cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Exosoma (complexo)
Proteínas centrais
A estrutura en anel é moi similar á das RNases PH e á das polinucleótido fosforilases (PNPase). Nas bacterias, a RNase PH que está implicada no procesamento do ARNt forma un anel hexamérico consistente en seis RNases PH idénticas. No caso da PNPase, que é unha proteína fosforolítica que degrada ARN e que se encontra tanto en bacterias coma en cloroplastos e mitocondrias dalgúns organismos eucariotas, formarían parte da mesma proteína dous dominios RNase PH e tamén un dominio S1 e outro de tipo KH de unión a ARN. Esta proteína forma un complexo trimérico que adopta unha estrutura case idéntica á do exosoma. Debido á gran similitude entre ambos os dominios de proteína e tamén da súa estrutura, pénsase que estes complexos están relacionados evolutivamente e teñen un devanceiro común. Nas bacterias existe unha RNase PH diferente implicada no procesamento do ARN de transferencia, do que se sabe que adopta unha estrutura anular similar de seis unidades, pero neste caso as unidades son idénticas. As proteínas similares á RNase PH, as propias RNases PH e as PNPases pertencen todas elas á familia das RNases e as exorribonucleases fosforolíticas, o cal significa que utilizan fosfato inorgánico para eliminaren nucleótidos do extremo 3' das moléculas de ARN.
Proteínas asociadas
Ademais das nove proteínas nucleares, outras dúas proteínas están frecuentemente asociadas co complexo de exosoma nos organismos eucariotas. Unha delas é Rrp44, unha RNase hidrolítica, que pertence á familia RNase R de exorribonucleases hidrolíticas (nucleases que utilizan a auga para escindir nucleótidos). En lévedos, a Rrp44 está asociada con todos os complexos de exosoma e ten un papel esencial na actividade destes complexos. Cómpre salientar que, aínda que existe unha proteína homóloga humana, non se atopou ningunha evidencia de que esta estea asociada ao complexo de exosoma humano. miniatura|250px|Representación de fitas da estrutura parcial da subunidade Rrp6 do exosoma de [[lévedos coas α-hélices en vermello e as láminas β en amarelo.]] A segunda proteína común asociada chámase Rrp6 (en lévedos) ou PM/Scl-100 (en humanos). Igual que a Rrp44, esta proteína tamén é unha exorribonuclease hidrolítica, pero neste caso pertence á familia de proteínas RNase D. A proteína PM/Scl-100 compón a subunidade máis común dos complexos de exosoma no núcleo das células, pero tamén forma parte do complexo de exosoma citoplasmático.
Proteínas reguladoras
Ademais destas dúas subunidades estreitamente unidas, moitas proteínas interaccionan co complexo exosómico tanto no citoplasma coma no núcleo. Estas proteínas que se unen de forma laxa poderían regular a actividade e a especificidade do complexo de exosoma. No citoplasma, o exosoma interacciona con proteínas que se unen a elementos ricos en AU (ARE, por exemplo KRSP e TTP), que poden promover ou impedir a degradación dos ARNm. O exosoma nuclear asóciase coas proteínas que unen ARN (por exemplo MPP6 en humanos e Rrp47/C1D en humanos e lévedos) que controlan o procesamento do ARN ribosómico.
Ademais de proteínas individuais, tamén interaccionan co exosoma outros complexos proteicos. Un deles o complexo Ski, que inclúe unha ARN helicase (Ski2) e está implicado na degradación do ARNm. No núcleo, o procesamento do ARN ribosómico e o ARN nucleolar pequeno polo exosoma está mediado polo complexo TRAMP, que posúe tanto a helicase de ARN Mtr4 coma actividade de poliadenilación (Trf4).
Función encimática
miniatura|300px|Diagramas de reacción da degradación [[hidrólise|hidrolítica (esquerda) e fosforolítica (dereita) do extremo 3' do ARN.]] O complexo exosómico contén moitas proteínas con dominios ribonuclease. Estes teñen unha actividade exorribonuclease 3'→ 5', o que significa que os encimas degradan as moléculas de ARN a partir do seu extremo 3'. A natureza exacta destes dominios de ribonuclease foi cambiando no decurso da evolución desde as bacterias ás arqueas e aos eucariotas a medida que certas actividades se foron gañando ou perdendo. As exorribonucleases contidas no exosoma poden ser fosforolíticas (proteínas de tipo RNAse PH) ou, en eucariotas, hidrolíticas (proteínas con dominios RNase D e R). Os encimas fosforolíticos usan fosfato inorgánico para romper os enlaces fosfodiéster, liberando nucleósidos difosfato, e os hidrolíticos usan auga para liberar nucleótidos (monofosfato).
En arqueas, a subunidade Rrp41 do complexo é a exorribonuclease fosforolítica. O anel deste encima presenta tres copias desta proteína, que son as responsables da actividade do complexo. En eucariotas, ningunha das subunidades RNase PH mantivo esta actividade catalítica, o cal supón que a estrutura anular central do exosoma humano non ten ningunha proteína encimaticamente activa. En lévedos isto compénsase por un dos encimas hidrolíticos asociados, a Rrp44, que é a responsable da maior parte da actividade ribonuclease dol exososoma, pero esta subunidade hidrolítica en particular pode estar restrinxida aos lévedos, xa que non se encontrou ningunha proteína homóloga a Rrp44 no exosoma humano (e tampouco en arqueas).
Pódese asociar aínda outro encima hidrolítico máis en humanos e lévedos co complexo (Rrp6), que contribúe á actividade do exosoma de lévedos e é a única responsable da actividade do complexo humano. Aínda que orixinalmente se pensaba que as proteínas con dominio S1 tiñan tamén actividade hidrolítica 3'→5', traballos posteriores puxérono en dúbida, ao afirmaren que estas proteínas poderían desempeñar tan só un papel na unión de substratos antes da súa degradación polo complexo.
Substratos
O exosoma está implicado na degradación e procesamento dunha gran variedade de especies de ARN. No citoplasma celular está implicado na renovación (turn-over) das moléculas de ARN mensaxeiro. O complexo pode degradar moléculas de ARNm que foron marcadas para a súa degradación porque conteñen erros, por medio de interaccións con proteínas da vía mediada por mutación terminadora ou pola vía mediada por mutación "non-stop". Por outra parte, os ARNm degrádanse como parte do seu ciclo normal. Existen varias proteínas que estabilizan ou desestabilizan moléculas de ARNm uníndose aos elementos ricos en AU dos extremos 3' non traducidos (3'UTR) e que interaccionan co complexo do exosoma.
No núcleo celular, o exosoma requírese para o correcto procesamento de varios ARN nucleares pequenos. Finalmente, o nucléolo é o compartimento onde se encontran a maior parte dos complexos de exosoma, onde desenvolven un papel no procesamento do ARN ribosómico 5,8 S (a primeira función do exosoma identificada) e de varios ARN nucleolares pequenos.
Aínda que a maior parte das células teñen outros encimas con capacidade de degradar ARN tanto polo seu extremo 3' coma polo seu extremo 5', o exosoma é esencial para a supervivencia celular. Cando se detén ou reduce a expresión xénica das proteínas do exosoma por medios artificiais, por exemplo, por medio de ARN interferente, o crecemento deténse e as células finalmente morren. Tanto as proteínas centrais do complexo coma as dúas proteínas principais asociadas son esenciais.
As bacterias non teñen exosoma, pero as súas funcións asúmeas un complexo similar, chamado degradosoma do que forma parte a proteína polinucleótido fosforilase. miniatura|Dúas subunidades da parte central do exosoma de [[arqueas (Rrp41 e Rrp42), unidas a unha molécula pequena de ARN (en vermello).]]
Autoinmunidade
O complexo exosómico é o antíxeno dos autoanticorpos responsables de diversas enfermidades autoinmunes. Estes autoanticorpos encóntranse principalmente en persoas que sofren a síndrome de solapamento PM-Scl, unha doenza autoinmune na que os pacientes sofren unha esclerodermia de base acompañada ou ben de polimiosite ou ben de dermatomiosite. Os autoanticorpos pódense detectar no soro sanguíneo dos pacientes por medio de diversos ensaios. No pasado, o método máis común foi o de inmunodifusión dobre de Ouchterlony utilizando extractos de timo de tenreira, inmunofluorescencia en células HEp-2 ou inmunoprecipitación a partir de extractos celulares humanos. Nos ensaios de inmunoprecipitación con soros anti-exosoma precipita un conxunto de proteínas característico. Nos anos anteriores á caracterización do exosoma, a este precipitado se lle denominaba complexo PM-Scl. Os soros destes pacientes adoitan mostrar unha característica tinguidura do nucléolo celular, o que alimentou a hipótese de que o antíxeno recoñecido polos autoanticorpos era importante na síntese ribosomal. Máis recentemente puidose dispoñer de proteínas exosómicas que se utilizaron para desenvolver inmunoanálises en liña (LIA) e ensaios de ELISA para detectar estes anticorpos.
Nestas doenzas, os anticorpos diríxense principalmente contra dúas das proteínas do complexo, denominadas PM/Scl-100 (a proteína similar a unha RNase D) e PM/Scl-75 (unha das proteínas similares ás RNases PH do anel), encontrándose anticuerpos contra estas proteínas en aproximadamente un 30% dos pacientes que sofren da síndrome. Aínda que estas dúas proteínas son o ligando principal dos autoanticorpos, tamén poden selo outras subunidades ou proteínas asociadas, como C1D. Actualmente, o método con maior sensibilidade para detectar estes autoanticorpos consiste no uso dun péptido derivado da proteína PM/Scl-100 como antíxeno nun ensaio ELISA, en lugar de utilizar proteínas completas. Por medio deste método, os autoanticorpos encóntranse en máis do 55% dos pacientes coa síndrome de solapamento, aínda que tamén poden ser detectados en pacientes que sofren tanto de esclerodermia, coma de polimiosite ou de dermatomiosite por separado.
Cáncer
Demostrouse que o exosoma é inhibido polo antimetabolito 5-fluorouracilo, utilizado tamén no tratamento quimioterapéutico do cáncer. Este é un dos tratamentos máis eficaces contra os tumores sólidos. Cando este fármaco é administrado a lévedos, pódense observar defectos no procesamento do ARN ribosómico idénticos aos que se aprecian cando se bloquea dito procesamento por medio de diversas estratexias utilizadas en bioloxía molecular. A ausencia dun correcto procesado dos ribosomas é letal para estas células, o que explica o seu efecto antimetabólico.
Joaquín Sánchez Peña
Joaquín Sánchez Peña, nado en Cambados, foi un avogado, escritor, xornalista e político galego.
Traxectoria
Fillo do avogado Luis Sánchez. Avogado en Cambados, participou no movemento agrarista e foi presidente da sociedade agraria La Escardadora. Foi elixido concelleiro de Cambados en 1917, e en 1922 era tenente alcalde, participando na homenaxe a Asorey en Santiago de Compostela. Escribiu unha Historia de Cambados nos anos vinte. Foi nomeado fiscal de Cambados en 1924, e volveu ser nomeado en 1930. Foi nomeado concelleiro de Cambados polo gobernador civil en 1933. Colaborou en El Heraldo Gallego, onde publicou crónicas históricas de Cambados en galego, Faro de Vigo e El Pueblo Gallego.
Walter Kohn
Investigacións científicas
miniatura|180px|esquerda|Un cartel nun poste eléctrico na [[Universidade de California conmemora a entrega a Walter Kohn do Premio Nobel de Química en 1998.]] Durante a súa estancia na Universidade Carnegie Mellon realizou investigacións na física dos semicondutores, materia que posteriormente cambiou pola investigación das características electrónicas de diversos materiais. En particular, Kohn desempeñou un papel importante no desenvolvemento da teoría funcional da densidade, que posibilitou o incorporar os efectos da mecánica cuántica na densidade electrónica (en lugar de mediante a función de onda). Esta simplificación computacional foi moi frutífera e pasou a ser unha ferramenta esencial da electrónica de materiais, atómica e molecular.
En 1998 foi galardoado coa metade do Premio Nobel de Química polo desenvolvemento da teoría funcional da densidade. A outra metade do premio recaeu en John Pople polo desenvolvemento de métodos teóricos mediante os cales podíanse investigar as propiedades das moléculas nos procesos químicos.
En 1961 obtivo o Premio Buckley da American Pyhsical Society pola súa obra.
Comba Campoy
Comba Campoy García, nada en Santiago de Compostela en 1979, é unha actriz e xornalista galega.
Traxectoria
Promoveu a realización da primeira serie dunha televisión local en Galicia, Cabodomundo, de Televinte de Chantada. Fixo o guión e o traballo de investigación do documental O Novo Emden. É colaboradora habitual da revista Tempos Novos.
Cine
miniatura|Entrevista en 2017. [[Nós Televisión.]]
Intercomunicador
miniatura|200px|Intercomunicador nun hotel Un intercomunicador é un sistema de comunicación electrónico autónomo que permite falar de xeito limitado ou con carácter privado. Os intercomunicadores poden ser sistemas móbiles pero polo xeral fíxanse permanentemente en edificios ou vehículos. Os intercomunicadores poden incorporar conexións a walkie-talkie, teléfonos ou móbiles ou a sinais de luces ou teclas.
Intercomunicadores permanentes
Os intercomunicadores atópanse en moitos tipos de vehículos, aeronaves, embarcacións, trens, carros de combate, en estradas, vías de ferrocarril e estacións de metro e mais tamén en edificios, nos hoteis para comunicaren os cuartos coa recepción ou o sistema de interfono dos edificios de vivendas coñecido como porteiro automático que permite abrir a porta do edificio desde a vivenda.
Intercomunicadores móbiles
Os intercomunicadores móbiles empréganse especialmente en acontecementos deportivos, teatrais ou en espectáculos televisivos e tamén para uso militar.
Escala Fujita-Pearson
miniatura|dereita|250px|Esquema da escala Fujita, deseñado polo propio Dr. [[Tetsuya Fujita]] miniatura|dereita|250px|Danos causados por un tornado F4 pola escala Fujita
Esta escala foi substituída en 2007 pola Escala Fujita-Pearson mellorada.
Escala
Aínda que a escala abarca teoricamente 13 graos, todos os tornados rexistrados están comprendidos nos 6 inferiores:
Gianni Rodari
Gianni Rodari, nado en Omegna (Piemonte) o 23 de outubro de 1920 e finado en Roma o 14 de abril de 1980, foi un escritor, mestre e pedagogo italiano. Obtivo o Premio Hans Christian Andersen en 1970.
David Hilbert
Descubriu e desenvolveu un amplo número de ideas fundamentais en moitas áreas, como a teoría de invariantes e a axiomatización da xeometría. Tamén formulou a teoría dos espazos de Hilbert, un dos fundamentos da análise funcional. Hilbert adoptou e defendeu vehementemente a teoría de conxuntos e os números transfinitos de Cantor. Un exemplo célebre do seu liderado nas matemáticas foi a presentación en 1900 no Congreso Internacional de Matemáticos de París dunha colección de 23 problemas que marcaron o curso de gran parte da investigación matemática do século XX.
Gianni Rodari
Traxectoria
Rodari naceu o 23 de outubro de 1920, mais aos 9 anos, morreu seu pai dunha bronconeumonía e tivo que mudarse coa súa familia (a súa nai e o seu irmán) á localidade natal materna, Gavirate (Varese). Tras o paso desafortunado polo seminario católico de San Pedro Mártir da vila de Seveso (Milán), ingresa en 1934 no Istituto Magistrale (hoxe Liceo Delle Scienze Sociali) onde estudou humanidades. Aprendeu naquela época a tocar o violín e entrou en contacto coa literatura crítica da man de Nietzsche, Schopenhauer, Marx,  Engels, Lenin,  Stalin e  Trotski.
David Hilbert
Xunto cos seus discípulos, contribuíu significativamente a establecer rigor e desenvolver importantes ferramentas usadas na física matemática moderna. Hilbert é recoñecido como un dos fundadores da teoría da proba e a lóxica matemática, así como por ser un dos primeiros en distinguir entre matemáticas e metamatemáticas.
Gianni Rodari
Traxectoria
En 1937, Rodari obtivo o título de maxisterio en Gavirate. Foi titor nunha familia xudía, pasou pola Facultade de Linguas da Universidade Católica do Sagrado Corazón de Milán, e impartiu aulas en escolas de Brusimpiano, Ranco e Cardana di Besozzo. Durante a segunda guerra mundial, exento do servizo militar por razóns de saúde, empezou a facer suplencias docentes en Uboldo.
David Hilbert
En pugna por demostrar correctamente algúns dos erros cometidos por Einstein, na teoría xeral da relatividade, David Hilbert adiantouse ás correccións de Einstein, con todo nunca quixo outorgarse o mérito. Minkowski, o mellor e máis sincero amigo de Hilbert morreu prematuramente dunha apendicite perforada en 1909. Pertencía ao selecto grupo de fellows da Royal Society.
Gianni Rodari
Traxectoria
Tras diversos avatares durante a guerra, afiliouse ao Partido Comunista Italiano en 1944. Por entón, Rodari comezou a traballar en publicacións, revistas e periódicos. Deste xeito, pasou pola revista de historietas Cinque punte e o xornal da Federación Comunista de Varese L'Ordine Nuovo. Publicou lendas populares e contos co seudónimo de Francesco Aricocchi. Posteriormente dirixiu a sección La domenica dei piccoli do xornal milanés L'Unità.
En 1950 trasladouse a Roma onde fundou e dirixiu con Dina Rinaldi (1921-1997) o semanario xuvenil Pioniere (Pionero), da API (Associazione Pionieri d'Italia), organización coa que mantería unha colaboración durante dez anos. En 1951, tras a publicación do seu primeiro libro de carácter pedagóxico, Il manuale del Pioniere, Rodari foi excomulgado polo Vaticano coa consecuente queima de libros e revistas súas nos patios das parroquias.
En 1953, casou con Maria Teresa Ferretti, secretaria do grupo parlamentario da Fronte Democrático Popular, e fundou o xornal de ámbito nacional Avanguardia, instrumento de expresión da Federación Xuvenil Comunista Italiana. Seguiron dez anos de numerosas colaboracións escribindo artigos, dirixindo seccións xuvenís e editando libros até que regresou en 1956 a L'Unità.
En 1958, Gianni Rodari comezou de enviado especial do Paese Sera, edición do serán do diario Il Paese. Neste xornal tamén se deu a coñecer co seudónimo Benelux. Por entón, empezou a colaborar coa RAI e a BBC no programa infantil Giocagiò.
David Hilbert
Traxectoria
Hilbert, foi o primeiro dos dous fillos de Otto e Maria Therese (nada Erdtmann) Hilbert, naceu en Prusia Oriental -quizais en Königsberg (de acordo ao afirmado por el mesmo) ou Wehlau (actualmente Znamensk) ao lado de Königsberg onde traballaba o seu pai. Comezou os seus estudos no Friedrichskolleg Gymnasium (Collegium Fridericianum, a mesma escola onde estudou Immanuel Kant 140 anos antes), pero trasladouse ao Wilhelm Gymnasium, unha escola con máis orientación científica, onde se graduou en 1880. O mesmo ano ingresou na Universidad de Königsberg, a "Albertina". Aquí coñeceu a Hermann Minkowski (dous anos máis novo que el); esta amizade inclinouno definitivamente polas matemáticas en contra do parecer do seu pai. En 1884, chegou á Universidade, como profesor asociado, Adolf Hurwitz procedente de Gotinga e estableceuse un intenso e frutal intercambio entre os tres. Hilbert obtivo o seu doutoramento en 1885, cunha tese escrita baixo a supervisión de Ferdinand von Lindemann, titulada Über invariante Eigenschaften spezieller binärer Formen, insbesondere der Kugelfunktionen ("Sobre as propiedades invariantes das fórmulas binarias especiais, en particular das funcións harmónicas esféricas").
Gianni Rodari
Traxectoria
Interrompeu a edición de libros até 1969 para dedicarse ao traballo con nenos. Posteriormente asumiu a dirección de Il giornale dei genitori até 1977.
Morreu o día 14 de abril de 1980 durante unha operación na perna debido a unha insuficiencia cardíaca aos 59 anos. Os seus restos descansan no Cimitero del Verano (Roma).
David Hilbert
Traxectoria
Hilbert permaneceu na Universidade de Königsberg como profesor desde 1886 ata 1895. En 1892, casou con Käthe Jerosch (1864-1945), con quen tivo un fillo: Franz Hilbert (1893 ata 1969). En 1895, e grazas á intervención de Felix Klein no seu favor, obtivo a posición de catedrático de matemáticas na Universidade de Gotinga, o centro máis prestixioso de investigación en matemáticas da época, no que permaneceu ata a fin dos seus días.
O seu fillo Franz sufriu para sempre unha enfermidade mental sen diagnosticar: a súa inferioridade intelectual era unha decepción terrible para o seu pai e esta desgraza era un asunto de preocupación polos matemáticos e estudantes en Gotinga. Minkowski, o mellor e máis sincero amigo de Hilbert morreu prematuramente dunha apendicite perforada en 1909.
Entre os seus 69 estudantes de doutoramento en Gotinga hai moitos que despois se converteron en famosos matemáticos, por exemplo (coa data da súa tese): Otto Blumenthal (1898), Felix Bernstein (1901), Hermann Weyl (1908), Richard Courant (1910), Erich Hecke (1910), Hugo Steinhaus (1911), ou Wilhelm Ackermann (1925). Entre os anos 1902 e 1939 Hilbert foi editor de Mathematische Annalen, a revista de matemáticas máis importante daqueles tempos.
O ano seguinte, 1900, Hilbert presentou ao Congreso da Unión Matemática Internacional a súa conferencia na que presentou os retos da matemática do século XX: estes son os famosos 23 Problemas de Hilbert, entre os que se atopaba a demostración da Hipótese de Riemann, a día de hoxe aínda non resolta. Foi unha conferencia chea de optimismo no poder das matemáticas.
En 1930, Hilbert retirouse, sendo substituído na cátedra por Hermann Weyl. Non obstante permaneceu na cidade de Gotinga exercendo a súa influencia no departamento de Matemáticas da Universidade. En 1934 e 1939 publicáronse os dous volumes de Grundlagen der Mathematik (Fundamentos das Matemáticas) en colaboración con Paul Bernays e nos que intentaba establecer unha Teoría da demostración.
Últimos anos
Hilbert aínda vivía cando o nazismo vai podar moitos dos prominentes membros da Universidade de Gotinga en 1933. Esta persecución obrigou a exiliarse a Hermann Weyl (o seu sucesor), Emmy Noether, Otto Neugebauer, Richard Courant e outros. Outros colegas tiveron menos sorte: Edmund Landau morreu en 1938 e Otto Blumenthal foi deportado e morto no Campo de concentración de Theresienstadt.
En 1934, Hilbert foi invitado a un banquete no que estaba sentado a carón do novo ministro de educación, Bernhard Rust. Rust preguntoulle, Como están as matemáticas en Gotinga, agora que as liberamos da influencia xudía? Hilbert respondeu,'' 'Matemáticas en Gotinga? Xa non quedan!.'' Cando Hilbert morría en 1943, en plena Guerra Mundial, os nazis cambiaran todo o persoal da Universidade, xa que a maior parte dos membros do departamento eran xudeus, estaban casados con xudeus ou tiñan simpatías esquerdistas. Ao funeral de Hilbert asistiron só unha ducia de persoas, das cales só dúas eran colegas académicos, entre eles Arnold Sommerfeld, un físico teórico tamén nativo de Königsberg. A noticia da súa morte só foi mundialmente coñecida logo de seis meses de morrer.
O epitafio gravado na súa tumba no cemiterio de Gotinga é o famoso epigrama que deu como conclusión no seu discurso de despedida ao retirarse en 1930. Estas palabras eran unha resposta á máxima latina: "Ignoramus che ignorabimus" ou "Non sabemos, non podemos saber":
En galego:
Solución de Hilbert ao problema de Gordan
O primeiro traballo de Hilbert sobre as funcións invariantes levouno en 1888 á demostración do seu famoso teorema da finitude. Vinte anos antes, Paul Gordan (1837-1912) demostrara o teorema da finitude dos xeradores para as fórmulas binarias, utilizando unha aproximación computacional complexa. Os intentos de xeneralizar o seu método a funcións con máis de dúas variables fallaron debido á enorme dificultade que implicaban os cálculos. Para solucionar o que se coñecía nalgúns círculos como o Problema de Gordan, Hilbert deuse conta de que era necesario tomar un camiño completamente diferente. Como resultado, demostrou o teorema da base de Hilbert, demostrando a existencia dun conxunto finito de xeradores, os invariantes das fórmulas alxébricas con calquera número de variables, pero dun xeito abstracto. É dicir, demostrando a existencia do conxunto, pero sen construílo -non mostrou "un obxecto"- senón que simplemente demostrou a existencia, e baseábase no principio do terceiro excluído nunha extensión infinita.
Hilbert enviou os seus resultados o Mathematische Annalen. Gordan, o experto da teoría de invariantes do  Mathematische Annalen, non apreciou a natureza revolucionaria do teorema de Hilbert e rexeitou o artigo, criticando a exposición porque non era suficientemente comprensible. O seu comentario foi:
Klein, por outra banda, recoñeceu a importancia do traballo, e garantiu que sería publicado sen ningunha alteración. Animado por Klein, Hilbert, nun segundo artigo, estendeu o seu método, proporcionando estimacións sobre o grao máximo do conxunto de xeradores máis pequeno, e enviouno de novo ao Annalen. Logo de ler o manuscrito, Klein escribiulle, dicindo:
Máis tarde, despois de que a utilidade do método de Hilbert fose universalmente recoñecida, Gordan diríalle:
Polo seu éxito, a natureza da súa demostración levantou máis problemas dos que Hilbert podería imaxinar nese momento. Aínda que Kronecker admitiuno, Hilbert máis tarde respondeu a outras críticas similares afirmando que "moitas construcións diferentes están subsumidas baixo unha idea fundamental", noutras palabras, citando a Constance Reid: A través dunha proba de existencia, Hilbert fora capaz de obter unha construción: "a demostración" era o "obxecto". Non todos estaban convencidos. Mentres Kronecker morrería pouco tempo despois, a súa filosofía construtivista continuaría co mozo Brouwer e o seu desenvolvemento da escola intuicionista, para tormento de Hilbert nos anos seguintes. De feito Hilbert perdería o seu "alumno superdotado", Weyl, que se pasou ao intuicionismo -"Hilbert molestouse pola fascinación do seu antigo discípulo coas ideas de Brouwer, o cal espertaba dentro de Hilbert a memoria de Kronecker". Brouwer, o intuicionista, en particular, opúxose á utilización do Principio do Terceiro Excluído sobre conxuntos infinitos (mentres Hilbert o utilizara). Hilbert responderia:
Axiomatización de xeometría
O texto Grundlagen der Geometrie (Fundamentos de Xeometría) publicado por Hilbert en 1899 propón un conxunto formal, os Axiomas de Hilbert, substituíndo as tradicionais definicións, postulados e nocións comúns dos Elementos de Euclides. Evitan as debilidades identificadas nas definicións de Euclides, obra aínda vixente e libro de referencia para a xeometría da época. Pouco despois, en 1902, un mozo de 19 anos o estudante americano Robert Lee Moore demostrou que un dos axiomas de Hilbert (o coñecido teorema de Pasch) era innecesario por redundante.
A aproximación de Hilbert sinalaba o cambio ao moderno sistema axiomático. Nisto, o traballo de Peano en aritmética, anticipouse a Hilbert, en 1889. Os axiomas non se toman como verdades manifestas. A matemática pode tratar cousas, das que temos intuicións poderosas, pero non hai que asignar un significado explícito aos conceptos non definidos. Elementos, como punto, recta, plano, e outros, poderían ser substituídos, como Hilbert di, por mesas, cadeiras, xarras de cervexa e outros obxectos.
Hilbert, primeiro, enumera os conceptos non definidos: punto, recta, plano etc. Despois formaliza as súas relacións (Axiomas) de Incidencia, Orde, Continuidade e Congruencia máis unha relación especial de Paralelismo. Os axiomas unifican xeometría plana e a xeometría do espazo de Euclides nun único sistema.
Os 23 problemas de Hilbert
Hilbert propuxo no Congreso Internacional de Matemáticos de París de 1900, unha lista de 23 problemas matemáticos sen resolver, como un reto para os matemáticos do século XX. Recoñécese de forma xeral que esta é a recompilación de problemas abertos máis exitosa e de profunda consideración producida nunca por un único matemático. Esta lista é recoñecida como un completo programa de traballo para os matemáticos.
Tras reescribir os fundamentos da xeometría clásica, Hilbert podía habelo extrapolado ao resto das matemáticas. Este enfoque difiere, con todo, dos posteriores «loxicistas» Russel-Whitehead ou o «formalismo matemático» do seu contemporáneo Giuseppe Peano e máis recentemente do «conxunto de matemáticos» Nicolas Bourbaki. A comunidade matemática ao completo podería embarcarse en problemas que el identificou como aspectos cruciales nas áreas da matemática que el considerou como claves.
O conxunto de problemas explicouse nunha conferencia titulada Os problemas das matemáticas, presentado no transcurso do II Congreso Internacional de Matemáticos celebrado en París. Esta é a introdución do discurso que deu Hilbert:
Algúns deles resolvéronse en pouco tempo. Outros discutironse ao longo do século XX. Uns poucos consideranse excesivamente vagos para chegar a unha conclusión. Algúns ata continúan hoxe en día sendo un desafío para os matemáticos.
Formalismo
Seguindo a tendencia que se converteu en estándar a metade de século, o conxunto de problemas de Hilbert tamén constituía unha especie de manifesto, que abriu a vía para o desenvolvemento da escola do Formalismo matemático, unha das tres escolas matemáticas máis importantes do século XX. De acordo co formalismo, a matemática é un xogo -carente de significado- no que un o practica con símbolos carentes de significado de acordo a unhas regras formais establecidas de antemán. Xa que logo é unha actividade de pensamento autónoma. Con todo, hai marxe para a dúbida respecto diso de se a propia visión de Hilbert era simplistamente formalista neste sentido.
O programa de Hilbert
En 1920 propuxo de forma explícita un proxecto de investigación (en metamatemática, como se chamou entón) que acabou sendo coñecido como programa de Hilbert. Quería que a matemática fose formulada sobre unhas bases sólidas e completamente lóxicas. Cría que, en principio, isto podía lograrse, mostrando que:
Parecía ter razóns técnicas e filosóficas para formular esta proposta. Isto afirmaba o seu desgusto polo que se deu a coñecer como ignorabimus, que aínda era un problema activo no seu tempo dentro do pensamento alemán, e que podía rastrexarse nesa formulación ata Emil du Bois-Reymond.
O programa segue sendo recoñecíbel na filosofía da matemática máis popular, onde se lle chama normalmente formalismo. Por exemplo, o grupo Bourbaki adoptou unha versión selectiva e diluída como adecuada para os requisitos dos seus proxectos xemelgos de: (a) escribir traballos fundamentais enciclopédicos, e (b) dar soporte ao sistema axiomático como ferramenta de investigación. Este enfoque ha ter éxito e influencia en relación co traballo de Hilbert na álxebra e na análise funcional, pero non conseguiu callar igual cos seus intereses en física e lóxica.
Hilbert describía en 1919:
Hilbert publicou a súa visión dos fundamentos das matemáticas nun traballo de 2 volumes chamado Grundlagen der Mathematik, publicado conxuntamente con Paul Bernays en 1934 e 1939.
O traballo de Gödel
Hilbert e os matemáticos de talento que traballaron con el nesta empresa estaban dedicados ao proxecto. O seu intento de dar soporte á matemática axiomatizada con principios definidos, que eliminaría as incertezas teóricas, ía con todo a acabar en fracaso.
Gödel demostrou que non se podía demostrar a completude de ningún sistema formal non contraditorio que fose suficientemente amplo para incluír polo menos a aritmética, só mediante os seus propios axiomas. En 1931 o seu teorema da incompletude mostrou que o ambicioso plan de Hilbert era imposible tal como se suscitaba. O segundo requisito non podía combinarse co primeiro de forma razoable, mentres o sistema axiomático sexa xenuinamente finito.
Con todo, o teorema de completude non di nada respecto diso da demostración da completude da matemática mediante un sistema formal diferente. Os logros posteriores da teoría da demostración como mínimo clarificaron a relación da consistencia coas teorías de interese principal para os matemáticos. O traballo de Hilbert empezara lóxico no seu camiño á clarificación; a necesidade de entender o traballo de Gödel levou entón ao desenvolvemento da teoría da computabilidad e logo da lóxica matemática como disciplina autónoma na década de 1930-1940. Deste 'debate' naceu directamente a base para a informática teórica de Alonzo Church e Alan Turing.
A escola de Gotinga
Entre os alumnos de Hilbert atópanse Hermann Weyl, o campión mundial de xadrez Emanuel Lasker, Ernst Zermelo e Carl Gustav Hempel. John von Neumann foi asistente seu. Na Universidade de Gotinga, Hilbert atopouse rodeado por un círculo social constituído por algúns dos matemáticos máis importantes do século XX, como Emmy Noether e Alonzo Church, Richard Courant, Edmund Landau, Paul Bernays etc.
Gianni Rodari
A Gramática da Fantasía
En 1973, Gianni Rodari publicou a obra Grammatica della Fantasia, subtitulada Introduzione all'arte di inventare storie, que ofrece 45 capítulos de ensaio pedagóxico dirixido ao persoal docente, pais e nais, e aos animadores. A obra é resultado de anos de traballo no campo da fantasía.
El tiempo es oro
El tiempo es oro foi un concurso de televisión, emitido por Televisión Española entre 1987 e 1992. Estaba realizado por Sergi Schaaf e presentado por Constantino Romero coa axuda de Janine Calvo. O concursante debía superar varias quendas de preguntas de cultura xeral. Unha vez superada esa fase, era cuestionado sobre un tema específico da súa propia elección. Finalmente, con axuda de dous amigos e documentación enciclopédica, debía contestar a unha pregunta final, sempre cun tempo máximo como límite para responder.
Gianni Rodari
A Gramática da Fantasía
Nos antecedente da obra, explica as súas fontes de inspiración como Novalis (1772-1801) que nos seus Frammenti di: «Se disporamos dunha Fantástica, como dispomos dunha Lóxica, tería descuberto a arte de inventar.» Tamén recoñece a influencia do surrealistas franceses. A través do seu paso polas escolas onde lle contaba contos fantásticos ao alumnado, foinos recompilando nunha carpeta que chamou Quaderno di Fantastica até que publicou no diario romano «Paese Sera» un Manuale per inventare favole en dous capítulos (9 e 19 de febreiro de 1962). Retomou a idea no Giornale dei Genitori en 1969.
Pero foi en 1972, durante unha formación a docentes das escolas de Reggio Emilia (localidade de longa tradición pedagóxica en Italia), onde se deu conta da relevancia de traballar a fantasía como estratexia pedagóxica fundamental e empezou a compilar e dar forma ao que acabaría sendo o libro. A transcrición deses obradoiros gravados deron lugar ao libro.
A obra presenta algunhas técnicas que a fixeron famosa como o binomio fantástico combinando listas de palabras de diferentes ámbitos para crear novas realidades, a ensalada de contos mesturando tramas de varios contos para crear outro, os contos do revés invertendo os riscos das personaxes de contos tradicionais, o erro creativo aproveitando a darlle un significado ás palabras mal escritas, os xogos vellos utilizando listas de preguntas etc. Todas elas estimulan a creación, a fantasía e a imaxinación e son habitualmente utilizadas en cursos e obradoiros para o desenvolvemento da creatividade, da fantasía, da imaxinación, da creación literaria ou a resolución de problemas.
Obra
miniatura|alt=nenos e nenas ao redor dunha mesa facendo actividades|Taller "O imaxinario de Gianni Rodari", en 2015 en [[Sabadell.]]
Traducións ao galego
Moitas das súas obras foron traducidas ao galego. Entre os tradutores e tradutoras están : Valentín Arias, Xela Arias, Silvia Gaspar, Dolores Sánchez Palomino, Leandro García Bugarín, Xosé Ballesteros, Ignacio Chao, Carlos Acevedo, Isabel Soto e María Alonso Seisdedos.
David Hilbert
Análise funcional
Ao redor de 1909, Hilbert dedicouse ao estudo de ecuacións diferenciais e integrais; o seu traballo tivo consecuencias directas en partes importantes da análise funcional moderna. Para poder levar a cabo estes estudos, Hilbert introduciu o concepto dun espazo euclídeo de infinitas dimensións, chamado máis tarde espazo de Hilbert. O seu traballo nesta parte da análise proporcionou a base de importantes contribucións á física matemática nas dúas décadas seguintes, aínda que en direccións que por entón non se podían anticipar. Máis tarde, Stefan Banach amplificou o concepto, definindo os espazos de Banach. O espazo de Hilbert é por si mesma a idea máis importante da análise funcional, que creceu o seu ao redor durante o século XX.
Física
Ata 1912, Hilbert foi de forma case exclusiva un matemático «puro». Cando planeaba facer unha visita a Bonn, onde estaba inmerso no estudo da física, o seu amigo e colega matemático Hermann Minkowski facía chistes dicindo que tiña que pasar 10 días en corentena antes de poder visitar a Hilbert. En realidade, Minkowski parece ser responsable da maioría de investigacións de Hilbert en física anteriores a 1912, incluído o seu seminario conxunto sobre o tema en 1905.
Hilbert invitou a Einstein a Gotinga para que impartise unha semana de leccións entre xuño e xullo de 1915 sobre relatividade xeral e a súa teoría da gravidade en desenvolvemento. O intercambio de ideas levou á forma final das ecuacións de campo da Relatividade xeral, en concreto as ecuacións de campo de Einstein e a acción de Einstein-Hilbert. Aínda que Einstein e Hilbert non chegaron nunca a enlearse nunha disputa pública sobre prioridade, houbo algo de discusión sobre o descubrimento das ecuacións de campo.
Ademais, o traballo de Hilbert anticipou e asistiu a varios avances na formulación matemática da mecánica cuántica. O seu traballo foi clave para o de Hermann Weyl e John von Neumann sobre a equivalencia matemática da mecánica de matrices de Werner Heisenberg e a ecuación de onda de Erwin Schrödinger, e o seu espazo de Hilbert xoga un papel importante na teoría cuántica. En 1926, von Neumann mostrou que se os estados atómicos se entendesen como vectores no espazo de Hilbert, entón se corresponderían tanto coa teoría de función de onda de Schrödinger coma coas matrices de Heisenberg.
Mediante esta inmersión na física, traballou en darlle rigor á matemática que a sostén. Aínda que é moi dependente da matemática avanzada, o físico tende a ser «descoidado» con ela. Para un matemático «puro» como Hilbert, isto era «feo» e difícil de entender. Ao empezar a comprender a física e o xeito en que os físicos usaban a matemática, desenvolveu unha teoría matematicamente coherente para o que encontrou, principalmente na área das ecuacións integrais. Cando o seu colega Richard Courant escribiu o clásico Métodos de física matemática incluíu algunhas ideas de Hilbert, e engadiu o seu nome como coautor mesmo aínda que Hilbert non chegou a contribuír ao escrito. Hilbert dixo que «a física é demasiado dura para os físicos», implicando que a matemática necesaria estaba lonxe do seu alcance polo xeral; o libro de Courant-Hilbert facilitoulles as cousas.
Teoría de números
Hilbert unificou o campo da teoría alxébrica de números co seu tratado de 1897 Zahlbericht (literalmente 'informe sobre números'). Abateu o problema de Waring no sentido amplo. Desde entón tivo pouco máis que dicir sobre o tema; pero a urxencia das formas modulares de Hilbert na disertación dun estudante implica que o seu nome está máis unido a unha área importante.
Propuxo unha serie de conxecturas sobre a teoría de corpos de clases. Os conceptos foron moi influentes, e a súa propia contribución queda patente nos nomes do corpo de clase de Hilbert e o símbolo de Hilbert da teoría local de corpos de clases. Os resultados sobre estas conxecturas quedaron probados na súa maioría sobre 1930, tralo importante traballo de Teiji Takagi que o estableceu como o primeiro matemático xaponés de nivel internacional.
Hilbert non traballou nas áreas principais da teoría analítica de números, pero o seu nome quedou unido á conxectura de Hilbert-Pólya, por razóns anecdóticas.
Charlas, ensaios e contribucións misceláneas
miniatura|170px|8 pasos da construción da curva fractal de Hilbert.
Robert Parish
Robert Lee Parish, nado en Shreveport (Luisiana) o 30 de agosto de 1953, é un destacado ex xogador de baloncesto estadounidense. Foi alcumado como O Xefe (The Chief), ao comparar o seu rostro impenetrable co do personaxe do indio da película Alguén voou sobre o niño do cuco, que protagonizou Jack Nicholson. De acordo coa lenda, foi o seu compañeiro de equipo nos Celtics Cedric Maxwell o que lle puxo tal alcume.
Disputou un total de 21 tempadas da NBA, sendo o xogador con máis partidos xogados da historia da competición con 1.611. Foi ademais o xogador máis lonxevo de toda a historia da competición, non en balde, retirouse aos 43 anos. Xogou na posición de pivote cunha estatura de 2,15 metros. Fíxose famoso o seu número de camiseta, o dobre cero (00), que foi retirado posteriormente a modo de homenaxe polos Boston Celtics. En 1996 foi escollido como un dos "Cincuenta mellores xogadores da historia da NBA" e no ano 2003 ingresa como membro do Basketball Hall of Fame como xogador.
NBA
Foi elixido en primeira rolda do draft, no posto número 8, polos Golden State Warriors, onde pasou os seus catro primeiras tempadas, ata que foi traspasado aos míticos Boston Celtics, equipo co que logrou as súas maiores xestas, grazas en parte a estar rodeado de compañeiros como Larry Bird, Kevin McHale, Dennis Johnson ou Danny Ainge. Nas 14 tempadas que disputou coa camiseta verde, conquistou tres campionatos da NBA.
Cos 40 anos xa cumpridos, e completando xa unha etapa, foise aos Charlotte Hornets, onde xogou dúas tempadas, xa a un nivel máis baixo, e terminou a súa carreira de forma brillante co seu cuarto anel de campión nas filas dos Chicago Bulls.
Logros persoais
miniatura|esquerda|O dobre cero.
O Acevedo, Lagostelle, Guitiriz
O Acevedo é unha aldea da parroquia de Lagostelle no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 20 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 11 homes e 9 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 24 habitantes.
La Source des femmes
La Source des femmes é un filme de 2011 dirixido por Radu Mihăileanu. Está protagonizado por Leïla Bekhti e Hafsia Herzi. Estreouse dentro da competición oficial do Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2011.
Personaxes
miniatura|Elenco do filme no Festival de Cannes.
Sarceada, Río de Porto, Negueira de Muñiz
Sarceada é un lugar da parroquia de Río de Porto, no concello de Negueira de Muñiz, na comarca da Fonsagrada, na provincia de Lugo. No ano 2008 tiña 5 habitantes (3 homes e 2 mulleres), a mesma cantidade ca en 2006.
Alan Stivell
Alan Cochevelou, máis coñecido co nome artístico de Alan Stivell, nado en Riom o 6 de xaneiro de 1944, é un cantautor e músico bretón, cidadán francés, que utiliza para os seus traballos diversas linguas célticas ás que se engaden o francés, o inglés e outras varias linguas. Tamén cantou unha peza en galego grazas a unha colaboración feita co compositor Carlos Núñez.
É o inspirador do renacemento da arpa celta así como da música bretoa moderna e mesmo celta en xeral.
Inicios: a arpa celta
Pasou a primeira parte da súa vida en París. Inicia estudos de piano aos cinco anos de idade e a súa vocación procede dun soño do seu pai, Georges Cochevelou: a fabricación dunha arpa celta, a «Telenn Gentañ» (telenn significa «arpa» en bretón). A arpa celta é un instrumento esquecido desde a Idade Media, cando o ducado da Bretaña perde a súa independencia e queda incorporado ao reino de Francia. O prototipo recreado polo seu pai incítalle a asistir a clases de arpa, para o que se beneficia dos ensinos da soada Denise Mégevand (1917-2004). Os arranxos de temas tradicionais celtas, escritos pola súa profesora e polo seu pai, determinarán en Alan Stivell unha paixón por Celtia e pola Bretaña que non diminuíu xamais.
En 1953, toca a súa arpa na Casa da Bretaña en París e inicia a súa aprendizaxe do idioma bretón, interesándose igualmente no idioma galés, no gaélica escocesa e na mitoloxía celta. Actúa igualmente na UNESCO e na Catedral de Vannes. Durante o ano seguinte, dá os seus primeiros pasos no bagad Bleimor e aprende o uso doutros dous instrumentos, a gaita e a bombarda. En 1955, á vez que os seus concertos vanse facendo máis regulares, actúa como abreconcertos de Line Renaud no Teatro Olympia de París. En 1959, grava o seu primeiro disco de 45 rpm (Musique Gaélique). Convértese en Penn-Soner (primeiro gaiteiro) do bagad Bleimor a principios dos anos 60, e é campión da Bretaña como gaiteiro a dúo e nun bagad.
Verónica (filme)
Verónica é un filme español de terror española estreado en 2017, dirixido por Paco Plaza. Para a súa realización, o director contou con catro novos debutantes: Sandra Escacena, Bruna González, Claudia Pracer e Iván Chavero, ademais da coñecida actriz Ana Torrent.
Eleccións municipais de 2015 en Galicia
miniatura|300px|Distribución das alcaldías segundo partidos políticos tralas eleccións
Verónica (filme)
O guión de Paco Plaza e Fernando Navarro está inspirado nunha historia real (o expediente Vallecas), que tivo lugar nos anos 90 en Vallecas, Madrid.
Sinopse
Madrid, anos 90. Barrio de Vallecas. Despois de xogar cunha ouija coas súas compañeiras, Verónica comeza a sufrir ameazas por elementos sobrenaturais na súa casa, que queren facerlle dano a ela e aos seus.
Eleccións municipais de 2015 en Galicia
As eleccións municipais de 2015 celebráronse o día 24 de maio de 2015 en toda España. En Galicia, escolléronse nelas 314 corporacións municipais, unha menos que nos comicios precedentes, logo da fusión de Oza-Cesuras, así como as catro deputacións provinciais. Ademais en España celebráronse comicios en 13 comunidades autónomas no mesmo día que as eleccións municipais.
Características
Os catro anos que pasaron dende a anterior convocatoria electoral municipal foron testemuña de moitos cambios na distribución de poder entre as forzas políticas galegas, principalmente na esquerda. Así, a fragmentación do BNG en inicialmente tres forzas políticas, o propio BNG, Anova-Irmandade Nacionalista e Compromiso por Galicia obrigou tamén á recomposición dos equipos municipais desta coalición. Mais tamén a aparición política de Podemos a nivel estatal tivo o seu correlato no xurdimento de coalicións e plataformas cidadás, de carácter local, cunha axenda de rexeneración democrática: algunhas delas concorreron aos comicios municipais en Galicia.
Candidatos ás cidades
En verde, os alcaldes no poder antes das eleccións de maio de 2015:
A Coruña
Presidente elixido tralas eleccións: Valentín González Formoso (PSdeG-PSOE + BNG)
Lugo
Presidenta elixida tralas eleccións: Elena Candia López (PP). No cargo até o mes de outubro de 2015, no que perde a presidencia en favor de Darío Campos Conde (PSdeG-PSOE + BNG) tras sufrir unha moción de censura.
Ourense
Presidente elixido tralas eleccións: Xosé Manuel Baltar (PPdeG)