formado por capas adventicias conxuntivas, que varían segundo as especies. Nos homes e monos son varias capas e as células non teñen características epiteloides ou contráctiles. Por tanto, nos primates non hai contractilidade nos túbulos seminíferos, a diferenza doutras especies (rato, carneiro, porco, touro).
Debaixo da lámina propia hai un epitelio seminífero complexo estratificado, formado por células de soporte (células de Sertoli) e células espermatoxénicas (que realizan a espermatoxénese).
As células de Sertoli esténdense desde a base e chegan case á luz do túbulo, e funcionan nutrindo, dando soporte e protexendo as células en desenvolvemento e crean a barreira hemato-testicular, controlando o paso de substancias aos túbulos. Tamén segregan diversas substancias que controlan a espermatoxénese, como a hormona antimülleriana (na etapa fetal), inhibina, activina, proteína de unión ao andróxeno, transferrina, varios factores de transcrición, e pequenas cantidades de estradiol (que o producen a partir da testosterona segregada polas células de Leydig que se encontran nos intersticios entre os túbulos seminíferos).