cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Holocausto
A cuestión organizativa e o papel de Hitler
En relación a Hitler, cuxo papel principal sería o dunha especie de árbitro entre os líderes nazis que foron tomando as decisións que desembocaron no xenocidio, o historiador Ian Kershaw falou da súa «autoridade carismática» como fonte do mecanismo psicolóxico mediante o cal os seus subordinados traballaban con Así as cousas, o seu papel respecto diso é menos evidente do que pode parecer a primeira ollada. Os historiadores non chegaron a ningún acordo claro en relación ao grao de intervención directa de Hitler para dirixir a política de exterminio, o que inclúe o debate acerca de se houbo pola súa banda unha orde ou, mesmo, se houbo necesidade da mesma. As dificultades respecto diso radican, ao parecer, no estilo de liderado de Hitler, moi pouco burocrático e que, desde que comezou a guerra, fomentou o segredo e o encubrimento transmitindo as súas ordes e desexos só de forma verbal e naqueles casos, sobre todo os máis sensibles, en que era algo estritamente necesario.
Substrato ideolóxico
O Terceiro Reich impúxose como un dos seus obxectivos prioritarios a reestruturación racial de Europa. Nela, desempeñou un papel fundamental o antisemitismo, que se incardinou en
Ademais desta ideoloxía, a execución do xenocidio tivo como soporte á sociedade alemá, a máis moderna e con máis nivel de desenvolvemento técnico de Europa, e que contaba cunha burocracia organizada e eficiente.
O Partido nazi, que tomou o poder en Alemaña en 1933, tiña entre as súas bases ideolóxicas a do antisemitismo, profesado por unha banda do movemento nacionalista alemán desde mediados do século XIX. O antisemitismo moderno diferenciábase do odio clásico cara aos xudeus en que non tiña unha base relixiosa, senón presuntamente racial. Os nacionalistas alemáns, a pesar de que recuperaron bastantes aspectos do discurso xudeófobo tradicional, particularmente do de Lutero, consideraban que ser xudeu era unha condición innata, racial, que non desaparecía por moito que un tentase asimilarse na sociedade cristiá. En palabras de Hannah Arendt, cambiouse o concepto de xudaísmo polo de xudeidade. Doutra banda, o nacionalismo só cría no Estado nación caracterizado pola homoxeneidade cultural e lingüística da súa poboación. Considerados como nación pertencente a outra raza, estranxeira, inferior e inasimilable á cultura alemá, os xudeus só podían ser segregados e excluídos do corpo social. Fronte á raza xudía, estraña ao pobo xermánico, colocaban os nazis á raza aria, sostendo que só esta última constituía a nación alemá, a única chamada a dominar Europa.
A primeira cuestión era determinar quen era xudeu. Os nacionalistas alemáns non lograran establecer unha liña divisoria clara entre xudeus e non xudeus; había en Alemaña numerosas persoas descendentes de xudeus conversos que non tiñan xa ningunha relación coa cultura xudía, así como numerosas familias mixtas e os seus descendentes. Neste sentido, a primeira preocupación dos nazis foi crear un criterio para basear a posterior segregación.
As primeiras leis dirixidas contra os xudeus non incorporaban aínda unha definición do ser xudeu e falábase en xeral de «non arios». A definición finalmente adoptada foi a seguinte: xudeu era quen tivese polo menos tres avós xudeus, fora cal fora a relixión da persoa interesada. Quen tivese dous ou un só avó xudeu, eran Mischlinge, é dicir, medio xudeus. Os primeiros, con dous avós xudeus, eran «Mischlinge de segundo grao» e podían ser reclasificados como xudeus en función de complexas consideracións (a súa relixión ou a do seu cónxuxe, por exemplo). Podían tamén ser «liberados» da súa condición e converterse en arios en pago aos servizos prestados ao réxime, ou podían seguir sendo Mischlinge, co que estaban sometidos a certas restricións en tanto que «non arios», pero non ás persecucións dirixidas contra os xudeus. Os Mischlinge de primeiro grao eran os que tiñan un único avó xudeu e en xeral eran tratados como arios plenos. Os Mischlinge dun ou outro grao abundaban en Alemaña e a miúdo lograban ocultar a súa condición. undefined
Para o psicólogo social Harald Welzer, estudioso do comportamento das sociedades ante as catástrofes sociais, a irracionalidade dos motivos non inflúe na racionalidade da acción, cousa que se verificou no Holocausto e tamén corrobora un enunciado de William Thomas: «Se as persoas definen as situacións como reais, estas son reais nas súas consecuencias».
A República de Weimar
Tras a primeira guerra mundial, o Imperio alemán (Deutsches Reich) dotouse dunha Constitución que o definía como unha República, de aí o nome de República de Weimar co que habitualmente se coñece a Alemaña no período que vai de 1919 a 1933.
Desde un punto de vista sociolóxico, a República de Weimar estableceuse
Houbo tamén, a partir da guerra, un xeneralizado incremento da violencia en Alemaña, ata o punto de que desde 1918 esta foi unha das súas principais características: a violencia da guerra total foi vista como un presaxio dunha nova sociedade, dura e moderna, onde a virilidade e a crueldade serían factores esenciais. Moitos dos membros das unidades de Frikorps que continuaran a loita tras a Gran Guerra en Polonia e o Báltico, regresaron a Alemaña e integráronse en grupos paramilitares como o movemento nazi, en formación, e foron responsables entre 1919 e 1922 de máis de 300 asasinatos políticos. A reacción da xudicatura, sobre todo nos casos en que as vítimas eran claramente esquerdistas, foi benevolente. Este estado de cousas, facilitou que o cidadán medio vise con indulxencia a escalada de violencia que acompañou ao nazismo na súa chegada ao poder entre 1930 e 1932. Así, cando se produciron o ataque nazi de 1933 contra a esquerda e as purgas no seu propio movemento ao ano seguinte, Hitler, que admitira a súa responsabilidade, conseguiu a aprobación xeneralizada e un aumento de popularidade.
Ao anterior hai que engadir un considerable caos económico e político, todo o cal repercutiu en que a dereita nacionalista empezase a perfilarse como inimiga dun réxime ao que facía responsable da situación, incidindo especialmente en determinadas consecuencias do tratado, como o recoñecemento por parte de Alemaña da súa culpabilidade de guerra, a perda de territorios, a redución do exército e a dependencia de préstamos estranxeiros. Unha inflación masiva en 1923 e o consecuente colapso monetario, que afectaron duramente as clases traballadora e media, redondearon un contexto ideal para o xurdimento dunha oposición radical ao réxime.
Simultaneamente, xa desde 1918, a economicamente forte poboación xudía alemá (pouco máis de medio millón de persoas) foi obxecto de atención por unha
En xeral, os sentimentos antixudeus agravaronse coas crises económicas e políticas que se desenvolveron entre 1918 e 1923. Por unha banda, empezouse a asociar aos xudeus con actividades subversivas polo papel desempeñado por diversos socialistas e comunistas xudeus (Rosa Luxemburg, Kurt Eisner, Gustav Landauer, Eugen Leviné, Hugo Haaseetc.) nas frustradas revolucións de 1918-1919. A maioría deles terminarían sendo asasinados por membros da dereita nacionalista, incluído Walter Rathenau, o primeiro xudeu que chegara ao cargo de ministro de Asuntos Exteriores de Alemaña.
Doutra banda, desde 1920 experimentouse unha inmigración masiva de xudeus polacos en Berlín. Sen traballo e con dificultades para adaptarse polo idioma, convertéronse en obxectivo para as queixas xenófobas de moitos.
Así, o novo nacionalismo adoptou a violencia como un modo de alcanzar a salvación nacional. Desde principios da década de 1920, unha nova xeración de estudantes universitarios ben preparados de clase media asimilou as ideas völkisch do nacionalismo racista extremo; ideas que, dez ou quince anos despois de terminar os seus estudos, cando chegaron aos postos máis altos das SS e a Policía de Seguridade, e aos postos estratéxicos do Estado e do partido, poñerían en práctica.
En definitiva, a sociedade da República de Weimar foise  polarizando, tanto nas clases privilexiadas como nas populares, en dous grandes grupos: por unha banda, aqueles que pecharon filas ante os entendidos como os valores tradicionais e auténticos de Alemaña, e, por outro, aqueles que ameazaban coa súa modernidade a estes: o socialismo, o capitalismo e, especialmente, como cabeza de turco destes dous, os xudeus. E, paulatinamente,
O antisemitismo na sociedade alemá
miniatura|O xornal "Der Stürmer" na Schloßplatz de Worms, Alemaña, 1933 O agravamento en Alemaña do sentir antixudeu, unha constante histórica en Europa desde a orixe do cristianismo, fíxose notar xa a finais do século XIX, cando  dexenerou en antisemitismo. Foi durante ese século cando algúns xudeus tentaron resolver a marxinalidade á que lles levaba a observancia das normas da súa relixión por medio ben da asimilación ao cristianismo, ben transformándose nunha nova clase de xudeus. A consecuencia foi unha presenza social entre os non xudeus que non pasou inadvertida para moitos destes, o que posibilitou a aparición de reaccións antisemitas mesmo en medios intelectuais. Así, por exemplo, nuns artigos de 1879 e 1880, o historiador nacionalista alemán Heinrich von Treitschke chegou a escribir que «os xudeus son a nosa desgraza» (Die Juden sind unser Unglück), unha frase que sería retomada máis adiante como slogan por parte dos nazis. E foi tamén neses anos cando Wilhelm Marr acuñou os termos «antisemita» e «antisemitismo» e fíxose moi coñecido co seu ensaio ‘’Der Sieg des Judenthum über das Germanenthum von nicht confessionellen Standpunkt’’ (A vitoria do xudaísmo fronte ao xermanismo: desde un punto de vista confesional), onde insistía na peculiaridade racial, e non tanto relixiosa, dos xudeus, ademais de crear unha organización chamada «Liga Antisemita», cuxo ideario era esencialmente  antixudeu.
Xa no século XX, a culpabilización dos xudeus como responsables da derrota alemá na primeira guerra mundial foi unha actitude xeral entre os soldados que participaron nela. O 25 de decembro de 1918, por exemplo, un grupo de veteranos creou a asociación Stahlhelm («Casco de aceiro»), de carácter nacionalista e antisemita.
Pola súa banda, os nacionalistas de dereita, os monárquicos conservadores e as vellas elites, atemorizados pola revolución de Outubro, asociaban o bolxevismo co xudaísmo e crían na posibilidade dunha conspiración xudía. En canto ás clases medias e baixas, a crenza en que os xudeus obtiveran ganancias económicas á conta da guerra e as reparacións posteriores era tamén frecuentes. En xeral, existía un certo malestar pola inmigración de xudeus desde o leste (entre 1918 e 1933 a política antisemita do goberno de Polonia levara a 60 000 xudeus a emigrar a Alemaña) e pola convicción de que o capital estaba en mans de xudeus (aínda así, en 1925 os xudeus constituían apenas un 0,9 % da poboación alemá 564 379 persoas).
Así as cousas, e tendo en conta que xusto tras a guerra xa se convertera nun éxito de vendas o panfleto antisemita ruso Protocolos dos sabios de Sion (en ruso, Протоколы сионских мудрецов, transliterado como Protokoly Sionskij Mudretsov, usualmente abreviado a Сионские протоколы, Sionskie Protokoly),
O antisemitismo deu orixe tamén a numerosas publicacións antisemitas, tanto literarias como periódicas. Ademais de lecturas infantís como a titulada Non podes confiarte dun raposo nunha uceira nin do xuramento dun xudeu, os libros de texto para nenos presentaban a Hitler como un gran guerreiro nórdico e describían aos non nórdicos como menos que humanos. O currículo insistía na teoría de razas, especialmente coa introdución da bioloxía racial e pseudocientífica.
En 1923 empezou a circular en Núremberg (onde entre 1922 e 1933 profanáronse ao redor de 200 tumbas xudías, profanación que foi xeneralizada en todo o país en 1927) o xornal  pronazi e  antisemita Der Stürmer (O asaltante), que retomou a frase «Os xudeus son a nosa desgraza» como slogan. O 4 de xullo de 1927, Goebbels publicou o número un do tamén  antisemita  Der  Angriff («O ataque»), co obxecto de manter vivo o espírito do partido nazi os anos en que foi ilegal en Berlín. Constituído en órgano oficial do partido nazi, incitaba á violencia contra os xudeus.
En 1929 creouse, por unha banda, a liga de Médicos Alemáns Nacional-Socialistas, co obxecto de centralizar o interese na euxenesia, e, por outro, a liga para Loitar pola Cultura Alemá, unha asociación antisemita e  anti-bolxevique dirixida por Alfred Rosenberg que centrou as súas accións na loita contra o que el chamaba «arte  dexenerado».
En 1935 iniciouse a publicación das revistas antisemitas Deutsche Wochenschau für Politik Wirtschaft, Kultur und Technik (Semanario alemán de política, economía, cultura e tecnoloxía) e Zeitschrift für Rassenkunde (Revista de ciencia racial»), unha publicación  pseudocientífica. En 1936, Goebbels fundou o Instituto do NSDAP para o Estudo do Tema Xudeu e publicouse a primeira tirada da revista Forschungen zur Judenfrage (Investigación sobre o Tema Xudeu), tamén de carácter pseudocientífico. En xullo de 1937, inaugurouse en Múnic a exposición Entartete Kunst (Arte dexenerado), unha mostra de obras de arte consideradas inaceptables de autores xudeus e non xudeus, e en novembro outra exposición titulada Der Ewige Jude (O eterno xudeu), na que se asociaba aos xudeus co bolxevismo, ademais de mostrar as súas características raciais tópicas: nariz ganchuda, beizos grandes e fronte inclinada.
As zonas de maior antisemitismo (no século XIX, a violencia  antixudea era habitual nelas) e, por tanto, máis receptivas ás ideas nazis respecto diso foron Franconia, Hesse, Westfalia e outras partes de Baviera. Alí, os elementos de hostilidade arcaica cara aos xudeus, fusionáronse a finais do XIX coas novas correntes ideolóxicas do nacionalismo völkisch, o antisemitismo racial que foi a base do racismo nazi.
Posteriormente, cando se viron obrigados a evitar o contacto social e económico con eles, os alemáns desenvolveron, segundo a interpretación do historiador Ian Kershaw, unha «indiferenza fatídica» cara ao destino dos xudeus. Así, pois, a política antixudea levada a cabo nos anos previos ao comezo da guerra contou cunha ampla aprobación social por canto non afectaba as experiencias diarias da gran maioría da poboación. Desde outro punto de vista, os historiadores Otto Dov Kulba e Aaron Rodrigue preferiron cualificar de «complicidade pasiva» á actitude da cidadanía alemá ante o trato dado aos xudeus por parte do nazismo.
En xeral, a historiografía distingue entre a actitude durante os anos anteriores á guerra e a actitude durante a mesma. Así, na época previa a sociedade alemá mantivo unha ampla diversidade de puntos de vista sobre os distintos asuntos que a afectaban, fiel reflexo da pluralidade de influencias de moi diversa índole que a afectaban. Neste sentido, houbo variados obstáculos á penetración ideolóxica nazi xeneralizada, sobre todo en asuntos relacionados coas esferas de interese das igrexas de confesión cristiá e nas preocupacións económicas do día a día, especialmente as relacións laborais, respecto das cales se produciron protestas colectivas e accións de desobediencia civil. Respecto da cuestión xudía, sinaláronse catro actitudes básicas: violenta e agresiva, sobre todo por parte dos radicais nazis; de aceptación das normas legais de discriminación e exclusión; crítica, por motivos morais, relixiosos, humanistas, éticos, económicos e ideolóxicos, por parte de diversos sectores sociais; e de indiferenza.
Con todo, un xornal como Der Stürmer (O atacante), que lembraba as acusacións medievais contra os xudeus de asasinos rituais de nenos cristiáns e de utilizar o sangue destes para ritos relixiosos, chegou a ter uns 600 000 lectores.
Reacción das igrexas cristiás
Respecto do conxunto da Igrexa cristiá, aínda que
estivo suxeita á derrota recente de Alemaña na primeira guerra mundial, a inestabilidade do goberno, o temor ao comunismo, a persecución política e o terror desencadeados polos nazis e á actitude ambivalente dalgúns dos seus líderes ante o racismo, dada a tradición cristiá de antixudaísmo que aínda conservaba forzas a comezos do século XX, polo que as declaracións públicas taxantes contra o antisemitismo non foron unánimes como deberon e as declaracións explícitas sobre os xudeus foron excepcionais. Así, en xaneiro de 1933 o bispo de Linz, Gfollner, que consideraba que non se podía ser un bo católico sendo nazi, indicaba nunha das súas pastorais que era deber dos católicos o adoptar unha «forma moral de antisemitismo». Esta consideración antisemita foi rexeitada o mesmo ano pola totalidade do episcopado católico  austríaco, denunciando esa carta por espertar o odio e o conflito. En agosto de 1935 un pastor protestante coñecido polo seu anti-nazismo, Martin  Niemöller, afirmaba que a historia xudía era sinistra e que os xudeus levarían por sempre unha maldición por ser responsables da morte de Xesús; o mesmo pastor, lembraría en abril de 1937 a desgraza que supoñía o que Xesús nacese como xudeu. A pesar do seu antisemitismo, foi detido o 1 de xullo pola súa oposición ao nazismo.
O rexeitamento dos nazis á orixe semítico do cristianismo levou a un choque co cristianismo e dentro deste, a maior oposición xurdiu no catolicismo. Os católicos correspondían ao 30 % dos habitantes de Alemaña. A súa posición ante os gobernos xermanos non era favorable, incluíndo durante o imperio alemán que caera ao perder a primeira guerra mundial en 1918 e non existía ningún concordato que dese estabilidade ás relacións co estado alemán. As relacións entre a Igrexa católica e os nazis eran moi malas, pero isto ía máis aló dunha preocupación nazi sobre a lealdade dos católicos ao estado alemán que desexaban os nazis. O antisemitismo nazi chocaba inevitablemente cun Xesús xudeu e no caso dos católicos co papel da Virxe María tamén xudía, dos apóstolos, o primeiro papa e os primeiros santos, todos xudeus.
O ideólogo nazi Alfred Rosenberg xogou un papel importante no desenvolvemento do cristianismo positivo para enfrontar á orixe semítico do cristianismo tradicional. Rosenberg era neo-pagán e notoriamente anti-católico. Para el, o catolicismo e o xudaísmo estaban fortemente relacionados. Seguindo aos teóricos do movemento racista völkisch, Rosenberg afirmaba que Xesús era un ario (especificamente un amorreo ou hitita) e que o cristianismo orixinal era unha relixión aria, pero que fora corrompida e alterada (xudaizada) polos seguidores de Paulo de Tarso e o catolicismo. Salientaba que os ensinos antixudeus dos marcionistas, maniqueistas e cátaros eran os verdadeiros ensinos do Xesús orixinal, ario, anti xudeu e sen a humildade que os católicos supostamente lle engadirón. Rosenberg escribiu:
Na súa ideoloxía antisemita, os partidarios do cristianismo positivo afirmaban que as antigas invasións  xermánicas do imperio romano viñeran a «salvar» a civilización romana, que se corrompeu pola mestura de razas e polo cristianismo «xudaizado e cosmopolita». Pensaban que as persecucións contra os protestantes en Francia e noutras áreas representaron a aniquilación dos últimos restos da raza aria nesas zonas. Igualmente vían nas zonas do norte de Europa que abrazaron o protestantismo o máis próximo ao ideal racial e espiritual ario, aínda que non o alcanzaban a non romper totalmente o vínculo semítico. Rosenberg escribiu: Outro aspecto doutrinal do cristianismo positivo, consecuencia da idea da superioridade aria, foi lograr a unidade nacional, para superar as diferenzas confesionais, para eliminar o catolicismo e unir o protestantismo nunha única igrexa nacional socialista cristiá que foi chamada Igrexa evanxélica xermánica.
Como consecuencia ocorreu unha reacción do cristianismo, que proveu especialmente dos católicos. O cardeal Michael von Faulhaber estaba consternado polo  totalitarismo, o  neopaganismo e o racismo do movemento nazi e como arcebispo de Múnic e Freising, contribuíu ao fracaso en 1923 do intento de golpe de estado da cervexaría de Múnic organizado polos nazis.
Hitler foi ao cárcere polo errado intento golpista de Múnic e escolleu a Rosenberg en 1924 para dirixir o movemento nazi na súa ausencia. En prisión, Hitler escribiu Mein Kampf (A miña loita), libro no que sostiña que a ética xudeocristiá «efeminada» debilitara a Europa e que Alemaña necesitaba un home de ferro para a súa restauración e entón construír un imperio. Así para o nazismo o vínculo xudeocristián ocasionaba un dilema para ser superado e o catolicismo era o máis importante desafío.
Durante os anos de 1920 a 1937, os líderes católicos fixeron diversos ataques francos contra a ideoloxía nazi e a principal oposición cristiá ao nazismo e as súas ideas da superioridade do sangue xurdiron da Igrexa católica. Antes da chegada de Hitler ao poder, os bispos alemáns advertiron os católicos contra o racismo nazi. Algunhas dioceses prohibiron aos fieis a pertenza ao Partido Nazi e a prensa católica condenou o nazismo.
Este choque levou a John Cornwell a escribir sobre o período nazi temperán:
En 1930 e 1931, diferentes conferencias de bispos católicos condenaron o nacionalsocialismo. Os bispos bávaros condenárono en cinco aspectos: colocar a raza sobre a relixión; rexeitar o antigo testamento e por tanto os dez mandamentos; negar o primado do papa como autoridade externa a Alemaña, querer unha igrexa nacional alemá sen dogmas e usar no artigo 24 do programa do partido a non oposición aos sentimentos morais da raza xermánica como criterio de moralidade cristiá. Os bispos de Freising dixeron que o nazismo “adhire a un programa relixioso e cultural irreconciliable co ensino católico” e que “o  nacionalsocialismo contra a nosa esperanza adoptou os métodos dos bolxeviques, por tanto nós non podemos asumir a existencia de boa fe”. Igual fixeron a Conferencia de Bispos de Colonia, os bispos de Paderborn e Friburgo e a conferencia de Fulda (agosto de 1931).
Coa hostilidade permanente cara aos nazis por parte da prensa católica e o partido do Centro católico, poucos católicos votaron polos nazis nas eleccións de xullo de 1932 que levaron á toma do poder polo partido nazi en Alemaña. As cidades de maioría católica como Colonia, Düsseldorf e Múnic e as zona rurais católicas foron inmunes ao nazismo e o nacionalsocialismo logrou os seus votos fóra das áreas xeográficas de maior poboación católica como nas cidades de Hanover, Wuppertal, Chemnitz e Königsberg (votos de 40 % ou máis polos nazis).
A sensación de que a concepción antisemita e racista dos nazis chegaba á tolemia foi expresada por Konrad von Preysing bispo de Eichstät e un dos maiores adversarios do nazismo, que ao saber que Hitler fora nomeado chanceler dixo: «Caemos nas mans dos criminais e os tolos». Despois do incendio do Reichstag ou parlamento alemán o 27 de febreiro de 1933, Hitler suspendeu a maioría dos dereitos civís (habeas corpus, liberdade de expresión, de prensa, de asociación, a reunións públicas e da reserva das comunicacións), arrestou aos opositores e iniciou un proselitismo forzado cos paramilitares nazis para a elección parlamentaria do 5 de marzo de 1933 e o 23 dese mes logrou a aprobación da lei habilitante (Ermächtigungsgesetz) que lle daba poderes ditatoriais totais.
Durante o inverno e a primavera de 1933, Hitler ordenou a destitución dos funcionarios públicos católicos, o líder dos traballadores católicos, Adam Stegerwald, recibiu unha golpiza por parte dos camisas marróns pronazis, miles de membros do partido católico estaban en campos de concentración en xuño de 1933. Baixo estas e outras fortes medidas de presión por parte do goberno nazi acalouse aos católicos e asinouse o concordato coa igrexa católica o 20 de xullo de 1933 que entre outras imposicións, forzou o recoñecemento da disolución do único partido católico de Alemaña, en efecto desde a lei  habilitante, Alemaña era para motivos prácticos un país cun único partido legal (o nazi).
O punto de inflexión nas relacións entre o cristianismo institucional e o nazismo produciuse coa firma do concordato entre a Santa Sé e o Reich. Por unha banda, dábase un suposto compromiso do nazismo coa Igrexa católica para respectala mentres as súas actividades se limitasen estritamente ao relixioso (abandonando a política, a educación e a prensa); por outro, a Alemaña nazi buscaba conseguir co mesmo unha importante lexitimación internacional. Hitler tiña un «flagrante desprezo» polo Concordato, escribiu Paul O'Shea e a súa firma era para el non máis que un primeiro paso na "supresión gradual da Igrexa católica en Alemaña”.
En xaneiro de 1934, Hitler nomeou a Alfred Rosenberg como líder cultural e educativo do Reich. O 7 de febreiro, o Vaticano prohibiu o libro de Rosenberg O mito do século XX dando como razóns que: «O libro desdeña todos as dogmas da Igrexa católica…» argumenta a necesidade de fundar unha nova relixión ou unha igrexa  germánica e o libro proclama o principio: «hoxe está a xurdir unha nova fe, o mito do sangue, a fe en defender con sangue o divino ser do home: esta fe encarna o absoluto coñecemento de que o sangue  norteña representa ese misterio que ha  remplazado e superado os vellos  sacramentos».
Na chamada «noite dos coitelos longos», do 30 de xuño ao 2 de xullo de 1934, os nazis asasinaron os líderes da acción católica, da asociación católica de mozas e do semanario católico de Múnic entre outros. Isto tivo un enorme efecto intimidatorio sobre a oposición política.
En xullo de 1935 foi nomeado bispo de Berlín, Konrad  von  Preysing, un dos maiores adversarios do nazismo. Hitler dicía del: «o máis sucio da prea son os que veñen vestidos co manto da humildade e o máis sucio destes é von Presying». Von Preysing foi un decidido defensor dos xudeus e algúns dos seus máis próximos colaboradores nesta tarefa morreron a mans dos nazis durante a segunda guerra mundial. Von Preysing apoiou francamente á resistencia clandestina alemá e o intento de golpe de estado contra Hitler de xullo de 1944 que fracasou e terminou coa execución de 4980 dos implicados.
En setembro de 1935 os nazis promulgan as leis de Núremberg con medidas discriminatorias sen precedentes contra os xudeus, retirándolles a cidadanía, prohibíndolles usar os símbolos patrios e casar con persoas non xudías, entre outras medidas terribles. A poboación e os clérigos católicos mostráronse descontentos. Un informe da época trascribe:  Aachen, setembro de 1935. «As novas leis aprobadas en Núremberg non foron recibidos con entusiasmo polo público... Como era de esperar coñecendo a mentalidade da poboación católica da rexión, non houbo reacción de simpatía por parte da igrexa. A única parte que foi benvida é que a lexislación sobre a cuestión xudía evitará as accións ofensivas e a violenta propaganda antisemita. Sería desexable que a partir de agora estas accións antisemitas, ás que unha gran parte da poboación se opon, cheguen á súa fin».
Coas novas leis, o 15 de novembro de 1935
En 1937, Hans Kerrl, o ministro nazi de Asuntos para a Igrexa, explicou que o "cristianismo positivo" non "depende do Credo dos Apóstolos", nin de "a fe en Cristo como o fillo de Deus", nos que o cristianismo se baseou, senón máis ben, sendo representado polo Partido nazi: "O Führer é o heraldo dunha nova revelación". Co cal reforzaba a idea de desligar o cristianismo da súa orixe xudía.
Con todo, tras catro anos de acoso constante contra os católicos en forma de detencións de curas e monxas, peche de conventos, mosteiros e escolas parroquiais, o papa Pío XI publicou o 14 de marzo de 1937 a encíclica Mit brennender Sorge («Con intensa ansiedade»), na que expresaba a súa queixa por estes feitos e o que de ruptura do concordato supoñían, e alertaba contra a deificación de conceptos como a raza, a nación e o estado. Difundida clandestinamente en Alemaña, leuse nas igrexas de todo o país o 21 de marzo, domingo de Ramos.
No artigo 23 condena a doutrina da superioridade racial base do antisemitismo nazi: «"Revelación" no seu sentido cristián, significa a palabra de Deus dirixida ao home. O uso desta palabra para as " sugestiones" de raza e sangue, polas irradiacións da historia dun pobo, é unha mera equivocación. Moedas falsas deste tipo non son moeda cristiá» e no artigo 29 describe como pecado as políticas nazis e alerta sobre o dano para as xeracións porvir: «O abandono resultante dos principios eternos dunha moral obxectiva, que educa a conciencia e ennoblece cada parte e organización de vida, é un pecado contra o destino dunha nación, un pecado cuxo froito amargo envelenará as xeracións futuras».
No artigo 30 da encíclica Mit brennender Sorge referíndose ao dano social e humano que as doutrinas nazis provocan e ao dereito irrevogable de cada individuo independente da súa raza, di: "Pero o antigo paganismo recoñeceu que o axioma… "Nada pode ser útil, se non é á vez moralmente bo" (Cicerón, De Off. ii 30). Emancipado desta regra oral, no dereito internacional, o principio levaría a un perpetuo estado de guerra entre as nacións; por ignorar na vida nacional, por confusión do dereito e utilidade, o feito básico de que o home como persoa ten dereitos que recibe de Deus e que toda colectividade debe protexer contra a denegación, supresión ou neglixencia. Pasar por alto esta verdade é esquecer que o verdadeiro ben común, en última instancia, leva á súa medida a natureza do home, equilibrando os dereitos persoais e as obrigacións sociais, desde o propósito da sociedade, establecida para o beneficio da natureza humana. A sociedade, foi a intención do Creador para o pleno desenvolvemento das posibilidades individuais e para os beneficios sociais, que por un proceso de dar e recibir, cada un pode reclamar polo seu propio ben e o dos demais. Os valores máis altos e máis xerais, que só pode proporcionar colectivamente, tamén se derivan do Creador para o ben do home e para o pleno desenvolvemento, natural e sobrenatural e a realización da súa perfección. Descoidar esta orde é sacudir os alicerces sobre os que descansa a sociedade e comprometer a paz social, a seguridade e a existencia."
O 9 e 10 de novembro de 1938 os nazis usando as súas forzas paramilitares realizaron unha serie de ataques masivos coordinados contra os xudeus en Alemaña e parte de Austria chamados no seu conxunto «a noite dos cristais rotos», co saqueo e destrución dos seus fogares, negocios, escolas e o incendio de máis de 1000 sinagogas. 91 xudeus foron asasinados e 30 000 arrestados e enviados a campos de concentración. Esta acción foi condenada ao día seguinte por Pio XI xunto cos líderes de occidente. Como resposta á crítica católica, Adolf Wagner, o líder nazi de Baviera, dixo ante 5000 nazis: «Cada expresión que o papa fai en Roma é unha incitación dos xudeus en todo o mundo para axitar contra Alemaña».
Pero cando se foi aproximando a guerra, as actitudes xerais fóronse endurecendo, mesmo entre o amplo sector da poboación que mantiñan certa apatía respecto diso. Ademais, a propia idiosincrasia do nazismo permitiu a aparición de denuncias como forma de control social, de modo que veciños e compañeiros de traballo dos xudeus colaboraron activamente para construír un clima de represión e terror.
Desafortunadamente a pesar das solicitudes papais ao gobernante italiano, Benito Mussolini, para manter a neutralidade, Italia entrou na guerra como aliada de Alemaña o 10 de xuño de 1940. Isto complicou aínda máis a situación dos católicos.
En Alemaña durante a guerra, o clero católico, co argumento de que os nazis aumentarían a agresión antisemita de forma paradoxal, tendeu a evitou dar condenas públicas sobre a situación dos xudeus, que foran sacados de Alemaña e transferidos aos campos de concentración na conquistada e devastada Polonia. Esta tendencia viuse reforzada cando o beneficio de dar declaracións contundentes nomeando directamente aos xudeus quedou en dúbida nun dos episodios máis estremecedores da persecución nazi contra os xudeus. O feito ocorreu en Holanda, país veciño de Alemaña, invadido ao comezo da guerra polo exército alemán pola vinganza devastadora e inesperada dos nazis ante a reacción enérxica e pública das igrexas contra o antisemitismo e a violencia contra os xudeus. O arcebispo de Utrecht en Holanda, Johannes de Jong opúxose firmemente aos nazis que invadiran o seu país e a igrexa católica en Holanda creou unha importante rede de apoio aos xudeus.
No 11 de xullo de 1942, os bispos holandeses xunto coas demais igrexas do país enviaron unha carta de protesta ao xeneral nazi Friedrich  Christiansen polo trato dado aos xudeus e o seu texto foi lido en todas as igrexas católicas do país. Na carta dicía:
A resposta dos nazis foi aumentar a persecución contra os xudeus, revogar a excepción de persecución contra os xudeus bautizados e a Gestapo asaltou as institucións relixiosas católicas capturando preto de 300 católicos monxes, monxas ou sacerdotes de raza xudía e enviáronos a Auschwitz onde inmediatamente foron executados en cámaras de gas. Dentro destas vítimas estaba Edith Stein posteriormente proclamada santa pola Igrexa católica. O voceiro dos bispos holandeses, Titus Brandsma, foi arrestado en xaneiro de 1942, enviado ao campo de concentración de Dachau suxeito a experimentos médicos e executado con inxección letal o 26 de xullo de 1942. A situación dos xudeus en Holanda empeorou sensiblemente e isto influíu na xerarquía católica e nas demais Igrexas cristiás para seguir restrinxindo as declaracións públicas mencionado aos xudeus por temor a un efecto contraproducente como o do caso holandés. Consideraron que a axuda debería ser preferiblemente discreta.
En conclusión,
O antisemitismo en Hitler e o nazismo
Neste contexto foi no que xurdiu o Partido Nacionalsocialista Alemán dos Traballadores (NSDAP), o partido nazi, fundado en Múnic en 1919, cuxo programa oficial de 1920 propoñía a unión de todos os alemáns dentro dunha Grande Alemaña e que só as persoas de sangue ou raza alemá puidesen ser nacionais (cidadás do Estado) e directores de medios de comunicación. Explicitamente, ademais, o NSDAP propugnaba un cristianismo construtivo e loitaba contra o espírito  xudeomaterialista no interior e o exterior do país
A primeira declaración política coñecida do seu principal líder, o excabo do exército alemán Adolf Hitler, exposta nunha carta do 16 de setembro de 1919, incidía sobre a cuestión xudía partindo da base de que a comunidade xudía era un grupo estritamente racial e non relixioso. Ademais,
Cos seus fundamentos nacionalistas e antisemitas, o partido nazi foise desenvolvendo aos poucos sobre a base dunha intensa e rechamante actividade case diaria dos seus militantes. Entre 1919 e 1924 a súa zona de acción reducíase a Baviera, onde captou a unha heteroxénea masa de alemáns composta de antigos soldados, de anticomunistas e antisemitas e, en xeral, de desclasados atraídos pola idea dunha revolución nacional. As súas ideas antisemitas eran expostas con frecuencia en diversos discursos pronunciados tanto por Hitler como por outros nazis, como Alfred Rosenberg, Julius Streicher ou Hermann Esser, e insistían na necesidade de tomar medidas contundentes contra os xudeus de forma que a súa influencia sobre a sociedade alemá eliminásese por completo.
En novembro de 1923, o NSDAP tentou facerse co poder para marchar, a continuación, sobre Berlín co obxecto de derrocar á República de  Weimar. O coñecido como putsch de Múnic fracasou coa simple intervención da policía, e Hitler foi detido.
Con todo, o xuízo subseguinte converteuse nunha plataforma publicitaria para Hitler e o seu partido, e durante os nove meses que pasou no cárcere en 1924 tivo tempo para escribir a súa autobiografía política, titulada Mein Kampf (A miña loita), que terminaría por converterse no libro de cabeceira do movemento nazi e nun texto esencial do antisemitismo, que o autor, segundo a súa propia confesión, aprendera de personaxes como o compositor Richard Wagner, Karl Lueger, alcalde de Viena, e o nacionalista extremista Georg von Schönerer.
Wagner, a quen musicalmente admiraba Hitler por encima de calquera outro músico, expuxera en numerosas ocasións auténticas diatribas contra o papel  corruptor dos xudeus na arte en xeral, a quen consideraba a conciencia  maligna da nosa civilización moderna ou o versátil xenio  corruptor da humanidade.
De Lueger tomaría a inspiración para utilizar o antisemitismo como un instrumento de mobilización de masas, en tanto podía materializar os resentimentos do cidadán común (o xudeu como asasino de Cristo, o xudeu como usureiro enriquecido mentres os demais arruínanse...).
E en canto a von Schönerer, Hitler asumira integramente os seus postulados radicais
Ademais destas influencias, determinadas experiencias persoais do propio Hitler relatadas en A miña loita, leváronlle a converterse nun antisemita  fríamente racional, comprendendo, ademais, a natureza xudaica da socialdemocracia  internacionalista austríaca.
Como consecuencia do anterior
Así, pois,
Tamén en A miña loita (1925-1926) fala do oportuno que fose  gasear de doce mil a quince mil xudeus ou "hebreos corruptores" durante a primeira guerra mundial, convencido como estaba, do mesmo xeito que outros moitos ex soldados, de que Alemaña sufrira nesa guerra a traizón de pacifistas e marxistas, todos eles incitados polos xudeus. A fixación desta culpa faría que a principios de 1939 expresáselle ao Ministro de Asuntos Exteriores checo a súa pretensión de destruír aos xudeus como castigo polo que fixeran o 9 de novembro de 1918 (data da rendición de Alemaña e da consecuente instauración da República de Weimar). A través da súa identificación do xudeu co marxismo e o bolxevismo, tamén responsabilizaba aos xudeus do que denominaba xenocidio xudeobolxevique durante a Revolución rusa.
Todo este antisemitismo tivo, ademais, diversas publicacións como ferramentas para chegar ao gran público. Destacou entre elas Der Stürmer, onde se acusaba habitualmente aos xudeus de violar a mozas alemás e explotalas como prostitutas, de raptar a nenos e logo asasinalos ritualmente, e de pretender empouzoñar o sangue alemán a través das relacións sexuais para destruír a familia e o Volk (pobo) alemáns.
Tamén entre 1926 e 1928 Hitler foise interesando cada vez máis pola cuestión do territorio, cuxa escaseza por parte de Alemaña haberíase de liquidar sustentándose na súa crenza no darwinismo social e na súa teoría da historia racial, polo cal o máis débil debía caer en beneficio do máis forte. Así as cousas,
O movemento hitleriano foi un fenómeno minúsculo e marxinal politicamente falando ata a elección do Reichstag en maio de 1928. Con todo, o nazismo foise estendendo nas zonas rurais e a clase media urbana xa a finais da década, xusto en plena crise económica, permitindo que nas eleccións de setembro de 1930 o partido se convertese na segunda forza política de Alemaña. Dous anos despois, sería a primeira. Durante eses anos, a mensaxe nazi centrouse máis na necesidade dun nacionalismo integral antes que en insistir no antisemitismo, tendo en conta de que Hitler percibira que non era o elemento máis efectivo para captar votos por non ser unha preocupación de primeira orde entre o electorado.
Neste contexto, en 1931 o xefe das SS Heinrich Himmler e Richard Darré fundaron a «Oficina Xeral da Raza e a Repoboación» (coñecida polas súas siglas RuSHA, de Rasse-und Siedlungshauptamt) e en 1932 un grupo de nazis fundou o «Movemento da Fe» dos alemáns cristiáns, para radicalizar os ideais antisemitas, anticatólicos e antimarxistas no nacionalismo alemán.
As políticas antisemitas do nazismo
Entre 1933 e 1939 aprobáronse en Alemaña máis de 1.400 leis contra os xudeus.
Tras abrirse en marzo de 1933 o campo de concentración de Dachau, onde se enviarían, como nos outros 50 que se crearían durante o ano (ata 1945, os nazis construirían máis de 1000 campos), aos miles de sospeitosos inimigos do réxime, a primeira grande actuación do goberno nazi contra o, aproximadamente, medio millón de xudeus alemáns (menos do un por cento da poboación) foi a declaración oficial para o 1 de abril de 1933 dun boicot económico contra as tendas e negocios xudeus:
A reacción da poboación alemá foi desigual, pero a impresión causada nos xudeus foi demoledora.
O 4 de abril, o xornal Jüdische Rundschau incitou aos xudeus alemáns a portar a estrela amarela identificativa, como unha forma de reivindicar con orgullo a súa identidade xudía.
Poucos días despois, o 7 de abril, aprobouse a «Lei para a Renovación da Función Pública Profesional», que, en virtude do seu parágrafo tres ou, como foi coñecido despois, o seu «Parágrafo ario», desprazou ao retiro a todos os funcionarios de orixe non aria (exceptuando aos veteranos de guerra), isto é, calquera persoa que tivese un pai ou avó xudeu. Seguiron diversas leis que excluíron do exercicio profesional a multitude de avogados, xuíces, fiscais, notarios e médicos xudeus (estes, desde o 3 de marzo de 1936 perderon o dereito de exercer en hospitais públicos), e diversas medidas contra intelectuais xudeus (universitarios, artistas, escritores, etc.), moitos dos cales (en 1933, uns 2000), entre eles Albert Einstein, emigraron. Tamén houbo outro tipo de leis encamiñadas a entorpecer a vida social dos xudeus: unha lei que prohibía a preparación ritual xudía da carne; unha lei que, pretendendo reducir a masificación nas escolas e universidades, limitaba a admisión de novos alumnos xudeus, deixando obrigatoriamente o seu número global por baixo do 5 %; unha lei que prohibía aos médicos xudeus traballar en hospitais e clínicos públicos; unha lei que impedía aos xudeus optar a licenzas para farmacias, etc. En canto á lei que excluíu aos xudeus das asociacións deportivas, impediu finalmente a participación da case totalidade dos atletas xudeus alemáns nos Xogos Olímpicos de 1936, coa excepción de Helena Mayer, que vivía en California e que estaba categorizada como Mischlinge (ademais de ser, fisicamente, alta e loura).
A igrexa luterana opúxose ás sancións de emprego e económicas contra os xudeus.
Obviamente, este tipo de leis implicaba algún tipo de mecanismo para certificar o carácter ario, ou non, da poboación. Para ese efecto, desenvolveuse unha rede de oficinas de investigación e de xestión do proceso. Polo demais, ao redor de 37 000 xudeus emigraron de Alemaña en 1933.
A finais de abril, Hitler reuniuse cos representantes da igrexa católica en Alemaña e explicoulles que as súas accións contra os xudeus remedaban as realizadas polo catolicismo ao longo da historia e que con elas facíase un gran servizo ao cristianismo.
En setembro, Goebbels, a través da Cámara de Cultura do Reich, iniciou un proceso de depuración no ámbito artístico e cultural, negando a posibilidade da actividade profesional aos xudeus na prensa, o teatro, o cinema e a música. Cara a finais do mes, a través doutro decreto, excluíuse tamén aos xudeus da profesión de granxeiro.
Como consecuencia de todo o anterior, e co apoio do Acordo Haavara, o primeiro ano de Hitler no poder provocou a marcha duns 40 000 xudeus de Alemaña, case o 10 % dos que había; tras seis anos de goberno nazi, a finais de 1938 marcharon do país 200 000 xudeus.
Paralelamente, durante 1933 creáronse máis asociacións antisemitas e anticomunistas como a Asociación Xeral de Sociedades Alemás Anticomunistas e o Movemento de Crentes Cristiáns Alemáns.
En xullo, despois de que o Partido Nazi convertésese no único partido legal de Alemaña, desposuíuse da cidadanía aos xudeus do leste que vivían no país e aprobouse a lei para a Prevención de Descendencia con Enfermidades Hereditarias, que estipulaba a esterilización, por unha banda, para aquelas persoas que puidesen transmitir á súa descendencia algún tipo de defecto (en consecuencia, antes de 1937 200 000 persoas foron esterilizadas), e, por outro, a eutanasia para os «defectuosos» e as «bocas inútiles», aos que se representaba en ocasións como baixo o lema de «idiotas» ou de «vida sen esperanza». En xuño de 1935 modificaríase a lei para incluír a obrigatoriedade do aborto no caso de fetos «incapacitados» de ata seis meses.
O 17 de setembro creouse a organización nacional xudía Reichsvertretung der Deutschen Juden («Representación no Reich dos xudeus alemáns»), co obxecto de aglutinar aos xudeus alemáns e facer, na medida do posible, fronte común para defender os seus intereses.
En outubro, unha lei de Edición obrigou a todo xudeu vinculado ao xornalismo para dimitir, en virtude da necesidade dun xornalismo racialmente puro.
Aínda que a experiencia do boicot de principios de 1933, non moi seguido pola sociedade alemá, levou a que a lexislación incidise en minar aos pequenos comerciantes e profesionais xudeus, por provocar menos prexuízos á economía en xeral, en 1935 a cuarta parte das empresas xudías habíanse xa "arinizado". E a partir de xuño de 1938, cando a economía estaba recuperada, iniciouse o espolio e a expropiación das propiedades xudías, o cal implicou a emigración duns 120 000 xudeus.
O 1 de xaneiro de 1934 elimináronse oficialmente as festas xudías do calendario alemán.
O 24 de marzo, o mesmo mes en que se produciu un violentísimo  pogromo en Gunzenhausen, retirouse oficialmente a cidadanía aos membros da comunidade xudía.