cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cúmulo aberto
Destino final
esquerda|miniatura|278x278px|[[NGC 3603 é unha rexión H II xigante que alberga un cúmulo aberto de 2.000 estrelas. Trátase da única rexión H II xigante da Vía Láctea que emite lonxitudes de onda visibles.]] Moitos cúmulos abertos son inestables, isto é, que a velocidade de escape do sistema é menor que a velocidade media das estrelas que contén. Estes cúmulos se dispersan rapidamente en apenas uns cantos millóns de anos. En moitos casos, a expulsión de gas debida á presión de radiación das estrelas novas máis fortes reduce a masa do cúmulo o suficiente como para permitir unha rápida dispersión.
Os cúmulos que posúen masa suficiente para permanecer ligados pola gravidade, unha vez que a nebulosa se evaporou, poden permanecer facilmente distinguibles durante decenas de millóns de anos, pero co tempo, os procesos tanto internos como externos tenderán sempre a dispersalos. En canto aos procesos internos, poden ocorrer encontros entre dúas estrelas do cúmulo, provocando que a velocidade dunha delas se eleve ata superar a velocidade de escape do cúmulo, o que co paso do tempo se traduce nunha lenta pero gradual "evaporación" dos seus membros.
Estudo da evolución estelar
miniatura|275x275px|[[Diagrama de Hertzsprung-Russell superposto para dous cúmulos abertos. NGC 188 é un cúmulo máis antigo, polo que ten máis estrelas afastadas da Secuencia principal que é o cúmulo M67.]] Cando se traza o Diagrama de Hertzsprung-Russell para un cúmulo aberto, obsérvase que a maioría das súas estrelas se atopan na secuencia principal. As estrelas máis masivas comenzaron a abandonar esa secuencia principal e estanse convertendo en xigantes vermellas; de feito, as estrelas que non se atopan na secuencia principal adoitan utilizarse para estimar a idade do cúmulo.
Debido a que todas as estrelas dun cúmulo aberto distan o mesmo da Terra e naceron practicamente á vez e do mesmo material, as diferenzas no brillo aparente das estrelas débense unicamente a súa masa. Este feito fai que os cúmulos sexan entes moi útiles para o estudo da evolución estelar, pois ao comparar dúas estrelas diferentes moitos dos parámetros variables están fixados.
Os estudos tamén revelan que a abundancia observada destes elementos é moito menor do esperado, segundo as predicións dos modelos de evolución estelar. A pesar de que aínda non se comprenden totalmente as causas desta carencia, unha posibilidade é que a convección no interior das estrelas poida chegar ata rexións onde a radiación é a forma dominante de transporte de enerxía.
Os cúmulos abertos e a escaleira de distancias cósmicas
Pódese medir directamente a distancia dos cúmulos abertos máis próximos mediante varios métodos. En primeiro lugar, a paralaxe (isto é, observar o obxecto desde a Terra cando esta se encontra nun punto da súa órbita ao redor do Sol e volver observalo cando se encontra no punto contrario, rexistrando entón o pequeno cambio na súa posición aparente) de estrelas nos cúmulos abertos próximos pode ser medida do mesmo modo que nas estrelas illadas. Cúmulos como as Pléiades, as Híades e algúns outros que se atopan dentro do rango dos 500 anos luz de distancia da Terra poden ser medidos por este método. O obxectivo do satélite Hipparcos consistiu en estimar con maior precisión estas distancias polo método da paralaxe. miniatura|276x276px|As Híades, o cúmulo aberto máis próximo á Terra. A distancia foi estimada mediante o método do cúmulo móbil. Outro método directo é o chamado método do cúmulo móbil e baséase no feito de que todas as estrelas dun cúmulo comparten o mesmo movemento a través do espazo. Se medimos o movemento relativo dos membros do cúmulo, podemos deducir que converxe nun punto de fuga. A velocidade radial dos membros do cúmulo pode determinarse mediante o efecto Doppler do seu espectro, e se xa coñecemos a velocidade radial, o movemento relativo e a distancia angular ao punto de fuga, mediante simple trigonometría podemos atopar a distancia ao cúmulo. As Híades son o exemplo máis coñecido da aplicación deste método, o que revela que a distancia Terra-Híades é de 46,34 ±0,27 pársecs (aproximadamente 151 anos luz).
Coñecer con precisión as distancias aos cúmulos abertos resulta de vital importancia para determinar a relación entre o período de luminosidade dalgúns tipos de estrelas variables, como as cefeidas ou as RR Lyra, que poden utilizarse como candeas estándar. As distancias destas estrelas luminosas poden determinarse aínda que o obxecto se atope moi lonxe, e serven para estender a escala de distancias cósmicas ata as galaxias próximas do Grupo Local.
A Parada, Santa María de Ois, Coirós
A Parada é un lugar da parroquia de Santa María de Ois no concello coruñés de Coirós, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 43 habitantes (16 homes e 27 mulleres).
Alexandra Pavelková
Alexandra Pavelková, nada o 25 de agosto de 1966 en Zvolen, é unha escritora eslovaca de ficción científica e fantasía.
Traxectoria
Deuse a coñecer en 1995 co relato Horalka (Montañés) e desde entón leva publicado 7 libros e ducias de relatos e artigos de crítica literaria e cinematográfica. A súa primeira novela foi Piesok vo vetre (Area no vento) en 1999.
Juan Antonio Cebrián
Juan Antonio Cebrián, nado en Albacete o 30 de novembro de 1965 e finado en Madrid o 20 de outubro de 2007, foi xornalista, escritor e locutor de radio español.
Traxectoria
Era coñecido sobre todo polos seus programas de radio, como La red, Azul y verde e Turno de Noche. Foi fundador e director da revista LRV e participou en publicacións coma Arqueología, Muy Interesante, Enigmas del hombre y del universo e Más Allá de la Ciencia. Desde 1997 e ata o seu falecemento dirixiu e presentou o programa de radio La Rosa de los Vientos (Fins de semana de 1:00am a 4:00 am), na emisora española Onda Cero. Colaboraba habitualmente co magazine dominical do diario El Mundo e coa revista Historia de Iberia Vieja. Faleceu con tan só 41 anos dun súbito ataque cardíaco.
Trompeta de varas
A trompeta de varas, tamén coñecida como trompeta slide, trombón soprano ou trompeta bastarda é un instrumento de vento-metal da familia da trompeta. Ao longo da historia existiron dous instrumentos diferentes pero chamados de igual forma: a trompeta de varas do século XV, cunha parte escorregadiza que era un tubo que saía desde o tudel e se introducía no corpo do instrumento, e a trompeta de varas moderna, que posúe unha vara escorregadiza similar á do trombón.
Historia
A trompeta de varas comezou a utilizarse no Renacemento. Estaba formada por unha prolongación da boquilla que se unía ao primeiro tubo que se deslizaba uns 40 centímetros, introducíndose no corpo do instrumento. O movemento cara a dentro e fóra realizábao o instrumento. Co sistema da vara pretendíase ampliar o rexistro do instrumento máis alá da serie harmónica. A Igrexa Católica aceptou o uso da trompeta de varas, cousa que até entón non fixera, e escribíronse algunhas composicións nas que se empregaba este instrumento, como son: a Missa trompetta, Ave Virgo ou Missa Tubae. Esta era a trompeta utilizada por Johann Sebastian Bach nas súas cantatas e tivo unha grande aceptación en Inglaterra.
Trompeta de varas moderna
miniatura|Un trompetista cunha trompeta de varas moderna. Na actualidade existe un instrumento diferente da trompeta de varas utilizada desde o Renacemento. Dita trompeta posúe unha vara similar á do trombón, que é a que se desliza, ao contrario do que sucedía coa trompeta antiga na que a parte escorregadiza era o tubo do tudel que se introducía no corpo do instrumento. A vara da trompeta moderna é proporcional ao tamaño do instrumento e ten as sete posicións dun trombón convencional para as notas musicais. A trompeta de varas moderna ten un rexistro exactamente igual á trompeta tradicional de pistóns, pero a súa execución é moito máis lenta comparada coa de pistóns. Normalmente a tonalidade da trompeta de varas é si bemol.
Xeralmente, este instrumento está logrado para que nenos de curta idade poidan estudar o mecanismo da vara, de cara a tocar o trombón de varas nun futuro.
IES Afonso X O Sabio
O Instituto de Educación Secundaria Afonso X O Sabio é un centro público de ensino secundario no municipio de Cambre. Foi creado no curso 1998-99, e desde o curso seguinte xa conta con instalacións de seu, ampliadas en 2006.
Características
No IES impártense clases da Educación Secundaria Obrigatoria, Bacharelato, Ciclos Formativos da familia profesional de Administración e Xestión e FP Básica. A súa misión é a da formación de persoas nos ámbitos educativo, académico, profesional e cultural, nun clima de convivencia e respecto mutuo, que atenda á diversidade de capacidades e expectativas. Actualmente, en 2021, o centro conta cuns 800 estudantes.
Durante anos, o centro fixo un impulso forte para mellorar as instalacións, así como a súa biblioteca. Pero en liñas xerais este instituto destaca polo seu forte compromiso co desenvolvemento de proxectos de centro: proxectos de innovación educativa, convivencia, artes, deportes, seccións bilingües e novas tecnoloxías (e-Dixgal e Abalar), entre outros.
Premios e proxectos
No ano 2008 recibe o "3º Premio de Bibliotecas Escolares" no "Concurso Nacional de Buenas Prácticas para la Dinamización e Innovación de las Bibliotecas de los Centros Educativos" do Ministerio de Educación de España. O premio foi o recoñecemento do labor desenvolvido nos sete cursos anteriores.
No ano 2013, o centro recibe o 1º premio ás boas prácticas de innovación educativa co proxecto "Un modelo de convivencia", no que se resumen as prácticas de convivencia realizadas no centro desde 10 anos antes, que se seguen a desenvolver, contando cun programa de mediación entre iguais, alumnado axudante, aula de reflexión e aula de convivencia.
O centro tamén é coñecido, desde as súas orixes, polo desenvolvemento de proxectos internacionais, sendo un centro pioneiro neste tipo de programas cos que están realizando programas de intercambio subvencionados polo SEPIE (Axencia Nacional en España da Comisión Europea). A partir do curso 2016-17, os programas europeos ampliáronse á Formación Profesional permitindo que alumnado de Ciclo Medio realizase as súas prácticas profesionais en Italia. Esta actividade está sufragada na súa totalidade por medio dos programas KA1. Desde o curso 2021-22 o centro está acreditado para desenvolver proxectos internacionais nas modalidades de Educación Escolar (sendo seleccionados solo sete institucións desta modalidade en toda Galicia) e nas de FP (sendo seleccionados 18 centros de toda Galicia). A través destas acreditacións o centro pode desprazar unha porcentaxe moi elevada dos estudantes do centro para realizar actividades de formación no estranxeiro.
Desde o curso escolar 2012-2013 desenvólvense no centro diversos Plans de Formación en Centros para o profesorado pertencente ao claustro. As temáticas desenvolvidas inténtanse relacionar directamente cos proxectos de centro, así pois téñense realizado actividades formativas en novas tecnoloxías, desenvolvemento de proxectos internacionais, mellora da convivencia, clubs de ciencia ou bibliotecas escolares.
En 2021 o Instituto foi galardoado nos premios Innovagal 2020-2021 co 2º premio na modalidade Centro Educativo e o 1º premio na modalidade Docente. Tamén a docente Isabel González acadou o segundo premio no certame “Xente que fai Historia: Como ensinas Xeografía e Historia?”, da Facultade de Historia do campus de Ourense, da Universidade de Vigo e as alumnas Sara Ramos López e Uxía Varela Castro, baixo a coordinación da profesora María Varela, gañaron o certame "Explícoche matemáticas 2.0" co seu vídeo "A primeira programadora" dedicado a Ada Lovelace, cuxas achegas a levaron a formar parte da historia da computación.
En novembro de 2021 a profesora Isabel González foi recoñecida co terceiro premio na XIII Edición dos Premios Educacompostela de recursos didácticos en prol da innovación, da calidade educativa e da renovación pedagóxica polo seu traballo "Afonso reporteiros" presentado a finais do curso 2020-21 sobre Afonso X.
No ano 2022, o proxecto "Simulación de empresas en el aula Vs trabajo real en empresas" (2018-21) foi nomeado entre os seis mellores de España na súa categoría como candidato por España para os premios EITA por parte do SEPIE.
En novembro de 2022 a profesora de Xeografía e Historia, Isabel González, recibiu o terceiro premio de EducaCompostela na súa edición XIV, co proxecto "Xogamos? Unha porta á imaxinación". O xurado valorou o feito de que "se implique directamente na elaboración de materiais didácticos que terán proxección ao seren empregados por outros compañeiros e compañeiras do centro educativo". Este proxecto traballa os contidos de Xeografía e Historia (2º ESO) dunha maneira lúdica, personalizando unha colección de xogos de mesa.
Sarreaus (homónimos)
O topónimo Sarreaus pode referirse a:
América Latina
O termo Latinoamérica foi introducido por primeira vez polo Imperio Francés de Napoleón III, durante a súa invasión de México, como forma de incluír a Francia entre os países con influencia en América e case exclusivamente coa fin de excluír ós anglosaxóns.
Nestes países obsérvanse moitas similitudes debido á súa longa historia en común por ser territorios coloniais de España e Portugal e, en menor medida, de Francia. Entre eles obsérvanse tamén variacións lingüísticas, étnicas, sociais, políticas, económicas e climáticas.
Economía
Os países agrúpanse en diferentes bloques comerciais:
Idiomas
Como o seu nome indica, os idiomas oficiais dos países da América Latina (español, francés e portugués) son todos linguas romances. Así e todo, dentro destes territorios existen unha multitude doutras linguas orixinarias dos países latinoamericanos. Algunhas destas outras linguas son:
Feromona
miniatura|dereita|Axila masculina, hipotética fonte de feromonas.
As feromonas son substancias químicas producidas polas glándulas sexuais dalgúns animais para atraer ó individuo do outro sexo. Etimoloxicamente vén do grego, e significa "levo excitación". Algunhas bolboretas son capaces de detectar o olor da femia a 20 quilómetros de distancia.
A palabra feromona foi utilizada recentemente en forma xeneralizada para referirse a hormonas de atracción sexual, cando en realidade as feromonas son un tipo de hormona de atracción sexual, especificamente producida polas femias de moitas especies de animais, incluíndo ós seres humanos.
En humanos
Ó igual que os demais seres vivos o ser humano segrega hormonas que produce en forma natural para comunicarse a niveis inconscientes. Esas sinais poden ser para comunicar estados de ánimo, para indicarlle á comunidade se un individuo está san ou enfermo, ou ben, para indicar a dispoñibilidade e compatibilidade sexual.
No antigo Exipto, recoñeceuse o uso de hormonas para a fabricación de perfumes. Este era fabricado a partir da suor de homes seleccionados para este traballo e depositado en vasillas para logo ser mesturado con fragrancias. Ó parecer, os exipcios descubriran que a suor contiña substancias afrodisíacas para o ser humano, sobre todo suor de persoas fisicamente sas e vigorosas.
Non está de todo claro se esta substancia é capaz de alterar a conduta sexual humana de forma consciente. Un dos casos máis estudados e explicados é o da sincronización do ciclo menstrual de mulleres que conviven nun mesmo ambiente.
As feromonas nas abellas
As feromonas nas abellas prodúcense en glándulas especiais, e actúan xeralmente a través do olfacto. As obreiras tamén as teñen. Son especialmente coñecidas as glándulas de Nasanov, baixo o abdome, que emiten as feromonas de alarma. Avéntannas levantando o abdome e batendo as ás.
Algunhas feromonas poden funcionar por intercambio oral. A raíña emprégaas para controlar ás obreiras e, no voo nupcial, para atraer ós machos. Estimula a agregación nos enxames, impide a construción de celas realeiras, transmite a súa presenza, o que mantén a tranquilidade da colmea, e promove a recolección de néctar.
Hai feromonas producidas por glándulas mandibulares que impregnan o corpo e son recollidas polas obreiras coa lingua, e así as transmiten para xeneralizar o coñecemento de que a raíña está presente.
As feromonas que inhiben a construción de novas celas realeiras (as que serven para criar novas raíñas) prodúcense en glándulas tarsais (nas patas).
As feromonas nas formigas
As formigas basean a súa complexa organización social nas diferentes feromonas que transmiten, que se poden agrupar en diferentes tipos.
Feromonas de organización social. Transmítense por vías dixestivas, xa sexa pola boca (estomodeal) ou polo ano (proctodeal), durante a trofalaxia. Son a base da organización social, e con ela pódese transmitir diferentes tipos de información, como os niveis de alimento ou as necesidades da raíña.
Feromonas de casta. No proceso de desenvolvemento preséntanse diferentes castas segundo a súa alimentación. As obreiras "alimentan" ás larvas coa feromona, segundo sexa o requirimento do formigueiro. Se se lles subministra a feromona durante 2 ou 3 días, desa larva xurdirá unha obreira, mentres que se se lle dá durante 5 días, xorde unha soldado, e con máis de 12 días, unha princesa. En tódolos casos son femias, pero no caso da obreira e a soldado, as gónadas están atrofiadas. Os machos nestes casos prodúcense mediante a non fecundación do ovo, o que os converte en seres produto de partenoxénese.
Feromonas disparadoras. Trátase de substancias olorosas transmitidas ó medio. Pódense diferenciar catro tipos destas.
Henrique V (obra de teatro)
Henrique V é unha peza teatral escrita por William Shakespeare baseada na vida do rei Henrique V de Inglaterra. Os acontecementos teñen lugar inmediatamente antes e despois da batalla de Azincourt durante a Guerra dos Cen Anos. Estímase que a obra escribiuse en 1599. A primeira edición impresa da obra é do ano 1600.
A obra é a parte final dunha tetraloxía, precedida por Ricardo II, Henrique IV, parte I e Henrique IV, parte II.
Punkgasm
Punkgasm é o sexto álbum da banda estadounidense de math rock Don Caballero, editado o día 19 de agosto do 2008 a través da discográfica Relapse Records. Foi gravado no segundo cuarto do ano 2008 nos Rust Belt Studios, en Royal Oak, Míchigan.
Tornil, San Cosme de Outeiro, Outes
Tornil é un lugar da parroquia de San Cosme de Outeiro no concello coruñés de Outes, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) non ten ningún habitante.
Xeografía de Rusia
dereita|miniatura|Mapa da Federación Rusa.
O relevo de Rusia é variado: dominan chairas e vales (3/4 do territorio). As chairas Leste-Europea e Oeste-Siberiana, divididas polos montes Urais, son as maiores do planeta. O punto máis elevado é o monte Elbrus (5 642 m.).
Catro zonas climáticas -ártica, subártica, temperada e subtropical- determinan o clima da Rusia con 4 seguintes estacións no ano: inverno longo e nevoso, primavera temperada, verán curto e quente e outono chuvioso. As temperaturas medias varían en todo o territorio: en xaneiro - de -1 °C a -50 °C, en xullo - de 1 °C a 25 °C. Preto do 14 % do territorio (Siberia Norte e Norte do Oriente Extremo) fican alén do círculo polar co chan perennemente conxelado. A noite alá é de 60 días. As paisaxes severas dos desertos árticos do Norte sucédeas a tundra con mofo e lique. O inverno na tundra conta con 8-9 meses por ano. Máis para o Sur están espalladas as famosas forestas rusas que ocupan por volta de 43% do territorio do país. Os bosques densos de coníferas de difícil acceso chámanse "taiga".
Na zona central da Rusia atópanse as fragas máis claras, mistas, dominadas por bidueiros, ameneiros, carballos. As fragas das zonas centrais están divididas por estepas. A maior parte de estepas é labrada e sementada con trigo, centeo, millo, xirasois etc. No Sur do país, principalmente na costa do Mar Negro, o clima é subtropical co inverno curto e húmido e verán longo e quente. Praias bonitas, sol e augas cristalinas atraen aos turistas de todo o país.
Na Rusia hai preto de 120 000 ríos. A maioría están conxelados no inverno.
El Pueblo Vasco
El Pueblo Vasco foi un xornal español editado en Bilbao entre 1910 e 1938.
Traxectoria
Tiña unha periodicidade diaria e estaba editado en castelán na cidade biscaíña de Bilbao e o seu primeiro número datouse o 1 de maio de 1910.
En San Sebastián, editouse tamén unha publicación coa mesma cabeceira: El Pueblo Español.
Pablo Carpintero Arias
Pablo Carpintero Arias, nado en Castro (Carballedo) o 20 de abril de 1969, é un músico, artesán e investigador galego. É doutor en Ciencias pola Universidade de Santiago de Compostela onde foi profesor de bioquímica. É membro directivo da Asociación de Gaiteiros Galegos e dirixe dous grupos de recuperación de tradicións musicais galegas: A Requinta de Xián e o Obradoiro de Cultura Tradicional Ultreia.
miniatura|Carpintero medindo gaitas en Lugo, abril 2014 O seu traballo como investigador abrangue principalmente a evolución da morfoloxía e repertorio da gaita de fol e na súa contextualización social e histórica, así como o estudo dos diversos instrumentos musicais tradicionais galegos, temas sobre os que ten varios libros publicados. En 2009 recibiu o premio Antón Losada Diéguez de investigación e ensaio polo seu libro Os instrumentos musicais na tradición galega. Recibiu tamén o premio Marqués de Lozoya 2013 polo seu traballo de investigación sobre a requinta da Ulla (frauta traveseira tradicional).
Forma parte da galería de personaxes ilustres de Carballedo.
Traxectoria
Estudou bioloxía na Universidade de Santiago de Compostela, onde se doutorou en ciencias. Traballou como investigador no Instituto de Ortopedia e Banco de Tecidos Musculoesqueléticos da USC. Dende 2003 e durante catro anos foi profesor de bioquímica no departamento de Bioquímica e Bioloxía Molecular da USC.
miniatura|Reprodución da gaita que aparece na Cantiga 350 de Afonso X O Sabio, feita por Pablo Carpintero Comezou a toca-la gaita de fol ós oito anos e con dezaoito fundou a Banda de Gaitas da Asociación Cultural Val do Asma de Chantada e o grupo Folerpas de Chantada. No ano 1990 ingresou na agrupación Cantigas e Agarimos. Uns anos máis tarde ingresou na agrupación Obradoiro de Cultura Tradicional Ultreia, de Santiago de Compostela, da que foi director durante varios anos. En 1999 formou un grupo de requinteiros, máis tarde coñecido como A requinta de Xian, editando o seu primeiro disco no ano 2003. Impartiu clases como profesor de gaita de fol en diversas asociacións e escolas: Escola Municipal de Gaita do Concello de Santa Comba, grupo de gaitas do Centro Cultural Rosalía de Castro de Cacheiras, grupo de requinteiros A Requinta de Xián e a sección instrumental do Obradoiro de Cultura Tradicional Ultreia. A partir de 2003 colabora no programa da Radio Galega Lume na Palleira, levando a cabo unha sección especialmente dedicada á música tradicional galega: "O Recuncho da Palleta". Ó longo de 2004 participou no programa matinal de Xusto Carril, realizando unha sección dedicada ó canto tradicional. En 2005 entrou a formar parte da directiva da Asociación de Gaiteiros Galegos, onde desenvolven un proxecto de posta en valor e difusión do folclore musical.
Entre 2006 e 2010 traballou no proxecto Ronsel da Universidade de Vigo para a recuperación do Patrimonio Cultural Inmaterial de Galicia e desde 2010 é consultor da UNESCO, sendo unha das persoas que avaliou a inclusión das candidaturas nas listas de Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade entre 2010 e 2013.
De ratos e homes
Foi o primeiro grande éxito de Steinbeck. A notoriedade que lle reportou como novelista sería confirmada en posteriores entregas, que contarán coma esta os soños botados por terra dos americanos máis vulnerables. O título da novela fai referencia a unha liña do poema "To a mouse" do escocés Robert Burns: The best-laid schemes o mice an men, gang aft agley (escrito en scots o verso podería ser traducido como: "Os mellores plans dos ratos e homes, as máis das veces rematan mal").
Trama
A historia que se narra sitúase nunha granxa a poucas millas de Soledad no Val de Salinas e desenvólvese durante a Gran Depresión norteamericana (1929-1939).
A novela relata a tráxica historia de George Milton e Lennie Small, dous traballadores agrícolas itinerantes que soñan con ter algún día unha pequena granxa. George, pequeno e intelixente, fai de figura paterna de Lennie, que é grande, forte e inxenuo. A Lennie, que é candorosamente estúpido cústalle aprender as cousas e encántalle todo o que é brando, pero a súa inmensa forza física é unha fonte de problemas e George, o único amigo de Lennie, ten que calmalo. Os dous amigos atopan traballo nunha granxa e comezan a aforrar cartos para o seu futuro. Asustado polo abuso do capataz do rancho no que traballan, Lennie rómpelle o brazo sen querer. Isto esperta ao mesmo tempo o interese da muller de Carley, a nora do propietario. Lenny mátaa accidentalmente ao intentar facela calar e foxe a un lugar escondido, do que el e George acordaran servirse se atopaban dificultades. George corre detrás de Lenny e mátao antes de que sexa capturado polos outros traballadores do rancho que o perseguen ó tempo que perde as súas propias esperanzas dun futuro mellor. Antes de morrer, Lennie di: "Let's do it now. Le's get that place now!" ("Fagámolo agora. Imos para esa casiña agora").
Temática
Os temas básicos da novela son a soidade, a amizade, e os soños incumpridos. Os rancheiros, a pesar de viviren xuntos, son incapaces de crear relacións estables entre eles, en parte porque van dun lugar a outro e en parte polo propio temor que se parecen infundir. A soidade domina a tódolos personaxes excepto a George e Lennie. Está soa a muller de Curley, malia estar casada e rodeada de xente. Igualmente Crooks (por ser negro e verse forzado a unha vida de insufrible illamento) e Candy (pola súa idade e minusvalía). George e Lennie son amigos dende a infancia e téñense e un ó outro. O coidado mutuo sálvaos do mundo de soidade que os rodea. Moitos dos personaxes mencionados teñen soños. A muller de Curley fantasea con ser unha actriz de Hollywood. George, Lennie e Candy soñan con ter un rancho de seu. Crooks, por un instante, tamén o desexa. Son, ó cabo, soños imposibles que non acabarán por realizarse.
Adaptacións
Foi traducida a diversos idiomas. En galego foi publicada na colección Costa Oeste de Editorial Galaxia, sendo reimpresa catro veces entre a primeira edición de 1997 e 2006.
Ademais de varias adaptacións dramáticas, a novela coñeceu varias adaptacións no cine e na televisión:
Urano
Urano é o sétimo planeta do sistema solar, situado entre Saturno e Neptuno, o terceiro de maior tamaño, e o cuarto máis masivo. Chámase así en honra da divindade grega do ceo Urano (do grego antigo Οὐρανός), o pai de Cronos (Saturno) e o avó de Zeus (Xúpiter). Aínda que é detectable a primeira ollada no ceo nocturno, non foi catalogado como planeta polos astrónomos da antigüidade debido á súa escasa luminosidade e á lentitude da súa órbita. William Herschel anunciou o seu descubrimento o 13 de marzo de 1781, ampliando as fronteiras entón coñecidas do sistema solar, por primeira vez na historia moderna. Urano é tamén o primeiro planeta descuberto por medio dun telescopio.
Urano é similar en composición a Neptuno, e os dous teñen unha composición diferente dos outros dous xigantes gasosos (Xúpiter e Saturno). Por iso, os astrónomos ás veces clasifícanos nunha categoría diferente, os xigantes xeados. A atmosfera de Urano, aínda que é similar á de Xúpiter e Saturno por estar composta principalmente de hidróxeno e helio, contén unha proporción superior tanto de «xeo» como de auga, amoníaco e metano, xunto con trazas de hidrocarburos. Posúe a atmosfera planetaria máis fría do sistema solar, cunha temperatura mínima de 49 K (-224 °C). Así mesmo, ten unha estrutura de nubes moi complexa, acomodada por niveis, onde se cre que as nubes máis baixas están compostas de auga e as máis altas de metano. En contraste, o interior de Urano atópase composto principalmente de xeo e rocha.
Como os outros planetas xigantes, Urano ten un sistema de aneis, unha magnetosfera, e numerosos satélites. O sistema de Urano ten unha configuración única respecto aos outros planetas debido a que o seu eixo de rotación está moi inclinado, case ata o seu plano de revolución ao redor do Sol. Por tanto, os seus polos norte e sur atópanse onde a maioría dos outros planetas teñen o ecuador. Vistos desde a Terra, os aneis de Urano dan o aspecto de que rodean o planeta como unha diana, e que os satélites viran ao seu ao redor como as agullas dun reloxo, aínda que en 2007 e 2008, os aneis aparecían de lado. O 24 de xaneiro de 1986, as imaxes do Voyager 2 mostraron a Urano como un planeta sen ningunha característica especial de luz visible e mesmo sen bandas de nubes ou tormentas asociadas cos outros xigantes. Con todo, os observadores terrestres han visto sinais de cambios de estación e un aumento da actividade meteorolóxica nos últimos anos a medida que Urano achégase á súa equinoccio. As velocidades do vento en Urano poden chegar ou mesmo exceder os 250m/s (900km/h).
Historia
Aínda que é visible a simple vista como os cinco planetas clásicos, nunca foi recoñecido como planeta polos antigos observadores debido á súa semiescuridade e lenta órbita. Sir William Herschel anunciou o seu descubrimento o 13 de marzo de 1781, expandindo os límites coñecidos do sistema solar por primeira vez na historia. Urano foi tamén o primeiro planeta descuberto cun telescopio.
Descubrimento
Urano fora observado en moitas ocasións antes de ser recoñecido como un planeta, pero xeralmente era considerado erroneamente unha estrela. Posiblemente a observación máis antiga coñecida foi a de Hiparco, quen no 128 a.C. puido rexistralo como unha estrela para o seu catálogo de estrelas que máis tarde se incorporou ao Almaxesto de Tolomeo. O primeiro avistamento rexistrado foi en 1690, cando John Flamsteed observou o planeta polo menos seis veces, catalogándoo como 34 Tauri. O astrónomo francés Pierre Lemonnier observou Urano polo menos doce veces entre 1750 e 1769, incluídas catro noites consecutivas.
Sir William Herschel observou o planeta o 13 de marzo de 1781 mentres estaba no xardín da súa casa no 19 de New King Street. na vila de Bath, Somerset (na actualidade o Herschel Museum of Astronomy), pero inicialmente (o 26 de abril de 1781) informou del como un cometa. Herschel participaba nunha serie de observacións da paralaxe das estrelas fixas usando un telescopio deseñado por el mesmo.
{{cita |{A potencia que tiña posta cando vin o cometa por primeira vez era de 227. Por experiencia sei que os diámetros das estrelas fixas non se magnifican proporcionalmente coas potencias máis altas, como os planetas; por tanto, agora puxen as potencias en 460 e 932, e atopei que o diámetro do cometa aumentaba en proporción á potencia, como debería ser, na suposición de que non era unha estrela fixa, mentres que os diámetros das estrelas coas que o comparei non aumentaban na mesma proporción. Ademais, o cometa, ao ser magnificado moito máis alá do que a súa luz podería admitir, aparecía nebuloso e mal definido con estas grandes potencias, mentres que as estrelas conservaban o brillo e a nitidez que, por moitas mil observacións, sabía que conservarían. A continuación demostrou que as miñas conxecturas estaban ben fundadas, demostrando que se trata do cometa que observamos ultimamente. }}
Herschel notificou ao astrónomo real, Nevil Maskelyne, o seu descubrimento e recibiu esta resposta del o 23 de abril: "Non sei como chamalo. É case tan probable que sexa un planeta normal movéndose nunha órbita case circular ao redor do Sol como un cometa movéndose nunha elipse moi excéntrica. Aínda non vin unha coma ou cola del".
Mentres Herschel continuaba describindo coidadosamente o novo obxecto como un cometa, outros astrónomos xa comezaran a sospeitar que non o era. O astrónomo finlandés-sueco Anders Johan Lexell, que traballaba en Rusia, foi o primeiro en calcular a órbita do novo obxecto, e a súa traxectoria case circular levouno á conclusión de que era un planeta e non un cometa. O astrónomo alemán Johann Elert Bode describiu o descubrimento de Herschel como "unha estrela en movemento que pode ser considerada ata a data un obxecto descoñecido como un planeta circulando máis alá da órbita de Saturno". Bode chegou á conclusión de que a súa órbita case círcular era máis propia dun planeta que dun cometa.
O obxecto foi ao pouco tempo universalmente aceptado como un novo planeta. Cara a 1783, o propio Herschel recoñeceu este feito ao presidente da Royal Society Joseph Banks: "Pola observación dos astrónomos máis eminentes en Europa semella que a nova estrela, que tiven a honra de sinalarlles en marzo de 1781, é un planeta primario do noso Sistema Solar". En recoñecemento ao seu descubrimento, o rei Xurxo III deulle a Herschel un estipendio anual de 200 libras (equivalente a £26,000 en 2021) coa condición de que se transladase a Windsor para que a familia real tivese a oportunidade de mirar a través dos seus telescopios.
Emilio Estevez
Emilio Estevez, nado o 12 de maio de 1962 en Staten Island, Estado de Nova York, é un actor, director, guionista, produtor e actor de dobraxe estadounidense. Emilio Estevez é o fillo do actor de orixe galega Martin Sheen (nado como Ramón Estévez) e a artista irlandesa Janet Templeton. Os seus irmáns son Ramon Estevez, Charlie Sheen (nado como Carlos Estevez), Natasha Prasaud Estevez e Renée Estevez.
Urano
Denominación
Maskelyne díxolle a Herschel que bautizase o novo planeta, xa que fora un descubrimento seu. En resposta, Herschel decidiu chamalo Georgium Sidus (Estrela de Xurxo) na honra do seu novo patrón, o rei Xurxo III do Reino Unido. Explicou a súa decisión nunha carta a Joseph Banks:
Órbita e rotación
Urano orbita ao redor do Sol unha vez cada 84 anos, tardando unha media de sete anos en pasar por cada unha das doce constelacións do zodíaco. En 2033, o planeta realizará a súa terceira órbita completa arredor do Sol desde que foi descuberto en 1781. O planeta volveu ao punto do seu descubrimento ao nordeste de Zeta Tauri dúas veces desde entón, o 25 marzo 1865 e o 29 marzo 1949. Urano volverá a este lugar de novo o 3 abril de 2033. A súa distancia media á estrela é duns 3.000 millóns de quilómetros (ao redor de 20 UA). A diferenza entre a súa distancia mínima e máxima ao Sol é de 1,8 UA, maior que a de calquera outro planeta, aínda que non tan grande como a do planeta anano Plutón. A intensidade da luz solar varía inversamente co cadrado da distancia, e así Urano (a unhas 20 veces a distancia do Sol en comparación coa Terra) é aproximadamente 1/400 da intensidade da luz na Terra.
Os seus elementos orbitais foron calculados por vez primeira en 1783 por Pierre Simon Laplace. Co tempo comezaron a aparecer discrepancias entre as órbitas preditas e as observadas, e en 1841 John Couch Adams propuxo por primeira vez que as diferenzas poderían deberse ao tirón gravitacional dun planeta invisible. En 1845 Urbain Le Verrier comezou a súa propia investigación independente sobre a órbita de Urano. O 23 de setembro de 1846 Johann Gottfried Galle localizou un novo planeta, posteriormente chamado Neptuno, case na posición predita por Le Verrier.
O período rotacional do interior de Urano é de 17 horas e 14 minutos, xirando no sentido das agullas do reloxo (retrógrado). Como en todos os planetas xigantes, na súa atmosfera superior hai fortes ventos na dirección da rotación. Nalgunhas latitudes, como preto de dous terzos de distancia do ecuador cara ao polo sur, trazos visibles da atmosfera móvense moito máis rápido, facendo unha rotación completa en tan só 14 horas.
Inclinación axial
miniatura|esquerda|Vista simulada desde a Terra de Urano desde 1986 ata 2030, desde o solsticio de verán no sur en 1986 ata o equinoccio de 2007 e o solsticio de verán no norte en 2028. O eixe de rotación de Urano é aproximadamente paralelo ao plano do sistema solar, cunha inclinación axial de 97,77° (como se define pola rotación prograda). Isto dálle cambios estacionais completamente diferentes aos dos outros planetas. Preto do solsticio, un polo mira continuamente cara ao Sol e o outro mira cara a outro lado, con só unha estreita franxa ao redor do ecuador experimentando un rápido ciclo día-noite, co Sol baixo sobre o horizonte. No outro lado da órbita de Urano invírtese a orientación dos polos cara ao Sol. Cada polo recibe uns 42 anos de luz solar continua, seguidos de 42 anos de escuridade. Preto da época dos equinoccios, o Sol enfróntase ao ecuador de Urano dando un período de ciclos día-noite semellante aos que se observan na maioría dos outros planetas.
Un dos resultados desta orientación do eixo é que, promediando o ano uraniano, as rexións próximas ao polo de Urano reciben unha maior achega de enerxía do Sol que as súas rexións ecuatoriais. Con todo, Urano é máis quente no seu ecuador que nos seus polos. Descoñécese o mecanismo subxacente que causa isto. O motivo da inclinación axial infrecuente de Urano tampouco se coñece con certeza, pero a especulación habitual é que durante a formación do sistema solar, un protoplaneta do tamaño da Terra chocou con Urano, o que provocou a orientación sesgada. A investigación realizada por Jacob Kegerreis da Universidade de Durham suxire que a inclinación foi o resultado de que unha rocha máis grande que a Terra chocou contra o planeta hai entre 3 e 4 millóns de anos. O polo sur de Urano apuntou case directamente ao Sol na época do sobrevoo da Voyager 2 en 1986. A etiquetaxe deste polo como "sur" utiliza a definición actualmente apoiada pola Unión Astronómica Internacional, a saber, que o polo norte dun planeta ou satélite é o polo que apunta por encima do plano invariable do sistema solar, independentemente do sentido de xiro do planeta. Ás veces úsase unha convención diferente, na que os polos norte e sur dun corpo se definen segundo a regra da man dereita en relación coa dirección de rotación.
Visibilidade
A magnitude aparente media de Urano é 5,68 cunha desviación estándar de 0,17, mentres que os extremos son 5,38 e 6,03. Este rango de brillo está preto do límite de visibilidade a ollo nu (simple vista). Gran parte da variabilidade depende de que as latitudes planetarias sexan iluminadas polo Sol e vistas desde a Terra. O seu diámetro angular está entre os 3,4 e 3,7 segundos de arco, en comparación cos 16 a 20 segundos de arco para Saturno e os 32 a 45 segundos de arco para Xúpiter. En oposición, Urano é visible a simple vista nos ceos escuros, e convértese nun branco fácil con prismáticos incluso en condicións urbanas. Nos telescopios de afeccionados máis grandes cun diámetro de obxectivo de entre 15 e 23 cm, Urano aparece como un disco cian pálido cun claro escurecemento do limbo. Cun telescopio grande de 25 cm ou máis ancho, os patróns de nubes, así como algúns dos satélites máis grandes, como Titania e Oberón, poden ser visibles.
Estrutura interna
miniatura|upright|Comparación de tamaños da Terra e Urano miniatura|upright|Diagrama do interior de Urano
A masa de Urano é aproximadamente 14,5 veces a da Terra, polo que é o menos masivo dos planetas xigantes. O seu diámetro é lixeiramente maior que o de Neptuno, aproximadamente catro veces o da Terra. Unha densidade resultante de 1,27 g/cm3 converte a Urano no segundo planeta menos denso, despois de Saturno. Este valor indica que está feito principalmente de varios xeos, como auga, amoníaco e metano. Non se coñece con precisión a masa total de xeo no interior de Urano, porque xorden diferentes figuras segundo o modelo elixido; debe estar entre as 9,3 e 13,5 masas terrestres. Hidróxeno e helio constitúen só unha pequena parte do total, con entre 0,5 e 1,5 masas terrestres. O resto da masa non xeada (0,5 a 3,7 masas terrestres) é material rochoso.
O modelo estándar da estrutura de Urano é que consta de tres capas: un núcleo rochoso (silicato/ferro-níquel) no centro, un manto xeado no medio e unha envoltura gasosa de hidróxeno/helio no exterior. O núcleo é relativamente pequeno, cunha masa de só 0,55 masas terrestres e un radio inferior ao 20% do de Urano; o manto constitúe a súa maior parte, cunhas 13,4 masas terrestres, e a atmosfera superior é relativamente insustancial, cun peso dunhas 0,5 masas terrestres e esténdese no último 20% do radio de Urano. A densidade do núcleo de Urano é de preto de 9 g/cm3, cunha presión no centro de 8 millóns bares (800 GPa) e unha temperatura duns 5000 ºK. O manto de xeo non está composto de xeo no sentido convencional, senón dun fluído quente e denso que consiste en auga, amoníaco e outros volátiles. Este fluído, que ten unha alta condutividade eléctrica, ás veces chámase océano de auga e amoníaco.
Satélites
Ten 27 satélites arredor de si e máis un fino anel de po. O seu diámetro é de preto de 51.000 km, isto é, 4 veces superior ao da Terra. Os nomes dos satélites de Urano foron extraídos de personaxes da peza O soño dunha noite de San Xoán, de William Shakespeare: Oberón, Titania, Umbriel, Ariel, Miranda, Puck, Portia, Xulieta, Crésida, Rosalinda, Belinda, Desdémona, Cordelia, Ofelia e Bianca.
Os astrónomos localizaron cinco deles entre 1787 e 1848. A misión espacial Voyager detectou os outros dez en 1985 e 1986.
Posteriormente, a partir dos anos 90, o Telescopio espacial Hubble permitiu aumentar o número de satélites coñecidos ata 27.
Exploración
En 1986, a sonda interpanetaria da NASA Voyager 2 atopouse con Urano. Esa pasada segue a ser a única investigación o planeta realizada a curta distancia, e na actualidade non hai plans para novas visitas. Lanzado en 1977, o Voyager 2 realizou o seu achegamento máis próximo a Urano o 24 de xaneiro de 1986, estando a 81.500 quilómetros da súa capa de nubes, antes de continuar a súa viaxe cara a Neptuno. O Voyager 2 estudou a estrutura e a composición química da atmísfera do planeta, incluída a súa meteoroloxía única, causada pola inclinación axial de 97,77°. Realizou as primeiras investigacións detalladas dos seus cinco satélites máis grandes, e descubriu 10 novas lúas. Examinou os nove aneis coñecidos e descubriu dous novos. Tamén estudou o campo magnético, a súa estrutura irregular, a súa inclinación e a súa peculiar magnetosfera.
Mentres, o telescopio espacial Hubble toma imaxes de xeito periódicodende 1990. En 2019, achegándose á metade do verán de 21 anos do planeta, a actividade arredor do polo inclúe unha gran pero estreita nube de metano. No planeta desenvólvense grandes ventos que sopran cara ó oeste. Tanto Urano como Neptuno non teñen unha superficie sólida, senón capas de hidróxeno e helio que rodean un interior rico en auga, que podería envolver un núcleo rochoso. O metano da atmosfera absorbe a luz vermella e dispersa lonxitudes de onda máis curtas, o que da a estes planetas o seu característico color ciano.
Gran Polonia
miniatura|250px|Divisións administrativas do voivodato O Voivodato de Gran Polonia (polaco: województwo wielkopolskie) é unha das 16 provincias (voivodatos) que conforman a República de Polonia, segundo a división administrativa do ano 1998. Creouse o 1 de xaneiro de 1999, a partir dos anteriores voivodatos de Poznań, Kalisz, Konin, Leszno, e dunha parte do antigo voivodato de Piła. É a segunda en tamaño e a terceira en poboación, con 29.826 km² e 3,4 millóns de habitantes. Está dividido en 35 distritos ou poviatos, dos que 4 cidades posúen a categoría de poviato, e 226 comunas. As súas principais cidades son Poznań, Kalisz, Konin, Leszno, Piła e Gniezno. Comprende a maioría da rexión histórica (agás algunhas pequenas comunidades do suroeste) do mesmo nome (en polaco Wielkopolska).
Situación e Natureza
O voivodato sitúase no centro-oeste de Polonia. Ten dous parques naturais, varias reservas naturais e varios parques paisaxísticos. Os dous principais ríos da rexión son o Warta e o Noteć. O norte do voivodato é unha rexión lacustre.
Historia
O nome de Gran Polonia (en polaco: Wielkopolska, Francés: Grande-Pologne, Alemán:Großpolen, latín: Polonia Maior) utilízase só dende os séculos XIV e XV. Menciónase por primeira vez en latín en 1257, e por primeira vez en polaco en 1449. O nome de Gran ou Vella Polonia adoitan referirse a que é o berce de Polonia como estado. Antigamente, esta zona estaba habitada pola tribo dos Polanos e chamábase sinxelamente Polonia. Os fortes de Giecz e de Poznań construíronse no século X. A Gran Polonia era á rexión central do país de Mieszko I e de Boleslao I o Bravo, Poznań era a capital de Polonia. Até o século XI no que se mudou a capital a Cracovia.
Tras as Particións de Polonia, a rexión ficou baixo o dominio de Prusia e sufriu un proceso forzado de xermanización. Durante a segunda guerra mundial, foi anexionada pola Alemaña Nazi co nome de Wartheland ou Warthegau, país do Warta. En 1945, volveu a Polonia.
Maiores cidades e poboacións
(poboación en 2003)
Economía
Os principais sectores de actividade son a industria, o agroalimentario, os transportes, a construción, o comercio e os servizos.
Concatémero
Un concatémero (tamén escrito concatámero) é unha molécula de ADN longa continua que contén moitas copias da mesma secuencia de ADN unidas en serie. Estas moléculas poliméricas son xeralmente copias dun xenoma vírico unidas de modo que onde acaba unha empeza outra, e separadas por sitios cos (unha secuencia de nucleótidos para a unión de proteínas que aparece só unha vez en cada copia do xenoma). Os concatémeros son normalmente o resultado dunha replicación polo método do círculo rodante, e pode considerarse como o último estadio da infección dun fago en bacterias. Como exemplo, se os xenes no ADN do fago están dispostos como ABC, entón nun concatémero os xenes serían ABCABCABCABC... Despois o concatémero é dividido en fragmentos separados por ribozimas ou encimas.
Patricio Aylwin
Patricio Aylwin Azócar, nado o 26 de novembro de 1918 en Viña del Mar e finado en Santiago de Chile o 19 de abril de 2016, foi o primeiro presidente de Chile despois da ditadura de Augusto Pinochet. Posuíu varios títulos de doutor honoris causa, entre eles o da Universidade Técnica de Lisboa, en Portugal.
Aylwin foi o gobernante que sucedeu ao ditador Augusto Pinochet, que estivo por dezaseis anos e medio ao mando de Chile logo de derrocar ao socialista Salvador Allende no ano 1973 pola vía dun golpe de Estado.
O período que encabezou Aylwin constitúe a chamada etapa da transición á democracia no país suramericano.
É avó da actriz chilena Paz Bascuñán.
Banzas, Santo Ourente de Entíns, Outes
Banzas é un lugar da parroquia de Santo Ourente de Entíns no concello coruñés de Outes, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 80 habitantes (38 homes e 42 mulleres).