cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fávila (duque)
Orixes
Christian Settipani conxectura —baseándose na onomástica, na cronoloxía, en elementos biográficos e no testemuño das crónicas—, que Fávila descendía (por varonía) de Leovixildo e Recaredo I (ex semine Leuvigildi et Reccaredi progenitus) e era fillo do conde visigodo Axila e da súa muller Divigra e, por tanto, tío paterno e curmán-tío materno de Pedro de Cantabria. As crónicas declaran que os reis ástures son descendentes de Leovixildo e Recaredo e tratan de crear unha falsa continuidade institucional entrámbalas realidades políticas. A moderna historiografía coincide en que a causa final deste fenómeno radica no que se denomina «neogoticismo», que respondía a unha rede de intereses políticos e ó reforzamento do prestixio persoal de Afonso III.
Fontes históricas
Segundo a copia da Crónica albeldense (ano 883) realizada no século IX no mosteiro de San Millán de la Cogolla que conserva a Real Academia da Historia (Códice emilianense nº 39), Fávila foi un dux visigodo e o pai de Don Paio:
Que Fávila fose duque e pai de Paio é un dato que recolle tamén a Crónica sebastianense:
Este dato resulta, así mesmo, coincidente co ofrecido por unha fonte musulmá anónima do século IX, Fath al-Andalus:
Historiografía sobre Fávila
A antiga historiografía atribuíu a Fávila o ducado de Cantabria baseándose unicamente en cronicóns casteláns, máis de medio milenio posteriores a aquela época e contraditorios en moitos aspectos coas crónicas asturianas do século IX. Esta falla de xustificación metodolóxica é salientada por Barrau-Dihigo malia non ser quen de achegar ningunha outra.
Claudio Sánchez-Albornoz admite que Paio era fillo dun duque, mais sinala, perante a falla de información da Crónica albeldense: «ignoramos de onde era duque Fávila». Gonzalo Martínez Díez concorda coa opinión de Sánchez-Albornoz xa que en fonte ningunha se menciona o ducado que gobernou e, de feito, non consta que chegase a estar á fronte de ducado ningún. Opina que «o máis probábel é que se tratase dun dos varios duques integrados na Curia rexia ou Palatium, que acompañaban e asesoraban o rei visigodo».
Lalleyriat
Lalleyriat é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Trichomonas vaginalis
miniatura|dereita|240px|Tinguidura de [[Giemsa de T. vaginalis.]] Trichomonas vaginalis é uha especie de protozoo flaxelado anaeróbico, que pode orixinar unha infección denominada tricomoníase, que é a infección protozoaria humana máis común nos países industrializados. Só afecta aos seres humanos. Estímase que as taxas de infección en homes e mulleres son as mesmas, aínda que nas mulleres é sintomática, mentres que nos homes é xeralmente asintomática e pasa desapercibida. A transmisión ten lugar normalmente de forma directa porque a forma de trofozoíto do protozoo non orixina quistes, polo que é unha enfermidade de transmisión sexual. A OMS estima que hai 160 millóns de casos desta infección no mundo ao ano.
Ciclo vital e infección
T. vaginalis vive exclusivamente no tracto uroxenital dos seres humanos. Nas mulleres pode encontrarse na vaxina e na uretra, mentres que nos homes pode atoparse na uretra, a próstata e o epidídimo. Non se pode encontrar en ningún outro órgano ou medio, a excepción de en cultivos de laboratorio, xa que sobrevive poucas horas fóra do corpo. T. vaginalis necesita para o seu desenvolvemento óptimo un pH de 5,5, polo que non vai poder sobrevivir nunha vaxina sa, cuxo pH é máis ácido, de 4-4,5). Porén, unha vez que prospera a infección o propio parasito causará un aumento da alcalinidade do medio para favorecer o seu crecemento. Desde ese momento, os trofozoitos dividiranse incrementando o seu número. No momento en que se produza un contacto sexual os trofozoitos estarán en disposición de infectar ao novo hospedador.
Funcións das proteínas
T. vaginalis é un dos poucos eucariotas que carece de mitocondrias e, por tanto, dos encimas e citocromos necesarios para realizar a fosforilación oxidativa. Obtén os nutrientes do exterior transportándoos a través da membrana plasmática ou por fagocitose. O organismo pode obter a enerxía que precisa usando unha pequena cantidade de encimas pola vía da glicólise da glicosa a glicerol e succinato no seu citoplasma, seguido dunha conversión posterior do piruvato e malato a hidróxeno e acetato nun orgánulo especial chamado hidroxenosoma.
Factores de virulencia
Unha das características distintivas de T. vaginalis son os factores de adherencia que ten, que lle permiten a colonización do epitelio cervicovaxinal das mulleres. A adherencia que mostra este organismo é específica para as células do epitelio vaxinal e depende do pH, tempo e temperatura. Este proceso está mediado por varios factores de virulencia, algúns dos cales son microtúbulos e microfilamentos, encimas adhesinas, e cisteína proteinases. As adhesinas son catro encimas de tricomónadas chamados AP65, AP51, AP33, e AP23, que median a interacción do parasito con moléculas receptoras das células do epitelio vaxinal. As cisteína proteinases poden ser outro factor de virulencia porque estas proteínas de 30 kD non só se unen á superficie das células do hóspede senón que tamén poden degradar as proteínas da matriz extracelular como a hemoglobina, fibronectina ou coláxeno IV.
Xenoma
O xenoma de T. vaginalis ten un tamaño dunhas 160 megabases, polo que é dez veces máis grande que o predito polas primeiras medicións de tamaño de cromosomas en xel (O xenoma humano é de ~3,5 xigabases en compoaración). Ata 2/3 das secuencias xenómicas de T. vaginalis son repetitivas e elementos transpoñibles, o que indica que houbo unha expansión masiva do xenoma evolutivamente recente. O número toral de xenes codificantes de proteínas preditos é de ~98.000, o cal inclúe ~38.000 xenes "repetidos" (xenes de tipo vírico, de tipo transposón, de tipo retrotransposón, e repeticións non clasificadas, todas cun alto número de copias e un baixo polimorfismo). Aproximadamente 26.000 destes xenes codificadores de proteínas foron clasificados como "apoiados nas evidencias" (o que quere dicir que son xenes de proteínas coñecidas ou a que son ESTs), e do resto dos xenes non se coñece a súa función. Estas extraordinarias estatísticas do seu xenoma probablemente cambiarán a cifras máis pequenas a medida que a secuencia xenómica, que actualemnte está moi fragmentada debido á dificultade de ordenar o ADN repetitivo, sexa ensamblada en cromosomas, e a medida que se teñan máis datos de transcrición (ESTs, micromatrices de ADN). Pero, malia todo, parece que o número de xenes deste parasito está como mínimo á par co do seu hóspede humano.
En 2007 comezou a funcionar TrichDB.org, que é un repositorio de datos xenómicos público de libre acceso e un servizo de recuperación de datos dedicado aos datos das tricomónadas a escala xenómica. O sitio web contén actualmente todos os datos de proxectos de secuenciación de T. vaginalis, varias librarías de EST, e ferramentas para a mostra e minado de datos. TrichDB é parte do proxecto de bases de datos xenómicas funcionais do NIH/NIAID EupathDB.
Evolución
A bioloxía de T. vaginalis ten implicacións no coñecemento da orixe da reprodución sexual en eucariotas. En T. vaginalis nunca se observou meiose, que é unha fase fundamental no ciclo sexual dos eucariotas. Porén, cando Malik et al. estudaron a presenza en T. vaginalis de 29 xenes que se sabe que exercen a súa función na meiose, atoparon que 27 deles estaban presentes, incluíndo 8 dos 9 xenes que son específicos da meiose en organismos modelo. Estes descubrimentos suxiren que a capacidade para facer a meiose, e, por tanto, a reprodución sexual, estaba presente nos antepasados recentes de T. vaginalis. Un total de 21 xenes dos 27 da meiose atópanse tamén noutro parasito, o Giardia lamblia (tamén chamado G. intestinalis), o que indica que estes xenes meióticos estaban presentes nun antepasado común de T. vaginalis e G. lamblia. Como estas dúas especies son descendentes de liñaxes que son moi diverxentes entre os eucariotas, Malik et al. sinalaron que estes xenes meióticos probablemente xa estaban presentes no antecesor común de todos os eucariotas. Estas consideracións, xunto con datos doutras especies, suxiren que a meiose, e a reprodución sexual, xa estaba presente no antepasado común de todos os eucariotas.
Síntomas
miniatura|dereita|Frotis de Papanicolau (Pap), no que se mostra unha infestación por T. vaginalis (tinguidura de Papanicolau a 400 aumentos). A tricomoníase, é unha causa común de vaxinite nas mulleres, pero nos homes esta infección pode ser asintomática ou presentar síntomas de uretrite. É característica nas mulleres unha descarga vaxinal escumosa cun cheiro a mofo.
Signos
O 20% das mulleres con esta infección teñen unha vaxina ou cérvix eritematoso con colpitis macularis, e áreas punteadas de exsudación. Isto débese á dilatación capilar como resultado da resposta inflamatoria.
Complicacións
Algunhas complicacións da infección por T. vaginalis nas mulleres son: parto prematuro, baixo peso do neno ao nacer, e aumento da mortalidade e predisposición á infección por VIH, SIDA, e cancro cervical. T. vaginalis tamén se atopou no tracto urinario, trompas de Falopio, e pelve. Os condóns son efectivos para reducir a transmisión, pero non eliminan o risco por completo.
Alberto González Fernández (piloto)
Alberto González Fernández, alcumado Camba, nado en Pontevedra, é un ex piloto de automobilismo galego. Especialista en carreiras de montaña, é o piloto máis laureado do Campionato de Galicia de Montaña, con sete títulos (cinco consecutivos entre 1978 e 1982 e dous máis en 1985 e 1986) e dous subcampionatos. Logrou 77 vitorias absolutas e disputou tamén probas de rally, proclamándose en 1977 e 1978 subcampión de Galicia de Automobilismo.
Traxectoria
Recibiu o alcume de "Camba" por ser o segundo apelido de seu pai, que era dono dunha autoescola e tiña competido en automobilismo e motociclismo. Debutou no Rally Rías Baixas de 1972, a bordo dun Seat 1430 e competiu posteriormente cun Seat 600 cun motor de 1800. Comezou a correr logo con fórmulas, primeiro cun Hispakart 1430, co que logrou a súa primeira vitoria na Subida ao Veral de 1976 e logo cun Selex Fórmula 1800, co que gañou o seu primeiro Campionato de Galicia de Montaña en 1978. Ese ano gañou ademais o Rally de San Telmo, en Tui, cun Alpine A110 1800 e rematou segundo no Campionato Galego de Automobilismo, só por detrás de Pío Alonso. Revalidou o título de montaña os catro seguintes anos cun Selex 2000.
Trichomonas vaginalis
Diagnose
Clasicamente, faise cun frotis cervical (proba Pap ou Papanicolau), no cal as células das mulleres infectadas teñen un "halo" transparente arredor do núcleo. T. vaginalis era diagnosticada tradicionalmente facendo unha preparación húmida, na cal se observaba unha motilidade en "sacarrollas" do parasito. Actualmente, o método máis común de diagnóstico é o cultivo durante un día, cun rango de sensibilidade de 75-95%. Hai métodos novos aínda pouco usados, pero de grande sensibilidade, como a proba de antíxenos rápida e a amplificación mediada por transcrición. Tamén se pode detectar por medio da PCR, usando cebadores específicos para GENBANK/L23861.
Alberto González Fernández (piloto)
Traxectoria
Entre as súas vitorias destacan entre outras as cinco que conseguiu na Subida a Almofrei, tres na Subida á Falperra e tres no Campionato de Velocidade Cidade da Coruña.
Trichomonas vaginalis
Tratamento
A infección trátase e cúrase con metronidazol ou tinidazole. O tratamento tamén o deberían aplicar as parellas sexuais das persoas afectadas, xa que poden ser portadores asintomáticos.
Alberto González Fernández (piloto)
Traxectoria
Na Subida a Carballo de 1987 logrou a súa última vitoria, a número 77 da súa carreira. En agosto dese ano disputou a súa última carreira, na Subida a Almofrei, puntuable para o Campionato de España, onde rematou en quinta posición. Tras esa carreira retirouse da competición, dedicándose a dirixir a autoescola que fundara seu pai.
Trichomonas vaginalis
Aumento da susceptibilidade ao VIH
Os danos causados por Trichomonas vaginalis ao epitelio vaxinal aumentan a susceptibilidade das mulleres á infección polo VIH. Ademais da inflamación, o parasito tamén causa a lise das células epiteliais e de eritrocitos na área, o que orixina máis inflamación e altera as barreiras protectoras normais do epitelio. Ter unha infección por T. vaginalis tamén pode incrementar as posibilidades de que unha muller infectada transmita o VIH á súa parella sexual.
Federico Tapia
Federico Tapia Segade, nado na Coruña o 16 de abril de 1826 e finado na mesma cidade o 2 de setembro de 1891, foi un político galego. Foi alcalde da Coruña entre 1872 e 1873
Traxectoria
miniatura|200px|Placa da Rúa Federico Tapia. miniatura|Tumba de Federico Tapia no [[cemiterio de Santo Amaro da Coruña.]] Foi alcalde da Coruña desde o 1 de febreiro de 1872 até o 24 de agosto de 1873. Durante o seu mandato sucederon dous acontecementos políticos de gran relevancia: a visita á cidade do rei Amadeu I e a chegada da Primeira República Española. Foi membro da loxa La Herculina nº 10.
Federico Tapia pediu que o seu enterro fose civil, polo que o arcebispo, co apoio do gobernador civil Linares Rivas obrigou a que se realizase no cemiterio civil e que o cortexo fúnebre fose curto. Tras o enterro, ao que asistiron os líderes republicanos e unha multitude de persoas, tivo lugar unha ruidosa manifestación.
Nandufe, Noicela, Carballo
Nandufe é un lugar da parroquia de Noicela no concello coruñés de Carballo (Comarca de Bergantiños). Tiña 5 habitantes no ano 2020 segundo datos do IGE, dos cales eran 3 homes e 2 mulleres.
Lancrans
Lancrans é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Crueldade
miniatura|dereita|250px|Tortura da Inquisición española a un homosexual. Gravado do século XVIII A crueldade defínese como a resposta emocional de indiferenza ou obtención de pracer no sufrimento e dor doutros ou a acción que innecesariamente causa tal sufrimento ou dor. É considerada como un signo de disturbio psicolóxico pola American Psychiatric Association.
Por outra banda, en 1987 agregouse a crueldade cara aos animais á lista de criterios diagnósticos para desordes de conduta. A propensión á crueldade asóciase coa patoloxía sadomasoquista.
Prudencia Grifell
Prudencia Grifell, nada en Lugo o 22 de decembro de 1879 e finada en Cidade de México o 7 de xuño de 1970, foi unha actriz e tiple cómica mexicana de ascendencia galega. Foi estrela do Teatro de revista en España e México, dende comezos do século XX até a década de 1920. Eventualmente, a unha idade avanzada, introduciuse no Cine mexicano na súa Época de Ouro e na televisión.
Traxectoria
Chegou a México no 1904 e durante tres anos cultivou grandes éxitos no teatro, tamén traballou en Cuba; foi tiple cómica e traballou en zarzuelas e operetas. Con Esperanza Iris e María Conesa formaron o grupo Las Tres Gracias, presentándose no Teatro Principal. No ano 1917 formou a súa propia compañía de teatro e participou en obras de diversos xéneros, como Amores y amoríos, Abuelita, tú también?, La garra, La malquerida ou Los árboles mueren de pie. Fixo varias xiras teatrais por distintos países de América, visitou tamén Cuba xunto co seu esposo Francisco. Na súa compañía teatral desfilaron figuras como María Tereza Montoya, Esperanza Iris, María Conesa e Sara García, entre moitos outros.
Nic Dalton
Nic Dalton, nado en Camberra o 14 de novembro de 1964, é un músico australiano, coñecido por ser baixista da banda estadounidense de rock alternativo The Lemonheads no momento máis alto de popularidade. En Australia leva o selo Half A Cow, e foi membro durante moito tempo dos grupos Sneeze e Godstar con Tom Morgan, ademais de tocar en Ratcat e The Hummingbirds.
Prudencia Grifell
Traxectoria
Na década de 1960, traballou en numerosas producións para a radio e a televisión, salientan o o clásico melodrama Corona de lágrimas (1965).
Nic Dalton
Traxectoria
Dalton comezou a interesarse pola música durante a súa adolescencia. Mentres vivía en Camberra tocou nos grupos Girls With Money, Get Set Go e The Plunderers, esta última formouse nesa cidade, pero trasladouse a Sydney en 1985, onde realizaron concertos e editaron material co nome Hippy Dribble and Captain Denim.
No ano 1989, Dalton fundou o selo Half A Cow, e abriu unha tenda de disco e libros en Sydney. No ano seguinte, Robyn St. Clare, baixista de The Hummingbirds deixou a banda durante o seu embarazo, e Dalton ocupou o seu posto durante unha xira por Australia como abreconcertos da banda estadounidense The Lemonheads. Evan Dando, o vocalista de The Lemonheads, fíxose amigo de Dalton e do seu compañeiro de banda en Sneeze Tom Morgan. Colaboraron xuntos musicalmente e o resultado do traballo de composición de Dando e Morgan sería o álbum It's a Shame about Ray, editado en 1992.
The Lemonheads
It's a Shame About Ray contou con Juliana Hatfield no baixo e nos coros xa que Dalton non puido chegar aos Estados Unidos para a súa gravación, e cando Hatfield se centrou na súa carreira en solitario Dando convidou a Dalton a unirse á banda como baixista. Dalton accedeu a pesar de estar neses momentos en Sneeze e Godstar.
Dalton tocou con The Lemonheads durante dous anos e medio, e gravou o álbum Come on Feel the Lemonheads de 1993. Co-escribiu a canción "Dawn Can't Decide" con Dando, e o resto dos temas poron compostos por Dando e Tom Morgan, agás o sinxelo "Into Your Arms", feito por Robyn St. Clare.
Dalton tocou o baixo para Evan Dando durante a súa xira do 2003 por Australia, pero enfermou gravemente despois dun concerto en Melbourne, polo que aí finalizou a súa xira co seu vello compañeiro.
Pracer
miniatura|[[Sócrates arranca a Alcibíades do Abrazo do Pracer Sensual, Jean-Baptiste Regnault, 1791.]]
Tipos de pracer
Hai moitos tipos de pracer ou satisfacción:
Cápsula (froito)
miniatura|[[Aristolochia clematitisː un exemplo de froito capsular]] As cápsulas son froitos secos e dehiscentes (froitos que se abren ao madurar para ceibaren as sementes), compostos por máis dun carpelo. De todas as categorías de froitos, esta é a máis variábel, tanto no número de carpelos como no tipo de dehiscencia. Algúns autores consideran cápsulas alguunhas clases de froitos secos, como pixidios, mais outros autores consideran estes como entidades diferentes. Fórmanse a partir dun ovario súpero, e a dehiscencia pode adoptar numerosas formas distintas: Algunhas cápsulas tenden a estoupar ao acadaren a madureza, espallando as sementes pola propia forza do estouro na chamada autocoria.
Os froitos capsulares están presentes en moitas outras familias botánicas, como Malvaceae, Cucurbitaceae (por exemplo, no caso de Luffa operculata), Myrtaceae (coma nos eucaliptos), Aristolochiaceae, e moitas outras. Algúns froitos, como o quiabo e froitos dalgúns hibiscos, son comestíbeis antes da súa maduración.
Adóitanse confundir as cápsulas coas noces, como na castaña de Pará (Bertholletia excelsa) e a castaña das bruxas (Aesculus hippocastanum), mais se diferencian destes froitos por seren dehiscentes.
Santa Cristina, Perillo, Oleiros
Santa Cristina é un lugar da parroquia de Perillo no concello coruñés de Oleiros. Atópase na costa oriental da ría da Coruña, ao oeste de Bastiagueiro e ao norte de Perillo.
A praia de Santa Cristina, moi frecuentada por surfistas, é a máis longa do concello de Oleiros. No paseo marítimo e a zona próxima á praia concéntranse os locais de hostalaría.
Parderrubias, A Merca
Santa Olaia de Parderrubias é unha parroquia do concello ourensán da Merca na comarca da Terra de Celanova. No ano 2007 tiña 234 habitantes, deles 107 eran homes e 127 eran mulleres, o que supón unha diminución de 23 habitantes en relación ao ano 2000.
Tania Raymonde
Tania Raymonde, nada nos Ánxeles (California) o 22 de marzo de 1988, é unha actriz estadounidense. O primeiro papel importante que fixo foi como Cynthia Sanders na serie de televisión Malcolm in the Middle entre os anos 2000 e 2003. Posteriormente, interpretou a Alexandra Rousseau na serie da ABC Lost dende o 2006 até o 2010.
Galería de imaxes de Paderne
Galería de imaxes do concello de Paderne na provincia da Coruña.
Rei de romanos
miniatura|160px|Escudo de [[Xosé II de Habsburgo|Xosé II, último Rei de romanos.]]
Rei de romanos (en latín: Rex Romanorum) foi o título utilizado por Siagrio, e máis adiante polo rei alemán seguindo a súa elección polos príncipes-electores desde a época do Emperador Henrique II (1014-1024) en adiante. Este título supoñía unha reclamación para ser elixido Sacro Emperador Romano, e dependía da coroación polo papa.
Orixe
A unción e coroación imperial de Luís II en abril de 850, asentou unha constante ao longo do medievo, de que tales ritos só podería facelos o papa, e en Roma, incluso se o rei xa fora unxido previamente. En 855, coa abdicación e morte do emperador Lotario I, Luís II, que por entón xa era rei de Italia, non obtivo territorios ao norte dos Alpes na repartición efectuada por Lotario I. Ao quedar como soberano italiano, o título imperial quedou confinado en Italia e o rei encargado da defensa do papado, do que resultou, tras a morte de Luís II, que o propio papado se arrogou a iniciativa de designar ao emperador.
Significado
O Rei de romanos pode ser considerado como un emperador electo en espera de ser coroado como tal en Roma, ou como o herdeiro do emperador designado en vida do propio emperador. Isto é, o Rei de romanos podería ser o herdeiro dun emperador ou un soberano do Sacro Imperio en exercicio en «espera de coroación» e que se intitularía emperador cando fose coroado polo papa en Roma. O rei de Romanos intitulábase como Romanorum Rex semper Augustus antes de ser coroado Romanorum Imperator semper Augustus polo papa —até o ano 1508—.
Un emperador xa coroado desexoso de transmitir o seu trono á súa descendencia nunha monarquía electiva, facía elixir o seu sucesor durante o seu reinado pola súa propia iniciativa, co consentimento dos Príncipes Electores e de acordo coas provisións da Bula de Ouro de 1356. Deste modo, á morte do emperador, había xa un rei que o sucedía inmediatamente, sen requirir outra coroación ou Wahlkapitulation, posto que xa fora xurada unha capitulación; así evitábase un trono vacante e conflitos de intereses nunha nova elección. Este sucesor tomaba o título de Rei de romanos e coroábase en Aquisgrán ou en Frankfurt, e non interviña no goberno salvo incapacidade do emperador ou que este renunciase ás súas responsabilidades (como fixeron Maximiliano I durante o reinado do emperador Frederico III ou Fernando I durante o reinado do emperador Carlos V), a súa única función era ser o vigairo xeral do Imperio.
Se á morte do emperador non había ningún Rei de romanos electo, entón facíase necesaria unha elección por electores, acorde coas provisións da Bula de Ouro de 1356. Durante a vacancia no trono, a autoridade era exercida por dous vigairos imperiais: o conde palatino do Rin (Pfalzgraf bei Rhein) e o duque de Saxonia (Herzog von Sachsen).
Desde o ano 1508, o Rei de romanos Maximiliano I intitulose, co consentimento do papa Xulio II, como emperador electo (Erwählter Römischer Kaiser), co que xa non necesitaba ser coroado polo papa, senón que bastaba coa coroación nos seus territorios. Así, a posición do Rei de romanos quedou limitada a ser o herdeiro electo en vida do emperador, que automaticamente pasaba a ser emperador electo á morte do seu predecesor sen necesidade doutra cerimonia.
Lista dos reis dos Romanos
Nota: con fondo amarelo, os reis de Romanos que foron coroados emperadores do Sacro Imperio.
Outras mencións
Rex Romanorum foi tamén o título co que os bárbaros xermanos invasores do Imperio romano denominaron o territorio da Galia, aínda non xermanizado, sobre o que gobernaba Siagrio (464-486).
Durante o Imperio de Oriente (Imperio romano de Oriente), cuxa capital era Constantinopla, usábase a lingua grega, e para utilizar o termo latino imperator (emperador) facían referencia á palabra basileus (rei), aínda que o monarca levaba o título de Βασιλεύς των Ρωμαίων (Basileús tōn Rōmaniōn), é dicir: "Rei de romanos".
Partido Comunista de los Trabajadores
O Partido Comunista de los Trabajadores (PCT) foi un partido comunista prosoviético español xurdido en 1977 por Oposición de Izquierdas del PCE dunha escisión do Partido Comunista de España. As súas mocidades denominábanse Juventudes Comunistas de los Trabajadores. En 1980 o PCT unificouse co Partido Comunista de España (VIII-IX Congresos) para formar o Partido Comunista de España Unificado.
Cinquecento
miniatura|Detalle da [[Capela Sistina de Miguelanxo]] O cinquecento representa a segunda fase do Renacemento italiano, a súa culminación e a súa crise, e tamén o comezo da súa difusión por Europa. A fins do século XIV e comezos do XV na corte dos Sforza de Milán revisáronse os presupostos estéticos do Quattrocento que conduciu a unha linguaxe severa e monumental sen os adobíos da etapa anterior. A conquista de Milán polos franceses provocou a fuxida dos artistas que alí traballaban e que as súas concepcións artísticas se esparexesen polo territorio italiano e sobre todo en Roma tras a volta da corte papal desde Aviñón e o mecenado exercido por unha nova xeración de papas.
Comprende dúas fases: comeza co denominado Alto Renacemento (últimos anos do século XV e primeiras décadas do século XVI), e remata co denominado Baixo Renacemento ou Manierismo.
Cinquecento italiano
O cinquecento tivo lugar na Roma dos papas, a diferenza do quattrocento, cuxo centro era a Florencia dos Medici.
Alan Lloyd Hodgkin
Alan Lloyd Hodgkin, nado en Branbury (Oxfordshire) o 5 de febreiro de 1914 e finado en Cambridge o 20 de decembro de 1998, foi un fisiólogo e biofísico inglés, gañador en 1963 do Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina polo seu traballo con Andrew Fielding Huxley nas bases do potencial de acción dos nervios, os impulsos eléctricos que habilitan a actividade do organismo e o seu coordenación do sistema nervioso central. Hodgkin e Huxley compartiron o premio ese ano con John Carew Eccles, quen foi citado pola súa investigación de sinapses. O descubrimento de Hodgkin e Huxley permitiu a teoría do canle iónico, que foi confirmada varias décadas despois.
Cinquecento
Cinquecento italiano
Na literatura italiana do século XVI atópanse os poetas Pietro Aretino, Baldassare Castiglione e Torcuato Tasso, tratadistas políticos coma Niccolò Machiavelli, e científicos coma Giordano Bruno.
Cromodinámica cuántica
A cromodinámica cuántica (QCD) é a teoría física que describe unha das forzas fundamentais, a interacción forte. Debido á súa propiedade especial chamada liberdade asintótica, foi proposta a comezos dos anos 70 por David Politzer, Frank Wilczek e David Gross como teoría para entender a estrutura dos protóns, neutróns, e partículas semellantes (hadróns).
Características
Usaron teoría cuántica de campos para describir a interacción de quarks e gluóns. Polo seu traballo en cromodinámica cuántica, a Gross, Wilczek, e Politzer foilles concedido o Premio Nobel de Física do ano 2004.
Segundo esta teoría, o carácter da interacción forte está determinado por unha simetría especial entre as cargas de cor dos quarks. Coñécese a esta simetría como o grupo de gauge SU(3) e os quarks transfórmanse baixo este grupo como tripletes SU(3) de campos fermiónicos de Dirac. Aínda que as expansións perturbativas eran importantes para o desenvolvemento da QCD, esta tamén predí moitos efectos non perturbativos tales como confinamento, condensados fermiónicos e instantones.
A cromodinámica cuántica é unha parte importante do modelo estándar da física de partículas. O nome "cromodinámica" vén da palabra grega "chromos" (cor). Este nome é oportuno porque á carga dos quarks refírella generalmente como "cor" aínda que non está relacionada á percepción visual da cor.
Un enfoque particular á QCD, a saber os modelos de rede, permitiu ós investigadores obter algúns resultados e cantidades teóricas que eran previamente incalculables.
Agra, Serantes, Oleiros
Agra é un lugar da parroquia de Serantes no concello coruñés de Oleiros.
Itálica
Itálica pode referirse a:
Lingua lak
A lingua lak (лакку маз, lakːu maz) é unha lingua caucásica nororiental que forma a súa propia póla dentro desta familia lingüística. É a lingua do pobo lak, que habita na república autónoma de Daguestán, en Rusia, onde é unha das seis linguas estandarizadas que se falan. Segundo o censo de 2010, é falado por máis 150 000 persoas.
Abrangue cinco dialectos: ashti kuli, balkhar, vitskh, vikhli e kumukh, que forma a base da lingua literaria lak. Dende finais do século XIX, escribiuse en caracteres árabes; o alfabeto latino foi empregado entre o 1928 e o 1938, e dende entón, en alfabeto cirílico. Antes de que o lak se convertese en lingua escrita, empregaban o árabe. Hoxe é unha das 9 linguas oficiais de Daguestán, malia que non se empregue no ensino (só se ensinou entre 1920 e 1960, dende entón só se ensina en ruso). Tamén ten un xornal Ilchy (Luz) e Tslubarz (Lúa nova, 1952) que xa non se edita, e unha estación de radio.
O lak foi empregada como lingua literaria por autores como Garun Saidov (1891-1919), xefe da Oficina de Axitación ou Educación Bolxevique en Daguestán, e o primeiro autor dramático en lak, Jussup Khappalajev (1916) con Estrelas de felicidade (1950), Mugutin Sharinov (1893-1937) con Shagalai e Gabibat i Gadzhijev (1919), Said Gabiev, Abutalif Gafurov e Abdurahman Omarov.
Unha ducia de galegos
Unha ducia de galegos é un libro de entrevistas en lingua galega de Víctor Freixanes, publicada en 1976 por Editorial Galaxia.
Características
miniatura|[[Xaime Toxo, Francisco Castro, Freixanes, Fina Casalderrey e Xesús Alonso Montero, na presentación da reedición de Unha ducia de galegos, en 2017.]]
O volume é, segundo se indica na propia lapela do libro, unha "crónica subxectiva do galeguismo (ou polo menos de certo galeguismo) ao longo do século XX e a través de doce protagonistas" (todos eles homes): Ramón Otero Pedrayo, Valentín Paz-Andrade, Luís Seoane, Eduardo Blanco Amor, Ramón Piñeiro, Celso Emilio Ferreiro, Xaime Isla Couto, Xesús Alonso Montero, Xosé Manuel Beiras, Xosé Luís Méndez Ferrín, Miguel Anxo Araúxo Iglesias e Carlos Casares.
O propósito era enlazar a memoria do século XIX, personificada en Otero Pedrayo, coas inquedanzas de autores máis novos, como Méndez Ferrín ou Carlos Casares.
Edicións
O libro foi escrito entre 1974 e 1976. Logo de se editar en xullo de 1976, a obra foi reimpresa en outubro do mesmo ano. Volveuse editar en novembro de 1982 (despois da aparición da novela O triángulo inscrito na circunferencia) e en 2017, tras deixar Víctor Freixanes o cargo de editor en Galaxia. Amais, o libro foi traducido ao castelán e publicado en 1979 co título de Doce gallegos.
Tim Scott (artista)
Tim Scott, nado en 1937 en Londres, Reino Unido, é un escultor británico coñecido polas súas esculturas abstractas feitas de acrílico transparente e aceiro.
Traxectoria
Mentres estudaba arquitectura, Scott tamén estudou escultura a tempo parcial na Escola de Arte de Saint Martin, onde tamén foi máis tarde profesor. Inspirado no exemplo de David Smith, Scott comezou a facer esculturas empregando materiais como fibra de vidro, vidro, metal e follas de acrílico.
Scott formou parte dun grupo de novos escultores coñecidos como Nova Xeración, que expuxeron xuntos en Londres a mediados dos anos 1960.
Nos anos 1970, Scott creou a súa innovadora serie de esculturas de acrílico e aceiro en lousas grosas. Frustrado en última instancia pola fraxilidade dos plásticos naquel momento, cambiou ao aceiro polo seu material, abandonando as súas follas de acrílico por completo.
A obra de Tim Scott pódese atopar en moitas coleccións importantes, incluíndo 12 obras na Tate, Londres, e no Museo de Arte Moderna de Nova York. As súas esculturas tamén foron expostas en mostras colectivas, incluída a exposición itinerante Kaleidoscope: Color and Sequence in Arts British de Arts Council, que estivo no Yorkshire Sculpture Park en xuño de 2017.
Foi, entre outros traballos, profesor na Akademie der Bildenden Künste Nürnberg (Academia de Belas Artes de Núremberg).
Josefa Ramiro Souto
Josefa Ramiro Souto, finada en 1948, foi unha guerrilleira antifranquista galega.
Duane Allman
Howard Duane Allman, nado en Nashville (Tennessee) o 20 de novembro de 1946 e finado en Macon (Xeorxia) 29 de outubro de 1971, foi un guitarrista de rock e músico de sesión estadounidense, fundador e líder de The Allman Brothers Band. A pesar de que só tivo unha curta carreira dentro do mainstream, o seu compañeiro Ted Nugent remarcou que Allman e "un dos máis grandes guitarristas brancos de blues da historia".
Josefa Ramiro Souto
Traxectoria
Tía do guerrilleiro Manuel Ramiro Souto e casada co tamén membro da guerrilla Ramón Romay Ramoné. Cando o seu home, Ramón Romay, desertou da guerrilla, foi executada por José Blanco Núñez, ante a posibilidade de que tomase a mesma determinación.
Molécula
miniatura| Representación esquemática dos átomos (bólas negras) e os enlaces moleculares (barras brancas-grises) dunha molécula de C 60, é dicir, un composto formado por sesenta átomos de [[carbono.]] miniatura|Representación en 3D da molécula da [[sacarosa]] En química, unha molécula (do novo latín molecula, que é un diminutivo da palabra moles, 'masa') é un grupo eléctricamente neutro e suficientemente estable de polo menos dous átomos nunha configuración definida, unidos por enlaces químicos fortes (covalentes ou iónicos). Neste estrito sentido, as moléculas diferéncianse dos ións poliatómicos. Na química orgánica e na bioquímica, o termo "molécula" utilízase de maneira menos estrita e aplícase tamén aos compostos orgánicos (moléculas orgánicas) e nas biomoléculas.
Antes, definíase a molécula de forma menos xeral e precisa, como a máis pequena parte dunha substancia que podía ter existencia independente e estable conservando aínda as súas propiedades fisicoquímicas. De acordo con esta definición, podían existir moléculas monoatómicas. Na teoría cinética dos gases, o termo molécula aplícase a calquera partícula gasosa con independencia da súa composición. De acordo con esta definición, os átomos dun gas nobre consideraríanse moléculas aínda que se compoñen de átomos non enlazados.
Unha molécula pode consistir en varios átomos dun único elemento químico, como no caso do osíxeno diatómico (O2), ou de diferentes elementos, como no caso da auga (H2O). Os átomos e complexos unidos por enlaces non covalentes como os enlaces de hidróxeno e os enlaces iónicos non se adoitan considerar como moléculas individuais.
As moléculas como compoñentes da materia son comúns nas substancias orgánicas (e por tanto na bioquímica). Tamén conforman a maior parte dos océanos e da atmosfera. Con todo, un gran número de substancias sólidas familiares, que inclúen a maior parte dos minerais que compoñen a codia, o manto e o núcleo da Terra, conteñen moitos enlaces químicos, pero non están formados por moléculas. Ademais, ningunha molécula típica pode ser definida nos cristais iónicos (sales) ou en cristais covalentes, aínda que estean compostos por celas unitarias que se repiten, xa sexa nun plano (como no grafito) ou en tres dimensións (como no diamante ou o cloruro de sodio ). Este sistema de repetir unha estrutura unitaria varias veces tamén é válida para a maioría das fases condensadas da materia con enlaces metálicos, o que significa que os metais sólidos tampouco están compostos por moléculas identificables. No vidro (sólidos que presentan un estado vítreo desordenado), os átomos tamén poden estar unidos por enlaces químicos sen que se poida identificar ningún tipo de molécula, pero tampouco existe a regularidade da repetición de unidades que caracteriza aos cristais.
A molécula máis sinxela que existe é a de hidróxeno gas, xa que está formada por dous átomos de hidróxeno, que é á súa vez o átomo máis sinxelo que existe por estar formado unicamente por un neutrón, un protón e un electrón xirando ó redor do núcleo formado polos dous primeiros.
As moléculas sofren entre si mesmas interaccións, e poden ser débiles ou fortes, sendo as primeiras debidas á polarización das moléculas debido a unha distribución desigual das cargas dentro dela (véxase forzas de van der Waals ou forzas de London), e son débiles debido a que moitas destas son soamente momentáneas. As segundas son debidas á electronegatividade dalgún dos átomos, que provoca á súa vez unha distribución desigual da carga e as atraccións conseguintes entre as moléculas. Todas estas interaccións son culpables de moitas das propiedades dos compostos químicos, coma por exemplo do punto de fusión ou de ebulición, que pode resultar máis alto do esperado analiticamente debido a que estas forzas están unindo continuamente ás moléculas que forman o composto.
Definición e os seus límites
De maneira menos xeral e precisa, definiuse molécula como a parte máis pequena dunha substancia química que conserva as súas propiedades químicas, e a partir da cal se pode reconstituír a substancia sen reaccións químicas. De acordo con esta definición, que resulta razoablemente útil para aquelas substancias puras constituídas por moléculas, poderían existir as "moléculas monoatómicas" de gases nobres, mentres que as redes cristalinas, sales, metais e a maioría de vidros quedarían nunha situación confusa.
As moléculas lábiles poden perder a súa consistencia en tempos relativamente curtos, pero se o tempo de vida medio é da orde dunhas poucas vibracións moleculares, estamos ante un estado de transición que non se pode considerar molécula. Actualmente, é posible o uso de láser pulsado para o estudo da química destes sistemas.
Lantenay, Ain
Lantenay é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Auvernia-Ródano-Alpes.
Molécula
Definición e os seus límites
As partículas están formadas por moléculas. Unha molécula vén ser a porción de materia máis pequena que aínda conserva as propiedades da materia orixinal.As moléculas atópanse fortemente enlazadas coa finalidade de formar materia. As moléculas están formadas por átomos unidos por medio de enlaces químicos.
Descrición
Para moléculas máis complexas, como as que se atopan comunmente en química orgánica, a fórmula química non é suficiente, e vale a pena usar unha fórmula estrutural ou unha fórmula esqueletal, as que indican gráficamente a disposición espacial dos distintos grupos funcionais.
Cando se queren mostrar variadas propiedades moleculares, ou se trata de sistemas moi complexos como proteínas, ADN ou polímeros, utilízanse representacións especiais, como os modelos tridimensionales (físicos ou representados por computador). Nas proteínas, por exemplo, cabe distinguir entre estrutura primaria (orde dos aminoácidos), secundaria (primeiro pregamento en hélices, follas, xiros...), terciaria (pregamento das estruturas tipo hélice/folla/xiro para dar glóbulos) e cuaternaria (organización espacial entre os diferentes glóbulos).
Tipos de moléculas
Segundo o número de átomos as moléculas clasifícanse en:
Estrutura
As moléculas compóñense de electróns e núcleos atómicos. A localización destes últimos na molécula determina a fórmula desenvolvida (a partir da cal se fai a fórmula química). As moléculas de proteínas e determinados compostos sintéticos poden conter centos de miles de átomos. As macromoléculas son un caso a parte.
As moléculas son o obxecto de estudo da teoría da estrutura molecular e a química cuántica. Esta última baséase nos descubrimentos da física cuántica, incluíndo os seus aspectos relativísticos. Outra disciplina emerxente é o deseño de moléculas. Para determinar a estrutura dunha molécula, a ciencia actual dispón dunha gran variedade de ferramentas: a espectroscopia electrónica, a espectroscopia vibratoria, a resonancia magnética nuclear, a resonancia paramagnética electrónica e moitas outras, aínda que os únicos métodos de observación directa son os que se basean na difracción, como a difracción de raios X e a difracción de neutróns.
Tamaño
A maioría das moléculas son demasiado pequenas para ser vistas a primeira ollada, pero hai excepcións. A macromolécula do ADN, así como outros polímeros, poden chegar a ter tamaños macroscópicas. As moléculas que normalmente se utilizan como bloques constituíntes en síntese orgánica teñen unha dimensión que vai duns poucos Å a unhas ducias. As moléculas máis grandes son chamadas macromoléculas.
A molécula máis pequena é o dihidróxeno (H 2) que ten un enlace de 0,74 Å. A molécula co diámetro maior é a sílica mesoporosa, con 1.000 Å (100 nm).
Interaccións intramoleculares
As interaccións intramoleculares son as forzas que actúan entre átomos dunha mesma molécula e os mantén unidos.
A natureza das enlaces químicos das moléculas foi un misterio ata a chegada da mecánica cuántica, xa que a física clásica era incapaz de explicar a saturación e dirección dos enlaces da valencia. Os fundamentos da teoría dos enlaces químicos foron espostas en 1927 por Walter Heitler e Fritz London, baseándose na molécula máis sinxela, a H2. Desde entón, tanto a teoría como os métodos para estudar mellorárona moito.
Estes son algúns exemplos de enlaces intramoleculares:
Os enlaces químicos que forman as moléculas da inmensa maioría de compostos orgánicos son covalentes. Nos compostos inorgánicos, hai enlaces iónicos e de doador-aceptor, que resultan da interacción entre un par de electróns dos átomos. A enerxía de formación das moléculas a partir de átomos é aproximadamente aditiva. Isto significa que se pode asumir que a enerxía das moléculas é igual á suma das enerxías dos seus enlaces.
Con todo, non sempre é así. Un exemplo de moléculas que non cumpren a regra da aditividade son as moléculas orgánicas planas con enlaces conxugados, é dicir, cunha alternancia de enlaces simples e enlaces múltiples. A forte deslocalización dos estados dos electróns estabiliza a molécula.
Na maioría de casos, o spin total dos electróns de valencia dunha molécula é cero. As moléculas con electróns non apareados (radicais libres como o hidróxeno monoatómico ou o grupo metil, CH3) adoitan ser inestables, xa que cando interaccionan prodúcese unha redución importante de enerxía debido á formación de enlaces covalentes.
Interaccións intermoleculares
A interacción intermolecular é a interacción entre moléculas de carga neutra no espazo. A natureza das interaccións intermoleculares varía segundo a polaridade. Non se soubo gran cousa ata a emerxencia da mecánica cuántica.
As interaccións de orientación intermoleculares prodúcense entre as moléculas polares, é dicir, as que teñen o seu propio momento de dipolo. A interacción dos momentos de dipolo determina como será a forza resultante: atracción ou repulsión. Se os momentos de dipolo das moléculas están configurados en liña das moléculas, intensifícase.
As interaccións intermoleculares de tipo indutivo prodúcense entre unha molécula polar e unha non polar. Neste tipo de interacción, a molécula polar polariza a molécula non polar. A carga eléctrica da molécula polar distorsiona a nube de electróns da molécula non polar. En xeral, a carga positiva móvese na dirección do campo eléctrico e a negativa na dirección contraria.
Hai catro tipos diferentes de forzas intermoleculares atractivas:
Propiedades eléctricas e ópticas
O comportamento da materia nun campo eléctrico é determinado polas propiedades eléctricas básicas das moléculas que o conforman: un momento de dipolo permanente e a polarizabilidade.
O momento de dipolo é un desequilibrio do «centro de gravidade» das cargas positivas e negativas dunha molécula (é dicir, a asimetría eléctrica da molécula). As moléculas con centro de simetría, como a H2, carecen de momento de dipolo permanente, e viceversa.
A polarizabilidade é a capacidade da capa de electróns dunha molécula de moverse baixo a influencia dun campo eléctrico, resultando nun momento de dipolo inducido. O valor do momento de dipolo e a polarizabilidade pódense medir experimentalmente grazas á constante dieléctrica. A polarizabilidade é unha propiedade da materia, determina a resposta dinámica dun sistema enlazado a campos externos e proporciona información sobre a estrutura interna das moléculas.
As propiedades ópticas dun material son determinadas polo seu comportamento no campo eléctrico alternante dunha onda de luz e a polarizabilidade das súas moléculas. Como a polarizabilidade está directamente relacionada coa refracción e difusión da luz, a actividade óptica e outros fenómenos similares son estudados pola óptica molecular.
Propiedades magnéticas
As moléculas e macromoléculas da maioría de compostos químicos son diamagnéticas. A susceptibilidade das moléculas (χ) a formar orgánicos compostos pódese expresar como a suma dos enlaces individuais de χ.
As moléculas con momento magnético permanente son paramagnéticas. É o caso da maioría de elementos e dalgúns compostos químicos. Son exemplos as moléculas cun número impar de electróns na capa externa (como o N2O e os radicais libres) e as moléculas con átomos que teñen unha capa interna incompleta (metais de transición etc.).
Química, física e bioloxía
O concepto de molécula é esencial para a química, e gran parte da información sobre a estrutura e funcionamento das moléculas é grazas á investigación química. A estrutura molecular depende das reaccións químicas, e viceversa, xa que a estrutura molecular pode determinar o curso e o resultado das reaccións.
A estrutura e as propiedades dunha molécula son determinadas polos fenómenos físicos que estuda a física molecular. En física, o concepto de molécula utilízase para explicar as propiedades dos gases, líquidos e sólidos. A mobilidade dunha molécula depende da súa difusión, viscosidade, condutividade térmica etc. A primeira proba experimental directa da existencia das moléculas foi obtida polo físico francés Jean Baptiste Perrin en 1906 durante o seu estudo do movemento browniano.
Como todos os seres vivos existen grazas a un delicado equilibrio de reaccións químicas e non químicas entre as moléculas que os compoñen, o estudo da estrutura e as propiedades das moléculas é dunha importancia capital para a bioloxía e a ciencia en xeral.
Os avances en bioloxía, química e física molecular conduciron á emerxencia da bioloxía molecular, que estuda os fundamentos da vida baseándose na estrutura e propiedades das moléculas biolóxicamente funcionais.