cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
San Mamede, Ardaña, Carballo
San Mamede é unha aldea da parroquia de Ardaña no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 10 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 6 homes e 4 mulleres.
Campionato do Mundo "A" de hóckey a patíns 1936
Torneo
No torneo participaron sete seleccións. Tódalas seleccións participantes eran europeas, polo que esta competición foi considerada tamén Campionato de Europa. O torneo disputouse no formato de liguiña de todos contra todos, saíndo campión o equipo que máis puntos sumara ao final dos seis partidos, sendo o sistema de puntuación de 2 puntos para o gañador, 1 punto para cada equipo no caso de empate, e ningún punto para o equipo perdedor.
Cangues, O Irixo
Santo Estevo de Cangues é unha parroquia do concello do Irixo na comarca do Carballiño, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 38 habitantes, deles 14 eran homes e 24 eran mulleres, o que supón un incremento de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
Patrimonio
Do edificio románico consérvase o arco de medio punto de acceso á capela maior, con columnas e capiteis decorados con follas e unha caveira no capitel do lado norte; varios canzorros laterais ó exterior; unha ventá seteira na ábsida, actualmente tapiada, e unha imaxe en pedra de Santo André situada na espadana.
O altar maior é barroco, construído canda o novo templo, con imaxes de Santo Estevo, San Bieito e Santo Antón. Hai no templo unha imaxe da Inmaculada de finais do século XVI ou comezos do XVII, e outra de Santa Bárbara do século XVII. Consérvase un cáliz doado en 1887 por José López Rodrígue.
A carón da igrexa está a casa reitoral, actualmente en ruínas. Preto dela hai tamén un cruceiro.
A comezos do século XIX había no lugar de Couso unha ermida baixo a advocación de Santo Antón, propiedade de María Ventura Taboada.
MINIM
MINIM é unha banda galega de rock industrial fundada en Vigo en 2006.
Historia
A finais de 2006 gravaron o seu primeiro EP, con catro pistas 22:22 e 2 remixes. En 2007, despois de tocar por toda España, deciden tomar un descanso. Mediado o 2008 a banda reapareceu con varios cambios.
En marzo de 2010 publicaron o seu primeiro álbum 9567: Here even it's Yesterday. Este disco foi liberado baixo licenza de Creative Commons, publicado no seu sitio web para ser descargado libremente. O álbum acadou 1350 descargas en 3 meses, e o nome de MINIM comeza a soar en Europa, Rusia, Xapón e os EUA.
Discografía
Collections in which they appear:
Winter Games
Winter Games é un videoxogo desenvolvido por Epyx baseado nos Xogos Olímpicos de Inverno. Apareceu en 1984 para o Commodore 64 e posteriormente saíron versións para Amiga, Amstrad CPC, Apple II, Atari 2600, Atari 7800, Atari ST, MSX, NES, IBM PC e ZX Spectrum.
O Porto do Río, Fontecarmoa, Vilagarcía de Arousa
O Porto do Río é un lugar da parroquia de Fontecarmoa no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Eanred de Northumbria
Eanred foi rei de Northumbria a comezos do século IX.
Traxectoria
dereita|miniatura|250x250px|A pedra que conmemora o encontro entre Eanred e Ecgberht en Dore. Sábese moi pouco con certeza acerca de Eanred. A única referencia que se fai pola Anglo-Saxon Chronicle aos northumbrianos neste período é a afirmación de que en 829 Ecgberht de Wessex "dirixiu un exército contra os northumbrianos que chegou até Dore, onde se reuniron con el, e ofrecéronlle acordos de obediencia e submisión, tras a aceptación dos cales regresaron a casa", estendendo deste xeito, polo menos temporalmente, a hexemonía de Ecgberht sobre a Inglaterra anglosaxoa.
Roger de Wendover afirma que Eanred reinou desde 810 até 840; no século XII a Historia da Igrexa de Durham rexistra un reinado de 33 anos, e unha moeda recentemente descuberta de Eanred foi datada no 850, baseándose no seu estilo. Dada a turbulencia da historia de Northumbria neste período, un reinado desta lonxitude suxire unha figura de certa importancia. Ao cabo dunha xeración da morte de Eanred, a monarquía angla en Northumbria derrubouse.
Eanred era fillo do rei Eardwulf, deposto por un descoñecido Ælfwald en 806. De acordo á Historia da Igrexa de Durham, Ælfwald gobernou durante dous anos antes de ser sucedido por Eanred. Con todo, fontes francas afirman que, despois de ser expulsado de Inglaterra, Eardwulf foi recibido por Carlomagno e, a continuación, polo papa, e que os seus enviados o escoltaron de regreso a Northumbria e aseguraron a súa restauración. Por tanto, a natureza precisa da sucesión de Eanred non está clara. Todas as fontes están de acordo en que Eanred, finalmente, foi sucedido polo seu fillo, Aethelred.
miniatura|[[Styca de cobre do rei Eanred.]] O reinado de Eanred ve a aparición da styca, un novo estilo da moeda que substitúe á anterior sceat. Estes stycas tiñan baixo contido en prata, e as moedas posteriores serían efectivamente de latón. Producido en York, gran cantidade desta moeda sobreviviu e o nome de varios cuñadores aparece nas moedas sobreviventes, o que suxire que foron cuñadas en cantidades significativas. Higham estima que centos de miles de stycas estaban en circulación. A distribución dos achados monetarios suxire que o seu uso principal era o comercio exterior e que, á parte do pago dos impostos, as moedas foron pouco utilizadas pola gran maioría de northumbrianos na vida diaria.
María Eugenia Brizuela de Ávila
María Eugenia Brizuela de Ávila, nada en San Salvador, O Salvador o 31 de outubro de 1956, é unha avogada salvadoreña que foi Ministra de Asuntos Exteriores para o país entre 1999 e 2003. Foi a primeira muller do Salvador presidenta dun banco privado, a primeira muller en dirixir unha compañía de seguros, a primeira en ser membro da Xunta do Instituto Centroamericano de Administración de Empresas (INCAE) e a primeira Ministra. Desde 2008 é Directora de Sustentabilidade Corporativa en HSBC para América Latina.
Traxectoria
María Eugenia Brizuela naceu o 31 de outubro de 1956 en San Salvador, O Salvador. En 1975, completou os seus estudos secundarios na Escola americana do Salvador. Asistiu á Universidade de Xenebra, onde estudou francés e licenciouse en lingua e civilización francesa na Sorbona de París en 1976. Estudou Dereito na Universidade José Matías Delgado e en 1982 graduouse con honras, converténdose na cuarta xeración na súa familia en obter un título de avogado. Logo obtivo unha mestría en Administración de Empresas do Instituto Centroamericano de Administración de Empresas.
Brizuela traballou no Instituto Salvadoreño de Seguridade Social en 1994 e en 1995 converteuse en xerente do Fondo de Investimento Social. Traballou como executiva de seguros, converténdose na primeira muller no Salvador en ocupar a presidencia dunha compañía de seguros, Internacional de Seguros, onde traballou de 1996 a 1999. En 1999, foi nomeada Ministra de Relacións Exteriores. Foi a primeira muller en dirixir o ministerio. No ano 2000, a Comisión Interamericana de Mulleres celebrou a primeira Reunión Ministerial Hemisférica sobre o Avance da Muller. Brizuela, e delegados doutros 32 países da América asistiron para crear e adoptar a estratexia das mulleres para o século XXI. Permaneceu no servizo do goberno até 2003, cando saíu para ocupar o cargo de presidenta do Banco Salvadoreño, converténdose na primeira muller salvadoreña en dirixir un banco privado. En 2006, recibiu o Premio ao Profesional Distinguido do Ano da súa alma mater, a Universidade José Matías Delgado.
Uniuse a HSBC en 2006 como Presidenta Executiva e trasladouse a directora rexional en 2007. Ese mesmo ano, gañou a Palma de Ouro, o premio máis importante outorgado pola Cámara de Comercio e Industria do Salvador. En 2008, converteuse en Directora de Sustentabilidade Corporativa en HSBC para América Latina e mudouse á Cidade de México. En 2009, Brizuela foi incluída no American School Hall of Fame e recibiu o premio de graduado máis distinguido de INCAE. En 2010 foi a primeira muller nomeada para o consello de INCAE.
Sidhe
O Sidhe, Sidh ou Síd era un mundo subterráneo localizado baixo un montículo artificial de terra ou túmulo megalítico en Irlanda, segundo o Lebor Gabála Érenn os Tuatha Dé Danann foron obrigados polos fillos de Mil a viviren baixo terra nestes lugares, igual que os mouros da mitoloxía galega, onde seguen vivindo unha vida paralela á dos humanos, por iso os irlandeses non deixan que o gando paza neles e o goberno fai pasar as estradas por outro lado.
A tradición oral afirma que nestes lugares atópanse vivindo as fadas ou que son tumbas de heroes e reis famosos sendo considerados tamén un lugar sagrado e mesmo de paso ao Outro Mundo que se abren o día de Samain. Trala invasión dos netos de Breogán (considerados os actuais celtas goidélicos) aos Tuatha no lles quedou mais remedio que refuxiarse nos sídhe, por toda Irlanda circulan historias sobre Knocks (do irlandés Cnoc, outeiro oco) en cuxo interior viven extensas comunidades feéricas gobernadas por un rei ou raíña, algúns dos Sidhe teñen incluso nome propio. Entre os sídhe mais coñecidos de Irlanda atópanse:
Liadh Ní Riada
Liadh Ní Riada, nada en Dublín o 28 de novembro de 1966 é unha política irlandesa que serve como eurodeputada de Irlanda dende 2014. É membro do Sinn Féin, parte do grupo político Esquerda Unitaria Europea/Esquerda Nórdica Verde no Parlamento Europeo. Foi elixida polo Sinn Féin para participar nas eleccións presidenciais do 26 de outubro de 2018.
Traxectoria
Ní Riada naceu en Dublín e medrou en Cork Occidental. Ní Riada é filla do compositor Seán Ó Riada, quen morreu cando tiña catro anos. A súa nai morreu cando tiña 10. Reside en Ballyvourney no gaeltacht Muskerry do condado de Cork, co seu segundo marido, Nicky Forde, e tres fillas. Casara con Fiachra Ó hAodha durante 10 meses até a súa morte en 1997. É falante nativa de lingua irlandesa.
Porto do Río
O topónimo Porto do Río pode referirse a:
Meritxell Mateu
Meritxell Mateu i Pi, nada o 19 de xaneiro de 1966, é unha política andorrana. Foi Ministra de Asuntos Exteriores do Principado de Andorra e posteriormente Conselleira Xeral até outubro de 2016.
Foi membro da Asemblea Parlamentaria do Consello de Europa desde 2011 a 2016.
Picafollas ibérico
O picafollas ibérico (Phylloscopus ibericus) é unha especie de ave paseriforme da familia Phylloscopidae (antes os picafollas estaban dentro de Sylviidae) que habita na península Ibérica e África. En Galicia é común e nidificante, presente principalmente en verán. É un paxaro de pequeno tamaño, coas partes superiores do corpo de tons verdosos e as inferiores e a face amarieladas. Ten unha aparencia moi similar ao picafollas europeo ou común, pero de cores máis vivos. A súa alimentación é principalmente insectívora.
Taxonomía
Os estudos taxonómicos parecen indicar que os picafollas ibéricos son a liñaxe máis antiga entre os picafollas, que se separou dos picafollas europeos hai dous millóns de anos, ao quedaren illados os picafollas ibéricos na Península durante as glaciacións do Plistoceno, e que os picafollas europeos regresaron á península Ibérica durante o período interglaciar.
Subespecies
No picafollas ibérico diferéncianse dúas subespecies:
Descrición
miniatura|A plumaxe das súas partes superiores é verde oliváceo e o das inferiores amarelentas. Trátase dun paxaro de pequeno tamaño, que mide de 10 a 11 cm e pesa de 7 a 8,25 g. As partes superiores do seu corpo son de tons verdosos, mentres que a súa face e as partes inferiores son amarelentas. Aínda que a súa aparencia é moi similar á dos picafollas europeos ou comúns (P. collybita) teñen cores máis vivas, o verde da mitra e os ombreiros é máis intenso e a súa cara e gorxa son dun amarelo máis intenso. Presenta liña ocular e brida tamén oliváceas. Ten as ás co extremo máis agudo que as do picafollas europeo e a súa cola algo máis longa. As patas adoitan ser de cor marrón. Ambos os sexos teñen un aspecto similar e é difícil distinguilos a simple vista.
Esta especie difire notablemente de P. collybita nos seus cantos e chamadas.
Distribución e hábitat
Aínda que as poboacións do sur poidan dispersarse a distancias curtas, a maioría dos picafollas ibéricos son aves migratorias de longa distancia, que atravesan o deserto do Sáhara para dirixirse aos seus carteis invernais en África occidental, distribuíndose desde o Senegal polo sur de Malí, Burkina Faso e o norte de Ghana.
O picafollas ibérico prefire os hábitats montañosos e premontañosos, con bosques abertos, bosques de ribeira ou sotobosques.
Reprodución
A época de cría empeza entre febreiro e marzo e dura ata setembro. Poñen de catro a sete ovos que incuban durante trece a quince días.
Hibridación
Existe unha pequena zona, duns 20 km de ancho, nos Pireneos occidentais onde as áreas de cría desta especie e o picarfollas común solapan e prodúcese hibridación entre ambas,  case sempre entre machos de P. ibericus e femias de P. c. collybita. Os híbridos aparentemente mostran unha eficacia biolóxica moi reducida; as femias híbridas parecen ser estériles, en consonancia coa regra de Haldane.
O Rego Cavado, Montouto, Abadín
O Rego Cavado é un lugar da parroquia de Montouto no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2015 tiña dous habitantes (dous homes), os mesmos ca en 2011.
Array of Low Energy X-ray Imaging Sensors
Características
ALEXIS adicouse á observación do ceo en raios X suaves mediante seis telescopios funcionando por parellas. A súa misión consistía en facer unha exploración do fondo de raios X suaves de todo o ceo, observar fontes coñecidas brillantes no ultravioleta extremo, buscar eventos transitorios en raios X e estudar as erupcións estelares.
Ademais levaba a bordo un experimento (denominado Blackbeard) que consistía nun receptor de VHF de alta velocidade que foi usado para estudar o efecto dos raios e dos impulsos electromagnéticos das explosións nucleares na transmisión a través da ionosfera.
Foi lanzado mediante un foguete Pegasus desde un avión B-52, pero durante o lanzamento quedou danado un dos paneis solares. Aínda que o lanzamento puxo en órbita o satélite, non se conseguiu contactar con el e recuperar o control ata tres meses despois do lanzamento.
A alimentación eléctrica era proporcionado por catro paneis solares que alimentaban catro baterías de níquel-cadmio e producindo unha potencia de ata 50 vatios. O ordenador de a bordo usaba procesadores 8086C redundantes e tiña un sistema de almacenamento en estado sólido cunha capacidade de 100 Mbytes. O sistema de comunicacións usaba a banda S, cunha taxa de descarga de 750 kbps e unha taxa de subida de 9,6 kbps. O satélite apuntaba na dirección antisolar e estabilízase mediante xiro a unha velocidade de 2 revolucións por minuto. A precisión do apuntado, usando sensores solares e de limbo, chegaba a 0,1 graos. O control de actitude conseguíase mediante o par producido por bobinas magnéticas.
O Salgueiro, Montouto, Abadín
O Salgueiro é un lugar da parroquia de Montouto no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá. Tiña 8 habitantes en 2015 (4 homes e 4 mulleres) segundo datos do IGE. Iso supón un aumento da poboación respecto a 2011 cando tiña 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
A Regueira, Fontecarmoa, Vilagarcía de Arousa
A Regueira é un lugar da parroquia de Fontecarmoa no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Eu son
O libro, publicado en 1973, contiña transcricións de distintas conversas entre Nisargadatta Maharaj e diversos visitantes que acudían á súa humilde residencia en Mumbai na procura de consello espiritual.
A publicación do libro atraeu innumerables visitantes, tanto indios coma estranxeiros, ao fogar do mestre que foi considerado, dende entón, un referente da vida espiritual india tanto dentro coma fóra do seu país.
No ano 1999, a versión en inglés, I Am That contaba xa con dezasete reedicións. Foi traducido ao galego por Iván Sende e publicado en 2012 por Axóuxere Editora.
Elaboración
As primeiras edicións constaban de dous volumes, e foi a editorial Chetana a encargada da publicación. Aínda que é Sudhaker S. Dikshit quen figura coma editor é probable que a maior parte deste traballo recaese en mans de Maurice Frydman
Estrutura do libro
I Am That conta con 101 capítulos ou seccións que se corresponden con cadansúa conversa. Aínda que moitas conversas están centradas nunha temática concreta, abundan as que tratan varios temas, sempre en relación coa busca espiritual. A extensión das mesmas varia entre dúas páxinas as máis curtas e seis ou sete as máis extensas superando as 500 páxinas de texto. Contén así mesmo varias notas tanto do editor coma do tradutor ao comezo do libro e, nas últimas edicións, incluíuse o apéndice "Nisarga Yoga", escrito por Maurice Frydman, que é un breve resumo das ensinanzas de Nisargadatta Maharaj, e outro apéndice sobre o Navnath Sampradaya, a liñaxe relixiosa á que pertencía Nisargadatta.
Título do libro e temática
O título do libro "Eu son", fai clara referencia aos Mahāvākyas ou "grandes frases" dos Upanishads, os textos fundacionais dos Vedas, especialmente ao Tat Tvam Asi, literalmente "Ti es aquilo", (Tat = "presenza, divindade", Tvam = "ti", Asi = "es"), que ven a dicir: ti es o divino.
As ensinanzas de Nisargadatta están fortemente arraigadas no Advaita Vedanta, cuxo tema central apunta á identidade da alma individual, Atman, coa realidade última, o Brahman.
En moitas das conversas Nisargadatta demostra unha submisión completa cara o seu mestre ("Guru"), Sri Siddharameshwar Maharaj, ao que se refire decote, e aconsella o camiño da devoción (Bhakti Yoga), a moitos dos seus visitantes, xa que considera que o camiño do coñecemento (Jnana Yoga), non é axeitado para todo o mundo. Tamén aconsella en varias ocasións ao longo do libro o Ioga da acción (Karma Yoga), a varios dos seus interlocutores.
A identificación co corpo
Segundo Nisargadatta e outros mestres Advaita un dos maiores obstáculos para a realización é a identificación co corpo: “En canto abandones a identificación co corpo serás sempre o Ser, ou Atman, unicamente. Para isto non se require ningún esforzo. Só tes que decatarte de que non es o corpo”.
Meditar na sensación "eu son"
Un dos métodos para desfacerse desta identificción co corpo é centrarse na fonte da que xorde a conciencia, a sensación "eu son", que non é nin o corpo, nin os pensamentos, nin nada observable. De acordo co sabio de Mumbai todo acontece porque “eu son” e, mesmo se dubidas deste feito, ten que haber alguén aí para dubidar. “Si, a sadhana (práctica espiritual) consiste en lembrar a pura esencia dun mesmo, o feito de non ser nada en particular”.
A entrega
“Vacíate”, “réndete” ou “abandona todo” é, decote, o consello dado aos seus visitantes: "Calquera que sexa o teu camiño, este remata na entrega total á verdade".
Coñecemento conceptual
O apego ao coñecemento puramente conceptual tamén pode ser un problema para o estudante. Segundo David Godman en ocasións Nisargadatta “pechaba seu puño, batía con el no chan e berraba ‘Kalpana! Kalpana!’ que signfica ‘Concepto! Concepto!’ E esa era a única resposta que os estudantes tiña ás veces. Maharaj non tiña ningún interese en enredar cos conceptos que os seus visitantes traian; a súa intención era que os abandonasen, non que os discutisen”.
O esforzo
Ao longo do libro o mestre insiste en ser serio (earnest), ser dilixentes e coidadosos no traballo ata acadar o obxectivo final, a liberación ou Moksha; “A seriedade é o indicativo da madurez”. “Podes escoller o camiño que mellor se adapte a ti; a túa seriedade determinará a velocidade do teu progreso”.
Lee Pace
Lee Grinner Pace, nado o 25 de marzo de 1979 en Chickasha, Oklahoma, é un actor estadounidense de cinema e televisión.
Augustin Louis Cauchy
Augustin Louis Cauchy, nado en París o 21 de agosto de 1789 e finado en Sceaux o 23 de maio de 1857, foi un matemático francés.
Pioneiro na análise matemática e a teoría de grupos de permutacións, contribuíu amplamente ao seu desenvolvemento. Tamén investigou a converxencia e a diverxencia das series infinitas, ecuacións diferenciais, determinantes, probabilidade e física matemática.
Biografía
Cauchy empezou a educarse a unha idade temperá co seu paie Louis François Cauchy (1760-1848), quen ocupou varios postos públicos menores e era amigo de Joseph-Louis de Lagrange e Pierre Simon Laplace.
Estudou en l'École Polytechnique de París, obtendo o seu título en enxeñaría. Polo seu rendimento académico brillante, foi contratado como enxeñeiro militar en 1812 para contribuír ao gran plan de Napoleón para transformar o porto de Cherbourg no máis importante de Francia e Inglaterra. Porén, a súa mala saúde obrigouno a abandonar este proxecto. Comenzou a dedicarse á investigación científica intensiva e á publicación de varias obras importantes en rápida sucesión. A principal conclusión deste período foi a demostración do teorema do número poligonal de Fermat, ao que se dedicaran sen éxito ilustres matemáticos contemporáneos como Gauss. Foi nomeado profesor de mecánica na École Polytechnique en 1816e foi promovido a membro da Academia Francesa das Ciencias, no lugar de Gaspard Monge, que foi expulsado por razóns políticas.
En 1830, viuse na necesidade de seguir sendo fiel ao xuramento ante o rei Carlos X, polo que tivo que abandonar todos os seus cargos académicos e marchar ao exilio. Desde París, trasladouse a Turín, onde deu clases na universidade, e logo a Praga, por petición de Carlos X, como titor do Conde de Chambord. Regresou a París en 1838, pero non puido atopar un lugar na Sorbona ata 1848, cando foi nomeado profesor de Astronomía.
Faleceu o 23 de maio de 1857 en Sceaux, só, abandonado pola súa familia e amigos. No seu leito de morte arrepentiríase do que el consideraba como o seu único erro na vida, non ter dedicado máis tiempo ás matemáticas: "Non imaxino unha vida máis chea ca unha vida dedicada ás matemáticas" exclamou semanas antes de morrer.
Obra
miniatura|Leçons sur le calcul différentiel, 1829
Cauchy precisa os conceptos de función, de límite e de continuidade na forma actual ou case actual, tomando o concepto de límite como punto de partida da análise e eliminando da idea de función toda referencia a unha expresión formal, alxébrica ou non, para fundala sobre a noción de correspondencia. Os conceptos aritméticos outorgan agora rigor aos fundamentos da análise, ata entón apoiados nunha intuición xeométrica que quedará eliminada, en especial cando máis tarde sofre un duro golpe ao demostrarse que hai funcións continuas sen derivadas, é dicir: curvas sen tanxente. Cauchy consideraba que as funcións en 3 dimensións que eran derivables eran continuas, non obstante descubriuse que era necesaria unha condición de diferenciabilidade para asegurar a continuidade.
Río Newry
O río Newry (en irlandés An Rí) é un río que transcorre a carón da cidade de Newry e que desemboca en Carlingford Lough, no Mar de Irlanda.
Cafeína
A cafeína é un composto alcaloide (do grupo das xantinas) que actúa como estimulante nos humanos. A cafeína é o mesmo composto químico que a guaranina (chamada así polo guaraná), a mateína (polo mate) e a teofilina (polo té). Orixinalmente se pensaba que estas substancias tiñan diferenzas químicas, pero despois descubriuse que son idénticas.
Características
A cafeína encóntrase principalmente nos froitos da planta do café, na planta de té, na herba mate e nas bagas de guaraná. En pequenas cantidades pódese atopar no cacao e na noz de cola. En xeral, a cafeína encóntrase nas sementes, follas, e froitos de máis de 60 plantas, nas que actúa como un pesticida natural que mata certas clases de insectos cando se alimentan desta.
É un estimulante do sistema nervioso central, polo que pode combater a somnolencia e restaurar o nivel de alerta. As bebidas que conteñen cafeína, como o café, té, refrescos de cola e bebidas enerxéticas, teñen unha gran popularidade: a cafeína é a substancia psicoactiva máis amplamente consumida no mundo. En Norteamérica, o 90% dos adultos consome cafeína tódolos días.
Efectos
A cafeína inhibe a fosfodiesterase, que é responsable da desactivación da AMPc (AMP cíclico). O crecemento da taxa de AMPc intracelular amplifica as accións do «segundo mensaxeiro», o que o fai responsable das principais consecuencias farmacolóxicas da cafeína. A cafeína produce vasoconstrición e causa efectos a nivel dos sistemas cardiovascular,aparato respiratorio e gastrointestinal. Adicionalmente, actúa a nivel dos músculos esqueléticos, do fluxo sanguíneo renal, a glicoxenólise da lipólise.
Nalgunhas persoas os síntomas aparecen consumindo cantidades moi pequenas, como 250 mg por día. Máis alá dun gramo ao día pode producir contraccións musculares involuntarias, desvaríos, arritmia cardíaca e axitación psicomotriz. Os síntomas da intoxicación con cafeína son similares aos do pánico e da ansiedade xeneralizada. A LD50 (dose letal 50) estimada da cafeína é de 10 g, que equivalen a unha media de 51 cuncas de café.
Engo
O engo ou sabugueiriño, (Sambucus ebulus) é unha especie herbácea das caprifoliáceas, nativas do sur e centro da Europa e do suroeste de Asia, semellante ao sabugueiro (co que comparte xénero: Sambucus) mais coas follas máis estreitas e longas que despiden un cheiro fétido. Aparece en Galiza onde tamén se coñece polo nomes de irgo, nabo naveao ou sabuguiño.
Descrición
Medra até os 2 m de altura, con talos erectos, usualmente simples, que xorden de rizoma reptante. As follas son opostas, con estípulas, de 5-16 x 1-4,5 cm e formadas por 5-13 folíolos de beiras serradas. Florece en maio-agosto, cando o talo remata nunha inflorescencia corimbosa, de flores brancas ou rosaceas, de 5–16 cm de diámetro. Froito en baga negra.
Etimoloxía
Engo e irgo son verbas cognatas do castelán yezgo, asturiano yeldu, dunha variante *educu do galo edocos. O nome sabugueiriño é o máis normativo.
Coroza
miniatura|[[Francisco Fernández del Riego vestido cunha caroza.]] Unha coroza, caroza é unha peza de vestir galega feita de xuncos empregada en épocas de choiva para resgardarse dela. Completábase cunhas polainas do mesmo material.
Está confeccionada en tres partes, unha exterior que cobre os ombreiros e chega até a cintura, e dúas interiores que comezan dende os ombreiros e que chegan até os pés. Na parte inferior das pernas póñense as polainas e para os pés unhas botas de coiro con sola de madeira. Pode levar un capelo, unha carapucha feita en capas do mesmo material para cubrir a cabeza.
Esta peza de vestir foi caendo en desuso, e o 6 de marzo de 2018, morreu en Castro, Carballedo, Alejandro Regal Regal, o último fabricante de corozas da comarca de Chantada e, poida que o último de Galicia. Alejandro tiña 88 anos e era un dos últimos artesáns que sabían como elaborar este traxe.
Diapositiva
miniatura|dereita|diapositiva Unha diapositiva é unha fotografía que rexistra a luz directamente en positivo, isto é sen inversión de valores, sobre soporte transparente. A diapositiva proxectase por medio dun proxector de diapositivas nunha pantalla.
O sexto sentido
O sexto sentido (en The Sixth Sense) é un filme de terror estadounidense escrito e dirixido por M. Night Shyamalan que foi estreado no 1999. O filme conta a historia de Cole Sear (Haley Joel Osment), un neno que é quen de ver e falar cos mortos, e o seu psicólogo (Bruce Willis), que trata de axudalo. O filme afirmou a Shyamalan como guionista e director, e introduciu ó público ó seu particular cine, que se caracteriza polos seus finais sorprendentes.
Dende o momento da súa estrea, foi aclamado pola crítica, que fixo especial fincapé nas actuacións (especialmente de Osment e Willis), a súa atmosfera, e o seu sorprendente final. O filme foi o segundo en recadación de 1999 (detrás de Star Wars Episode I: The Phantom Menace), conseguindo 293 millóns nos Estados Unidos e 379 millóns internacionalmente. Foi nomeado a 6 Premios Óscar, incluíndo a categoría de mellor filme.
Sinopse
miniatura|dereita|Bruce Willis (cantando) é o protagonista
Galardóns
A película foi nomeada a varios Premios da Academia, incluíndo mellor actor secundario (Haley Joel Osment), Óscar á mellor actriz secundaria (Toni Collette) e Óscar ó mellor director (M. Night Shyamalan).
Corpus lingüístico
Un corpus lingüístico é un conxunto, normalmente moi amplo, de exemplos reais de uso dunha lingua. Estes exemplos poden ser textos (tipicamente), ou mostras orais (normalmente transcritas).
Chámaselle lingüística de corpus á subdisciplina da lingüística que estuda a lingua a través destas mostras. Este tipo de aproximación choca co enfoque chomskiano que tende a estudar a lingua a través da intuición lingüística do falante.
Esta subdisciplina, dado o volume de datos que se manexa, normalmente asóciase coa lingüística computacional.
Esta disciplina iniciouse en 1967 cando Henry Kucera e Nelson Francis publicaron o clásico Computational Analysis of Present-Day American English, baseándose no corpus Brown, unha compilación de inglés americano de aproximadamente un millón de palabras seleccionadas dunha ampla variedade de fontes.
Abelle, Rubiáns, Vilagarcía de Arousa
Abelle é un lugar da parroquia de Rubiáns no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés. Segundo o IGE, en 2016 tiña 127 habitantes (68 mulleres e 59 homes), 8 menos que en 2010 e 15 menos que en 2005.
Metilxantina
As metilxantinas son un grupo de alcaloides estimulantes do sistema nervioso central (SNC), como a teofilina (no té), a teobromina (no chocolate), a cafeína (no café) e a guaranina (na guaraná).
As metilxantinas comparten algunhas accións farmacolóxicas de interese terapeútico, tales como a relaxación do músculo liso (bronquios principalmente) e a capacidade estimulante do SNC así como do músculo cardíaco. Sobre os riles teñen un efecto diurético.
Son infrecuentes as intoxicacións letais pola inxestión de cafeína. Ó redor da metade da poboación de todo o mundo consome estes alcaloides diariamente.
Fútbol nos Xogos Olímpicos
miniatura|Logo olímpico do fútbol. O fútbol é un deporte de competición dos Xogos Olímpicos de Verán que, na súa versión masculina, estivo presente en tódalas edicións da historia agás en 1896 e 1932. A proba de fútbol feminino foi engadida dentro do programa oficial dos Xogos por vez primeira en Xogos Olímpicos de 1996.
A Serra, Montouto, Abadín
A Serra é un lugar da parroquia de Montouto no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá. Tiña 4 habitantes en 2015 (3 homes e 1 muller) segundo datos do IGE, os mesmos habitantes que en 2011 (3 homes e 1 muller).
Cervo sika
O cervo sika (Cervus nippon) é un mamífero pertencente á familia dos cérvidos.
Características
É un cervo máis pequeno có cervo común. A súa lonxitude máxima está no metro e medio, namentres que o seu peso oscila entre os 60 e os 130 kg. O pelame é pardo avermellado con pintas brancas no verán. No inverno é máis agrisado. Os seus cornos son máis pequenos e con menos ramificacións cos do cervo común.
Distribución
Presente na China, no Xapón e por toda Oceanía. Moi presente no oeste de Europa, cruzándose con frecuencia co cervo común, dando lugar a individuos mestizos ou híbridos.
Passer
O xénero Passer é un dos máis estendidos e coñecidos entre os das aves da orde dos paseriformes (Passerifomes), ós que lles dá o nome.
A palabra latina Passer é tamén a orixe do termo galego "paxaro" co que se coñecen, en xeral, todas as aves de pequeno tamaño. O nome común galego para os membros do xénero Passer (e outros afíns) é o de pardal contra ao sur e gorrión no resto.
Aínda que orixinarias das zonas despexadas das rexións temperado cálidas de África, o Mediterráneo e o sur de Asia, moitas das súas especies convertéronse en animais tipicamente urbanos, colonizando gran parte das zonas habitadas do mundo. A especie máis común, Passer domesticus, é practicamente cosmopolita; crese que este pardal foi a primeira ave que colonizou o medio urbano en Mesopotamia, desde onde se expandiu á mesma velocidade que a do establecemento de novas cidades. Este proceso fíxose na maioría dos casos de forma allea á vontade humana, pero en tempos recentes introducíronse exemplares de forma deliberada nalgunhas zonas da África subsahariana, América e Australia.
Características
Trátase de aves de pequeno tamaño, de entre 10 e 20 cm de envergadura, gregarios, de coloracións de tons apagados (xeralmente pardos ou grises), que poden estar acompañados por manchas de cor negra, branca ou amarela. Moi afectos a vivir a expensas do ser humano, practicamente é posíbel encontralos en calquera parte do mundo, sempre próximos ao ser humano.
A súa alimentación é fundamentalmente granívora, aínda que tamén consomen insectos e outros pequenos invertebrados, especialmente durante a época de cría, en primavera. Nas áreas urbanas devoran as migallas e outros pequenos restos de comida abandonados polos viandantes.
Debido á súa proximidade ao ser humano, esta pequena ave encóntrase protexida de depredadores, coas excepción dos gatos domésticos e algunhas aves de presa de pouco talle.
Os machos son máis grandes e robustos que as femias, e están dotados dunha plumaxe cun apincarado máis elaborado; por exemplo, estes caracterízanse por teren a barbela e o bico escuro, mentres que as femias carecen da guedella negra e son máis agrisadas.
Especies
240px|thumb|[[Passer montanus.]] 240px|thumb|[[Passer hispaniolensis.]]
A continuación relaciónanse as especies recoñecidas polo Handbook of the Birds of the World, excepto o pardal de Abd al Kuri, cuxa separación do pardal da Socotora foi recoñecida pola BirdLife International en 2010. Ademais destas especies viventes, coñécense algúns fósiles cuestionábeis do mioceno temperán, e a especie fósil do plistoceno medio Passer predomesticus.
A Cidá, O Irixo
Santa Mariña da Cidá é unha parroquia do concello do Irixo na comarca do Carballiño, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 70 habitantes, deles 33 eran homes e 37 eran mulleres, o que supón unha diminución de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
Patrimonio
A igrexa parroquial é de finais do século XVIII, se ben foi modificada en reformas posteriores. A nave ten tres corpos separados por arcos de medio punto. A capela maior ten dous arcos laterais, antigamente capelas de seu. 0 arco da dereita abriuse para dar paso á sancristía en 1843, sendo párroco Antonio Lence. A fachada é lisa, con espadanas de dous ocos para campás. Ten unha porta no lado sur e unha ventá circular con motivos decorativos na base. O altar foi feito en 1967, adaptado á nova liturxia tralo Concilio Vaticano II.
O retablo maior ten trazos manieristas do século XVI nas pezas e a organización do ático, de estilo rococó (século XVIII) no corpo e predominio neoclásico (finais do XVIII e comezos do XIX) nas columnas. Ten imaxes de Cristo crucificado e de Santa Mariña do século XVIII. O retablo colateral esquerdo é neoclásico, coas imaxes de San Roque, a Virxe do Carme e Santo Antón. Hai unha pequena talla de pedra en vulto redondo representando unha muller sentada, coñecida como A Dama da Cidá, de finais do século XIX ou comezos do XX.
Hai un copón do século XVI, unha custodia tipo sol de prata do século XVIII, e varios cálices de prata lisos dos séculos XVIII e XIX.
No adro hai varios panteóns en pedra. Nun deles repousan os restos de Emilio Duro Peña, que foi arquiveiro da Catedral de Ourense. Xunto á igrexa hai un cruceiro, de comezos do século XX, con labra acanalada no fuste.
No lugar de Orros hai unha ermida adicada á Nosa Señora de Lourdes, do século XX.
Abelán, Crecente, Crecente
Abelán é un lugar da parroquia de Crecente no concello pontevedrés de Crecente na comarca da Paradanta. Segundo o INE en 2010 tiña 21 habitantes (11 homes e 10 mulleres). Este lugar dista da capital do concello 0,5 quilómetros.
O topónimo Abelán é un fitónimo referido á abelá, o froito da abeleira.
Anatom
Anatom (comunmente Aneityum, e algunhas veces tamén Kéamu) é a illa máis meridional de Vanuatu. Está na provincia de Tafea.
Xeografía
A entidade de poboación máis grande é Anelcauhat, no lado sur. A illa ten 159´2 km² de superficie. Elévase a unha altura de 852 metros no monte Inrerow Atamein.
Anatom é a illa máis meridional de Vanuatu (sen contar Illas Matthew e Hunter, que se disputa con Nova Caledonia, pero considerada polo pobo de Anatom illa parte do seu territorio).
Émile Zola
250px|miniatura|Émile Zola Émile Zola, nado en París o 2 de abril de 1840 e finado o 29 de setembro de 1902, foi un novelista francés, principal representante do naturalismo, é un dos novelistas franceses máis populares, o máis publicado, traducido e comentado sobre o mundo. Este escribiu numerosas obras que foron adaptadas ao cine e á televisión.
A súa vida e obra foron obxecto de moitos estudos históricos. Na literatura, é coñecido por Les Rougon-Macquart, mural romántico en vinte volumes que representan a sociedade francesa durante o Segundo Imperio e que retrata a traxectoria da familia Rougon-Macquart, a través das súas diversas xeracións e cada unha das cales representa unha era particular e a xeración é obxecto dunha novela.
Traxectoria
Fillo dun enxeñeiro italiano, pasou a infancia en Aix-en-Provence ata que regresou á capital de Francia ós 18 anos. Fracasou nos estudos e entrou a traballa na librería Hachette como dependente. Nesa época publicou os seus primeiros artigos en varios diarios.
Relacionouse con personalidades coma Gustave Flaubert e Alphonse Daudet e está considerado o líder dos naturalistas. A súa participación na revisión do caso Dreyfus, ao final da súa vida, custoulle o exilio. As campañas de odio antisemita incitan a Émile Zola a favorecer aos xudeus. O seu primeiro artigo publicouse o próximo día en Le Figaro, seguido de "Le Syndicat" o 1 de decembro e "Procès-verbal" o 5 de decembro. Conclúe coa frase profética, que permaneceu famosa: "A verdade está en movemento e nada vai detela". O verdadeiro traidor no lugar de Alfred Dreyfus, o comandante Walsin Esterhazy, é denunciado e xulgado por un tribunal marcial en París o 10 de xaneiro de 1898. É absolto o día seguinte. Despois da condena dun inocente, é a absolución do culpable, o que trae a Zola á reacción. Esta era extremadamente enérxica o que o levou a escribir o artigo "J'accuse...!" no xornal L'Aurore.
Vilasusá, Requeixo, Chantada
Vilasusá é un lugar na parroquia de Requeixo, do concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 7 habitantes segundo datos do INE e do IGE deles 3 eran homes e 4 eran mulleres.
San Lois, Ardaña, Carballo
San Lois é un lugar da parroquia de Ardaña no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 68 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 39 homes e 29 mulleres.
Anfetamina
A anfetamina ou d, l-anfetamina é unha droga que se considera un axente adrenérxico sintético, potente estimulante do sistema nervioso central. A dexanfetamina (dextro-anfetamina), xorde da separación do composto racémico (d, l-anfetamina) nas súas dúas configuracións ópticas posibles, e a extracción daquela que corresponda ó isómero óptico dextroxiro.
A expresión  anfetaminas (forma plural da anterior) ten dúas acepcións posibles. A máis restrinxida, refírese á tríade formada polas substancias: anfetamina, dexanfetamina e metanfetamina. A outra connotación, aínda máis xeral alude tamén aos estimulantes tipo-anfetamina (ATS: acrónimo inglés de Amphetamine-Type Stimulants). Os ATS son a familia farmacolóxica integrada por compostos con estrutura química análoga ou derivada da molécula de anfetamina, con propiedades clínicas semellantes, e con grao de actividade farmacolóxica (potencia) comparable. Esta acepción é máis frecuente, e é a que imos empregar neste artigo (a non ser que se indique o contrario). Habilita para incluír tamén no grupo das anfetaminas a estimulantes como o metilfenidato (análogo estrutural) e o dexmetilfenidato; e a derivados químicos con propiedades entactóxenas, como o MDMA; e anorexíxenas, como o fenproporex, o dietilpropión (anfepramona), a afentermina, a benzfetamina, a fendimetrazina, sendo estas últimas as de menor potencia relativa.
Orixe
L. Edelano sintetizou por primeira vez as anfetaminas en 1887. Pero ata 1920, querendo atopar un substituto sintético da efedrina, foi cando Gordon Alles descubriu que o composto orixinal de Edeleano, sulfato de anfetamina e o seu dextroisómero, aínda máis activo, o sulfato dextroanfetamínico, posuían a capacidade de estimular o sistema nervioso central. En 1931 comezaron a estudala en laboratorios farmacéuticos dos Estados Unidos e cinco anos despois, durante a Lei seca, Smith Kline & French, a empresa farmacéutica que adquiriu as patentes de Alles, a introduciu na práctica médica baixo o nome comercial de Benzedrina®. Case deseguido salíu ao mercado o seu isómero máis activo, a dextroanfetamina comercializada como Dexedrina®. Despois da súa inclusión nas listas de Substancias Controladas, ambos tipos de anfetamina apareceron no mercado negro norteamericano baixo apelativos vencellados cos seus efectos subxectivos tales como speed (velocidade) e uppers (activadores).
A denominación de anfetamina deriva de amina e esta a súa vez provén da palabra amoníaco. A anfetamina C9H13N, significa a(lfa) m(etil) f(enil) et(il) amina.
Identificación
Tanto no mercado legal como no ilícito expéndense en solucións inxectables incoloras ou amareladas, en forma de po branco ou en tabletas e cápsulas de 10 a 15 mg. Strasenburg a ofrecía como Bifetamina T®, Smith Kline & French cos nomes de Benzedrina®, Dexedrina® e Dexamil® que é unha combinación de dextroamfetamina e amobarbital. En México, Rey-Mol ofreceu anfetamina como Obocel Complex®, e Warner Chilcott e Medix comercializaron dextroanfetamina como Lucofen® e Redotex® respectivamente. A nivel internacional, Abbot Laboratories, vendía hidrocloruro de anfetamina baixo o nome comercial de Mezedrina® ata antes do seu control internacional, hoxe se atopa nalgúns países baixo o nome de Desoxin® e Desbutal® cando se encontra combinado con pentobarbital sódico.
750px|Synthesis
Formas de adulteración
Adquiridas en establecementos farmacéuticos atópanse puras, no mercado negro poden estar adulteradas con efedrina, cafeína ou fenilpropanolamina, acompañadas de talco, xiz etc. a Súa aplicación intravenosa e case un suicidio tendo isto en conta.
Mecanismo de acción e formas de emprego
Aínda que o máis común e a súa administración oral ou nasal, a anfetamina tamén pode ser inxectada por vía intravenosa. Se foi inxerida oralmente os seus efectos comezan arredor dos 30 minutos e poden prolongarse ata 10 horas; se foi inhalada ou inxectada os efectos son practicamente inmediatos aínda que duran menos.
Esta droga absórbese ben a través do tacto gastrointestinal e se distribúe rapidamente por todos os tecidos e líquidos orgánicos acadando altas concentracións no cerebro e o líquido cefalorraquídeo. Ao tratarse dunha amina simpaticomimética actúa como agonista nos receptores de adrenalina e noradrenalina inhibindo a súa recaptura e provocando un efecto prolongado de estimulación no SNC. Afecta o hipotálamo, sitio onde se localizan os centros reguladores da fame e a saciedade ocasionando falta de apetito, e pénsase que interactúa tamén cos transportadores responsables da captación de dopamina e 5-HT.
Usos terapéuticos
No 1936 a anfetamina ofrecíase para manter despertos ós pacientes tratados con sedantes, máis adiante recomendouse contra o catarro e conxestións nasais, contra o mareo e contra a depresión. No 1970 Smith Kline e French asegura que «o efecto estimulante da Dexedrina axuda a recuperar o optimismo e a agudeza mental inducindo unha sensación de enerxía e benestar, e normaliza o interese, capacidade e actividade para o traballo.». Na actualidade utilizase baixo control médico para tratar os rarísimos casos de narcolepsia (ataques intermitentes de sono profundo), trastorno do déficit de atención con hiperactividade (TDAH), depresión mental e obesidade patolóxica.
Dosificación
As doses leves de sulfato de anfetamina e dextroanfetamina van de 10 a 30 mg; as medias de 40 a 60 mg; e as altas de 70 a 90 mg. Doses maiores os 100 mg en suxeitos sen tolerancia poderían resultar fatais.
Efectos psicolóxicos e fisiolóxicos
Os seus efectos subxectivos son parecidos aos da cocaína, aínda que moitos coñecedores sinalan que son máis perceptibles e intensos. Jerome H. Jaffe asegura que en probas de laboratorio, os suxeitos familiarizados coa cocaína non poden distinguir entre os efectos subxectivos de 16 mg de cocaína e os producidos por 10 mg de dextroanfetamina cando ambas se administran por vía intravenosa. Porén, danse conta despois porque a duración dos efectos da cocaína é bastante breve; ten unha vida media de só 50 minutos, mentres que a vida media da anfetamina é de arredor de 10 horas e a da metanfetamina é de cerca de 5 horas.
En xeral, sábese que as anfetaminas aumenta o estado de alerta e a iniciativa, hai falta soñar, diminúe a sensación de fatiga, mellora o ánimo, a confianza e a habilidade para concentrarse. Adoita haber euforia e verborrea. Tamén se incrementa a capacidade física en doses baixas ou medias; as altas poden provocar efectos opostos, depresión mental e fatiga. A partir de probas psicométricas demostrouse que doses baixas de anfetamina aumentan o coeficiente de intelixencia nunha proporción media de oito puntos.
A nivel físico, as doses baixas provocan aumento na actividade espontánea, intranquilidade, axitación, estimulación do centro respiratorio, sequidade bucal, sabor metálico, perda de apetito, aceleración do ritmo cardíaco, elevación da presión sanguínea e dilatación de pupilas. Doses altas poden producir náuseas, sudación, dores de cabeza e visión borrosa. Aceleran e desincronizan o electroencefalograma; aumentan a incidencia de ondas de alta frecuencia e reducen a amplitude e duración das ondas delta que se presentan logo dun período prolongado de insomnio.
O uso prolongado de anfetamina pode ocasionar anorexia, desnutrición, problemas cardíacos e pulmonares, así como serios problemas renais e hepáticos. Tamén se lle atribúe a chamada psicose anfetamínica que conduce á comisión de actos irracionais e de violencia repentina acompañados de paranoia e delirios.
O Abelán, Valeixe, A Cañiza
O Abelán é un lugar da parroquia de Valeixe no concello pontevedrés da Cañiza na comarca da Paradanta. Segundo o INE en 2010 tiña 15 habitantes (5 homes e 10 mulleres). Este lugar dista da capital do concello 7,5 quilómetros.
O topónimo O Abelán é un fitónimo referido á abelá, o froito da abeleira.