cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selección de grupo
En 1994 David Sloan Wilson e Elliott Sober sostiveron que existía selección a multinivel, incluíndo a selección en grupo, sobre a base de que os grupos, igual que os individuos, podían competir. En 2010 tres autores, entre os cales estaba E. O. Wilson, coñecido polos seus traballos con insectos sociais, especialmente formigas, volveron de novo a dar argumentos en favor da selección en grupo, provocando un forte rexeitamento dunha gran parte dos biólogos. Actualmente, non hai un claro consenso entre os biólogos sobre a importancia da selección de grupo.
O bo para a especie
Unha vez que se aceptou o darwinismo, o comportamento animal foi con excesiva facilidade explicado con hipóteses ás veces pouco fundamentadas sobre o valor da supervivencia. O naturalista Konrad Lorenz argumentara en libros como On Aggression (1966) que os patróns de comportamento animal eran así "polo ben da especie", pero non estudara o valor de supervivencia no campo; o etólogo Niko Tinbergen alabou a Lorenz polo seu interese no valor de supervivencia do comportamento, e entre os naturalistas gustaban en xeral os escritos de Lorenz. In 1962, a selección de grupo foi utilizada como unha explicación popular para a adaptación polo zoólogo V. C. Wynne-Edwards.
Selección egoísta
miniatura|dereita|O [[comportamento social en abellas do mel explícase pola selección de parentesco: o seu sistema de herdanza por haplodiploidía fai que as obreiras estean moi emparentadas coa súa raíña (no centro).]]
Desde mediados da década de 1960, os biólogos evolutivos consideraban que a selección natural actuaba fundamentalmente a nivel de individuo. En 1964, John Maynard Smith, e George C. Williams no seu libro de 1966 Adaptation and Natural Selection puxeron en dúbida a selección de grupo como mecanismo importante na evolución; o libro de Williams de 1971 Group Selection reuniu os escritos de moitos autores sobre ese tema.
A gran maioría dos biólogos evolutivos crían en 2011 que a selección por riba do nivel do individuo era un caso especial, probablemente limitado ao peculiar sistema de herdanza por haplodiploidía dos himenópteros eusociais como as abellas, que favorece a selección de parentesco.
A selección de grupo revisada
Experimentos feitos a finais da década de 1970 indicaban que era posible unha selección de grupo que implicase altruísmo. Os modelos iniciais de selección de grupo eran defectuosos porque asumían que os xenes actuaban independentemente; pero as interaccións baseadas xeneticamente entre individuos son moi comúns na formación de grupos porque os xenes deben cooperar para o beneficio da asociación en grupos para mellorar a fitness dos membros do grupo. Ademais, a selección de grupo a nivel de especie é imperfecta porque é difícil ver como se aplicarían as presións selectivas; o nivel no cal as presións selectivas son plausibles parece ser que é en especies sociais e en casos de grupos contra outros grupos, en vez de na especie enteira. Por outra parte, a selección de parentesco acéptase como explicación do comportamento altruísta.
En 2010 E. O. Wilson e outros defenderon a selección multinivel, incluíndo a selección en grupo, para corrixir o que consideraban déficits no poder explicativo da fitness inclusiva. A resposta foi rexeitada por outros 137 biólogos evolutivos que indicaron que "os seus argumentos están baseados nunha comprensión incorrecta da teoría evolutiva e unha incorrecta representación da literatura empírica".
Teoría da selección a multinivel
En 1994 David Sloan Wilson e Elliott Sober sinalaron que se esaxerara a oposición á selección en grupo. Consideraron se os grupos poden ter unha organización funcional no mesmo sentido que os individuos, e consecuentemente se os grupos poden ser "vehículos" para a selección. Non propuxeron unha evolución ao nivel de especie, senón presións selectivas que seleccionaban pequenos grupos dentro dunha especie, por exemplo grupos de insectos sociais ou primates. Os grupos que cooperan mellor poderían sobrevivir e reproducirse máis que os que non o fan. Ao resucitar así a teoría, a nova selección de grupos de Wilson e Sober denomínase teoría da selección a multinivel.
miniatura|upright=1.3|O modelo de selección a multinivel de David Sloan Wilson e Elliott Sober de 1994, ilustrada por un conxunto de [[moneca matrioshka|monecas matrioshkas rusas metidas unhas dentro doutras. O propio Wilson comparou este modelo con ditas monecas.]]
Wilson comparou as capas de competición e evolución coas monecas matrioshkas rusas, que están metidas unhas dentro das outras. O nivel inferior é o dos xenes, despois está o nivel celular, despois o nivel de organismo, e finalmente o de grupos. Os diferentes niveis funcionan cohesivamente para maximizar a fitness, ou éxito reprodutivo. A teoría afirma que para que un trazo que beneficia a un grupo se espalle a selección no nivel de grupo, que implica competicións entre grupos, debe pesar máis que no nivel de individuo, que implica os individuos que compiten dentro dun grupo. A teoría da selección a multinivel céntrase nos fenotipos porque mira nos niveis sobre os que actúa a selección directamente. Nos humanos, pode considerarse que as normas sociais reducen a variación e a competición a nivel individual, o que despraza a selección ao nivel de grupo. Wilson liga a teoría de selección a multinivel con respecto aos humanos a outra teoría, a coevolución xenes-cultura, ao decatarse de que a cultura parece caracterizar un mecanismo a nivel de grupo para que así os grupos humanos se adapten aos cambios ambientais.
A teoría da selección a multinivel pode utilizarse para avaliar o balance entre a selección de grupo e a selección individual en casos específicos. Un experimento feito por William Muir comparou a produtividade na posta de ovos nas galiñas, mostrando que se orixinara unha cepa hiperagresiva por selección individual; podería argumentarse que a selección de grupo debeu estar actuando para previr isto na vida real. A maior parte dos casos en que foi proposta a selección de grupo son en humanos ou, sobre todo, en himenópteros eusociais que fan da cooperación unha forza impulsora das súas adaptacións co paso do tempo e teñen un sistema peculiar de herdanza baseado na haplodiploidía, que permite que a colonia funcione como un individuo e que só se reproduza a raíña.
O traballo de Wilson e Sober revitalizou o interese na selección a multinivel. Nun artigo de 2005, E. O. Wilson argumentou que a selección de parentesco xa non podía utilizarse para explicar a evolución da socialidade extrema, por dúas razóns. Primeiro, o argumento de que a herdanza por haplodiploidía (como a dos himenópteros) crea unha forte presión de selección sobre as castas non reprodutoras ten fallos matemáticos. En segundo lugar, a eusocialidade xa non parece estar limitada aos himenópteros, porque, desde que se publicou o texto fundacional de Wilson sobre sociobioloxía en 1975, atopouse un crecente número de taxons moi sociais, incluíndo unha variedade de especies de insectos, e dúas especies de roedores (as ratas-toupa espidas Heterocephalus glaber e as ratas-toupa de Damara Fukomys damarensis). Wilson suxeriu que a ecuación para a regra de Hamilton:
(onde b representa os beneficios do que recibe o altruísmo, c o custo do altruísta, e r o seu grao de parentesco) debería ser substituída pola ecuación máis xeral
na cal bk é o beneficio para o parente (b na ecuación orixinal) e be é o beneficio acumulado para o grupo no seu conxunto. Argumentou tamén que, no estado actual das evidencias obtidas en relación cos insectos sociais, parece que be>rbk, para que o altruísmo teña que ser explicado en termos de selección ao nivel de colonia en vez de a nivel de parente. Porén, a selección de parentesco e a selección de grupo non son procesos distintos, e os efectos dunha selección a multinivel xa son tidos en conta na regra de Hamilton, rb>c, con tal de que se use unha definición ampliada de r, que non require a asunción orixinal de Hamilton de parentesco xenealóxico directo, como propuxo o propio E. O. Wilson.
Outros argumentos
As poboacións espaciais de predadores e presas mostran restricións na reprodución no equilibrio, tanto individualmente coma por comunicación social, como propuxo orixinalmente Wynne-Edwards. Aínda que esas poboacións espaciais non teñen grupos ben definidos para a selección de grupo, as interaccións espaciais locais dos organismos en grupos transitorios son dabondo para orixinar un tipo de selección a multinivel. Non obstante, non hai aínda probas de que estes procesos operen nas situacións nas que as propuxo Wynne-Edwards; a análise de Rauch et al., por exemplo, é dunha situación hóspede-parasito, que mesmo E. O. Wilson (1975) recoñeceu que era un caso onde era posible a selección de grupo, nun tratado moi hostil á idea completa de selección de grupo. Especificamente, os parasitos non moderan individualmente a súa transmisión; senón que as variantes máis transmisibles "se orixinan continuamente e crecen rapidamente durante moitas xeracións, pero finalmente extínguense antes de dominar o sistema."
Unha variante da teoría de selección de grupo que nace da idea da viscosidade da poboación (dispersión da descendencia limitada), proposta primeiramente por Hamilton (1964), está amplamente presente nas poboacións naturais. Esta estrutura da poboación xera un continuum entre a selección individual, a de parentesco, a de grupo emparentado e a de grupo sen que haxa unha clara fronteira para cada nivel. Con todo, os modelos teóricos iniciais de D.S. Wilson et al. (1992) e Taylor (1992) mostraban que a viscosidade da poboación por si soa non pode levar á cooperación e ao altruísmo, porque calquera beneficio xerado pola cooperación entre parentes é compensado exactamente pola competición ente parentes; a descendencia adicional debida á cooperación é eliminada pola competición local. Porén, esta compensación exacta tamén indica que calquera beneficio adicional da cooperación local sería suficiente para permitir que evolucionase a cooperación. Mitteldorf e D.S. Wilson (2000) mostraron máis tarde que se se deixa que flutúen a cooperación e o altruísmo, entón as poboacións locais poden almacenar temporalmente os beneficios da cooperación local e promover a evolución da cooperación e o altruísmo. Ao asumir diferenzas individuais nas adaptacións, Yang (2013) mostrou que o beneficio do altruísmo social pode almacenarse en forma de calidade da descendencia e así promover a evolución do altruísmo mesmo se a poboación non flutúa, porque a competición local entre máis individuos resultante do altruísmo local incrementa a fitness local media dos individuos que sobreviven.
Coevolución xenes-cultura en humanos
miniatura|upright|A humanidade desenvolveuse extremadamente rápido, seguramente por [[coevolución xenes-cultura, o que orixinou complexos artefactos culturais como o gopuram do templo de Sri Mariammam de Singapur.]]
A coevolución xenes-cultura (tamén chamada teoría da herdanza dual) é unha hipótese moderna, aplicable principalmente aos humanos, que combina a bioloxía evolutiva e a moderna sociobioloxía para indicar selección de grupo. Trata a cultura como un sistema evolutivo separado que actúa en paralelo coa evolución xenética usual na transformación dos trazos humanos. Crese que este enfoque que combina a influencia xenética coa cultural ao longo de varias xeracións non está presente noutras hipóteses como o altruísmo recíproco e selección de parentesco, facendo que a evolución xenes-cultura sexa unha das hipóteses máis realistas para a selección de grupo. Fehr proporcionou probas de que a selección de grupo tiña lugar nos humanos actualmente facendo experimentos con xogos lóxicos como o dilema do prisioneiro, un tipo de pensamento que os humanos desenvolveron hai moitas xeracións.
A coevolución xenes-cultura permite que os humanos desenvolvan adaptacións especiais ás presións locais e ambientais máis rapidamente que con só a evolución xenética. Robert Boyd e Peter J. Richerson, dous firmes defensores da evolución cultural, postulan que o acto da aprendizaxe social, ou a aprendizaxe nun grupo se fai por selección de grupo, o que permite ás poboacións humanas acumular información durante moitas xeracións. Isto conduciu á evolución cultural de comportamenteos e tecnoloxías en paralelo coa evolución xenética. Boyd e Richerson cren que a capacidade de colaborar evolucionou durante o Plistoceno Medio, hai un millón de anos, en resposta a un rápido cambio climático.
En 2003, Herbert Gintis examinou a evolución cultural estatisticamente, e obtivo evidencias de que as sociedades que promoven normas prosociais teñen maiores taxas de supervivencia que as que non.
Estratexias evolutivamente estables diferentes
O problema coa selección de grupo é que para que un grupo completo obteña un só trazo, este debe espallarse primeiro por todo o grupo por evolución normal. Pero, como sinalou J. L. Mackie, cando hai moitos grupos diferentes, cada un cunha estratexia estable evolutivamente, hai selección entre as diferentes estratexias estables, xa que algunhas son perores que outras. Por exemplo, un grupo no que o altruísmo fose universal competiría superando a un grupo no que cada individuo actuase no seu propio interese, pero o grupo de altruístas sería vulnerable ás trampas dos non altruístas.
Implicacións na bioloxía das poboacións
Os comportamentos sociais como o altruísmo e as relacións de grupo poden causar un grande impacto en moitos aspectos da dinámica das poboacións, como a competición intraespecífica e a interespecífica. En 1871, Darwin sostiña que a selección de grupo ocorría cando os beneficios da cooperación ou altruísmo entre subpoboacións son maiores que os beneficios individuais egoístas dentro dunha subpoboación. Isto apoia a idea da selección a multinivel, pero o parentesco tamén xoga un papel integral porque moitas subpoboacións están compostas de individuos estreitamente emparentados. Un exemplo disto pode encontrarse nos leóns, que son á vez cooperativos e territoriais. Dentro da manda de leóns, os machos protexen a manda de machos alleos, e as femias, que son normalmente irmás, cazan e coidan as crías comunalmente. Porén, esta cooperación parece ser dependente da densidade. Cando os recursos son limitados, a selección de grupo favorece as mandas que traballan xuntas na caza. Cando as presas son abondosas, a cooperación xa non é suficientemente beneficiosa como para compensar as desvantaxes do altruísmo, e a caza xa non é cooperativa.
As interaccións entre diferents especies poden tamén verse afectadas pola selección a multinivel. O exemplo de como funciona a selección en grupo nos virus transportados por mosquitos nos coellos demostra como afecta ás interaccións hóspede-parasito. As relacións depredador-presa poden tamén ser afectadas. Os individuos de certas especies de monos ouvean para advertir ao grupo da aproximación dun predador. A evolución deste trazo beneficia ao grupo ao proporcionar protección, pero podería ser desvantaxoso para o individuo se os ouveos atraen a atención do depredador. Ao afectaren a estas interaccións interespecíficas, as seleccións a multinivel e de parentesco poden cambiar a dinámica da poboación dun ecosistema.
A selección a multinivel trata de explicar a evolución do comportamento altruísta en termos de xenética cuantitativa. O incremento da frecuencia ou fixación de alelos altruístas pode realizarse por medio de selección de parentesco, na cal os individuos implicados no comportamento altruísta promoven a fitness de individuos xeneticamente similares, como os irmáns. Porén, isto pode producir depresión por endogamia, que rebaixa a fitness global da poboación. Porén, se o altruísmo fose seleccionado por unha énfase nos beneficios do grupo en oposición ao parentesco e os beneficios para os parentes, poderían preservarse tanto o trazo altruísta coma a diversidade xenética. Porén, o parentesco debería aínda seguir sendo unha consideración clave nos estudos de selección a multinivel. A selección a multinivel imposta experimentalmente no paspallás xaponés foi máis efectiva nunha orde de magnitude en grupos de parentesco estreitamente relacionados que en grupos aleatorios de individuos.
Críticas
O uso da ecuación de Price para apoiar a selección de grupo foi posta en discusión por van Veelen en 2012, aducindo que está baseada en asuncións matemáticas non válidas.
Richard Dawkins e outros partidarios da evolución centrada nos xenes seguen sen estar convencidos da selección de grupo. En concreto, Dawkins suxire que a selección de grupo non fai unha distinción axeitada entre replicadores e vehículos.
O psicólogo Steven Pinker concluíu que a "selección de grupo non ten un papel útil que desempeñar en psicoloxía ou na ciencia social", xa que "non é unha aplicación precisa da teoría da selección natural, como o é, digamos, en algoritmos xenéticos ou en simulacións de vida artificial. En vez diso é unha metáfora imprecisa, máis similar á loita entre tipos de pneumáticos ou teléfonos."
O biólogo evolutivo Jerry Coyne resumiu os argumentos en The New York Times en termos non técnicos da seguinte maneira: A selección de grupo non ten unha aceptación ampla entre os biólogos evolutivos por varias razóns. Primeira, non é unha maneira eficaz de seleccionar os trazos, igual que o comportamento altruísta, que se supón que son prexudiciais para o individuo pero bos para o grupo. Os grupos divídense para formar outros grupos con moita menos frecuencia que nos organismos que se reproducen para formar outros organismos, así que a selección de grupo para o altruísmo sería improbable que compensase a tendencia de cada grupo a perder rapidamente os seus altruístas por medio da selección natural que favorece aos tramposos. Ademais, hai poucas evidencias de que a selección sobre os grupos promovese a evolución dalgún trazo. Finalmente, outras forzas máis plausibles, como a selección directa sobre os individuos para o apoio recíproco, puideron ter feito aos humanos prosociais. Estas razóns explican por que só uns poucos biólogos, como [David Sloan] Wilson e E. O. Wilson (non relacionados), avogan pola selección de grupo como unha forza evolutiva de cooperación.
19
Outros
Historia ano a ano
As Toxeiras, Labrada, Guitiriz
As Toxeiras é un lugar da parroquia de Labrada no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 10 habitantes no ano 2012 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 5 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 13 habitantes.
Goberno provisional de España de 1868-1871
O Goberno provisional de 1868-1871 foi o executivo transitorio que se formou en España tras o triunfo da Revolución de 1868 —a Gloriosa—, que puxo fin ao reinado de Isabel II e que constitúe o primeiro período do Sexenio Democrático (1868-1874). Dividiuse en dúas etapas:
A revolución de 1868
O día 18 de setembro de 1868 iniciábase en Cádiz un pronunciamento protagonizado pola frota naval alí amarrada que foi sublevada polo almirante Juan Bautista Topete, e desde onde se dirixiu un chamamento á insurrección contra Isabel II nun manifesto dado a coñecer ao día seguinte:
O pronunciamento foise estendendo polo resto de España, mentres que se producían insurreccións populares en moitas cidades. O día 28 de setembro tiña lugar a decisiva batalla de Alcolea, onde as forzas leais a Isabel II foron derrotadas polas unidades militares sublevadas ao mando do xeneral Serrano. Ao día seguinte Madrid sumábase ao pronunciamento e Isabel II, que se atopaba en San Sebastián acompañada da súa corte, optaba por exiliarse a Francia. Na mensaxe dirixida pola Raíña á nación "ao poñer a miña planta en terra estranxeira" advertía de que non renunciaba a
O Goberno Provisional (1868-1869)
miniatura|280px|O Goberno Provisional en 1869. De esquerda a dereita: [[Laureano Figuerola, Hacienda; Práxedes Mateo Sagasta, Gobernación; Manuel Ruiz Zorrilla, Fomento; Juan Prim, Guerra; Francisco Serrano, presidente do goberno provisional; Juan Bautista Topete, Mariña; Adelardo López de Ayala, Ultramar; Antonio Romero Ortiz, Graza e Xustiza; e Juan Álvarez Lorenzana, Estado. Imaxe de J. Laurent.]]
As Xuntas revolucionarias
Nun primeiro momento, o poder foi asumido polas Xuntas que se formaron nas diferentes cidades, moitas delas elixidas por sufraxio universal e nas que predominaban progresistas e demócratas. Os seus manifestos recollían as reivindicacións propias das clases populares urbanas: supresión dos dereitos de portas ou consumos, abolición das quintas, liberdade de cultos etc. E algunhas, ata, tomaron decisións nese sentido. Con todo, en moitas ocasións houbo un significativo contraste entre o radicalismo político dos manifestos das xuntas (sufraxio universal, liberdade de pensamento, liberdade relixiosa) e a súa conservadorismo social (defensa da orde establecida, da propiedade da terra etc.), que se acentuou trala formación do goberno provisional. "As xuntas revolucionarias, que nos primeiros momentos utilizaran unha linguaxe radical -a de Valladolid quería «a liberdade máis omnímoda»...-, pasaron rápidamente a outro moito máis moderado, con consignas sobre o respecto da propiedade e a conservación da orde pública, eloxios á «cordura» dos cidadáns e exhortacións á prudencia".
As primeiras xuntas en constituírse foron as de Andalucía, onde destacaron as de Sevilla e Málaga polos seus carácter máis "radical". "A de Sevilla consagrou as liberdades de imprenta, ensino e culto, aboliu a pena de morte, as quintas e a matrícula de mar, afirmou o sufraxio universal e reclamou a celebración de Cortes Constituíntes".
En Barcelona a Xunta formouse máis tarde, o 30 de setembro, tras coñecerse o triunfo da revolución. Pero alí a Xunta presidida por Tomás Fábregas, tras vitorear ao xeneral Prim, pronunciouse a favor da República, os emblemas reais foron destruídos, se excarceraron aos presos políticos e organizouse a milicia urbana composta por 4.000 cidadáns, que garantiría o normal funcionamento da actividade económica e a orde social -as autoridades oficiais, o conde de Cheste e varios xenerais, fuxiron a Francia-. O 2 de outubro a Xunta constituíu un novo Concello e unha nova Deputación Provincial e continuou coa súa política "radical": "suprimiu os Mossos d'Esquadra e comunidades relixiosas, expulsou aos xesuítas, derrogou a lei de orde pública, derribou o forte da Cidadela e Atarazanas, así como os conventos de San Miguel e Junqueras, e proclamou a liberdade de cultos e a supresión de quintas e consumos". Nos primeiros días de outubro tamén se formaron xuntas en Valencia -baixo a dirección do progresista José Peris y Valero-, Alacant, Murcia, Zaragoza, Valladolid, Burgos, Santander, A Coruña e Asturias.
En Madrid, trala derrota da batalla da ponte de Alcolea, o presidente do goberno, José Gutiérrez de la Concha, delegou os seus poderes no seu irmán Manuel, Marqués do Duero, que formaba parte do grupo dos xenerais sublevados. Este á súa vez, logo de nomear capitán xeneral de Madrid a Antonio Ros de Olano, o 29 de setembro resignou o poder no político progresista Pascual Madoz como presidente da Xunta Revolucionaria que tamén ocupou o cargo de gobernador civil da provincia. Tamén formaban parte da Xunta revolucionaria de Madrid os progresistas Joaquín Aguirre e Laureano Figuerola, e o demócrata Nicolás María Rivero, entre outros.
A formación do Goberno Provisional e o mantemento da orde
miniatura|O almirante [[Juan Bautista Topete y Carballo|Juan Bautista Topete (1887) por Rafael Monleón (Museo Naval de Madrid).]] O 3 de outubro de 1868, o mesmo día en que Serrano e Topete chegaban á capital, a Xunta revolucionaria de Madrid encargaba ao primeiro «a formación dun ministerio provisional que se encargue da gobernación do estado ata a reunión das cortes constituíntes», sen habelo consultado co resto das xuntas.
O 8 de outubro formouse o Goberno Provisional presidido polo xeneral unionista Serrano, no que estaban integrados os outros dous militares que encabezaran o pronunciamento -o xeneral progresista Prim, en Guerra; e o unionista almirante Topete, en Mariña- ademais de destacados políticos unionistas (Antonio Romeu Ortiz, en Graza e Xustiza; Juan Álvarez Lorenzana, Estado; Adelardo López de Ayala, Ultramar- e progresistas -Práxedes Mateo Sagasta, Gobernación; Manuel Ruiz Zorrilla, Fomento; Laureano Figuerola, Facenda-. Os demócratas rexeitaron entrar no goberno porque só se lles ofreceu un único ministerio. Non todas as xuntas aceptaron a formación do goberno provisional sen ser consultadas, e a de Barcelona protestou por deixar fóra do goberno aos demócratas e nomeou «unha comisión que vaia a Madrid a pedir explicacións».
Unha das primeiras decisións que tomou o Goberno Provisional foi a disolución das Xuntas, aínda que moitas delas continuaron actuando clandestinamente a través de "comités de vixilancia" nacidos delas. A maioría dos seus membros integráronse nos novos concellos e deputacións nomeados por elas e que foron revalidados por un decreto do goberno do 13 de outubro. O decreto autorizaba aos membros das xuntas a súa conversión en concelleiras e deputados provinciais, e trala autodisolución da Xunta Superior revolucionaria de Madrid o 19 de outubro, ao día seguinte o Goberno decretou a extinción de todas as demais. Ademais o goberno comprometeuse a celebrar eleccións municipais inmediatamente.
Máis complicado resultoulle ao Goberno Provisional facer cumprir a orde de desarme das milicias dos Voluntarios da Liberdade, de cuxa actuación queixar as autoridades locais pola presión a que lles sometían para que cumprisen as prometidas reformas. Así se produciron loitas nas rúas dalgunhas cidades andaluzas, como o Porto de Santa María, Cádiz, Xerez da Fronteira e Málaga, que obrigaron a intervir ao Exército. En Barcelona a orde non se puido cumprir ata finais de ano e en Madrid, –para evitar as desordes, o Goberno tivo que ofrecer trinta reais e traballo por cada fusil que se entregase no Concello, enaxenando para conseguir este diñeiro a propiedade municipal–. Sagasta, ministro da Gobernación, ordenou aos gobernadores civís que mantivesen a orde «custe o que custe» porque os inimigos da liberdade «ocultáronse talvez para deslizarse e confundirse coas masas populares».
miniatura|Motín contra as quintas en Xerez, marzo de 1869, de [[Valeriano Domínguez Bécquer|Valeriano D. Bécquer, en El Museo Universal.]] O goberno tamén tivo que facer fronte a unha crecente conflitividade social. Ocupacións de terras e motíns reclamando alimentos estendéronse non só por Andalucía, senón por Galicia, a Mancha e Levante, e ao longo de 1869 a estes conflitos sumouse o malestar urbano pola inmobilidade dos salarios. Un xornal de Madrid acusou ao goberno provisional de debilidade por non facer fronte aos que en «as provincias andaluzas... invocan o dereito ao traballo e piden aumento de xornal ou salario».
En decembro en Cádiz o gobernador militar declarou o estado de guerra para facer fronte a unha «sucesión de alarmas inxustificadas» e ordenou o desarme dos Voluntarios da Liberdade. Os enfrontamentos entre os milicianos, dirixidos por Fermín Salvochea, fillo dun adiñeirado comerciante, e o exército duraron tres días, con emprego de artillería por ambas partes, causando gran número de vítimas. Para acabar coa resistencia dos milicianos o goberno enviou unidades de reforzo e ordenou aos buques da Armada española que bombardearan a cidade, o que lles obrigou a abandonar as armas sen ser derrotados. Outros movementos semellantes producíronse en Béjar, Badaxoz, Málaga, Tarragona, Sevilla ou Gandía. En Burgos, en cambio, a revolta foi protagonizada polos partidarios da raíña destronada que asasinaron cunha navalla na porta da catedral ao novo gobernador civil ao que crían que o seu nomeamento debíase a que ía desposuír dos seus bens á Igrexa -non a inventarialos para impedir que seguise a venda clandestina, como lle ordenou o goberno-.
Esta política de mantemento da orde, foi acompañada dunha serie de decretos nos que se recoñecían os dereitos e liberdades reclamados nos manifestos das xuntas: liberdade de ensino (21 de outubro); liberdade de imprenta (23 de outubro); dereito de reunión (1 de novembro); sufraxio universal para os varóns maiores de 25 anos (1 de novembro); e dereito de asociación (21 de novembro). En canto ás dúas reivindicacións populares máis importantes, un decreto do 12 de outubro eliminou os odiados consumos, pero a supresión das quintas, non se puido cumprir polo estoupido da insurrección en Cuba que deu inicio á Guerra dos Dez Anos.
A insurrección de Cuba e o problema das quintas
150px|miniatura|[[Carlos Manuel de Céspedes.]] miniatura|140px|Moeda de 5 [[pesetas, emitida polo Goberno Provisional, 1870]]
O 10 de outubro de 1868 estalou unha insurrección independentista na illa de Cuba encabezada por Carlos Manuel de Céspedes que deu o Grito de Yara, un Manifesto da Xunta Revolucionaria da Illa de Cuba na que se expoñían os agravios contra a metrópole que xustificaban a secesión -rexeitamento do sistema fiscal e das trabas ao libre comercio; mantemento da escravitude, nula capacidade de autogoberno por parte dos habitantes da illa, etc-.
Os independentistas cubanos, contando co apoio dos Estados Unidos, elaboraron unha Constitución propia para a illa en abril de 1869 e confirmaron a Carlos Manuel de Céspedes como presidente da República "en armas".
En agosto de 1869 o xeneral Prim, "convencido da incapacidade de España para manterse na illa pola forza", chegou a iniciar conversacións en Madrid cun enviado especial dos Estados Unidos, para negociar a independencia de Cuba, pero non se alcanzou ningún acordo, a causa, entre outros motivos, da oposición do resto de membros do goberno e da maioría da opinión pública española a facer concesións na cuestión cubana.
Os consumos e as reformas económicas
A situación da Facenda pública en 1869 era crítica porque non había recursos e a débeda ascendía a preto de dous mil cincocentos millóns de pesetas, polo que se cotizaba no mercado a un terzo do seu valor nominal, o que facía imposible emitir máis débeda porque o seu valor real baixase aínda máis. Para facer fronte ao desastre o ministro do ramo, Laureano Figuerola, non tiña máis opción que lanzar un empréstito por subscrición de dous mil millóns, pero do que só se cubriron 530 millóns, e a emisión de débeda exterior por valor de 400 millóns.
Figuerola satisfixo a reivindicación popular sobre os "dereitos de portas" ou consumos que eran un imposto xeral, ordinario e indirecto implantado pola Reforma Mon-Santillán da Facenda de 1845 que gravaba unha vintena de artigos de «comer, beber e arder"» e que encarecía o prezo final destes produtos de primeira necesidade que os pequenos produtores, os artesianos e os traballadores eran os que maioritariamente pagábano. Así os suprimiu por un decreto de 12 de outubro de 1868, pero os substituíu por outro imposto, a capitación, que deberían pagar todas as persoas maiores de 14 anos, polo que resultou igual de impopular, xa que a intención inicial de Figuerola de que se pagase proporcionalmente á riqueza de cada contribuínte non se puido aplicar por "a incapacidade da administración para xestionalo e impoñelo". Así pois, non lla levou cabo ningún cambio real na política fiscal porque os ingresos do Estado continuaron baseados nos impostos indirectos, repartidos entre o conxunto da poboación, e non nos impostos directos sobre o capital e os bens inmobles.
Figuerola tamén suprimiu o estanco do sal, outra reivindicación popular, pero o do tabaco e o do papel timbrado, que impuxeron moitas Xuntas, non os suprimiu.
Así mesmo o ministro de Facenda do Goberno Provisional creou a nova unidade monetaria, denominada "peseta", e puxo en marcha unha política de librecambio no comercio exterior, como a rebaixa dos dereitos de aduanas, limitada por oposición dos industriais cataláns defensores do proteccionismo.
A proclamación do goberno provisional en favor da "monarquía popular"
Foi a Unión Liberal o partido que enseguida fixo manifestacións claras a favor da monarquía rompendo o pacto de non facelo antes da reunión das Cortes Constituyentes. Os unionistas, como os progresistas, estaban convencidos de que as clases populares carecían da educación política suficiente como para fundamentar un sistema democrático baseado no sufraxio universal (masculino), polo que para eles a democracia necesitaba o contrapeso da monarquía. Por iso é polo que o goberno provisional, en contra do pactado en Ostende, non se mantivese imparcial na cuestión da forma de goberno e manifestásese a favor da Monarquía. Así o fixo constar no manifesto do 25 de outubro e no que se chamou de "conciliación" do 12 de novembro no que defendeu «a monarquía rodeada de institucións democráticas, a monarquía popular»:
A posición favorable á Monarquía volveuna reiterar no Preámbulo do decreto de convocatoria de Cortes no que dicía que o goberno sentiríase moi satisfeito se resultasen –vitoriosas das urnas os mantenedores deste principio– monárquico.
A división dos demócratas e o nacemento do Partido Republicano Federal
A mediados de outubro de 1868 o Partido Demócrata celebrou un importante mitin en Madrid, presidido polo veterano dirixente José María Orense, no que se estableceu por aclamación que «a forma de goberno da democracia non podía ser outra que a República Federal».
Cando o Goberno Provisional manifestouse en favor da Monarquía acrecentouse o debate no seo do Partido Demócrata sobre a compatibilidade da monarquía coa democracia e sobre a "accidentalidade" das formas de goberno. A maioría dos demócratas encabezados por José María Orense, Francesc Pi i Margall, Estanislao Figueras, Nicolás Salmerón e Emilio Castelar defenderon a República polo que se refundou o partido baixo o nome de Partido Republicano Democrático Federal, mentres a minoría encabezada por Nicolás María Rivero, Cristino Martos e Manuel Becerra Bermúdez defendeu que o fundamental era o recoñecemento do sufraxio universal (masculino) e dos dereitos e liberdades individuais e non a forma de goberno á que consideraban "accidental". Esta minoría de demócratas que aprobaron a monarquía foron chamados "cimbrios" polo manifesto que fixeron público en novembro.
Os republicanos federais demostraron o apoio popular con que contaban cando nas eleccións municipais celebradas o 18 de decembro de 1868 conseguiron o triunfo en 20 capitais de provincia, como Barcelona, Valencia, Sevilla, Málaga, Zaragoza, Alacant, Xirona, Lleida, Huesca ou Santander. Un apoio que confirmaron nas eleccións a Cortes Constituíntes celebradas o 15 de xaneiro.
As eleccións a Cortes Constituyentes e a "influencia moral do goberno"
As eleccións a Cortes Constituíntes celebráronse do 15 ao 18 de xaneiro de 1869 por sufraxio universal (masculino), o que deu o dereito ao voto a case catro millóns de varóns maiores de 25 anos, dos cales máis da metade eran analfabetos. As eleccións realizáronse mediante un sistema electoral no que a circunscrición era a provincia, dividindo aquelas cuxa poboación fose maior, polo que resultaron en total 82 circunscricións electorais.
A campaña electoral foi moi animada e nela os xornais xogaron por primeira vez un papel importante na propaganda política e na mobilización da opinión pública.
A vitoria foi para a coalición gobernamental monárquico-democrática, formada por unionistas, progresistas e demócratas monárquicos -tamén coñecidos como "cimbrios"-, que obtivo 236 deputados -a maioría deles progresistas, máis 81 unionistas e 21 demócratas "cimbrios"-, mentres os republicanos federais obtiveron 85 deputados e os carlistas 20.
As candidaturas gobernamentais obtiveron os seus mellores resultados nas zonas tradicionalmente conservadoras, como Galicia, Asturias, as dúas Castelas e o interior de Cataluña e de Andalucía), mentres que os republicanos federais triunfaron dun modo claro na zona mediterránea. Obtiveron a maioría en cidades tan significativas como Barcelona, Valencia, Sevilla, Málaga, Cádiz, Zaragoza, Alacant, Xirona, Lleida e Huesca, aínda que non en Madrid, onde gañaron as candidaturas gobernamentais. Pola súa banda os carlistas conseguiron a maioría na súa feudo tradicional, o País Vasco e Navarra, así como en puntos illados de Murcia, Castela e Cataluña. O gran derrotado foi o Partido Moderado que non obtivo representación.
Os republicanos federais denunciaron a "inxerencia" electoral levada a cabo desde o Goberno Provisional para obter esa maioría tan abafadora de deputados que lle apoiaban. Hoxe en día os historiadores están de acordo en que existiu unha "intromisión" do goberno nas eleccións (o que na época chamouse "a influencia moral do goberno"), aínda que estas primeiras eleccións por sufraxio universal directo da historia de España foron máis "limpas" que as anteriores do período isabelino. Sobre como "influíu" o goberno nas eleccións, o historiador Ángel Bahamonde explícao así: "Nos distritos urbanos realizouse a habitual presión do poder político sobre a súa cohorte de empregados civís e militares. En canto aos distritos rurais [que constituían a maioría], máis que o pucherazo no sentido estrito do término, o que funcionou, nun ambiente de escasa cultura política e de case nula experiencia participativa, foron os mecanismos de presión baseados nas relacións de dependencia e subordinación, característicos das pequenas localidades rurais pobremente desenvolvidas, onde a protección do notable tiña como contrapartida a vinculación do voto. Sería unha forma de caciquismo antropolóxico onde o binomio protección-dependencia impoñía as súas normas".
A Constitución de 1869
miniatura|Apertura das Cortes Constituíntes o día 11 de febreiro de 1869, de [[Vicente Urrabieta|Urrabieta, en El Museo Universal.]] miniatura|220px|Nicolás María Rivero, retratado por [[Antonio Gisbert Pérez, 1873]] As Cortes Constituíntes abriron as súas sesións o 11 de febreiro de 1869 cun discurso do xeneral Serrano, que foi referendado como presidente do Poder Executivo. O cimbrio Nicolás María Rivero resultou elixido presidente das Cortes e no seu discurso defendeu a democracia como «a última forma do progreso humano no estado de actual de civilización dos pobos». Pola súa banda o xeneral Prim asegurou que «a dinastía caída non volverá xamais, xamais, xamais».
Despois elixiuse a comisión constitucional que habería de redactar o proxecto de carta magna a debater no pleno, e que estaba integrada, entre outros, polos progresistas Salustiano de Olózaga e Montero Ríos; os unionistas Antonio de los Ríos Rosas, Augusto Ulloa e Manuel Silvela, e os demócratas "cimbrios" Cristino Martos e Manuel Becerra -da Comisión, presidida por Olózaga, quedaron excluídos os republicanos federais-. A Comisión presentou o seu proxecto o 30 de marzo, e no preámbulo do ditame dicíase que «a obra política das xeracións que nos precederon foi unha loita incansable por amparar a liberdade baixo as garantías que ofrece o réxime parlamentario».
A principios de abril comezou a discusión do proxecto constitucional. A primeira cuestión que foi obxecto dun duro debate foi o establecemento da monarquía como forma de goberno (Artigo 33. "A forma de goberno da Nación española é a monarquía"). O 20 de maio o ministro Adelardo López de Ayala enfrontouse aos deputados republicanos federais argumentando que a revolución de 1868 fora obra das clases conservadoras e que agora «as clases ínfimas da sociedade», que segundo el non participaran nela, querían arrebatarlles as súas conquistas esixindo a República. «Eu vin, señores, resoltos a sacrificalo todo en aras da súa patria a grandes propietarios, a grandes de España, a títulos de Castela, a grandes comerciantes, grandes industriais, a escritores, a poetas, a médicos, a avogados; pero e as masas" preguntaba eu. 'Xa se unirán a nós logo da vitoria' contestábanme todos», afirmou López de Ayala. Serrano e Topete tiveron que intervir para rectificar o que dixera o seu compañeiro de goberno, pero, segundo Josep Fontana, "Ayala dixera o que todos eles pensaban". Ao final foi aprobada a monarquía como forma de goberno por 214 votos contra 71, aínda que cuns poderes limitados pois o poder lexislativo residía exclusivamente nas Cortes.
Con todo, como destacou Jorge Vilches, a Coroa na Constitución mantiña moitos dos poderes propios dunha Monarquía constitucional -especialmente o de disolver as Cortes e o de designar e separar gobernos-, polo que non era un mero poder simbólico como sucede nas monarquías parlamentarias. Á Coroa, "faltáballe a facultade colexisladora das constitucións anteriores, pero tiña liberdade de sanción, podendo aprobar, diferir ou desaprobar as decisións dos ministros. A práctica parlamentaria sinalaba que cando o rei negábase á sanción, o goberno sentíase desautorizado e devolvía o mandato. Disto se colixía que a designación dos ministros era tamén libre, polo que a función das maiorías parlamentarias era máis ben a posteriori; é dicir, que o goberno de quenda disolvía e creaba o seu propio Parlamento. Esta actuación mantívose durante o reinado de Amadeu I, facendo patente con iso a dificultade para combinar con realismo a monarquía constitucional e a democracia. Esta atribución do nomeamento do goberno á Coroa e non ao Parlamento sinala que aínda se estaba nunha fase «pre-parlamentaria» da historia constitucional. [...] Instaurouse unha democracia pero a responsabilidade que se deixaba caer sobre a Coroa era maior que no réxime anterior".
O outro punto polémico foi a cuestión relixiosa porque finalmente estableceuse a tolerancia relixiosa por primeira vez na historia do constitucionalismo español -na "non nata" de 1856 tamén figuraba pero nunca se promulgou- ao permitir nunha alambicada redacción do artigo 21 «o exercicio público e privado de calquera outro culto» non católico, o que levantou as protestas dos deputados carlistas e da xerarquía eclesiástica, malia que se mantiña a confesionalidade do Estado e o orzamento de "culto e clero". O Estado laico só foi apoiado polos republicanos federais, especialmente polo deputado Francisco Suñer que defendeu «a idea nova» de «a ciencia, a terra, o home», contra «a idea caduca» que representaban «a fe, o ceo, Deus». O cardeal arcebispo de Santiago de Compostela respondeulle que o catolicismo era «a única relixión verdadeira que hai no mundo».
A Constitución, cualificada como "democrática" polo propio presidente das Cortes Constituíntes, foi aprobada o 1 de xuño por 214 votos a favor e 55 en contra e promulgada o 6 de xuño. Nela destacaba o Título I -do que foi artífice o "cimbrio" Cristino Martos- no que por primeira vez na historia constitucional española garantíanse os dereitos individuais e as liberdades colectivas, que incluían tamén por primeira vez a liberdade de reunión e liberdade de asociación. Na parte orgánica establecíase que a soberanía residía esencialmente na nación (artigo 32) e que a forma de goberno era a monarquía (artigo 33), e a división de poderes, no que o lexislativo correspondía ás Cortes, o xudicial aos tribunais, e o executivo ao rei, aínda que se establecía a responsabilidade dos ministros ante as Cortes, así como a dos xuíces.
A Constitución do 69 non só era a máis liberal das que se promulgaron en España, senón que tamén se colocaba á vangarda das europeas dese momento. Tiña claras influencias da Constitución norteamericana...
A rexencia do xeneral Serrano (1869-1871)
miniatura|O [[Francisco Serrano Domínguez|xeneral Serrano, rexente do Reino de España.]] Unha vez promulgada a Constitución, ao establecer a Monarquía como forma de goberno, as Cortes nomearon o 18 de xuño como rexente ao xeneral Serrano mentres que o xeneral Prim pasaba a ser presidente do goberno. Ao día seguinte Prim presentou o seu novo gabinete no que continuaron case os mesmos ministros e no que non quixeron integrarse os demócratas "cimbrios" a pesar do ofrecemento que Prim fíxolles de tres ministerios xa que, segundo Jorge Vilches, "a unión cos conservadores terminouse para os demócratas unha vez que se aprobou a Constitución".