cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seleucidis melanoleucus
Características
É o unico membro do xero monotipico Seleucidis, ten unha cabeza estreita, a primeira sección do cara dos machos non ten plumas, os seus peteiros son bastante alongados. Os macho posúen unha plumaxe amarela suave cubrindo as súas patas traseiras até a punta da súa cola e o resto do seu corpo é negro, tanto os machos como as femias posúen ollos de cor vermella alaranxada.
Pablo Cachón
Pablo Manuel Cachón Villar, nado en Malpica en 1935 e finado en Valladolid o 7 de agosto de 2016, foi un xuíz galego, que chegou a ser membro do Tribunal Constitucional de España
Traxectoria
Aos cinco anos a súa familia trasladouse a vivir á Coruña. Licenciouse en dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Ingresou na carreira xudicial en 1967. Foi xuíz de primeira instancia en varias localidades como Mataró, Plasencia, Pamplona e Valladolid, e logo xuíz (1989) do Tribunal Supremo onde foi o titular da sala Cuarta, do social. En 1998 foi designado maxistrado do Tribunal Constitucional, onde permaneceu ata a súa xubilación en 2004.
Membro da asociación xudicial Francisco de Vitoria, de carácter centrista, foi proposto na terna do Partido Popular para o Tribunal Constitucional. Foi ademais profesor na Universidade de Valladolid.
Manuel Guillermo Varela Flores
Manuel Guillermo Varela Flores, nado en Lugo o 25 de xuño de 1950, é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Licenciado en Dereito e enxeñeiro técnico agrícola, é funcionario do catastro. Nas eleccións locais de 1983 foi elixido concelleiro do PSOE na cidade de Lugo, asento que revalidou en 1987 e en 1991. O posto de concelleiro simultaneouno co asento no Pazo do Hórreo, para o que saíu elixido nas autonómicas de 1985.
Sen deixar o asento de concelleiro, abandonou o posto de parlamentario para saír elixido como deputado no Congreso nas Xerais de 1986, posto que revalidaría en 1989 e 1993. Aos comicios seguintes mudou de Cámara, e foi elixido senador nas Xerais de 1996, ao encabezar a lista do PSdeG-PSOE pola provincia de Lugo. Permaneceu na Cámara Alta unicamente unha lexislatura, e abandonou o escano coa convocatoria electoral do ano 2000. Entre os anos 2005 e 2009 foi Director Xeral de Relacións Parlamentarias na Consellería de Presidencia que encabezaba José Luis Méndez Romeu.
Logo da derrota electoral do PSdeG-PSOE en 2009, en 2010 foi designado conselleiro da Comisión Nacional do Sector Postal.
Vida persoal
Estivo casado e ten catro fillos.
Pagellus affinis
Pagellus affinis é unha especie de peixe da familia Sparidae da orde dos Perciformes.
Morfoloxía
Os machos poden chegar a alcanzar os 37 cm de lonxitude total.
Distribución xeográfica
Encóntrase nas costas occidentais do Océano Índico (desde o Golfo Pérsico até o Golfo de Adén e as costas setentrionais de Somalia).
Jesús González Martínez
Jesús González Martínez, nado en 1881 e finado en Pontecesures o 11 de setembro de 1936, foi un carabineiro e político galego.
Traxectoria
Carabineiro, afiliado ao PSOE. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e internado na prisión de Compostela. Foi paseado o 11 de setembro de 1936, encontrándose o seu cadáver no km 95 da estrada A Coruña-Tui.
Era tío do brigada Adolfo Rodríguez Casal, que morreu na fronte do Guadarrama en setembro de 1936.
Palacio de Westminster
O Palacio de Westminster é o lugar no que se reúnen as dúas cámaras do Parlamento do Reino Unido (a Cámara dos Lores e a Cámara dos Comúns). O palacio atópase situado na beira norte do río Támese en Westminster en Londres, preto doutros edificios gobernamentais en Whitehall. O palacio serviu inicialmente como residencia real, a pesar de que ningún monarca viviu nel dende o século XVI. A maior parte da estrutura actual data do século XIX, data na que o palacio foi reconstruído logo dun incendio en 1834 que destruíu a maior parte do edificio. Os arquitectos responsables da reconstrución do palacio foron Sir Charles Barry e Augustus Pugin. O edificio é un exemplo do estilo neogótico. Unha das características máis senlleiras do palacio é a torre do reloxo, unha atracción turística que aloxa a campá chamada Big Ben, nome asignado erroneamente ao reloxo da torre.
O palacio contén máis de mil habitacións, sendo as máis importantes as correspondentes aos Salóns da Cámara dos Lores e a Cámara dos Comúns. O palacio tamén inclúe salas de reunión, bibliotecas, corredores, comedores, bares e ximnasios. É o lugar onde se realizan importantes cerimonias de estado, das cales a máis importante é a Cerimonia de apertura do Parlamento. O palacio está moi asociado coas dúas Cámaras, tal como o demostran o emprego da palabra "Westminster" para referirse ao "Parlamento". As oficinas dos parlamentarios atópanse en edificios próximos, tales como a Casa Portcullis e os Edificios Norman Shaw.
Ermelindo Portela
O nome Hermelindo Portela pode referirse a:
Rhodospirillum rubrum
Rhodospirillum rubrum é unha especie bacteriana gramnegativa, de cor rosa e un tamaño de 800 a 1000 nanómetros e forma espiral (espirilo), pertencente ás alfaproteobacterias. Ten unha grande versatilidade metabólica, xa que pode vivir en condicións aeróbicas ou anaeróbicas e realizar a respiración, a fermentación ou a fotosíntese anoxixénica (que non desprende oxíxeno) segundo as condicións. Considérase unha bacteria fotosintética púrpura non do xofre e un dos organismos vivos máis antigos.
É un organismo anaerobio facultativo que pode utilizar a fermentación alcohólica cando está en condicións baixas en oxíxeno ou realizar a respiración celular se está en condicións aeróbicas. En ausencia de oxíxeno realiza a fotosíntese, pero en condicións de crecemento aeróbicas a fotosíntese é suprimida xeneticamente e nesas circunstancias R. rubrum é incoloro. Cando o oxíxeno se esgota, R. rubrum empeza inmediatamente a produción do seu aparato fotosínteético, que inclúe proteínas de membrana, bacterioclorofilas e carotenoides, o que fai que se volva fotosinteticamente activa. O mecanismo de represión da fotosíntese non se coñece ben. A fotosíntese de R. rubrum é diferente da das plantas, xa que non posúe clorofila a, senón bacterioclorofilas, as cales absorben luz fundamentalmente a lonxitudes de onda de 800 a 925 nm, mentres que a clorofila ten un máximo de absorción entre 660 a 680 nm, e é unha fotosíntese anoxixénica.
R. rubrum produce maior cantidade de membranas fotosintéticas internas en presenza das fontes de carbono succinato e frutosa en condicións microaerófilas, pero pode crecer só con monóxido de carbono (CO), e cando hai limitación de oxíxeno prefire consumir frutosa. R. rubrum ten unha monóxido de carbono deshidroxenase de Ni-Fe-S (CODH) que cataliza a oxidación do monóxido de carbono nun agrupamento infrecuente Ni-Fe-S chamado cluster C
R. rubrum é tamén unha bacteria fixadora de nitróxeno, xa que pode expresar e regular o encima nitroxenase, un complexo proteico que pode catalizar a conversión do nitróxeno atmosférico en amoníaco. Debido a esta importante propiedade, R. rubrum foi obxecto de moitas investigaións para comprender os complexos esquemas regulatorios necesarios para que teña lugar dita reacción. Precisamente, foi en R. rubrum onde se demostrou por primeira vez a regulación postraducional da nitroxenase. A nitroxenase é modificada por ADP-ribosilación no seu residuo de arxinina 101 (Arg101) en resposta aos chamados factores de "apagado" (glutamina ou amoníaco) e á escuridade.
R. rubrum ten varias utilidades potenciais en biotecnoloxía:
Carchi
Carchi é unha provincia de Ecuador, conta con 3.604,33 km² e 152.939 habitantes, a capital é Tulcán.
Bayubas de Abajo
Bayubas de Abajo é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 192 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 44,09 km².
Oligonucleótido
Un oligonucleótido é unha cadea curta de ADN ou ARN; xeralmente o límite da súa lonxitude considérase de só cincuenta pares de bases ou menos.
Aínda que poden formarse pola rotura de segmentos longos de ácidos nucleicos, o normal é sintetizalos nunha secuencia específica a partir de derivados de nucleósidos, e hai sintetizadores automáticos, que permiten obter cadeas de ata 200 bases.
Os oligonucleótidos caracterízanse pola súa secuencia de nucleótidos. A súa lonxitude con frecuencia mídese en mer (do grego meros, "parte"). Por exemplo, un fragmento of 25 bases diríase que é un fragmento de 25-mer. Os oligonucleótidos únense doadamente a moléculas que teñan unha secuencia complementaria, como outros oligonucleótidos, ADN, ou ARN, formando híbridos, xeralmente dúplex. Esta propiedade é a que determina as súas funcións.
Os oligonucleótidos teñen distintas funcións: utilízanse como cebadores ou primers na amplificación do ADN na reacción en cadea da polimerase (PCR), como sondas de hibridación para detectar determinados ADN ou ARN, no bloqueo de ARN mensaxeiros específicos (silenciamento xénico), e en diversas técnicas como micromatrices de ADN, Southern blot, análise ASO (oligonucleótido alelo específico), hibridación fluorescente in situ (FISH), e síntese artificial de xenes.
Oligonucleótidos antisentido
Os oligonucleótidos antisentido son cadeas monocatenarias de ADN ou ARN que son complementarias dunha secuencia de bases determinada. No caso do ARN antisentido impiden a tradución de certos ARNm ao unirse a eles. O ADN antisentido pode usarse para unirse a un ARN non codificante ou non específico e complementario. Se a unión ten lugar o ADN/ARN híbrido que se forma pode ser degradado polo encima ARNase H.
Micfromatriz de ADN
Existe un subtipo de micromatriz de ADN (DNA microarray) que está constituído por uns substratos (nailon, cristal etc.) aos que están unidos oligonucleótidos en grande densidade. Estes dispositivos teñen múltiples aplicacións en experimentación biolóxica.
Aplicacións en terapia xénica
Os oligonucleótidos empréganse en terapia xénica como estratexia para o silenciamento xénico. Utilízanse oligonucleótidos de 12 a 20 pares de bases complementarios aos ARNm dos xenes que queremos silenciar.
Dentro da célula, o oligonucleótido únese ao seu ARN mensaxeiro diana e bloquea a súa tradución, é dicir, o ribosoma vai traducir o ARNm ata que se atopa o oligonucleótido e o proceso se detén. Ademais, o feito de que a ARNase H recoñeza o híbrido oligo-ARN e o degrade é outra vantaxe desta técnica. É importante deseñar o oligonucleótido preto do inicio de tradución ou ben asegurarse de que o posible produto resultante non teña función biolóxica, para que o silenciamento sexa efectivo.
350px|miniatura|Proceso de degradación dun ARN específico pola ARNase H tras a formación dun dúplex de ARN.
Os oligonucleótidos ideais para o seu uso en terapia xénica deben ter as seguintes características:
Os oligonucleótidos poden usarse in vivo, pero posúen unha vida media moi curta e están en concentracións baixas. Precisamente porque non teñen efectos duradeiros, o principal problema dos oligonucleótidos como terapia xénica é que requiren doses sucesivas.
Modifícanse quimicamente para ter unha vida media máis longa, quer no osíxeno das pontes fosfato, quer nas bases ou mesmo no fosfato que non se encontra nas pontes de unión. Considéranse, por tanto, como unha droga/medicamento, xa que non alteran o ADN e terminan por se degradar.
Posibles aplicacións dos oligonucleótidos son a terapia antiviral, terapia antibacteriana, terapia antiparasitaria, terapia anticáncer ex vivo, tratamento de enfermidades da pel, inhibición da inflamación, supresión de oncoxenes ou supresión de alelos dominantes.
Oligonucleótidos para salto de exón
Nas mutacións que provocan a finalización antes de tempo da tradución, os oligonucleótidos empregaríanse para inducir un procesamento alternativo no ARN mensaxeiro mutante, sen inlcuír o exón que contén a mutación. Deste xeito, o codón de stop prematuro non sería lido polo ribosoma e a proteína podería continuar traducíndose, e o produto final sería o mesmo ca o do xene normal, sen mutación.
Oligonucleótios catalíticos
Cando se une ao oligonucleótido unha molécula de EDTA-Fe, isto provoca a destrución activa do ARN mensaxeiro ao que se une, co que o oligonucleótido pode liberarse para degradar outro ARN mensaxeiro.
Tripla hélice
Un oligonucleótido tamén podería unirse á dobre hélice do ADN, dando lugar a unha estrutura coñecida como tripla hélice. Se se une a un xene concreto, estaría inhibindo a súa transcrición, e, por tanto, de novo, silenciándoo. Só se necesitarían dous oligonucleótidos por célula (un por cada cromosoma do par), de modo que se evitaría o problema da dose. Esta técnica sería útil para mutacións dominantes. Porén, o superenrolamento do ADN e a súa interacción coas histonas dificulta a entrada do oligonucleótido na dobre cadea.
Camila Mendes
Camila Carraro Mendes, nada o 20 de xuño de 1994 en Charlottesville (Virxinia), é unha actriz e cantante estadounidense. É coñecida por interpretar a Veronica Lodge na serie televisiva adolescente Riverdale da cadea americana "The CW".
Primeiros anos
Camila naceu en Charlottesville, Virxinia, de pais brasileiros, Victor Mendes e Gisele Carraro. A súa nai é de Porto Alegre, Rio Grande do Sul, mentres que o seu pai é de Brasilia. Mudouse moitas veces ao longo da súa infancia, pero a maioría pasouna en Florida, onde estudou no centro educativo "American Heritage School". Á idade de 10 anos, viviu no Brasil durante un ano.
Carreira
O seu primeiro traballo foi como suplente nun anuncio de IKEA.
En 2016, Mendes interpretou a Veronica Lodge, unha persuasiva estudante de instituto, na serie adolescente Riverdale, inspirada no Archie Cómics.
Apareceu nas portadas de "Women´s Health"  en decembro do 2017 e de Cosmopolita en febreiro de 2018. Debutou como Morgan en "The New Romantic", drama-comedia premiado no Festival de SXSW en marzo de 2018. No mesmo mes, Camila interpretou outro papel en The Perfect Date ao lado de Laura Marano e Matt Walsh. O filme foi estreado en Netflix o 12 de abril de 2019.
Faros das Cíes
300px|miniatura|Vista arredada do monte do Faro cos característicos cantís de granito Os faros das Illas Cíes son o conxunto de faros que se atopan no arquipélago das Illas Cíes, na entrada da ría de Vigo, pertencentes ao concello de Vigo. 160px|miniatura|Faro do monte Faro, vista achegada Hai cinco faros nas illas: miniatura|160px|Faro da Porta
Monte do Faro
Atópase no coto da Illa do Medio tamén chamada do Faro por mor desta construción, nunha altura de 178 m sobre o nivel do mar. A data do comezo das obras foi en 1851, rematando en 1853. A obra é sinxela, de planta circular e muros de perpiaño de granito de 13 metros de altura coroado con dous balcóns e maila lanterna. Até os anos 60 do pasado século nunha casa par do faro moraba unha familia de fareiros, que tamén eran os mestres da escola da illa, polo que os rapaces tiñan que subir até o faro para asistir á clase. A vivenda hoxe xa non existe e o faro está automatizado, acadando as 22 millas de alumeado. miniatura|160px|Faro do Peito Salienta o camiño de acceso até o faro, unha estrada en zigzag que rube pola aba do crebado outeiro con muros de contención de cachotaría de granito. O faro é hoxe en día o punto final da ruta de sendeirismo máis popular das Illas, cun bo desnivel. Dende o cumio pódese gozar dunha espectacular vista dos cantís, da Illa de San Martiño, a ría e do océano.
Faro da Porta
Tamén coñecido coma faro de Punta Canabal, atópase tamén na Illa do Medio, máis embaixo ca o do Monte Faro, a 63 m. sobre o nivel do mar, e de dimensións máis discretas (é en realidade unha baliza). Construíuse en 1918 e hoxe en día funciona con enerxía solar grazas a paneis solares. O seu alcance é de 18 millas.
Faro do Peito
Áchase na illa norte coñecida coma Illa do Monte Agudo, por este motivo tamén se lle coñece co nome de faro do Monte Agudo. É en realidade unha pequena baliza construída en 1904, que serve para marcar a entrada á ría de Vigo xunto co faro de Cabo Home, no Hío. Áchase a 24 metros sobre o nivel do mar e acada as 18 millas de alumeado. Ao igual que o anterior é automático e se carga con placas solares.
Chivu Stoica
Chivu Stoica (1908-1975) foi o primeiro ministro de Romanía entre 1955 e 1961, e presidente do Consello de Estado de Romanía entre o 1965 e 1967.
Hadrián V, papa
Hadrián V, nado en Xénova sobre o 1205 e finado en Viterbo o 18 de agosto de 1276 foi o Papa nº 186 da Igrexa católica en 1276.
Traxectoria
De nome Ottobuono de Fieschi, comezou a súa carreira na Igrexa como capelán do seu tío o papa Inocencio IV, quen en 1251 o fixo cardeal diácono de San Hadrián.
Elixido Papa o 11 de xullo de 1276, o seu pontificado só durou corenta días xa que faleceu o 18 de agosto seguinte sen ser nin tan sequera ordenado sacerdote polo que Paulo VI o eliminou da lista de papas oficial en 1975.
Dante na súa obra A Divina Comedia sitúa o espírito de Hadrián en Purgatorio, no nivel reservado aos avaros.
As profecías de San Malaquías refírense a este papa como Bonus comes (O bo conde), cita que fai referencia á súa familia, os condes de Lavagne.
Écurie Belge
A Écurie Belge fundouna en 1948 o piloto belga Johnny Claes, con motivo do seu debut no automobilismo. Conquistado polo mundo dos Grandes Premios durante unha reunión con Leslie Brooke e George Abecassis en setembro de 1947, Claes decidiu comprar o ano seguinte un Talbot-Lago de Fórmula 1. Xunto aos mecánicos Bianchi (pai e fillo), acordan crear unha nova escudaría de coches de Gran Premio de cor amarela a Écurie Belge.
En xaneiro de 1955, afectado por problemas de saúde xa só corría ocasionalmente, Claes fusionou a súa escudaría coa Écurie Francorchamps, dando lugar á Ecurie Nationale Belge ou ENB.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Pazo dos Xil
O Pazo dos Gil ou Pazo dos Xil está situado na parroquia lalinense de Barcia, no camiño que une Barcia e Ribela. Foi construído no século XVII, sendo un edificio vinculado ás casas de Bergazos e Des. No seu escudo figuran armas dos Gil, Taboada, Varela, Camba e Deza.
A planta do edificio é en ele. A solaina está sostida por columnas con capiteis decorados. A factura é de sólidos muros de perpiaño. As columnas do piso inferior están decoradas con diversos motivos. Incluída na construción atópase unha torre lateral rematada con floróns e gárgolas.
O conxunto está flanqueado por un muro de cantería, coa entrada principal de perpiaño en arco de medio punto rematado este por un frontón e escudo sobre a clave.
Sebastián de Aparicio
Sebastián de Aparicio Prado, nado na Gudiña o 20 de xaneiro de 1502 e finado en Puebla (México) o 25 de febreiro de 1600, foi un relixioso franciscano galego.
Traxectoria
A lenda conta que un lobo o curou da peste bubónica cando rapaz. De mozo foi á seitura a Castela, e posteriormente traballou como xornaleiro en Zafra e como criado en Sanlúcar de Barrameda. En 1533 emigrou a México, onde se estableceu na cidade de Puebla como agricultor e gandeiro, e posteriormente entrou no mercado do transporte por estrada, onde avogou pola construción da Ruta da Prata mexicana e mais polo emprego de animais no transporte de mercadorías, en substitución de humanos indíxenas. Logo mercou propiedades na Cidade de México e trasladouse a vivir nelas (en Chapultepec e Atzcapotzalco). Casou por dúas veces, en 1562 e 1564, con dúas rapazas novas, mais as dúas faleceron de forma rápida.
En 1573 doou todas as súas propiedades a un convento de clarisas e ingresou nel como traballador. Ao ano seguinte fíxose frade franciscano en Cidade de México e en 1575 entrou nun convento en Tecali de Herrera, preto de Puebla. En 1576 marchou ao convento de Puebla, onde permaneceu ata a súa morte, traballando como esmolante. Alcumárono "o frade das carretas".
Foi beatificado o 17 de maio de 1789 polo seu labor misioneiro en México. Os seus restos están expostos na igrexa de San Francisco, en Puebla.
Parotia sefilata
A Parotia sefilata é unha especie de ave paseriforme da familia Paradisaeidae endémica da rexión de Nova Guinea Occidental, en Indonesia.
Mide aproximadamente uns 33 cm e a única diferenza entre machos e femias son as seis plumas que sobresaen da cabeza do macho. O seu corpo ten unha forma ovalada, case redonda. O raro desta especie e que diferenza ao resto das aves do paraíso é que o macho axuda á femia co niño e aliméntaa nel.
Cantón de Huaca
San Pedro de Huaca é un cantón da provincia de Carchi, Ecuador. Ten unha superficie de 2.435 km² e 15.000 habitantes. Huaca é a capital do cantón e Mariscal Sucre a parroquia rural.
STS-62
STS-62 foi unha misión do transbordador espacial Columbia lanzada o 4 de marzo de 1994 desde a rampla 39B do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-62, con cinco astronautas a bordo, foi lanzada para facer experimentos no laboratorio USMP-2. A tripulación estaba formada polo comandante John H. Casper, o piloto Andrew M. Allen e os especialistas de misión Pierre J. Thuot, Charles D. Gemar e Marsha S. Ivins. A bordo tamén iba o módulo de experimentos OAST-2. Entre os experimentos estaban SAMPIE, TES, EISG, SKIRT, ECT e CRYOPT. Nesta misión o transbordador un novo enlace en banda Ku, permitíndolle transmitir a velocidades de ata 162 Mbps.
O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 18 de marzo de 1994.
Sri Lanka
Sri Lanka (támil: இலங்கை, cingalés: ශ්‍රී ලංකා ), antigamente Ceilán, é un país insular asiático, localizado ao largo da extremidade sur do subcontinente indio. Ten costas no golfo de Bengala ao leste, océano Índico ao sur e oeste e estreito de Palk ao noroeste, que o separa da India. A capital é Colombo.
Antigüidade e Idade Media
miniatura|esquerda|A fortaleza da rocha de [[Sigiriya, construída no século V, é hoxe Patrimonio da Humanidade.]] Os habitantes prehistóricos de Sri Lanka foron os veddahs. Os cingaleses chegaron á illa no século IV a. e. c., probabelmente da parte norte da India, e desenvolveron unha civilización con cidades como Anuradhapura e Polonnaruwa.
A poboación tamil da parte sur de India tamén chegou á illa pero descoñécese a época, o modo e a cantidade. No século XIII, houbo unha sociedade tamil no norte e moitas comunidades pesqueiras ao longo da costa norte da illa. Os tamiles desenvolveron unha cultura e unha política distintas ás dos cingaleses. As relacións entre estes dous pobos sempre foron complexas, entre guerras e cesamentos do lume e invasións en ambos os sentidos.
O budismo introduciuse na illa no século III a. e. c. O budismo forxou unha nova civilización en Sri Lanka tras a chegada do Arahat Mahinda Thera, fillo do emperador Asoka, quen gobernaba o Imperio Magadha na India. Devanampiya Thissa, o rei na época da chegada de Mahinda Thera, abrazou o budismo e facilitou o seu desenvolvemento coa construción de templos ao longo do país.
Os gobernantes do sur de India, maiormente descendentes dos tamiles, atacaron Sri Lanka varias veces dende o século III a. e. c. Ocasionalmente, esas invasións daban como resultado a instauración dun goberno tamil na parte setentrional da illa durante algún tempo. En sentido contrario, varios reis cingaleses retomaron a capital e repregaron a invasión tamil.
Colonización europea
A dominación dos portugueses foi longa, até a chegada en 1602 da expedición neerlandesa de Joris de Spielleag. Os neerlandeses lograron fundar unha colonia en Kottiar, pero foron expulsados polos portugueses. Unha nova expedición neerlandesa destruíu en 1638-1639 os fortes portugueses ao leste da illa e aos poucos foi conquistando todo o territorio.
Foron ocupadas as liñas costeiras por parte destes países, o interior da illa mantívose independente, co seu capital na cidade de Kandy.
Os británicos tamén estiveron interesados en controlar a illa, enviando en 1763 dende Madras (India) unha embaixada ao rei de Kandy, sen obter ningún resultado. Logo intentárono novamente a través de Monroe, quen en 1782 apoderouse de Trincomalee, territorio que pouco despois foi conquistado polos franceses e restituído aos Países Baixos. En 1795, outra expedición británica, baixo as ordes de Stewart, chegou de Madras e volveu ocupar Trincomalee. Máis tarde, fixeron o mesmo con Jaffna, Kalpitaya, Nigamuva e Colombo, expulsando destes territorios aos neerlandeses. Toda a illa foi ocupada polo Imperio Británico en 1796 segundo as cartas de Kew e converteuse oficialmente nunha colonia en 1802, a través da Paz de Amiens, adoptando o nome de Ceilán (Ceylon en inglés) e anexionándose á presidencia de Madras.
Entre 1817 e 1848 producíronse diferentes sublevacións que foron severamente reprimidas. A última delas, que foi a máis sanguenta, estivo promovida polos budistas inimigos do goberno de lord Torrington. Os sublevados foron aniquilados case na súa totalidade.
Independencia
miniatura|dereita|A cerimonia formal que marcou o inicio do autogoberno completo do país, o 2 de outubro de 1947, celebrada no [[Salón conmemorativo da Independencia.]] Ceilán adquiriu a súa independencia en 1948. En 1972 cambiou o seu nome a Sri Lanka e pasou a ser unha república, cortando os seus últimos lazos con Gran Bretaña. En 1978, a capital lexislativa e xudicial foi mudada de Colombo a Kotte. Tamén se cambiou a bandeira, acollendo unha representación das poboacións minoritarias tamil e musulmá (barras laranxa e verde do costado esquerdo da bandeira).
As tensións entre a maioría cingalesa e a minoría tamil empezaron en 1983, despois do asasinato de 13 soldados do exército de Sri Lanka en Jaffna. Este feito provocou revoltas en todo o país e a morte de centos de tamiles en tan só tres días; moitos deles convertéronse en refuxiados. Decenas de miles de habitantes morreron en ambos os bandos durante a guerra étnica que leva marcando a historia deste país.
Asinouse un cesamento do fogo en decembro de 2001. Noruega actúa como mediadora do proceso de paz. A LTTE foi declarada un movemento terrorista polos Estados Unidos, o Reino Unido, Australia, Italia, India e Canadá, dentro da loita mundial antiterrorista que se iniciou nese ano. Esta situación contribuíu a que devandito movemento aceptase un cesamento do fogo.
Os efectos do tsunami de decembro de 2004 foron moi severos. As costas sur e leste do país foron devastadas, decenas de miles de persoas faleceron e un importante número ficou desprazado.
Véxase tamén: Terremoto do Océano Índico de 2004.
O 21 de abril de 2019 Sri Lanka sufriu o peor ataque terrorista da súa historia, nos cales perderon a vida 290 persoas nunha cadea de atentados en catro hoteis de luxo e en tres igrexas.
Política
O presidente da república elíxese por votación popular para un mandato de seis anos, e ocupa as funcións de xefe de Estado, xefe de goberno e comandante en xefe das Forzas Armadas. Responsable ante o Parlamento do exercicio dos seus deberes constitucionais, o presidente pode ser destituído por dous terzos do poder lexislativo e por decisión favorable da Corte Suprema.
O presidente elixe ao primeiro ministro entre os deputados, e este lidera ao partido do goberno no Parlamento e comparte algunhas funcións executivas. O sistema lexislativo de Sri Lanka é unicameral, con 225 membros elixidos por sufraxio universal. Os parlamentarios representan os distritos do país durante seis anos.
Simon Gallup
Simon Jonathon Gallup (nado o 1 de xuño de 1960 en Duxhurst (Surrey) é un músico inglés, baixista da banda post-punk The Cure.
Biografía
Simon é o máis novo de seis irmáns nacidos da parella formada por Bob e Peg Gallup. Xunto coa súa primeira muller, Carol Thompson, tocou nunha banda chamada The Magazine Spies. Antes de unirse a The Cure, Gallup tamén foi baixista do grupo de punk rock Lockjaw.
Sri Lanka
Política
O partido que recibe o maior número de votos válidos en cada distrito electoral, gaña o escano no Parlamento. O presidente pode convocar o Parlamento para unha sesión extraordinaria, para definir a disolución da cámara, como foi o caso da disolución do parlamento o 7 de febreiro de 2004 pola presidenta Chandrika Kumaratunga, as novas eleccións foron o 2 de abril, e a toma de posesión dos novos deputados foi o 23 dese mes.
Simon Gallup
Biografía
Gallup comezou a tocar con The Cure en 1979, substituíndo a Michael Dempsey no baixo. Tamén fai labores de teclista dende a saída de Matthieu Hartley en 1980. En 1982 foi expulsado do grupo despois dunha suposta pelexa nun bar con Robert Smith, pouco tempo despois de gravar o álbum Pornography e de rematar a súa xira de promoción.
Sri Lanka
Subdivisións
A illa esta dividida administrativamente en 9 provincias:
Simon Gallup
Biografía
Durante ese tempo formou o grupo Fools Dance (inicialmente chamado The Cry), e en 1984 regresou a The Cure, despois de que Smith o convidase a unirse novamente á banda.
A finais de 1992 tomouse un tempo de descanso durante a xira de Wish, despois de ter sido ingresado no hospital por unha pleurite. Durante a súa ausencia sería substituído no baixo polo anitigo membro de Associates e Shelleyan Orphan Roberto Soave.
Sri Lanka
Xeografía
350px|esquerda|miniatura|Mapa do Sri Lanka. A illa de Sri Lanka está separada da India polo golfo de Mann e o estreito de Palkia, pero queda enlazada ao continente mediante un rosario de arrecifes e bancos de area chamado Ponte de Adams. A estrutura xeolóxica da illa emparéntase estreitamente coa do subcontinente indio: o zócolo Precámbrico, constituído de cuarcitas, gneis, xistos e calcarias cristalinas, é parte integrante do escudo araboindi e aflora por toda a illa, coa excepción da península de Jaffna, ao norte, onde desaparece baixo unha cobertura sedimentaria de calcarias miocénicas. O zócolo dá orixe a un extenso núcleo montañoso no sector meridional da illa, con enérxicas cristas (constitúen as máximas altitudes: Pidurutalagala, 2.524 metros; Adams Peak, 2.243 metros) e vales profundamente encaixadas, onde nacen os principais cursos de auga da illa. Entre este núcleo montañoso do sur e a área Miocenonica do norte, caracterizada por un tipo de relevo cárstico, disponse un sector de transición, que ocupa todo o Sri Lanka central, cunha paisaxe de pequenas chairas e relevos residuais modestos. As chairas costeiras son especialmente desenvolvidas ao oeste e ao sur, con numerosas lagoas e cordóns litorais; ao norte e ao leste, a costa faise máis abrupta.
Economía durante a colonización dos países europeos
miniatura|derecha|Moeda [[real de a 8 española utilizada pola Compañía Holandesa en Ceilán.]] Durante os períodos de ocupación e colonialismo por parte dos diferentes países europeos, a fráxil e débil economía da illa permitiu a circulación de diferentes moedas estranxeiras. Para legalizar dita práctica estas pezas eran contramarcadas con diferentes siglas ou signos. Cando a illa foi ocupada polos neerlandeses, na localidade de Galle marcáronse as moedas dobres e simples tangas portuguesas co obxectivo de elevar o seu valor por 10 e 5 stuivers respectivamente. Tamén se contramarcaron as moedas persas que había na illa, permitindo así a súa circulación legal. Desta maneira o gran abassi de 5 shahi valeu 22 ½ stuivers, o abassi de 4 shahi; 18 stuivers e o ½ abassi; 9 stuivers. Cando en 1658 os holandeses ocuparon a vila portuguesa de Jafna, marcaron os dobres e simples tangas co obxectivo de asegurar a súa circulación. A primeira gran contramarca que se utilizou en todo o territorio foi a empregada pola Compañía das Indias Orientais Neerlandesas (Van Verre Ostindische Compagnie: V.O.C.) cara aos anos 1783-1808. Ademais da sigla V.O.C., esta contramarca tamén contiña a letra C, que facía referencia ao nome da illa. Existen reais de a 8 españois, táleros de María Tareixa I de Austria e 5 francos de Napoleón con esta curiosa marca. Logo da ocupación neerlandesa, os británicos volveron invadir a illa. Crese que eles volveron a contramarcar moedas, pero non existen probas de que empregasen as mesmas marcas que iñantes.
Nos séculos XIX e XX, Sri Lanka chegou a ser unha economía de plantación, famosa pola súa produción e exportación de canela, o caucho e té de Ceilán, que ficou como unha marca rexistrada da exportación nacional. O desenvolvemento de portos modernos baixo o goberno británico aumentou a importancia estratéxica da illa como centro do comercio. Durante a segunda guerra mundial, a illa contou con instalacións militares importantes das forzas Aliadas. Porén, a economía de plantacións agravou a pobreza e a desigualdade económica.
Economía dende a independencia
miniatura|O World Trade Center de Colombo. Na foto tamén se ve a secretaría da presidencia, o banco de Ceilán e o hotel Galadhari. Dende 1948 até 1977 o socialismo influíu totalmente nas políticas económicas do goberno. As plantacións coloniais foron desmanteladas, as industrias foron nacionalizadas e estabeleceuse un estado benefactor. Namentres o nivel de vida e a capacidade de ler e escribir melloraron apreciabelmente. Pero malia a guerra, o produto interior bruto do país creceu case un 5 % ao ano nos últimos 10 anos e as políticas de desenvolvemento fixeron con que o PIB crecese case un 7 % ao ano entre 2006 e 2008.
En 1977, o goberno de UNP empezou a incorporar a privatización, a desregulación e a promoción da empresa privada. Mentres a produción e a exportación do té, o caucho, o café, o azucre e outros bens agrícolas é aínda importante, a nación moveuse constantemente cara a unha economía industrializada co desenvolvemento de alimentos procesados, dos téxtiles, as telecomunicacións e as finanzas. En 1996, as colleitas de plantación representaron só o 20 % da exportación e diminuíron aínda máis, ao 16,8 % en 2005 (comparado co 93 % en 1970), namentres que os téxtiles e as pezas de vestir acadaron un 63 %. O PIB medrou nunha taxa anual media de 5,5 % nos inicios dos anos noventa; unha seca e o empeoramento da situación de seguridade baixaron o crecemento ao 3,8 % en 1996. A economía rebotou en 1997-2000, cun crecemento medio de 5,3 %. No ano 2001 viviuse a primeira contracción económica na historia do país, como resultado da escaseza do poder adquisitivo, os problemas orzamentarios, o atraso global e a disensión civil continua. Os signos da recuperación apareceron despois da tregua de 2002. As Accións do Colombo Cambian informaron o crecemento máis alto no mundo para 2003, e hoxe Sri Lanka ten as rendas por habitante máis altas en Asia do Sur.
En abril de 2004, había unha reversión aguda na política económica despois de que o goberno dirixido por Ranil Wickremesinghe, do Partido Nacional Unido, fóra derrotado por unha coalición entre o Partido da Liberdade de Sri Lanka e o Janatha Vimukthi Peramuna, esquerdista-nacionalista, chamando a esta unión a Alianza da Liberdade de Persoas. O novo goberno parou a privatización de empresas estatais, reformou o poder do Estado, as utilidades do petróleo e embarcouse nun programa económico de subvención que chamou a Rata Perata. O seu tema principal, soster o SME rural e suburbano e protexer a economía doméstica de influencias externas, tales como os prezos do cru, o Banco Mundial e o Fondo Monetario Internacional. Pero esta política de subvencionar os bens que requiren o combustíbel, o fertilizante e o trigo. En 2004 Sri Lanka soa gastou aproximadamente US$ 180 millóns nunha subvención do combustíbel, pois a fixación dos prezos do combustíbel fora unha promesa das eleccións. Para financiar o aumento do déficit orzamentario que xorde dunha gama de subvencións e a contratación pública do sector, o goberno tivo finalmente que imprimir R 65 mil millóns (US$ 650 millóns) ou ao redor do 3 % do PIB. A política fiscal expansionaria, emparellada coa política monetaria frouxa, promoveu finalmente a inflación até o 18 % en xaneiro de 2005, tomando por referencia o índice de prezos ao consumo de Sri Lanka.
O ingreso per cápita de Sri Lanka duplicouse dende 2005. Durante o mesmo período, a pobreza reduciuse do 15,2 % ao 7,6 %, a taxa de desemprego reduciuse do 7,2 % ao 4,9 %, a capitalización bolsista de Colombo Stock Exchange cuadriplicouse, e máis do 90% dos fogares en Sri Lanka están electrificados. O 87,3 % da poboación ten acceso a auga potábel e o 39 % ten acceso a tubaxes de auga. A desigualdade de ingresos tamén se reduciu nos últimos anos, o que se indica cun coeficiente de Gini de 0,36 en 2010.
Segundo o Índice mundial de innovación, a cargo da Organización Mundial da Propiedade Intelectual, en 2022, Sri Lanka situouse no lugar 85 en innovación entre 132 países do mundo.
Linguas
Fálanse varios idiomas en Sri Lanka dentro das familias indoarias, dravidianas e austronesias. Sri Lanka outorga status oficial ao cingalés e o támil. Os idiomas que se falan na nación insular están profundamente influenciados polas diversas linguas faladas en India, Europa e o sueste asiático. Os colonos árabes, portugueses e británicos influíron no desenvolvemento das linguas modernas en Sri Lanka.
Henrique I de Navarra
Henrique I de Navarra o Gordo (en francés: Henri "le Gros"), nado contra 1244 e finado en Pamplona o 22 de xullo de 1274, foi, desde 1270 até 1274, rei de Navarra e conde de Champaña e de Brie (como Henrique III).
Primeiros anos
Henrique era o fillo máis novo de Teobaldo I de Navarra e Margarida de Borbón. e irmán de Teobaldo II. Durante o reinado do seu irmán máis vello Teobaldo II, que non tiña fillos, ocupou a rexencia durante moitas das numerosas ausencias de Teobaldo. En 1269, Henrique casou con Branca de Artois, filla do rei Luís IX de Francia e irmá do conde Roberto I de Artois. Entrou así no "Círculo anxevino" da política internacional dos Capetos.
Reinado
Recoñecido como presunto herdeiro durante o reinado do seu irmán máis vello, Henrique sucedeuno nos tronos do Reino de Navarra e do Condado de Champaña cando Teobaldo II morreu sen descendencia en decembro de 1270, sendo proclamado como rei Henrique I en Pamplona o ano seguinte, o 1 de marzo de 1271., e a súa coroación pospúxose aínda até maio de 1273, xa que, tras xurar os Foros de Navarra, desprazouse a Francia para prestar homenaxe feudal a Filipe o Atrevido polos seus dominios de Champaña.
Debido á súa obesidade, morreu aos tres anos do seu reinado, o que no permite formarnos unha idea acertada da personalidade deste monarca. Parece que mostrou interese polo pobo de Navarra. Permitiu que a Navarrería se desvinculase da unión dos burgos de San Cernin e San Nicolás, acordada en 1266. Concedeu privilexios a vilas e cidades como Estella, Los Arcos e Viana, e mantivo relacións cordiais coa nobreza, coa que negociou compra vendas e cesións de patrimonio.
Inicialmente, Henrique intentou recuperar os territorios perdidos que pasaran a Castela por axudar á rebelión do infante Filipe de Castela contra o seu irmán o rei Afonso X o Sabio en 1270. Pero finalmente declinou, prefirindo manter a paz, o que o levou a rexeitar as pretensións do infante Sancho, que e rebelara tamén contra o seu pai Afonso X, e establecer unha alianza con Castela mediante o matrimonio do seu fillo Teobaldo con Violante, filla de Afonso X, en setembro de 1272.
Porén, a voda non se puido celebrar debido á morte do xove Teobaldo ao caer dunha amea do castelo de Estella en 1273. Violante casaría en 1282 en Toledo con Diego López V de Haro, señor de Biscaia.
Descendencia
Do seu matrimonio con Branca de Artois tivo dous fillos:
Morte, sepultura e legado
Henrique non sobreviviu moito tempo ao seu fillo. Morreu sufocado, segundo as fontes, pola súa propia graxa. Foi enterrado na Catedral de Santa María da Asunción de Pamplona.
Sobrevivíronlle unicamente o seu fillo natural e a súa filla lexítima Xoana, que o sucedeu baixo a rexencia da súa nai Branca. Xoana casaría en 1284 con Filpe o Fermoso, futuro rei de Francia, e nese mesmo ano a coroa de Navarra uniríase á de Francia, e Champaña pasaría posteriormente a ser un dominio real francés.
Na Divina Comedia, Dante Alighieri, un contemporáneo máis novo que Henrique, viu o espírito do rei fóra das portas do Purgatorio, cun grupo dun gran número doutros monarcas europeos do século XIII. Henrique non se cita directamente, pero Dante refírese a el como "a bondadosa cara" e "o sogro da Praga de Francia".
Hipatia
Hipatia (en grego antigo Ὑπατία), nada en Alexandría (Exipto), contra o ano 355 e finada na mesma cidade contra 415, foi unha muller científica, filósofa neoplatónica e mestra, que contribuíu ao desenvolvemento das matemáticas e a astronomía da época.
Alexandría no século IV
No século IV Exipto era unha diocese romana (foino até a chegada do islam no século VII).
En 312, o emperador Constantino convertérase ao cristianismo. No ano seguinte promulga o Edicto de Milán polo que se estableceu unha especie de paz relixiosa e a liberdade de culto. En 330, Constantino traslada a capital imperial a Bizancio, que pasou a chamarse Constantinopla.
Nos anos finais do século IV Roma dividiuse en dous territorios: o Imperio Romano de Occidente e o Imperio Romano de Oriente. Exipto incorporouse ao Imperio de Occidente (era unha diocese dependente directamente de Roma), vivindo o ocaso da súa historia antiga. O cristianismo tamén chegara ao territorio, téndose na época grandes disputas entre distintas faccións de cristiáns (algúns autores falan mesmo de pelexas na rúa). A igrexa cristiá defendía a súa independencia fronte ao poder imperial, mentres os emperadores do século IV considerábanse autócratas moi por riba da lei.
En Alexandría predicaba o bispo e patriarca Teófilo (385-412), inimigo de Xoán Crisóstomo, predicador da igrexa de Antioquía (hoxe en Turquía). Hai que ter conta tamén a rivalidade entre Alexandría e Constantinopla, pois afectou moito ás comunidades do resto da cristiandade.
A igrexa exipcia rematou separándose da igrexa de oriente. Naceu entón o alfabeto copto, mestura do exipcio demótico e máis o grego.
Nestas circunstancias de esquecemento do estudo e da importancia da ciencia, que nalgúns momentos foi perseguida, naceu Hipatia.
Unha muller na Ciencia
Hipatia naceu en Alexandría a mediados do século IV, algunhas referencias din no 370 e outras no 355. O seu pai, Teón de Alexandría, era un famoso matemático e astrónomo, moi prezado, que parece que traballaba e daba clases na biblioteca, (a que substituíu á lendaria Biblioteca de Alexandría que desaparecera no incendio do 48 a.C. Teón foi un sabio que non gardou os coñecementos para si e os seus discípulos, integrando a súa propia filla (caso insólito no século IV). miniatura|Hipatia, imaxinada polo pintor inglés Charles William Mitchell (1885).
Hipatia era unha muller aberta ao saber a quen se lle transmitiu a paixón da investigación, educándose ademais nun ambiente académico culto. Hai historiadores que din que a filla superou o pai, de xeito que escritos atribuídos a Teón sono en realidade de Hipatia.
Aprendeu tamén a historia das diferentes relixións que se coñecían naquel entón, oratoria, o pensamento dos filósofos e os principios do ensino. Seguidora de Plotino, cultivou os estudos lóxicos e as ciencias exactas, levando unha vida ascética. Viaxou a Atenas e a Roma co afán de aprender e ensinar, destacando nos campos das matemáticas e a astronomía, Membro e líder da escola neoplatónica de Alexandría, a casa de Hipatia foi un lugar de ensino onde ían estudantes de todas partes do mundo coñecido, atraídos pola súa fama. Dela dixo Sócrates Escolásico:
Un dos seus alumnos foi Sinesio de Cirene —con quen mantivo abundante correspondencia—, bispo de Ptolemaida (en Fenicia), rico e poderoso, que deixou escrita información sobre Hipatia, a súa mestra. Por medio del poden chegar a coñecerse os libros que escribiu para o seu ensino, aínda que non chegaron aos nosos días. Da admiración que sentía Sinesio por Hipatia é mostra o que di dela na súa Carta 16:
Outro alumno foi Hesiquio o Hebreo, quen escribiu obras nas que se describen as actividades de Hipatia e a súa fama, como que os maxistrados ían a ela para consultala sobre asuntos da administración. Nas obras, que se conservan, di tamén que foi unha persoa influente en política.
Así mesmo, Hipatia interesouse pola mecánica e a tecnoloxía. Sábese que inventou un aparello para destilar auga, un pinómetro graduado para medir a densidade dos líquidos e un nivelímetro para medir o nivel da auga.
Hipatia era pagá e a súa situación correu perigo nunha cidade cada vez máis cristiá (e cada vez máis fanática e menos tolerante), véndose perseguida como outros neoplatónicos. Algúns convertéronse ao cristianismo, pero Hipatia non, a pesar do medo e os consellos dos seus amigos, como Orestes (prefecto), prefecto romano de Exipto que fora o seu alumno. Hipatia foi considerada polos seus inimigos como unha meiga perigosa.
Morte de Hipatia
miniatura|150px|[[Cirilo de Alexandría.]]
No 412 o bispo Cirilo de Alexandría foi nomeado patriarca en substitución do seu tío Teófilo, un título de dignidade eclesiástica que só era usado en Alexandría, Constantinopla e Xerusalén. Este título era equivalente en certo modo ao do papa de Roma. Cirilo, que foi nomeado santo séculos máis tarde, non consentía ningunha clase de paganismo nin herexía, loitando toda a súa vida pola ortodoxia da igrexa católica e contra o nestorianismo, os pagáns e os xudeus. Os historiadores cren que Cirilo foi o principal responsable da morte de Hipatia, aínda que non existe documentación que o acredite de maneira directa.
Dise que Cirilo era inimigo seu, teméndoa e admirándoa ao tempo. Pero en consonancia coa época, nin comprendía nin consentía que unha muller se dedicase á ciencia. Creou un ambiente de odio e fanatismo contra ela asignándolle o papel de meiga.
En marzo de 415, Hipatia foi asasinada por un grupo de monxes da igrexa de San Cirilo de Xerusalén. Os feitos foron recollidos por un bispo de Exipto do século VII, Xoán de Nikio, xustificando asemade o masacre daquel ano contra os xudeus de Alexandría. Conta como un grupo de cristiáns atolondrados, impetuosos e violentos, seguidores dun lector chamado Pedro foron na súa busca, golpeárona, espírona e arrastrárona pola cidade até o templo Cesáreo, onde a cortaron con buguinas afiadas até a súa morte. Despois, despezárona e queimárona nun lugar chamado Cinaron. Deste xeito estaban a dar morte a algo que consideraban como idolatría e herexía.