cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henrique III de Francia
Matrimonio e descendentes
Casou o 15 de febreiro de 1575 coa duquesa Luísa de Lorena, filla do duque Nicolao de Mercoer e de Margarida de Egmont. Desta unión non tivo fillos.
Reinado
miniatura|left|Henrique de Valois, duque de Anjou. Retrato de François Clouet ([[1570).]] O seu reinado caracterízase polas continuas guerras de relixión en Francia, de envergadura política e económica.
En 1560 asinou o edicto de Beaulieu, polo cal facía concesións aos hugonotes. Isto levou a que Henrique I de Guisa, partidario do rei católico, extremase a súa ideoloxía relixiosa e formase a Liga Católica para defender os intereses católicos. Este sindicato logrou rescindir boa parte das concesións permitidas no anterior edicto.
En 1584 a morte do irmán máis novo do rei, Francisco de Francia, duque de Anjou, fixo que o herdeiro da coroa pasase a ser, en ausencia dun fillo de Henrique III, o rei Henrique III de Navarra. Este era descendente de Luís IX de Francia e cuñado de Henrique III polo seu matrimonio con Margarida de Valois. Segundo a Lei sálica en Francia, non podería reinar. Pero Henrique de Navarra era protestante e baixo a presión do duque de Guisa, Henrique III anulou o dereito de Henrique de Navarra ao trono francés.
O duque de Guisa chegou a conseguir moito poder polo que Henrique III de Francia ordenou a súa morte o 23 de decembro de 1588, cando este conspiraba contra o rei.
O 1 de agosto de 1589 Henrique III de Francia foi asasinado polo dominico Jacques Clement, membro da Liga, rematando coa dinastía Valois. O seu primo e cuñado Henrique de Navarra reinará co nome de Henrique IV de Francia, quen foi o primeiro rei da nova dinastía borbónica.
Bufóns de Pría
dereita|miniatura|220px|Bufóns de Pría. Os bufóns de Pría son unha formación natural que se atopan na localidade asturiana de Llames, na parroquia de Pría, no concello de Llanes. Están integrados dentro da Paisaxe Protexida da Mariña Oriental de Asturias.
Un bufón é unha formación cárstica que consiste nun furado vertical a poucos metros da beira dun cantil de rocha calcaria e que inferiormente comunica co mar. Cando a marea sobe e as ondas baten con forza, exulsa un chorro de auga de mar pulverizada, o que provoca un son característico que lle dá o nome ao bufón. A columna de auga pulverizada pode acadar máis de 10 metros de altitude e o bufido oírse a varios quilómetros.
O Pico Farelo, Os Vilares, Guitiriz
O Pico Farelo é un lugar da parroquia dos Vilares no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 6 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 2 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 5 habitantes.
Protocadherina
As protocadherinas (Pcdhs) son unhas proteínas que constitúen o maior subgrupo nos mamíferos da superfamilia das cadherinas de proteínas de adhesión celular homofílicas. Foron descubertas polo grupo de Shintaro Suzuki ao utilizar a PCR para atopar novos membros da familia das cadherinas. Os fragmentos de PCR que correspondían ás protocadherinas atopáronse en especies de vertebrados e invertebrados. Esta prevalencia nunha ampla variedade de especies suxire que estes fragmentos formaban parte dunha antiga cadherina, polo que se lles chamou "protocadherinas", é dicir, as "primeiras cadherinas", aínda que dos aproximadamente 70 xenes de protocadherinas identificados nos xenomas de mamíferos, uns 50 están localizados en agrupacións (clusters) de xenes fortemente ligados no mesmo cromosoma, e este tipo de organización e xenes pode só atoparse en vertebrados.
En mamíferos, definíronse dous tipos de xenes de protocadherinas: as protocadherinas non agrupadas que están distribuídas por todo o xenoma; e as protocadherinas agrupadas organizadas en tres agrupamentos de xenes designadas como α, β, e γ, que no xenoma do rato comprenden, respectivamente 14, 22 e 22, exóns variables grandes dispostos en tándem. Cada exón transcríbese desde o seu propio promotor e codifica as seguintes porcións: un dominio extracelular completo; un dominio transmembrana; e un dominio intracelular variable e curto da proteína protocadherina correspondente, que se diferencia do dominio intracelular de cadherina debido á falta de adhesión ao citoesqueleto por medio de cateninas (ver figura).
Ademais, estes xenes de protocadherinas agrupados exprésanse predominantemente no sistema nervioso en desenvolvemento, e como en cada neurona se expresan diferencialmente distintos conxuntos de xenes de protocadherinas, pode orixinarse unha vasta diversidade delas na superficie celular debido a esta expresión combinatoria. Isto levou a que se propuxese que as protocadherinas proporcionan un código de enderezo sináptico para a conectividade neuronal ou unha especie de código de barras dunha soa célula para o auto-recoñecemento/auto-evitación similar ao que teñen as proteínas DSCAM en invertebrados. Aínda que as DSCAMs de vertebrados carecen da diversidade que presentan as de invertebrados, a transcrición selectiva de isoformas de protocadherinas individuais pode conseguirse pola elección de promotor seguida dun cis-splicing alternativo do pre-ARNm, incrementando así o número de posibles combinacións.
miniatura|esquerda|Organización xeral de diferentes tipos de cadherinas que mostran as características únicas das protocadherinas: O dominio extracelular é máis longo e o dominio intracelular carece de ligazón ao citoesqueleto.
Interaccións homofílicas e sinalización intracelular
As proteínas protocadherinas con xenes agrupados detéctanse polo soma neuronal, as dendritas e os axóns e obsérvanse nas sinapses e conos de crecemento das neuronas. Igual que as cadherinas clásicas, os membros da familia das protocadherinas tamén median a adhesión célula-célula en ensaios baseados en células  e a maioría delas están implicadas en trans-interaccións homofílicas, Schreiner e Weiner atoparon que as protocadherinas α e γ poden formar complexos multiméricos. Como as tres clases de protocadherinas poden estar implicadas na multimerización de isoformas de protocadherinas expresadas aleatoriamente, entón as neuronas poderían producir un gran número de unidades de interacción homofílicas distintas, amplificando significativamente a diversidade da superficie celular a máis da que habería coa soa expresión aleatoria dos xenes. En canto ao dominio citoplasmático, as tres clases de proteínas protocadherinas agrupadas son diferentes, pero están estritamente conservadas na evolución dos vertebrados, o que suxire unha función celular conservada. Isto é corroborado polo estudo dun gran número doutras proteínas interaccionantes como as fosfatases, quinases, moléculas de adhesión e proteínas sinápticas. Ademais, as protocadherinas son procesadas proteoliticamente polo complexo da γ-secretase, que libera fragmentos solubles intracelulares no citoplasma, que poderían ter unha ampla variedade de funcións como actuaren localmente no citoplasma e/ou mesmo regularen a expresión xénica de xeito similar a outras proteínas da superficie celular como Notch e a N-cadherina. Como estas moléculas están implicadas en tantos procesos do desenvolvemento, como a guía dos axóns e a arborización das dendritas, as mutacións nos xenes das protocadherinas e na súa expresión poden xogar un papel na Down e na de Rett e tamén na síndrome X fráxil, esquizofrenia, e doenzas neurodexenerativas.
Amadou Diallo
Amadou Diallo, nado o 2 de setembro de 1975 en Sinoe e finado o 4 de febreiro de 1999 en Nova York, foi un mozo inmigrante guineano de 23 anos de idade que morreu asasinado pola policía de Nova York.
Traxectoria
Diallo morre de resultas dos 41 disparos realizados por catro axentes da extinta Unidade de Crimes na Rúa do Departamento de Policía de Nova York, que estaban de servizo. Estes eran Sean Carroll, Richard Murphy, Edward McMillon e Kenneth Boss. O feito tivo lugar no número 1157 da Avenida Wheeler, na parte sueste do Bronx.
Diallo era un dos catro fillos de Saikou e Kadiatou Diallo, unha familia pertencente a un dos pobos nómades máis vellos do mundo, os fulani, provenientes da rexión guineana de Futa Yallon. Naceu en Sinoe, Liberia, mentres o seu pai traballaba alí, e creceu seguindo á súa familia por Togo, Bangkok e Singapur, indo a colexios en Tailandia, e logo en Guinea e Londres, incluíndo o Instituto Asiático de Microsoft.
En 1996 chega a Nova York, onde xa estaban a vivir outros membros da súa familia e empeza a traballar cun curmán seu. Polo que parece, Diallo chegou a Nova York para estudar, aínda que é certo que non se chegou a matricular en ningún centro educativo. Tratou de quedar nos Estados Unidos a longo prazo por medio da firma dunha solicitude de asilo político. Vendía cintas VHS, luvas e calcetíns na rúa e estudaba polas noites.
Acontecementos ao redor da morte
Na mañá do 4 de febreiro de 1999, Diallo estaba preto da súa casa tras volver dunha comida. Os catro axentes, Sean Carroll, Richard Murphy, Edward McMellon e Kenneth Boss, que estando de servizo, pasaban co seu Ford Taurus, ao ver a Diallo e pensar que coincidía coa descrición dun violador, achegáronse a el. Eles aseguraron que se identificaron como axentes de policía e que Diallo correu escaleiras arriba cando se achegaron ignorando as ordes de que se detivese e de que levantase as mans.A lámpada do soportal estaba fundida, o que provocaba que Diallo estivese a contraluz e só se vise a súa silueta. Foi entón cando Diallo meteu a man na chaqueta collendo a súa carteira. Ao mesmo tempo, o oficial McMellon, tropezou co bordo, o que provocou que caese e disparase ao pavimento.
O 25 de marzo, un xulgado do Bronx acusou ós oficiais de asasinato en segundo grao e conduta temeraria. O 16 de decembro en Nova York un Tribunal de Apelación ordenou un cambio de sede a Albany, Nova York, alegando que toda a publicidade existente previa á vista era nefasta para un xuízo xusto. Así que, tras dous días de deliberacións, o 25 de febreiro de 2000, un xurado composto por persoas brancas e negras, absolveu ós oficiais de todos os cargos.
Consecuencias
Por este asasinato celebrouse un xuízo en Albany, Nova York, capital do Estado de Nova York no que o catro axentes quedaron libres de toda culpa. Amadou Diallo estaba desarmado no momento dos feitos, o que propiciou que houbese unha gran controversia e unha total indignación así que se coñeceron os feitos tanto dentro como fóra de Nova York. Asuntos como brutalidade policial, discriminación racial e "tiroteo contaxioso" (un axente dispara cando ve disparar a outro), foron determinantes para que aparecese dita controversia.
A morte de Diallo, o cambio de sede e o veredicto suscitaron manifestacións masivas contra a brutalidade policial e a discriminación racial, o que provocou que se realizasen máis de 1.700 detencións ó longo de varias semanas. Os detidos nas protestas que había día tras día na porta da sede do Departamento de Policía de Nova York proviñan de todas as clases sociais. Entre estes atopábanse antigos oficiais de policía, o exalcalde de Nova York David Dinkins, os congresistas Charles B. Rangel e Gregory Meeks, os reverendos Al Sharpton e Jesse Jackson, o asembleísta Rubén Díaz, Jr., a actriz Susan Sarandon, o documentalista Louis Theroux, así como máis dunha ducia de rabinos, outros clérigos e numerosos políticos estatais, federais e locais.
Os cargos dos detidos retiráronse previamente e en 2001, o Departamento de Xustiza dos Estados Unidos anunciou que non acusaría ós oficiais de violar o dereitos civís de Diallo.
A morte de Diallo converteuse nun problema nas eleccións á alcaldía de Nova York. O presidente do municipio do Bronx e candidato á alcaldía Fernando Ferrer, quen no seu momento condenou as circunstancias da morte de Diallo, dixo nunha reunión dos sarxentos de policía que, aínda que o tiroteo fora unha traxedia, acusouse en exceso ós axentes implicados. Estas declaracións produciron que a familia de Diallo criticase fortemente a Ferrer.
O acontecemento suscitou investigacións psicolóxicas. O psicólogo Eberhad e os seus colegas levaron a cabo experimentos con oficiais de policía que disparaban máis rápido a xente negra desarmada que a xente branca desarmada e que disparaban máis rápido a xente negra armada que a xente branca armada.
Referencias culturais a Amadou Diallo
En música, Diallo e o tiroteo foron citados en traballos de 88 keys, Aesop Rock, Agnostic Front, Akon, Anthony David, Army of the Pharaohs, Beanie Sigel, Beastie Boys, Blue Scholars, Brothers Keepers, Bruce Springsteen en su canción American skin, Bun B, Capone-N-Noreaga, Common, CunninLynguists, Dead Prez, DMX, Strike Anywhere, Elliot Sharp, Erykah Badu, Fabolous, Gangstagrass, Game (rapeiro), Greenhouse Effect, Immortal Technique, Jay-Z, Jedi Mind Tricks, Jen Chapin, Jemeni, J-Live, Kool G Rap, KRS-One, Lauryn Hill, Le Tigre,Eskera(50 Shots + Any Cop),Leftöver Crack, Mash Out Posse, Merauder,Mike Ladd, Mischief Brew, Monsta Island Czars, Mos Def, Northern State Band, Organized Noize, Papoose, París, Percee P, Pharoahe Monch, Posdnous, Public Enemy, Rah Digga, Rage Against the Machine, Roni Size, Roy Campbell Jr., Saigon, Shabaam Sahdeeq, The Spooks, Sporty Thievz, State Radio, Sun Rise Above, Talib Kweli, Terry Callier, Trivium, Shyne, Wyclef Jean, Youssou N'Dour, Zack de la Rocha, Bunny Wailer, Damian Marley, Ziggy Marley e Wu-Tang Clan.
En libros e poesía, atópanse referencias na obra de Mumia Abu-Jamal, Lorenzo Thomas, Ross Gai, Dave Eggers, Malcolm Gladwell, Jeffrey McDaniel, Harlan Coben, Inga Muscio e Charlie Huston.
Tamén hai referencias ao caso Diallo no cinema e a televisión : atopámolas en 25th Hour, Phone Booth,  Double Take, The Awful Truth, Louis Theroux's Weird Weekends, NYPD Blue, Law & Order, The Boondocks (serie de televisión) e Tell No One''.
Pam Ferris
Pam Ferris, nada en Hannover o 11 de maio de 1948, é unha actriz galesa. É coñecida por interpretar o papel de Ma Larkin na serie de televisión The Darling Buds of May, e a Laura Thyme en Rosemary & Thyme, así como outros papeis en filmes como Matilda e Harry Potter e o preso de Azkaban.
Jakob Nielsen
Jakob Nielsen, nado en Copenhague o 5 de outubro de 1957, é un matemático coñecido pola súa faceta como asesor sobre a usabilidade da web. Ten un doutoramento en Interacción entre humano e computador, feito na Universidade Técnica de Dinamarca, sita en Copenhague.
Lost Girls (filme)
Lost Girls é un filme estadounidense de 2020 dirixido por Liz Garbus. O guión foi escrito por Michael Werwie, e está baseado no libro homónimo de Robert Kolker. Está protagonizado por Amy Ryan, Thomasin Mckenzie, Lola Kirke, Oona Laurence, Dean Winters, Miriam Shor, Reed Birney, Kevin Corrigan e Gabriel Byrne.
Estreouse internacional no Festival de Cinema de Sundance o 28 de xaneiro de 2020 e foi estreado a través de Netflix o 13 de marzo de 2020.
Luiz Razia
Luiz Tadeu Razia Filho, nado o 4 de abril de 1989 en Barreiras, é un piloto de carreiras do Brasil.
Inicios da súa carreira
Razia comezou a súa andaina nos monoprazas en 2005 nos campionatos de América do Sur de Fórmula 3. Pilotou para Dragão Motorsport, Razia terminou sexto no campionato logrando seis podios, incluíndo dúas vitorias. Durante a tempada tamén participou na Fórmula Renault 2.0 series do Brasil, terminando décimo na clasificación.
No ano 2006, Razia mantívose na Fórmula 3 Suramericana, logrando once podios e sete vitorias gañando o título, por diante de Mario Moraes e Diego Nunes. Tamén disputou tres carreiras na Formula 3000 International Masters series con Charouz Racing, gañando tres delas terminando oitavo no campionato. Tamén foi o piloto novato no A1 Team Brazil na tempada 2006-07 A1 Grand Prix.
Ao ano seguinte, Razia trasladouse a Europa para competir no campionato Euroseries 3000. Comezou a tempada con Fisichella Motor Sport, pero fixo un cambio a metade de tempada para ELK Motorsport trala saída de Alx Danielsson. Durante a tempada, logrou catro podios e terminou terceiro no campionato Euroseries e o cuarto no campionato italiano, que se desenvolveu como parte da serie principal. Razia tamén disputou catro carreiras na World Series by Renault cando substituíu a Ricardo Risatti en GD Racing. En 2008, permaneceu nas Euroseries 3000 con ELK Motorsport, como compañeiro do francés Nicolas Prost, o fillo do catro veces Campión do Mundo de Fórmula 1 Alain Prost. No campionato italiano de Fórmula 3000 unha vez máis terminou a tempada en cuarto lugar, logrando tres podios incluíndo a súa primeira vitoria en Misano.
miniatura|left|Razia pilotando un [[Fisichella Motor Sport en Cataluña nunha carreira da tempada 2009 das GP2 Series.]]
A finais de 2006, Razia probou un GP2 en Xerez co equipo Racing Engineering, e en setembro de 2008 probou outra vez co equipo no circuíto de Paul Ricard no sur de Francia. O 2 de outubro de 2008 Razia uniuse á Trust Team Arden para a tempada 2008–09 das GP2 Asia Series. Anotou os seus primeiros puntos en Qatar, cun 8º posto na primeira carreira e un sexto na carreira final. Na última carreira da tempada en Bahrain, Luiz conseguiu a súa primeira vitoria, tras sir desde a pole, debido ao sistema de grella invertida da serie, terminou oitavo na carreira principal do día anterior.
Fichou polo Fisichella Motor Sport para competir na GP2 de 2009.
Razia uniuse a Max Chilton no Barwa Addax Team para a tempada 2009-10 das GP2 Asia Series, pero os dous pilotos foron substituídos antes da segunda carreira do campionato, Chilton marchou a Ocean Racing Technology. Razia volveu para a rolda final en Bahrain. Substituíndo a Daniel Zampieri no equipo Rapax.
Como parte do seu acordo de piloto de probas de Fórmula Un co equipo Lotus, Razia asinou para pilotar o novo equipo AirAsia en 2011, xunto ao seu compatriota, o probador de Lotus [ [Davide Valsecchi]]. Non anotou ningún punto na tempada 2011 das GP2 Asia Series, pero terminou sexto na primeira carreira da tempada 2011 das GP2 Series, para lograr tres puntos para o equipo no seu comezo na serie principal. Máis tarde tivo a súa primeira pole position na serie en Hungaroring, e terminou 12º no campionato.
Fórmula Un
Razia fixo a súa primeira aparición nun equipo de Fórmula Un cando se uniu a Virgin Racing como piloto de probas en. Razia pilotou o coche durante a proba de pilotos mozos, ao final da tempada, pero non participou en todas as reunións, nos grandes premios. O Equipo Lotus contratouno como piloto de probas e reserva para, co seu programa que se executa en paralelo á súa participación na GP2 do Equipo AirAsia, que foi dirixido polo director do equipo Lotus Tony Fernandes. O tomou parte na primeira sesión de práctica libre da Gran Premio da China de 2011, e unha vez máis na proba de novos pilotos ao final da tempada 2011.
Marussia (2013)
Razia ía facer o seu debut en competición no Gran Premio de Australia de 2013, pilotando para Marussia, pero tivo problemas de financiamento cos seus patrocinadores e o seu contrato foi resolto, foi substituído por Jules Bianchi.
Resultados completos na Fórmula Renault 3.5 Series
(Chave) (As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida)
Resultados completos na GP2 Series
(Chave) (As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida)
Resultados completos na GP2 Asia Series
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
New Order
New Order é unha banda inglesa formada en 1980 por Bernard Sumner (voces, guitarras, sintetizadores), Peter Hook (baixo, coros, batería electrónica) e Stephen Morris (batería, sintetizadores). New Order formouse a raíz da desaparición do seu anterior grupo, Joy Division, despois do suicidio do vocalista Ian Curtis. Posteriormente uníuselles a teclista Gillian Gilbert.
Traxectoria
New Order combinou post-punk e dance electrónico e converteuse nunha das bandas máis aclamadas pola crítica e máis influentes dos anos 80. A pesar de que nos seus primeiros anos estivo ensombrecida polo legado de Joy Division, a súa inmersión na escena de clubs de Nova York a principios dos 80 aumentou os seus coñecementos sobre a música dance. O seu hit de 1983 "Blue Monday" achegounos de cheo á música dance e aos instrumentos sintetizados, e trátase do sinxelo de 12" máis vendido da historia. New Order foi a banda insignia do selo Factory Records, e as súas portadas minimalistas reflectían a estética do selo. A banda foi considerada frecuentemente tanto polos seareiros, coma críticos e outros músicos como unha forza moi influente nas escenas do rock alternativo e da música dance.
New Order estivo en hiato entre 1993 e 1998, tempo durante o cal os seus membros participaron en varios proxectos paralelos. A banda reuniuse en 1998 e no 2001 editaron Get Ready, o seu primeiro álbum en oito anos. No 2005 Phil Cunningham (guitarra, sintetizadores) substituíu a Gilbert, que deixara o grupo debido a compromisos familiares.
Tordo común
O tordo común (Turdus philomelos) é unha especie de ave paseriforme da familia Turdidae, que habita en gran parte de Eurasia, incluída Galicia, onde é unha ave sedentaria case común, con individuos invernantes. Presenta dorso marrón e ventre amarelado con manchas escuras xeralmente cor café e subdivídese en tres subespecies. Ten un peculiar canto, que repite frases musicais, que inspirou a diversos poetas.
A ave cría nos bosques, xardíns e parques, presenta unha conduta migratoria parcial, xa que moitos exemplares invernan no sur de Europa, norte de África e Oriente Medio. Introduciuse en Nova Zelandia e Australia. Aínda que non se encontra ameazada globalmente, a súa poboación diminuíu significativamente en varias partes de Europa, probablemente a causa de modificacións nas prácticas agrícolas.
Constrúe un niño de lama nunha árbore ou arbusto e choca catro ou cinco ovos azuis con manchas escuras. É unha ave omnívora que ten o costume de utilizar unha determinada pedra a modo de engra, onde rompe a cuncha dos caracois. Igual que ocorre noutros paseriformes, está afectado por parasitos externos e internos e é vítima de predadores como gatos e aves de presa.
Nome
Turdus philomelos foi descrito por primeira vez polo ornitólogo alemán Christian Ludwig Brehm en 1831 e conserva o seu nome científico orixinal. O nome xenérico Turdus vén do nome latino para "tordo", e o epíteto específico philomelos refírese a un personaxe da mitoloxía grega, Filomela, á cal lle cortaron a lingua, pero que logo foi transformada nun paxaro cantor. O seu nome deriva do grego Φιλο philo- ('amante de') e μέλος melos ('canto').
Clasificación
miniatura|Un dos pais alimenta os polos no seu niño nun xardín de Nova Zelandia. Un estudo molecular recente indica que os parentes máis próximos de T. philomenos son o tordo charlo (T. viscivorus), cunha plumaxe similar, e o T. mupinensis; estas tres especies son liñas temperás derivadas da estirpe Turdus, antes de que se diversificase e estendese polo mundo, e polo tanto, están menos estreitamente relacionados con outras especies de túrdidos europeos como o merlo común (T. merula).
Distínguense tres subespecies, das cales a subespecie nominal, T. p. philomelos, cobre a maior parte da súa área de distribución.
T. p. hebridensis, descrito polo ornitólogo británico William Eagle Clarke en 1913, é sedentario (non migratorio) e encóntrase nas Hébridas Exteriores e a illa de Skye en Escocia. É a subespecie máis escura, co dorso marrón escuro, unha mitra gris, e cor de fondo clara nas partes inferiores e flancos con tons grises.
T. p. clarkei, descrito polo zoólogo alemán Ernst Hartert en 1909 e nomeado en honor de William Eagle Clarke, aniña no resto de Gran Bretaña, Irlanda e no continente europeo en Francia, Bélxica, Países Baixos e posiblemente un pouco cara ao leste tamén. As partes superiores da súa plumaxe son de cor marrón con tons máis cálidos que os da subespecie nominal, a parte traseira de color oliváceo e as partes inferiores cun fondo amarelo. É unha ave parcialmente migrante, xa que algúns exemplares invernan no sur de Francia e na península Ibérica. Esta subespecie hibrida coa subespecie nominal no centro de Europa e con T. p. hebridensis nas Hébridas Interiores e o occidente de Escocia, e nestas áreas as subespecies presentan características intermedias.
Descrición
O tordo común (representado pola subespecie nominal T. p. philomelos) mide de 20 a 23,5 cm de longo e ten un peso de 50-107 gramos. Ambos os sexos son semellantes e teñen un dorso marrón e partes inferiores de cor crema ou amarelo-beixe con manchas negras nítidas, que se volve máis clara no ventre. A parte inferior das ás ten unha cor amarela cálida, o peteiro é de cor amarelo e as patas e os pés son de cor rosa. De oeste a leste a través da súa área de reprodución, de Suecia a Siberia, o ton das partes superiores desta especie vólvese moito máis frío. As aves xuvenís parécense aos adultos, mais teñen raias beixes ou laranxas na parte posterior e nas cobertoiras das ás.
esquerda|miniatura|En voo. A especie de tordo europeo que máis se parece ao tordo común é o tordo rubio (T. iliacus), pero diferénciase por ter unha nítida lista superciliar branca, flancos vermellos e durante o voo distínguese polas partes inferiores das súas ás que son de cor vermello. O tordo charlo (T. viscivorus) é moito máis grande e as esquinas da súa cola son de cor branco; o T. mupinensis, ten unha plumaxe máis semellante, pero distínguese polas marcas negras na cabeza e a súa área de distribución que non se superpón.
O tordo común ten unha chamada aguda e curta, que soa tsip, que substitúe durante a migración por un siip agudo, similar á chamada do zorzal rubio, pero máis curto. A chamada de alarma é un chuc-chuc que se volve cada vez máis curto e máis estridente na medida que aumenta a ameaza. O macho adoita cantar desde unha percha elevada como a copa dunha árbore ou un teito. O seu canto componse dunha serie de frases musicais altas e claras, repetida de dúas a catro veces, filip filip filip codidio codidio quitquiquit tittit tittit tereret tereret tereret, e nisto intercálanse notas ásperas ou de imitación. A subespecie das Hébridas canta principalmente entre febreiro e xuño, pero as demais subespecies adoitan cantar desde novembro a xullo. En relación ao seu peso, esta especie ten unha das chamadas máis fortes entre as aves. Un macho pode ter un repertorio de máis de 100 frases, moitas das cales poden ser copiadas das dos seus pais e de paxaros veciños. O mimetismo vocal pode incluír a imitación de sons de teléfonos, e chamadas de aves que están en catividade, incluíndo especies exóticas como o Dendrocygna viduata.
Distribución e hábitat
miniatura|Subespecie nominal en [[Lituania.]] miniatura|Xuvenil en Nova Zelandia. Reprodúcese na maior parte de Europa (aínda que non na maior parte da península Ibérica, nin nas terras baixas de Italia ou o sur de Grecia), e incluíndo Ucraína e Rusia case ata o lago Baikal. Chega ata a latitude 75 °N en Noruega e ata aproximadamente 60 °N en Siberia. As aves de Escandinavia, Europa e Rusia invernan na rexión do Mediterráneo, o norte de África e o Oriente Medio, pero só algunhas aves do oeste de Europa, co seu clima máis temperado, migran das súas zonas de reprodución.
A subespecie nominal foi introducida en Nova Zelandia e Australia por sociedades de aclimatación entre 1860 e 1880, ao parecer por razóns puramente sentimentais. En Nova Zelandia foi introducida nas dúas illas principais; estableceuse rapidamente e estendeuse ás illas veciñas, incluíndo as Kermadec, Chatham e Auckland. Aínda que é común e amplamente distribuída en Nova Zelandia, en Australia só existe unha pequena poboación arredor da cidade de Melbourne. En Nova Zelandia, parece ter un efecto prexudicial limitado sobre algúns invertebrados debido á depredación por parte de especies de aves introducidas e dana os cultivos comerciais de froitas. Como especie introducida, non ten protección legal en Nova Zelandia, e pode ser matada en calquera momento.
miniatura|esquerda|Xuvenil no sotobosque preto de Dombaih, Rusia (montañas do Cáucaso).
Aniña en bosques con suficiente sotobosque, próximo a zonas máis abertas ata unha altitude de 2200 m sobre o nivel do mar (en Suíza). No oeste de Europa tamén aniña en xardíns e parques. A subespecie das illas Hébridas (T. p. hebridensis) aniña en zonas máis abertas, como as uceiras, mentres que no leste da área eurasiática, a subespecie nominal limítase aos bordos dos densos bosques de coníferas.
En zonas de agricultura intensiva, onde as prácticas utilizadas fan que a terra sexa pouco axeitada para esta especie, os xardíns forman un importante hábitat de reprodución. Nun estudo inglés atopouse que soamente o 3,5 % dos territorios se encontraban en terras de cultivo, mentres que o 71,5 % dos territorios estaban en xardíns, a pesar de que este hábitat só representa o 2 % da área total. Os niños restantes encontrábanse nos bosques (1 % da superficie total).
En xeral, o hábitat de inverno é tamén o que se utiliza para aniñar, excepto que se evitan terras altas e outras localidades expostas; Porén, a subespecie T. p. hebridensis adoita frecuentar a beira do mar en inverno.
Comportamento
miniatura|Rompendo a cuncha dun caracol. Non é unha ave gregaria, pero é posible que varias aves se xunten en inverno ou estean casualmente asociadas en hábitats onde se alimentan, ás veces con outros túrdidos como o merlo, tordo real (Turdus pilaris), tordo rubio (Turdus iliacus) e Turdus ruficollis. A diferenza do tordo real e o tordo rubio, que son máis nómades, o tordo común tende a regresar con regularidade ás mesmas áreas de invernada.
É unha especie monógama e territorial. Nas áreas onde é unha ave migratoria, o macho volve a establecer o seu territorio de cría e empeza a cantar en canto regresa. Nas zonas máis temperadas onde unha parte das aves adoita permanecer durante todo o ano, o macho residente non sae do seu territorio de cría, cantando de forma intermitente, pero a femia pode establecerse nunha área de invernada individual ata que a parella se une a ela a principios da primavera.
Durante a migración viaxa principalmente pola noite cun voo forte e directo. Voa en bandadas espalladas que cruzan o mar nunha fronte ampla en lugar de concentrarse nos pasos curtos (como ocorre na migración de grandes aves planadoras), e chama con frecuencia para manter o contacto. A migración pode comezar xa a finais de agosto nas partes máis orientais e setentrionais da área de distribución, pero a maioría das aves que teñen que cubrir distancias máis curtas, diríxense ao sur desde setembro ata metade de decembro. Porén, o mal tempo pode obrigar a movementos migratorios adicionais. A migración de retorno oscila entre a metade de febreiro en todo o Mediterráneo ata maio no norte de Suecia e Siberia central. Rexistráronse exemplares errantes que chegaron a Groenlandia, varias illas do Atlántico e África occidental.
Reprodución e esperanza de vida
miniatura|Tres ovos nun niño. A femia constrúe un niño en forma de cunca forrado con lama e herba seca. Elixe un arbusto, árbore ou enredadeira, ou, no caso da subespecie das Hébridas, no chan. Pon catro ou cinco ovos de cor azul brillante, lixeiramente manchados de negro ou morado; en xeral teñen un tamaño de 2,7 x 2,0 centímetros e pesan 6,0 gramos, dos cales o 6 % corresponde á casca. A femia choca os ovos soa durante de 10 a 17 días. Despois da eclosión transcorren outros 10-17 días ata que as crías saian do niño. O normal nesta especie son dúas ou tres niñadas nun ano, pero no norte da área de distribución só pode ter unha niñada. Nos estudos feitos nas illas británicas observouse que como media un 54,6 % das crías británicas sobrevive o primeiro ano de vida, e a taxa de supervivencia anual de adultos é do 62,2 %. A esperanza de vida típica é de tres anos, pero a idade máxima rexistrada foi de 10 anos e 8 meses.
Alimentación
miniatura|Cunchas crebadas do caracol [[Cepaea nemoralis nunha «engra» de tordo.]] O tordo común é omnívoro e aliméntase dunha gran variedade de invertebrados, especialmente de miñocas de terra e caracois, así como de froitas brandas e bagas. Igual que o seu parente, o merlo, encontra as súas presas animais a simple vista. Sérvese dunha técnica de caza consistente en correr e parar en campo aberto e furgar na folla seca caída en busca de alimentos en zonas boscosas.
Os caracois constitúen un alimento especialmente importante durante as secas ou cando o mal tempo fai difícil encontrar outro alimento. O tordo a miúdo usa unha pedra favorita como "engra" para romper a cuncha dos caracois e extraer o corpo mol, que invariablemente limpa no chan antes de comelo. As aves xoves inicialmente tiran obxectos e tratan de xogar con eles ata que aprenden a utilizar as engras como ferramentas para romperen as cunchas de caracol. Os polos reciben principalmente alimentos de orixe animal, como miñocas de terra, lesmas, caracois e larvas de insectos.
O caracol Cepaea nemoralis é comido habitualmente polo tordo e suxeriuse que os padróns polimórficos da cuncha representan unha resposta evolutiva para reducir a depredación, aínda que o tordo común probablemente non é a única forza selectiva implicada.
Estado de conservación
miniatura|esquerda|En [[Nova Zelandia.]] A especie ten unha extensa área de distribución, cuxa superficie é de aproximadamente 10 millóns de quilómetros cadrados e unha longa poboación que se compón de entre 40 e 71 millóns de aves só en Europa.
No paleártico occidental hai probas dunha diminución da poboación, pero a un nivel por debaixo do limiar requirido para considerar que mundialmente a especie ten un status de especie ameazada (é dicir, unha redución do seu número de máis dun 30 % en dez anos ou tres xeracións) e, por tanto, esta especie é clasificada como en "especie pouco preocupante" na Lista Vermella da IUCN. En Gran Bretaña e os Países Baixos produciuse un descenso de máis de 50 % da poboación e o tordo común está incluído nas listas vermellas rexionais. As reducións son maiores nas terras agrícolas (73 % desde a metade da década de 1970) e crese que se debe a cambios nas prácticas agrícolas durante as últimas décadas. Aínda que non se coñecen as razóns exactas da caída poboacional, esta pode estar relacionada coa perda de setos, a sementeira de cultivos en outono en lugar de en primavera, e posiblemente o aumento do uso de pesticidas. Estes cambios puideron reducir a dispoñibilidade de alimento e de sitios de nidificación. Nos xardíns, o uso de iscos envelenados para controlar as lesmas e caracois pode representar unha ameaza, e nas zonas urbanas algúns tordos son atropelados cando usan a superficie dura das estradas para romper as cunchas dos caracois.
Significado cultural
O canto característico do tordo común, coas súas frases melódicas que se repiten dúas ou máis veces, foi utilizado en poesía por diversos autores, como os poetas británicos Robert Browning,, Thomas Hardy, Ted Hughes e Edward Thomas. miniatura|En Dunfermline, Escocia
O tordo é o emblema do club de fútbol inglés West Bromwich Albion, e foi elixido porque se gardaba un tordo común como mascota no pub utilizado polo equipo para cambiarse. Tamén deu lugar ao alcume inicial de West Bromwich Albión, The Throstles (Os tordos).
Como alimento
Os tordos cázanse como alimento desde hai 12 000 anos e unha das primeiras referencias pode atoparse na Odisea: «Como cando os tordos de longas ás, prenden na rede armada na gramalleira indo ao niño e, acollen en odioso leito». . A caza continúa hoxe en día en todo o Mediterráneo, pero non se cre que sexa un factor importante na diminución desta especie nalgunhas partes da súa área de distribución.
En España, esta especie é cazada durante a súa migración a través do país, a miúdo usando liga que, aínda que prohibida pola Unión Europea, segue sendo usada no País Valenciano.
Como mascota
Ata polo menos o século XIX, o tordo común era unha ave que se tiña en gaiolas nas casas pola súa voz melodiosa. O mesmo que coa caza, hai poucas evidencias de que a captura de aves silvestres para este mester tivese un efecto significativo sobre as poboacións silvestres.
Fábrica
Para o artigo sobre o lugar, véxase Fábrica, Lobios, Lobios
miniatura|280px|Fábrica de [[papel en Georgetown, Estados Unidos.]] Unha fábrica é un lugar físico ou virtual onde se produce algún obxecto, material ou servizo. Normalmente o vocábulo «fábrica» asóciase cun lugar físico onde se procesan materias primas, pero na economía moderna tamén se estende o concepto aos lugares virtuais onde se xeran servizos, por extensión do proceso de transformación de ideas en servizos útiles, como software ou capacitación.
Utilización do termo fábrica
O vocábulo fábrica tal e como o seu uso é relativamente moderno, xa que a fabricación e os procesos industriais apareceron coa Revolución industrial, na segunda metade do século XVIII.
O vocábulo fábrica ten un uso anterior no campo da arquitectura e construción. Chámase «fábrica» á edificación construída a base de módulos dispostos ou organizados co fin de soportar a estrutura. Dentro desta definición encóntranse todas as formas de cachotaría, típico sistema construtivo dende a expansión romana en Europa. Durante o Renacemento coñecíase como fábrica ao edificio mesmo, independentemente da súa modalidade de construción. En conclusión, fábrica corresponde á composición dos muros e paredes de ladrillos ou pedras que compoñen a estrutura da edificación.
Fabricación
A fabricación transforma as materias primas en produtos. Dende unha camisa ata un avión, case todo o que usamos está fabricado. Pode facerse a man (de forma artesanal) ou a base de maquinaria (de forma automática, máis ou menos informatizada).
Produción en serie
Un produto fabrícase en serie cando se fai un gran número de copias idénticas deste. Hai séculos, cada exemplar dun libro copiábase a man. A imprenta facilitou facer moitas copias rapidamente, e os libros fixéronse máis baratos e accesibles.
Produción en cadea
Unha cadea de produción é un sistema para fabricar en serie un produto de xeito máis eficiente. Henry Ford aplicou esta idea á fabricación de automóbiles, que resultaba así máis rápida e barata.
Chámase cadea de produción porque cada paso na fabricación dun produto se fai nun lugar diferente. En cada lugar, os traballadores (ou as máquinas) realizan a mesma actividade repetidamente con produtos semi-elaborados, que van avanzando dun elo a outro da cadea. Deste modo complétanse moitas máis unidades ao día que se un traballador se dedicase a realizar unha peza completamente dende o principio ata o final.
Os Francos, Mañón, Mañón
Os Francos é un lugar da parroquia de Mañón no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña tre habitantes (dous homes e unha muller).
Imperio Español
Denomínase Imperio español ou Monarquía universal española (comunmente simplificado como Monarquía hispánica, Monarquía de España ou Monarquía española) ó conxunto de territorios de España -ou das dinastías reinantes en España- en África, Asia, América, Europa e Oceanía o longo da historia. Tras o descubrimento de América en 1492, España colonizou grandes extensións de territorio en América, desde o actual suroeste dos Estados Unidos, México, e o Caribe, ata Centroamérica e a maior parte de Suramérica. Estes territorios agrupáronse inicialmente en dous vicerreinados, o da Nova España e o do Perú. Co descubrimento e asentamento de varios arquipélagos do Pacífico a finais do século, incorporáronse ao imperio as Indias Orientais Españolas formadas por Filipinas, Guam e as Illas Marianas, así como as Carolinas e Palau baixo a xurisdición da Nova España.
Os Francos, Mañón, Mañón
Toponimia
Segundo Nicandro Ares de Francos di J.M. Piel que ten un dobre significado, o de individuos procedentes da Francia ou o de homes libres, alén de descendentes dun home chamado Franco.
Imperio Español
Non existe unha postura unánime entre os historiadores sobre os territorios concretos de España porque, en ocasións, resulta difícil delimitar se determinado lugar era parte de España ou formaba parte das posesións do rei de España, ou se o territorio era unha posesión efectiva ou xurídica, en épocas que abarcan séculos, incorporados de forma distinta, herdados ou conquistados, e nas que non estaban igualmente definidas a diferenza entre as posesións do rei e as da nación, como tampouco o estaba a facenda ou a herdanza nin o dereito internacional. Así, tradicionalmente considéranse os Países Baixos como parte do mesmo (tese maioritaria en España e os Países Baixos entre outros); pero existen autores como Henry Kamen que proclaman que eses territorios nunca se integraron no Imperio español, senón nas posesións persoais dos Austrias. Malia todo, o que a Monarquía Hispánica fora unha monarquía autoritaria, case absolutista, fai que a tese máis lóxica sexa a de que todas as posesións do rei eran posesións da nación. De feito non se pode falar dunha separación do escudo nacional e o escudo real ata ben entrado o século, o cal pon de manifesto que o rei de España era practicamente o mesmo que o estado, atendendo ás delimitacións do réxime polisinodial polo que se rexía o Imperio español.
O Imperio Español foi o primeiro imperio global, porque por primeira vez un imperio abranguía posesións en todos os continentes, as cales, a diferenza do que ocorría no Imperio Romano ou no Carolinxio, non se comunicaban por terra unhas coas outras.
Os españois comezaran as súas exploracións polo occidente, co descubrimento das Indias Occidentais por Cristovo Colón, en 1492 e iniciaran inmediatamente a colonización forzada do continente americano. A mediados do século, España controlaba case toda a zona costeira das Américas, desde Alasca á Patagonia, no occidente, e desde o actual estado estadounidense de Xeorxia, toda a América Central e o Caribe ata a Arxentina, con excepción do Brasil, que Portugal conseguira manter grazas á mediación do Papa (ver Tratado de Tordesillas).
Consideracións xerais
Os conquistadores españois descubriron e dominaron vastos territorios pertencentes a diferentes culturas en América e outros territorios de Asia, África e Oceanía. España, especialmente o reino de Castela, expandiuse, colonizando eses territorios e construíndo con iso o maior imperio económico do mundo de entón. Entre a incorporación do Imperio Portugués en 1580 (perdido en 1640) e a perda das colonias americanas no século XIX, foi un dos imperios máis grandes por territorio, a pesar de sufrir bancarrotas e derrotas militares a partir da segunda metade do século XVII.
A política matrimonial dos reis permitiu a unión das coroas de Castela coa de Aragón primeiro, e co Ducado de Borgoña, temporalmente, e coa casa dos Austria despois. Con esta política foron adquiridos numerosos territorios en Europa, onde se converteu nunha das principais potencias.
España dominaba os océanos grazas á súa experimentada Armada; os seus soldados eran os mellor adestrados e a súa infantería a máis temida. O Imperio Español tivo a súa Idade de Ouro entre o século XVI e a primeira metade do século XVII, tanto militar como culturalmente. miniatura|esquerda|A [[Coroa de Aragón no seu máximo esplendor.]] Este vasto e disperso imperio estivo en constante disputa con potencias rivais por causas territoriais, comerciais ou relixiosas. No Mediterráneo co Imperio Otomán; en Europa, con Francia, que lle disputaba a primacía; en América, inicialmente con Portugal e moito máis tarde con Inglaterra, e unha vez que os holandeses lograron a súa independencia, tamén contra estes noutros mares.
As loitas constantes con potencias emerxentes de Europa, a miúdo simultaneamente, durante longos períodos e baseadas tanto en diferenzas políticas como relixiosas, coa perda paulatina de territorios, dificilmente defendibles pola súa dispersión, contribuíron ao lento declive do poder español. Entre 1648 e 1659, as paces de Westfalia e dos Pireneos ratificaron o principio do ocaso de España como potencia hexemónica. Este declive culminou, no que respecta ao dominio sobre territorios europeos, coa Paz de Utrecht (1713), asinada por un monarca que procedía dunha das potencias rivais, Filipe V de Borbón: España renunciaba aos seus territorios en Italia e nos Países Baixos, perdía a hexemonía en Europa, renunciaba a seguir dominando na política europea.
Con todo, España mantivo e de feito ampliou o seu extenso imperio de ultramar, acosado polos británicos, franceses e holandeses, manténdose como unha potencia, ata que sucesivas revolucións levaron á independencia da maior parte dos seus territorios no continente americano a principios do século XIX. Foi, pois, un imperio que perdurou no tempo pero España non foi nunca unha metrópole desenvolvida.
No entanto, España conservou algunhas fraccións do seu imperio en América, principalmente Cuba e Porto Rico, como tamén Filipinas e algunhas illas en Oceanía como Guam, Palau ou as Carolinas e as Marianas. A guerra hispano-estadounidense de 1898 supuxo a perda de case todos estes últimos territorios. As únicas posesións que se salvaron foron as pequenas illas de Oceanía (excepto Guam), que foron finalmente vendidas a Alemaña en 1899.
O impacto moral desta derrota foi duro, e buscouse compensalo creando, con pouco éxito, un segundo imperio colonial en África, centrado en Marrocos, o Sáhara Occidental e a Guinea Ecuatorial, que perdurou ata a súa descolonización nas décadas de 1960-1970 ao abandonar a última colonia, o Sáhara, en 1975.
A unificación de España e o fin da Reconquista
O matrimonio dos Reis Católicos (Isabel I de Castela e Fernando II de Aragón) uniu as dúas Coroas cando, tras gañar a Xoana «a Beltranexa» na guerra de Sucesión castelá, Isabel ascendeu ao trono. Con todo, cada reino mantivo a súa propia administración baixo a mesma monarquía. A formación dun estado unificado só se materializou tras séculos de unión baixo os mesmos gobernantes. Os novos reis introduciron o estado moderno absolutista nos seus dominios, que pronto buscaron ampliar.