cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deputado, deputada
Parlamento de Galicia
Os deputados do Parlamento de Galicia son elixidos por sufraxio universal, igual, libre, directo e secreto por un prazo de catro anos. Gozan de inviolabilidade polos votos e opinións que emitan no exercicio de seu cargo. Non poden ser detidos nin retidos polos actos delituosos cometidos no territorio de Galicia a non ser en situación de flagrante delito, correspondendo decidir, en todo caso, sobre a súa inculpación, prisión, procesamento e xuízo ó Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. Fóra de Galicia, a responsabilidade penal será esixible nos mesmos termos perante a Sala do Penal do Tribunal Supremo. Teñen xunto ao Parlamento e a Xunta de Galicia a iniciativa lexislativa.
Congreso dos Deputados de España
Segundo a Constitución de 1978 o pobo español está representado polo Congreso dos Deputados e o Senado. As dúas cámaras forman as Cortes Xerais. As Cortes Xerais exercen o poder lexislativo do estado, aproban os orzamentos, controlan o poder executivo e exercen o resto de competencias que lles atribúe a Constitución.
Ninguén pode ser ó mesmo tempo deputado e senador. O cargo de deputado é incompatible co correspondente nunha asemblea dunha comunidade autónoma. O mandato dos membros das cortes non é imperativo.
O número de deputados pode ir de 300 a 400 e deben ser elixidos por sufraxio universal, libre, igual directo e secreto. A circunscrición electoral para a elección de deputados e senadores é a provincia. Ceuta e Melilla están representadas por un deputado cada unha.
Gaspar Homar
miniatura|250px|Imaxe identificativa do taller de ebanistería.
Deputado, deputada
Congreso dos Deputados de España
A elección faise en cada circunscrición segundo criterios de representación proporcional, en concreto, en España aplícase o Método D'Hondt para distribuír os escanos entre listas electorais pechadas.
O mandato dos deputados dura, como moito, catro anos (supondo que non se disolva a cámara con anterioridade). Para a elección e o desenvolvemento do cargo poden ser elixidos todos os españois no uso dos seus dereitos políticos. A lei recoñece o dereito de sufraxio dos españois que se atopen fóra de España.
Gaspar Homar
Gaspar Homar i Mezquida, nado en Bunyola (Mallorca) o 11 de setembro de 1870, e finado en Barcelona o 5 de xaneiro de 1953, foi un deseñador de mobles, ensemblier, e anticuario balear, considerado un dos representantes máis xenuínos do movemento modernista catalán no eido da decoración e da creación de mobles.
Os seus mobles, que poden ser considerados de autor, reflicten o benestar e as aspiracións da puxante burguesía e distínguense polo emprego de madeiras nobres e custo elevado e polos traballos en marquetería e talla, onde contou coa colaboración de destacados artistas como Josep Pey, Sebastià Junyent ou Joan Carreras i Farré. Cunha forte personalidade, a obra de Gaspar Homar está relacionada coa dos mellores artistas da época, como Eugène Gaillard, Hector Guimard ou William Morris e reinterpreta dende unha ollada moi particular, a influencia da Secesión de Viena e da Escola de Glasgow. Participou e obtivo medalla nas exposicións de Londres, Madrid e Barcelona (1907), na hispano-francesa de Zaragoza (1908) e na Internacional do Comfort Moderno de París (1909), e foi membro do xurado da Exposición Internacional de Venecia (1908).
Deputado, deputada
Congreso dos Deputados de España
Non son elixibles para o cargo de deputado: os compoñentes do Tribunal Constitucional, os altos cargos da Administración do Estado (excepto os membros do Goberno) que determine a lei, o Defensor do Pobo, os maxistrados, xuíces e fiscais, os militares profesionais, os membros das forzas e corpos de seguridade e os membros das Xuntas Electorais. A validez das actas de deputado e as súas credenciais están sometidas ó control xudicial nos termos que marca a lei electoral.
Os deputados gozan de inviolabilidade polas opinións que manifesten no exercicio do seu cargo. Tamén dispón de inmunidade para ser detidos, a non ser en caso de flagrante delito. Para que sexan procesados necesítase a autorización previa da cámara. As causas contra deputados son competencia do Tribunal Supremo. O soldo dos deputados vén fixado pola propia cámara.
Os deputados forman parte das comisións de Investigación designadas pola cámara. O Congreso nomea unha Deputación Permanente cun mínimo de 21 deputados.
O voto dos deputados non se pode delegar.
Paulus Edward Pieris Deraniyagala
Paulus ou Paul Edward Pieris Deraniyagala, nado en 1900 en Colombo e finado en 1976, foi un paleontólogo, zoólogo e artista srilankés.
Familia e formación
Pieris Deraniyagala naceu en Colombo, e era fillo de Sir Paul Edward Pieris, funcionario e erudito, e de Lady Hilda Obeyesekere Pieris. Tiña un irmán máis novo, o pintor Justin Pieris Deraniyagala e unha irmá, Miriam Pieris Deraniyagala, actriz de teatro.
Carreira
P. E. Pieris Deraniyagala especializouse en fauna e en fósiles humanos do subcontinente Indio. De 1939 a 1963 foi o director do Museo Nacional de Ceilán, e de 1961 a 1964 foi decano da Facultade de Artes da Universidade Vidyodaya, situada en Gangodawila, Nugegoda, preto de Sri Jayawardenapura-Kotte, a capital do país.
Describiu varios fósiles e propuxo nomes científicos para especies e subespecies, con varios agora identificados como dubidosos, entre elas:
Durante as súas viaxes á China, estudou o aligátor da China, e publicou un novo nome de xénero. No campo científico da herpetoloxía describiu moitas novas especies de lagartos e serpes.
Exerceu como presidente da filial de Ceilán da Royal Asiatic Society desde 1952 a 1955.
Epónimos
Na honra de Deraniyagala foron nomeadas tres especies de réptiles de Sri Lanka:
Vida Familiar
Casou con Prini Molamure. Tiveron un fillo, Siran Upendra Deraniyagala, que é un famoso científico, especializado en arqueoloxía.
Abreviaturas
As abreviaturas Deraniyagala e P. E. P. Deraniyagala empréganse pare recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Sambade
Co topónimo Sambade podémonos referir a:
Maderoteca
A Maderoteca Máxica e Poética é un museo inaugurado en outubro de 2014 en Folgoso do Courel para albergar a obra poética e escultural do artista Urbano Arza Sánchez
Ten unha sala permanente con esculturas de madeiras diferentes (castiñeiro, nogueira, carballo etc). Amais ten espazos de exposicións temporais, arquivo fotográfico, ferramentas de ebanistería, taller e exposición ao aire libre de esculturas en metal.
The Forbidden Kingdom
The Forbidden Kingdom (en 功夫之王; Gong Fu Zhi Wang ou en cantonés: Gung Fu Ji Wong) é un filme chinés-estadounidense de 2008 escrito por John Fusco e dirixido por Rob Minkoff. Está protagonizado por Jackie Chan e Jet Li. Está vagamente baseado na historia do século XVI Viaxe ao Oeste, e é o primeiro filme coprotagonizado por Jackie Chan e Jet Li. As escenas de accións foron coreografiadas por Yuen Woo-ping.
O filme foi distribuído nos Estados Unidos a través de Lionsgate e The Weinstein Company, e na China a través de The Huayi Brothers Film & Taihe Investment Company. Estreouse en DVD e Blu-ray o 9 de setembro de 2008. O consenso crítico de Rotten Tomatoes eloxiou as escenas de loita pero que o filme contén demasiado recheo. The Forbidden Kingdom recadou 128 millóns de dólares sobre un orzamento de 55 millóns.
A Teixeira, Baldráns, Tui
A Teixeira é un lugar da parroquia de Baldráns, no concello pontevedrés de Tui, na comarca do Baixo Miño. Segundo o padrón municipal de habitantes do Instituto Galego de Estatística no ano 2019 tiña 38 habitantes (17 homes e 21 mulleres), un aumento de 7 habitantes con respecto ao ano 2000.
Dominio kringle
miniatura|150px|Un pasteliño kringle Os dominios kringle son dominios proteicos autónomos que se dobran formando grandes bucles estabilizados por tres pontes disulfuro. Son importantes nas interaccións proteína-proteína con factores de coagulación. A denominación kringle procede do nome dun pastel tipo rosquilla escandinavo cuxa forma lembra á deste dominio.
Os dominios kringle atopáronse no plasminóxeno, factores de crecemento de hepatocitos, protrombina e apolipoproteína(a).
Os dominios kringle encóntranse nas proteínas de coagulación sanguínea e fibrinolíticas. Crese que estes dominios xogan un papel na unión de mediadores (por exemplo, membranas, outras proteínas ou fosfolípidos) e na regulación da actividade proteolítica. Os dominios kringle  caracterízanse por ter unha estrutura en triplo bucle con tres pontes disulfuro, cuxa conformación é definida por varios enlaces de hidróxeno e pequenos fragmentos de folla beta antiparalela. Atópanse en diverso número de copias nalgunhas proteínas plasmáticas como a protrombina e activador do plasminóxeno de tipo uroquinase, que son serina proteases que pertencen á familia de peptidases S1A de MEROPS.
Proteínas humanas que conteñen este dominio
ATF; F12; F2; HABP2; HGF; HGFAC; KREMEN1; KREMEN2; LPA; LPAL2; MST1; PIK3IP1; PLAT; PLAU; PLG; PRSS12; ROR1; ROR2;
Benás
Benás (en benasqués: Benás, en catalán: Benasc, en castelán: Benasque, oficialmente Benasque/Benás ) é un municipio da provincia de Huesca (Aragón), situado no corazón dos Pireneos a 143 km da capital en dirección nordeste. Pertence ó partido xudicial de Boltaña e forma parte da comarca da Ribagorza.
Xeografía
Localízase a 1140 metros sobre o nivel do mar, xunto ó río Ésera. É centro neurálxico do Val de Benás, chamado tamén o "Val Escondido", e municipio destacado da comarca, onde sobresae polos seus valores paisaxísticos e naturalistas, dado que aquí se atopa o Parque Natural Posets-Maladeta e o pico Aneto.
No seu termo municipal, que abarca 233,17 km², atópanse os belos pobos de Cerler-Sarllé e Anciles-Ansils, o primeiro deles tamén famoso polas súas pistas de esquí.
A súa poboación é de 2025 habitantes (2004) e o seu xentilicio: benasqués.
Filoloxicamente é coñecido por ser o lugar de encontro do catalán e do aragonés e falarse un dialecto de transición chamado patués.
Historia
Probablemente fundada polos romanos, que construíron os primeiros baños de auga sulfurosa na súa actual situación, aínda que este feito non está documentado. A referencia documental máis antiga, o Rótulo de Benás, data de 1006 a 1018. Dende o século XI pertenceu ó Condado de Ribagorza, parte do Reino de Aragón. Situado nun alto ó norte da vila, existía dende o século XIII un castelo que foi mandado demoler por Real Decreto en 1858.
En 1660 sufriu un forte terremoto. A zona pirenaica ten unha moderada actividade sísmica, polo que se producen con certa frecuencia pequenos tremores. Nos anos 1727, 1834 e 1925 producíronse grandes crecidas do río Ésera que causaron numerosos danos, entre eles a destrución das pontes.
Durante a Guerra Civil española, un incendio destruíu boa parte da vila. En 1939 o porto de Benás foi testemuña dunha dura travesía de republicanos que fuxían a Francia.
A poboación sufriu variacións na historia, alcanzando un máximo en 1870 (1750 habitantes) e un mínimo en 1970 (574 habitantes). Xa no século XXI se volveu acadar un novo máximo.
Economía
Aínda que a economía xirou tradicionalmente en torno á gandería e en menor medida á agricultura e silvicultura, nas últimas décadas estas actividades practicamente desapareceron, pasando a ser o turismo a actividade central.
No primeiro terzo do século XX estoupaba unha mina de piritas máis arriba de Cerler. O seu produto baixábase nun teleférico de máis de 3 km de lonxitude, cuxos restos aínda hoxe se poden apreciar uns 500 metros antes da entrada de Benás.
A creación e expansión da estación de esquí de Cerler, así como o crecente turismo de montaña teñen impulsada a construción de numerosos hoteis, edificios de apartamentos, restaurantes, comercios e demais establecementos relacionados.
Eventos
Festas patronais en honor de San Marcial que se celebran o 30 de xuño. Cerler celébraas o 10 de agosto (San Lourenzo) e o 29 de abril (San Pedro Mártir). Anciles faino o 29 de xuño (San Pedro).
Desde 1994 vén funcionando en verán o Benasque Center for Science, no que científicos de diferentes países teñen a oportunidade de traballar e intercambiar ideas nun contorno agradable.
Desde 1981 celébrase tódolos veráns o Torneo "Open Internacional de Xadrez Vila de Benás"
Condado de Flandres
miniatura|250px|Extensión do Condado en [[1350.]] O condado de Flandres foi unha entidade feudal fundada a finais do século IX como dependencia do reino de Francia Occidental (Francia Occidentalis) ou Reino dos Francos occidentais (Regnum Francorum occidentalium), que constituíu a etapa inicial do Reino de Francia (843-987).
Independizouse deste reino en 1302, uníndose ao Ducado de Borgoña en 1384. En 1512 integrouse nos Países Baixos españois, pasando a formar parte das Dezasete Provincias en 1549.
Desde 1713 a 1790 foi unha posesión do Imperio austríaco e, en 1790, formou parte dos efémeros Estados Unidos de Bélxica, desaparecendo definitivamente en 1795 coa invasión francesa.
Primeiros séculos
A súa capital foi primeiramente Bruxas e, despois, Gante.
Porén, a herdanza da condesa Margarida II de Flandres dividiuse tras unha guerra entre os seus descendentes e, mentres que Hainaut foi reclamado para o condado de Holanda, Flandres sería máis tarde incorporado pola forza ás posesións da coroa de Francia.
Baixo os Habsburgo españois
A finais do século XV, como resultado de diferentes alianzas de familia, o condado de Flandres foi transmitido á casa de Borgoña e, baixo o duque Filipe III de Borgoña, volveu a reunirse co condado de Hainaut.
Estas posesións pasaron á casa de Habsburgo e, entre 1519 e 1700, os reis de España foron tamén titulares do condado de Flandres. Deste xeito, baixo o poder español o condado de Flandres foi un dos territorios que conformaron as Dezasete Provincias.
A Guerra dos Oitenta Anos marcaría o comezo dunha época de pobreza e decadencia para o condado. En 1580 o condado de Flandres incorpórase á Unión de Utrecht, aínda que non se integraría na posterior República das Provincias Unidas.
Baixo os Habsburgo austríacos
Tras a Guerra de Sucesión española, o condado foi ocupado militarmente polas tropas británicas e transferido nominalmente á casa dos Habsburgo de Austria, que o conservaron como título nominal honorífico até 1919.
Fin do condado
Tras a constitución do reino de Bélxica en 1830, o territorio do condado foi fragmentado desde entón na rexión belga homónima, o Flandres francés (departamento de Norte) e unha parte da provincia de Zelandia (Flandres zelandés), ao sur dos Países Baixos.
Marracín de Arriba, Tállara, Lousame
Marracín de Arriba é un lugar da parroquia de Tállara no concello coruñés de Lousame, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 49 habitantes (25 homes e 24 mulleres).
María de Maeztu
María de Maeztu Whitney, nada en Gasteiz o 18 de xullo de 1881 e finada en Mar del Plata (Arxentina) o 7 de xaneiro de 1948, foi unha pedagoga e humanista española. Irmá de Ramiro e Gustavo de Maeztu, dirixiu e impulsou a Residencia de Señoritas entre 1915 e 1936. Amais, formou parte da xunta directora do Instituto-Escuela e presidiu o Lyceum Club Femenino (1926-1936). Morreu no exilio na Arxentina ós 66 anos de idade.
Traxectoria
O seu pai foi Manuel de Maeztu Rodríguez, enxeñeiro e terratenente cubano de orixe vasco-navarra. A súa nai foi Juana Whitney y Donè, filla dun diplomático inglés e de orixe francesa por parte materna.​ Establecidos en Vitoria, Manuel de Maeztu trasladouse a Cuba en 1894 para xestionar o seu patrimonio, mais morreu alí ese mesmo ano. Por causa da Guerra de Cuba, o patrimonio familiar viuse seriamente minguado e afectou notabelmente a Juana Whitney e aos cinco fillos, Ramiro, Ángela, Miguel, María e Gustavo. A familia tivo que trasladarse a Bilbao, onde Juana abriu a Academia Anglo-Francesa, especie de "residencia de señoritas". María colaborou nela de xeito activo.
María licenciouse pola Escola Normal de Maxisterio de Vitoria (1896-98). En 1902 comezou a exercer nunha escola pública de Santander. Foi destinada a Bilbao cinco meses despois e a Madrid en 1909. Da su experiencia como mestra chegará a conclusións como a formulada na Universidade de Oviedo máis tarde:
Seguiu mentres a súa formación universitaria. En 1909 matriculouse como alumna non oficial na Universidade de Salamanca e posteriormente en Madrid, onde se licenciou en Filosofía e Letras en 1915.
Foi pensionada pola Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas a partir de 1908. O seu coñecemento de idiomas e espírito fixérona idónea para varios proxectos.
Provincia histórica do Xapón
miniatura|Distribución das provincias do Xapón que se mantivo desde comezos do [[Período Kamakura ata 1868.]]
Antes de que se establecese o actual sistema de prefecturas, Xapón estaba dividido en dez kuni (国, países), aínda que en realidade son dez provincias. Cada provincia estaba divida en gun (郡, distritos; coñecidos anteriormente como kōri).
As provincias foron establecidas inicialmente por Ritsuryō (Código de Taihō) tanto como unidades administrativas como rexións xeográficas. Con todo, na última fase do Período Muromachi, a súa función como unidade administrativa foi eficientemente e gradualmente suplantada polo goberno dos sengoku-daimyo. Baixo o goberno de Toyotomi Hideyoshi, as provincias foron definitivamente substituídas como unidades administrativas polos feudos dos daimyo. No Período Edo, os feudos pasaron a ser coñecidos como han. As provincias mantivéronse como entidades xeográficas e a xente adoitaba denominar a un determinado lugar polo nome da provincia acompañada da palabra “han”.
Na restauración Meiji, os han foron lexitimados como unidades administrativas pero pronto foron substituídos polas prefecturas (as prefecturas urbanas denomináronse fu e as rurais ken). O sistema de provincias para organizar as direccións non foi abolido senón que se estendeu. A partir de 1871, o número de prefecturas era 304, mentres que o número de provincias era 68, sen incluír Hokkaidō e Ryūkyū como provincias. Os límites entre as diversas prefecturas non estaban moi definidos, ademais tampouco coincidían cos das provincias. As prefecturas foron progresivamente reducidas a 37 en 1881; dividíndose de novo para formar un total de 45 en 1885. Coa adición as prefecturas de Hokkaidō e Okinawa alcanzouse a distribución definitiva (47 prefecturas), que se mantén na actualidade.
Ata agora non se anunciou ningunha modificación das provincias. Actualmente as provincias están consideradas obsoletas, a pesar de que os seus nomes son utilizados con frecuencia para designar características naturais, nomes de compañías e marcas. A principios da década de 2000, o gobernador da Prefectura de Nagano, Yasuo Tanaka (presidente do Novo Partido do Xapón), propuxo renomear a súa prefectura como "*Shinshū" (信州, un nome que deriva da Provincia de Shinano) porque o seu uso estaba xeneralizado, con termos como Shinshū soba (信州そば), Shinshū miso (信州味噌) e Universidade de Shinshu.
Dentro das provincias provincias existen un kinai (capital) e sete ou oito dō (rutas ou circuítos).
Hoxe
Estes nomes de provincia considéranse de interese histórico. Tamén aparecen nalgúns apelidos xaponeses, a maioría dos cales popularizáronse durante e despois do período Edo, e no nome dalgúns obxectos (sanuki udon, iyokan e awa odori).
Algúns dos nomes das provincias utilízanse para indicar distintas partes das prefecturas actuais xunto coas súas características culturais e xeográficas. En ocasións, estes nomes tamén se utilizan para indicar unha dirección.
Ligazóns externas
Mapas das provincias::
Mike Wilds
Mike Wilds (nado o 7 de xaneiro de 1946 en Chiswick, Londres) é un ex piloto de carreiras de Inglaterra. Participou en oito Grandes Premios do Campionato Mundial de Fórmula Un, debutou o 20 de xullo de 1974. Non anotou puntos de campionato.
Logo de gañar algunhas carreiras en Fórmula 3 a principios dos 70, Wilds trasladouse á Fórmula 5000. Ao mesmo tempo, participou nalgúns Grandes Premios de Fórmula Un, primeiro cun March privado, logo cun Ensign e BRM. Despois de que non cualificar no Gran Premio de casa, cun Shadow privado, concentrouse noutras categorías do deporte de motor, incluíndo as carreiras de coches deportivos e carreiras históricas.
Wilds gañou a clase da Fórmula Dúas no Campionato Aurora AFX de 1978, pilotando un Ralt e terminou noveno na clasificación xeral. Tamén gañou o campionato de coches deportivos Thoroughbred (pura sangre) en 1984 pilotando un Aston Martin DB4.
Wilds gañou o campionato RJB Mining Historic Sports Car en 1992, '93, '96 e 98.
A andaina de carreiras de autos deportivos de Wilds incluíu pilotar en Le Mans 8 veces, incluíndo os coches C2 de Ecurie Ecosse (Campión do Mundo C2, 1986), e Grupo C con Nissan en 1988 co seu compañeiro Win Percy.
Wilds gañou o 2008 Campionato de pilotos Britcar xunto con Ian Lawson e o fillo de Mike, Anthony Wilds no ING Sport BMW. O equipo tamén volveu gañar outra vez en 2013 e tamén gañou en 2008 o Grupo C Enduro Trophy no Porsche 962 con Henry Pearman.
Aínda pilota de cando en vez en eventos para coches históricos. Competiu cun Porsche 962 e un Elva Mk5 no Silverstone Classic de 2008. Volveu á grella da Britcar Endurance en maio de 2016 logrando a súa primeira vitoria como unidade compartida co seu fillo Anthony nun Ferrari 458.
Ademais da súa andaina nas carreiras de coches, Wilds é un piloto activo e instrutor de helicópteros comerciais. é afectuosamente coñecido como 'The Honorific' Mike Wilds.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Pacific Sun
Pacific Sun (antigamente Sunflower Airlines e Sun Air) é unha empresa aérea establecida en Nadi, Fidxi. Dende 2007 é unha subsidiaria da Air Pacific. miniatura|esquerda|Foto dun avión da antiga Sunflowers Airlines. miniatura|Boing 747-400 da Air Pacific, subsidiaria de Pacific Sun.
Historia
Don Collingwood, un piloto e executivo, fundou a aeroliña que se acabaría coñecendo como Pacific Sun en 1980, baixo o nome de Sunflower Airlines, que máis adiante se convertería en Sun Air. Os seus comezos foron cun único Britten Norman BN2 Islander, efectuando a ruta Nadi-Taveuni. En xaneiro de 2007 a frota creceu ata os doce aparatos, e a compañía daba emprego a preto de 140 persoas. O 31 de xaneiro de 2007 Sun Air foi transferida á compañía matriz actual, Air Pacific, que tivo que facer fronte a unha denuncia da súa competidora, Air Fiji, contraria á absorción.
Meixonfrío, Tállara, Lousame
Abelendo é un lugar da parroquia de Tállara no concello coruñés de Lousame, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 28 habitantes (11 homes e 17 mulleres).
Estérnidos
A dos estérnidos, (Sternidae) é unha familia de aves mariñas da orde dos caradriformes e suborde dos laros, que comprede numerosas especies coñecidas vulgarmente en galego como carráns, e outras semellantes.
Descrición
A familia foi descrita en 1838 polo naturalista francés Charles Lucien Bonaparte.
Etimoloxía
O nome científico Sternidae está formado, como é a norma, sobre a base do nome do se xénero tipo, Sterna, engadíndolle o sufixo do latín científico -idae, propio dos nomes das familias de animais.
Nota taxonómica
Diversos autores consideran actualmente (2019) á familia como unha subfamilia, a dos esterninos (Sterninae), da familia dos láridos.
A orde dos caradriformes contén 18 familias de aves mariñas e limícolas. Dentro desta orde, os estérnidos forman unha liñaxe coas gaivotas e, de forma menos achegada, cos merdeiros ou papamerdas e os araos. Os primeiros autores, como Conrad Gessner, Francis Willughby e William Turner, non separaron claramente aos carráns das gaivotas, pero Linneo recoñeceu a súa distinción na 10ª edición do seu Systema Naturae (1758), colocando ás gaivotas no xénero Larus e aos carráns en Sterna. Deu para Sterna a descrición de rostrum subulatum, "bico de punzón", refiríndose aos bicos longos e afiados deste grupo de aves, característica que o distingue das gaivotas, que eñen o bico máis groso. A morfoloxía e conduta dos carráns suxire que estes están relacionados máis cercanamente coas gaviotas que cos papamerdas e, aínda que Charles Lucien Bonaparte creara a familia Sternidae para os carráns en 1838, durante moitos aos consideráronse unha subfamilia, Sterninae, da familia das gaivotas, Laridae. As relacions entre varias das especies de carráns e outros caradriformes adoitaban ser difíciles de esclarecer, debido a un rexistro fósil pobre e á incorrecta identificación dalgúns descubrimentos.
Despois dunha nova investigación xenética realizada a principios do século XXI, os carráns comezaron a tratarse como unha familia separada: Sternidae. A maioría dos carráns tratábanse como un gran xénero, Sterna, con soamente algunhas especies colocadas noutros xéneros; xa en 1959, unicamente as especies de Anous e Larosterna inca excluíanse de Sterna. Unha análise recente de secuencias de ADN deu base á división de Sterna en varios xéneros máis pequenos. Un estudo de partes do citocromo b demostrou unha relación achegada entre os carráns e un grupo de aves limícolas dea suborde Thinocori. Estes resultados opónense a outros estudos moleculares e morfolóxicos que poden ser interpretados como mostra dun alto grao de converxencia evolutiva entre os carráns e estas aves limícolas ou a retención dun xenotipo antigo.
A palabra "stearn" era utilizada para estas aves en idioma anglosaxón desde o século VIII e aparece no poema O navegante, escrito no século IX ou antes. Variantes como "tearn" apareceron ao redor do século XIs. Actualmente o vocábulo utiliízase tanto para o carrán común como para as especies mariñas. Algunhas autoridades consideran que "tearn" e formas similares son variantes de "stearn", mentraes que otraos establecen que as palabras derivan de voces inglesas para equivalentes escandinavos como terne do danés, tärna do sueco ou terna do noruegués e, finalmente, do nórdico antigo þerna. Linneo adoptou "stearn" ou "sterna" (voces que foran utilizadas polo naturalista William Turner en 1544 como unha latinización dunha palabra inglesa, posibemente "stern"), ou un equivalente do xermánico do norte para o nome do seu xénero Sterna.
Xéneros
miniatura|Larosterna inca miniatura|Thalasseus bergii
Segundo o ornitólogo e taxónomo Alan P. Peterson, a familia dos estérnidos (ou, máis espcificamente, a subfamilia dos esterninos) comprende os 12 xéneros seguintes:
Nota: moitos autores propuxeron que Anous e Procelsterna se fusiionases nun só xñenero, Anous, e que Procelsterna se considere como un sinónimo junior.
Filoxenia
O seguinte cladograma mostra as relaciíons filoxenéticas entre os xéneros dos estérnidos. Está baseado en estudos do ADN mitocondrial efectuados por Bridge et al. en 2005.
Nel pódese ver que está excluído o xénero Procelsterna
Sistema inmunitario adaptativo
miniatura|dereita|200px|Imaxe de [[microscopio electrónico de varrido dun linfocito humano.]] O sistema inmunitario adaptativo, tamén chamado sistema inmunitario adquirido ou sistema inmunitario específico, está composto por un conxunto de células e procesos moi especializados, que permiten eliminar ou impedir o crecemento de patóxenos, que se desenvolven ao longo da vida do organismo. Son mecanismos propios deste sistema, por exemplo, a produción de anticorpos, a actividade citotóxica das células T CD8+, ou a inmunización por formación de células de memoria.
Estes mecanismos da inmunidade adaptativa contrapóñense aos da chamada inmunidade innata no sentido de que os receptores específicos para os patóxenos da inmunidade innata están codificados xa na liña xerminal, mentres que os receptores específicos de patóxenos da inmunidade adquirida adquírense por medio dun proceso de expresión somática durante a vida do organismo (por exemplo forma un receptor ou un anticorpo específicos contra un antíxeno co que o corpo tivo contacto). Pode dicirse que ambos os sistemas inmunitarios son "adaptativos" no sentido fisiolóxico e evolutivo, xa que ambos os dous permiten que o organismo se adapte ás condicións externas cambiantes. Ambos os dous poden ser tamén desadaptativos no sentido de que a súa sobreactivación pode dar lugar a unha inflamación patolóxica ou a autoinmunidade. Tanto os receptores de patóxenos dos mecanismos da inmunidade innata coma da adquirida son específicos, pero esta especificidade é distinta, xa que a da innata evolucionou durante millóns de anos para facer fronte ás características moleculares moi conservadas do mundo microbiano, mentres que a especificidade da adaptativa madura en cada organismo. Por esta razón, o termo adquirida prefírese en xeral ao de adaptativa ou específica.
Todos os vertebrados adquiriron na súa evolución sistemas inmunitarios. Os vertebrados ágnatos (sen mandíbula, como as lampreas) xeraron receptores do sistema inmunitario adquirido utilizando segmentos variables baseados en repeticións ricas en leucina que se reordenaron no ADN por medio da actividade dun encima citosina desaminase. Polo contrario, os vertebrados mandibulados (gnatóstomos) xeraron receptores do sistema inmunitario adquirido utilizando segmentos variables relacionados coa familia das inmunoglobulinas reordenados no ADN por unha recombinase RAG. O sistema inmunitario adquirido actívase polo máis vello evolutivamente e “non específico” sistema inmunitario innato (que é o principal sistema de defensa contra os patóxenos de case todos os outros seres vivos non vertebrados). As respostas inmunitarias adquiridas proporcionan ao sistema inmunitario dos vertebrados a capacidade de recoñecer e lembrar patóxenos específicos (para xerar inmunidade), e para organizar un ataque máis potente cada vez que se encontre co mesmo patóxeno. É "adaptativo" no sentido de que prepara o sistema inmunitario do corpo para futuros ataques polo mesmo patóxeno. Pero é "desadaptativo" cando dá lugar a un proceso de autoinmune.
O sistema é moi adaptable debido a que se producen hipermutacións somáticas (un proceso de mutación somática acelerada), e recombinación V(D)J (unha recombinación xenética irreversible de segmentos dos xenes dos receptores de antíxenos). Este mecanismo permite que un pequeno número de xenes orixine un enorme número de receptores de antíxenos diferentes, que despois se expresarán unicamente nun determinado linfocito. Como a reordenación de xenes dá lugar a un cambio irreversible no ADN de cada célula, todas células orixinadas por división da primeira herdarán os xenes que codifican a mesma especificidade de receptor, incluíndo as células B de memoria e as células T de memoria que son a chave para que exista unha inmunidade específica a longo prazo.
A teoría da rede inmune, elaborada principalmente por Niels Kaj Jerne, explica como funciona o sistema inmunitario adquirido, e está baseada nas interaccións entre "idiotipos" (características moleculares únicas dun clonotipo) e "anti-idiotipos" (receptores antixénicos que reaccionan co idiotipo como se este fose un antíxeno estraño).
Camilo López Pardo
Camilo López Pardo, nado cara a 1895 e finado en Lugo o 7 de maio de 1963, foi un avogado e político galego.
Sistema inmunitario adaptativo
Funcións
A inmunidade adquirida entra en acción nos vertebrados cando un patóxeno consegue evadir o sistema inmunitario innato e (1) xera un nivel limiar de antíxenos e (2) xera sinais de ser "estraño" ou "perigoso" que activan ás células dendríticas.
Camilo López Pardo
Vida persoal
Casou con Emilia Bonet Peñalver.
Sistema inmunitario adaptativo
Linfocitos
As células do sistema inmunitario adquirido son linfocitos T e B, un tipo de leucocitos. As células B e T son os tipos principais de linfocitos. O corpo humano ten arredor de 2·1012 linfocitos, que constitúen o 20-40% dos glóbulos brancos; a súa masa total é aproximadamente a mesma ca a do cerebro ou fígado. O sangue periférico contén un 2% de linfocitos circulantes; o resto móvese dentrodos tecidos e sistema linfático.
As células B e T derivan das mesmas células nai hematopoéticas multipotentes, e son morfoloxicamente indistinguibles antes da súa activación. As células B desempeñan un gran papel na resposta inmunitaria humoral, mentres que as células T están intimamente implicadas nas respostas inmunitarias mediadas por células. En todos os vertebrados excepto os ágnatos, as células B e as T derivan de células nai da medula ósea. As células proxenitoras das células T migran desde a medula ósea ao timo, onde se denominan timocitos e onde se desenvolven en células T. Nos humanos, aproximadamente o 1-2% do conxunto de linfocitos recircula cada hora para optimizar as oportunidades de que os linfocitos específicos para antíxenos encontren o seu antíxeno afín nos tecidos linfoides secundarios.
Nun animal adulto, os órganos linfoides periféricos conteñen unha mestura de células B e T en polo menos tres estados de diferenciación:
Presentación de antíxenos
A inmunidade adquirida baséase na capacidade das células inmunitarias de distinguiren entre as células do propio corpo e os invasores non desexados. As células do hóspede expresan antíxenos "propios". Estes antíxenos son diferentes dos que están presentes na superficie das bacterias ou na superficie de células do hóspede infectadas por virus (que serían os antíxenos "estraños" ou "non propios"). A resposta inmunitaria adquirida actívase ao recoñecérense os antíxenos estraños no contexto celular dunha célula dendrítica activada por sinais de perigo.
Coa excepción das células non nucleadas (como os eritrocitos), todas as células poden presentar antíxenos por medio das moléculas do complexo maior de histocompatibilidade (MHC). Algunhas células están especialmente equipadas para presentar os antíxenos, e para cebar ás células T virxes. As células dendríticas e células B (e en menor medida os macrófagos) están equipadas con ligandos coestimulatorios especiais recoñecidos por receptores coestimulatorios das células T, e denomínanse células presentadoras de antíxenos profesionais (APC).
A Igrexa, Santa María de Arzúa, Arzúa
A Igrexa é un lugar da parroquia de Santa María de Arzúa no concello coruñés de Arzúa na comarca de Arzúa. Non tiña habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Sistema inmunitario adaptativo
Antíxenos exóxenos
miniatura|220px|dereita|A presentación do antíxeno estimula as células T a converterse en células CD8+ citotóxicas ou células CD4+ axudantes. As células dendríticas fagocitan os patóxenos exóxenos, como bacterias, parasitos ou toxinas nos tecidos e despois migran, seguindo sinais quimiotácticos, aos ganglios linfáticos ricos en células T. Durante a migración, as células dendríticas sofren un proceso de maduración na cal perden a maioría da súa capacidade de fagocitar outros patóxenos e desenvolver a capacidade de comunicarse con células T. As células dendríticas usan encimas para romper o patóxeno en pequenos cachos, que son os que serán presentados como antíxenos. No ganglio linfático, a célula dendrítica desprega estes antíxenos "non propios" na súa superficie unidos a un receptor "propio", que é unha molécula do complexo maior de histocompatibilidade, ou MHC. O complexo MHC:antíxeno é recoñecido polas células T que pasan polo ganglio linfático. Concretamente, os antíxenos exóxenos son normalmente presentados unidos a moléculas MHC de clase II, que activan as células T axudantes CD4+.
A Igrexa, Santa María de Arzúa, Arzúa
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Sistema inmunitario adaptativo
Linfocitos T CD8+ e citotoxicidade
As células T citotóxicas (TC ou CTL) son un subgrupo de células T que inducen a morte de células que están infectadas por virus (e outros patóxenos), ou están danadas doutro modo ou son disfuncionais.
Cando se expoñen a esas células somáticas infectadas ou disfuncionais, os linfocitos citotóxicos efectores liberan perforina e granulisina: citotoxinas que forman poros na membrana plasmática das células diana, o que permitirá que flúan ións e auga ao interior da célula infectada, causando que estoupe ou se lise. Os linfocitos T citotóxicos liberan o encima grancima, unha serina protease que entra nas células por eses poros formados e induce a apoptose (morte celular). Para limitar os danos nos tecidos durante unha infección, a activación das células T citotóxicas está estritamente controlada e xeralmente require un sinal moi forte de activación polo MHC/antíxeno, ou a activación adicional de sinais proporcionados polas células T "axudantes" (ver abaixo).
Unha vez resolta a infección, a maioría das células efectoras morren e son eliminadas polos fagocitos, pero unhas poucas delas mantéñense vivas en forma de células de memoria. Cando se produce un segundo encontro co mesmo antíxeno, estas células de memoria diferéncianse rapidamente en células efectoras, acortando drasticamente o tempo requirido para organizar unha resposta efectiva.
Células T axudantes
miniatura|280px|dereita|Vía de activación do linfocito T. As células T contribúen á defensa inmune de dúas formas: algunhas dirixen e regulan as respostas inmunes, e outras atacan directamente a células infectadas ou células cancerosas. Os linfocitos T axudantes CD4+ son mediadores da resposta inmune, e xogan un importante papel no establecemento e maximización das capacidades das respostas inmunitarias adquiridas. Estas células non teñen actividade citotóxica nin fagocítica; e non poden matar a células infectadas ou eliminar patóxenos, pero, en esencia, son as que "xestionan" a resposta inmune, porque dirixen a outras células a realizar esas tarefas.
As células T axudantes expresan os receptores de células T (TCR), que recoñecen os antíxenos unidos a moléculas MHC de clase II da superficie celular. A activación das células T axudantes virxes causa que liberen citocinas, que inflúen na actividade de moitos tipos celulares, incluíndo a da célula presentadora de antíxenos que a activou. As células T axudantes requiren un estímulo para a activación moito máis suave ca o requirido polas células T citotóxicas. As células T axudantes poden proporcionar sinais extra que "axudan" a activar ás células citotóxicas.
Th1 e Th2: respostas das células T axudantes
Existen dous tipos de respostas das células T axudantes CD4+ efectoras que poden ser inducidas polas células presentadoras de antíxenos, denominadas Th1 e Th2, que se utilizan para eliminar distintos tipos de patóxenos. Os factores que determinan se unha infección desencadeará unha resposta de tipo Th1 ou Th2 non se comprenden totalmente, pero a resposta xerada xoga un importante papel na eliminación de diferentes patóxenos.
O VIH pode trastornar o funcionamento do sistema inmunitario ao atacar ás células T CD4+, precisamente as células que poderían levar á destrución do virus, mais tamén as células que dirixen a inmunidade contra todos os outros patóxenos cos que o organismo se pon en contacto ao longo da vida, polo que aparecen moitas infeccións oportunistas.
Un terceiro tipo de linfocito T, as chamadas células T reguladoras (Treg), limita e suprime o sistema inmunitario, e pode controlar respostas inmunitarias anormais contra antíxenos propios (autoinmunidade), o que é un importante mecanismo no control do desenvolvemento de enfermidades autoinmunes.
Células T γδ
As células T γδ posúen un receptor de células T alternativo ao das células T CD4+ e CD8+ αβ, e comparte algunhas características coas células T axudantes, as T citotóxicas e as asasinas naturais. Igual que outros tipos non convencionais de células T que levan receptores de células T (TCRs) invariables, como son o CD1d restrinxido ás células T asasinas naturais, as células T γδ mostran características que as sitúan no límite entre a inmunidade innata e a adaptativa. Por unha parte, as células T γδ poden considerarse un compoñente do sistema inmunitario adaptativo no sentido de que rearranxan os xenes TCR para producir diversidade e desenvolven un fenotipo de memoria inmunolóxica. Porén, poden ser considerados tamén parte do sistema inmunitario innato no sentido de que utilizan uns receptores TCR ou NK restrinxidos que poden ser utilizados como receptores de recoñecemento de patrón. Por exemplo, de acordo con este paradigma, grandes cantidades de células T Vγ9/Vδ2 responden en poucas horas a moléculas comúns (non peptídicas) producidas polos microbios, e as células T Vδ1 intraepiteliais moi restrinxidas responden a células epiteliais estresadas.
Os linfocitos B e a produción de anticorpos
miniatura|230px|dereita|A vía de activación do linfocito B. As células B funcionan protexendo ao hóspede mediante a produción de anticorpos que identifican e neutralizan obxectos estraños como bacterias e virus. As células B son as principais células implicadas na creación de anticorpos que circulan no plasma sanguíneo e linfa, o que se denomina inmunidade humoral. Os anticorpos (tamén chamados inmunoglobulinas, Ig), son grandes proteínas con forma de Y utilizadas polo sistema inmunitario para identificar e neutralizar obxectos estraños. En mamíferos hai cinco tipos de anticorpos: IgA, IgD, IgE, IgG, e IgM, con diferentes propiedades biolóxicas, cada un dos cales evolucionou para atacar a diferentes tipos de antíxenos. Despois da súa activación, as células B producen anticorpos, cada un dos cales recoñece un único antíxeno, e neutraliza patóxenos específicos.
As células B presentan na súa superficie copias dun receptor de células B (BCR), que é un anticorpo inmobilizado na membrana. Todos os BCR dun determinado clon de células B recoñécense e únense a só un antíxeno particular. Unha diferenza fundamental entre as células B e as T é o xeito como cada célula "percibe" o antíxeno. As células T recoñecen o seu antíxeno afín en forma procesada (como un fragmento de péptido no contexto dunha molécula MHC á que está unido), mentres que as células B recoñecen os antíxenos na súa forma nativa. Unha vez que unha célula B encontra o seu antíxeno afín ou específico (e recibe sinais adicionais dunha célula T axudante, predominantemente do tipo Th2), seguidamente se diferencia nunha célula efectora, chamada célula plasmática.
As células plasmáticas son células de vida curta (2–3 días) que segregan anticorpos. Estes anticorpos únense aos antíxenos, facendo que estes sexan unha diana máis fácil para os fagocitos, e desencadean a cascada do complemento. Aproximadamente o 10% das células plasmáticas sobreviven para converterse en células B de memoria específicas de antíxeno e de vida longa. Estas células están xa cebadas para producir anticorpos específicos, e poden ser chamadas para responder rapidamente se o mesmo patóxeno reinfecta ao hóspede; de tal xeito que nese caso o hóspede sofre poucos ou nigún síntoma de infección.
Sistema inmunitario adquirido alternativo
Aínda que as moléculas clásicas do sistema inmunitario adquirido (como os anticorpos e receptores de células T) existen só nos vertebrados con mandíbula (gnatóstomos), descubriuse tamén un sistema distinto baseado en moléculas derivadas dos linfocitos nos primitivos vertebrados sen mandíbula (ágnatos), como as lampreas e mixinos. Estes animais posúen un gran conxunto de moléculas chamadas receptores de linfocitos variables (VLRs) que, igual que os antíxenos dos vertebrados mandibulados, son produto de só un pequeno número (un ou dous) de xenes. Estas moléculas crese que se unen aos antíxenos dos patóxenos de xeito similar ao dos anticorpos, e co mesmo grao de especificidade.
Memoria pasiva
A memoria pasiva é xeralmente de curto prazo, e dura só de poucos días a varios meses. Por exemplo, os meniños neonatos non tiveron unha exposición anterior a microbios e son particularmente vulnerables ás infeccións, e a nai proporciónalles varios niveis de protección pasiva. No útero, as IgG maternas son transportadas directamente a través da placenta, polo que ao naceren os meniños teñen niveis elevados destes anticorpos, co mesmo rango de especificidades ca os das súas nais. Ademais, o leite humano contén anticorpos que se transfiren ao tracto dixestivo do neno, e protéxeno das infeccións bacterianas ata que o neonato poida sintetizar os seus propios anticorpos.
Esta é unha inmunidade pasiva porque o feto non fabrica os seus anticorpos (nin células de memoria), senón que só os recibe da súa nai. A inmunidade pasiva a curto prazo pode tamén transferirse artificialmente dun individuo a outro administrando anticorpos do soro sanguíneo.
Inmunización
Historicamente, as doenzas infecciosas foron a causa principal de morte nas poboacións humanas. No século XX, desenvolvéronse dous importantes factores que axudaron a combater o seu espallamento; o saneamento e a inmunización. A inmunización (mediante vacinación) é a indución deliberada dunha resposta inmune, e é a manipulación máis efectiva do sistema inmunitario que se ten ideado. As inmunizacións teñen éxito porque utilizan a especificidade natural do sistema inmunitario e a súa inducibilidade.
O principio que está detrás da inmunización é introducir un antíxeno, derivado dun organismo causante dunha enfermidade, que estimula o sistema inmunitario para que desenvolva unha inmunidade protectora contra ese organismo, pero dito antíxeno non causa por si mesmo efectos patóxénicos. Un antíxeno, defínese como calquera substancia que se une a un anticorpo específico e provoca unha resposta inmunitaria adaptativa.
A maioría das vacinas están baseadas en virus vivos atenuados, mentres que moitas vacinas bacterianas están baseadas en compoñentes acelulares dos microorganismos, como compoñentes inofensivos de toxinas. Moitos antíxenos bacterianos derivados de vacinas acelulares non inducen fortemente unha resposta adquirida, e a maioría das vacinas bacterianas requiren a adición de adxuvantes que activan as células presentadoras de antíxenos do sistema inmunitario innato para así potenciar a súa inmunoxenicidade.