cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Panteón de Roma
A montaxe da cúpula
Uns cento cincuenta anos antes da construción desta cúpula, Vitruvio describiu bastante brevemente a técnica de trazado de pisos en forma de bóveda, construíndo sobre arcos montados con viguetas e cubertos con xuncos. Aquí, a luz ou a liña de imposta dos arcos é moi relevante (43 metros), pero sabemos que as basílicas romanas estaban cubertas con armazóns, con trabes de amarre de 25 a 30 m de luz, largura observada nos restos. Polo tanto, pódese aceptar a hipótese proposta por Bourbon, da existencia dun encofrado apoiado por un arco estrutural que se apoia nas cornixas interiores da rotonda.
Eugène Viollet-le-Duc, que estudou a arquitectura antiga, refina estas hipóteses ao describir unha técnica de construción de bóvedas en dúas etapas, observada en varios edificios romanos: montando en ladrillos e morteiro unha primeira capa delgada da bóveda formada por nervios de ladrillo que definen os casetóns interiores sobre un arco de madeira lixeira, e logo, tralo endurecemento desta capa que forma un encofrado sólido e impermeable, procédese á construción do resto da bóveda cos seus arcos de relevo e o seu grosor de formigón. O método así descrito é económico, xa que só precisa dunha flexión bastante leve da madeira para o tempo de construír o primeiro grosor, estando a flexión que soporta a carga completa constituída polo primeiro grosor da bóveda.
Outra solución propúxoa Pierre Gros, quen era partidario de que se pretendeu encher a rotonda de area ou terra, revestir sobre ela, construír a cúpula e, despois, baleirar a rotonda. Esta técnica sinxela está, como a anterior, ao alcance dos canteiros romanos que demostraron co mausoleo de Augusto a súa capacidade para montar e encher de terra un grande edificio cilíndrico.
Personaxes célebres no Panteón
Desde o Renacemento, o Panteón foi usado como tumba. Entre as personalidades que descansan nas exedras transformadas en capelas, están Rafael (1483-1520), segundo os seus derradeiros desexos, os seus alumnos Baldassarre Peruzzi (1481-1536) e Perin del Vaga (1501-1547), despois os pintores Giovanni da Udine (1487-1564), Taddeo Zuccaro (1529-1566) e Annibale Carracci (1560-1609), o arquitecto Jacopo Barozzi da Vignola (1507-1573), o compositor Arcangelo Corelli (1653-1713), o corazón do cardeal Ercole Consalvi (morto en 1824) e dous reis de Italia: Vítor Manuel II (morto en 1878) e Humberto I (morto en 1900), así como a muller deste último, a raíña Margarida de Savoia (morta en 1926).
O corpo do pintor Rafael foi colocado nun sarcófago antigo, no que se pode ler a inscrición do poeta Pietro Bembo (1470-1547): “Aquí xace Rafael, á súa vista a natureza temía ser conquistada; agora que está morto, ela ten medo de morrer”.
Aínda que Italia é unha república desde 1946, os membros voluntarios das organizacións monárquicas ofrecen misas nas tumbas reais do Panteón. Isto provocou, ás veces, protestas dos círculos republicanos, pero como nunca se realiza unha misa en honor de alguén, senón para rezar por el, as autoridades católicas non ven motivos para prohibir estas prácticas. Tamén se teñen producido polémicas polos traslados ao Panteón dos restos de Vítor Manuel III e Humberto II, os derradeiros soberanos italianos, comprometidos polo seu apoio ao fascismo.
O Panteón é hoxe unha igrexa, onde se celebran misas e vodas e, polo tanto, está pechado aos visitantes durante as cerimonias litúrxicas.
Influencia posterior
O Panteón, o modelo mellor conservado da arquitectura monumental romana, tivo unha enorme influencia nos arquitectos europeos e americanos (un exemplo entre moitos, Andrea Palladio), dende o Renacemento ata o século XIX. Moitos salóns públicos, universidades e bibliotecas asumiron a súa composición (un pórtico con frontón e unha cúpula).
Exemplos de edificios famosos influenciados polo Panteón:
A-8
A autovía do Cantábrico (A-8) e autoestrada do Cantábrico (AP-8) é unha vía terrestre de dobre calzada e sentido que se estende ao longo do norte de España paralela á costa do mar Cantábrico que comeza en Bilbao na unión da AP-8 coa AP-68 e remata en Baamonde (provincia de Lugo) onde liga coa A-6. Ten unha lonxitude de 486 quilómetros. Na Rede de Estradas Europeas ten a denominación E-70.
A partir de Bilbao a autoestrada AP-8 pasa a denominarse A-8 (non ten peaxe) e continúa cara a Galicia pasando por Santander, Xixón e Avilés, na rolda de Xixón conecta coa AS-I (autovía Mineira) que comunica con Langreo, Mieres e León. Tamén na circunvalación xixonesa conecta coa AS-II (autovía Industrial) novo eixo de comunicación entre Xixón e Oviedo. Nos arredores de Xixón está o nó de Serín que conecta coa A-66 en dirección Oviedo e León. Fai a circunvalación de Navia e atravesa a ría de Ribadeo pola ponte dos Santos. En Vilalba liga coa autoestrada Vilalba-As Pontes-Ferrol. Termina en Baamonde desembocando na A-6 entre A Coruña e Lugo.
Historia
No ano 2014 produciuse un accidente multitudinario no Alto do Fiouco, a causa da néboa, morrendo unha persoa. Dende entón sofre cortes periódicos na zona.
Russell Lissack
Russell Dean Lissack, nado o 11 de marzo de 1981, é un músico inglés coñecido por ser o principal guitarrista da banda de indie rock Bloc Party. Lissack tamén toca no grupo de música electrónica Pin Me Down; un dúo con Milena Mepris. Recentemente uniuse á banda norteirlandesa Ash como guitarrista de xira.
Monica Roccaforte
Monica Roccaforte, nada en Budapest o 28 de xaneiro de 1978, é unha actriz pornográfica húngara. Acadou sona na súa curta carreira a finais da década de 1990.
Traxectoria
Participou en total en 35 filmes entre 1997 e 2001. Rodou inicialmente para a produtora Private, e acadou sona da man das películas dirixidas polo director italiano Mario Salieri, as cales representan a maior parte da súa filmografía.
O Redondo, Celanova, Celanova
O Redondo é un lugar da parroquia de Celanova no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 14 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 9 mulleres.
Carles Casajuana
Carles Casajuana i Palet, nado en Sant Cugat del Vallès en 1954, é un escritor e diplomático catalán.
Traxectoria
Licenciado en Economía e Dereito pola Universitat de Barcelona, ingresou no corpo diplomático en 1980. Exerceu esta actividade en Bolivia, as Filipinas e na sede das Nacións Unidas en Nova York. Entre 1991 e 1996 traballou para o secretario xeral de Política Exterior do Ministerio de Asuntos Exteriores de España. Posteriormente foi nomeado embaixador de España en Malaisia, Vietnam e Brunei, e entre 2001 e 2004 formou parte do Comité político e de seguridade do Consello da Unión Europea. Dirixiu o Departamento de Política Internacional e Seguridade do gabinete de presidencia español, até o seu nomeamento como embaixador no Reino Unido en agosto de 2008.
Como escritor publicou diversas novelas, algunhas delas traducidas ao castelán e o inglés, e un ensaio sobre Josep Pla e Nietzsche.
Hernani Club de Rugby Elkartea
O Hernani Club de Rugby Elkartea é un club de rugby vasco da localidade guipuscoana de Hernani, que xoga na División de Honra B, a segunda categoría do rugby español.
O campo onde disputa os seus partidos como local é o Landare Toki, e as súas cores son o branco, o verde e o vermello.
==Historia == O Hernani Club de Rugby Elkartea foi fundado en 1965 en Hernani (Guipúscoa). Naceu debido a que un grupo de afeccionados ao rugby da localidade deciden crear este equipo para xogar a este deporte. Dada a xuventude do mesmo, o primeiro equipo do Hernani C.R.E. foi de categoría infantil que xogaba os seus partidos como local nun campo de area compartido co CD Hernani.
Dende 1966 o Hernani C.R.E. participou nas ligas rexionais, grupo Norte naquela época, e na liga de Segunda División, similar á División de Honra B actual, ata acadar o ascenso á División de honra na tempada 1977-78.
Tras varios anos de mellora e crecemento, o club chega a unha década de esplendor, a que comprende os anos dende 1978 a 1987, na que conseguen un subcampionato da Copa da FER, e catro subcampionatos da Liga Española de rugby. Tras estes éxitos, cúmprese un ciclo deportivo e descende de categoría, non só por motivos deportivos, senón tamén polas distintas reestruturacións que sufriu a liga española durante os anos '80 e '90 do século XX.
En 1987 perdeu a categoría e participou na 1ª Nacional, grupo Norte-Levante, xunto a vellos coñecidos. Logo de catro bos anos en 1ª División, a reestruturación de 1991 supuxo que o HCRE perdera a súa categoría nacional e baixara á Liga Vasca, ao perder o partido de promoción contra o RC Irún.
O club pasou 13 tempadas sen competir en categoría estatal, ata que na tempada 2003-04 conseguiu o ascenso á División de Honra B, categoría na que se mantén durante unhas tempadas, conseguindo a clasificación para os Play-Off de ascenso nas tempadas 2006-07 e 2008-09.
Cómpre salientar que o club conseguiu diversos títulos en tódalas categorías inferiores do rugby vasco e estatal ao longo da súa historia.
Na tempada 2010-11 o equipo competiu no Grupo 1 da División de Honra B, acadando a 4ª posición da clasificación final. Ó ano seguinte o club rematou primeiro na táboa do Grupo 1, e loitou co Club Alcobendas Rugby nunha eliminatoria de promoción que rematou coa vitoria vasca, acadando o Hernani o ascenso á máxima categoría do rugby español, na que competirá en 2012-13, 26 anos despois da súa última presenza.
Athol Fugard
Harold Athol Lannigan Fugard, nado en Middleburg en 1932, é un dramaturgo surafricano.
Hernani Club de Rugby Elkartea
Palmarés
''A División de Honra comezou a disputarse en 1970. A División de Honra B existe dende a tempada 1998-99. Anteriormente a Primeira Nacional era a 2ª División do rugby español. A Primeira División Nacional existe dende a tempada 1972-73. Naceu como o 2º nivel do rugby español, e dende a tempada 1998-99 é o 3º''.
Athol Fugard
Traxectoria
Pasou a infancia en Porto Elizabeth, estudou nunha escola católica e comezou estudos na Universidade de Cidade do Cabo, aínda que non rematou e durante un tempo formou parte da tripulación dun navío e viaxou por todo o mundo. Xa en terra estableceuse en Port Elizabeth e en Xohanesburgo traballou nos xulgados ao tempo que dirixía a un grupo de actores negros para os que escribiu a súa primeira obra, No Good Friday, e tomaba partido contra as leis do apartheid e en 1962 apoiou un boicot internacional contra os teatros segregados. En 1992 dirixiu a versión cinematográfica dunha das súas obras, The Road to Mecca
A súa dona Sheila Fugard e a súa filla Lisa Fugard son tamén escritoras.
Alta Carniola
300px|miniatura|Situación da Alta Carniola
Alta Carniola (esloveno: Gorenjska; (alemán) Oberkrain) é unha rexión tradicional de Eslovenia. Forma parte do antigo territorio da corona dos Habsburgo de Carniola (esloveno: Kranjska; (alemán) Krain). A capital tradicional da rexión é Kranj e outros centros urbanos imporantes son Jesenice, Tržič, Škofja Loka, Kamnik, e Domžale.
Véxase tamén
Gorenjska
Antón de Borbón
Antón de Borbón (en Antoine de Bourbon), nado en La Fère o 22 de abril de 1518 e finado en Ruán o 10 de novembro de 1562, foi un príncipe de sangue francés. Ostentou os títulos de duque de Borbón e de Vendôme, como xefe da Casa de Borbón (1537-1562); porén, é máis coñecido por ser rei de Navarra por matrimonio (jure uxoris) xunto á súa esposa, Xoana Albret (1555-1562).
Traxectoria
Naceu en Picardía, sendo o cuarto fillo, e o segundo home de Carlos IV, duque de Borbón e de Vendôme, e doutra princesa de sangue, Francisca de Alençon, da Casa de Valois. Foi o irmán máis vello de Luís de Borbón, príncipe de Condé.
No eido relixioso, a diferenza do seu irmán e da súa propia muller, nunca foi un fervoroso protestante, de feito cambiou varias veces de relixión segundo as conveniencias políticas que estas trouxesen, e cando a súa muller autorizou ós hugonotes a saquear as igrexas de Vendôme, tratou de repudiala e enviala a un convento, tendo esta que fuxir a Bearne. Tivo un romance con Louise de la Béraudière, "la belle Rouet," con quen tivo un fillo, Carlos III de Borbón (1554–1610) que se convertería en arcebispo de Ruán.
Non foi un home estable. A tolemia na casa de Borbón foi común e foi bastante manipulado polos sectores máis católicos e próximos á rexente Catarina de Medici. Como tenente xeneral do Reino, comandou o asedio de Ruán e foi mortalmente ferido o 13 de novembro de 1562. Morreu en Les Andelys, Eure.
Descendencia
Do seu matrimonio naceron 5 fillos:
Fritz Krüger
Fritz Krüger, nado en Sprenberg (Brandeburgo) o 7 de decembro de 1889 e finado en Mendoza (Arxentina) o 17 de agosto de 1974, foi un lingüista alemán que realizou notábeis estudos sobre o galego e outras linguas románicas.
Traxectoria
Nos anos 1920 Krüger viaxou a España, dirixindo os seus estudos para o campo dialectolóxico sobre as linguas románicas do Noroeste da Península Ibérica: galego, portugués e asturiano-leonés e, converténdose nun experto nese complexo interdialectal - utilizando como centro inicial a comarca de Sanabria -, do que recolleu abundantes datos orais, nunha época en que non eran doadas as viaxes por zonas rurais, visitando en moitas ocasións localidades moi illadas en zonas montañosas. O material recompilado permitiulle ir publicando, incluso en anos moi afastados dese períodos, estudos diversos.
Krüger publicou en 1923 a monografía sobre un dialecto astur-leonés, El dialecto de San Ciprián de Sanabria. Foi profesor na Universidade de Hamburgo, onde fundou a revista Volkstum und Kultur der Romanen, que comezou a publicarse a partir de 1928.
O seu método de investigación, dentro da escola Wörter und Sachen (Palabras e cousas), permitiulle ademais unha rica recompilación de datos de etnografía material sobre as mesmas zonas, que lle permitiron estudos comparativos sobre ferramentas paralelas doutras zonas de Europa, e mesmo, ás veces co Norte de África e Oriente Medio.
Relación co nazismo e vida posterior en Suramérica
Catedrático de filoloxía románica da Universidade de Hamburgo de 1923 ata 1945. Estivo entre os intelectuais que asinaron a chamada Confesión dos Profesores Alemáns a Adolf Hitler, que tivo lugar no Alberthalle de Leipzig en novembro de 1933. A súa afiliación ao Partido Nazi en 1937 marcou o seu destino posterior.
Despois da segunda guerra mundial, como outros relacionados no nazismo, abandonou Alemaña e pasou a Suramérica, converténdose en profesor da Universidad Nacional de Cuyo, en Mendoza, Arxentina, desde 1948, onde proseguiu as súas investigacións, en ocasións comparando as ferramentas rurais arxentinas coas de Europa.
Reino de Frisia
miniatura|Extensión posible do reino en tempos de Redbod. O Reino de Frisia, tamén coñecido como Magna Frisia, é o nome moderno para unha entidade política ou reino en parte do que agora son os Países Baixos e o norte de Alemaña, establecido por volta do 600 e desaparecido tras a batalla do Boarn (734) gañada polos francos.
Antes das migracións xermánicas
Antes do período coñecido como migracións xermánicas a tribo xermánica dos frisii habitaba as rexións baixas entre o Zuiderzee e o río Ems compartían unha mesma cultura material con outras tribos xermánicas que se estendían ata Xutlandia como os chauci, os saxóns ou os anglos que non se poden diferenciar arqueoloxicamente. O pouco que se sabe sobre os frisii e os seus reis procede de crónicas romanas sobre a visita a Roma de dous dos seus reis, Malorix e Verritus, no século I. Cara o 400 os frisii abandonaron o país e desapareceron dos rexistros arqueolóxicos.
Migracións xermánicas
Durante as migracións xermánicas "novos" frisios (probablemente unha unión de anglos, saxóns, xutos e frisii) reasentáronse no norte e no oeste dos Países Baixos. Os frisios consistían de tribos sen moita cohesión, baseadas en bandas bélicas pero con escaso poder. Na segunda metade do século VII o reino frisio acadou a súa máxima extensión xeográfica.
Reis
Hai dúbidas sobre a existencia dunha autoridade central permanente ou se tiña unha unidade administrativa. En todo caso só coñecemos o nome de tres reis, que as fontes francas denominan duques.
Aldgisl
Durante o reinado de Aldgisl, os frisios entraron en conflito co mordomo de palacio franco Ebroin, polo control das vellas fortificacións romanas fronteirizas. Aldgisl logrou manter os francos a distancia co seu exército. No ano 678 recibiu ao bispo inglés Wilfrid, que como el estaba enfrontado aos francos.
Redbad
miniatura|[[Sceattas frisias c.710–735.]] miniatura|Gran fibela de [[Wijnaldum do século VII, atopada en 1953.]] Baixo Redbad os francos tomaron vantaxe, no ano 690 os francos venceron na batalla Dorestad dirixidos polo mordomo Pepin de Herstal, como consecuencia Dorestad pasou a mans francas de novo, así como os castelos de Utrecht e Vechten, aumentado a influencia franca en territorio frisio e establecéndose unha misión católica entre os pagáns frisios coa constitución dunha sé episcopal en Utrecht en 695 coa consagración do bispo Willibrord, así como o matrimonio entre Grimoald o Novo o fillo máis vello de Pepin e Thiadsvind, filla de Redbad, no ano 711.
Tras a morte de Pepin, en 714, Redbad aproveitouse das disputas pola sucesión e volveu a controlar o sur de Frisia, asinando un tratado co mordomo Ragenfrid, así que en 716 o seu exército puido chegar ata Colonia, vencendo na batalla de Colonia, volvendo cara ao norte cun gran botín. Redbad mobilizou un grande exército para invadir o reino franco por segunda vez pero enfermou e morreu no outono do ano 719.
Descoñécese o seu sucesor, pero o caso é que o franco Carlos Martel invadiu facilmente Frisia con escasa resistencia, anexionando Frisia Citerior (territorio ao sur do Rin), chegando ademais ata o río Vlie.
Poppo
En 733 Carlos Martel enviou un novo exército contra os frisios, retirándose as tropas frisias a Eastergoa. Ao ano seguinte Carlos trasladou ao seu exército a través do lago Almere cunha frota que lle permitiu chegar ata De Boarn, e na batalla derrotaron aos frisios, morrendo o seu rei Poppo. Os vencedores saquearon e queimaron os santuarios pagáns.
Despois da conquista franca
Tras a batalla do Boarn], os francos anexionaron o territorio frisio entre Vlie e Lauwers, conquistando as terras ao leste de Lauwers no 785 cando Carlomagno derrotou ao saxón Widukind. Os carolinxios deixaron Frisia baixo o mando dun grewan, un título semellante ao dun conde no seu primitivo sentido de "gobernador" máis ca do "señor feudal".
Durante o reinado de Carlomagno recopilouse a Lex Frisionum, o código legal dos frisios en latín.
Clases sociais
Non existía o sistema feudal no tempo do reino frisio. Os rexistros frisios máis antigos recollen catro clases sociais ethelings (nobiles nos documentos latinos) e frilings, que xuntos constituían os "frisios libres" que podían comparecer nos tribunais, e os laten ou liten cos escravos, encadrados nos laten durante a Alta Idade Media Os laten estaban ao cargo de terras das que non tiñan a propiedade, ligados ao xeito de servos, pero no período final do reino podían mercar a súa liberdade.
Capela de Ánimas
A capela da Confraría Xeral de Ánimas é un templo situado en Santiago de Compostela. A súa construción comezou o 8 de abril de 1784, cos planos do arquitecto Miguel Ferro Caaveiro e a dirección do mestre de obras Juan López Freire. Celebrouse a consagración do novo templo, posto baixo a advocación do Santísimo Cristo da Misericordia, o 31 de agosto de 1788.
Descrición
dereita|miniatura
A fachada construíuse no cambio de século, cando a confraría puido comprar e demoler un bloque de casas que impedían o desenvolvemento e visión do frontis. Para a construción do edificio, a Confraría de Ánimas enviou varios proxectos á Academia de Belas Artes de San Fernando, para ser sometidos á censura do arquitecto Ventura Rodríguez. O plano elixido foi o de Ferro Caaveiro.
O templo posúe unha tipoloxía de planta rectangular, con nave única, tres capelas laterais a cada lado e presbiterio con capela maior rectangular, máis estreita que a nave. Para as cubertas empregáronse bóvedas de canón nas capelas laterais e unha grandiosa bóveda de canón con lunetos, sostida sobre arcos faixóns, na nave da igrexa.
O presbiterio tamén se cobre con bóveda de canón, empregando como elemento de engarce coa nave un vistoso arco triunfal cóncavo, moi propio da arquitectura do clasicismo barroco español de época de Carlos III. Este tipo de arco atópase, en exemplo, na capela do Palacio Real de Madrid.
Programa iconográfico
esquerda|miniatura|120px|Plano da capela. miniatura|130px|Porta.
En canto ao concepto de altar e á formulación do programa iconográfico desenvolvido no seu conxunto, hai que dicir, que responde á advocación do Santo Cristo da Misericordia, á relixiosidade da confraría e ao cerimonial específico do Via Crucis, celebrado cada domingo pola tarde na Capela Xeral de Ánimas. Ideou este programa o arquitecto académico Melchor de Prado Mariño, co apoio dos confrades máis formados. A súa realización, entre 1803-1814, materializouse nunha serie de emotivos e catequizadores relevos en estuco veneciano policromado, modelados polo seu irmán Manuel de Prado Mariño, escultor de formación académica, tamén compostelán, que demostrou nesta empresa grandes calidades de escenógrafo.
Con esta concepción, ligada á dos Via Crucis ou, máis ben, á escenografía franciscana das capelas dos Sacromontes europeos, rompe cos altares galegos de tradición barroca, presididos por retablos de madeira policromada.
Os relevos das Ánimas desenvolven en relato evanxélico da Paixón do Señor, concentrando nun espazo único o itinerario devocional, místico e catequizante do Via Crucis dun Sacromonte. Nas capelas laterais e altar maior do templo despréganse as escenas da Flagelación, o Ecce Homo, o Camiño ao Calvario, o Alzamento na Cruz, a Crucifixión (altar maior), o Descendemento da Cruz, a Lamentación sobre Cristo morto, o Santo Enterro e a Resurrección do Señor.
Planta ornamental
thumb|right|225px|A [[Camelia do Xapón|camelia, típico arbusto ornamental de Galicia.]] thumb|right|225px|A [[petunia planta ornamental.]]
Unha planta ornamental, tamén chamada planta de xardín, é a que se cultiva e/ou comercializa con fins decorativos polas súas características estéticas, coma as flores (camelias), follas (pradairos), perfume (roseiras ou cantroxo), a textura da súa follaxe (alciprestes), froitos (espiños de fogo) ou mesmo talos (salgueiros choróns) en xardíns e deseños paisaxísticos, como planta de interior ou para flor cortada. O seu cultivo forma unha parte fundamental da horticultura.
Halímede (lúa)
Halímede (ou en grego Αλιμήδη) é un satélite irregular de Neptuno de movemento retrógrado. Foi descuberto por Matthew J. Holman e o seu equipo o 14 de agosto do 2002.
Planta ornamental
Existen numerosas plantas que teñen un uso duplo, alimentario e ornamental como a oliveira, a laranxeira ou o romeu.
Estas plantas adóitanse vender en centros de xardinaxe con ou sen testo para seren transplantadas ao xardín ou simplemente ficaren coma plantas de interior.
A importancia deste tipo de plantas tense incrementado co desenvolvemento económico da sociedade e o incremento das áreas axardinadas das vilas, así coma co uso de plantas de exterior e interior polos particulares.
Actualmente hai máis de 3000 plantas que se consideran de uso ornamental.
Halímede (lúa)
miniatura|esquerda|300px|Satélites irregulares de Neptuno. Halímede é a segunda lúa de Neptuno con máis excentricidade e a terceira con máis inclinación orbital. Isto é ilustrado no diagrama en relación con outros satélites irregulares de Neptuno. Os satélites arriba do eixo horizontal son de movemento directo, e os satélites por debaixo do eixo son retrógrados. Os segmentos amarelos esténdense dende o pericentro ó apocentro, amosando a excentricidade.
Halímede ten ó redor de 62 quilómetros de diámetro (asumindo un albedo de 0,04). e semella ser dunha cor neutral (gris) á luz visible. Tendo unha cor moi semellante á de Nereida, xunto con alta probabilidade (41% ) dunha colisión entre ambas lúas ó longo da vida do Sistema Solar, foi suxerido que Halímede podería ser un fragmento de Nereida.
Planta ornamental
Árbores
Algunhas árbores téñense considerado tamén ornamentais cando se utilizan coma parte dun xardín ou un proxecto paisaxístico, por exemplo polas súas flores, textura, forma ou outras características estéticas. Ás veces tamén se combina a estética con fins madeireiros ou ecolóxicos.
Problemas ecolóxicos
thumb|right|150px|A [[Cortadeira|carriza da Pampa, ornamental invasora en Galicia, Alvedro, A Coruña.]]
Halímede (lúa)
Halímede, ou Neptuno IX, coma case tódolos satélites exteriores de Neptuno, recibiu un dos nomes das Nereidas, as cinco fillas de Nereus (Nereo) e Doris. Antes do anuncio do seu "bautizo final" que foi o 3 de febreiro do 2007 (IAUC 8802), Halímede tiña a designación provisional de S/2002 N 1.
Planta ornamental
Problemas ecolóxicos
(Ver os artigos: Especie invasora, Flora invasora de Galicia)
A domesticación de plantas a grande escala é un factor histórico de degradación da biodiversidade, xerando unha selección artificial de especies, onde algúns seres vivos son protexidos polo ser humano.
Ademais cómpre mencionar que moitas especies foráneas cultivadas pasan a ser ventureiras espallándose pola contorna co conseguinte prexuízo ecolóxico e/ou paisaxístico. Este é o coñecido caso galego do eucalipto, cultivado principalmente con fins madeireiros e naturalizado en toda a beiramar galega. Outras especies ventureiras en Galicia son a acacia negra, a falsa acacia, a mimosa (plantada para fixar noiros), a árbore do ceo, a herba do coitelo (moi plantada coma ornamental nas praias), o carrizo da Pampa (plantada coma ornamental nas autoestradas) ou a flor de sangue ou capuchina.
Razóns de cultivo
As diferentes ornamentais cultívanse por diferentes razóns:
ETB 1
ETB 1 é a primeira canle de Euskal Telebista, a televisión pública do País Vasco. Esta canle emite integramente en éuscaro e a súa programación é de carácter xeralista.
Planta ornamental
Razóns de cultivo
Polo xeral, adoitan carecer de espiñas ou outras estruturas punxentes ou urticantes, agás excepcións coma as roseiras ou algúns espiños. Dáse unha tendencia a empregar flores de gran tamaño e con moitos pétalos, coma o caso da camelia ou dos hibiscos, e de xeito xeral o uso de especies exóticas está potenciado: por exemplo, en Galicia é típico empregar plantas tropicais e mediterráneas máis que as propias oceánicas ou temperadas: araucarias, palmeiras, oliveiras etc.
Tipos de plantas ornamentais
200px|Os [[rododendros (na imaxe Rhododendron ponticum) e azaleas, arbustos ornamentais comúns en Galicia|thumb]]
Galicia
(Ver artigos: Xardíns de Galicia, Xardinaxe) miniatura|275px|Ornamentais no [[Pazo de Castrelos, Vigo.]]
ETB 1
Historia
Saíu ao aire o 31 de decembro de 1982, en modo de probas, e normalizáronse as emisións o 16 de febreiro de 1983 e foi a primeira canle que emitiu ETB ao amparo das competencias que emanaban do Estatuto de Autonomía coñecido como Estatuto de Gernika, co apelativo de cuarta canle para diferenciarse das terceiras canles que posteriormente se crearían para as autonomías.
Esta canle, como embrión da televisión do Grupo, naceu para contribuír á normalización do éuscaro, tal como recolle a lei de creación do Ente EITB.
Ámbito
A súa área de recepción é toda a comunidade autónoma do País Vasco pero tamén se pode ver en toda Navarra, País Vasco francés e provincias limítrofes.
Programación
A súa oferta televisiva conta con programas, magazines, entrevistas, teleseries, cinema en éuscaro, documentais, retransmisións deportivas, programas infantís e xuvenís etc. Facendo gran fincapé no deporte e a programación infantil e xuvenil.
A serie Goenkale, emitida entre 1994 e 2015, foi un dos seus grandes éxitos de audiencia, ademais de ser a serie máis lonxeva de Euskadi e tamén de España. Wazemank 3.0, programa humorístico, tamén se converteu nun dos programas con máis audiencia en ETB 1.
Iridescencia
miniatura|dereita|Iridescencia en burbiullas de xabón.
Mecanismos
miniatura|O fuel vertido na tona da auga crea unha fina película que interfire coa luz, producindo diferentes cores. As diferentes bandas representan diferentes grosores da película. miniatura|Un [[biofilme iridescente na superficie dun tanque de peixes difracta a luz reflectida, mostrando o espectro completo de cores. O vermello vese desde ángulos de incidencia máis longos que o azul.]] A iridescencia é un fenómeno óptico que se dá en superficies, no cal o ton de cor cambia segundo o ángulo de observación e o ángulo de iluminación. Está causado xeralmente por múltiples reflexións producidas en dous ou máis superficies semitransparentes nas cales o cambio de fase e a interferencia das reflexións modulan a luz incidente (ao amplificaren ou atenuaren algunhas frecuencias máis que outras). O grosor das capas do material determina o patrón de interferencia. A iridescencia pode por exemplo deberse a unha interferencia de película fina, o análogo funcional da atenuación de lonxitudes de onda selectiva observada co interferómetro de Fabry–Pérot, e pode verse en películas de aceite sobre auga e nas burbullas de xabón. A iridescencia tamén se dá en plantas, animais e os máis diversos obxectos. A gama de cores dos obxectos con iridescencia natural pode ser estreita, por exemplo pode cambiar entre só dúas ou tres cores a medida que cambia o ángulo de visión, ou pode cambiar entre unha ampla gama de cores.
A iridescencia pode orixinarse tamén por difracción. Este efecto encóntrase en obxectos como os CDs, DVDs, ou na iridescencia das nubes. No caso da difracción, pode normalmente observarse a gama completa das cores do arco da vella a medida que o ángulo de visión cambia. En bioloxía, este tipo de iridescencia orixínase pola formación de redes de difracción na superficie, como as longas ringleiras observadas nas células no músculo estriado. Algúns tipos de pétalos de flores poden tamén xerar unha rede de difracción, pero a iridescencia non é visible para os humanos nin para os insectos que visitan as flores, xa que o sinal de difracción está enmascarado pola coloración debida aos pigmentos das plantas.
En usos biolóxicos (e biomiméticos), as cores que non son producidas por pigmentos ou tinturas denomínanse coloración estrutural. Adoitan utilizarse microestruturas, xeralmente de multicapas, para producir cores brillantes aínda que non sempre iridescentes: cómpren disposicións dos compoñentes moi elaboradas para evitar que se reflictan diveras cores en diferentes direccións. A coloración estrutural compréndese en termos xerais desde a publicación do libro de Robert Hooke de 1665 Micrographia, no cal Hooke sinalou correctamente que como a iridescencia dunha pluma de pavo real se perdía ao metela na auga, pero reaparecía cando se poñía de novo no aire, os pigmentos non podían ser os responsables do efecto. Posteriormente atopouse que a iridescencia no pavo real debíase a un complexo cristal fotónico.
Cordados
As plumas das aves como os colibrís, picapeixes, aves do paradiso, troquílidos, papagaios, estúrnidos, ictéridos, patos, e pavos reais son iridescentes. A liña lateral do peixe Neon tetra é tamén iridescente. Unha soa especie de xeco, Cnemaspis kolhapurensis, que foi identifiacada en 2009 presenta iridescencia. O tapetum lucidum, presente nos ollos de moitos vertebrados, é tamén iridescente.
Obxectos feitos polo ser humano
A nanocelulosa é por veces iridescente, como tamén o son as películas finas de gasolina e dalgúns outros hidrocarburos e alcohois cando flotan na auga.
1300
Mortes
Historia ano a ano
Planta ornamental
Galicia
Nas vilas galegas tan só se empregaban carballos para sombrear campos de feira e lugares comúns. Nas igrexas e cemiterios si se plantaban teixos, oliveiras e alciprestes coma árbores ornamentais pero tamén con fins espirituais de orixe pagá.
A partir do desenvolvemento das vilas a finais do século XIX introdúcense en Galicia novas especies de sombra en parques, bulevares e xardíns: tileiros, plátanos, castiñeiros das bruxas etc. Xa no século XX introdúcense novas especies ornamentais nas cidades coma liquidámbares, pradairos exóticos, oliveiras, xinkgos, e unha gran variedade de arbustos, gamallos e plantas de flor.
O xardín particular galego carecía practicamente de especies ornamentais, sendo máis ben unha horta con especies útiles, con excepción dalgunhas flores coma hortensias, roseiras ou caraveleiras nas eiras ou par das viñas, moitas veces cultivadas para enfeitar os cemiterios. A mediados-finais do século XX, coincidindo coa mellora da economía e a calidade de vida do pobo, xorde un novo xardín galego caracterizado polo uso de especies exóticas especialmente tropicais e mediterráneas máis que atlánticas, oliveiras, palmeiras, camelias, magnolias e pradairos xaponeses mestúranse con carballos, bidueiros e pradairos propios.
El Meteoro (Cedeira)
El Meteoro foi un periódico editado en Cedeira en 1884.
Traxectoria
Periódico quincenal que apareceu en novembro de 1884. Cualificado como órgano da facción sagastiano-demócrata conservadora, foi rival de El Horizonte.
Macbeth
miniatura|Macbeth. miniatura|Macbeth e Banquo reuníndose coas bruxas no ermo, por [[Théodore Chassériau.]] Macbeth é unha traxedia en cinco actos de William Shakespeare, escrita en prosa e en verso, que fala sobre a traizón e a ambición desmedida. Foi composta probablemente cara a 1606 e estreada pouco despois. Representouse no Teatro do Globo o 20 de abril de 1611, pero é posible que xa se representase con anterioridade, pois non se menciona que se tratase da primeira representación. Foi publicada por vez primeira en 1623, na edición coñecida como First Folio. miniatura|Macbeth.
A obra está libremente baseada no relato da vida dun personaxe histórico, Macbeth, rei de Escocia entre 1040 e 1057. A fonte principal de Shakespeare para esta traxedia foron as Crónicas de Raphael Holinshed, obra da que tomou tamén os argumentos das súas obras históricas. Holinshed baseouse á súa vez en Historia Gentis Scotorum (Historia dos escoceses), obra escrita en latín polo autor escocés Hector Boece e impresa por vez primeira en París en 1527. Para agradar ao seu mecenas, o rei Xacobe V de Escocia, Boece escurecera deliberadamente a figura de Macbeth, co propósito de exaltar un hipotético antepasado do rei, Bancuo.
Foi traducida ao galego por Fernando Pérez-Barreiro Nolla baixo o título A traxedia de Macbeth, e publicada por Galaxia en 1972 con ilustracións de Xohán Ledo. Foi traducida de novo ao galego por Rosa María García Vilariño baixo o título Macbeth, sendo publicada por Argos Vergara en 1985. En 2006, Galaxia volveu publicar a obra, vertida ao galego por Miguel Pérez Romero.
Acto I
miniatura|Macbeth e Banquo coas bruxas, por [[Johann Heinrich Füssli.]]
Cando Macbeth e o seu compañeiro Banquo cabalgan cara a Forres desde o campo de batalla, encóntranse coas bruxas, que saúdan a Macbeth, primeiro como thane de Glamis, despois como thane de Cawdor, e por último anunciándolle que un día será rei. A Banquo dinlle que os seus descendentes serán reis. Cando Macbeth pide ás bruxas que lle aclaren o sentido das profecías, elas desaparecen. Preséntase Ross, un enviado do rei, quen notifica a Macbeth a concesión real do título de thane de Cawdor.
Vendo cumprida a profecía das bruxas, Macbeth comeza a ambicionar conseguir o trono. Macbeth escribe unha carta á súa esposa, que está en Inverness, explicando as profecías das bruxas. Lady Macbeth, ao ler a carta, concibe o propósito de asasinar a Duncan para lograr que o seu marido chegue a ser rei. De improviso preséntase Macbeth no castelo, coa noticia de que Duncan vai pasar alí esa mesma noite. Lady Macbeth exponlle os seus plans. Macbeth dubida, pero é azuzado pola súa esposa, estimulando a ambición.
Acto III
A pesar do éxito dos seus propósitos, Macbeth continúa intranquilo por mor da profecía que as bruxas fixeron a Banquo, segundo a cal este sería pai de reis. Encarga a uns asasinos que acaben coa súa vida e coa do seu fillo, Fleance, cando cheguen ao castelo para participar nun banquete ao que Macbeth convidou.Os asasinos matan a Banquo, pero Fleance consegue fuxir. No banquete, pouco despois de que Macbeth saiba polos asasinos o ocorrido, aparece a pantasma de Banquo e senta no lugar de Macbeth. Só Macbeth pode ver o espectro, co que dialoga, e nas súas palabras faise evidente o crime.
Acto IV
miniatura|Escena de Macbeth: o conxuro das bruxas (acto IV, escena I). Cadro de [[William Rimmer.]]
Macbeth regresa ao lugar do seu encontro coas bruxas. Inquieto, pregúntalles polo seu futuro. Elas conxuran tres espíritos. O primeiro advirte a Macbeth de que teña coidado con Macduff. O segundo di que "ningún home nacido de muller" poderá vencer a Macbeth, e o terceiro fai unha curiosa profecía:
Estas profecías tranquilizan a Macbeth, mais non queda satisfeito. Quere saber tamén se os descendentes de Banquo chegarán a reinar, como as bruxas profetizaran. En resposta, aparecen as pantasmas de oito reis e a de Banquo cun espello na mao, indicando así que oito descendentes de Banquo serán reis de Escocia.
Acto V
miniatura|Lady Macbeth somnámbula por [[Johann Heinrich Füssli.]]
Lady Macbeth comeza a sufrir remordementos: somnámbula, intenta lavar manchas de sangue imaxinarias das súas mans.
Malcolm e Macduff, coa axuda de Inglaterra, invaden Escocia. Macduff, Malcolm e o inglés Siward, conde de Northumberland, atacan o castelo de Dunsinane, cun exército camuflado con pólas do bosque de Birnam, co que se cumpre unha das profecías do espectro: a fraga de Birnam móvese e ataca Dunsinane. Macbeth recibe a noticia de que o bosque se move e da morte da súa esposa por suicidio. Tras pronunciar un monólogo nihilista, toma a determinación de combater até a fin. Tras matar o fillo de Siward, enfróntase con Macduff. Séntese aínda seguro, a causa da profecía da bruxa. Demasiado tarde, Macduff coméntalle que a súa nai morrera unha hora antes de que el nacese, e que os médicos realizaran unha cesárea para manter a Macduff vivo, cumpríndose así a profecía de que «non podería ser morto por ningún home nado de muller», e Macbeth comprende que as profecías das bruxas foron enganosas. Macduff mata a Macbeth e córtalle a cabeza.
Na escena final Malcolm é coroado como rei de Escocia. A profecía referente ao destino real dos fillos de Banquo era familiar aos contemporáneos de Shakespeare, pois o rei Xacobe I de Inglaterra era considerado descendente de Banquo.
Adaptacións
A obra foi levada en diferentes ocasións ao cinema, destacando as versións de autores como John Emerson, Orson Welles, Akira Kurosawa (recreación da traxedia ambientada no Xapón medieval) ou Roman Polanski. Amais, foi adaptada á ópera por autores como Giuseppe Verdi, Ernest Bloch ou Dmitrii Shostakovich.
En Galicia, foi levada aos escenarios por Teatro do Noroeste en 1994, con dirección de Eduardo Alonso, e por Sarabela Teatro en 2006 baixo a dirección de Helena Pimenta, acadando o Premio María Casares á mellor maquillaxe.
Camp de rugbi La Teixonera
O Camp de rugbi La Teixonera é un recinto deportivo no barrio homónimo de Barcelona no que xoga os seus encontros como local a sección de rugby do Futbol Club Barcelona, da División de Honra de Rugby. Forma parte do complexo deportivo Vall d'Hebron-Teixonera de titularidade municipal, inaugurado en 2009, que conta tamén con campos de fútbol e pádel.
Mesolítico
O Mesolítico (pedra intermedia) é un período da prehistoria situado entre o Paleolítico e o Neolítico, e presente (ou polo menos, con duración razoábel) apenas nalgunhas rexións do mundo onde non houbo transición directa entre os dous períodos citados. As rexións que sufriran maiores efectos das glaciacións tiveron Mesolíticos máis evidentes.
Iniciouse co fin do Plistoceno, a preto de 10 mil anos atrás, e rematou coa introdución da agricultura, en épocas que varían de acordo coa rexión.
Culturas mesolíticas
Culturas mesolíticas son as que xorden na transición entre as que aínda representan unha economía de produción. Un fenómeno que aparece con carácter xeral nas culturas mesolíticas é a tendencia para as formas microlíticas e xeométricas na industria lítica e a desaparición gradual da industria ósea. Estas culturas non xorden en todos lados ao mesmo tempo nin teñen idéntica duración. Na Europa continental e nórdica o desenvolvemento das culturas mesolíticas procede da degradación gradual da cultura magdalenense do Paleolítico final, á medida que as novas condicións climáticas orixinaban unha diminución e transformación da fauna ao ritmo da diminución progresiva do glaciar escandinavo. As culturas mesolíticas do norte de Europa son en gran parte tributarias da anterior tradición magdalenense.
Enterro de Theviec - Museo de Tolosa
En Francia, o proceso de degradación do Paleolítico dá lugar á aparición da cultura acilense na zona pirenaica, con extensión pola zona cantábrica da Península Ibérica, cultura de transición sen grandes novidades e que continúa as antigas técnicas paleolíticas. Porén, en Francia pódense atopar vestixios da cultura tardenoisense (nome derivado de Tardenois, onde se sitúa o xacemento de Fère), característica dos terreos baixos e zonas de dunas. No Mesolítico adquiren grande importancia os concheiros portugueses das marxes do Texo, onde está asentada unha poboación que vai evolucionando lentamente e na cal aparecen xa moitos elementos raciais mistos. Os principais xacementos son Cabezo da Amoreira, Cova da Onza e Fonte do Padre Pedro. A este ciclo cultural pertencen tamén as oficinas de traballo manual de sílex, ao aire libre, que existen na rexión tarraconense.
Froito seco
miniatura|300px|Castañas (preparadas para asar, cos cortes típicos na casca).
Os froitos secos son froitos que teñen unha característica común: no seu estado natural (sen manipulación humana) teñen menos dun 50 % de auga.
Son alimentos moi enerxéticos, ricos en graxas, en proteínas, así como en oligoelementos. Segundo o tipo de froito seco, tamén poden proporcionar cantidades apreciábeis de vitaminas (sobre todo do grupo B) ou ácidos graxos omega 3 (poliinsaturados).
Tipos de froitos secos
Algúns distinguen dous grandes grupos de froitos secos: miniatura|150px|Abelás miniatura|150px|Améndoas miniatura|150px|Sementes de [[xirasol (pipas).]]
Froitos secos de casca dura (ou verdadeiros froitos secos)
Os froitos secos máis coñecidos son:
Saúde
Os froitos secos son moi ricos nalgunhas substancias beneficiosas para a saúde. Por exemplo, todos eles conteñen cantidades apreciábeis de vitamina E, que ten propiedades antioxidantes. Posúen a maioría das vitaminas do grupo B. Tamén conteñen sales minerais de elementos tales como fósforo, magnesio, cobre, ferro etc.
Algúns metais tales como o selenio e o zinc, presentes nos anacardos e nas noces do Brasil, promoven a fertilidade masculina, xa que se observou unha produción menor de espermatozoides asociada a dietas baixas nestes metais.
O contido en calcio fai que sexan nalgúns casos substitutivos do leite naquelas persoas que presentan intolerancia á lactosa o son veganas. A inxestión de froitos secos axuda a previr a osteoporose. Os froitos secos que máis calcio teñen son as améndoas (240 mg/100 g) as noces do Brasil (170 mg/100 g) e as abelás (140 mg/100 g).
Case todos os froitos secos teñen un gran valor calórico debido aos hidratos de carbono e as graxas que conteñen. Quizais o menor corresponda ás castañas, que subministran de media case 500 kcal/100 g. Por esta razón están moi aconsellados para as persoas que realizan esforzos físicos prolongados, como os atletas. No son, porén, recomendábeis nas dietas hipocalóricas. Atribúenselle boas propiedades para reducir o chamado colesterol malo (polos ácidos graxos omega 3) e bos en situacións de esforzo intelectual (polo fósforo).
Cómpre indicar que os froitos secos poden desencadear reaccións alérxicas en persoas moi sensíbeis, polo cal estas persoas deben evitar consumilos (principalmente cacahuetes, améndoas, noces, castañas ou abelás). Tamén adoitan producir fermentacións no intestino, provocando flatulencias.
Bugallo
miniatura|dereita|300px|Carrabouxos nun carballo ([[Quercus robur) novo.]]
Os bugallos ou bugallas, tamén chamados carrabouxos, cocas ou, tecnicamente, cecidios, son unha reacción de defensa das árbores fronte a determinados insectos véspidos que depositan os seus ovos baixo a casca nos gromos novos dos carballos.
A definición anterior sería, realmente, aplicable só ós bugallos máis comúns e coñecidos, pero cómpre advertir que non sempre son producidos por avespas senón que en ocasións se deben a outros insectos; que non se presentan só nos carballos senón que outras moitas plantas, arbóreas ou non, poden sufrir esta parasitación; e que a causa non sempre é a resposta a unha posta de ovos, senón que poden deberse a un ataque do insecto en busca de alimentos.
En calquera caso, trátase sempre dunha reacción defensiva da planta que dá lugar a unha estrutura anormal dos tecidos vexetais (o que a diferencia da resposta a insectos fitófagos e escavadores). Nesa neoformación, a larva do insecto indutor atopará alimento e protección fronte ós seus inimigos naturais.
A forma que usualmente adopta o bugallo é esférica, coa superficie lisa ou cunha coroa de picos, pero noutros casos, en función do insecto indutor e da especie vexetal parasitada, os bugallos poden ter formas lenticulares, estreladas, de corno, ou ser totalmente amorfas.
Calquera parte da planta (talos, gromos, follas, flores, froitos ou mesmo raíces) é susceptible de ser atacada polo insecto.
O descubrimento da causa destas formacións vexetais, coñecidas e descritas desde a antigüidade romana, foi realizado por Malpighi no século XVII e non foi ata finais do XIX cando se coñeceu o mecanismo completo de formación do bugallo como consecuencia da acción da larva dun insecto.
Galería de imaxes da Mezquita
Galería de imaxes do concello da Mezquita na provincia de Ourense. miniatura|dereita|500px|[[A Mezquita]]
Bugallo
Organismos responsables
miniatura|300px|Cecidios do díptero Mikiola fagi sobre follas de [[faia.]] Coñécense máis de 15.000 especies de organismos que poden induci-la formación de cecidias nas plantas, entre os que hai representantes dos grupos taxonómicos máis diversos: virus, bacterias, algas e fungos (que dan lugar ás chamadas fitocecidias), e protozoos, rotíferos, nematodos, ácaros e insectos (que dan lugar aos chamados zoocecidios) (Felt, 1940).