cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Torre Eiffel
Características
O material empregado foi ferro forxado erixido con 18.038 pezas entrecruzadas fixadas por 2.500.000 remaches. O peso total no momento da construción estaba arredor das 7.300 toneladas, pero estímase que tras as reformas posteriores debe de andar próximo ás 10.000 toneladas. Ten unha altura de 324 metros incluídas as antenas, que diferentes canles de televisión francesas instalaron no cumio da torre.
Nela traballaron 50 enxeñeiros e 132 obreiros. Conta con 1.665 chanzos, para os visitantes deportivos, e ascensores transparentes que soben até a segunda planta, onde se atopan gran cantidade de boutiques de lembranzas.
A altura da torre dilátase, por tempo quente e retráctase por baixas temperaturas de 6 a 7 cm. A oscilación, no cume, con grandes ventos, non excede nunca os 12 cm.
En 1912, o home paxaro coñecido nomado Reichelt, lanzouse desde o terceiro andar equipado de ás artificiais para probar o seu invento voador, un Icaro. O impacto do seu corpo deixaría no chan unha pegada de máis 35 centímetros de profundidade. O monumento conta até hoxe co seu pasivo de 370 suicidios.
Para manter a estrutura, cada 7 anos é pintada con 50 toneladas de pintura. Ás veces, cámbiase a cor da pintura. Na actualidade ten unha tonalidade bronce. No primeiro andar, hai consolas que permiten votar na elección da futura cor da estrutura.
Saint-Sulpice-la-Forêt
Saint-Sulpice-la-Forêt (en Sant-Suleg-ar-C'hoad) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Torre Eiffel
Historia
miniatura|dereita|180px|The Centennial Tower (a torre do centenario) é o primeiro proxecto crible dunha torre de 1.000 [[Pé (medida) |pés (≈300 metros), imaxinada en 1874 polos enxeñeiros estadounidenses Clark e Reeves para a Exposición universal de 1876 en Filadelfia.]]
Contexto
Concibida en 1884, edificada entre 1887 e 1889 e inaugurada para a exposición universal de 1889 en París, a torre Eiffel simboliza hoxe en día a un país enteiro, Francia. Con todo, non sempre foi así. A torre Eiffel fixo parte do escaparate económico do país.
Desde 1875, a recentemente nacida Terceira República, que se caracterizou pola inestabilidade política, apenas se podía soster. No goberno, os partidos políticos sucédense a un ritmo constante. Segundo León Gambetta, está a miúdo formado por ministros "oportunistas", pero cuxa obra lexisladora puxo as pedras dos principios aínda vixentes no presente: escola obrigatoria, laicidade, liberdade de prensa etc.
Pero a sociedade da época pon aínda máis atención nos progresos técnicos e no progreso social. É esta fe nos beneficios da ciencia o que deu orixe ás exposicións universais. Pero desde a primeira exposición (Grande Exhibición dos Traballos da Industria de todas as Nacións (Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations), Londres, 1851), os gobernantes perciben rapidamente que detrás da posta tecnolóxica se perfila unha vitrina política, e sería un erro non aproveitar a oportunidade. Demostrando a súa destreza industrial, o país anfitrión mostra o seu progreso e superioridade sobre outras potencias europeas, que reinaban entón no mundo.
Baixo esta visión, Francia acolle repetidas veces a Exposición Universal, nos anos 1855, 1867 e 1878. Jules Ferry, presidente do Consello de 1883 a 1885, decide revivir a idea de celebrar unha exposición universal en Francia. O 8 de novembro de 1884, asinou un decreto que establece oficialmente a celebración dunha Exposición Universal en París do 5 de maio ao 31 de outubro de 1889. O ano escolleito non foi ao azar, senón que simboliza o centenario da Revolución francesa. París é unha vez máis o «centro do mundo». Aínda que do lado do Novo Mundo as cousas evolucionan rapidamente e é alén do Atlántico, no seo da nova potencia económica dos Estados Unidos de América, onde verdadeiramente nacerá a idea dunha torre de 300 metros. En efecto, no momento da Exposición universal de Filadelfia en 1876, os enxeñeiros americanos Clark e Reeves, imaxinan un proxecto dun poste cilíndrico de 9 metros de diámetro sostido por obenques metálicos, ancorado nunha base circular de 45 metros de diámetro, cunha altura total de 300 metros. Por falta de créditos, o seu proxecto xamais verá a luz, aínda que sería publicado en Francia na revista Nature.
Na mesma situación, o enxeñeiro francés Sébillot saca, nos Estados Unidos, a idea dunha «torre-sol» de ferro que alumaría París. Para iso, únese co arquitecto Jules Bourdais, quen traballaba no proxecto do Palacio do Trocadero para a Exposición Universal de 1878. Xuntos, concibirán un proxecto de "torre-faro" de granito, de 300 metros de altura que coñecerá varias versións, o cal competirá co proxecto de torre de Gustave Eiffel, e finalmente, xamais será construído.
A elaboración do proxecto
En xuño de 1884, dous enxeñeiros da empresa Eiffel, Maurice Koechlin e Émile Nouguier, estudan o proxecto dunha torre metálica de 300 metros. Esperan poder facer dela o centro de atención da Exposición de 1889.
O 6 de xuño exactamente, Maurice Koechlin presenta o primeiro esbozo do edificio. O debuxo representa unha torre de 300 metros de altura, onde as catro caras curvas están unidas por plataformas cada 50 metros ata chegar ao cume. Gustave Eiffel di non estar interesado no proxecto, con todo, concédelles aos deseñadores a autorización para proseguir co estudo. Stephen Sauvestre, arquitecto xefe da empresa Eiffel é chamado para colaborar no proxecto e volve debuxar completamente o edificio para darlle outra envergadura: engade un pesado pé de cachotería e une a torre ata o primeiro andar mediante arcos, reduce o número de plataformas de cinco a dúas, fai do deseño da torre algo parecido a un faro, entre outros cambios.
Esta nova versión do proxecto, embelecida con verniz decorativo, é presentada de novo a Gustave Eiffel, que nesta ocasión, móstrase entusiasta co proxecto; ata tal punto que deposita, o 18 de setembro de 1884, no seu nome e os de Koechlin e Nouguier, unha patente para «unha nova disposición que permita a construción de pilas e torres de metal cunha altura superior a 300 metros». Pouco tempo despois compra os dereitos de Koechlin e Nouguier, para obter os dereitos exclusivos sobre a futura torre que, de momento, leva o seu nome.
miniatura|upright|esquerda|[[Édouard Lockroy, Ministro de Comercio durante 1886-1887 e Comisario Xeral da Exposición Mundial de 1889, foi un ardente defensor do proxecto de torre de Gustave Eiffel e creou un concurso que favoreceu ao enxeñeiro.]] Primeiro, tratará de convencer a Édouard Lockroy, o Ministro de Industria e Comercio nese momento, para que lance un concurso que teña por obxecto «explorar a posibilidade de elevar no Campo de Marte unha torre de ferro cunha base de 125 m² e unha altura de 300 metros». As modalidades deste concurso, efectuado en maio de 1886, parécense tanto ao proxecto defendido por Gustave Eiffel que case se podería crer que foi escrito pola súa propia man. Evidentemente, Eiffel non o fixo, pero é evidente que o seu proxecto ten grandes posibilidades de ser elixido para figurar na Exposición universal que se realizará tres anos máis tarde. Aínda ten que demostrar que non é un obxecto só ornamental, senón que pode cumprir outras funcións. Ao poñer ante de todo o interese científico na torre, obtén indubidablemente algúns puntos ao seu favor.
Eiffel non coñece de antemán o resultado do concurso. A competencia tórnase dura. 107 proxectos son presentados, pero finalmente Gustave Eiffel gaña a competencia, o que lle permite construír a súa torre para a Exposición Universal de 1889, do mesmo xeito que Jules Bourdais, quen fará o seu co Palacio de Trocadero, quen no canto de usar ferro, preferiu o granito. miniatura|180px|Campo de Marte en 1887, antes da construción da Torre Eiffel. Fotografía de [[Pierre Petit, museo de Orsay]] Enseguida suscítanse dous problemas: o sistema de ascensores que non satisfai ao tribunal de selección, o que obrigou Eiffel a cambiar de provedor, e a localización do monumento. Inicialmente, considérase colocar a torre xusto á beira do Sena ou á beira do Antigo Palacio do Trocadero (agora Palais de Chaillot), pero finalmente decídese colocalo xusto sobre o Campo de Marte, lugar da Exposición, e facer da torre unha especie de porta monumental.
A localización e o xeito de construír e operar estarán suxeitas a un acordo asinado o 8 de xaneiro de 1887 entre Édouard Lockroy, Ministro de Comercio, quen actúa en nome do Estado francés, Eugene Poubelle, prefecto do Sena, actuando en nome da cidade de París e Gustave Eiffel, actuando no seu propio nome e non no da súa empresa. Nesta acta oficial especifícase o custo estimado de construción, que será de 6,5 millóns de francos pagos nese momento, ademais de proporcionar ata 1,5 millóns de francos por gastos non previstos (artigo 7); o resto será pago por unha sociedade anónima creada por Gustave Eiffel e financiada por el mesmo e un consorcio de tres bancos, a cal terá como obxecto específico a explotación da torre. O texto tamén establece unha serie de disposicións, como:
Finalmente, o artigo 11 estipula que:
A construción da torre
miniatura|esquerda|200px|Campo de Marte en 1887, antes da construción da torre Eiffel. Fotografía de [[Pierre Petit, Museo de Orsay.]] miniatura|200px|[[Cimentos da torre.]]
A pé de obra, o número de traballadores nunca superou os 250. Isto debeuse a que gran parte do traballo se facía río arriba, nas fábricas das empresas Eiffel localizadas en Levallois-Perret. Dos 2.500.000 remaches que hai na torre, só 1.050.846 colocáronse no sitio da obra, un 42% do total. A inmensa maioría dos elementos son ensamblados nos talleres de Levallois-Perret, no chan, en anacos de cinco metros, con pernos provisionais; e só despois, in situ, son definitivamente substituídos por remaches postos con calor. esquerda|200px|miniatura|Etapas construtivas da torre Eiffel A construción das pezas e a súa ensamblaxe non foron froito do azar. 50 enxeñeiros realizaron durante dous anos 5.300 debuxos do ensamble conxunto ou dalgúns detalles, e cada unha das 18.038 pezas de ferro posuía o seu propio esquema descritivo. No lugar da obra, en primeira instancia, os traballadores realizaron os enormes zócolos de formigón que sosterán os catro piares do edificio. Isto axuda a diminuír a presión sobre o terreo de todas as pezas, que en conxunto fan unha presión de 4,5 kg/cm² o nivel dos cimentos.
A montaxe das partes metálicas propiamente ditas comeza o 1 de xullo de 1887. Os homes responsables da ensamblaxe deste «Mecano xigante» son denominados volantes e son dirixidos por Jean Companion. As pezas son subidas ata 30 metros de altura coa axuda de guindastres de pivotes fixados aos ascensores. Entre os 30 e 45 metros de altura, son construídas 12 andamiaxes de madeira. Unha vez superados os 45 metros de altura, foi preciso edificar novas andamiaxes, adaptando as vigas de 70 toneladas que foron utilizadas para o primeiro andar. Despois seguiu a unión destas enormes vigas cos catro bordos ao nivel do primeiro andar. Esta unión realizouse sen contratempos o 7 de decembro de 1887 e volveu innecesarias as andamiaxes temporais, substituídas primeiro pola primeira plataforma (a 57 metros de altura), e despois, a partir de agosto de 1888, pola segunda plataforma (a 115 metros). miniatura|Un dos ascensores que ocupará os piares leste e oeste. En setembro de 1888, mentres que a obra xa se atopa moi avanzada e o segundo andarconstruído, os traballadores declaráronse en folga. Discuten polos horarios de traballo (9 horas no inverno e 12 horas o verán), así como polo seu salario, o cal consideraban como reducido tomando en consideración os riscos asumidos. Gustave Eiffel argumentaba que o risco non era diferente se traballasen a 50 ou a 200 metros de altura; malia que os obreiros estaban mellor remunerados que o salario medio para os traballadores dese sector, concédelles un aumento de soldo, pero négase a indemnizalos sobre o factor «o risco varía segundo a altura» (o cal era demandado polos obreiros). Tres meses máis tarde, unha nova folga estalará, pero desta vez enfrontaraa e negará toda negociación.
En marzo de 1889, o monumento é terminado a tempo e ningún accidente mortal se rexistra entre os traballadores (no entanto, un obreiro morreu, pero era nun domingo, non estaba traballando e perdeu o equilibrio durante unha demostración á súa prometida). A obra custou 1,5 millóns de francos máis do previsto, e tomou o dobre de tempo en ser construída que o que inicialmente estaba previsto no contrato asinado en xaneiro de 1887.
O edificio terminado quedaba aberto a disposición do público ata a terceira plataforma. Os ascensores da compañía Backmann, que inicialmente foron previstos no proxecto presentado no concurso de maio de 1886, foron rexeitados polo xurado. Gustave Eiffel acudiu a tres novos provedores: Roux-Combaluzier et Lepape (agora Schindler) (planta baixa para o primeiro andar, cara leste e oeste), a sociedade americana Otis (planta baixa e segundo andar, cara norte e sur) e un coñecido de Eiffel, Léon Edoux (segundo andarata o cume).
Torre de ferro forxado
150px|miniatura|Placa no pé da torre Eiffel que fai mención a orixe do ferro forxado.
O ferro forxado da torre Eiffel foi producido nos talleres de Dupont et Fould de Pompey en Lorena. Gustave Eiffel elixiuno, en particular debido ás súas propiedades mecánicas. O ferro procedia desde as minas alxerienses de Zaccar e Rouina.
A torre Eiffel de 1889 a primeira guerra mundial
A torre Eiffel non é o único monumento que atrae ao xentío. A inmensa Galerie des machines (galería de máquinas, con 440 metros de longo por 110 metros de ancho) de Ferdinand Dutert e Victor Contamin ou o Dôme central (cúpula central) de Joseph Bouvard tamén atraen ao público. Pero a verdadeira novidade é o uso xeneralizado da electricidade, que permite xogos de luces asombrosos para a época.
Pero unha vez terminada a Exposición, a curiosidade decae axiña e con ela o número de visitantes. En 1899, só se rexistran 149.580 entradas. A fin de volver lanzar a explotación comercial da súa torre, Gustave Eiffel baixa o prezo dos boletos de entrada, pero iso non impacta nas vendas. Haberá que esperar á Exposición universal de 1900, outra vez efectuada en París, para que volva aumentar o número de curiosos. Nesta ocasión, máis dun millón de entradas son vendidas, o que está moi por encima das cifras dos dez anos anteriores, pero moi por baixo do que se permitirían para o mantemento da torre. En efecto, non só as entradas son dúas veces menos numerosas que en 1889, senón que a diminución de vendas é máis preocupante, tendo en conta que os visitantes da Exposición universal de 1900 eran máis numerosos que en 1889.
A caída do número de entradas continúa desde 1901, de modo que o futuro da torre non está asegurado despois do 31 de decembro de 1909, fin da concesión estipulada. Algúns ata sosteñen a idea de que pode ser destruída.
O Casal, Acevedo do Río, Celanova
O Casal é un lugar da parroquia de Acevedo do Río no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 10 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 3 eran homes e 7 mulleres.
Torre Eiffel
Experimentos científicos e radiodifusión
Consciente deste perigo, Gustave Eiffel, que imaxinara desde o principio que a torre puidese servir dun punto de vista científico, multiplica os experimentos levados no monumento. O enxeñeiro, fóra do negocio desde 1893 en resposta á súa implicación no escándalo da Canle do Panamá, financia unha parte destes experimentos.
miniatura|180px|esquerda|[[Gustave Ferrié (1868-1932), xeneral e científico francés, pioneiro da radiodifusión que perfeccionou o telégrafo sen fios (TSF), grazas a instalación dunha antena no cume da torre Eiffel.]] En 1889, Eleuthère Mascart, o primeiro director da Oficina central Meteorolóxica de Francia creada en 1878 (actualmente Météo-France), fai instalar, coa autorización de Gustave Eiffel, unha pequena estación de observación no alto da torre. En outubro de 1898, Eugène Ducretet establece a primeira conexión telefónica hertziana entre a torre Eiffel e o Panteón de París, distante catro quilómetros.
En 1903, o capitán Gustave Ferrié, militar de profesión, procura establecer unha rede telegráfica sen fío, pero non obtivo o financiamento do Exército, xa que naquela época privilexiábase aos sinais ópticos e as pombas mensaxeiras, por consideralas máis fiables. Malia a situación, Gustave Eiffel financia co seu diñeiro o proxecto do capitán aceptando que instale unha antena no cume da súa torre. O experimento é un éxito e, como agora sabemos, será a tecnoloxía do futuro.
En 1909 construíuse un pequeno túnel de vento aos pés da torre Eiffel, substituído a partir do 1912 por un túnel de vento moito máis grande.
A torre Eiffel é, polo tanto, un potencial científico que merece ser explotado; algo do que se dan conta as autoridades, que en 1910 deciden ampliar a concesión e explotación durante outros setenta anos. miniatura|170px|As [[telegrafía sen fíos|antenas de radiotelegrafía, 1914.]] A torre resultou máis útil no punto máis alto da rexión de París xa que a súa emisora de TSH resulta de grande importancia estratéxica durante a primeira guerra mundial. Grazas á torre Eiffel, varias mensaxes decisivas son captadas, entre as que se conta o «radiograma da vitoria», que frustrou o ataque alemán no Marne, ou as que enviou a hoxe famosa espía Mata Hari.
A rede TSH de uso estritamente militar instalada no emisor da torre Eiffel utilizarase para uso civil a partir da década de 1920. Desde 1921, algúns programas de radio emítense periodicamente desde a torre Eiffel; Radio Torre Eiffel, ben coñecida polos parisienses, inaugurouse oficialmente o 6 de febreiro de 1922. En 1925, a torre Eiffel serve como marco para o inicio da televisión en Francia. A técnica segue mellorando e as emisións seguen sendo experimentais entre 1935 e 1939. A televisión difúndese logo nos fogares, primeiro en branco e negro, logo en cor. En 1959, a instalación dun novo mastro de teledifusión fai chegar a altura da torre a 320,75 metros e transmite a 10 millóns de persoas. Finalmente, en 2005, instálase unha emisora de televisión dixital terrestre.
Cambios en 1937
A sociedade de administración da torre cambia e a torre sofre un cambio importante con ocasión da Exposición especializada de 1937: as decoracións pasadas de moda do primeiro andar son eliminadas e instálase unha nova iluminación.
A torre despois da segunda guerra mundial
miniatura|esquerda|200px|[[Adolf Hitler e o estado maior da Wehrmacht desfilan fronte á torre en xuño de 1940, no comezo da ocupación alemá de Francia.]] miniatura|200px|Soldados [[Aliados da segunda guerra mundial|aliados observan como a bandeira tricolor francesa ondea na torre durante a liberación de París.]] En 1944, a torre logra sobrevivir a un incendio provocado polas autoridades alemás durante a ocupación alemá de Francia e é utilizada para comunicarse coas tropas, primeiro pola Wehrmacht, logo polos aliados durante a liberación de París.
A partir de 1960, o turismo internacional en masa comeza a crecer, o cal ten consecuencias directas sobre o número de visitantes á torre, que aumenta gradualmente ata alcanzar os 6 millóns de visitantes por ano (cifra alcanzada en 1998), o que esixe unha renovación da torre. As obras de reforma lévanse a cabo na década de 1980, en torno a tres eixes:
Deste xeito, a torre Eiffel será aliviada de 1.340 toneladas superfluas, repintarase e tratarase contra a corrosión, os ascensores da terceira plataforma serán substituídos, inaugurarase o restaurante gourmet Le Jules Verne e instalarase un dispositivo de iluminación composto por 352 proxectores de sodio.
Desde os anos 1970, a torre Eiffel obtivo máis popularidade e gañouse un lugar no espírito colectivo mundial, ademais de converterse nun dos símbolos máis coñecidos de Francia. O 26 de decembro de 1978, Thierry Sabine celebra o primeiro Rally Dakar de Trocadero, aos pés da torre Eiffel. Varios concertos masivos tamén se efectuarán alí: Jean-Michel Jarre en 1995 e Johnny Hallyday en 2000. Para rematar, un gran número de películas, particularmente estadounidenses, explotan o inconsciente colectivo para representar nun só plano París ou Francia cunha soa secuencia que mostra á torre Eiffel.
En 2002, supérase o límite de 200 millóns de billetes vendidos e en 2004 convértese no 5º monumento máis visitado de Francia. O 1 de xaneiro de 2006, ábrese un novo período de administración de 10 anos, o concesionario é a empresa de economía mixta SETE (Sociedade de Explotación da torre Eiffel), aínda que o 60% do capital é ostentado pola cidade de París.
Elección do operador da torre (1889 ao presente)
Os textos que declaran aos operadores da torre Eiffel son os seguintes:
Os artistas protestan contra a torre
miniatura|200px|Reconstrución da «carta de protesta dos artistas contra a torre Eiffel». miniatura|200px|Torre Eiffel Algúns artigos, a miúdo propagandistas, publícanse ao longo do ano 1886, aínda antes de que comezasen os traballos de construción.
Mentres que os alicerces do edificio só comezaron uns días antes, o 28 de xaneiro de 1887 exactamente, unha carta de protesta asinada por cincuenta artistas (escritores, pintores, compositores, arquitectos etc.) apareceu no xornal The Times o 14 de febreiro de 1887 baixo o título de «Protesta dos artistas contra a torre do Sr. Eiffel». Firmada por grandes figuras da época entre os que se atopaban Guy de Maupassant, Charles Gounod, Victorien Sardou, Charles Garnier, François Coppée, Sully Prudhomme, Leconte de Lisle, William Bouguereau (todos na imaxe da dereita, en orde de riba para baixo e da esquerda para a dereita), ademais de Alexandre Dumas (fillo), Ernest Meissonier, Joris-Karl Huysmans e Paul Verlaine, unen as súas forzas para denunciar «a inútil e monstruosa torre Eiffel» que, segundo eles, desfiguraba París debido á súa enorme altura.
Na carta podíanse encontrar cualificativos para a torre como:
Non obstante, algúns autores modernos consideran á torre como un poderoso símbolo en particular, e unha vangarda en xeral.
Pintura
Algúns artistas como Georges Seurat e Paul-Louis Delance pintan a torre Eiffel incluso antes de que finalice a súa construción. En 1889, o pintor Roux representou A noite de vacacións na Exposición Universal 1889 e Jean Béraud a mostra ao fondo na súa obra Entrada á Exposición de 1889.
Pero o pintor máis prolífico inspirado pola torre Eiffel foi Robert Delaunay, que fai da torre o obxecto central dunha trintena de lenzos, realizados entre 1910 e 1925.
Coloración animal
miniatura|275px|Un peixe da especie [[Plectorhinchus vittatus de brillantes cores espera mentres que dous peixes limpadores Labroides dimidiatus lle comen os parasitos da súa pel. A cola con pintas e padrón de coloración das aletas de Plectorhinchus indican madurez sexual; o comportamento e padrón de coloración atrevido do peixe limpador indican a súa dispoñibilidade a realizar o servizo de limpeza, para non ser tomado por unha presa.]] miniatura|A coloración brillante da esponxa [[Agelas clathrodes sinala aos depredadores o seu sabor amargo]]
A coloración animal é a aparencia xeral dun animal orixinada pola reflexión ou emisión de luz desde as súas superficies. Algúns animais teñen rechamantes cores, mentres que outros son difíciles de ver. Nalgunhas especies, como o pavón, o macho ten padróns de coloración moi elaborados con cores rechamantes e iridescentes, mentres que a femia é moito menos vistosa.
Hai varias razóns polas cales nos animais evolucionaron as coloracións. A camuflaxe permite que un animal permaneza oculto á vista. Os animais usan as cores para anunciar a prestación de servizos como o servizo de limpeza a animais doutras especies; para indicar o seu status sexual a outros membros da súa mesma especie; e no mimetismo, imitando a coloración de advertencia (aposemática) propia doutra especie. Algúns animais usan flashes de cor para desviar ataques de predadores ao asustalos ou sorprendelos. As cebras posiblemente usan resplandores producidos polo debuxo bandeado da súa pel no seu movemento, que confunden a un predador durante o seu ataque. Algúns animais están coloreados como protección física, e teñen pigmentos na pel para protexerse da radiación solar, mentres que algunhas ras poden aclarar ou escurecer a súa pel para regular a súa temperatura. Finalmente, os animais poden ter unha coloración fortuíta; por exemplo o sangue vermello do corpo pode transparentarse en animais que non teñen pel opaca.
Historia
miniatura|upright|Libro Micrographia de [[Robert Hooke]] A coloración animal foi un asunto que interesou aos investigadores en bioloxía durante séculos. Na era clásica, Aristóteles escribiu que o polbo podía cambiar a súa coloración para facela corresponder coa do fondo onde se encontraba ou cando se asustaba.
Segundo a teoría de Charles Darwin de 1859 da selección natural, características como a coloración evolucionaron ao proporcionarlles aos individuos animais unha vantaxe reprodutiva. Por exemplo, os individuos cunha camuflaxe lixeiramente mellor que a doutros da mesma especie deixarían como media máis descencencia. Na súa obra A orixe das especies, Darwin escribiu:
No libro de 1863 de Henry Walter Bates The Naturalist on the River Amazons describe os seus extensos estudos de insectos da cunca do río Amazonas, e especialmente as bolboretas. Descubriu que bolboretas que son aparentemente similares pertencen a miúdo a diferentes familias, e as especies inofensivas imitan as especies velenosas ou de mal sabor para reducir a posibilidade de ser atacadas por un predador, nun proceso agora chamado mimetismo batesiano.
miniatura| esquerda|upright|Coloración de advertencia da [[mofeta no libro de 1890 de Edward Bagnall Poulton The Colours of Animals]] O libro decididamente darwinista de 1890 de Edward Bagnall Poulton The Colours of Animals, their meaning and use, especially considered in the case of insects argumenta o caso de tres aspectos da coloración animal que son amplamente aceptados hoxe pero foron controvertidos ou completamente novos daquela. O libro apoiaba fortemente a teoría de Darwin da selección sexual, aducindo que as diferenzas obvias entre as aves macho e femia como o faisán Argus eran seleccionadas polas femias, sinalando que mchos con vistosa plumaxe se atopaban só en especies "que cortexan polo día". O libro introduciu o concepto de selección dependente da frecuencia, no que os mimetizadores comestibles son menos frecuentes que os modelos de mal sabor cuxas cores e padróns de coloración copian. No libro, Poulton tamén acuñou o termo aposematismo para a coloración de advertencia, que identificou en grupos moi diferentes de animais, incluíndo mamíferos (como a mofeta), abellas e avespas, escaravellos e bolboretas.
O libro de 1892 de Frank Evers Beddard, Animal Coloration, recoñecía que existía a selección natural, pero examinou a súa aplicación á camuflaxe, mimetismo e selección sexual moi criticamente. O libro foi á súa vez moi criticado por Poulton.
miniatura|Na obra Roseate Spoonbills 1905–1909, [[Abbott Handerson Thayer tratou de mostrar que incluso a cor rosa rechamante destas vistosas aves tiña función críptica.]] O libro de 1909 de Abbott Handerson Thayer Concealing-Coloration in the Animal Kingdom, completado polo seu fillo Gerald H. Thayer, argumentaba correctamente o uso estendido da cripse entre os animais, e en particular describía e explicaba o contrasombreado por primeira vez. Porén, os Thayers botaron a perder o seu caso ao sosteren que o único propósito da coloración animal era a camuflaxe, o que os levou a afirmar que incluso a vistosa plumaxe rosa dos flamengos ou do cullereiro rosa eran crípticos, camuflándoos contra o fondo do ceo momentaneamente rosa do amencer ou do lusco fusco. Como resultado, o libro foi ridiculizdo polos seus críticos.
A coloración animal proporcionou unha importante proba inicial da evolución por selección natural, nun momento no que se dispoñía de poucas evidencias directas.
Camuflaxe
Un dos pioneiros na investigación sobre a coloración animal, Edward Bagnall Poulton fixo unha clasificación das formas de coloración protectora que aínda é útil. Distinguiu entre: semellanza protectora, semellanza agresiva, protección adventicia e semellanza protectora variable. Falarase de cada unha máis abaixo. miniatura|esquerda|A bolboreta [[Kallima inachus (no centro) mostra unha semellanza protectora]]
A semellanza protectora utilízana as presas para evitar a predación. Inclúe a semellanza protectora especial, agora chamada mímese, na que todo o animal parécese a algún outro obxecto, por exemplo unha eiruga que semella unha ramiña ou un excremento de ave. En xeral, na semellanza protectora, agora chamada cripse, a textura do animal fúndese co fondo, por exemplo cando a cor e debuxo dunha avelaíña se corresponde coas da codia dunha árbore.
miniatura|A [[barbantesa Hymenopus coronatus mostrando a súa semellanza agresiva]] A semellanza agresiva utilízana os predadores ou os parasitos. Na semellanza agresiva especial, o animal parece outra cousa que atrae as presas ou hóspedes para que se aproximen, por exemplo cando as barbantesas das flores lembran un determinado tipo de flor, como unha orquídea. En xeral, na semellanza agresiva o predador ou parasito fusiónase co fondo, por exemplo cando un leopardo é difícil de ver entre as herbas altas.
Na protección adventicia un animal usa materiais como ramiñas, area ou cachos de cunchas para ocultar o seu perfil, por exemplo cando unha larva de tricóptero constrúe un estoxo decorado, ou cando certos cangrexos decoran o seu dorso con algas, esponxas e pedras.
Na semellanza protectora variable, un animal, como por exemplo un cameleón, peixe plano, lura ou polbo, cambia os debuxos da súa pel usando células cromatóforas especiais para asemellarse a calquera fondo sobre o que se pouse (e tamén para a sinalización).
Os principais mecanismos para crear a semellanza descritos por Poulton (tanto na natureza coma nas aplicacións militares) son: cripse, fusionándose co fondo para que sexan difíciles de ver (isto comprende tanto a semellanza xeal coma a especial); padrón disruptivo, usando a cor e os padróns de debuxo para romper a silueta do animal, o que está relacionado principalmente coa semellanza xeral; mímese, lembrando outros obxectos que non son de especial interese para o observador, o que se relaciona coa semellanza especial; contrasombreado, usando gradacións de cores para crear a ilusión de bidimensionalidade, que se relaciona principalmente coa semellanza xeral; e contrailuminación, producindo luz que se confunde co fondo, especialmente nalgunhas especies de luras.
O contrasombreado describiuno primeiramente o artista estadounidense Abbott Handerson Thayer, un pioneiro na teoría da coloración animal. Thayer observou que mentres que os pintores normalmente tratan de usar as cores pitando nun lenzo plano para dar sensación de volume pintando sombras, na natureza, animais como o cervo adoitan ser máis escuros no seu dorso, e progresivamente máis claros cara a barriga, creando a ilusión de bidimensionalidade (como observou o zoólogo Hugh Cott), e, se están sobre un fondo similar, a ilusión é de invisibilidade. A observación de Thayer de que "os animais están pintados pola Natureza, mías escuros naquelas partes que tenden a ser máis iluminadas pola luz do ceo, e viceversa" demonínase lei de Thayer.
Sinalización
A cor utilízase amplamente na natureza para a sinalización en animais tan diversos como aves e camaróns. A sinalización ten polo menos tres propósitos:
Anuncio de prestación de servizos
miniatura|Un peixe limpador [[lábrido anuncia os seus servizos de lmpeza a un peixe Priacanthidae]]
A coloración de anuncio pode indicar os servizos que ofrece un animal a outros animais. Estes poden ser da mesma especie, como na selección sexual, ou de diferentes especies, como na simbiose de limpeza. Os sinais, que adoitan combinar cor e movemento, poden ser comprendidos por moitas especies diferentes; por exemplo, as estacións de limpeza do camarón Stenopus hispidus son visitadas por diferentes especies de peixes, e incluso de réptiles como a tartaruga mariña carei.
Selección sexual
upright=0.8|esquerda|miniatura|Macho da ave do paraíso [[Pardisea decora exhibíndose ante unha femia.]]
Darwin observou que os machos dalgunhas especies, como as aves do paraíso, eran moi diferentes das femias.
Darwin explicou tales diferenzas entre machos e femias nesta teoría da selección sexual no seu libro The Descent of Man. Unha vez que as femias empezan a seleccionar os machos segundo calquera característica particular, como unha cola longa ou unha crista coloreada, esas características fanse cada vez máis acusadas nos machos. Finalmente todos os machos terán as características para os que as femias están seleccionando sexualmente, xa que só eses machos van poder reproducirse. Este mecanismo é o suficientemente poderoso como para crear características que son moi desvantaxosas para os machos noutros aspectos. Por exemplo, algúns machos de aves do paraíso teñen ás ou plumas longas na cola que son tan longas que practicamente lles impiden voar, mentres que as súas rechamantes cores poden facer que os machos sexan máis vulnerables aos predadores. Levando isto ao extremo, a selección sexual pode levar as especies á extinción, como se sinalou para o caso dos enormes cornos do macho de alce irlandés (Megaloceros giganteus), que seguramente dificultaban que os machos maduros se movesen e alimentasen.
Son posibles diferentes formas de selección sexual, incluíndo a rivalidade entre machos e a selección das femias polos machos.
Sarria, Sarria
Sarria é o núcleo urbano e a capital municipal do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 8.234 habitantes (3.957 homes e 4.277 mulleres) distribuídos en 3 parroquias ou barrios urbanos, o que supón un aumento en relación ao ano 2003 cando tiña 7.570 habitantes.
Coloración animal
Advertencia
miniatura|Unha [[serpe de coral velenosa usa brillantes cores para advertir os predadores potenciais.]]
Sarria, Sarria
As parroquias do núcleo urbano de Sarria son San Salvador, Santa Mariña e A Nosa Señora do Rosario.
Coloración animal
Advertencia
A coloración de advertencia (aposematismo) é o oposto á camuflaxe, e un caso especial de anuncio, que aparece en animais como avespas e serpes de coral. A súa función é facer que o animal sexa moi visible aos predadores potenciais, para que sexa percibido, lembrado e despois evitado. Como observa Peter Forbes, "Os sinais de advertencia humanos empregan as mesmas cores (vermella, amarela, negra e branca) que a natureza usa para anunciar as criaturas perigosas." As cores de advertencia funcionan ao seren asociados polos predadores potenciais con algo non pracenteiro ou perigoso. Isto pode conseguirse de varios modos, ao ser unha combinación de:
esquerda|miniatura|upright=0.8|As cores de advertencia negra e amarela da eiruga de [[Tyria jacobaeae, son evitadas instintivamente por algunhas aves.]]
A coloración de advertencia pode ser eficaz ao quedar gravada de forma innata (instinto) nos predadores potenciais, ou por unha evitación aprendida. Ambas poden orixinar varias formas de mimetismo. Os experimentos mostran que a evitación é aprendida nas aves, mamíferos, lagartos, e anfibios, pero que algunhas aves como o ferreiriño abelleiro teñen unha evitación innata de certas cores e padróns de coloración como as bandas negras e amarelas.
Mimetismo
miniatura|upright|O cuco [[Hierococcyx varius lembra ao predador Accipiter badius, o que lle dá ao cuco o tempo necesario para poñer ovos no niño dun paxaro canoro sen ser notado]]
O mimetismo batesiano foi descrito polo naturalista Henry W. Bates. Cando unha presa comestible aseméllase, incluso só lixeiramente, un animal de mal sabor, a selección natural favorece eses individuos. Isto débese a que incluso a un pequeno grao de protección reduce a predación e incrementa a probabilidade de que un individuo mimético sobreviva e se reproduza. Por exemplo, moitas especies de sírfidos están coloreados de negro e amarelo imitando as abellas, e son en consecuencia evitadas polos paxaros (e mesmo polas persoas).
O mimetismo mülleriano foi descrito polo naturalista Fritz Müller. Cando un animal de mal sabor lembra a outro animal máis común tamén de mal sabor, a selección natural favorece os individuos que incluso só lixeiramente lembran ao outro animal. Por exemplo, moitas especies de avespas con ferrete e de abellas teñen cores similares negras e amarelas. A explicación que deu Müller deste mecanismo foi un dos primeiros usos das matemáticas en bioloxía. Argumentou que un predador, como unha ave xove, debe atacar polo menos un dos insectos, por exemplo a avespa, e aprende que as cores negra e amarela significan que é un insecto que pica. Se as abellas tivesen unha cor diferente, a ave xove tamén as atacaría ata que aprendese que pica. Pero como as abellas e avespas son de cores similares, a ave xove necesita atacar só a un deles para aprender a evitalos a ambas, é dicir, o beneficio refórzase para ambas por teren cores similares. Así, poucas abellas son atacadas se imitan a avespas; e o mesmo se pode aplicar ás avespas que imitan abellas. O resultado é a semellanza mutua para ter así unha mutua protección.
Distracción
miniatura|Unha [[barbantesa en pose deimática ou de ameaza mostra manchas de cor conspicuas para asustar a posibles predadores. Esta non é unha coloración de advertencia, xa que o insecto non ten mal sabor.]]
Sobresalto
Algúns animais como moitas avelaíñas, barbantesas e saltóns, teñen un repertorio de comportamentos deimáticos ou de sobresalto, como despregar de repente visibles manchas que semellan ollos (ocelos) ou manchas de cores vivas e contrastadas, para asustar e espantar ou distraer momentaneamente un predador. Isto dá á presa unha oportunidade de escapar. Este comportamento é deimático e non aposemático, xa que estes insectos son comestibles e de bo sabor para os predadores, polo que as cores de advertencia son un farol ou engano, non un sinal sincero.
Resplandecencia durante o movemento
Algunhas presas como as cebras están marcadas cun debuxo de alto contraste que probablemente lles axuda a confundir os seus predadores, como os leóns, durante a caza. Suxeriuse que as bandas negras e brancas dun rabaño de cebras que corre fan difícil para os predadores estimar correctamente a velocidade e dirección da presa, ou identificar animais individuais entre o rabaño, o que mellora as posibilidades da presa de escapar. Como os debuxos resplandecentes (como as bandas das cebras) fan que os animais sexan máis difíciles de capturar cando se moven, pero á vez máis fáciles de detectar cando están parados, prodúcese unha solución de compromiso evolutiva entre a resplandecencia e a camuflaxe. Outra teoría é que as bandas das cebras lles proporcionan protección contra as moscas e insectos que pican.
Protección física
Moitos animais teñen pigmentos escuros como a melanina na pel, ollos e pelame para protexerse da radiación solar (danos nos tecidos causados pola luz ultravioleta).
Regulación da temperatura
miniatura|Esta ra cambia a cor da súa pel para controlar a temperatura.
Coloración fortuíta
esquerda|miniatura|upright=1.3|O sangue do [[Proteus anguinus|proteo fai que este teña cor rosa.]]
Algúns animais teñen unha coloración puramente fortuíta, é dicir, é resultado de algo que non ten nada que ver cunha función directa de coloración. Por exemplo, dáse nalgúns animais que teñen un sangue con produtos pigmentados, como o anfibio proteo. Este anfibio vive en covas, carece en gran medida de pigmentación na pel, xa que non ten ningunha función nese ambiente escuro, pero mostra unha cor rosa debido ao pigmento hemo contido nos glóbulos vermellos do seu sangue, cuxa función real é transportar o oxíxeno e non dar cor. Tamén teñen algo de riboflavina laranxa na súa pel. As persoas de pel e cabelos claros pode dicirse que teñen tamén unha coloración fortuíta.
Mecanismos de produción de cor en animais
miniatura|upright=0.7|Na pel do [[peixe cebra hai cromatóforos (manchas negras) que responden a estar 24 horas na escuridade (arriba) ou na luz (abaixo).]]
A coloración animal pode ser o resultado de calquera combinación de pigmentos, cromatóforos, coloración estrutural e bioluminescencia.
Coloración por pigmentos
miniatura|esquerda|O pigmento vermello da plumaxe do flamengo procede da súa dieta de camaróns, os cales á súa vez o obteñen de algas microscópicas.
Os pigmentos biolóxicos son substancias químicas coloreadas (como a melanina) que se encontran nos tecidos animais. Por exemplo, o raposo ártico ten un pelame branco en inverno (que contén pouco pigmento) e un pelame castaño en verán (que contén máis pigmento), o que é un exemplo de camuflaxe estacional (un polifenismo). Moitos animais, incluíndo mamíferos, aves e anfibios, non poden sintetizar a maioría dos pigmentos que lle dan cor ao seu pelo ou plumas, excepto as melaninas que lle dan aos mamíferos os seus tons terrosos. Por exemplo, as vistosas cores amarelas do paxaro Spinus tristis, o rechamante laranxa dun tritón Notophthalmus viridescens xove, o intenso vermello dos paxaros Cardinalidae e o rosa dun flamengo son producidos por pigmentos carotenoides sintetizados por plantas. No caso do flamengo, a ave come camaróns rosa, os cales á súa vez tampouco poden sintetizar eses carotenoides, que obteñen ao comer algas vermellas microscópicas, que, igual que a maioría das plantas, poden xerar os seus propios pigmentos, como os carotenoides e a clorofila verde. Os animais que comen plantas verdes non se volven verdosos, porque a clorofila é destruída durante a dixestión.
Coloración variable por cromatóforos
miniatura|Os melanóforos de peixes e ras son células que cambian de cor ao dispersar ou concentrar corpos que conteñen pigmento.
Os cromatóforos son un tipo especial de células que conteñen pigmentos que poden cambiar de forma, variando así o padrón de cores do animal. O control voluntario dos cromatóforos coñécese como metacrose. Por exemplo, o choco e o camaleón poden cambiar rapidamente a súa aparencia, xa sexa para a camuflaxe ou a sinalización, do que xa se decatara Aristóteles no caso dos polbos hai 2 000 anos:
esquerda|miniatura|[[Cromatóforos de lura que aparecen como áreas negras, marróns, avermelladas e rosa nesta micrografía.]] Cando os cefalópodos, como as luras e chocos, se encontran sobre un fondo claro, contraen os sáculos elásticos de moitos dos seus cromatóforos e adquiren así un aspecto claro. Cando pasan a un ambiente escuro, os cromatóforos expándense e o aspecto resultante é escuro. Nos anfibios, as ras teñen tres tipos de células cromatóforas con forma de estrela en distintas capas da súa pel. A capa superior contén xantóforos con pigmentos laranxas, vermellos ou amarelos; a capa media contén iridóforos con pigmentos que reflicten luz prateada; mentres que a capa máis profunda contén melanóforos con melanina escura.
Coloración estrutural
miniatura|esquerda|As rechamantes cores [[iridescencia|iridescentes das plumas da cola dun pavón xéranse por coloración estrutural.]] miniatura|upright|Ás e bolboreta a diferentes aumentos nas que se revela como a [[quitina microestruturada actúa como unha rede de difracción.]]
Moitos animais non poden sintetizar pigmentos carotenoides para crear superficies vermellas e amarelas. As cores verde e azul das plumas das aves e exoesqueleto de insectos non se xeran normalmente por medio de pigmentos, senón que se trata dunha coloracion estrutural. Coloración estrutural significa que a produción de cor se orixina por superficies estruturadas microscopicamente o suficientemente finas como para interferir coa luz visible, ás veces en combinación con pigmentos: por exemplo, as plumas da cola do pavón están pigmentadas de marrón, pero a súa estrutura fai que parezan azuis, turquesas ou verdes. A coloración estrutural pode producir as cores máis brillantes, a miúdo iridescentes. Por exemplo, o brillo azul/verde da plumaxe de aves como os patos, e as cores púrpura/azul/verde/vermella de moitos escaravellos e bolboretas xéranse por coloración estrutural. Os animais utilizan varios métodos para producir cor estrutural, como se describe na táboa seguinte.
Bioluminescencia
miniatura|Un [[ctenóforo Euplokamis bioluminescente.]]
A bioluminescencia é a produción de luz, como a xerada polos fotóforos de animais mariños, e os abdomes de vagalumes. A bioluminescencia igual que outros procesos do metabolismo, libera enerxía derivada da enerxía química dos alimentos. O pigmento, luciferina é catalizado polo encima luciferase para reaccionar co oxíxeno, liberando luz. Os ctenóforos, como Euplokamis, son bioluminescentes, xerando luces verdes e azuis, especialmente cando están estresados; cando estes animais son alterados segregan unha especie de tinta que é luminescente con esas mesmas cores. Como os ctenóforos non son moi sensibles á luz, a súa bioluminescencia é improbable que se use para mandar sinais a outros membros da mesma especie (por exemplo, para atraer parellas ou repeler rivais); é máis probble que a luz axude a distraer a predadores ou parasitos. Algunhas especies de luras teñen órganos produtores de luz (fotóforos) espallados pola súa parte ventral que crean un resplandor escintilante. Isto proporciona unha camuflaxe por contrailuminación, que impide que o animal pareza como unha forma escura cando se ve de fronte. Algúns peixes lofiformes de zonas abisais, onde hai demasiada escuridade para cazar pola vista, conteñen bacterias simbióticas nunha especie de 'isco' simulado que teñen nunha especie de espiña que fai as veces de cana de pescar. As bacterias emiten luz para atraer as presas. Outras especies de peixes tamén teñen este tipo de bioluminescencia.