cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Billions and Billions
Falta un pedazo de ceo
miniatura|200px|O buraco de [[ozono sobre a Antártida, setembro de 2006.]] Unha explicación detallada e accesible sobre o ozono e a incidencia dos clorofluorocarbonados na destrución da capa de ozono, o noso único escudo contra a radiación ultravioleta do Sol.
A luz ultravioleta é antagonista da vida, e Sagan describe os efectos que poden ter lugar sobre toda a cadea trófica e o destino dos seres vivos, incluído o home.
Resalta os logros do Protocolo de Montreal, que permitiu moderar os danos dos CFC, e chama a atención sobre a necesidade de ser máis prudentes en prever as consecuencias das nosas accións, xa que é cada vez maior o poder de destrución en mans da Humanidade.
Emboscada: o quecemento do mundo
Sagan describe a orixe dos combustibles fósiles e como paulatinamente foron descubertos e aproveitados polo ser humano:
O carbón -e especialmente o petróleo- rexen a economía mundial, xustifican guerras, boicots e invasións, e -en xeral- políticas que sen a adicción ao petróleo serían consideradas ridículas ou temerarias.
Sagan describe como logra a Terra o seu equilibrio térmico, onde o efecto invernadoiro xoga en principio un papel beneficioso para a vida, xa que doutra forma a temperatura media na superficie terrestre sería duns 20 °C baixo cero.
Pero un efecto invernadoiro excesivo, cuxo incremento xérase pola queima de combustibles fósiles e a deforestación, produciría un quecemento global de consecuencias irreversibles.
Fuxir da emboscada
Como corolario dos capítulos anteriores, o autor desenvolve algunhas suxestións prácticas relacionadas co cambio climático, entre elas:
Relixión e ciencia: unha alianza
Sagan subliña aquí as posibilidades de integrar esforzos entre as relixións e o mundo científico para mellorar a relación da familia humana co seu medio natural, detallando o chamamento realizado en xaneiro de 1990 aos dirixentes relixiosos de todo o mundo,«Preservar e amar a terra, unha chamada para o establecemento dunha comisión conxunta de ciencia e relixión» e as posibilidades que brinda a súa posta en práctica.
Terceira parte: alí onde chocan corazóns e mentes
Os últimos cinco capítulos de Miles de Millóns desenvolven tópicos que mostran o choque entre razón e sentimento, entre instinto e racionalidade e entre dogma e relativismo.
O inimigo común
Partindo da invitación que recibiu en 1988 para escribir un artigo sobre as relacións entre Estados Unidos e a Unión Soviética para publicarse simultaneamente nas principais revistas de ambos países, Sagan desenvolve un ensaio sobre «o inimigo común» como analoxía para explicar a posibilidade dun esforzo conxunto da familia humana.
San Jose
San Jose (nome oficial en inglés equivalente ao galego San Xosé, ás veces tamén escrito en español San José), é unha das cidades máis importantes do estado de California, nos Estados Unidos e é a capital do condado de Santa Clara. A cidade sitúase no sur da baía de San Francisco, dentro dos límites do chamado Silicon Valley. Para 2009, a poboación estimábase en 1.006.892 habitantes o que a fai a décima cidade en poboación dos Estados Unidos. San Jose é a maior cidade da área da baía de San Francisco, que ten máis de sete millóns de habitantes en total. Entre as cidades máis importantes da área atópanse tamén San Francisco e Oakland.
Billions and Billions
O inimigo común
O improbable inimigo común, unha invasión alienígena hostil, dá paso rapidamente no texto de Sagan ao inimigo real: os excesos da nosa capacidade tecnolóxica que danan o ambiente en que vivimos: os combustibles fósiles, a contaminación industrial, a carreira armamentista, as armas atómicas... En palabras do mesmo Sagan:
San Jose
Orixinariamente coñecida como El Pueblo de San José de Guadalupe, esta cidade foi fundada o 29 de novembro de 1777 e converteuse na primeira poboación española de California. A cidade serviu como comunidade agrícola para abastecer os asentos militares da rexión. Cando California adquiriu o seu carácter de estado dos Estados Unidos en 1850, San Jose foi a súa primeira capital. Nos anos 1950 e 1960 a cidade comezou a expandirse e nos anos 1970, San Jose converteuse na cidade dormitorio para o Silicon Valley, ao mesmo tempo que empezou a atraer diferentes empresas, consolidando a súa posición como unha das cidades máis importantes do val.
Billions and Billions
Aborto: é posible tomar ao mesmo tempo partido por "a vida" e "a elección"?
miniatura|200px|[[Ecografía dun feto humano de sete semanas de xestación, cuxa lonxitude é de 12,5 mm]] O texto deste capítulo foi escrito en conxunto coa súa esposa Ann Druyan, e publicado en 1990 «A cuestión do aborto: unha procura de respostas», editado o 22 de abril de 1990 por primeira vez. É unha análise lúcida sobre as implicaciones dun tema tan polémico e -ao mesmo tempo - de tanta incidencia social, onde as opinións se polarizan e as mentes se pechan.
San Jose
Segundo as estatísticas oficiais do FBI, San José é a cidade de máis de 500.000 habitantes máis segura dos Estados Unidos. Esta cualificación baséase en estatísticas criminais para o ano 2004 en seis categorías: homicidios, roubos, asaltos con violencia, roubos a domicilios e roubos de automóbiles.
Billions and Billions
Aborto: é posible tomar ao mesmo tempo partido por "a vida" e "a elección"?
A cuestión inicial que suscita o autor é cal é a resposta razoable á pregunta sobre se é lícito, e en que circunstancias, interromper un embarazo. E esta pregunta lévalle a outras máis esenciais:
Alexandre de Serpa Pinto
Alexandre Alberto da Rocha de Serpa Pinto, nado o 20 de abril de 1846 e finado o 28 de decembro de 1900, foi un explorador e administrador colonial portugués.
Billions and Billions
Aborto: é posible tomar ao mesmo tempo partido por "a vida" e "a elección"?
A abstracción máis común desta problemática reduce frecuentemente a cuestión a dous extremos enfrontados: o bando "provida" e o bando "proelección".
San Jose
Nome
O 3 de abril de 1979, o Consello de San Jose adoptou "San José" como escritura do nome no selo da cidade, documentos oficiais, títulos de oficina e nomes de departamento. Por acordo co Concello, a ortografía de "San José" utilízase cando o nome vai con letras minúsculas, mais non cando vai completamente en maiúsculas. Con todo, é aínda máis común ver o nome escrito como "San Jose". Ademais, o nome oficial da cidade segue a ser "City of San Jose", sen til, de acordo coa Constitución da cidade.
Alexandre de Serpa Pinto
Traxectoria
Ingresou no Colexio Militar con dez anos e aos dezasete tornouse no seu primeiro Comandante de Batallón de alumnos.
San Jose
Clima
San Jose, como a maior parte da área da Baía, ten un clima mediterráneo, temperado pola presenza da baía de San Francisco. A diferenza de San Francisco, que está exposta ao océano ou á baía por tres dos seus costados, co que a súa temperatura varia pouco durante o ano ou durante o día, San Jose xace ao interior, protexida por tres custados por cerros e montañas. Isto protexe á cidade da choiva, e fai o clima máis ben semi-árido, case desértico, con precipitacións anuais de 366 mm, a comparación doutras partes da zona, que poden recibir até catro veces esa cantidade. Isto tamén evita a néboa, omnipresente en San Francisco, case todo o ano.
Alexandre de Serpa Pinto
Traxectoria
Serpa Pinto viaxou ata África oriental en 1869 nunha expedición ao río Zambeze. En 1877 explorou a zona entre a costa oeste de Angola e a costa leste de Mozambique, conducindo unha expedición que partiu de Benguela (Angola) e na que figuraban tamén Hermenegildo Capelo e Roberto Ivens. A expedición terminou en 1879 e atravesou as cuncas do río Congo e do Zambeze, Angola e partes das actuais Zambia, Zimbabwe e Suráfrica; era a cuarta travesía africana entre o Atlántico e o Índico. De novo entre 1884 e 1885, outra vez con Capelo, cruzou de Angola a Mozambique.
Billions and Billions
Aborto: é posible tomar ao mesmo tempo partido por "a vida" e "a elección"?
O bando "provida" pretende en realidade defender a vida humana, xa que non hai dereito á vida neste momento na Terra, nin existiu en ningunha sociedade do pasado, con excepción quizais dos jainistas da India. A cuestión entón pasa por definir con exactitude que é un ser humano no camiño entre un espermatozoide e un óvulo e un recentemente nado.
San Jose
Clima
A pesar diso, as temperaturas tenden a ser moderadas. A media superior de xaneiro é de 15 °C, a media inferior de 6 °C, con ocasionais xeadas nocturnas; a media superior de xullo é de 29 °C e o inferior de 14 °C, con máximas superiores a 38 °C varios días ao ano. A máis alta temperatura rexistrada en San José foi de 42,8 °C e a máis baixa de -8,3 °C. A variación entre o día e a noite pode ser de 17 a 22 °C.
Alexandre de Serpa Pinto
Traxectoria
A expedición de Serpa Pinto tiña como obxectivo facer o recoñecemento do territorio e efectuar o levantamento do mapa do interior do continente africano, para demarcar a zona que Portugal reclamaría para si a través do chamado "mapa cor-de-rosa"; esta intención fallou despois do ultimato británico de 1888.
Billions and Billions
Aborto: é posible tomar ao mesmo tempo partido por "a vida" e "a elección"?
Nesta liña, segundo Sagan, a mala interpretación do que constituía o espermatozoide ao avanzar as técnicas microscópicas, retomando o concepto tradicional do "homúnculo", fixo que recentemente en 1869 o aborto comezase a ser causa de excomuñón na Igrexa Católica.
San Jose
Clima
Dadas as lixeiras choivas, San José experimenta máis de 300 días ao ano de brillo solar completo ou significativo. Os meses chuviosos son de outubro a abril ou maio, con pouca ou ningunha precipitación de xuño a setembro. No inverno, os outeiros e campos se verdean con pastos e vexetación nativa, aínda que as árbores perdan as súas follas; coa chegada do período anual de seca a vexetación sécase e morre, dándolle aos outeiros unha cuberta dourada, vista como bela por moitos aínda que é combustible para frecuentes incendios de pastos.
Alexandre de Serpa Pinto
Traxectoria
Foi nomeado cónsul-xeral para o Zanzibar en 1887 e gobernador-xeral de Mozambique en 1889. No desempeño do cargo, a continuación de actividades colonizadoras a prol de Portugal, abriu un conflito co Reino Unido.
Billions and Billions
Aborto: é posible tomar ao mesmo tempo partido por "a vida" e "a elección"?
A análise da evolución fetal dentro da nai leva a Sagan a elixir como mellor opción, máis aló de integrismos de calquera signo, o parámetro de madurez en coherencia co fallo da Corte Suprema dos Estados Unidos, -caso Roe contra Wade- que xerou a seguinte xurisprudencia:
San Jose
Clima
O nivel das neves chega a 610 m, ás veces menos, ocasionalmente nos invernos, cubrindo o próximo monte Hamilton (California), e con menos frecuencia as montañas de Santa Cruz, con neve lixeira que só de cando en vez dura polo día. Isto ás veces demora o tráfico da ruta estatal 17 cara a Santa Cruz. Saraiba ou copos de neves caen ocasionalmente en San José, aínda que no período 1976 a 2006 a máis recente nevada foi en febreiro de 1976. Recentemente en marzo do 2006 1,25 cm de neve reportouse no centro da cidade, apenas a uns 60 msm. Como a maior parte da área da baía, San Jose ten ducias de microclimas, co centro da cidade experimentando a máis lixeira precipitación da cidade, e o sur da cidade, apenas a 16 km, recibindo máis choiva e temperaturas lixeiramente máis fortes.
Billions and Billions
Aborto: é posible tomar ao mesmo tempo partido por "a vida" e "a elección"?
De todos os xeitos, a diferenza do fallo da corte, Sagan non basea a súa opción na "viabilidade" do feto, xa que -nas súas palabras- "a moral non pode depender da tecnoloxía", pero si do primeiro atisbo de pensamento humano, que é a única característica mensurable que parece diferenciarnos dos animais.
San Jose
Educación
400px|miniatura|Vista do Silicon Valley. San Jose atópase na parte esquerda
Fabal
O topónimo galego Fabal pode referirse a:
Fitónimo
Un fitónimo (do grego, "vexetal", "planta", e , "nome") é o nome científico dun ser vivo vexetal , xa sexa natural ou cultivado. Amais, é un tipo de topónimo que designa lugares cuxo nome deriva dunha planta, como Carballo, Cospedal, Nespereira ou Pereira.
Francis Drake
Francis Drake, nado en Cronwdale en 1543 e finado en Portobelo (Panamá) o 28 de xaneiro de 1596, foi un corsario inglés e vicealmirante da Royal Navy británica.
Primeiros anos
Sir Francis Drake naceu en Tavistock, Devon, fillo de Edmund Drake e a súa muller (de nome descoñecido), que foron granxeiros protestantes. Durante a revolta católica de 1549 a familia viuse forzada a abandonar Kent. Á idade de 13 anos, Francis saíu ao mar nun cargueiro e converteuse en capitán á idade de 20 anos.
Viaxes
Aos 23 anos, Drake realizou a primeira das súas viaxes polo Novo Mundo, coa axuda da familia Hawkins de Plymouth, en compaña do seu primo segundo, John Hawkins. Xuntos, Hawkins e Drake, fixeron a primeira expedición inglesa para comerciar con escravos. A pesar de existir unha tregua formal entre ambas as coroas de España e Inglaterra, durante aquela época os incidentes armados entre ambas as potencias mariñas fixéronse máis violentos e frecuentes, ata que finalmente desembocaron no desastre inglés de San Juan de Ulúa (1568), cando a frota ao mando de Hawkins e de Drake foi atacada pola frota española en Nueva España, nun ataque sorpresa cando días antes se declarara unha tregua. Este feito case lle custa a vida ao propio Drake. Dende ese día Drake estivo en guerra co Imperio Español para o resto da súa vida. Os españois considerábano un pirata, os ingleses dicían que era un mariñeiro.
Acompañado, segundo conta a lenda, dunha tripulación formada por franceses e escravos africanos, conseguiu unha inmensa fortuna en ouro, pero, como o propio Drake contaba, tivo que deixar atrás un importante botín en prata xa que era demasiado pesado para levalo a Inglaterra. Durante esta expedición a Nombre de Dios, Drake subiu a unha inmensa árbore no istmo das montañas de Panamá e así converteuse no primeiro inglés en ver o océano Pacífico.
Cando Drake volveu a Inglaterra o 9 de agosto do 1573, os escasos 30 mariñeiros que volveron xunto a el eran todos ricos de por vida. A Raíña Isabel que patrocinaba as súas expedicións e incursións asinara unha tregua temporal polo que non podía recoñecer oficialmente os actos de Drake.
Estreito de Magalhães
esquerda|miniatura|Mapa da ruta de Drake ao redor do mundo
Drake foi o primeiro inglés en cruzar o estreito de Magalhães, en dar a volta ao mundo (1580). A raíz disto iniciou unha campaña propagandística para facer ver que el fora o primeiro home en circunnavegar a Terra, ignorando por completo que o español Juan Sebastián Elcano lograra a fazaña (inconclusa por Fernão de Magalhães) case 60 anos antes. Pretendeu tamén ser o primeiro en descubrir que Tierra del Fuego non era parte do continente senón un arquipélago, pero numerosos documentos de navegantes españois proban que esta foi só outra das súas ególatras pretensións, xa que o explorador español Francisco de Hoces descubrira o estreito chamado Mar de Hoces moito antes en 1525.
Cronobacter sakazakii
Cronobacter sakazakii é o nome dunha especie bacteriana da familia das Enterobacteriaceae, que antes de 2007 recibía o nome de Enterobacter sakazakii (xa non válido). Son bacterias gramnegativas, con forma de bacilo, patóxenas. Esta bacteria é ubicua e foi illada en moitos ambientes e alimentos. A maioría de casos de infección por Cronobacter sakazakii prodúcense en adultos, e ademais pode causar máis raramente unha infección invasiva en nenos pequenos, que historiacemente chegou a ter taxas de mortalidade elevadas (40–80%).
En nenos pode causar bacteremia, meninxite e enterocolite necrotizante. Algunhas infeccións neonatais por C. sakazakii estiveron asociadas co consumo de leite en po maternizado contaminado coa bacteria. Tamén pode contaminar outros produtos como tampóns.
Francis Drake
Estreito de Magalhães
Francis Drake loitou contra a Armada Invencible que intentaba invadir Inglaterra no 1588. A pesar de que finalmente Drake se retirou da loita, unha lenda inglesa conta que Drake xogaba ós birlos en Plymouth cando recibiu noticias de que a frota española se acercaba, ao cal respondeu que primeiro terminaría a partida e despois derrotaría os españois.
Cronobacter sakazakii
Os casos de meninxite neonatal producidos nos últimos 30 anos nun estudo feito en 6 países débense todos a unha soa liñaxe xenética da especie Cronobacter sakazakii chamada "Secuencia Tipo 4" (ST4). .
Francis Drake
En Galicia e Portugal
Na viaxe a Portugal para liberala da ocupación, Drake desembarcou e saqueou A Coruña en maio de 1589 e sábese que despois o corsario inglés desembarcou nas Illas Cíes o 29 de xuño de 1589. Fracasou en iniciar a revolta dos portugueses contra Filipe II de España. Ao non conseguir ocupar Lisboa, Drake embarcouse nunha longa e desastrosa campaña contra a América Española, na que sofre varias derrotas consecutivas. Cando cumpre co encargo de atacar Porto Rico, os artilleiros españois do castelo de El Morro alcanzaron a ponte do seu barco, aínda que Drake sobreviviu. Pouco despois, atacou de novo San Xoán, e volveu saír derrotado. Ante as grandes perdas económicas e humanas da súa campaña contra os portos fortificados españois, probou sorte coas poboacións desprotexidas. Finalmente morreu de disentería.
Cronobacter sakazakii
Segundo os estudos de análise de secuencias multilocus, C. sakazakii orixinouse dentro do xeu xénero hai ~15-23 millóns de anos..
Francis Drake
En Galicia e Portugal
Existen historiadores que sosteñen que en realidade Drake foi envelenado por algún dos seus homes. A súa tripulación saqueou e queimou a indefensa cidade de Portobelo na súa honra. Tras a súa morte, as campás das igrexas de Castela repenicaron como símbolo de celebración. Miguel de Cervantes e Francisco de Quevedo dedicaron versos á morte do máis innobre inimigo de Filipe II.
Cronobacter sakazakii
Taxonomía
Foi definida como especie, co nome Enterobacter sakazakii en 1980 por Farmer et al.. Pero posteriormente, os estudos de hibridación ADN-ADN mostraron que E. sakazakii estaba relacionada ao 53–54% con especies de dous xéneros diferentes, Enterobacter e Citrobacter. Porén, Farmer et al. suxeriron que os diversos biogrupos descritos de E. sakazakii podían representar en realidade diferentes especies e que se necesitaba máis investigación para aclaralo. As relacións taxonómicas entre cepas de E. sakazakii foron estudadas despois utilizando a secuenciación completa dos xenes de ARNr 16S, hibridación ADN-ADN, tipificación de secuencias multilocus (MLST), f-AFLP, e ribotipificación automatizada. Estes estudos concluíron coa clasificación de E. sakazakii no novo xénero Cronobacter dentro da familia Enterobacteriaceae.
Francis Drake
Casa natal
A casa onde naceu e viviu ata aventurarse polos mares encóntrase actualmente ao bordo dunha estrada secundaria a uns cen quilómetros ao oeste de Londres. Hoxe está convertida nunha hostalería.
Cronobacter sakazakii
Taxonomía
Inicialmente en 2007, no xénero estaba incluída Cronobacter sakazakii (que comprendía dúas subespecies), e tres especies máis e unha xenomoespecie. A taxonomía foi revisada en 2008 para incluír unha quinta especie chamada C. malonaticus, a cal en 2007 era considerada unha subespecie de C. sakazakii. Actualmente (2012), o xénero ten sete especies.
Sergio Mascareñas Romero
Traxectoria
Fillo de Agustín Mascareñas Corcuera e irmán de Ramiro Mascareñas Romero. Foi concelleiro de Verín en 1911 e volveu ser concelleiro na ditadura de Primo de Rivera, dimitindo en novembro de 1925.
José Navas Ramírez-Cruzado
José Fernando Navas Ramírez-Cruzado é coronel de Artillaría retirado do exército español, diplomado de Estado Maior dos exércitos de España e Portugal, e especialista en historia militar, heráldica e protocolo.
Vinculación con Galicia
Estivo destinado quince anos no Estado Maior Rexional da Coruña, desempeñando cometidos de intelixencia, persoal, operacións e protocolo.
Esta permanencia, e estas actividades, permitíronlle estreitar lazos coa sociedade coruñesa en particular e galega en xeral.
Destacou, entre outras, a súa actuación nos actos de homenaxe á Bandeira, a prevención de incendios forestais e como adxunto ao coordinador de Defensa durante a catástrofe do Prestige.
Foi cooperador habitual das universidades de Santiago e A Coruña, incluíndo a Escola Universitaria de Turismo adscrita a esta última (e coñecida antes como Centro Español de Nuevas Profesiones), impartindo clases de cerimonial, protocolo, oratoria e heráldica en cursos de posgrao.
Entre outras obras, é autor dos capítulos correspondentes á "Heráldica Militar de Galicia" do volume LIX da obra Proxecto Galicia de Hércules de Edicións.
Vilarelle
Ademais é o nome da vila e concello ficticios onde se desenvolve a novela Corredores de sombra, de Agustín Fernández Paz e o conto Amor de agosto''.
José Navas Ramírez-Cruzado
Director do Museo Militar da Coruña
Durante os seus seis anos destinado como director do Museo Militar da Coruña, cargo no que cesou o 6 de maio de 2011, centrou a súa actividade na divulgación da Historia Militar e, en especial, da actuación dos galegos na Guerra da Independencia española.
Do se labor investigador no museo destaca a recuperación da memoria do brigadier coruñés Diego del Barco quen, tras participar en 22 batallas da guerra da Independencia, desde Medina de Rioseco ao Bidasoa, morreu reconquistando Santoña e Laredo, cando xa a guerra terminaba. Ignorado durante douscentos anos, como tantos heroes, foi devolto á memoria dos coruñeses polo museo, que conta cunha estatua do brigadier na súa entrada, e unha reprodución en bronce nos achegados xardíns da Real Maestranza.
En palabras de Nava,
Con ocasión do segundo centenario desta contenda participou en congresos, seminarios e xornadas, presentando relatorios en máis de trinta cidades de España e Portugal divulgando a actuación dos exércitos galegos.
É coautor do libro e o CD editados con ocasión da exposición "1808-1814. La historia y su enseñanza. 200 años de la Guerra de la Independencia", da que foi comisario na Coruña, Bailén, Aranjuez, Medina de Rioseco, Camponaraya e Astorga.
João Bernardo Vieira
João Bernardo “Nino” Vieira, nado en Bissau o 27 de abril de 1939, e finado en Guinea-Bissau o 2 de marzo de 2009, foi un político de Guinea-Bissau, que ocupou tres veces a presidencia do seu país (a primeira vez entre 1973 e 1984, a segunda vez entre 1984 e 1999 e a terceira vez dende o 1 de outubro de 2005 até a súa morte en 2009. Tamén foi primeiro ministro do seu país entre 1978 e 1980.
Traxectoria
Electricista de formación, Vieira estaba afiliado ó Partido Africano para a Independencia de Guinea e Cabo Verde (PAIGC), de Amílcar Cabral, en 1960 e converteuse rapidamente nun elemento clave da guerra de guerrillas do país contra o réxime portugués.
Trabazo, Carballedo, Cerdedo-Cotobade
Trabazo é un lugar da parroquia de Carballedo, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade.
João Bernardo Vieira
Traxectoria
O 14 de novembro de 1980, Vieira derrocou ao goberno de Luís Cabral en Cabo Verde, levando ó poder ó Partido Africano pola Independencia de Guinea e Cabo Verde (PAIGC), partido de Vieira. A constitución foi suspendida e foi instalado un consello militar de nove membros (presidido polo mesmo Vieira).
Trabazo, Carballedo, Cerdedo-Cotobade
Segundo o IGE no ano 2007 tiña 48 habitantes (18 homes e 30 mulleres), 4 máis que no ano anterior.
SMILES
miniatura|dereita|300px|A partir da seguinte cadea de caracteres SMILES OC[C@@H](O1)[C@@H](O)[C@H](O)[C@@H](O)[C@@H](O)1 pode debuxarse a fórmula estrutural da glicosa, tal como a que se observa na imaxe. miniatura|300px|Xeración de SMILES: Os ciclos rotos escríbense como ramas dunha columna principal. (Ciprofloxacina).
João Bernardo Vieira
Traxectoria
En 1994 foron celebradas as eleccións presidenciais, nas que Vieira recibiu o 46,20% dos votos contra outros sete candidatos. Vieira quedou primeiro, pero non logrou a cantidade mínima para poder gañar as eleccións. A segunda volta celebrouse o 3 de agosto de devandito ano. Vieira gañou na segunda volta cun 52,02% dos votos contra os 47,98% de Kumba Ialá. Vieira xurou como primeiro presidente democrático de Guinea-Bissau o 29 de setembro de 1994.
O 7 de maio de 1999, Vieira foi derrocado. Buscou refuxio na embaixada portuguesa e logo exiliouse en Portugal.
O 7 de abril de 2005, Vieira volveu a Guinea-Bissau, case dous anos despois de que o presidente Kumba Ialá fose derrocado por militares.
En xuño de 2005 celebráronse eleccións. Vieira obtivo un 28,87% dos votos, detrás do seu opoñente, Malam Bacai Sanhá. Na segunda volta, Vieira gañou cun 52,35% dos votos e xurou como presidente o 1 de outubro de devandito ano.
Na madrugada do 2 de marzo de 2009, ós seus 69 anos, o presidente Vieria foi asasinado nun ataque por parte das milicias do Partido Africano para a Independencia de Guinea e Cabo Verde. A milicia asegurou que Vieira estaba detrás do asasinato do seu líder, Batista Tagme Na Wai, xefe de Estado Maior das forzas armadas de Guinea-Bissau e opoñente de Vieira, asasinado o día anterior.
SMILES
O SMILES (simplified molecular-input line-entry system) é unha especificación en forma dunha liña de notación que se usa para describir a estrutura de especies químicas usando curtas cadeas de caracteres ASCII. As cadeas de caracteres SMILES poden ser importadas polos softwares da maioría de editores moleculares para a súa conversión en debuxos de modelos bidimensionais ou tridimensionais das moléculas. Por exemplo, ao composto glicosa (glicopiranosa) correspóndelle a seguinte cadea de caracteres SMILES: OC[C@@H](O1)[C@@H](O)[C@H](O)[C@@H](O)[C@@H](O)1, e coa información codificada nesta cadea pode debuxarse a estrutura desa molécula.
A especificación orixinal SMILES foi iniciada por David Weininger no USEPA Mid-Continent Ecology Division Laboratory en Duluth na década de 1980. Recibiron recoñecemento tamén pola contribución que fixeron a unha parte do desenvolvemento inicial "Gilman Veith e Rose Russo (USEPA) e Albert Leo e Corwin Hansch (Pomona College) por apoiar o traballo, e Arthur Weininger (Pomona; Daylight CIS) e Jeremy Scofield (Cedar River Software, Renton, WA) pola axuda na programación do sistema." O financiamento do proxecto inicial para o desenvolvemento de SMILES fíxoa a Axencia de Protección Ambiental de EUA.
Desde entón foi modificado e ampliado por outros, principalmente por Daylight Chemical Information Systems. En 2007, desenvolveuse un estándar aberto chamado "OpenSMILES" pola comunidade química de fontes abertas Blue Obelisk. Outras anotacións "liñais" inclúen a Wiswesser Line Notation (WLN), ROSDAL e SLN (Tripos Inc).
Terminoloxía
O termo SMILES refírese a unha liña de notación de letras coa cal se codifican as estruturas moleculares e os exemplos concretos escritos deberían chamarse estritamente cadeas (strings) SMILES. Porén, o termo SMILES tamén se usa comunmente para referirse tanto a unha soa liña de caracteres SMILES coma a varias liñas SMILES; o significado exacto é xeralmente evidente polo seu contexto. Os termos "canónico" e "isomérico" poden levar a certa confusión cando se aplican a SMILES. Os termos describen diferentes atributos de liñas SMILES e non son mutuamente excluíntes.
Tipicamente, para unha molécula poden escribirse varias liñas SMILES igualmente válidas. Por exemplo,,   e   especifican as tres a estrutura do etanol. Os algoritmos utilizados desenvolvéronse para xerar as mesma liñas de caracteres SMILES para unha mesma molécula; das moitas liñas posibles, estes algoritmos elixen só unha delas. Este SMILES así elixido é único para cada estrutura, aínda que depende do algoritmo de canonización usado para xeralo, e denomínase SMILES canónico. Primeiro, estes algoritmos converxen o SMILES dando unha representación interna dunha estrutura molecular; despois, un algoritmo examina esa estrutura e produce unha única cadea de caracteres SMILES. Desenvolvéronse varios algoritmos para xerar SMILES canónicos entre os que están os de Daylight Chemical Information Systems, OpenEye Scientific Software, MEDIT, Chemical Computing Group, MolSoft LLC, e o Chemistry Development Kit. Unha aplicación común de SMILES canónicos está indexada e asegura que as moléculas sexan únicas nunha base de datos.
O documento orixinal que describía o algoritmo CANGEN pretendía xerar cadeas SMILES únicas para gráficos que representan moléculas, pero o algoritmo falla en varios casos simples (por exemplo o cuneano, 1,2-diciclopropiletano), polo que non pode ser considerado un método corrcto para representar un gráfico canonicamente. Actualmente non hai comparación sistemática entre softwares comerciais para probar se existen estas eivas neses paquetes de programas.
A notación SMILES permite a especificación dunha configuración en centros tetraédricos, e nunha xeometría de dobre enlace. Estas son características estruturais que non pode ser especificadas soamente pola conectividade e SMILES que codifican esta información son denominados SMILES isoméricos. Unha característica notable destas regras é que permiten a especificación parcial rigorosa de quiralidade. O termo SMILES isomérico é tamén aplicado para SMILES nos cales se especifican isótopos.
Definición baseada en gráficos
En termos de procedemento computacional baseado en gráficos, SMILES é unha cadea de caracteres (string) obtida imprimindo os nodos símbolo encontrados nunha árbore transversal de primeira profundidade dun gráfico químico. O gráfico químico é primeiro "podado" para eliminar os átomos de hidróxeno e rómpense os ciclos para convertelos nun spanning tree. Onde se rompen os ciclos, inclúense etiquetas de sufixos numéricos para indicar os nodos conectados. Utilízanse parénteses para indicar puntos de ramificación na árbore.
Átomos
Os átomos represéntanse coa abreviación estándar dos elementos químicos, entre corchetes, como por exemplo [Au] para o ouro. Poden omitirse os corchetes para os elementos do chamado "subconxunto orgánico" do B, C, N, O, P, S, F, Cl, Br, e I. Os demais elementos deben todos ir entre corchetes. Se se omiten os corchetes, asúmese que teñen o número apropiado de hidróxenos implícitos; por exemplo, o SMILES da auga é simplemente O (asúmese que o oxíxeno, O, está unido a dous H tal como require a súa valencia).
Un átomo que teña unha ou máis cargas eléctricas vai entre corchetes e seguido do símbolo H se está enlazado a un ou máis átomos de hidróxeno, e seguido da cifra de átomos de hidróxeno (cando é 1, este número omítese, como é costume; exemplo: NH4 para o amoníaco, onde non se pon o 1 no N), despois virá o signo '+' para as cargas positivas ou '-' para as negativas. O número de cagas especifícase despois do signo (agás se é 1,que se omite); porén, tamén é posible escribir o signo tantas veces como cargas teña o ión, é dicir, por exemplo en vez de "Ti+4" pode escribirse tamén "Ti++++" (correspondente ao titanio IV, Ti4+). Así, o anión hidróxido represéntase por [OH-], o catión oxonio é [OH3+] e o catión cobalto III (Co3+) pode ser [Co+3] ou [Co+++].
Enlaces
Os enlaces entre átomos de cadeas alifáticas considéranse simples a non ser que se especifique outra cousa e están implicados por seren adxacentes na cadea de caracteres SMILES. Por exemplo, o SMILES do etanol pode escribirse CCO. As etiquetas de peche de aneis utilízanse para indicar conectividade entre átomos non adxacentes na cadea SMILES, as cales para os exemplos do ciclohexano e o dioxano poden escribirse como C1CCCCC1 e O1CCOCC1, respectivamente. Para un segundo anel, a etiqueta sería 2 (naftaleno: c1cccc2c1cccc2 (nótese que están escritos en letra minúscula no caso de compostos aromáticos), e así sucesivamente. Unha vez que se chega ao anel 9 (e o seguinte sería un número de dúas cifras), a etiqueta debe ir precedida do signo '%', para diferenciala de dúas etiquetas diferentes unidas ao mesmo átomo (~C12~ significa que o átomo de carbono leva as etiquetas de peche dos aneis 1 e 2, mentres que ~C%12~ indica que leva unha soa etiqueta no anel 12). Os enlaces dobres, triplos e cuádruplos represéntanse cos símbolos '=', '#', e '$', respectivamente como se ilustra no SMILES O=C=O (dióxido de carbono), C#N (cianuro de hidróxeno) e [Ga-]$[As+] (aseniuro de galio).
Aromaticidade
Os átomos de C, O, S e N de aneis aromáticos escríbense en minúscula, é dicir, 'c', 'o', 's' e 'n', respectivamente. O benceno, a piridina e o furano poden representarse respectivamente cos SMILES c1ccccc1, n1ccccc1 e o1cccc1. Os enlaces entre átomos aromáticos son, por defecto, aromáticos aínda que estes poden ser especificados explicitamente usando o símbolo ':'. Os átomos aromáticos poden estar unidos por enlace simple e así o bifenilo pode representarse como c1ccccc1-c2ccccc2. O nitróxeno aromático unido a un hidróxeno, como se encontra nun pirrol, debe representarse como [nH] e o imidazol escríbese n1c[nH]cc1.
Os algoritmos Daylight e OpenEye para xerar SMILES canónicos difiren no seu tratamento da aromaticidade.
dereita|miniatura|350px|Visualización do 3-cianoanisol como COc(c1)cccc1C#N.
Ramificacións
As ramificacións descríbense entre parénteses, como en CCC(=O)O para ocaso do ácido propiónico e C(F)(F)F para o fluoroformo. Os aneis substituídos poden escribirse co punto de ramificación no anel como se ilustra no SMILES COc(c1)cccc1C#N (ver imaxe) e COc(cc1)ccc1C#N (ver imaxe), que codifican os isómeros 3 e 4-cianoanisol. Escribir SMILES para aneis substituídos deste modo pode facelos máis lexibles para as persoas.
Estereoquímica
A configuración arredor dun dobre enlace especifícase usando os caracteres "/" e "\". Por exemplo, F/C=C/F (ver imaxe) é unha representación do trans-difluoroeteno, no cal os átomos de flúor están en lados opostos dun dobre enlace, mentres que F/C=C\F (ver imaxe) é unha posible representación do cis-difluoroeteno, na cal os Fs están no mesmo lado do dobre enlace, como se mostra na figura.
A configuración no carbono tetraédrico está especificada por @ ou @@. A L-alanina, que é o enantiómero máis común do aminoácido alanina, pode escribirse como N[C@@H](C)C(=O)O (ver imaxe). O especificador @@ indica que, cando se ve desde o nitróxeno ao longo do enlace ata o centro quiral, a secuencia de substituíntes hidróxeno (H), metilo (C) e carboxilato (C(=O)O) aparece no sentido das agullas do reloxo. A D-alanina pode escribirse como N[C@H](C)C(=O)O (ver imaxe). A orde dos substituíntes na cadea de caracteres SMILES é moi importante e a D-alanina pode tamén ser codificada como N[C@@H](C(=O)O)C (ver imaxe).
Isótopos
Os isótopos especifícanse cun número igual á masa isotópica enteira que precede ao símbolo atómico. Un benceno cun átomo de carbono-14, escribiríase [14c]1ccccc1, e o deuterocloroformo sería [2H]C(Cl)(Cl)Cl.
Aplicación a algunhas moléculas
Ilustración cunha molécula con máis de 9 aneis, a cefalostatina-1 (unha pirazina trisdecacíclica esteroidea coa fórmula empírica C54H74N2O10 illada do hemicordado do océano Índico Cephalodiscus gilchristi):
360px|Estrutura molecular da cefalostatina-1.
C[C@@](C)(O1)C[C@@H](O)[C@@]1(O2)[C@@H](C)[C@@H]3CC=C4[C@]3(C2)C(=O)C[C@H]5[C@H]4CC[C@@H](C6)[C@]5(C)Cc(n7)c6nc(C[C@@]89(C))c7C[C@@H]8CC[C@@H]%10[C@@H]9C[C@@H](O)[C@@]%11(C)C%10=C[C@H](O%12)[C@]%11(O)[C@H](C)[C@]%12(O%13)[C@H](O)C[C@@]%13(C)CO
Trabazo, Carballedo, Cerdedo-Cotobade
Neste lugar están os cruceiros de Trabazo, Quinteiro de Arriba, Quinteiro do Medio e Quinteiro de Abaixo.
SMILES
Aplicación a algunhas moléculas
Nótese que '%' aparece diante do índice de etiquetas de peche de ciclos que seguen ao 9, polas razóns que se explicaron máis arriba na sección Enlaces.
Outros exemplos de SMILES
A notación SMILES descríbese detalladamente no manual da teoría SMILES proporcionado por Daylight Chemical Information Systems, no que se presentan varios exemplos ilustrativos. A utilidade de representación de Daylight proporciona aos usuarios os medios para comprobar os seus propios exemplos de SMILES e está dispoñible como ferramenta educativa.
Ampliacións
SMARTS é unha liña de notación para a especificación de patróns subestruturais en moléculas. Aínda que usa moitos símbolos iguais aos de SMILES, tamén permite a especificación de átomos e enlaces comodín (wildcard ou metacarácteres), que poden utilizarse para definir as consultas subestruturais para as buscas en bases de datos químicas. Unha concepción equivocada é que a busca subestrutural baseada en SMARTS implica a correspondencia das liñas de caracteres de SMILES e SMARTS. De feito, tanto as liñas de caracteres SMILES coma os SMARTS son convertidas primeiro en representacións gráficas internas, que se buscan por isomorfismo de subgráfico. SMIRKS é unha liña de notación para especificar transformacións de reacción.
Semifusa
miniatura|220px|dereita|Unha semifusa. Unha semifusa é unha figura musical que se utiliza para indicar un son cunha duración de tempo que equivale á metade dunha fusa. En comparación con outras figuras, dura 1/16 parte dunha negra. O seu silencio é o silencio de semifusa, que indica que durante o tempo equivalente a unha semifusa non se pode efectuar ningún son.
Quadruple croche
Forxán, Adina, Sanxenxo
Forxán é un lugar da parroquia da Adina do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 219 habitantes en 2016 (114 mulleres e 105 homes), o que representa un aumento respecto ós anos 2009, cando tiña 175 habitantes, e 2008, cando eran 174.
Elias Canetti
Elias Canetti, nado en Rustschuk, agora chamada Ruse, na actual Bulgaria, o 25 de xullo de 1905 e finado en Zúric o 14 de agosto de 1994, foi un escritor e pensador en lingua alemá, Premio Nobel de Literatura en 1981.
Traxectoria
Canetti era fillo dunha familia comerciante xudía de orixe sefardí (o seu apelido provén de Cañete, localidade da Cuenca). Viviu na actual Bulgaria ata que en 1911 se trasladou a Gran Bretaña, máis precisamente á cidade de Manchester, onde tomou contacto coas mellores obras da literatura universal. Desde neno dominaba o búlgaro, o alemán e o sefardí, idioma que asociaba a fortes recordos da infancia. Morto o seu pai, ao ano seguinte a familia emigrou a Viena, onde viviu a primeira guerra mundial e enorgullécese cos seus pequenos amigos de ser "británico antes que austríaco". Unha vez instalado en Austria, utilizará o alemán principalmente.
Tras pasar por Zúric e Alemaña, regresou de novo a Viena en 1924 como estudante de Ciencias Químicas, licenciándose en 1929. Porén, a súa gran paixón era a literatura, a cuxo estudo se dedicaba en Suíza. Durante a súa estancia en Viena, contraeu matrimonio coa tamén escritora Veza Taubner, e redactou as súas primeiras obras: Die Hochzeit, Komoedie der Eitelkeit e Die Blendung. En 1938, logo da Noite dos cristais rotos en Austria, Canetti trasladouse a Londres, obtendo a cidadanía británica en 1952. En Gran Bretaña viviu pobremente traballando nunha das súas obras magnas, Masse und Macht, influído notablemente pola Alemaña nazi que puidera ver de cerca.
Incómodo coa mentalidade e os costumes ingleses, mostrouse moi crítico coa intelectualidade do país, como describe no seu libro Party im Blitz. Foi amante da novelista británica Iris Murdoch, de quen deixou neste libro un retrato inmisericorde. A partir da década de 1970 viviu en Zúric ata a súa morte, acontecida o 14 de agosto de 1994. En 1971, tras a morte da súa primeira esposa, casa coa restauradora de arte Hera Buschor, de quen ten unha filla. En 1972 recibiu o Premio Georg Büchner, a máis importante distinción literaria en lingua alemá, e en 1981 o Premio Nobel de Literatura. Entre os fundamentos da entrega do Nobel menciónase o seu estudo dos movementos de masas e, de xeito especial, da brutalidade do nacionalsocialismo xermano e das ditaduras en xeral. O conxunto da súa obra persoal non poderá ser coñecido ata o 2024 polas súas propias disposicións testamentarias.
Obra
miniatura|dereita|Tumba de Elias Canetti en Zúric
Xene
miniatura|Un xene é un segmento de ADN que codifica unha función. Un cromosoma é unha longa cadea de ADN que contén varios xenes. Un cromosoma humano pode ter ata 500 millóns de pares base de ADN con miles de xenes. Un xene é a unidade básica de herdanza dos seres vivos. Dende o punto de vista molecular, un xene é unha secuencia lineal de nucleótidos na molécula de ADN (ou ARN no caso dalgúns virus), que contén a información necesaria para a síntese dunha macromolécula con función celular específica. Por exemplo: Proteínas, ARNm, ARN ribosómico, ARN de transferencia e ARN pequenos. Esta función pode estar vinculada ó desenvolvemento ou funcionamento dunha función fisiolóxica normal. O xene é considerado como a unidade de almacenamento de información e unidade de herdanza ó transmitir esa información á descendencia. Os xenes dispóñense, pois, ao longo de cada un dos cromosomas. Cada xene ocupa no cromosoma unha posición determinada chamada locus. O conxunto de cromosomas dunha especie denomínase xenoma.
Algunhas enfermidades como a anemia drepanocítica (ou anemia falciforme) poden ser ocasionadas por un cambio nun só xene (un dos 30.000 'xenes'' que constitúen o plano para todo o corpo humano).
Os organismos diploides (entre eles, case todos os animais e plantas) dispón de dous xogos de cromosomas homólogos, cada un deles proveniente dun dos pais. Cada par de cromosomas ten, pois, un par de copias de cada xene, unha procedente da nai e outra do pai.
Os xenes poden aparecer en versións diferentes, con variacións pequenas na súa secuencia, denominadas alelos. Os alelos poden ser dominantes ou recesivos. Cando unha soa copia do alelo fai que se manifeste o trazo fenotípico, o alelo é dominante. Cando son precisas dúas copias do alelo (unha en cada cromosoma do par), o alelo é recesivo.
Tipos de xenes
miniatura|210px|Este diagrama esquemático mostra un xene en relación á súa estrutura física ([[dobre hélice de ADN) e a un cromosoma (dereita).]] A maioría dos xenes codifican proteínas, responsables da maior parte das propiedades dun organismo. Para o mesmo, a transcrición xera unha molécula de ARN que posteriormente sufrirá tradución nos ribosomas, proceso polo cal se xera unha proteína. Moitos xenes se atopan constituídos por rexións codificantes (exóns) interrompidas por rexións non codificantes (intróns) que son eliminadas no procesamento do ARN. En células procariotas isto non ocorre. A secuencia de bases presente no ARN determina a secuencia de aminoácidos da proteína por medio do código xenético.
Outros xenes non son traducidos a proteína, senón que cumpren a súa función en forma de ARN. Entre estes, atopamos xenes de ARN transferente, ARN ribosómico, ribozimaz e outros ARN pequenos de funcións diversas.
Os xenes humanos
Cada ser humano ten aproximadamente 30.000 xenes que determinan o crecemento, o desenvolvemento e o funcionamento dos nosos sistemas físicos e bioquímicos. Normalmente, os xenes atópanse distribuídos en 46 cromosomas (23 pares) dentro das nosas células.
Os pares do 1 ao 22 son iguais en homes e mulleres e coñécense como autosomas. O par número 23 está composto polos cromosomas que determinan o sexo. As mulleres teñen dous cromosomas X e os homes un cromosoma X e un cromosoma Y.
Cuberta
dereita|thumb|270px|Cuberta pétrea ([[Catedral de Santiago de Compostela) e tellados con lumieira en Santiago de Compostela.]] dereita|thumb|270px|Lousados en [[Oxford, Inglaterra.]] Chámaselle cuberta ao elemento construtivo que protexe aos edificios pola parte superior e, por extensión, á estrutura sustentante de dito elemento. Tamén se lle pode chamar tellado, aínda que este termo se refire concretamente ás cubertas con cubrición de tella; coñecéndose as de lousa e as vexetais coma lousados e colmados respectivamente.
Tipos de cuberta
Pódense distinguir dous tipos: a cuberta inclinada, e a cuberta plana, diferenciándose entre si pola inclinación que posúe respecto ao plano do chan, case sen inclinación no segundo caso.
Ambos tipos de cuberta teñen grande uso na arquitectura dende sempre; as inclinadas utilízanse máis en climas con precipitacións, pois permiten desaloxar estas por simple gravidade, e as planas son máis propias de climas secos, onde a cuestión das precipitacións é episódico e as cubertas en forma de terraza teñen aproveitamento ou habitabilidade.
A medida que foron mellorando os sistemas de impermeabilización e os materiais de construción, a cuberta plana estendeuse a climas chuviosos tamén. Por iso, a cuberta plana converteuse en característica dun tipo de arquitectura iniciada a principios do século XX nos países do norte de Europa, países de gran tradición en cubertas inclinadas, no chamado Movemento Moderno. A vantaxe que lle deu este movemento ás cubertas, nesas rexións frías, é a de deixar a neve acumulada sobre a cuberta formando un "revestimento" illante do frío. Antes non se facía porque o peso producía importantes problemas, con afundimentos frecuentes nas cubertas de pouca pendente.
Cubertas inclinadas
Cada plano que forma unha cuberta inclinada denomínase vertente ou auga. As arestas que separan cada faldrón chámanselle limas, que poden ser limafoias/lima foias (na parte cóncava), limatesas/lima tesas (na parte convexa) ou lima de creba/de quebra (entre panos con diferente inclinación). A lima superior de coroación chámaselle cume, cumieira, cumieira ou cumio. Os extremos inferiores que sobresaen da fachada (para evitar que a auga esvare pola parede da edificación) chámaselle beirado (ou tamén chapado, sobeira, sobrepena, sopena ou topete [DRAG]).
Para describir a forma das cubertas inclinadas faise referencia ao número de vertentes que posúe, aos que se lles chama "augas". Así temos cubertas a unha auga, a dúas, tres ... Nas cubertas a dúas augas, os cerramentos do edificio sobre os que non se verte a auga, acaban nun muro en forma triangular que se denomina pinche.
Cubertas planas
O maior problema das cubertas planas é que están sometidas a grandes diferenzas de temperatura, polo que se deben dividir en anacos de tamaño non demasiado grande (cunha dimensión máxima de 6 m), deixando unha xunta de dilatación entre eles. Cada sección, ou cuartel, forma unha especie de funil cos bordos perimetrais horizontais, formándose vertentes de pouca pendente cara a un punto de desaugadoiro. En pequenas edificacións fanse de forma semellante ás cubertas inclinadas, desaugando cara a fóra do perímetro da edificación, pero con menor pendente. Hai técnicas para evitar ter que facer estas divisións tan pequenas, como é a cuberta invertida.
En certos tipos de cubertas planas, como a denominada cuberta á catalá, tamén se prolonga a cuberta alén do plano de fachada formando unha cornixa.
Utilidade
As cubertas son necesarias para protexer os edificios dos fenómenos meteorolóxicos, sen que se molle o propio edificio nin o contido. Tamén para evitar que entre o saia o frío ou a calor e tamén para protexerse de intrusións.