cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vida extraterrestre
A vida extraterrestre é vida que pode existir e orixinarse fora do planeta Terra. A súa existencia é actualmente hipotética; non hai aínda evidencias de vida extraterrestre que foran amplamente aceptadas polos científicos.
A maioría dos científicos manteñen que se a vida extraterrestre existise, a súa evolución ocorrería independentemente en diferentes partes do universo. Unha hipótese alternativa, defendida por unha minoría, é a panspermia, que suxire que a vida no universo podería ter xurdido dun punto inicial único de orixe, e máis tarde dispersado a través do universo, duns planetas habitables a outros. Estas dúas hipóteses non son mutuamente incompatibles.
As formas especulativas de vida extraterrestre varían dende humanoides e monstros que aparecen comunmente en traballos de ciencia ficción a vida a unha escala moito menor de bacterias e virus.
As formas de vida extraterrestre, especialmente as intelixentes, son chamadas xeralmente pola cultura popular como alieníxenas ou ETs. O estudo e teorización da vida alieníxena é coñecido como astrobioloxía ou xenobioloxía.
Friedrich Wilhelm Cloos
Friedrich Wilhelm Cloos, coñecido como Guillermo Cloos, finado en Monforte de Lemos o 22 de setembro de 1949,, foi un enxeñeiro alemán.
Traxectoria
Dirixiu os traballos mineiros nos montes Silvarosa e Choupin (Viveiro) en 1899. Enxeñeiro xefe da Compañía General Minera de Galicia que nos anos vinte puxo en marcha Minerales de Hierro de Galicia, empresa que explotaba ferro e volframio para a sociedade SOFINDUS. Instalouse en Monforte de Lemos para ocuparse da xerencia das minas de Freixo, na parroquia de Marcelle e explotadas por Minerales de Hierro de Galicia. Entre 1924 e 1925 encargouse de poñer en funcionamento un funicular para o transporte do mineral desde a explotación á estación de ferrocarril de Canaval, desde onde o levaban ao cargadoiro de Rande. Casou en Monforte de Lemos, onde foi vicecónsul de Alemaña.
Recoñecementos
Cabaleiro da Orde de Isabel A Católica.
Universidade San Sebastián
A Universidad San Sebastián (USS) é unha universidade privada chilena con sede en Santiago. A universidade tamén ten facultades en Concepción, Valdivia, Osorno e Puerto Montt. Foi fundada en 1989, e recibiu o recoñecemento formal do estado como unha universidade en 2001.
Facultades
A universidade ten as seguintes facultades:
Prudencio Landín Carrasco
Prudencio Landín Carrasco, nado en Pontevedra o 12 de decembro de 1912 e finado na mesma vila o 30 de xuño de 1988, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
dereita|miniatura|Lápida no [[Cemiterio de Santo Amaro de Pontevedra.]]
Fillo de Prudencio Landín Tobío. Era licenciado en Dereito e profesor mercantil. Durante a guerra civil española combateu como voluntario no bando nacional, acadando o grao de tenente provisional de artillería. Rematado o conflito bélico retomou o seu labor como avogado. Foi nomeado xefe provincial da policía municipal, traballou na delegación provincial de xustiza e dereito, e foi secretario do Tribunal tutelar de menores en Pontevedra.
En 1957 foi nomeado alcalde de Pontevedra, e en xullo de 1959 presidente da Deputación e procurador en Cortes. En 1963 foi nomeado Gobernador civil de Guadalaxara, e o 15 de febreiro de 1964 de Córdoba. O 8 de xuño de 1968 foi nomeado Gobernador civil da Coruña, cargo que ocupou até 1972.
Foille concedida a encomenda de Cisneros, a Gran Cruz do Mérito Civil e do Mérito Agrícola, e outras de carácter militar como a Laureada Colectiva.
Sofía, Bulgaria
Sofía (en búlgaro, София) é a capital de Bulgaria, e con 1 270 450 habitantes (ano 2007) é a cidade máis poboada do país e a 14ª da Unión Europea. Localízase na rexión oeste de Bulgaria, aos pés do macizo Vitosha. É o centro administrativo, cultural, económico e educativo do estado. Trátase dunha das capitais máis antigas de Europa, remontándose a súa historia até o século VIII a. C., cando os tracios estableceron un asentamento na zona. Sofía tivo varios nomes ao longo da súa existencia, e aínda hoxe se poden ver remanentes da milenaria historia da cidade a carón dos atractivos turísticos modernos.
Historia
É a terceira capital europea máis antiga, sendo os primeiros asentamentos de hai de máis de 7000 anos. No lugar dun antigo asentamento neolítico arredor dunhas fontes termais, no século VIII a. C. fundouse unha cidade tracia, chamada Sérdica, pola tribo tracia dos serdi.
Durante un curto período, no século IV a. C., a cidade estivo baixo o dominio de Filipo II de Macedonia e do seu fillo Alexandre Magno. A cidade foi conquistada polo Imperio Romano no ano 29. Cando o emperador Diocleciano dividiu a provincia de Dacia en dúas (Dacia Ripensis ás beiras do río Danubio e Dacia Mediterranea), Serdica converteuse na capital da Dacia Mediterranea.
Foi destruída polos hunos en 447, e reconstruída polo emperador bizantino Xustiniano e renomeada como Triaditsa. Desde o século VI a cidade renaceu como un centro importante administrativo e económico do Imperio Bizantino. Foi coñecida como Sredets polos eslavos, nome que mantivo trala invasión dos búlgaros en 809, e posteriormente mudóuselle o nome polo de Sofía en 1376. Sofía foi o nome dunha mártir cristiá que foi obrigada a presenciar a tortura e morte das súas tres fillas por orde do emperador romano Adriano a comezos do século II.
En 1382, durante o reinado de Murad I, Sofía foi conquistada polo Imperio Otomán, converténdose na capital da provincia de Rumelia durante máis de 4 séculos. Isto mudou o aspecto de Sofía, transformándose nunha cidade Oriental con moitas mesquitas, fontes e numerosos baños turcos (Hammam). Durante aquel tempo a cidade pasou de ter unha poboación duns 7.000 a 55.000 habitantes a mediados do século XVII.
dereita|miniatura|200px|A [[Igrexa de San Xurxo de Sofía|igrexa de San Xurxo, un dos templos cristiáns máis antigos da Península Balcánica (século IV).]]
Nas últimas etapas do dominio otomán, a axitación nacionalista foi en aumento, co que finalmente se concedeu ao territorio unha certa autonomía no marco do Imperio Otomán, mantendo a cidade de Sofía a capitalidade. Foi conquistada máis tarde polo Imperio ruso en 1878, durante a Guerra ruso-turca, na que os rusos interviñeron a favor da independencia de Bulgaria, pasando a ser a capital da Bulgaria independente en 1879.
O 16 de abril de 1925, membros do Partido Comunista Búlgaro executaron o atentado na Catedral de Sveta-Nedelya, durante os funerais do xeneral Konstantin Georgiev, que fora asasinado dous días antes polos bolxeviques. A cúpula principal caeu sobre os presentes, morrendo 128 persoas.
Durante a segunda guerra mundial, debido á alianza de Bulgaria co Terceiro Reich, a cidade foi obxecto de bombardeos aéreos por parte dos avións británicos e estadounidenses. Posteriormente, ao cambiar a sorte da guerra en contra da Wehrmacht, o Exército Vermello soviético entrou en Bulgaria e Sofía en 1944, á vez que se producía un cambio de Goberno, co que Bulgaria pasou a unirse aos aliados contra a súa antiga aliada, a Alemaña nazi.
Tralo fin da guerra, creouse l República Popular de Bulgaria, de tendencias comunistas, tendo como presidente a Georgi Dimitrov.
Xeografía
miniatura|200px|esquerda|Sofía vista desde o espazo.
O desenvolvemento de Sofía como un asentamento significativo débese en gran parte á súa posición central nos Balcáns. Sitúase no oeste de Bulgaria, aos pés do monte Vitosha, no Val de Sofía, que está rodeado por montañas en todas direccións. O val é o máis grande do país, cunha superficie de 1186 km² e unha media de altitude de 550 metros. Tres pasos de montaña conducen á cidade, e foron rutas clave desde a antigüidade, conectando ao mar Adriático e Europa Central cos mares Negro e Exeo.
Algúns ríos baixos cruzan a cidade, como o Vladaya ou o Perlovska. O río Iskar, no seu curso superior, flúe cerca do leste de Sofía. A cidade é coñecida polos seus numerosos mananciais e augas termais. No século XX foron construídos encoros e lagoas artificiais para a subministración de auga e enerxético.
Sitúase a 150 km ao noroeste de Plovdiv, a segunda maior cidade de Bulgaria; a 390 km ao oeste de Burgas e 472 km ao oeste de Varna, as maiores cidades portuarias do país na costa búlgara do mar Negro. A cidade está situada a menos de 200 km das fronteiras con tres países: a 55 km de Kalotina, na fronteira serbia, a 113 km de Gyueshevo, na fronteira con Macedonia do Norte, e a 183 km da fronteira grega en Kulata.
Clima
Sofía ten un clima continental moderado con altas variacións de temperatura. O mes máis caloroso é agosto, mentres que xaneiro é o máis fresco. Até 1936 a temperatura anual media era de 10 °C, e desde entón elevouse 0,5 °C. A cidade recibe arredor de 600 milímetros anuais de precipitacións, a maior parte en verán. Sofía adoita permanecer menos cálida en verano que outras partes de Bulgaria, debido á grande altitude do val onde se sitúa, aínda que as temperaturas mesmo poden acadar os 40 °C.
Economía
miniatura|esquerda|150px|Sede da compañía DZI no centro de Sofía.
Sofía é o centro da vida económica búlgara. O sector industrial da economía, representado por máis de 800 grandes fábricas e centros de produción, inclúe produtos metálicos (75% da produción total do país), téxtiles, artigos de coiro e caucho, imprentas (50% da produción estatal) e artigos electrónicos. Sofía tamén é o centro financeiro do país, é a sede do Banco Nacional de Bulgaria, a Bolsa de Bulgaria, así como dos maiores bancos comerciais do país, como Bulbank, DSK Bank ou o United Bulgarian Bank. A construción, comercio e transporte son outros sectores importantes da economía local. Sofía atraeu a atención como un punto de subcontratación para as multinacionais de Europa Occidental e América. Sofía tamén é a sede de importantes compañías nacionais e internacionais que operan en Bulgaria e Europa Oriental.
Coa caída do goberno comunista en Bulgaria en 1989, importantes compañías internacionais non presentes anteriormente no mercado búlgaro chegaron ao país, a maioría delas a Sofía. O mercado inmobiliario en Sofía creceu subitamente en anos recentes, tendo un crecemento do 100 % entre 2005 e 2006. O desemprego na cidade é relativamente baixo, aproximadamente un 2,5 % en comparación coa media búlgara de 8,2 %, e tamén aos niveis europeos de aproximadamente 7,3 %.
Transporte e infraestrutura
miniatura|esquerda|170px|O [[Aeroporto de Sofía.]]
Coa súa infraestrutura ben desenvolvida e localización estratéxica, Sofía é un importante centro para as rutas ferroviarias e de Automóbiles. Todos os tipos principais de transporte (agás o acuático), están representados na cidade, sendo sede de 8 estacións de ferrocarril, do Centro de Control Aéreo e do Aeroporto de Sofía, base da aeroliña Bulgaria Air.
O transporte público de Sofía está ben desenvolvido, é eficaz e importante para a economía da cidade. Está conformado por trens subterráneos (o Metro de Sofía), autobuses, tranvías, trolebuses, e arredor de 40 liñas complementarias, operadas por minibuses (marshrutki), ademais de máis de 15.000 taxis. O sistema do tren subterráneo comezou a operar a finais da década de 1990.
miniatura|dereita|170px|O tranvía é o transporte tradicional de Sofía.
Co amplo crecemento do transporte privado nos anos 1990, o número de automóbiles rexistrados en Sofía superou a cifra de 1.000.000 nos últimos cinco anos. Consecuentemente os problemas de tráfico e da Contaminación atmosférica volvéronse máis severos. Está previsto combater esta situación coa expansión das liñas de tren subterráneo co remate de importantes rutas en 2008.
Sofía ten unha enorme planta de coxeración de enerxía eléctrica e térmica única na súa clase. Practicamente toda a cidade (900.000 fogares e 5.900 compañías) recibe enerxía térmica, utilizando calor residual da xeración eléctrica (3.000 MW) e fornos térmicos alimentados con petróleo e gas, resultando nunha capacidade térmica total de 4.640 MW. A rede de ductos de distribución térmica é de 900 km de longo, con 14.000 subestacións.
Arquitectura
Logo da liberación de Bulgaria do dominio otomán en 1878 e do establecemento dunha monarquía búlgara autónoma coa capital en Sofía, o Knyaz Alexandre I de Battenberg invitou a arquitectos do Imperio Austrohúngaro para darlle forma á nova aparencia arquitectónica da cidade.
A arquitectura do centro de Sofía é, desta forma, unha combinación de neobarroco, neorococó, neorrenacemento e neoclasicismo, coa Secesión de Viena xogando tamén un papel importante máis adiante.
Entre os edificios máis importantes construídos en Sofía neste período están o antigo palacio real (1882), hoxe sede da Galería Nacional de Arte e do Museo Etnográfico Nacional; o Teatro Nacional Ivan Vazov (1907); a antiga oficina de imprenta real, hoxe Galería Nacional de Arte Estranxeira; a Asemblea Nacional de Bulgaria (1886) ou a Academia Búlgara de Ciencias (1893).
Despois da segunda guerra mundial e do establecemento dun goberno comunista en Bulgaria en 1944, a liña arquitectónica foi alterada substancialmente. Edificios públicos de clasicismo Socialista emerxeron no centro, pero ao crecer a cidade cara a fóra, os novos barrios foron dominados por moitas torres de apartamentos da era comunista e exemplos de arquitectura brutalista.
Logo da abolición do comunismo en 1989 en Sofía construíronse distritos comerciais e veciñanzas enteiras, así como edificios de oficinas semellantes a rañaceos, pero tamén zonas residenciais de clase alta.
Algúns dos exemplos de arquitectura relixiosa máis representativos son:
<CENTER>
</CENTER>
Educación
miniatura|220px|dereita|A [[Universidade de Sofía.]]
Hai 16 universidades na cidade, sendo a Universidade de Sofía a considerada como a máis prestixiosa do estado, fundada en 1888 e cuns 14.000 estudantes anuais. Outras universidades importantes son a Academia Nacional de Artes, a Universidade Técnica de Sofía, a Universidade de Economía Nacional e Internacional, a Universidade de Medicina de Sofía, a Academia Nacional de Teatro e Cinematografía Krastyo Sarafov ou a Nova Universidade Búlgara.
Ademais encóntranse na cidade institucións de importancia nacional, como a Academia Búlgara de Ciencias ou a Biblioteca Nacional Santos Cirilo e Metodio. O Colexio Americano de Sofía, fundado en 1860 e considerada a institución académica estadounidense máis antiga fóra dos Estados Unidos proporciona educación secundaria a algúns dos estudantes máis destacados de Bulgaria. A escola foi pechada durante a era comunista e reaberta en 1992. A primeira xeración de estudantes da escola reaberta graduouse en 1997.
Deportes
esquerda|miniatura|200px|Fútbol de primeiro nivel en Sofía: o [[PFC Levski Sofia xogando contra o Chelsea F.C. no Estadio Nacional Vasil Levski durante a Champions League 2006-07.]]
Sendo a capital do estado, Sofía é tamén o centro das actividades deportivas de Bulgaria, cun gran número de clubs deportivos establecidos na cidade, incluíndo a varios dos máis importantes do estado, como o Levski Sofia, CSKA Sofia, Akademic Sofia, Spartak Sofia, Lokomotiv Sofia ou o Slavia Sofia. O fútbol é o deporte máis popular na cidade, así como en todo o país, pero deportes como o baloncesto ou o voleibol tamén teñen forte arraigame en Sofía.
Na capital está un gran número de recintos deportivos, como o Estadio Nacional Vasil Levski, cunha capacidade de 43.000 espectadores, que alberga a maior parte dos grandes eventos ao ar libre de Bulgaria. Destacan tamén o Estadio Georgi Asparuhov do Levski Sofia, o Estadio Balgarska Armiya do CSKA Sofía e o Estadio Ovcha Kupel do Slavia Sofia. Outra facilidade deportiva de importancia é a Sala Universíada, onde teñen lugar moitos eventos baixo cuberta.
Sofía postulouse para organizar os Xogos Olímpicos de Inverno en 1992 e 1994, terminando en segundo e terceiro lugar respectivamente. A cidade tamén presentou a súa candidatura para os Xogos Olímpicos de 2014, pero non foi seleccionada como candidata. Ademais, Sofía foi sede do Eurobasket de 1957 e das Universíadas de verán de 1961 e 1977, así como das versións de inverno de 1983 e 1989.
Medios de comunicación
Algunhas das máis grandes e populares compañías de telecomunicacións, estacións de radio e televisión, compañías de televisión por cable, periódicos, revistas e portais web do país teñen a súa sede en Sofía. Son os casos da Televisión Nacional Búlgara (que presenta BNT Canal 1 e TV Bulgaria), bTV e Nova Television, ou periódicos como 24 chasa, Trud ou Sega.
Mosteiro de San Martiño do Couto
O popularmente coñecido Mosteiro do Couto, tamén chamado Mosteiro de San Martiño de Xuvia está situado na parroquia católica do mesmo nome, no barrio do Couto do concello de Narón, provincia da Coruña. O edificio actual foi construído a comezos do século XII en estilo románico compostelán. A igrexa maila casa reitoral foron declaradas Monumento Nacional por Decreto 2644 do 18 agosto.
Historia
O primeiro documento da Colección Diplomática do mosteiro, datado o 15 de maio do ano 977, describe unha doazón feita por parte dunha nobre de Trasancos chamada Visclávara Vistráriz, señora de Trasancos e descendente do que fora duque e bispo de Xuvia, e mailo seu home a dito mosteiro. Neste documento xa se sinala a este recinto relixioso como "de sempre coñecido".
Posibelmente se tratase dun mosteiro dúplice na súa orixe. Sobre o 1121 uniuse a Cluny, constituíndo un dos poucos mosteiros da Orde en Galiza. Entre a documentación referida ao mosteiro salienta a confirmación deste como pertencente á sé mindoniense feita polo Papa Hadrián IV en 1156 e a ratificación feita ao mosteiro por Fernando II en 1169 de todos os seus dereitos, herdades e coutos. A principios do século XVI, coa Reforma, incorporouse coma priorado ao mosteiro de San Salvador de Lourenzá, en Vilanova, Lugo, do que dependeu até a exclaustración producida pola Desamortización de Mendizábal.
Interior
A planta da igrexa presenta notábeis irregularidades no seu trazado, que en teoría debería de corresponder cunha malla rectangular. A planta é basilical, con tres naves de cinco tramos rematadas en ábsidas semicirculares e lembra á de San Xulián de Moraime. Como nesta, os arcos formeiros son de arco de medio punto peraltados e proveñen de piares de sección cadrada con semicolumnas acaroadas, inda que aquí desapareceron os arcos transversais. Tamén son peraltados os arcos triunfais laterais, mentres que o central é de medio punto deformado. Os capiteis salientan pola súa riqueza e variedade, que vai do xeométrico e vexetal ao antropomorfo. As tres naves cóbrense con teitume de madeira que se apoia nos muros laterais e nos arcos formeiros, mentres que as ábsidas están cubertas con bóvedas de canón rematadas con outras de casca apuntadas.
Exterior
A parte mellor conservada constitúea o conxunto das tres ábsidas coas súas proporcionadas xanelas de arco de medio punto sobre columniñas acodilladas, unha en cada un dos laterais mais tres no principal. Tamén salientan as fiestras dos dous tramos contiguos dos muros laterais, con ocos centrais proporcionalmente máis pequenos. Os canzorros, tanto os das ábsidas coma os dos muros laterais, repiten a variedade e a riqueza dos capiteis interiores, resaltando sobre todo os de motivo antropomorfos.
A fachada principal ou occidental, así como os tramos contiguos das naves foron reconstruídos. A torre corresponde ao ano 1782 e está formada por tres sinxelos corpos, o superior formado por unha pequena cúpula, o intermedio, ou das campás, de planta cadrada e catro ocos de arco de medio punto, o inferior case macizo e tamén de planta cadrada. Este corpo inferior continúa lateralmente nun soportal con tres arcos, de medio punto os laterais e de carpanel o central, que pecha a entrada da igrexa, que se acha a un nivel sensibelmente inferior, Sobre este soportal e xa no plano da fachada, ábrese un elemental rosetón circular. So o rosetón e oculta polo soportal atópase a portada da igrexa, formada por unha tripla arquivolta de medio punto, na que resalta a ornamentación xeométrica da volta exterior.
Patxi Altuna
dereita|miniatura|240x240px|Os membros da Real Academia da Lingua Vasca ([[Euskaltzaindia) reunidos no santuario de Arantzazu en 1972. Arriba, de esquerda a dereita: Koldo Mitxelena, Iratzeder, Jean Haritxelhar, Alfonso Irigoyen, Luis Villasante, José María Satrustegi, Patxi Altuna e Imanol Berriatua. Debaixo: Juan San Martín, José Luis Lizundia, Joseba Intxausti e Xabier Kintana.]] Patxi Altuna Bengoechea [ou Bengoetxea], nado en Azpeitia o 8 de setembro de 1927, e finado no Santuario de Loiola o 20 de xaneiro de 2006, foi un sacerdote xesuíta vasco, filólogo, lingüista e académico, experto na metodoloxía de ensino do éuscaro.
Biografía
Formado nos xesuítas de Loiola, ingresou na compañía en 1945 e foi investido en 1962. Estudou Teoloxía e Filosofía en Burgos. Licenciado en Filosofía e Letras (Estudos Clásicos) pola Universidade de Salamanca (1957), en Teoloxía en Innsbruck e doutoramento en Lingüística en Salamanca (1978). Foi profesor de lingüística na Universidade Pontificia de Salamanca e durante algún tempo, mentres estivo en Gandia, profesor de diversos centros privados relixiosos da provincia de Valencia. Despois foi profesor da Universidade de Deusto, axudante primeiro de Koldo Mitxelena, e titular despois, de latín clásico e común, iniciou o ensino da lingua éuscara ó crearse na sede de Donostia da Universidade de Deusto, os Estudos Universitarios e Técnicos de Guipúscoa (EUTG), así como de historia da lingua éuscara e de textos éuscaros.
Considerado un pioneiro no ensino do éuscaro, foi académico correspondente da Real Academia da Lingua Vasca (Euskaltzaindia) (1965) e de número (1981). Participou na asemblea da Academia que tivo lugar en 1968 e onde defendeu a tese da unificación do éuscaro. Foi responsable da Comisión de Gramática da Academia e, xunto a outros, elaborou a moderna gramática vasca.
A Cabreira, A Cabana, Ferrol
A Cabreira é un lugar da parroquia da Cabana no concello de Ferrol na provincia da Coruña.
Rimou
Rimou (en Rivoù, e en galó: Rimou) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Río Tambre
O río Tambre é un curso fluvial galego, pertencente á vertente atlántica. A súa parte media e alta (río Tambre) así como a súa desembocadura (esteiro de Tambre) foron declaradas zonas especiais de conservación.
Nace na lagoa de Sobrado, que recolle as augas dos regos de Fontevirtude e de Rodelo e mailos seus afluentes, preto da aldea da Porcariza, en Sobrado, leva dirección xeral SO e desemboca na ría de Muros e Noia pola enseada de Langaño. Ten un percorrido de 125 km, e percorre os concellos de Sobrado, Vilasantar, Boimorto, Mesía, Frades, Arzúa, O Pino, Oroso, Ordes, Trazo, Tordoia, Santiago de Compostela, Val do Dubra, Ames, A Baña, Brión, Negreira, Outes, Mazaricos, Noia e Lousame. A súa cunca abarca 1.531 km².
Os seus principais afluentes son o Dubra, o Barcala, o Maruzo, o Samo e o Lengüelle.
Etimoloxía
O nome do río é pre-romano, dunha raíz celta indoeuropea *tam- "de cor escura", que aparece noutros hidrónimos galegos: Támega, Támoga, Tamuxe, e tamén noutros países europeos, baste lembrar o británico Támese, en inglés Thames.
Aparece xa documentado como Tamaris por Mela e coma Tamara por Ptolomeo.
Nacemento
miniatura|dereita|250px|[[Lagoa de Sobrado]] O río Tambre nace na lagoa de Sobrado, no concello de Sobrado a 510 m de altitude. A lagoa recolle a auga dos regos de Rodelo e Fontevirtude, que nacen na serra do Bocelo a uns 580 m de altitude.
Curso alto
O curso alto abrangue dende o nacemento (Sobrado) ata a Ponte Alvar (Santiago de Compostela e Trazo) a 200 m de altitude, e ten unha pendente media do 1,27%.
Curso medio
O curso medio abrangue dende a Ponte Alvar ata desembocadura do río Corzán (Negreira e Brión) a 80 m de altitude, e ten unha pendente media do 0,12%. Discorre neste tramo polos Concellos de Santiago de Compostela, Val do Dubra, Ames, Brión e Negreira. Nel atópanse pontes que o atravesan en Ponte Alvar, Portomouro, Ponte Vella e Ponte Nova de Pontemaceira e Ponte de Ons (entre Brión e Negreira), os encoros de Fecha e Barrié de la Maza e a Praia Fluvial de Tapia (Ames). Pouco despois do encoro de Fecha, á altura de Vilar do Rei, tamén se atopan os vestixios doutra antiga central eléctrica. Os restos da súa presa, arruinada na actualidade, forman un impresionante rápido coñecido popularmente como "Salto da Cabra".
Curso baixo
miniatura|dereita|250px|Canón do río Tambre No tramo final o Tambre discorre fortemente encaixado. Este tramo abrangue dende a xunta co Corzán, ao pé do Encoro de Barrié de la Maza, ata o Esteiro do Tambre preto da Ponte Nafonso, e ten unha pendente media do 1,71%. Neste tramo atópase a Devesa de Nimo, de grande importancia ecolóxica e paisaxística, e onde aínda se poden observar antigas pesqueiras para a captura das lampreas, peixe moi abundante noutras épocas nas súas augas.
Desembocadura
miniatura|dereita|250px|Meandros na desembocadura O río Tambre desemboca na ría de Muros e Noia formando un amplo esteiro, declarado Lugar de importancia comunitaria (LIC) no 2001 e que forma parte da Rede Natura 2000. Considérase a Ponte Nafonso como a fin do río.
Ecosistema
O río Tambre conta cunha rica fauna nos seus arredores. Na zona de Portomouro (onde se xuntan o Tambre e o Dubra) pódense atopar numerosos animais de todo tipo en estado salvaxe (garzas, parrulos, curuxas, lontras etc.) Na auga abundan as troitas, os escalos e incluso anguías existindo coutos de pesca (Refuxio de Sigüeiro). Noutros tempos había lampreas e salmóns, existindo aínda as antigas pesqueiras onde eran capturadas entre Pontemaceira e a Central Hidroéléctrica do Tambre, preto da desembocadura. A construción do Encoro de Barrié de la Maza, entre os concellos de Brión e Negreira, levou á desaparición destes peixes e somerxeu boa parte das pesqueiras existentes naquel tramo do río.
Aproveitamento enerxético
miniatura|dereita|Central hidroeléctrica do Tambre. O río ten tres encoros, na actualidade pertencentes a Gas Natural Fenosa: encoro de Mezondo (Vilasantar), encoro de Fecha (Santiago de Compostela), e encoro de Barrié de la Maza (Brión e Negreira) que abastece, augas abaixo, ás centrais Tambre I e II (Noia). A primeira delas foi construída na década de 1920, promovida pola Sociedad Gallega de Electricidad, cun edificio deseñado por Antonio Palacios.
Nome
O río Tambre dá nome ó condado de Trastámara (Trans Tameris) e ó grupo musical de Noia Los Tamara.
Afluentes
Afluentes do Río Tambre por orde, dende o nacemento ata a desembocadura:
Diocese católica latina de Yongnian
A diocese de Yongnian ou Weixian (en latín: Dioecesis Iomnienina) é unha sé da Igrexa Católica Latina sufragánea da arquidiocese de Pequín. A sé está actualmente vacante.
Territorio
A diocese abrangue a parte meridional da provincia chinesa de Hebei. A sé episcopal é a cidade de Handan.
Historia
O 24 de maio de 1929 foi erixida a prefectura apostólica de Yongnian, co breve Quod Nobis do papa Pío XI, en territorios da vigairía apostólica de Xianxian. Pouco despois, o 6 de marzo de 1933 a prefectura foi eelvada a vigairía co breve Comperimus do mesmo Pío XI.
O 11 de abril de 1946 a vigairía foi elevada a diocese, coa bula Quotidie Nos do papa Pío XII.
O 20 de abril de 1958 foron por primeira vez ordenados en Xianxian algúns bispos sen a autorización da Santa Sé, entre eles un bispo para Yongnian, Wang Shouqian. Estes bispos, xa que logo, non foron recoñecidos pola Igrexa como lexítimos ordinarios das súas dioceses.
O 29 de abril de 1986 foi consagrado bispo, coa aprobación da Santa Sé e do goberno chinés, Chen Bolu, retirándose en 1999 tras consagrar como bispo coadxutor a Stephen Yang Xiangtai; o 14 de novembro de 1989 fora ordenado clandestinamente o bispo Han Dingxiang, arrestado polas autoridades en 1995 e finado en prisión o 9 de setembro de 2007.
Gran Premio de Suráfrica de 1967
O Gran Premio de Suráfrica de Fórmula 1 de , celebrouse no Circuíto de Kyalami Kyalami, Gauteng, o 2 de xaneiro de 1967.
Informe da carreira
Foi utilizado por vez primeira, o Circuíto de Kyalami preto de Johannesburgo. Houbo algúns cambios de pilotos: John Surtees pilotou para Honda, Mike Spence asinara por BRM, mentres que Pedro Rodríguez estaba a proba por Cooper. Denny Hulme mantivo a Jack Brabham a distancia desde o principio, pero o australiano pronto trompeou, deixando o segundo lugar a Surtees, pero na volta 21 logrou recuperar o segundo posto. Máis abaixo, o corredor privado local John Love estaba correndo con grande éxito, chegando ata a terceira posición nun Cooper Clímax de 4 cilindros. Na volta 41, Brabham retirouse, e Dan Gurney na volta 44. Na volta 59, Hulme tivo que entrar en boxes para botar máis líquido de freos, dándolle unha vantaxe sensacional a Love, pero a só sete voltas do final tivo que entrar aos pits para repostar máis combustible. Rodríguez logrou unha moi boa vitoria para Cooper, Love foi segundo e Surtees terceiro.
Bellwald
miniatura|Vista de Bellwald Bellwald é un concello suízo do distrito de Goms, no cantón de Valais. A súa poboación é de 438 habitantes (2011).
Streptococcus pyogenes
Os estreptococos son catalase negativos. Pode ser encapsulado, polo que é resistente á fagocitose, e produce numerosas exotoxinas. Non produce esporas. En condicións ideais, S. pyogenes ten un período de incubación de aproximadamente 1–3 días. Forma parte da flora da pel, non moi frecuente, pero xeralmente patóxeno.
Estímase que no mundo hai máis de 700 millóns de infeccións ao ano e uns 650.000 casos de infeccións graves e invasivas que teñen unha taxa de mortalidade do 25%. É moi importante o recoñecemento e inicio do tratamento rápidos, xa que pode causar sepse e morte.
Serotipificación
En 1928, Rebecca Lancefield publicou un método de serotipificación (ou serotipado) de S. pyogenes baseado na súa proteína M, que é un factor de virulencia da súa superficie. Posteriormente, en 1946, Lancefield describiu a clasificación serolóxica dos illamentos de S. pyogenes baseada no seu antíxeno T de superficie. Catro dos 20 antíxenos T sábese que son pili, que a bacteria utiliza para adherirse ás células hóspedes. Coñécense uns 100 serotipos M e uns 20 T.
Fisioloxía e estrutura
miniatura|300px|Cultivo nunha placa de [[ágar sangue enriquecida mostrando o crecemento de Streptococcus pyogenes.]] miniatura|Streptococcus pyogenes en agar sangue. S. pyogenes é un coco esférico de diámetro comprendido entre 1 e 2 μm que forma cadeas curtas nas mostras clínicas e cadeas de maior lonxitude cando crecen en medios de cultivo. O seu crecemento vese favorecido en ágar sangue enriquecido pero inhíbese cando contén unha concentración elevada de glicosa. Despois de 24 horas de crecemento obsérvase β-hemólise.
Parede celular
A parede celular desta bacteria está constituída por unha capa de peptidoglicano grosa, polo que é grampositiva. Na parede celular encóntranse os antíxenos específicos de grupo e de tipo. O carbohidrato específico de grupo representa o 10% do peso seco da célula. Presenta o antíxeno específico A do grupo de Lancefield, que é un dímero de N-acetilglicosamina e de ramnosa.
Proteína M
A proteína M utilízase para serotipar as cepas de S. pyogenes, e está asociada a unha maior virulencia. Está composta por dúas cadeas polipeptídicas que forman unua hélice alfa. A proteína M está formada por 4 unidades de repetición (A-D), onde a variación na unidade A (localizada na rexión amino-terminal) é a máis importante porque nela se encontra a especificidade de serotipo; protexe á bacteria da fagocitose ao se unir ao factor H (proteína reguladora do complemento) e ao fibrinóxeno, e favorece a degradación do factor do sistema do complemento C3b. A proteína está ancorada polo seu extremo carboxilo á membrana citoplasmática e, por unha secuencia moi conservada, esténdese a través da parede celular.
As proteínas M subdivídense en dous tipos, moléculas de clase I e de clase II, as bacterias portadoras da proteína M de clase I están asociadas coa febre reumática. A proteína M está codificada polo xene emm. A resposta inmune cara á proteína M é unha arma de dobre gume para o hóspede, xa que por unha parte induce a produción de anticorpos protectores que promoven a fagocitose, pero ditos anticorpos poden reaccionar con estruturas localizadas nos tecidos do hóspede.
Cápsula
A bacteria presenta unha cápsula de ácido hialurónico, producida pola maioría das cepas desta especie, que ten grande importancia porque é imposible diferenciala a nivel antixénico do ácido hialurónico presente no tecido conxuntivo do mamífero. As cepas encapsuladas son as responsables das infeccións sistémicas graves.
Outros compoñentes
Entre outros compoñentes que forman a estrutura bacteriana están:
Factores de virulencia
S. pyogenes ten varios atributos que o fan máis virulento. A bacteria estea envolta por unha cápsula do carbohidrato ácido hialurónico, o que a protexe dos ataques dos macrófagos (célula do sistema inmunitario). Ademais, contén ácidos lipoteicoicos e proteínas (proteína M) inseridas na cápsula, que tamén incrementan a virulencia ao facilitaren a adherencia e a invasión das células hóspede. A proteína M inhibe unha parte do sistema inmune: o sistema do complemento, que participa na identificación e destrución das bacterias invasoras. Porén, a proteína M é tamén un punto débil no mecanismo de defensa porque serve como antíxeno para a produción de anticorpos polo sistema inmunitario e recoñecer as bacterias. As proteínas M son únicas en cada cepa e a súa identificación pode usarse clínicamente para confirmar a cepa causante dunha infección.
Hai varias toxinas e encimas que contribúen á virulencia de S. pyogenes, que son:
Estreptolisina O e S
Toxinas que son a base das propiedades beta-hemolíticas deste microorganismo. A estreptolisina O causa unha resposta inmune e a detección de anticorpos no soro sanguíneo; a antiestreptolisina O (ASLO) pode usarse clinicamente para confirmar unha recente infección.
A estreptolisina S é unha hemolisina adherida á célula e estable fronte ao oxíxeno, non é inmunoxénica, e pode lisar eritrocitos, leucocitos e plaquetas tras contacto directo.
Toxina Pioxénica
Encontrada nas cepas de S. pyogenes causantes de escarlatina e nas responsables da síndrome de choque tóxico estreptocócico. O xene da toxina proporciónao un fago lisoxénico. Funcionan como superantíxenos. Hai dous tipos: A e C (ou SpeA e SpeC).
Estreptoquinase
A estreptoquinase activa encimaticamente ao plasminóxeno, un encima proteolítico plasmático que dixire a fibrina (proteína que forma os coágulos) e outras proteínas.
Hialuronidase
A hialuronidase rompe o ácido hialurónico, un importante compoñente do tecido conectivo, facilitando a expansión da infección.
Estreptodornase
Unha DNase chamada estreptodornase destrúe o ADN. O hóspede produce anticorpos contra este encima, que poden ser utilizados para o diagnóstico serolóxico das infeccións por S. pyogenes. A maioría das cepas segregan ata catro destas DNases, que as protexen de quedar atrapadas nas trampas extracelulares de neutrófilos (NETs) ao dixeriren a rede de ADN destas trampas.
C5a peptidase
A C5A peptidase cliva a C5a, que é unha potente substancia quimiotáctica para os neutrófilos, producida polo sistema do complemento. A peptidase C5a é necesaria para minimizar o fluxo temperán de neutrófilos cando a bacteria está intentando colonizar os tecidos do hóspede.
Quimiocina protease estreptocócica
Os tecidos afectados por fascite necrotizante están desprovistos de neutrófilos. A serina protease ScpC, liberada por S. pyogenes, é responsable de impedir a migración dos neutrófilos ao foco de infección en expansión. Faino degradando a quimiocina IL-8, que atrae aos neutrófilos. (A C5a peptidase mencionada antes só é necesaria nos estadios iniciais da infección, pero xa non cando as bacterias se estenderon á fascia).
Patoxénese
S. pyogenes está asociado a moitas enfermidades, algunhas moi importantes: farinxite estreptocócica, infeccións cutáneas por estreptococo (celulite, erisipelas, impétigos, fascite necrotizante). A farinxite pode complicarse coa aparición dun exantema difuso (escarlatina), o que ocorre con algunhas cepas de estreptococo. Outras doenzas que pode causar son a bartolinite e a síndrome de choque tóxico por estreptococo. Tamén pode causar enfermidades debido á reacción do sistema inmunitario, como é o caso da febre reumática e a glomerulonefrite postestreptocócica.
Cadro clínico
<div class="NavFrame" style="text-align:left; width:; background:#e6e6fa; margin-left:auto;margin-right:auto;"> Infeccións por Streptococcus pyogenes miniatura|Granuloma por S. pyogenes.
Microscopía
A observación microscópica dunha mostra con tinguidura de Gram é útil para realizar un diagnóstico rápido e preliminar coa finalidade de iniciar un tratamento oportuno. Xeralmente esta bacteria ten o aspecto de cocos grampositivos agrupados en cadeas asociados con leucocitos. Os estreptococos non adoitan colonizar a superficie cutánea, pero S. pyogenes é parte da microbiota normal da orofarinxe.
Detección de antíxenos
Mediante probas inmunolóxicas que utilizan anticorpos que reaccionan cos carbohidratos específicos de grupo (neste caso, antíxeno A) pode identificarse esta bacteria en frotis sanguíneos ou de maneira directa. Estas probas posúen unua sensibilidade moderada e unha especificidade alta, e ademais son baratas.
Probas para ácidos nucleicos
As probas de detección de ácido nucleico inclúen sondas de ADN (de sensibilidade baixa e especificidade alta) e probas de reacción en cadea da polimerase (PCR, de sensibilidade alta e especificidade altísima), que adoitan ser útiles en mostras farínxeas pero a PCR non se realiza en todos os hospitais aínda.
Cultivo
Os cultivos desta bacteria adoitan facerse con mostras da farinxe posterior e de pel, aínda que esta última tende a contaminarse con Staphylococcus. Tamén poden realizarse cultivos de tecidos e hemocultivos procedentes de pacientes con fascite necrosante. Para mellorar a sensibilidade das probas de mostras illadas da boca poden engadirse antibióticos á placa ou usar placas diferenciais (que xa inclúen antibióticos) aínda que o crecemento é máis lento.
Identificación
Os S. pyogenes identifícanse de forma definitiva mediante a demostración da presenza do antíxeno A (que é o carbohidrato do grupo), a súa susceptibilidade á bacitracina ou pola presenza do seu encima L-pirrolidonil-arilamidase (PYR). A proba de PYR é moi rápida (1 minuto aproximadamente) e mide a hidrólise da L-pirrolidonil-β-naftilamida, que en presenza de p-dimetilaminocinnamaldehido, forma un composto vermello.
Detección de anticorpos
Os pacientes con enfermidades producidas por S. pyogenenes xeran anticorpos fronte a varios encimas específicos, principalmente os anticorpos dirixidos contra a estreptolisina O e a proteína M. Os anticorpos contra a estreptolisina O aparecen temperanmente (entre 3 e 4 semanas) e poden detectarse coa proba ASLO (Anti-StreptoLysin-O), que é útil para confirmar o diagnóstico de febre reumática ou glomerulonefrite aguda derivadas dunha infección estreptocócica recente. Os suxeitos con piodermite desenvolven poucos anticorpos contra a estreptolisina-O, mais, igual que na farinxite, prodúcense títulos contra a DNase B que poden ser detectados coa proba da anti-DNase B.
Lingua prusiana antiga
Características
O prusiano antigo está estreitamente emparentado coas outras linguas bálticas extintas, o galindiano (falado antigamente no territorio do sur) e o sudoviano (ao leste). A súa relación é máis afastada coas linguas bálticas orientais, aínda vivas, o lituano e máis aínda co letón.
Os Aesti, mencionados por Tácito na súa Germania, poderían ter sido un pobo falante de prusiano antigo. Segundo os describe Tácito, eran un pobo como os demais suevos (un grupo de pobos xermánicos) pero cun idioma máis "británico" (celta).
Durante a Reforma e despois dela, grupos de persoas de Polonia, Lituania, Francia e Austria atoparon refuxio en Prusia. Estes novos inmigrantes provocaron un lento declive no uso do antigo prusiano, xa que os prusianos comezaron a adoptar os idiomas dos recentemente chegados. O prusiano antigo probabelmente deixou de ser falado arredor do final do século XVII coa gran praga.
Dáselle o nome de "prusiano antigo" para evitar a confusión co adxectivo "prusiano", que se relaciona co posterior estado alemán. O nome do país en prusiano antigo, sen ser latinizado, foi Prusa; isto pode usarse para reconstruír o idioma a partir do estado posterior. O prusiano antigo empezou a escribirse no século XIV, e del sobrevive moi pouca literatura.
Streptococcus pyogenes
Tratamento
S. pyogenes é moi sensible á penicilina. Nos pacientes alérxicos a esta pode usarse eritromicina ou unha cefalosporina oral, pero este tratamento adoita ser ineficaz contra infeccións mixtas con Staphylococcus aureus, nas que o tratamento pode incluír oxacilina ou vancomicina. A azitromicina e a claritromicina (macrólidos) non demostraron ser máis eficaces do que a eritromicina (outro macrólido). En suxeitos con afectación grave dos tecidos brandos debe iniciarse a drenaxe cirúrxica.
Rexión Sur, Malaui
miniatura|A Rexión Sur en vermello. A Rexión do Sur de Malawi tiña unha poboación de 5.876.784 habitantes no 2008, sobre unha área de 31.753 km². A capital rexional é Blantyre.
Streptococcus pyogenes
Tratamento
O tratamento antibiótico dos pacientes con farinxite acelera a recuperación dos síntomas e prevén a febre reumática cando se instaura durante os primeiros 10 días do inicio da doenza. Non parece que o tratamento inhiba a progresión da glomerulonefrite aguda.
Vacinas
Actualmente non hai vacinas que protexan contra o S. pyogenes a pesar de que se realizaron investigacións para obtela. As dificultades atopadas son a ampla variedade de cepas da especie presentes no ambiente e a gran cantidade de tempo e de persoas necesarias para realizar un ensaio adecuado da vacina.
Carl Friedrich Gauss
Johann Carl Friedrich Gauss, nado en Brunswick, Ducado de Brunsvique-Luneburgo (Sacro Imperio Romano Xermánico), o 30 de abril de 1777 e finado en Gotinga (Reino de Hannover) o 23 de febreiro de 1855, foi un matemático alemán considerado un dos matemáticos máis grandes e influentes de toda a historia polas súas amplas contribucións en moitos eidos incluíndo a teoría dos números, álxebra, estatística, análise, xeometría diferencial, xeodesia, xeofísica, mecánica, electrostática, astronomía, teoría da matriz, e óptica.
Ás veces coñecido como  Princes mathematicorum (en latín, "o Príncipe dos matemáticos" ou "o Primeiro dos matemáticos") e o "máis grande matemático desde a antigüidade", Gauss ten unha influencia destacable en moitos campos da matemática e da ciencia, e considéraselle un dos científicos máis influentes da historia. Das matemáticas dixo que elas eran "a raíña das ciencias".
Gauss foi un neno prodixio e hai moitas anécdotas referentes á súa precocidade. Fixo os seus primeiros descubrimentos matemáticos innovadores cando aínda era adolescente e completou as Disquisitiones Arithmeticae, a súa obra magna, en 1798, á idade de 21 anos, aínda que non foi publicada ata o ano 1801. Esta obra foi fundamental para consolidar a teoría dos números como disciplina, e influíu neste campo ata hoxe en día.
Betten
Betten é un concello suízo do distrito de Raron, no cantón de Valais. A súa poboación é de 420 habitantes (2011).
Carl Friedrich Gauss
Infancia
Aprendeu a ler el só, e tamén aprendeu a unha idade insólita a aritmética elemental. En 1784, con sete anos de idade, ingresou nunha escola de educación básica de Brunswick e de aí pasou ao bacharelato, sendo recomendado para o Lyceum.
Neste centro cóntase unha das moitas lendas que hai sobre a súa precocidade: Un día o profesor de aritmética mandou sumar os cen primeiros números naturais. O mestre quería uns minutos de tranquilidade, pero transcorridos uns poucos segundos Gauss levantou a man e dixo ter a solución: os cen primeiros números naturais suman 5050. E efectivamente é así. ¿Como o fixo Gauss? Pois mentalmente deuse conta de que a suma de dous termos equidistantes era constante:
Cos 100 números pódense formar 50 pares, de forma que a solución final vén dada polo produto
Gauss deducira a fórmula que dá a suma de n termos dunha progresión aritmética da que se coñecen o primeiro e o último termos:
onde a1 é o primeiro termo, an o último, e n é o número de termos da progresión.
Aos 14 anos foi presentado e apadriñado polo duque de Brunswick, asombrado por todo o que tiña escoitado do rapaz, correndo con tódolos seus gastos e asegurando así que puidese rematar o bacharelato. Ao ano seguinte ingresou no Collegium Carolinum onde aprendeu grego e latín. Permaneceu no centro de estudos tres anos, ao final dos cales xa tiña elaborada a súa Lei dos mínimos cadrados.
Aos 17 anos comezou a tarefa de completar o que, ao seu xuízo, deixaran incompleto os seus predecesores na teoría de números, comezando a súa relación en profundidade coa aritmética.
En 1796 descubriu o método de construción do heptadecágono, e deu o criterio necesario e suficiente para que se poida debuxar un polígono.
Foi o primeiro en probar rigorosamente o Teorema Fundamental da Álxebra (disertación para a súa tese doutoral en 1799), aínda que unha proba case completa de dito teorema xa a fixera Jean Le Rond D'Alembert anteriormente.
En 1801 publicou o libro Disquisitiones Aritmeticae, con seis seccións adicadas á Teoría de números, dándolle a esta rama das matemáticas unha estrutura sistematizada. Na última sección do libro expón a súa tese doutoral. Ese mesmo ano predixo a órbita do planeta anano Ceres aproximando parámetros por mínimos cadrados.