cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
República Popular de Crimea
A República Popular de Crimea (en tártaro de Crimea: Qırım Halq Cumhuriyeti) foi unha república que existiu dende decembro de 1917 a xaneiro de 1918 na península de Crimea, localizada no sur da actual Ucraína. Esta república foi o primeiro intento no mundo musulmán de establecer un Estado secular (véxase tamén República Democrática de Acerbaixán). Na súa fundación, a República Popular de Crimea era un dos moitos intentos pasaxeiros de crear novos estados despois de que a Revolución rusa de 1917 causara o derrubamento do Imperio ruso.
Historia
A República Popular de Crimea foi declarada por iniciativa do Qurultay dos tártaros de Crimea, que estipulaba a igualdade de todas as etnias dentro da península; a maioría das persoas que vivían na Crimea do tempo eran rusos (compoñendo un 42 % da poboación da Crimea) ou ucraínos (11 %). Porén os tártaros de Crimea foron durante algún tempo a forza política e cultural dominante sobre a península. Noman Çelebicihan foi o primeiro e único presidente da república.
O Qurultay consistía en 76 delegados, catro dos cales eran mulleres (Efika Gasprinskaya, Anife Bdaninskaya, Ilhan Tohtar e Hatice Avcı). Os delegados eran elixidos de cinco condados: Ialta (24), Akmescit (19), Keffe (16), Kezlev (11), e Orkapi (6).
Os bolxeviques estableceron a RSS da Tavria sobre o territorio de Crimea a principios de 1918 antes de que a zona fose invadida polas forzas da República Popular de Ucraína e do Imperio alemán. Algúns funcionarios do goberno nacional como Cafer Seydahmet Kırımer, que conseguira escapar do terror do bolxevismo, buscaban asilo político en Kíiv e facían unha petición de axuda militar do Exército ucraíno.
Embriófitas
As embriófitas ou embriófitos (Embryophyta) é un subreino pertencente ao reino Plantae, usado xeralmente para designar as plantas terrestres (non acuáticas). É o grupo de plantas que nos é máis familiar, pois inclúe árbores, musgos, fieitos e moitas outras plantas terrestres, englobando así plantas non vasculares, vasculares con semente e vasculares con flor. Considéranse plantas terrestres porque están adaptadas para a vida en terra, a pesar dalgunhas seren secundariamente acuáticas.
Unha novidade evolutiva é o embrión, o cigoto queda no interior do arquegonio, onde se produce o desenvolvemento do esporófito a partir do gametófito, e outra novidade é a presenza de arquegonio, onde se produce o gameto feminino, a oosfera.
Son organismos eucariontes multicelulares con órganos reprodutivos especializados. Na súa maioría as embriófitas obteñen a súa enerxía a través da fotosíntese, sintetizando compostos orgánicos a partir do dióxido de carbono.
Divisións
Divídense entre:
Plantas non-vasculares (briófitas) - (das cales o musgo é o tipo máis coñecido).
Plantas Vasculares (traqueófitos) - (con adaptacións que lles permiten estar menos dependentes da auga)
Hai tamén outro sistema de clasificación:
Hititas
300px|miniatura|dereita|A Porta dos leóns en [[Hattusa.]] 300px|miniatura|Imperio hitita. miniatura|300px|Localización dos principais xacementos da Anatolia hitita. Os hititas foron un pobo indoeuropeo que habitou a Asia Menor durante a Antigüidade. Invadiron a Asia Menor central sobre o 2500 a.C.. Someteron o pobo autóctono, os hattis, dos que tomaron prestados varios deuses, mitos e ritos e parte da súa lingua.
Historia
A historia deste pobo pódese dividir en varias fases:
Xénese do pobo hitita e migración a Anatolia
Os hititas, e os pobos indoeuropeos relacionados, non son orixinarios de Asia Menor. Semella que o pobo autóctono sexa o hatti: civilización urbana moi evolucionada da que subsisten numerosos vestixios (Hacilar, Çatal Hüyük ou Alisar).
Os hititas provirían de Europa. A súa xénese é aínda moi confusa, pero a hipótese comunmente admitida é a seguinte: no Neolítico (VII milenio a.C.), desenvólvese unha civilización florecente nos Balcáns e a conca do Danubio. Esta civilización, cuxa continuidade non se pon en dúbida, desenvólvese ata o IV milenio a.C. Moi refinada, parece ter mesmo creado unha especie de escrita, probabelmente un silabario. Paralelamente, no V milenio a.C., un pobo máis rudo, que falaba moi probabelmente unha lingua próxima do indoeuropeo orixinal, esténdese nas chairas entre o Dniéper e o Volga. Esta civilización caracterízase principalmente polas tumbas das súas elites: foxas recubertas de pequenos túmulos, chamadas en ruso kurgán. Elas deron nome a esta civilización: a cultura dos Kurgáns. Ás veces, un pouco impropiamente, xa que unha cultura non é un pobo, chámaselles pobo dos kurgáns.
Non se sabe se os hititas xurdiron da primeira vaga dos kurgáns (4400 a.C.- 4200 a.C.) que, tras teren chegado aos Balcáns, se viron obrigados a emigraren cara Anatolia baixo a presión da segunda onda de migracións ou se xurdiron desta segunda migración (3400 a.C. - 3200 a.C. pero a arqueoloxía non testemuña movementos de poboación desde os Balcáns ata Anatolia ata o final do IIIº milenio antes da nosa era. Algunhas poboacións de lingua luvita parecen instalarse sobre os anos 2300 a.C.- 2200 a.C.: numerosas cidades de Asia Menor, entre as cales está Troia, son devastadas. Unha segunda onda, cara o 2000 a.C.-1900 a.C. semella terse instalado máis lentamente, son as poboacións que falaban o hitita-nesita, esencialmente na curva do río Halys.
Os hititas atópanse agora no territorio dos hatti e ten lugar unha simbiose cultural das dúas culturas. O dialecto hitita da vila de Nesa (ou Kanesh) imponse na vida cotiá, mentres que a lingua hatti se converte nunha lingua litúrxica.
Esta simbiose efectuouse pouco e pouco: en efecto, entre a chegada dos indoeuropeos e a constatación da fusión das dúas civilizacións no momento da instalación dos asirios, pasan de dous a tres séculos.
Convén notar que esta tese sobre a orixe dos hititas, sendo a máis común, non ten o aplauso unánime. Así, algúns hititólogos estiman que os hititas entraron en Anatolia polo leste, outros, como Colin Renfrew, estiman mesmo que este pobo é autóctono da Asia Menor e é un descendente das culturas de Çatal Hüyük e dos primeiros cultivadores da rexión.
A época dos emporios asirios (séculos XX a.C. – XVIII a.C.)
Ao inicio do II milenio a.C., os asirios instalan unha vintena de emporios en Anatolia. Ao contrario que os hititas, os asirios chegan en reducido número e cada emporio consiste nunha colonia asiria separada da poboación local.
Cada unha destas colonias, chamadas karum, conserva a organización asiria tradicional e fica baixo a autoridade do karum de Kanesh, controlado pola metrópole. Os asirios, como testemuñan as numerosas taboíñas cuneiformes atopadas, controlaban toda a economía da Asia Menor, en particular o comercio do cobre.
O poder político polo contrario estaba nas mans dos príncipes hititas que reinaban sobre a multitude de principados dos que estaba composta Anatolia:
Pero ao principio do século XVIII a.C., os trastornos do Próximo-Oriente provocaron a ruína, por veces violenta, destas colonias. Isto permite un primeiro movemento de unificación da rexión no século XVIII a.C.: o príncipe de Kussar, Pithanas, apodérase de Nesa, o antigo centro económico, e establécese alí. O seu fillo Anittas continúa a súa obra e unifica unha parte de Anatolia. Na súa Proclamación de Anitta, toma o título de Gran Rei que ha ser empregado por numerosos soberanos do Medio Oriente durante os dous milenios seguintes.
Anittas foi o único rei da súa dinastía. Tras el, a Anatolia atravesa un período escuro de guerras e de fames que dura unha centena de anos. O uso da escrita desaparece case totalmente.
O antigo reino (sobre 1680 a.C./1495 a.C.)
Labarnas I foi o primeiro verdadeiro rei dos hititas. Case non hai documentos ou vestixios do seu reinado e, a parte do Edito de Telibinus, apenas aparece mencionado nos documentos. Algúns historiadores din que se podería tratar dun rei lendario. Todos os reis que o sucederon no trono hitita utilizaron o título de Labarnas, segundo un método semellante ao dos emperadores romanos que empregaron os títulos de César e Augusto por Xulio César. Do mesmo xeito, probabelmente para marcaren a continuidade coa efémera dinastía de Anittas, Labarnas I, e todos os seus sucesores ata a caída do Imperio, toman os títulos de Gran Rei e o de home de Kussar, vila de orixe de Pithanas, pai do primeiro rei, Anittas.
O seu sucesor foi Hattusilis I, igualmente chamado Labarnas II. Os seus vínculos de parentesco co seu predecesor son pouco claros: algúns pensan que este foi o seu neto, o seu sobriño ou mesmo o seu fillo adoptivo. Rei conquistador, o seu nome indica que establecera a súa capital en Hattusa. Con el, o reino hitita esténdese polo norte ata o mar Negro (Zalpa), polo sur ata Arzawa e polo leste ata o Éufrates. É o primeiro rei hitita que atravesou os Montes Taurus que separan a Anatolia da Siria actual. Alí destruíu Alalah, vasalo do reino de Iamkhad, cuxa capital era Alepo.
Mursilis I sucede ao seu avó á fronte do reino hitita. Como o seu avó foi un gran guerreiro. Destrúe o poder de Iamkhad, onde destrúe a súa capital Alepo, logo, en 1594 a.C. leva un ataque sobre Babilonia, que captura, provocando a caída da dinastía fundada por Hammurabi.
Pero guerreando lonxe da súa capital, o reino hitita vólvese fráxil e cando Hantilis I, cuñado de Mursilis, o sucede tras asasinalo, é o inicio dun longo período de problemas. Tras a revolta de Karkemish, os hurritas do Éufrates subleváronse e venceron ao soberano. Os Gasgas fixeron as súas primeiras incursións nas provincias do Norte. O seu sucesor, Zidantas I, é coñecido ante todo pola súa falla de escrúpulos: para acceder ao trono, non dubidou en asasinar ao fillo e ao neto de Hantili. El tamén ha ser asasinado por Ammunas, o seu propio fillo, que o vai suceder.
Baixo o seu reinado a situación empeora e o reino hitita perde varias provincias, entre elas Arzawa e Adana. Á súa morte, tras o asasinato dos seus herdeiros lexítimos, foi Huzziyas, moi probabelmente un dos seus descendentes ilexítimos, quen o sucede, pero é eliminado rapidamente por Telibinus, xenro de Ammunas, que envía ao exilio a el e mailos seus irmáns. Telibinus, principalmente coñecido polo Edito de Telibinus, que establece unha lei sucesoria que fica en vigor ata o fin do Imperio, consegue igualmente consolidar o reino hitita por diferentes accións militares e por un tratado co rei de Kizzuwatna.
O reino de Hatta (sobre 1495 a.C./1465 a.C.)
Os sucesores de Telibinus son aínda mal coñecidos. Só se coñecen os seus nomes e a orde de sucesión: Alluwamnas, Hantilis II, fillo do anterior, Tahurwailis, Zidantas II, Huzziyas II e Muwatallis I. Con todo, este período correspóndese cun período de debilitamento do estado hitita, e isto facilita a aparición de dúas novas ameazas exteriores:
O Imperio Medio (1465 a.C./1380 a.C.)
Sobre 1465 a.C., a dinastía fundada por Labarna é expulsada. É a consecuencia dos problemas dos reinados anteriores e o novo rei, Tudhaliyas I, ten devanceiros hurritas e de Kizzuwatna. Aproveitando as accións do faraón Thutmose III contra Mitanni, que vence a unha coalición mitanno-cananea na batalla de Megiddo, obtén distintas vitorias contra os hurritas, cousa que lle permite volver a poñer Kizzuwatna baixo o dominio de Hattusa e destruír Alepo. Ademais da era de boas relacións con Exipto que inaugura a nova dinastía, Tudhaliyas renova profundamente as elites do país: desde o seu reinado, ao lado da aristocracia tradicional, numerosos personaxes con nomes de orixe hurrita ocuparon postos importantes.
O Imperio Novo (1380 a.C./1190 a.C.)
miniatura|300px|Os imperios hitita e exipcio. Tras o asasinato do herdeiro do trono, o novo e enérxico príncipe Suppiluliumas I reforma completamente o reino hitita. É a verdadeira creación do Imperio Hitita.
Suppiluliumas restablece igualmente o reino no seu papel de peza importante no taboleiro de xadrez do Oriente Próximo. Loita contra Mitanni e reduce o seu poder, e logo lanza unha campaña contra Kizzuwatna, que se anexiona.
O renacer do poder hitita rompe o equilibrio do Oriente Próximo: os hititas e os exipcios exercían nel unha loita de influencias co fin de controlar o corredor comercial que pasa entre a Siria e a Palestina. Pero os faraóns exipcios reaccionan debilmente ás conquistas hititas que anexionan ou converten en vasalos aos Estados aliados de Mitanni, tamén aliado de Exipto: Alalah, Nuhase e mesmo Qadesh, chave do val do Orontes, son controladas por Suppiluliumas durante o reinado de Akhenaton; os reinos de Amurru, de Aziru e de Ugarit convértense en vasalos durante o reinado de Tutankhamon. Finalmente, os últimos aliados de Mitanni ceden e Karkemish, que controla o paso do Éufrates, intégrase no Imperio.
Rompendo coa tradición, Suppiluliumas consolida as súas conquistas ao facer tratados cos seus vasalos, que elixe con coidado. Nomea así aos seus dous fillos reis de Alepo e de Karkemish. Esta cidade, unha das máis antigas do Oriente Próximo, convértese na segunda cidade do imperio. Alí reside o vicerrei, controlando desde esta cidade os diferentes reinos sirios que foron converténdose progresivamente en vasalos do imperio hitita. Suppiluliumas reforza a súa posición ao casar as súas fillas con diferentes reis sirios.
Mentres que as tropas exipcias son rexeitadas en Qadesh, o faraón Tutankhamon morre subitamente sen herdeiro. A súa esposa Ankhesenamon, convence a Suppiluliumas para lle enviar un dos seus fillos, para volver casar. Suppiluliumas envía finalmente ao príncipe Zannanzach que é asasinado antes de chegar a Exipto. Este feito é un dos factores desencadeador das guerras que enfrontaron as dúas potencias durante varias xeracións.
Suppiluliuma morre precozmente dunha peste, posiblemente traída de Exipto, cuxa propagación se vira favorecida polas numerosas deportacións do seu reinado. O seu sucesor, Arnuwandas II desaparece igualmente pouco despois, da mesma enfermidade. Pero a obra de Suppiluliumas dá sobrevivido. Os reis de Alepo e de Karkemish os seus fillos(o de Kaskemish, é Piyasilis que foi confirmado como rei por Arnuwandas, seu irmán), así como o rei do Mitanni, o seu xenro, están vencellados por lazos moi fortes á dinastía: ficarán fieis aos reis hititas ata a caída do Imperio.
Así, un fillo máis novo de Suppiluliumas sobe ao trono: Mursilis II. A situación é difícil: non só a peste asola o país, senón que Mursilis debe antes que nada vencer a rebelión dalgúns vasalos. O rei abandona por un tempo a capital Hattusa. Conquista Arzawa e destrúe o reino de Azzi. Ugarit e o Amurru vense obrigados a renovaren os seus tratados de vasalaxe. Finalmente, a loita contra os gasgas é igualmente necesaria: libera as provincias do norte e reforza a fronteira sobre as montañas que se elevan sobre o Mar Negro.
Sucédeo no trono o seu fillo Muwatallis II. Como no caso dos seus predecesores, o seu reinado foi a ritmo de guerras. Muwatallis vence ao reino de Wilusa, ao noroeste do Imperio, que se converte en vasalo del. Logo ha de enfrontarse aos gasgas que atravesan a fronteira, pillando e destruíndo as cidades hititas. A capital Hattusa é destruída e o rei e a súa corte refúxianse en Tarhuntassa, unha cidade do sur. Para restablecer a súa autoridade sobre o norte do país, nomea ao seu irmán Hattusilis administrador das provincias do norte. Ao mesmo tempo, a ameaza asiria faise patente: Mitanni é vencido e vólvese vasalo do imperio mesopotámico.
Mentres que Hattusilis pacifica o norte e o rei asirio Adad-Nirari se converte en soberano de Mitanni, o rei Muwatallis concéntrase sobre a veciña Siria. O conflito con Exipto non tarda en recomezar, os seus faraóns Seti I, e logo Ramsés II, que desexan recuperar as posesións sirias perdidas baixo Akhenatón e Tutankhamon, en particular o reino de Amurru e a clave da ruta comercial que unía o Mediterráneo e Mesopotamia, a cidadela de Qadesh, na fronteira entre as zonas de influencia dos dous imperios. Ramsés obtén nun principio unha vitoria diplomática ao unir o soberano de Amurru á súa causa. A guerra acadará o seu paroxismo tras a segunda batalla de Qadesh, verdadeira partida en branco que vai restablecer o statu quo ao volver a poñer o reino de Amurru baixo a soberanía hitita. Este foi o fin do conflito entre os imperios hitita e exipcio: os dous estarán en diante preocupados pola ameaza asiria.
Muwatallis II morre en 1270 a.C. e o seu fillo ilexítimo, Mursilis III, sucédeo baixo a rexencia do seu tío Hattusilis. Este logo se rebela e envía ao exilio a Mursilis, que se refuxia na illa de Chipre. Hattusilis III sobe ao trono e asina un tratado de paz con Exipto. Tras reconquistar os territorios ocupados polos gasgas e vencer unha rebelión dos luvitas, que non recoñecían a súa usurpación, Hattusilis III ten un reinado un pouco máis pacífico. Estabiliza a situación en Siria pola paz con Exipto e unha alianza con Babilonia permítelle vixiar a ameaza asiria. Pero esta ameaza medra: Mitanni cae diante dos asirios en 1260 a.C..
O sucesor de Hattusilis III é, conforme coa lei sucesoria, o seu fillo, Tudhaliyas IV. Este loita nun principio para manter a unidade do imperio, contra os reinos de Ahhiyawa e de Arzawa. Durante este conflito, asegura a súa retagarda ao asinar un pacto con Asiria a cambio do recoñecemento das súas conquistas. Pero logo volve Asiria a pasar á ofensiva e ataca a beira oeste do Éufrates, en mans hititas. Tudhaliyas reacciona, pero o seu contraataque remata en fracaso na batalla de Nihiriya en 1230 a.C..
Tudhaliyas dedícase entón a impoñer un bloqueo marítimo a Asiria. Coa axuda do rei de Karkemish, convence aos reinos sirios, en particular a Amurru, para respectar o bloqueo. Estes rexeitan os barcos de Ahhiyawa. Tudhaliyas desembarca igualmente no reino de Alasiya, o actual Chipre, que lle envía un tributo en cobre. O bloqueo funciona: Asiria asina un tratado de paz e restitúe os territorios obtidos en detrimento do reino de Karkemish.
Pero Tudhaliyas non só marcou a historia hitita polos seus feitos guerreiros: verdadeiro reformador relixioso, reorganizou o culto, modificou as festas e agrandou o santuario de Yazilikaya.
Se a paz se mantén aínda baixo os sucesores de Tudhaliyas, Arnuwandas III e logo o seu irmán Suppiluliumas II, o imperio hitita, minado por de longas fames que provocaron numerosos movementos de poboación que desestabilizaron completamente o Estado, vai debilitarse aínda máis baixo os golpes dos Pobos do Mar que arrasan toda a rexión. O Imperio Hitita dá sobrevivido a estes, ao contrario que os reinos aqueos e Micenas, pero en -1190 o Imperio derrúbase baixo os golpes dos gasgas. Hattusa e as principais cidades hititas son destruídas e nunca máis se habían levantar.
Os reinos neohititas (1190 a.C./700 a.C.)
É nesta mesma época cando os frixios, outro pobo indoeuropeo, invaden a meseta central de Anatolia e establecen alí o seu reino e as súas cidades.
A civilización hitita sobrevive á caída do seu centro. No sur de Anatolia así como en Siria varios reinos de lingua luvita son fundados e Karkemish, onde reinan os descendentes da dinastía de Suppiluliumas I, retoma o papel de capital cultural do mundo hitita abandonado por Hattusa.
Un número importante de pequenos reinos ve a luz: en Capadocia, unha decena de príncipes alíanse na confederación do Tabal, mentres que ao leste, ao longo do Éufrates, aparecen outros principados: Milid, Kummuhu, Gurgum. Ao sur, atópanse os estados seguintes: Cilicia, os reinos de Ya'diya e de Karkemish, Pattina, Arpad, o reino de Alepo, o principado de Til Barsid e finalmente o reino de Hama.
Estes reinos non desempeñan certamente papel político maior ningún, pero prosperan do século XII a.C. ao IX a.C. Os derradeiros non han desaparecer ata entre 745 a.C. e 708 a.C., un tras do outro baixo os golpes dos asirios. O máis poderoso de entre eles, o reino de Karkemish, desaparece en 717 a.C.. É a fin da civilización hitita.
Relixión
Ao revés das outras grandes civilizacións orientais, os sacerdotes non tiñan grande importancia na vida relixiosa hitita, pois o seu papel era máis ben modesto.
Panteón
miniatura|300px|O Gran Templo (templo 1) Hattusa, Turquía, século XIII a.C.} Era unha relixión profundamente politeísta, ata tal punto que os mesmos hititas falaban dos seus «mil deuses». A súa relixión caracterizábase por tres fenómenos fundamentais:
Malia a ausencia de panteón oficial, baixo o Imperio fíxose un esforzo de identificación dos deuses: cada cidade conservaba os nomes dos seus deuses propios, pero os deuses similares de cada cidade eran consideradas como únicos, aínda que levasen nomes diferentes.
Teshub, o Deus da Tempestade
No cumio deste panteón tronaba o deus da Tempestade. Chamado Teshub en hurrita ou por veces Tarhunt: está simbolizado polo touro. Era tamén, e sobre todo, o deus da guerra, máis concretamente contra os estranxeiros.
Telebinu, o deus agrícola
No panteón hitita, Telibinus é o deus da fertilidade. É o fillo de Teshub, o deus da Tempestade. A súa cólera tradúcese en malas colleitas.
O templo
O templo contén, como noutros sitios en Oriente, a estatua que ten dereito a coidados definidos polos rituais. As festas principais teñen lugar na primavera e no outono; nesta ocasión o deus sae do templo. Con frecuencia é levado a un santuario fóra da cidade; os ritos propios a cada divindade acompáñanse entón de sacrificios que dan a ocasión para unha comida en común. Rematan estas festas xogos en forma de competición deportiva e de simulacros de combates, prácticas certamente de orixe indoeuropea, cousa que os relaciona co mundo grego. O culto popular énos practicamente descoñecido. A adiviñación e a maxia desempeñan un papel importante. Os hititas adoptan a práctica da lectura das entrañas, practicada desde tempo atrás en Mesopotamia. Atopouse un templo, cuxo titular era un adiviño, en Emar, cos seus arquivos e a súa biblioteca. O Éufrates foi a vía de expansión natural das prácticas culturais da Mesopotamia cara a Siria do Norte e o mundo hitita, e de aí cara o Mediterráneo.
Linguas
Na historia do reino hitita faláronse numerosas linguas. Pobo indoeuropeo, os hititas falaban o nesita (ou hitita-nesita), principal representante da rama das linguas anatolias. Este foi a lingua oficial do Imperio.
Ao seu lado atópanse principalmente outras dúas linguas emparentadas: o luvita proveniente do sur de Anatolia (Reino de Kizzuwatna) que será a lingua principal dos reinos neohititas do Norte de Siria e o palaíta, falada no noroeste do Hatti. Téñense atopado vestixios doutras linguas anatolias en toda a actual Turquía: o lidio na costa do Mar Exeo, o cario na costa suroeste, o pisidio e o sidético na costa sur.
A case totalidade destas linguas indoeuropeas han desaparecer ao mesmo tempo có Imperio. O luvita sobrevivirá algúns séculos e será o antecesor do licio.
Pero, ao lado das linguas indoeuropeas faladas polos invasores hititas, atopamos na Anatolia dos hititas outros tipos de linguas. Primeiro de todo, a lingua autóctona previa: o hatti, lingua aglutinante que se converteu en lingua morta á chegada dos hititas da que o hitita tomou prestadas numerosas palabras, en particular no ámbito cultural e relixioso, pois foi lingua litúrxica ao longo do II milenio.
Falado no leste de Kizzuwatna, sobre o Éufrates (en particular Mitanni) e nos países vasalos en Siria, o hurrita, outra lingua aglutinante será cada vez máis empregada polos hititas, en particular no ámbito administrativo e relixioso: isto provén da campaña de hurritización posta en marcha por Suppiluliuma tras a súa profunda reforma ao principio do Imperio.
Finalmente tamén está testemuñado o acadio, lingua diplomática da época, máis concretamente tras o ataque contra Babilonia de Mursilis I. Trátase porén dun uso na correspondencia que non se corresponde probabelmente cun uso da lingua na vida corrente.
Os sistemas de escrita
Os hititas non tiñan escrita cando chegaron a Anatolia. Adoptaron naturalmente o sistema usado localmente, a escrita cuneiforme, que adaptaron á súa lingua. En efecto, a escritura cuneiforme, creada inicialmente para a transcrición do sumerio, lingua aglutinante, fora adaptado á transcrición das linguas semíticas, pero non acaía ben á escritura dunha lingua indoeuropea. Porén, a escrita cuneiforme utilizouse bastante tardiamente, probabelmente tras as expedicións a Mesopotamia, pois o silabario empregado é diferente do utilizado anteriormente nas colonias asirias e máis próximo ao empregado en Babilonia.
Ao lado da escrita cuneiforme, os hititas utilizaron, principalmente para as inscricións monumentais, unha escrita xeroglífica. Os símbolos desta escritura son chamados impropiamente escritura xeroglífica hitita, pois so en raras ocasións transcriben a lingua hitita: a meirande parte das inscricións monumentais son, en efecto, inscricións en luvita.
Durante os milenios III, II e I, o pergamiño era raro e caro, como a vitela. O sistema de notación da época era unha taboíña, que se presentaba baixo a forma dunha caixiña chea de barro fresco e humidificado por unha esponxa pousada na superficie. Coa axuda dunha pequena ferramenta, do tipo dun estilo en metal ou unha pluma de cana tallada, o cálamo, inscribíase sobre a superficie da taboíña o que se quixese anotar, e podíase conservar cocéndoa no forno. Os signos cuneiformes trazábanse apoiando verticalmente o estilo sobre a superficie da taboíña, e logo arrastrándoo para formar o trazo.
Os textos
As campañas de investigación arqueolóxicas que continúan aínda hoxe permitiron descubrir preto de 31.000 taboíñas, das que a maioría son fragmentarias. Coñécense na actualidade máis de 750 textos hititas diferentes, de lonxitude moi desigual, dalgunhas liñas a un cento de páxinas en versión impresa. Estímase que estes textos representan sobre o 15% dos textos producidos, cifra avanzada de acordo coa lectura das taboíñas ficheiros dunha biblioteca hitita.
A sociedade
O mundo hitita está dividido en dous: A corte — formada por membros da familia real, por un certo número de familias aristocráticas e membros das familias dos soberanos veciños, ligados ao Imperio hitita por tratados, por altos sacerdotes así como por persoal do palacio — vive illada, e só se lles pode aplicar a xustiza real.
O pobo baixo está dividido en homes libres, servos e escravos:
A realeza
A realeza hitita era moi diferente dalgunhas monarquías contemporáneas, en particular da monarquía exipcia: en efecto, ao contrario do faraón, o rei non era considerado como un deus mentres vivía. As terras hititas pertencían aos deuses, o rei era o seu representante e xestionábaas no seu nome. Só despois da súa morte o rei era divinizado, a súa estatua uníase á dos seus devanceiros. Ademais, o termo empregado para indicar a morte do rei significaba tamén «converterse en deus».
Así, en tanto que representante dos deuses, investido polo deus da Tempestade Tarhunt, a función de gran sacerdote predominaba sobre as outras. Así, aínda que era comandante en xefe dos exércitos hititas permanentes, o rei non dubidaba en interromper campañas, mesmo afastadas, para exercer o seu papel na liturxia.
Empréganse numerosos termos nos textos hititas para designar o monarca. A pronunciación dalgúns deles non nos é coñecida, pois os hititas, ao empregaren a escrita cuneiforme, usaron os sumerogramas e os acadogramas sen modificalos para representar as súas propias palabras.
A Asemblea
Se ben a existencia dunha asemblea está testemuñada polos documentos hititas, porén temos poucos certezas a este respecto. Os textos atopados utilizan dous termos para falar da asemblea, non se sabe se porque había dúas distintas ou se era unha soa con dúas posíbeis denominacións. Tamén ignoramos a súa composición (tratábase de delegados, nobres, de personaxes influentes como altos funcionarios, de relixiosos?) e o modo de designación dos seus membros. Os poderes que tiña esta asemblea son igualmente débiles. Moitos cren que se limitaban a un mero papel consultivo. A frecuencia das súas reunións, máis elevada ao inicio do período monárquico, levou a formular a hipótese de que a asemblea era un vestixio da cultura hatti, na que a monarquía tería sido electiva.
O exército
A xefatura do exército correspondíalle ao rei, moi frecuentemente en persoa, pois a sociedade hitita orixinal era de tipo militar. Este pode, porén, delegar o seu poder, ben porque teña cometidos relixiosos que presidir, ben por enfermidade. O exército hitita, composto normalmente por cerca de trinta mil homes, estaba formado polos que tiñan obrigas militares, por mercenarios e por continxentes fornecidos polos estados vasalos. A organización do exército é decimal: a unidade de base comprende 10 homes mandados por un oficial saído da pequena nobreza. O agrupamento superior xunta 100 homes, e o seguinte 1000. Non hai dúbida de que non existía soldo para os homes que se enrolaban de xeito normal e estes cobraban en xeral co botín. En repouso, o exército vive seguramente do país, pero hai un servizo de aprovisionamento dos exércitos que está equipado con carros de bois e burros. As armas son a lanza, a espada recta ou curva, o puñal, a machada e o arco acompañado dunha alxaba cunha trintena de frechas, empregado sobre todo pola infantería lixeira. O guerreiro protéxese cunha armadura de escamas, un casco e un escudo.
O exército comprende dúas armas, a infantería e os carros. A infantería só ocupa o papel principal en terreos accidentados. Con todo, o seu papel no mantemento da orde nos países dominados é esencial. Está formada particularmente para lanzar ataques bruscos e, xa que logo, inesperados. O seu adestramento metódico e a súa disciplina fan dela unha moi boa arma. Se non, cando o terreo o permite, o carro é o elemento esencial do combate: lixeiro, manobrábel e rápido, asegura unha relativa rapidez no tiro. Está montado polo condutor, un combatente e un axudante encargado de protexer aos outros co seu escudo. Ao empregar máis a lanza que as frechas (usadas polos exipcios), os hititas fixeron dela unha arma ofensiva eficaz, encargada de se lanzar contra as fileiras inimigas, de rompelas e de sementar nelas o pánico.
Os hititas foron tidos tamén como mestres na arte da fortificación de cidades.
Dereito
O dereito hitita é bastante mal coñecido. Éo esencialmente por coleccións de leis (dúas táboas atopadas en Hattusa) e carecemos de documentos da súa práctica, como os contratos. Semella ser un dos máis evolucionados da Antigüidade e é moi antigo, pois data do segundo milenio antes da nosa era. Ao datar do século XIV a.C., as leis están compostas por un fondo consuetudinario arcaico, por xurisprudencia e por leis reais de épocas diferentes.
A parte penal busca máis a reparación do prexuízo sufrido (como a reparación dunha plantación devastada) que vinganza. As disposicións lexislativas poñen o acento sobre a emenda do culpábel, e prevense numerosas compensacións pecuniarias. Prevense as incapacidades temporais de traballo, e o responsábel debe suplir a vítima, en persoa ou por un escravo e paga tamén o médico e unha indemnización. As compensacións pecuniarias son menos elevadas se o crime se comete contra unha persoa do común.
Civilmente, a muller goza dun estatuto privilexiado para a época. É certo que o matrimonio se concertaba por compra ou rapto. Neste caso está ademais prevista unha indemnización á familia, pero o divorcio e a violación están recoñecidos, estando esta última castigada coa morte, e a raíña lexítima goberna na ausencia do rei. Con todo, a ausencia de documentos que proben a aplicación dos textos modera a análise que se pode facer destas disposicións.
No ámbito do dereito internacional, tras o resultado nulo da batalla de Qadesh, Ramsés II e Hattusilis III, os dous temerosos do aumento do poder de Asiria, asinan o primeiro tratado internacional coñecido da historia. Felizmente, chegaron ata nós as dúas versións deste documento e podemos descubrir nel un pacto de non agresión, de asistencia mutua e mesmo cláusulas mutuas de extradición de refuxiados.
miniatura|Baixorrelevo do rei Suppiluliumas II, cámara dos xeroglíficos, Hattusa, Turquía
Arte
En arquitectura, os templos hititas son pesados. As pedras da base das paredes están cubertas de pinturas e son xigantescas: son os ortóstatos.
Repúblicas de Rusia
A Federación Rusa está dividida en 83 suxeitos federais (unidades administrativas), dos cales vinte e un son repúblicas.
Mapa
Ficheiro:Republics_of_Russia.png
Demografía
Os datos de linguas e relixión refírense ás grupo étnico principal da república. A porcentaxe do grupo étnico refírese á proporción de habitantes da etnia indíxena sobre o total, sendo normalmente o primeiro ou segundo grupo étnico o ruso.
Manuel Brión Suárez
Manuel Brión Suárez, nado en Boiro e finado en Castro (Boiro) o 23 de novembro de 1936, foi un político galego.
Traxectoria
Implicado na organización do movemento socialista boirense. Foi concelleiro en Boiro logo do triunfo da Fronte Popular en febreiro de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído o 21 de agosto. Fuxido no monte. Foi asasinado no Pinar Ribadofonte en Fonte de Mouro o 23 de novembro de 1936.
Microscopio
miniatura|300px|Microscopio óptico. 1-Ocular; 2-Revólver; 3-Obxectivo; 4-Parafuso macrométrico; 5-Parafuso micrométrico; 6-Platina; 7-Espello; 8-Condensador O microscopio (das palabras gregas micro-, μικρο, pequeno, e scopio, σκοπεω, observar) é un aparello utilizado para visualizar estruturas minúsculas, demasiado pequenas para ser observadas a simple vista, como as células.
O tipo máis común, e o primeiro en ser inventado, foi o microscopio óptico. Trátase dun instrumento óptico que contén unha ou varias lentes que permiten obter unha imaxe aumentada do obxecto e que funciona por refracción.
A ciencia que investiga os obxectos pequenos empregando este instrumento recibe o nome de microscopia.
Crese que o microscopio foi inventado en 1590 por Hans Janssen e o seu pai Zacharias, dous holandeses fabricantes de óculos. Todo indica, porén, que o primeiro en facer observacións microscópicas de materiais biolóxicos foi o holandés Antoni van Leeuwenhoek (1632 - 1723).
Os microscopios de Leeuwenhoek estaban dotados dunha única lente, pequena e case esférica. Neses aparellos el observou polo miúdo diversos tipos de material biolóxico, como embrións de plantas, os glóbulos vermellos do sangue e os espermatozoides presentes no seme dos animais. Foi tamén Leeuwenhoek quen descubriu a existencia dos microbios, como eran antigamente chamados os seres microscópicos, hoxe coñecidos como microorganismos.
Dereitos humanos
Os dereitos humanos son aquelas liberdades e dereitos básicos que, de acordo con diversas filosofías ou fundamentacións, toda persoa posúe polo mero feito da súa condición humana a garantía dunha vida digna; independentemente de cal sexa o Dereito positivo vixente e de factores particulares como o seu status, etnia ou nacionalidade. Dende un punto de vista máis relacional, definíronse como as condicións que permiten crear unha relación integrada entre a persoa e a sociedade, que permita aos individuos ser persoas, identificándose consigo mesmos e cos outros.
Estes dereitos, habitualmente, defínense como inherentes á persoa, irrevogables e inalienables, o que implica que non poden transmitirse, transferirse ou renunciar a eles: ninguén, por exemplo, pode venderse como escravo. Por definición, este concepto de dereitos humanos é universal e igualitario, e incompatible cos sistemas baseados na superioridade dunha casta, raza, pobo, grupo ou clase social determinado.
Non obstante, toda decisión sobre que dereitos son humanos implica asumir unha posición respecto a que é Dereito e, implícita ou explicitamente, sobre que é o humano. Moitas violacións ou limitacións de dereitos humanos derívanse de concepcións restritivas e excluíntes da Humanidade.
Orixe cultural
Existe un importante debate sobre a orixe cultural dos dereitos humanos. Xeralmente considérase que teñen a súa raíz na cultura occidental moderna, pero existen polo menos dúas posturas principais máis. Algúns afirman que tódalas culturas posúen visións de dignidade que se plasman na forma de dereitos humanos, e fan referencia a proclamacións como a Carta de Mandén, de 1222, declaración fundacional do Imperio de Malí. Non obstante, nin en xaponés nin en sánscrito clásico, por exemplo, existiu o termo dereito ata que se produciron contactos coa cultura occidental, xa que estas culturas puxeron tradicionalmente o acento nos deberes. Existe tamén quen considera que Occidente non creou a idea nin o concepto de dereitos humanos, aínda que si un xeito concreto de sistematizalos, unha discusión progresiva e o proxecto dunha filosofía dos dereitos humanos.
As teorías que defenden o universalismo dos dereitos humanos adóitanse contrapoñer ao relativismo cultural, que afirma a validez de tódolos sistemas culturais e a imposibilidade de calquera valoración absoluta desde un marco externo, que neste caso serían os dereitos humanos universais. Entre estas dúas posturas extremas sitúase unha ampla gama de posicións intermedias. Moitas declaracións de dereitos humanos emitidas por organizacións internacionais rexionais poñen un acento maior ou menor no aspecto cultural e dan máis importancia a determinados dereitos de acordo coa súa traxectoria histórica. A Organización para a Unidade Africana, por exemplo, proclamou en 1981 a Carta Africana de Dereitos Humanos e dos Pobos, que recollía principios da Declaración Universal de 1948 e engadía outros que tradicionalmente se negaran en África, como o dereito de libre determinación ou o deber dos Estados de eliminar tódalas formas de explotación económica estranxeira. Máis tarde, os Estados africanos que acordaron a Declaración de Tunes, o 6 de novembro de 1992, afirmaron que non se pode prescribir un modelo determinado a nivel universal, xa que non se poden desatender as realidades históricas e culturais de cada nación e as tradicións, normas e valores de cada pobo. Nunha liña similar pronúncianse a Declaración de Bangkok, emitida por países asiáticos o 23 de abril de 1993, e na Declaración do Cairo, asinada pola Organización da Conferencia Islámica o 5 de agosto de 1990.
Tamén a visión occidental-capitalista dos dereitos humanos, centrada nos dereitos civís e políticos, opúxose a miúdo durante a guerra fría, destacablemente no seo das Nacións Unidas, á do bloque socialista, que privilexiaba os dereitos económicos, sociais e culturais e a satisfacción das necesidades elementais.
Evolución histórica
Moitos filósofos do dereito e historiadores do Dereito consideran que non se pode falar de dereitos humanos ata a época moderna en Occidente. Ata ese momento, as normas da comunidade, concibidas en relación coa orde cósmica, non deixaban espazo para o ser humano como suxeito singular, concibíndose o dereito primariamente como a orde obxectiva da sociedade. A sociedade estamental ten o seu centro en grupos como a familia, a liñaxe ou as corporacións profesionais ou laborais, o que ven significar que non se conciben facultades propias do ser humano como tal. Pola contra, enténdese que toda facultade atribuíble ao individuo deriva dun dobre status: o do suxeito no seo da familia e o desta na sociedade. Fóra do status non hai dereitos.
Antecedentes remotos
dereita|miniatura|325px|Do [[Cilindro de Ciro pénsase que é a primeira declaración de dereitos humanos.]] Un dos documentos máis antigos que se relacionou cos dereitos humanos é o Cilindro de Ciro, que contén unha declaración do rei persa Ciro o Grande tras a súa conquista de Babilonia no ano 539 a.C.. Foi descuberto en 1879 e a ONU traduciuno en 1971 a todos os seus idiomas oficiais. Pode enmarcarse nunha tradición mesopotámica centrada na figura do rei xusto, cuxo primeiro exemplo coñecido é o rei Urukagina, de Lagash, que reinou durante o século XXIV adC, e onde cabe destacar tamén Hammurabi de Babilonia e o seu famoso Código, que data do século XVIII adC. Porén o Cilindro de Ciro presenta características novas, especialmente no relativo á relixión. Foi valorado positivamente polo seu sentido humanista e incluso foi descrito como a primeira declaración de dereitos humanos. Numerosos historiadores, non obstante, consideran o termo alleo a ese contexto histórico.
Documentos moi posteriores, como a Carta Magna inglesa, de 1215, e a mandinga Carta de Mandén, de 1222, asociáronse tamén aos dereitos humanos. En contra desta idea, José Ramón Narváez Hernández afirma que a Carta Magna non pode considerarse unha declaración de dereitos humanos, xa que nesta época existen dereitos pero só entre iguais, e non con carácter universal : non se predica a igualdade formal de tódolos seres humanos. O mesmo sucedía no Imperio de Malí, cuxa constitución oral, a Kouroukan Fouga, reflicte como a poboación se estruturaba segundo a súa tribo de orixe. Estas consideracións son extrapolables a documentos como a Goldone Bulle de Andreas II en Hungría en 1222; a Confirmatio fororum et libertartum de 1283 e o Privilexio da Unión de 1287, da Coroa de Aragón ambos; as Bayerische Freiheitsbriefe und Landesfreiheitserklärungen desde 1311 ou a Joyeuse Entrée de Brabante de 1356. En todos estes casos, os dereitos e liberdades recoñecidos pertencen ao ámbito dos pactos entre o monarca e os estamentos do reino : non se trata, en suma, de dereitos humanos; senón de dereitos corporativos ou privilexios.
Sociedade grecorromana
Na Grecia antiga en ningún momento se chegou a construír unha noción de dignidade humana fronte á comunidade que se puidese articular en forma de dereitos, senón que se entendeu que as persoas pertencían á sociedade como partes dun todo e eran os fins desta os que prevalecían. A única oposición á tiranía sustentábase na apelación á Lei divina como oposta á norma, como amósase no mito de Antígona, plasmado por Sófocles na obra tráxica do mesmo nome.
A sociedade grega dividíase en tres grupos principais: os cidadáns, os metecos ou estranxeiros e os escravos. A escravitude se consideraba natural, como reflicte a afirmación de Aristóteles, para quen "é evidente que os uns son naturalmente libres e os outros naturalmente escravos; e que para estes últimos é a escravitude tan útil como xusta". A organización política se estruturaba en polis ou cidades-estado: para os gregos, a sociedade era unha consecuencia necesaria da natureza humana. Neste contexto, as teorías políticas de Platón e Aristóteles fixeron un grande fincapé no concepto de ben común. Para Platón, agrupados os homes en sociedade, esta se configura en polis, cuxo ben común sobreponse ao ben particular dos individuos que o compoñen. A xustiza, á súa vez, é a salvagarda do ben común, e se expresa a través das leis, que son os instrumentos que permiten a consecución do ben colectivo e individual. Porén, no seu afán por acadar unha sociedade perfecta, Platón chegou a recomendar dar morte as bebés deformes ou esmirrados, e matar ou desterrar aos insociábeis.
Aristóteles tamén consideraba que o home era un ser social e que non podía realizarse fora da familia e a sociedade, polo que tamén subordinaba o ben individual ao ben común. Ademais, ao definir a cidade como unha comunidade de cidadáns libres, reduciu o ben común ao ben dun grupo social determinado que exclúe ás mulleres, aos estranxeiros, os obreiros e os escravos. Sobre esta visión susténtase a idea aristotélica da xustiza que afirma que é tan xusta a igualdade entre iguais como a desigualdade entre desiguais.
Xa na decadencia da cultura grega, conquistada a Hélade por Roma, se estenderon filosofías que poñían o acento na busca da felicidade individual: entre elas, o epicureísmo e o estoicismo. O estoicismo consideraba a razón humana como parte dun logos divino, o que contribuíu a concibir ao home como membro dunha familia universal máis aló da polis. Séneca, Epicteto, Marco Aurelio ou Cicerón foron algúns dos que estenderon a filosofía estoica polo mundo latino.
Conformación do concepto
O primeiro uso constatado da expresión "dereitos do home" (iura hominum) produciuse nun texto de Volmerus escrito en 1537 e titulado Historia diplomática rerum ataviarum, mentres que a idea do dereito subxectivo, básica para concibir os dereitos humanos, se desenvolve ao longo da Idade Moderna. Así, entre os seus antecedentes máis próximos é posible destacar a enunciación de dereitos naturais por parte da Escola de Salamanca, na España do século XVI. Os seus membros aludiron tanto a dereitos relativos ao corpo (dereito á vida, á propiedade) como ao espírito (dereito á liberdade de pensamento, á dignidade). Na colonización castelán de América, adóitase afirmar, se aplicaron medidas nas que están presentes os xermes da idea de dereitos humanos. Porén, algúns critican que, na práctica, estas medidas foron formuladas para lograr obxectivos colonizadores.
Durante a Revolución inglesa, a burguesía conseguiu satisfacer as súas esixencias de ter algunha clase de seguridade contra os abusos da coroa e limitou o poder dos reis sobre os seus súbditos. Proclamando a Lei de Habeas corpus en 1679, en 1689 o Parlamento impuxo a Guillerme III de Inglaterra no Bill of Rights unha serie de principios sobre os cales os monarcas non podían lexislar ou decidir. Pechouse así o paso á restauración da monarquía absoluta, que se baseaba na pretensión da coroa inglesa de que o seu dereito era de designio divino. A orixe divina da monarquía xa fora criticada por Francisco Suárez, da Escola de Salamanca, na súa obra Defensio Fidei Catholicae adversus Anglicanae sectae errores de 1613.