cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Proporción (arquitectura)
Arquitectura grega
O termo grego ἀναλογία (analoxía) pode indicar a simetría entendida no seu sentido xeométrico, pero identificouse sobre todo co seu sentido da proporción e orde (oposta ao caos, ao confuso) na busca da semellanza que está por riba dos conceptos análogos, en particular na construción de templos. Para a harmonización do templo adoptaron o opistodomos, coa función de facer o edificio sagrado perfecto e harmónico (só en poucas ocasións se usaba como lugar cuberto para ofrendas). Ademais, a analoxía está directamente ligada á comensurabilidade (é dicir, co feito de que se poida medir un obxecto) dunha parte do templo con respecto ás súas outras partes e respecto ao templo en si. Por esta razón, nos templos gregos adopta o módulo, que representa o diámetro base das columnas, que se multiplica e dá como medida doutra parte do templo (por exemplo, a altura da columna na orde dórica tiña que estar entre seis e sete módulos ).
Arquitectura romana
Cicerón trasladou o concepto de analoxía grego ao de proporción. Vitruvio, no terceiro libro do seu tratado De Architectura, escribe que ningún templo pode ser proxectado sen estar baseado na simetría e na proporción, tal como analogamente está formado o corpo humano e os seus membros.
Relaciona o templo dórico cun home pola súa grandeza e compara as outras dúas ordes principais, a xónica e a corintia, respectivamente coa muller e a nena, en relación ás súas características.
Os escritos de Vitruvio tiveron unha importancia fundamental abarcando desde a enxeñaría e urbanismo aos postulados modulares sobre o corpo humano recuperados no Renacemento por Leonardo da Vinci. Vitruvio explica que a composición nace da simetría, esta da proporción e a proporción da razón (cociente, porción = división). Distingue entre raciocinatio, a parte intelectual da arquitectura, e fabrica, a parte práctica.
A arquitectura está composta por "ordinatio", "dispositio", "euritmia", "simetría", "decoración" e "distributio". A composición do corpo humano leva á composición de bases, capiteis, columnas en xeral. A compositio inclúe a proporción vinculada ao seu aspecto musical, no sentido pitagórico de harmonía cosmolóxica, tomando como unidade de referencia o módulo establecido ao determinar o ancho do templo (ordinatio). Vincula o concepto grego dos seis tons que naturalmente pode emitir o corpo humano, en grego «symphoniai», coas proporcións aplicadas ás ordes e ás proporcións construtivas. miniatura|Interior do Panteón, pintado no s. XVIII por Panini. Mesmo sendo póstumo a Vitruvio, o seu excelente estado de conservación acháganos directamente a importancia dos seus principios construtivos Resalta o concepto de euritmia (do grego 'eurythmia') como o aspecto rítmico fermoso e agradábel resultante da disposición das partes, da correspondencia entre altura e ancho e coa lonxitude, de xeito que o conxunto ten as proporcións. Isto non só será referido a templos; nas vivendas os espazos de cada habitación están suxeitos a razóns, o ancho dun cuarto está determinado pola razón da contigua e da principal. Así, o ancho do tablinum dependerá da dimensión do ancho da aurícula e pode ser 2/3, 1/2 ou 1/3, dependendo de se é máis pequeno ou maior o atrium. Porén, o concepto de euritmia é superior ao da mera proporcionalidade, e advirte que hai que atender con intelixencia á natureza do lugar, ao uso e ao aspecto externo do edificio, sendo necesario quitar ou engadir algo ás proporcións previamente establecidas, e mesmo facendo correccións ópticas para que a vista nada ache de menos.
Vitruvio influíu en obras de todo tipo, tanto en vida como postumamente, desde edificios como o Panteón de Agripa até a disposición de asentamentos en todo o Imperio Romano, incluídos castros galaicorromanos coma o de Viladonga, cuxas rúas seguen as disposicións vitruvianas.
Arquitectura medieval
miniatura| Proporcións ad triangulum e ad quadratum da fachada da [[igrexa de Sant'Alessandro (Lucca)]] A arquitectura medieval mantén moitos dos principios de Vitruvio, os arquitectos seguen a manter discusións sobre diversos aspectos da súa obra e a proxectar obras, en especial os templos, cos principios de simetría. A "Ordinatio" vitruviana significa tamaño axeitado, modulación e proporción. É a ordenación das partes con respecto a un módulo, que xorde como unha división da parte principal do templo, a fachada. Unha das inscricións do plano de San Gall, no século IX, alude a este concepto: "Ordine quas isto constituisse decet". Isidoro de Sevilla cita os principios de Vitruvio, dicindo que grazas ao arquitecto un edificio pode ter mérito pola súa elegancia, proporcións e simetría.
Moitas ordenacións urbanas medievais xiran arredor da catedral ou igrexa, que adoitaban ter simetría axial. Algúns edificios recuperan progresivamente os principios vitruvianos, parcialmente abandonados lapós a caída do imperio romano, e no románico e no gótico xorden novas maneiras de reproducir as arquitecturas modulares, en función das tipoloxías construtivas, e mesmo incorporan novos capiteis con distintas proporcionalidades ás columnas. miniatura| Estrutura basilical gótica Paulatinamente vanse recibindo influencias orientais, a través de Bizancio, da cultura xudía e da arquitectura árabe coa súa particular concepción da xeometría e os elementos modulares, en parte derivada do seu aniconismo na arte relixiosa.
Arquitectura renacentista
O Renacemento busca a súa inspiración nunha interpretación propia da arte clásica, en particular na súa vertente arquitectónica, que se consideraba modelo perfecto das Belas Artes. Ao mesmo tempo, a pintura gañou un prestixio inédito e a escultura recuperou os canons da AntigüIdade. Produciu innovacións en diferentes esferas: tanto nos medios de produción (técnicas de construción e materiais construtivos) como na linguaxe arquitectónica, que se plasmaron nunha adecuada e completa teorización. Neste tempo a obra de Vitruvio toma un novo auxe teórico e de aplicación práctica. Un dato importante na definición da espacialidade do Renacemento é a incorporación da perspectiva como instrumento do proxecto arquitectónico e a noción de deseño como forma de coñecemento.
A principal ruptura co espazo medieval prodúcese no momento en que os arquitectos do Renacemento pasan a deseñar nos seus edificios un desenvolvemento no que as regras do deseño son facilmente asimilables polos usuarios do mesmo. A partir dunha análise obxectiva do espazo, presidido por un certo sentido empírico, chegan a conclusións que imporán o propio ritmo do edificio e a súa contorna.
Arquitectura barroca
O termo Barroco, derivado do portugués barru, (perla de forma diferente ou irregular), utilizouse nun primeiro momento de forma despectiva para indicar a desproporción, a falta de regularidade e de orde do novo estilo. A característica principal da arquitectura barroca foi a utilización de composicións baseadas en puntos, curvas, elipses e espirais, así como figuras policéntricas complexas compostas de motivos que se intercalaban unhas coas outras.
No barroco hai un cambio radical na forma de entender a cidade. O espírito da "cidade-estado" pechada do Renacemento dá paso á concepción de capitais relacionadas cos proto-estados. Os elementos formais gañan forza fronte ao carácter humanístico da polis grega. A cidade barroca vese como a imaxe do seu gobernante, cuxa importancia en ocasións se mide polo seu tamaño e número de habitantes.
A planificación centralizada da cidade ideal do Renacemento oponse á visión da capital barroca, máis dinámica e aberta aos seus propios límites, e ao mesmo tempo un punto de referencia para todo o territorio. Durante o Renacemento, a cidade pechouse en si mesma, física e sensibelmente, xa que habitar limitábase case exclusivamente ao que acontecía dentro das murallas. A menor escala, os espazos públicos eran raros e os privados moi frecuentes. O proceso de urbanización barroca foi o motor da configuración da cidade no seu conxunto. Así, a cidade comeza a formar parte da paisaxe e faise con ela. O exterior está integrado no interior como un membro máis do espazo. O que antes era unha planta pechada agora "ábrese" para producir un vínculo entre o artificial e o natural, provocando puntos de encontro entre o mundo da cidade e o mundo natural do xardín e da paisaxe.
En boa parte de Europa deuse un barroco menos rupturista cos canons e as proporcións clásicas, o que se chamou clasicismo barroco.
Arquitectura moderna
miniatura|Xanelas da Escola de Chicago, as Chicago Windows Nas seguintes épocas o concepto de proporción mudou de varios xeitos nos estilos neoclásico e ecléctico, chegando ao movemento moderno. A escola de Chicago xorde logo dun grande incendio que obriga a reconstruír a cidade, e dá a oportunidade de facer diversas innovacións. Emprega estruturas resistentes ao lume, pechamentos non portantes, que permitían abrir grandes ocos nas fachadas, dotando os edificios de moita luminosidade interior coas Chicago Windows que constaban dun módulo central cadrado fixo e dous módulos laterais rectangulares. En tanto arquitectura funcional (Louis Sullivan foi o autor da famosa frase "A forma segue á función" ) primaba os elementos construtivos fronte á decoración, que progresivamente desaparece dos edificios. Malia a desornamentación, os edificios organizábanse en tres niveis ao xeito dos pazos renacentistas do século XV: As plantas baixas (un ou dous andares) recubríanse con muros de perpiaño basto, as plantas intermedias ordenábanse mediante grandes pilastras verticais e as máis elevadas contaban cunha gran cornixa voada sobre a fachada. Esta composición daba ao edificio un aspecto de columna clásica, seguindo paralelamente as súas tres partes: basamento, fuste e capitel.
Porén, a Exposición Colombiana Universal de Chicago, é proxectada de acordo aos canons clásicos, o que paradoxalmente fixo que se volvese a pór de moda o clasicismo. Tanto Sullivan como Frank Lloyd Wright consideran equivocado ese novo camiño.
Estilo arquitectónico
miniatura|300px|[[O soño do arquitecto, de Thomas Cole (1840) amosa unha visión de edificios nos estilos históricos da tradición occidental, incluídos o exipcio antigo, o clásico e o gótico.]] Un estilo arquitectónico é un conxunto de características que fan que un edificio ou outra estrutura sexa notable ou historicamente identificable. É unha subclase de estilo dentro das artes visuais en xeral, e a maioría dos estilos da arquitectura están estreitamente relacionados cun estilo artístico contemporáneo máis amplo. Un estilo pode incluír elementos como a forma, o método e os materiais de construción e o carácter rexional. A maioría da arquitectura pódese clasificar dentro dunha cronoloxía de estilos que cambia co paso do tempo, reflectindo modas, crenzas e relixións cambiantes, ou a aparición de novas ideas, tecnoloxías ou materiais que fan posibles novos estilos.
Os estilos xorden por tanto da historia dunha sociedade. Están documentados na materia de historia da arquitectura. En calquera momento poden estar de moda varios estilos, e cando un estilo cambia adoita facelo gradualmente, a medida que os arquitectos aprenden e se adaptan ás novas ideas. O novo estilo ás veces é só unha rebelión contra un estilo existente, como o posmodernismo ("despois do modernismo"), que no século XXI atopou a súa propia linguaxe e dividiuse nunha serie de estilos que adquiriron outros nomes.
Os estilos arquitectónicos adoitan estenderse a outros lugares, polo que o estilo na súa orixe segue desenvolvéndose de novas formas mentres outros países seguen co seu propio xiro. Por exemplo, as ideas renacentistas xurdiron en Italia ao redor de 1425 e estendéronse por toda Europa durante os seguintes 200 anos, co Renacemento francés, alemán, inglés e español que mostraban o mesmo estilo, mais con características únicas. Un estilo arquitectónico tamén pode estenderse a través do colonialismo, xa sexa por colonias estranxeiras que aprenden do seu país de orixe ou por colonos que se mudan a unha nova terra. Un exemplo son as misións españolas en California, levadas por sacerdotes españois a finais do século XVIII e construídas cun estilo único.
Despois de que un estilo arquitectónico pase de moda, poden producirse rexurdimentos e reinterpretacións. Por exemplo, o clasicismo foi revivido moitas veces e atopou nova vida como o neoclasicismo. Cada vez que se revive, é diferente. O estilo das misións españolas reviviu 100 anos despois como o Mission Revival Style, que axiña evolucionou cara ao Mission Revival Style.
A arquitectura vernácula está considerada por separado. Como a arquitectura vernácula se entende mellor como unha suxestión cultural, escrita en liñas xerais (así como unha teoría e un proceso máis que unha cousa en si mesma), tecnicamente pode abranguer todos os estilos arquitectónicos, ou ningún. En si mesma, a arquitectura vernácula non é un estilo.
Historia
A construción de esquemas dos estilos de época da arte histórica e da arquitectura foi unha das principais preocupacións dos estudosos do século XIX no campo da historia da arte, que inicialmente era maioritariamente de lingua alemá. Entre os importantes escritores sobre a ampla teoría do estilo, inclúense Carl Friedrich von Rumohr, Gottfried Semper e Alois Riegl no seu Stilfragen de 1893, con Heinrich Wölfflin e Paul Frankl continuando o debate ata o século XX. Paul Jacobsthal e Josef Strzygowski están entre os historiadores da arte que seguiron a Riegl ao propor grandes esquemas que trazan a transmisión de elementos de estilos a través de grandes intervalos no tempo e no espazo. Este tipo de historia da arte tamén se coñece como formalismo, ou estudo de formas na arte.
Semper, Wölfflin e Frankl, e máis tarde Ackerman, tiveron antecedentes na historia da arquitectura, e como moitos outros termos para os estilos de época, "románico" e "gótico" foron cuñados inicialmente para describiren estilos arquitectónicos, en que se produciron cambios importantes mais claros e doados de definir, sobre todo porque o estilo en arquitectura é máis fácil de replicar seguindo un conxunto de regras que o estilo nas artes figurativas como a pintura. Os termos orixinados para describir os períodos arquitectónicos foron a miúdo aplicados posteriormente a outras áreas das artes visuais, e de xeito máis amplo aínda á música, á literatura e á cultura xeral. Na arquitectura o cambio estilístico adoita seguir, e é posible grazas ao descubrimento de novas técnicas ou materiais, desde a bóveda de cruzaría gótica ata a construción moderna de metal e formigón armado. Unha importante área de debate tanto na historia da arte como na arqueoloxía foi ata que punto o cambio estilístico noutros campos como a pintura ou a cerámica é tamén unha resposta ás novas posibilidades técnicas, ou ten o seu propio ímpeto para desenvolverse (o kunstwollen de Riegl), ou cambian en resposta a factores sociais e económicos que afectan ao mecenado e ás condicións do artista, como o pensamento actual tende a pór énfase, utilizando versións menos ríxidas da historia da arte marxista.
Caída de Cabul (2021)
As forzas talibás tomaron control da capital de Cabul, capital de Afganistán, o 15 de agosto de 2021 durante a ofensiva militar contra o goberno afgán que empezara en maio de 2021. A toma tivo lugar horas despois de que o xefe do Estado, Ashraf Ghani, fuxira o país. Para entón, a maioría das capitais provinciais de Afganistán xa estaban baixo control talibán mentres que, paralelamente, as tropas dos Estados Unidos estaban de retirada (agardaban completala para o 31 de agosto de 2021).
A finais de xullo, estimacións dos servizos de intelixencia estadounidenses consideraban que Cabul podería caer un prazo duns meses ou semanas logo da retirada das forzas americanas de Afganistán, aínda que a situación deteriorouse rapidamente, como logo recoñeceu o Presidente Joe Biden.
Logo destes feitos, unha delegación talibá e oficiais afgáns comezaron negociacións. Os talibáns pediran que se lles traspasaran os poderes e o goberno declarou a súa disposición. Con todo, mentres que os primeiros confían en asumir directamente o poder, os segundos prefiren un goberno de transición. Durante agosto de 2021 algunhas forzas de OTAN permanecen no aeroporto de Cabul, proporcionando seguridade para a evacuación do persoal dos países e cidadáns afgáns que buscan refuxio. Calcúlase que máis de 100 000 persoas foron evacuadas por voos militares ou comerciais dos Estados Unidos e os seus aliados.
Antecedentes
esquerda|miniatura|Militantes [[Talibán|talibáns durante a ofensiva de 2021]] En abril de 2021, o Departamento de Estado dos Estados Unidos instou os civís americanos en Afganistán a "marchar canto antes nos voos comerciais dispoñíbles".
A partir do 1 de maio os talibáns comezaron unha ofensiva xeneralizada paralela á retirada das tropas estadounidenses fixada para o 31 de agosto de 2021. En xullo de 2021, a intelixencia dos Estados Unidos consideraba que o goberno de Afganistán podería colapsar entre seis a 12 meses logo da saída de tropas americanas.
As céleres derrotas militares fixeron que o Exército Nacional afgán se esfarelase contando só con dúas unidades operativas a mediados de agosto: o corpo 201º e a División 111ª, ambas as dúas acantonadas en Cabul. A capital foi cercada polos talibáns logo de que estes tomaran Mihtarlam, Sharana, Gardez, Asadabad, entre outras cidades, así como os distritos do leste. Ante esta situación, os servizos de intelixencia dos Estados Unidos foron reaxustando as súas previsións: a principios de agosto valoraban que a cidade caería nuns meses, só cinco días antes da caída proxectaban a entrada dos talibáns en "30 a 90 días", e só uns días antes de que se consumase, afirmaban que sería cuestión dunha semana.
O colapso do goberno afgán
En 15 de agosto de 2021, os talibáns deron orde ás súas forzas para deter o seu avance ás portas de Cabul, declarando que non se apoderarían dela pola forza, aínda que si se introduciron nos arrabaldes. A veciñanza informou de que os soldados talibáns avanzaban ás áreas urbanas malia ás declaracións dos seus dirixentes. Despois dalgúns choques, os insurxentes capturaron o cárcere de Pul-e-Charkhi e liberando todos os reclusos, mesmo integrantes de Al Qaida e o ISIL. Os talibáns izaron a súa bandeira en varios puntos da cidade e meteron presión á policía para que lles entregaran as armas. A base aérea de Bagram e o centro de detención de Parwan, que retiña 5 000 prisioneiros, tamén foron capturados. Para entón, nalgúns países veciños de Afganistán aterraron varias naves con persoal militar que fuxía da situación. Polo menos 22 avións e 24 helicópteros da forza aérea trasladaron a 585 militares que fuxiron a Uzbekistán. Unha nave afgá, un caza A-29 Súper Tucano, chocou logo de cruzar a fronteira uzbeka, a causa non está clara pois as autoridades deron informes contraditorios. Ademais, dous avións afgáns aterraron na cidade de Bokhtar, Taxiquistán, cun cento de soldados.
As informacións gobernamentais foron confusas: aínda que Ministerio de Interior indicaba que o presidente Ashraf Ghani estaba disposto a negociar a súa saída do goberno, posteriormente medios de comunicación comunicaron que fuxira cara Taxiquistán. Os talibáns fixeron un chamamento aos civís para que ficasen nos seus domicilios e polo serán do día 15 de agosto de 2021 chegaron o palacio presidencial para iniciar a transferencia de poderes. A televisión Al Jazeera emitiu en primicia as imaxes da entrada dos talibáns nas dependencias e entrevistou aos milicianos. A pesar de que as negociacións eran tensas, o goberno declarou a súa disposición a pacificamente renderse Cabul aos rebeldes, e instaron civís para ficar tranquilos. A cadea árabe Al Arabiya indicou que un goberno de transición sería formado baixo o liderado do anterior ministro Ali Jalali, mais isto era máis tarde negado polos talibáns.
Ashraf Ghani, acollido por Emiratos Árabes Unidos por "razóns humanitarias" xustificou a súa fuxida alegando evitar un baño de sangue e apoiou as negociacións do seu predecesor, Hamid Karzai, cos talibáns.
Evacuacións dende Aeroporto do Cabul
Entre o 14 e o 25 de agosto e agosto 25, os EE.UU. evacuaron a unhas 82 300 persoas desde Hamid Karzai Aeroporto Internacional.
15 e 16 de agosto
miniatura|O persoal da embaixada dos Estados Unidos chega en Al Udeid Base de Ar en [[Qatar desde Afganistán o 15 de agosto de 2021]] miniatura|15 de agosto: un C-17 evacuando 823 pasaxeiros fóra de Cabul. Cando os talibáns cercaron e empezaron a entrar en Cabul, helicópteros de transporte medio do Exército dos Estados Unidos (CH-47 Chinook e UH-60 Negro Hawk) ou do Departamento de Estado (CH-46 Sea King) foron vistos aterrarando na embaixada americana para levar a cabo evacuacións. Ademais, da embaixada partiu un convoi de vehículos deportivos utilitarios escoltado por un helicóptero de combate. Parte dos diplomáticos, 5 000 soldados dos Estados Unidos e algunhas tropas de OTAN ficaron na cidade. O goberno dos EE.UU. máis tarde autorizou o envío de 1 000 tropas adicionais desde a división 82.º Airborne ao aeroporto, isto aumentou a presenza de efectivos a 6 000 para facilitar as evacuacións.
O pánico medrou entre a poboación civil tan pronto como os talibáns se apoderaron da capital, polo que moitos se trasladaron o Aeroporto internacional Hamid Karzai de Cabul, que logo da fin do goberno afgán, quedou baixou control da OTAN. A situación desbordouse: miles de civís afgáns estaban no aeroporto procurando embarcar nos voos, algúns entraran gabeando polos muros e centos ocuparon a pista. Nun intento por controlar ás masas helicópteros militares estadounidenses voaron a baixa altura, lanzaron granadas e, de cando en cando, disparon armas o aire para dispersar ás persoas que procuraban entrar pola forza nas aeronaves. Un vídeo, amplamente difundido pola prensa internacional, mostrou a centos de persoas que corrían pola pista do aeroporto tras un avión militar C-17A dos Estados Unidos, algunhas agarráronse á fuselaxe da nave, baixo as ás. Polo menos dúas persoas foron filmadas caendo ao baleiro logo da engalaxe do avión. Outro corpo foi atopado máis tarde no tren de aterraxe do C-17. Unha destas vítimas foi identificado como Zaki Anwari, xuvenil da selección de fútbol de Afganistán. Doutra parte, outros tres corpos, incluíndo que dunha muller, eran tamén localizados preto da terminal de pasaxeiros, mais a súa causa de morte era confusa, aínda que algúns indicaron que eran vítimas dunha stampede. Finalmente, confirmouse o falecemento de sete persoas durante a evacuación de aeroporto, contando con dous homes armados que se achegaran aos marines dos Estados Unidos, segundo informou o Pentágono. Os Marines non foron feridos, e os homes non foron identificados. miniatura|Soldados da 10.ª División de Montaña dos Estados Unidos gardan a pista do Aeroporto de Cabul. As multitudes poden ser vistas no fondo. Cara ás 8:30 p.m., a hora local, houbo informes que indicaban que a embaixada dos Estados Unidos estaba ardendo. A embaixada insistiu aos seus concidadáns que permaneceran agochados. O secretario de Estado, Antony Blinken, anunciou que a embaixada sería trasladada ao aeroporto e que o exército dos Estados Unidos asumía a seguranza do aeroporto e o control do tráfico aéreo. Paralelamente, varios estados anunciaban plans para evacuar as súas delegacións, incluíndo España, Alemaña, o Reino Unido, os Países Baixos e Dinamarca. O goberno federal alemán anunciou o envío de avións A400M Atlas cun continxente de paracaídistas para evacuacións, engadíndo que non buscaría a aprobación parlamentaria requirida para a operación até logo de completar a misión debido á urxencia da situación. O persoal diplomático de italiano canda a 30 empregados afgáns foron trasladados ao aeroporto baixo a protección dos Carabineiros. India, aliada do goberno afgán saínte, preparou avións de transporte C-17 para a evacuación dos diplomáticos aínda que contaban con que a toma de Cabul non resultase tan rápida. Soldados talibáns, armados, cercaron o edificio da embaixada india e os diplomáticos, logo de negociar unha saída con eles, lograron que estes os escoltaran ata o aeroporto.
Os países occidentais coordinaron as operacións de evacuación empregando aeroportos de países próximos a Cabul como escala intermedia entre Afganistán e os seus destinos. Nesta tarefa destacaron os aeroportos de Doha, Dubai e Tashkent. As condicións dos refuxiados nos seguintes días nalgunhas destas instalacións foron motivo de preocupación, Qatar anunciou que os vacinaría contra a covid-19. Pola súa banda, Albania aceptou unha petición estadounidense para servir como lugar de tránsito para os evacuados. Nos días seguintes o goberno dos Estados Unidos habilitou oito das súas bases en Europa para acoller a refuxiados afgáns como escalas temporais de acordo cos estados nas que se localizaban as bases (Alemaña, España, Italia e Kosovo).
Nesa altura, os voos comerciais comezaron a ser desviados: un da compañía Emirates con destino Cabul foi desviado e regresou a Dubai, e a compañía Flydubai anunciou que suspendería as súas operacións en Cabul o 16 de agosto. Ese día a decisión foi adoptada tamén pola maioría das liñas aéreas, que, ademais, deron orde de evitar sobrevoar o espazo aéreo afgán. Ese día, a maioría das liñas aéreas tamén anunciaban suspensión de voos a Cabul. O Afganistán Autoridade de Aviación Civil entregou o espazo aéreo os militares ao tempo que alertaba de que "calquera tránsito polo espazo aéreo de Cabul será descontrolado".
O Pentágono confirmou que o 16 de agosto, o xefe do mando central das forzas dos Estados Unidos, Kenneth F. Mckenzie Jr., se reunira co con dirixentes talibáns en Qatar para pactar un trato sobre as evacuación. Segundo as fontes, os talibáns amosaron o seu acordo para deixar operar os voos de evacuación dos Estados Unidos dende o Aeroporto de Cabul. Logo dos problemas na xestión do aeroporto e desaloxadas as persoas que ocupaban a pista, o 17 de agosto foron reanudados os voos de evacuación. Estados Unidos confirmou que a terminal estaba aberta a todos os avións militares, así como a súa confianza de que a operación gañase rapidez comprometéndose a continuar con ela ata o 31 de agosto.
Varias imaxes destes días tiveron un forte impacto na opinión pública mundial. Ademais, das multitudes na pista do aeroporto e as subidas ás fuselaxes das naves en marcha (que se repetiron o 17 de agosto), unha fotografía de máis de 800 refuxiados nunha nave C-17 dos Estados Unidos engalando desde Cabul foi amplamente compartida en medios de comunicación sociais. O xornal francés Le Monde sinalou que a foto era "un símbolo da fuxida do talibán". Nos Estados Unidos tamén foi simbólica a fotografía dun soldado recollendo a bandeira durante a evacuación.
17–22 agosto
O 19 agosto, o Secretario de Defensa do UK Ben Wallace expuxo que nos voos de evacuación non poderían embarcar menores sen acompañante logo de que se fixesen públicos vídeos de familias desesperadas tentando convencer a soldados da OTAN para que puxesen aos seus fillos baixo a súa seguridade. The Guardian informou que o goberno británico non acollería como refuxiados a 125 gardas afgáns da seguridade da embaixada británica en Cabul porque foran subcontratados a unha empresa de seguranza privada, GardaWorld. Logo esta decisión foi rectificada Ese serán, o goberno finés anunciou que enviaría tropas ao aeroporto para asistir nas evacuacións, onde aínda permanecían uns 60 cidadáns fineses.
O 19 de agosto aterrou en Torrejón de Ardoz o primeiro voo mandado por España. Un total de 53 persoas foron evacuadas nesa viaxe. No operativo español, habilitouse a base de Torrejón de Ardoz como punto de recepción dos repatriados e afgáns asilados. miniatura|Marines dos EE.UU. nun posto de control de control da evacuaciónNestes días, a prensa informou de pasos dados polos talibáns que atacaban os dereitos humanos. Así, o xornal francés Libération fixo público un informe clasificado de Nacións Unidas que documenta a existencia de listas entre os talibáns para arrestar individuos que traballaran co goberno afgán e a OTAN e ás súas familias.
Tamén, o 21 agosto, The Indian Express publicou a nova de que os talibáns bloqueaban a saída de 72 afgán sikhs e hindús que debían ser evacuados por un avión da Forza Aérea da India.
23–25 agosto
En 23 agosto, o director de CIA, William J. Burn, mantivo unha reunión secreta en Cabul co dirixente talibán Abdul Ghani Baradar, quen regresou a Afganistán desde exilio en Qatar, para falar sobre a data data límite para a retirada militar dos EE.UU, o 31 de agosto
En 24 agosto, o viceministro de Exteriores de Ucraína, Yevgheniy Yenin, afirmou que un voo de evacuación era secuestrado e que voaba cara Irán. Con todo, esta información foi negaba tanto polo goberno iraniano como ucraíno despois. Portugal ordenou o despregue dun pequeno continxente de catro militares para axudar nas evacuacións e trasladar aos afgáns que colaboraran coas forzas armadas portuguesas.
26 de agosto: atentado suicida
O 26 agosto unha explosión que deixou un alto número de falecidos, civís e soldaros estadounidenses, tivo lugar fóra de Aeroporto de Cabul. Nas horas previas, os servizos de intelixencia alertaran do perigo e un informe sinalaba que, en cuestións de horas, era probable un "moi letal ataque terrorista". Un grupo asociado ao Estado Islámico (ISKP) asumiu o ataque.
Os derradeiros días: do 27 a 31 de agosto.
Logo do atentado, Estados Unidos anunciou represalias. O día 28 de agosto de 2021 informouse de que os Estados Unidos atacara cun dron instalacións do Estado Islámico de Khorasán acabando co responsable da planificación do atentado. Ademais, o Pentágono confirmou que recibiran novas ameazas terroristas. O 29 de agosto de 2021, o exército estadounidense volveu lanzar un ataque cun dron, desta volta para matar a varios suicidas que se desprazaban nun coche coa intención de atentar no aeroporto. No ataque tamén mataron a unha familia de 10 civís nun coche adxacente, incluíndo 7 nenos e un empregado dunha organización dos Estados Unidos. O día 30 foron interceptados varios foguetes na contorna do aeroporto lanzados polo Estado Islámico da provincia de Khorasán polas defensas dos Estados Unidos.
Tras o atentado, os países occidentais apuraron as súas evacuacións para rematalas canto antes. O propio día do antentado, Alemaña rematara as operacións, igual que Australia. Bélxica e Nova Zelandia anunciaron que non as retomarían por mor da seguridade tras o atentado. O venres 27 foron Francia, España, Turquía, Italia e Portugal os que deron por finalizadas as súas misións. O sábado 28 saíron as derradeiras aeronaves británicas, dándose por rematado o operativo cando estas chegaron a Reino Unido ao día seguinte.
O día 29, Francia e Gran Bretaña propuxeran que as Nacións Unidas asumiran o control dunha "zona segura" en Cabul para poder proseguir coa evacución. Esta idea íase propoñer na reunión do Consello de Seguridade da ONU do día 30. Con todo, o Consello de Seguridade adoptou unha resolución na que non se integraba este punto, aínda que si que solicitaba aos talibáns que asegurasen a saída dos afgáns a partir do día 31. O texto foi aprobado malia a abstención de Rusia e a China.
O día 30, derradeiro antes da fin do prazo, marchou de Cabul o derradeiro avión na evacuación organizada polo Xapón. Tamén ese día, os propios Estados Unidos poñían fin a unha presenza militar de case 20 anos, engalando a súa derradeira nave ás 23.59. Os talibáns tomaron o control do Aeroporto de Cabul o día 31 proclamando que Afganistán era "libre". O voceiro talibán Zabiullah Mujahid afirmou que, de ser necesario, solicitarían axuda a Qatar ou Turquía, aínda que hai moitas dúbidas sobre de que xeito será xestionado o aeroporto. Finalmente, o aeroporto retomou os voos o día 4 de setembro.
O xeneral Mark Milley, xefe do Estado Maior das forzas armadas Estados Unidos, cualificou como "un éxito lóxistico pero un fallo estratéxico" a retirada das tropas de Afganistán ante o comité de defensa do Senado o 28 de setembro de 2021.
Os Ferreiros, Prado, Ponteareas
Os Ferreiros é un lugar da parroquia de Prado, do concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 38 habitantes (21 homes e 17 mulleres).
Limonium humile
Limonium humile é unha especie de planta con flores da familia Plumbaginaceae. Foi descrita por primeira vez por Philip Miller no ano 1768.
Taxonomía
humile: epíteto latino que quere dicir "de pequeno tamaño".
O Outeiro, Prado, Ponteareas
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Palliri
miniatura|326x326px|Monumento á muller palliri na [[Mina Siglo XX, Potosí]] Chámanse Palliri as persoas que se dedican a amorear, escoller e pulverizar rocas residuais da industria mineira co fin de atopar mineral. Trátase dun traballo principalmente realizado por mulleres.
Etimoloxía
O termo palliri, utilizado en Bolivia, deriva do vocábulo pallar, utilizado nas linguas aimará e quechua, que significa "amorear". A terminación -iri designa a persoa que executa unha actividade. O oficio é exercido nas rexións de ampla tradición mineira de prata e estaño, como Potosí e Oruro, desde o período colonial.
Características
As palliris estabelécense nas entradas das minas. Seleccionan as rochas sen grandes cantidades de mineral e buscan cantidades menores de minerais, para o que as golpean e creban. O oficio é exercido principalmente por mulleres indíxenas ou cholas (mestizas). Sentadas no exterior, realizan a selección á intemperie coas mans ou cunha maza.
Riscos
O de palliri trátase dun oficio altamente precario. Realízase de maneira artesanal e na maioría dos casos sen equipos de seguridade. Quen o exercen expóñense, xa que logo, á contaminación atmosférica por partículas en suspensión e mais á contaminación do solo por exposición a materiais perigosos.
Evolución do oficio
Ao esgotárense algunhas minas, o oficio de palliri transformouse. Moitas destas mulleres pasaron a realizar traballos no interior da mina e afiliáronse a FENCOMIN (Federación Nacional De Cooperativas Mineras De Bolivia).
Co esgotamento das minas e a precariedade das condicións laborais nas cidades de tradición mineira, xurdiron outros oficios precarizados. Un deles é o de garda bocaminas, igualmente realizado por mulleres en condicións de alto risco e sen cobertura de beneficios laborais. esquerda|miniatura|Monumento ao mineiro na cidade de Oruro. Á dereita, sentada, figura unha palliri
Figura icónica
Nas cidades de tradición mineira, a figura da palliri é asociada aos valores arquetípicos de nai. Porén, é designada tamén como símbolo rexional e símbolo da loita sindical.
A súa figura é tamén parte da cultura popular. Está representada en filmes, cancións, poemas ou bailes.
Entre as palliris máis destacadas atópanse María Barzola e Domitila Barrios.
O Souto de Abaixo, Prado, Ponteareas
O Souto de Abaixo é un lugar da parroquia de Prado, do concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado.
Agrostis juressii
Agrostis juressii é unha especie de planta que foi descrita por primeira vez por Heinrich Friedrich Link no ano 1799.
Taxonomía
Agrostis juresii foi descrita por Heinrich Friedrich Link e publicado en Journal für die Botanik 2: 312. 1799. Número de cromosomas de Agrostis juressi (Fam. Gramineae) e taxons infraespecíficos: 2n=14 Véxase: Agrostis
Marie Maynard Daly
Marie Maynard Daly Clark, nada en 1921 en Nova  York e finada en 2003, comezou os seus estudos de química e doutorouse na mesma disciplina, cun estudo de como as substancias químicas producidas no organismo contribúen á dixestión dos alimentos. Foi a primeira muller afroamercana en obter un doutoramento en química nos EE. UU. Traballou durante anos como profesora universitaria.
Daly realizou experimentos que estudaron os efectos do colesterol na mecánica corporal, os efectos dos azucres e outros nutrientes nas arterias e no sistema circulatorio. O seu traballo permitiu comprender os ataques cardíacos.
Marie Maynard é unha das cinco mulleres científicas (Florence Sabin, Gertrude Perlmann, Louise Pearce e Rebecca Lancefield )que aparecen retratadas nun cadro da Universidade de Rockefeller en 2022, a primeira vez que mulleres científicas son retratadas nesta institución en 121 anos de historia.
Luís Menor
Luis Menor Pérez, nado no Pereiro de Aguiar en 1964, é un avogado, funcionario e político galego do PPdeG.
Traxectoria
Diplomado en Educación pola Universidade de Santiago de Compostela, licenciouse despois en Dereito na UNED. Posteriormente realizou cursos de especialización en criminoloxía. Laboralmente, iniciouse traballando como axente xudicial na década dos 80, onde foi medrando primeiro a oficial de xustiza e posteriormente a secretario de xulgado, posto que acadou en 2009. Nese mesmo ano comezou a traballar en cargos de libre designación da Administración, nomeado polo Partido Popular de Galicia: primeiro foi escollido xefe territorial da consellería de Presidencia na provincia de Ourense, ao ano seguinte accedeu ao posto de secretario territorial da delegación provincial da Xunta de Galicia, e en 2014 á dirección xeral de Emerxencias e Interior, na consellería de Presidencia.
A finais de 2018 fíxose público que encabezaría a lista do Partido Popular nas eleccións municipais de 2019 no seu concello natal, O Pereiro de Aguiar. Resultou elixido alcalde con maioría absoluta, ao igual ca nas municipais de 2023.
Deputado provincial, o pleno da Deputación de Ourense elíxiuno presidente na sesión plenaria do 17 de xullo do 2023.
Rally de Terra Vila de Verín de 1990
O Rally de Terra Vila de Verín de 1990 foi a primeira edición de dito rally e a quinta proba da tempada 1990 do Campionato de Galicia de Rallys de Terra. Celebrouse o 30 de setembro de 1990 e o vencedor foi José Manuel Torres a bordo dun Volkswagen Golf GTI.
O portugués João Enes, que conducía un Renault 11 Turbo, marcou o mesmo tempo final que Torres, séndolle concedida a vitoria ao piloto ourensán por ser o que marcou o mellor tempo no primeiro treito.
Bokashi
Bokashi (en xaponés: Materia orgánica fermentada) é un fertilizante orgánico sólido, produto dun proceso de fermentación (proceso aeróbico) que acelera a degradación da materia orgánica (animal e vexetal) e tamén eleva a temperatura, permitindo a eliminación de patóxenos (pasteurización). Este proceso é máis acelerado que a compostaxe e permite obter un fertilizante entre 12 e 21 días.
Nos seus inicios, os xaponeses preparaban este fertilizante empregando os seus propios excrementos coa finalidade de aplicalos aos seus arrozais. A técnica baséase fundamentalmente na activación dos fermentos agregados e os microorganismos que se atopan nos materiais empregados na preparación do fertilizante. A aplicación deste fertilizante aumenta a biodiversidade microbiolóxica dos chans.
Galiñaza ou esterco
É a fonte principal de nitróxeno e doutros nutrientes como fósforo, potasio, calcio, magnesio, ferro, manganeso, cobre, zinc e boro. Achega o inóculo microbiolóxico e outros materiais orgánicos que axudan a mellorar as características biolóxicas do chan.
Cascarilla de arroz
Mellora as características físicas do chan, facilita a aireación, retén humidade e filtra os nutrientes. Achega silicio, favorecendo a resistencia das plantas a pragas e enfermidades. Semi-calcinada ou carbonizada achega silicio, potasio, fósforo e trazas doutros minerais. Pode ser substituída por cascarilla ou polpa de café ou bagazo de cana ou palla, sempre que estean ben secos.
Carbón vexetal
Mellora a estrutura do chan (característica física), o que favorece a distribución das raíces, a aireación e a absorción de calor e humidade. É importante a uniformidade do tamaño das partículas do carbón vexetal, xa que só así se garante a produción dun bokashi de boa calidade.
Melaza
A melaza favorece a multiplicación dos microorganismos encargados da fermentación. É a principal fonte de enerxía para estes. Tamén achega nutrientes como potasio e micronutrientes como manganeso, zinc e boro.
Fermento e manto forestal
Constitúe a principal fonte de inóculo microbiolóxico. Unha vez obtido o bokashi, recoméndase gardar un pouco deste para futuras elaboracións e así evitar a extracción de manto forestal.
Terra común
Ten a función de darlle homoxeneidade ao bokashi e aumentar o volume do medio para desenvolver a actividade microbiolóxica. Dependendo da súa orixe pode achegar diversos tipos de arxila, microorganismos e minerais. É conveniente peneirala para eliminar pedras e dar uniformidade de tamaño ás partículas.
Cal agrícola
Controla a acidez durante o proceso de fermentación ademais de achegar calcio. Atopáronse casos exitosos onde se substitúe o cal con cinza de madeiras non resinosas.
Auga
Fonte de humidade, aínda que se debe controlar e evitar o seu exceso.
Diferenza entre bokashi e compost
A principal diferenza está en que o compost necesita 90 días aproximadamente para estar en óptimas condicións de uso, mentres que o bokashi é resultado do proceso de fermentación e tarda 14 días ou máis. As temperaturas alcanzadas durante o proceso (70 °C) permiten a eliminación de patóxenos. Por outra banda, o bokashi busca activar e aumentar os microorganismos benéficos no chan, nutre os cultivos e ao mesmo tempo suple de alimentos os microorganismos (materia orgánica parcialmente descomposta). A eliminación de patóxenos realízase debido a actividade dos microorganismos benéficos e ao proceso de fermentación alcohólica con temperaturas de entre 40 - 55 °C.
Cristina González García
Cristina González García, nada en Vilagarcía de Arousa o 19 de febreiro de 1984, é unha atleta galega de ultrafondo.
Traxectoria
Entre 2008 e 2016 foi a principal atleta de ultrafondo en España, participou en 2009 no seu primeiro mundial de ultrafondo , foi campioa de España de 100 km en 2009, 2010, 2011 e 2014, superou cinco mellores marcas españolas, entre elas as das 24 horas (226,518 km) e os 6 días (701,093 km), en 2012 foi unha das dez mellores do mundo en 24 horas, gañou dúas veces os 6 días de Antibes (2011 e 2012) e foi a primeira española en participar nun mundial de 100 km en 2014. En 2017 unha enfermidade e unha serie de lesións imperdíronlle volver á alta competición ata finais de 2018.
Bolhrad
Bolhrad (en Болград ; en romanés, Bolgrad ) é unha cidade do sur de Ucraína, a capital do raión de Bolhrad, na provincia de Odesa. A poboación é de 15.499 persoas (estimación de 2015).
Lombo Gordo, Covas, Viveiro
Lombo Gordo é un lugar da parroquia de Covas, no concello de Viveiro, na comarca da Mariña Occidental.
Bolhrad
Historia
esquerda|miniatura| Catedral A cidade de Bolhrad foi fundada en 1821 por colonos búlgaros en Besarabia, baixo a dirección do xeneral Ivan Inzov, quen é reverenciado polos veciños de Bolhrad como o "fundador da cidade".
Bolhrad formou parte de Moldavia (1856-1859), Romanía (1859-1878; 1918-1940; 1941-1944), máis tarde incorporada á Unión Soviética e, desde a disolución da URSS, parte de Ucraína.
Economía
Desde 1920, Bolhrad ten unha fábrica de carbón.
A Pardantela, Prado, Ponteareas
A Pardantela é un lugar da parroquia de Prado, do concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 16 habitantes (6 homes e 10 mulleres).
Bolhrad
Educación
O instituto Georgi Sava Rakovski, fundado en 1858, é o instituto máis antigo do rexurdimento nacional Búlgaro.
Demografía
A poboación de Bolhrad é de arredor de 15000 habitantes (2015). É a cidade natal de Petró Poroshenko, ex-presidente de Ucraína.
Linguas
No censo de 2001, as linguas máis faladas eran:
esquerda|miniatura| A igrexa de San Mitrofan
O Souto de Arriba, Prado, Ponteareas
O Souto de Arriba é un lugar da parroquia de Prado, do concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado.
Virginia Mayo
Virginia Clara Jones, nada en St. Louis (Missouri) o 30 de novembro de 1920 e finada nos Ánxeles o 17 de xaneiro de 2005, foi unha actriz e bailarina estadounidense.
Traxectoria
Virginia Mayo naceu en Missouri. Fillo de Luke, xornalista, e a súa esposa, Martha Henrietta (de solteira Rautenstrauch) Jones. A súa familia tiña raíces nos primeiros anos da cidade de St. Louis, incluído o seu antepasado o capitán James Piggott, que fundou East St. Louis, Illinois, en 1797.. De pequena, Mayo xa demostrou interese polo mundo do espectáculo. A súa tía rexentaba unha escola de danza e Mayo comezou a tomar clases aos seis anos. Unha vez que rematou a escola en 1937 converteuse en intérprete da Ópera de St. Louis.
Nunha actuación que realizou en Broadway viuna un axente da Metro Goldwyn Mayer e Samuel Goldwyn asinou un contrato con ela. Non obstante, cando un dos directores do estudio realizou probas de filmación, manifestou que Mayo non era unha actriz axeitada para o cinema. Goldwyn si creu nela, sobre todo nos seus dotes de interpretación, e deulle un pequeno papel en Jack London (1943, Alfred Santell). O mesmo ano participou noutro filme, e os produtores déronse de conta do seu atractivo físico, que xustificaba papeis máis importantes. Así, en 1944 xa tivo un papel protagonista, en The Princess and the Pirate (David Butler), comedia musical en que compartía cartel con Bob Hope.
Nos anos seguintes, Mayo interveu en filmes con compañeiros de elenco como Danny Kaye, Dana Andrews, James Cagney, Burt Lancaster ou Gregory Peck, e a súa popularidade foi crecendo con cada filme en que interveu (Os mellores anos da nosa vida, The Secret Life of Walter Mitty, White Heat, O falcón e a frecha).
Trabalou intensamente ata finais da década de 1950, época a partir da que fixo menos filmes, oito en vinte anos. Afeita a aparecer atractiva na pantalla, Mayo quixo escoller ben os papeis en que interviña cando acadou unha determinada idade.
Faleceu aos 84 anos tras unha longa pneumonía que acabou nun paro cardíaco, nunha residencia dos Ánxeles. Está enterrada xunto co seu marido en Pierce Brothers Valley Oaks Park en Westlake Village, California.
Vida persoal
Mayo casou co actor Michael O'Shea en 1947, e permaneceron casados ata a morte del en 1973. A parella tivo unha filla, Mary Catherine O'Shea (nada en 1953).
Montecalvo, Covas, Viveiro
Montecalvo é un lugar da parroquia de Covas, no concello de Viveiro, na comarca da Mariña Occidental.
Virginia Mayo
Vida persoal
Nos últimos anos desenvolveu unha paixón pola pintura e tamén ocupou o seu tempo cos seus tres netos. Converteuse ao catolicismo inspirada polo arcebispo Fulton J. Sheen. Era republicana e apoiou a Richard Nixon en 1968 e 1972, e o seu amigo Ronald Reagan en 1980.