cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Relatividade xeral
Matemática da Relatividade xeral
Para estender as leis da física no contexto de sistemas de coordenadas xerais, débese dominar un extenso arsenal de ferramentas matemáticas. Mesmo na mecánica clásica, por exemplo, foron desenvolvidas unha cantidade enorme de ferramentas para traballar os sistemas físicos en diversos sistemas de coordenadas: sistemas de coordenadas cartesianos, esféricas, cilíndricas etc. A pesar dos nomes, ningún destes sistemas de coordenadas utilizados na Física Matemática é xeral abondo para causar alteración na xeometría. Son formas de aproveitar as simetrías do problema e axudan, polo tanto, a simplificar a solución. Na Relatividade xeral precísase estender este coñecemento ás transformacións de coordenadas que alteren a xeometría do espazo-tempo. Para isto son necesarias unha síntese e unha xeneralización deste coñecemento matemático nun novo cálculo, o cálculo tensorial. Por sorte, esta síntese estaba sendo creada polo matemático Tullio Levi-Civita, baseándose nos traballos anteriores de Richard Hamilton e Gregorio Ricci-Curbastro, na mesma época en que Einstein iniciou o seu traballo na Relatividade xeral. De feito, Einstein aprendeu os conceptos directamente de Levi-Civitta.
Con esta nova ferramenta, pódese xeneralizar o concepto de cálculo de intervalos do espazo-tempo, introducindo o tensor métrico para o espazo-tempo:
A notación con índices, chamada notación clásica do cálculo tensorial, posúe a convención de que índices repetidos, un superior e outro inferior, representan unha suma no conxunto de índices. Neste caso os índices varían de 0 ata 3 para representar o tempo (índice 0), e as coordenadas espaciais. Esta é a mesma expresión que se obtivo anteriormente se se escribe o tensor de forma matricial como:
O punto importante a entender aquí é que, no espazo-tempo curvo, o tensor métrico non posúe máis elementos constantes como na fórmula de máis enriba. Pasan a ser funcións das coordenadas espazo-temporais que conteñen informacións sobre a xeometría local. Mesmo así, a expresión para o cálculo de intervalos aínda continúa sendo escrita da mesma forma. E isto reflicte a idea básica do cálculo tensorial: permitir escribir calquera ecuación independentemente do sistema de coordenadas utilizado.
O Tensor métrico é a peza fundamental da teoría da Relatividade xeral e é un tensor simétrico, isto é. Isto significa que en troques de haber 16 compoñentes g_{ix}, téñense apenas 10 compoñentes independentes.
onde G_{ix} é o tensor de Einstein, R_{ix} son as compoñentes do Tensor de curvatura de Ricci, R é a Curvatura escalar, g_{ix} son as compoñentes do tensor métrico, \Lambda é a Constante cosmolóxica, T_{ix} son as compoñentes do Tensor de tensión-enerxía que describe a materia e enerxía nun punto dado do espazo-tempo e G é a Constante da gravitación universal, a mesma da lei da gravitación de Newton. O Tensor de Ricci e maila Curvatura Escalar son derivados do tensor métrico, como ficou dito enriba.
Solucións da ecuación de Einstein
A primeira solución exacta da ecuación de Einstein foi proposta por Karl Schwarzschild na chamada métrica de Schwarzschild, e é a solución para o caso dunha masa esférica estacionaria, isto é, sen rotación da masa. Esta foi tamén a primeira solución na que se obtiveron buratos negros como parte do resultado.
As solucións da ecuación de Einstein son obtidas a partir dunha determinada métrica. Propor unha métrica correcta é unha parte importante e difícil do problema. Estas son algunhas das solucións coñecidas da ecuación de Einstein:
As solucións 1, 2, 3 e 4 inclúen buratos negros como parte do resultado.
Situación actual
A relatividade xeral ten emerxido como un modelo altamente fiábel de gravitación e cosmoloxía, que até agora subsistíu a cada proba inequívoca de observación e experimentación. Así a todo, hai fortes indicios de que a teoría é incompleta. As cuestións da gravitación cuántica e a da realidade da singularidade gravitacional permanecen abertas. Datos de observacións que son tomados como proba de enerxía escura e materia escura poderían indicar a necesidade dunha nova física e a chamada anomalía das naves Pioneer, que aínda podería admitir unha explicación convencional, tamén podería ser un prenuncio dunha nova física. Mesmo considerando esas cuestións, a relatividade xeral é rica en posibilidades de exploración adicional. Matemáticos relativistas están á procura de entender a natureza das singularidades e das propiedades fundamentais das ecuacións de Einstein, e execútanse simulacións de computador cada vez máis poderosas, como aquelas que describen a fusión de buracos negros. A carreira para a primeira detección directa de ondas gravitacionais continúa a ritmo acelerado, na esperanza de crear oportunidades para testar a validez da teoría para campos gravitacionais moito máis fortes do que foi posíbel até o momento. Máis de noventa anos despois da súa publicación, a relatividade xeral continúa a ser unha área moi activa de investigación.
Eleccións municipais nas Pontes de García Rodríguez
miniatura|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello das Pontes de García Rodríguez]] Corporacións democráticas nas Pontes de García Rodríguez desde a aprobación da Constitución de 1978.
Eleccións municipais en Rois
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Rois dende 1979. miniatura|300px|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Rois.]]
Composición das Corporacións
Corporacións democráticas en Rois desde a aprobación da Constitución de 1978.
Petróleo
miniatura|250px|Instalación petrolífera. miniatura|250px|Limpeza de residuos petrolíferos.
O petróleo (do latín, pedra + , aceite), tamén chamado cru de petróleo, é un líquido natural que se atopa en formacións na Terra consistindo nunha complexa mestura de compostos orgánicos, maiormente hidrocarburos. Os outros constituíntes son compostos orgánicos contendo elementos químicos como nitróxeno, xofre, osíxeno (chamados xenericamente de compostos NSO) e metais, principalmente níquel e vanadio.
O petróleo en estado líquido é unha substancia oleosa, inflamábel, xeralmente menos densa que a auga, cun cheiro característico e coloración que pode variar desde o incoloro ou castaño claro ata o negro, pasando por verde e marrón.
O petróleo é un recurso natural non renovábel, e tamén actualmente a principal fonte de enerxía. Del extráense variados produtos, sendo os principais bencinas, óleo diésel, gasolina, alcatrán e polímeros plásticos.
O petróleo, debido á súa importancia económica e estratéxica, é a principal fonte de renda de moitos países, especialmente no Oriente Medio) e leva xa provocado moitas guerras.
Teoría bioxénica
O petróleo é o produto da compresión e quecemento da materia orgánica depositada xunto cos sedimentos. O soterramento progresivo e consecuente subsidencia desa materia orgánica depositada xuntamente cos sedimentos mariños ou lacustres produce a compactación e formación dunha rocha chamada rocha xeradora. A materia orgánica, en estado sólido, presente na rocha xeradora é chamada queróxeno. Co incremento de temperatura, as moléculas do queróxeno comezan a ser quebradas, xerando compostos orgánicos líquidos e gasosos, nun proceso denominado cataxénese. Para que exista unha acumulación de petróleo é necesario que, despois do proceso de xeración, ocorra a migración do óleo e/ou gas a través das camadas de rochas adxacentes, ata atopar unha rocha selante e unha estrutura xeolóxica que deteña o seu paso, baixo a cal ocorrerá a acumulación do óleo e/ou gas nunha rocha porosa e permeábel chamada rocha reserva. Se ben esta teoría foi obxecto de moitas discusións no pasado e que aínda continúan na actualidade, segue a ser a de maior aceptación pola comunidade científica occidental.
Teoría abioxénica
O petróleo é unha mestura de hidrocarburos primordiais de grande estabilidade termodinámica, formados a altas presións e temperaturas no manto da terra. Gases primordiais como metano, helio e nitróxeno conducen o petróleo para niveis máis superficiais, aloxándose en espazos porosos, sobre todo en rochas sedimentares, constituíndo os reservatorios. Os hidrocarburos son excelentes nutrientes para bacterias primitivas que viven no interior da terra. Esas bacterias contaminan o petróleo con moléculas biolóxicas chamadas biomarcadores, alén doutros contaminantes tamén presentes nos sedimentos. Algúns metais, sobre todo níquel e vanadio, mais tamén cadmio, arsénico, chumbo, mercurio, platinoides entre outros tamén están asociados ao petróleo e atestan a orixe mantélica. Polo tanto o petróleo non sería un combustíbel fósil, senón unha substancia orixinalmente inorgánica sobre a cal actúan procesos xeolóxicos posteriormente retraballados por procesos biolóxicos.
Por que o petróleo se atopa frecuentemente en cuncas sedimentarias?
Isto ocorre porque as cuncas sedimentarias enchen depresións onde ocorreron fallas profundas asociadas con límites de placas tectónicas (rifts, subdución ou colisión entre dúas placas) comunicando ou estando en proximidade co manto da terra. Algunhas rochas sedimentarias forman bos reservatorios (espazos porosos) e tamén boas rochas selantes capaces de reter o petróleo neses reservatorios. Os reservatorios conéctanse con fallas profundas en sistemas que acada o manto superior, de onde proveñen os hidrocarburos. O petróleo tamén ocorre en rochas do embasamento cristalino, porén a maioría das empresas de petróleo prefire perforar pozos para buscar nas cuncas sedimentarias, onde probabelmente consideran atopar acumulacións comerciais en bos e amplos reservatorios.
Asociación da ocorrencia de petróleo con estruturas profundas
A ocorrencia do petróleo atópase relacionada con estruturas xeolóxicas profundas na terra, principalmente sobre límites crustais de placas tectónicas (converxentes como subdución ou colisión continental e límites diverxentes). Tamén pode ocorrer sobre áreas onde houbo impacto de meteorito, sempre que as fallas producidas polo impacto atinxan o manto da terra. Isto obsérvase na distribución dos campos de óleo e gas ao longo dos arcos como na Indonesia, Golfo Pérsico, nos Apeninos, Alasca, Arco de Barbados en continuidade a Trinidad e Tobago e Venezuela; na evolución do grande rift do Atlántico Sur e outras cuncas riftoxénicas.
Xeoloxía do petróleo
O petróleo está asociado con grandes estruturas que comunican a cortiza e o manto da terra. Se ben correntes da xeoloxía seguen a considerar que o petróleo pode ser formado a partir de substancias orgánicas procedentes da superficie terrestre (detritos orgánicos), isto hoxe non ten sentido. Os avances obtidos na astronomía e astrofísica, na xeofísica, cálculos termodinámicos, estudos de xeoquímica da cortiza e do manto, estudos oceanográficos entre outros, apuntan consistentemente para unha orixe abioxénica do petróleo.
A aplicación de estudos xeolóxicos na prospección de petróleo inclúe métodos xeofísicos (sísmica, gravimentría, magnetometría, imaxes de satélite etc). O petróleo ou gas son atopados tanto en terra canto no mar, principalmente nas bacias sedimentares, mais tamén en rochas do embasamento cristalino. Os hidrocarburos ocupan espazos porosos nas rochas, sexan eles entre grans ou fracturas. As rochas reservatorios e selantes son estudadas a través da sedimentoloxía, estratigrafía e paleontoloxía. Son efectuados estudos das potencialidades das estruturas acumuladoras (armadillas ou trapas).
Durante a perforación dun pozo de petróleo, as rochas atravesadas son descritas, procurándose a ocorrencia de indicios de hidrocarburos. Logo despois da perforación son investigadas as propiedades radioactivas, eléctricas, magnéticas e elásticas das rochas da parede do pozo a través de ferramentas especiais (perfilaxe) as cales permiten tamén identificar e avalar a ocorrencia de hidrocarburos.
Produtos derivados do petróleo
O petróleo non se utiliza bruto, senón que se separan os seus distintos compoñentes, cada un destes produtos pode ter diferentes usos. A separación dos ditos compoñentes realízase mediante destilación, proceso mediante o cal se obteñen novas mesturas de hidrocarburos, cunha gama de puntos de ebulición máis limitada que o petróleo orixinal. Deste xeito, o petróleo divídese en diferentes fraccións:
Micaela Chao Maciñeira
Micaela Chao Maciñeira, nada en 1892 en Viveiro e finada o 27 de novembro de 1928, foi unha política galega.
Traxectoria
Da familia de Federico Maciñeira Pardo de Lama, era irmá de Teresa Chao Maciñeira, participou no acto fundacional das Irmandades da Fala, formou parte da delegación das Irmandades que viaxou a Cataluña en 1917. Actuou en diversas pezas teatrais do Conservatorio Nazonal do Arte Gallego e foi a principal animadora da constitución en agosto de 1918 da Sección Feminina da Irmandade coruñesa, da que foi a súa primeira conselleira primeira. Casou en 1913 con Antón Villar Ponte ao que coñeceu en Cuba.
Finou a consecuencia dunha nefrite contra a que nada puideron os médicos Urbano Losada e Búa.
Luís Filipe I de Francia
Luís Filipe I de Francia, nado en París o 6 de outubro de 1773 e finado en Claremont, Surrey, Inglaterra, o 26 de agosto de 1850, foi o último rei de Francia, reinando co título de rei dos franceses entre 1830 e 1848 (monarquía de Xullo), levando implícito con iso o título de copríncipe de Andorra. Fillo do duque Luís Filipe II de Orleáns, «Filipe Igualdade» (primo de Luís XVI), durante a Revolución Francesa foi coñecido como o «Cidadán Chartres» ou «Igualdade fillo» (en francés: Égalité fils). Foi duque de Valois até 1785, duque de Chartres de 1773 a 1793 e, trala morte do seu pai, duque de Orleáns co nome de Luís Filipe III de Orleáns de 1793 a 1830.
Traxectoria
En 1781, o seu pai confiou a súa educación á que fora o seu amante e que xa era preceptora das súas fillas, Félicité de Genlis, muller ilustrada e escritora, que impuxo un estilo pedagóxico forte, no que ocupaba un lugar preferente o estudo doutros idiomas, chegando Luís Felipe a dominar a conversación en alemán, inglés, italiano e español. Madame de Genlis diría do futuro rei: «Era príncipe, fixen del un home; era torpe, fixen del un home hábil; era aburrido, fíxenlle un home amable; era covarde, fíxenlle un home bravo; era mesquiño, non puiden facer del un home xeneroso. Liberal, todo o que se queira; xeneroso, non».
A revolución
esquerda|miniatura|Retrato de Luís Filipe de Orleáns, entón duque de Chartres, en 1792. En 1789, co estalido da Revolución Francesa iniciouse a súa formación política. Do mesmo xeito que o seu pai, foi un firme defensor da Revolución. En xuño de 1791, incorporouse co grao de coronel ao décimo cuarto rexemento de dragóns. Tras o estalido da guerra en 1792, foi ascendido tenente xeneral, participando co exército francés do Norte, comandado por Charles François Dumouriez, na Batalla de Valmy e na Batalla de Jemappes. En abril de 1793, tras o guillotinamento de Luís XVI, o xeneral Dumouriez pasouse ás filas inimigas, acompañándoo Luís Filipe, que permanecería no exilio durante o resto do período republicano e o goberno de Napoleón, até 1815.
Exilio (1793-1815)
Nos seus primeiros momentos no exilio tivo que sobrevivir con poucos recursos económicos, xa que a fortuna familiar fora incautada en Francia, e sen revelar a súa identidade por temor a ser descuberto. En novembro de 1793, tras contactar coa súa irmá Adelaida e con Madame de Genlis, exerce como profesor nunha pequena escola de Reichenau, un pobo no Alto Rin, fronte a Suíza. Alí mantén unha relación amorosa con Marianne Banzori, a cociñeira do colexio, coa que tivo un fillo e ten coñecemento de que o seu pai foi guillotinado.
En 1795 realizou unha viaxe por Escandinavia e posteriormente accedeu a viaxar a Estados Unidos a cambio da liberación dos seus irmáns, Antonio Filipe e Luís Carlos, que permanecían presos. Neste país pasou tres anos. Ao principio marchou a Filadelfia, onde se reuniu cos seus irmáns, xa liberados. Posteriormente residiu en Nova York e Boston, onde traballou como profesor de francés, aloxándose no mesmo edificio do que hoxe é o restaurante máis antigo da cidade, o Union Oyster House. En 1797 visitou Cabo Cod, coincidindo coa separación da cidade de Eastman en dous municipios, un dos cales tomou o nome de Orleáns, posiblemente na súa honra. Tamén se cre que coñeceu a Isaac Snow, de Orleáns, quen escapara dunha barcaza prisión inglesa cara a Francia durante a Guerra da independencia estadounidense.
En 1797, mentres permanecía en Boston, Luís Filipe coñeceu o golpe de estado do 18 de frutidor e o exilio da súa nai en España, polo que decidiu volver a Europa xunto cos seus irmáns. Viaxaron até Nova Orleáns, planeando navegar até A Habana e desde alí até España, pero os seus plans víronse alterados pola guerra entre España e Gran Bretaña. Cando chegaron á Habana, tras ser interceptados por unha nave británica, o tres irmáns tiveron que permanecer máis dun ano na illa sen atopar pasaxe en ningún barco, para terminar sendo expulsados polas autoridades españolas. Viaxaron entón, vía Bahamas, até Nova Escocia, onde foron recibidos polo duque de Kent, fillo do rei Xurxo III. Posteriormente viaxaron até Inglaterra, onde chegaron en xaneiro de 1800.
Matrimonio
dereita|miniatura|347x347px|Retrato de raíña María Amelia de Borbón-Dúas Sicilias de 1835, cos seus dous fillos menores Henrique de Orleáns, duque de Aumale (1822), e Antonio de Orleáns, duque de Montpensier (1824). En 1808, o duque de Orleáns desembarcou en Palermo, onde establecera o seu corte o rei Fernando I das Dúas Sicilias ante a presión das forzas napoleónicas. O exército francés había tomado Nápoles e Napoleón declarara a extinción da dinastía borbónica e establecido a José I Bonaparte como novo monarca. En Palermo, Luís Felipe coñece á que sería a súa esposa, a princesa María Amelia de Borbón-Dúas Sicilias, filla do rei Fernando, coa que contraería matrimonio o 25 de novembro en 1809. O matrimonio tivo dez fillos:
Ascenso e reinado
esquerda|miniatura|250x250px|Vista de 1810 do Palais Royal de [[París, onde se estableceu Luís Felipe, ao seu regreso a Francia en 1814.]] En 1814, tras a caída de Napoleón e a restauración da monarquía baixo o goberno do rei Luís XVIII, Luís Filipe volve a Francia.
A diferenza da do seu antecesor, Carlos X, a súa monarquía foi constitucional, e recibiu (polo menos mentres se sostivo) o apoio social da burguesía e o beneficio dun ciclo económico expansivo, durante o que Francia accedeu plenamente á Revolución Industrial (a época do «enrichissez-vous»), co que as diferenzas sociais entre a burguesía e o proletariado agudizáronse. Adoita recibir o nome de Monarquía de Xullo, polo mes da revolución que o ascendeu ao trono. Por tal motivo, as monarquías europeas alcumárono como Rei das barricadas. As barricadas de 1848 apartáronlle do poder, dando paso á Segunda República.
Á fronte do goberno, mostrouse reservado e prudente e manifestou un grande apego polo poder. Contaba co apoio social da burguesía e o beneficio dun ciclo económico expansivo. Con todo, aos poucos apoiouse no partido da resistencia monárquica e, a partir de 1840, en Guizot. En política exterior, comezou por achegarse a Gran Bretaña, debido ao temor que tiña que os insulares iniciasen calquera tipo de conflito. Por iso asinou o «primeiro Acordo Cordiale» (1840–1846), que puña fin á rivalidade franco-británica no Mediterráneo e en España. Luís Filipe iniciou entón un achegamento a Viena para que o seu reinado fose mellor valorado polos países autoritarios.
miniatura|Efixie de Luís Filipe I nunha moeda de ouro de 20 [[Franco francés|francos.]] En 1846 Luís Filipe presuntamente formou parte dunha tentativa monarquista no país suramericano de Ecuador. Segundo Francisco Michelena e Vermellas, embaixador ecuatoriano en Londres, os plans de crear un Reino de Ecuador que trazara o expresidente dese país, Juan José Flores, terían eco nas principais cortes europeas con pretensións en América. Michelena acusaba principalmente a Francia de axitarse en distintas formas para establecer a súa dominación, ofrecendo os seus príncipes baixo alianzas de familia, ou o seu protectorado, tratando de influír nos gobernos contra os intereses nacionais e humillando as súas noveles nacionalidades; e para iso o diñeiro necesario para a expedición previría do mesmo rei Luís Filipe.
dereita|miniatura|Abdicación do rei. Por outra banda Manuel Moreno, embaixador arxentino en Londres, sospeitaba tamén da intervención francesa en Ecuador, pois cría que a candidatura ao trono ecuatoriano que lle ofreceron a Agustín Muñoz y Borbón, terceiro fillo do segundo matrimonio da raíña María Cristina de Borbón-Dúas Sicilias, non era senón aparente e provisional, e que no fondo todo estaba dirixido polo monarca francés para acabar coa outra parte do Tratado de Utrecht, e atraer co tempo á Casa de Orleáns cara a Hispanoamérica. Moreno baseaba a súa hipótese no casamento de Antonio de Orleáns, duque de Montpensier e noveno fillo do rei francés, coa infanta española Luísa Fernanda de Borbón, tamén filla da mencionada María Cristina e irmá de Isabel II, en cuxo beneficio sería en realidade a futura monarquía que pretendían instaurar en América desde Ecuador. Finalmente, e por diferentes motivos, estes plans de Flores non se chegaron a concretar nunca.
Os últimos meses do seu reinado caracterizáronse pola crise xeral que azoutaba o país. Era unha crise financeira, económica, política e moral, que se viu agudizada pola imprudencia do propio rei, quen non soubo ver o perigo que corría a súa dinastía baixo a política ultraconservadora de Guizot. Coa súa abdicación, Luís Filipe afirmou que a colección reunida por el na Galerie Espagnole do Louvre até 1848, era a súa colección de arte e por tanto debía considerarse como unha posesión persoal, unha reclamación que lle permitiu dispor dela en última instancia. A colección foi vendida nunha poxa en 1853.
Presidente do Principado de Asturias
O Presidente de Asturias, segundo o Estatuto de Autonomía de Asturias, preside o Consello de Goberno do Principado de Asturias, cuxa actividade dirixe, coordina a Administración da comunidade autónoma, designa e separa os conselleiros e ostenta a suprema representación do Principado e a ordinaria do Estado en Asturias. É elixido pola Xunta Xeral do Principado de Asturias entre os seus membros e é nomeado polo rei de España.
A Xunta Xeral elíxeo por maioría absoluta en primeira convocatoria e por maioría simple nas posteriores. Entre cada convocatoria teñen que transcorrer como mínimo corenta e oito horas. Se pasados dous meses desde a constitución da Xunta Xeral non foi elixido ningún candidato, esta quedará disolta procedéndose a convocar novas eleccións.
Paizás, Cambeda, Vimianzo
Paizás é un lugar da parroquia do Cambeda no concello coruñés de Vimianzo na comarca da Terra de Soneira. Tiña 6 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 3 homes e 3 mulleres.
Tholos
250px|thumb|upright=1.5|Tholos de Delfos. 250px|thumb|Tholos micénico do [[Tesouro de Atreo.]]
Un tholos ou tolos (do grego θόλος) e plural tholoi é, na arquitectura da Grecia antiga, unha construción de forma circular.
As primeiras casas deste tipo remóntanse ao Neolítico. Tamén se denominan tholos certas construcións funerarias cun plano circular, como as usadas na cultura micénica. O arquetipo destas tumbas é o "Tesouro de Atreo".
Finalmente, o tholos designa principalmente un templo de estilo clásico, xeralmente grego, cun chan circular rodeado por unha columnata. O máis coñecido é o tholos de Delfos.
Prehistoria
Atopáronse estruturas semellantes en Los Millares, España. Actualmente, pódese visitar.
En Antequera atópase o tholos de El Romeral como exemplo de sepulcro de dúas cámaras do Calcolítico (3800 a.C)
Tholos micénicos
A tumba de tholos, tumba de cámara ou tumba de cúpula é un tipo de tumba moi estendida no mundo micénico (Ver: Micenas, Pilos, Tóricos...). O Tesouro de Atreo, en Micenas é o máis importante.
Estas cámaras ou tumbas subterráneas, revestidas de pedras, estaban cubertas por unha falsa cúpula de cantilever, de sección oxival, á que se accedía a través dun corredor. Este sistema non se mantén durante moito tempo a menos que estea cuberto cunha masa de terra que faga peso e impida o seu movemento. Cando a erosión elimina esta contribución adicional da terra, ocorre o seu colapso. Isto adoita acontecer.
Tholos de Atenas
thumb|upright=1.5| Vestixios do tholos de Atenas. thumb|upright=1.5|right|Deseño esquemático
Este monumento construíuse na Ágora de Atenas no 465 a.C., despois da destrución por Xerxes I no 480 a.C., durante as Guerras Médicas, dun monumento máis antigo que tiña a mesma función.
Tholos de Delfos
O Tholos de Delfos está incluído no santuario de Atenea Pronaia. Esta construción circular construíuse entre o 380 a.C e o 360 a.C.. Ten 20 columnas dóricas dispostas nun círculo de 14´76 metros de diámetro exterior, con 10 columnas  corintias dentro. O Tholos está situado a uns 800 metros do complexo monumental de Delfos. Restauráronse tres das columnas dóricas, mellorando a estética do monumento e converténdoo no máis emblemático e fotografado de Delfos.
Alduara, Ludrio, Castro de Rei
Alduara é un lugar da parroquia de Ludrio no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 21 habitantes (10 homes e 11 mulleres).
Cercio de Abaixo, Cercio, Lalín
Cercio de Abaixo é un lugar da parroquia de Cercio, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 32 habitantes (14 homes e 18 mulleres), o que supón unha diminución de 5 habitantes con respecto ao ano 2000.
Sébastien Buemi
Sébastien Buemi (nado o 31 de outubro de 1988 en Aigle, Cantón de Vaud, Suíza) é un piloto de Fórmula 1 que forma parte de Red Bull Racing. Residente en Bahrein, antes de chegar á máxima categoría do automobilismo correu na Fórmula BMW, nas F3 Euroseries, onde foi subcampión en 2007, e na GP2, sendo campión da GP2 Asia no 2008.
Fórmula BMW
Logo de correr en karting, Buemi correu na Fórmula BMW alemá en 2004 e 2005, terminando terceiro e segundo no campionato, respectivamente. Tamén foi finalista na final da FBMW Mundial de 2005.
Fórmula Tres
Logo dunha única carreira na Fórmula Tres española en 2005, Buemi pasou á Fórmula Tres Euroseries de 2006, terminando 12º no campionato. Permaneceu na serie de 2007, e terminou segundo no campionato, por detrás de Romain Grosjean. El tamén competiu nas carreiras especiais de Masters of Fórmula 3 e Gran Premio de Macau.
A1 Grand Prix
Para a tempada 2006-07 de A1 Grand Prix, Buemi compartiu as tarefas de pilotaxe para o A1 Team Suíza con Neel Jani e Marcel Fässler. O equipo terminou oitavo no campionato.
GP2 Series
miniatura| right | Buemi pilotando un [[Arden International en Silverstone na GP2 Series de 2008]]
Buemi foi preparado nun curto prazo de tempo para substituír o lesionado Michael Ammermüller en ART Grand Prix para a carreira de Mónaco da tempada 2007 da GP2 Series. Actuou honrosamente no seu debut na GP2, cualificando cuarto e terminando sétimo. Uniuse ao equipo Arden International para a tempada 2008 da GP2 Asia Series, e terminou en segunda posición cunha vitoria e catro segundos postos. Continuou co equipo na tempada 2008 das GP2 Series. Anotou a súa primeira vitoria na carreira de velocidade francesa, partindo da posición 21 na grella. Gañou unha carreira máis e terminou a tempada sexto no campionato.
Fórmula Un
O 18 de setembro de 2007 pilotou o Red Bull RB3 na sesión de probas de F1 en Xerez. Foi o terceiro máis rápido no día, detrás de Timo Glock ( BMW) e Vitantonio Liuzzi (Scuderia Toro Rosso) e por diante de nomes como Rubens Barrichello ( Honda) e Nelson Piquet Jr. ( Renault). O 16 de xaneiro de 2008 Red Bull Racing confirmou a Buemi como piloto de probas e de reserva para a tempada de Fórmula Un de.
2009
miniatura| right | Buemi durante os adestramentos libres no [[Gran Premio de España de 2009]] Toro Rosso confirmou o 9 de xaneiro de 2009 a firma de Buemi como un dos seus pilotos. Foi o primeiro suízo en tomar parte nunha carreira de F1 desde Jean-Denis Délétraz pilotando un Pacific no Gran Premio de Europa de 1995.
Na súa primeira carreira, o Gran Premio de Australia de 2009, Buemi cualificou por riba do seu compañeiro de equipo Sébastien Bourdais e logo anotou un punto na carreira ao terminar en oitava posición. Máis tarde foi promovido ao sétimo lugar como resultado da descualificación de Lewis Hamilton. No Gran Premio da China, marcou outro punto, esta vez en mollado, terminando oitavo logo de comezar décimo. Logo dunha non moi boa metade de tempada, Buemi logra no final da mesma terminar sétimo no Gran Premio do Brasil de 2009, e un oitavo posto en Abu Dhabi. Buemi terminou o ano décimo sexto con 6 puntos.
2010
miniatura| left | Buemi pilotando o Toro Rosso STR5 durante a práctica de [[Gran Premio de España de 2010]] O 9 de novembro de 2009, confirmouse que Buemi seguiría por unha segunda tempada con Toro Rosso.
Buemi terminou o con oito puntos e o seu compañeiro Alguersuari cinco. Foi décimo sexto de novo no campionato de pilotos.
2011
Buemi, xunto co seu compañeiro de equipo Jaime Alguersuari, seguiu na Scuderia Toro Rosso en. O 14 de decembro de 2011, anunciouse que tanto Buemi e Alguersuari foron retirados do equipo, e que serían substituídos por Daniel Ricciardo e Jean-Éric Vergne para a tempada.
2012
En xaneiro de 2012 anunciouse que se reintegraría en Red Bull Racing como piloto de probas e de reserva para a tempada, así como piloto de reserva de Toro Rosso.
Vida persoal
Buemi vive coa súa familia e a súa noiva Jennifer en Bahrein.
Centro de detención de Guantánamo
Guantánamo é só unha parte do sistema de campos de detención que mantén Estados Unidos no exterior, e que inclúe outros campos en Iraq e Afganistán. Ducias de detidos foron levados a Guantánamo dende outros centros de detención secretos da CIA.
Base militar
miniatura|Vista xeral da base naval de Guantánamo. A base foi instalada na illa de Cuba durante a ocupación militar dos Estados Unidos que seguiu á guerra hispano-estadounidense de 1898. Tras independizarse Cuba dos Estados Unidos en 1902, a base seguiu baixo propiedade estadounidense protexida pola Emenda Platt. O 1 de xullo de 1904 entrou en vigor o acordo polo que Cuba arrenda a perpetuidade a base aos Estados Unidos. Cuba rexeita actualmente o acordo alegando que foi asinado baixo ameaza dunha nova invasión estadounidense.
Cárcere
O 17 de setembro, o presidente Bush asinou un memorando no que autorizaba á CIA a instalar centros de detención fóra do territorio dos Estados Unidos. Este documento ten carácter secreto.
En novembro de 2001, George W. Bush asinou unha orde executiva en materia militar sobre "Detención, tratamento e axuizamento de certos estranxeiros na guerra contra o terrorismo", pola que autorizou ó Pentágono a manter a cidadáns non estadounidenses baixo custodia indefinida sen cargos. Os 20 primeiros prisioneiros chegaron o 11 de xaneiro de 2002.
Xunta Xeral do Principado de Asturias
miniatura|Edificio da Xunta Xeral en [[Oviedo.]] miniatura|dereita|150px|O emblema da Xunta Xeral é o mesmo que o [[escudo de Asturias.]] A Xunta Xeral do Principado de Asturias (Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies en asturiano, Junta General del Principado de Asturias en castelán) é o órgano supremo de representación do pobo asturiano, segundo recolle o Estatuto de Autonomía de Asturias. Os seus membros son elixidos polos cidadáns de forma democrática nas eleccións á Xunta Xeral do Principado de Asturias e desempeña o papel lexislativo.
Deputados e grupos parlamentarios
Os deputados representan o pobo asturiano e son escollidos por este baseándose en tres circunscricións electorais. Gozan duns dereitos e adquiren unhas obrigacións. Tamén desfrutan de certas prerrogativas como a inviolabilidade e o foro especial. Os deputados agrúpanse en grupos parlamentarios.
Cada partido político ou coalición electoral só pode constituír un grupo parlamentario. Os grupos parlamentarios fórmanse do seguinte xeito:
A distribución dos 45 deputados que compoñen a Xunta, na súa IX lexislatura, que foi composta o 27 de abril de 2012, é a seguinte:
O mesmo día da composición da xunta, o Tribunal Superior de Xustiza de Asturias fixo pública a súa decisión de non validar os votos da circunscrición occidental asturiana que daban un escano ao PSOE polo que por primeira vez na historia democrática asturiana a Xunta constituíuse con só 44 deputados, á espera da resolución final do Tribunal Constitucional de España, que, finalmente, adxudicoulle o escano en disputa á Federación Socialista Asturiana. Ao final o escano seríalle adxudicado a Foro Asturias, polo voto exterior, polo recurso que presentara este ante o Tribunal de Xustiza de Asturias.
Comisións
Son grupos de deputados que estudan asuntos que se lles encomendan e levan ao Pleno da Xunta Xeral propostas ou ditames. Ás veces actúan con poder decisorio, ao aprobar resolucións de carácter non lexislativo. Tamén controlan o cumprimento que fai o Consello de Goberno das mocións e resolucións de proposicións non de lei. Intégranas membros designados polos grupos parlamentarios no número sinalado pola Mesa unha vez escoitada a Xunta de Portavoces. Todos os grupos teñen dereito a contar cun representante como mínimo en cada comisión. Cada comisión ten unha Mesa integrada por un Presidente, Vicepresidente e un Secretario elixidos entre os seus compoñentes.
Batalla da Montaña Branca
miniatura|dereita|300px| A batalla da Montaña Branca por [[Pieter Snayers]]
Xunta Xeral do Principado de Asturias
Deputación Permanente
miniatura|Edificio da Xunta Xeral do Principado de Asturias en [[Oviedo.]] Está composta polos deputados que elixen os grupos parlamentarios en proporción á súa importancia numérica que designa a Mesa tras escoitar á Xunta de sesións. Presídea o Presidente da Xunta Xeral e a súa Mesa é a da cámara.
Xunta de Portavoces
Está composta polos portavoces dos grupos parlamentarios e o Presidente da Xunta Xeral. Entre as súas misións destacan a determinación da orde do día das sesións do Pleno, e a designación do número de membros das comisións e a Deputación Permanente. As súas decisións son tomadas por voto ponderado, representando cada portavoz tantos votos como deputados teña o seu grupo parlamentario.
Batalla da Montaña Branca
A batalla da Montaña Blanca (en checo : Bílá hora) desenvolveuse o 8 de novembro de 1620, preto da cidade de Praga. Foi unha das primeiras e das máis importantes da guerra dos Trinta Anos.
Nela trabaron encontro un exército de arredor de 15 000 homes ao mando de Christian I de Anhalt-Bernburg, ao servizo de Frederico V do Palatinato, coas forzas do Sacro Imperio romano xermánico guiadas polo conde de Bucquoy, combinadas con tropas da Liga católica, ás ordes do conde deTilly, cun total de 25 000 homes, que lograron unha brillante vitoria. Esta batalla marcou o final do primeiro período (período bohemio) da guerra dos Trinta Anos.
Antecedentes
O inicio da revolta dos protestantes en Bohemia foi exitoso, permitíndolles rachar a política de illamento, elixindo como rei o elector palatino Frederico V. Mais a situación mudou con rapidez, cando Maximiliano I, duque de Baviera reagrupou as forzas da Liga católica, enviando o conde de Tilly directamente a Praga.
Xunta Xeral do Principado de Asturias
Pleno
É o órgano supremo da Xunta Xeral, formando parte del todos os deputados desta. Os membros do Consello de Goberno poden asistir e intervir nas sesións independentemente de que sexan tamén deputados da Xunta Xeral. miniatura|Detalle do escudo no beirado da cúpula do palacio da Xunta Xeral.
A Mesa
É o órgano reitor da Xunta Xeral e ostenta a súa representación colexiada. Componse do Presidente da Xunta Xeral, dous vicepresidentes e dous secretarios. Tamén poden designarse vocais adscritos que asisten con voz e sen voto a algunhas das súas reunións representado a partidos que non teñan ningún deputado nela. Algunhas das súas funcións son:
Reúnese convocada polo Presidente da Xunta Xeral e os seus membros escóllense na sesión constitutiva da cámara, presidida ao inicio por unha Mesa de idade constituída polo deputado electo de maior idade como Presidente asistido polos dous de menor idade como secretarios.
Presidente da Xunta Xeral
O Presidente da Xunta Xeral ostenta a máxima representación da cámara e elíxese na súa sesión constitutiva entre os deputados desta. Entre as súas misións destacan dirixir os debates, interpretar o regulamento da cámara e fixar de acordo coa Xunta de Portavoces a orde do día das sesións do Pleno. Preside tamén, a Mesa, a Xunta de Portavoces e a Deputación Permanente. A continuación pódese ver unha táboa cos presidentes da Xunta Xeral desde 1982.
* Agustín José Antuña Alonso desde o 6 de marzo de 1982 até o 14 de xaneiro de 1983 e Eugenio Carbajal Martínez desde o 14 de xaneiro de 1983 até o 31 de maio de 1983.
** Desde o 21 de xuño de 1991 até o 8 de xaneiro de 1993 sendo substituída por Eugenio Carbajal Martínez.
*** Substituído por Faustino González Alcalde nunha sesión celebrada o 18 de marzo de 1999.
Vicepresidente Primeiro da Xunta Xeral
A continuación pódense ver os vicepresidentes primeiros da Xunta Xeral desde 1982.
* Eugenio Carbajal Martínez desde o 6 de marzo de 1982 até o 14 de xaneiro de 1983 e María Aurora Puente Uría desde o 14 de xaneiro de 1983 até o 31 de maio de 1983.
** Desde o 21 de xuño de 1991 até o 8 de xaneiro de 1993 sendo substituído por Amalia Maceda Rubio
*** Substituído por José Ramón García Cañal nunha sesión celebrada o 18 de marzo de 1999.
Vicepresidente Segundo da Xunta Xeral
* Juan Bautista Fernández Fidalgo desde o 6 de marzo de 1982 até o 14 de xaneiro de 1983 e Antonio García Linares desde o 14 de xaneiro de 1983 até o 31 de maio de 1983.
** Pelayo Roces Arbesú dáse de baixa no Partido Popular, entregando a súa acta de deputado el 3 de xaneiro de 2011.
Historia
A Xunta Xeral do Principado de Asturias ten a súa orixe en 1388, cando o rei Xoán I de Castela crea o Principado de Asturias, inaugurando o título de Príncipe de Asturias o infante Don Henrique, que logo sería Henrique III de Castela. Como órgano xestor creouse a Xunta de Concellos, que estivo vixente até 1834, cando se suprimiu para a creación da Deputación Provincial.
Cabe destacar que o 25 de maio de 1808, a Xunta Xeral proclamouse soberana, rebelándose contra o poder central en mans dos franceses. Enviáronse embaixadores a Inglaterra e declaróuselle a guerra a Napoleón.
Sede parlamentaria
A Xunta Xeral ten a súa sede actualmente nun palacio de estilo neoclásico situado no terreo do antigo convento de San Francisco, na rúa Fruela de Oviedo. Antes de utilizar este palacio reuníase na Catedral de Oviedo.
Pobos maias
Os pobos maias son un grupo de pobos indíxenas de Mesoamérica. Habitan no sur de México, Guatemala, Belize, O Salvador e Honduras. O termo "maia" é unha designación colectiva que inclúe a pobos da mesma área que comparten algún grao de herdanza cultural e lingüística ; porén, abrangue poboacións con características distintivas, poboacións, sociedades e grupos étnicos que teñen as súas propias tradicións, culturas e identidade histórica.
A poboación precolombiana maia era de arredor de oito millóns de persoas. Arredor de sete millóns de maias vivían nesta área a comezos do século XXI. As poboacións de Guatemala, o sur de México e a península do Iucatán, Belize, O Salvador e o oeste de Honduras conseguiron manter en grande medida a súa herdanza cultural. Algunhas poboacións están bastante integradas dentro da maioría mestiza castelanizada das nacións nas que residen, mentres que outras manteñen un estilo de vida máis tradicional, mantendo algunha das linguas maias como primeira lingua.
A meirande poboación contemporánea de maias habita en Guatemala, Belize, e as partes occidentais de Honduras e O Salvador, así como en partes dos estados mexicanos do Iucatán, Campeche, Quintana Roo, Tabasco e Chiapas.
1535
Outros
Historia ano a ano
O lobo da xente
O lobo da xente é un relato de Vicente Risco, publicado en 1925 na revista-editorial Lar.
Trama
Nun outono, preto de Trives, un rapaz de Sobrado está a apañar follas de castiñeiro para estercar. Un veciño recoméndalle que marche para casa porque anda pola comarca o lobo da xente. Un lobo que nos últimos tempos atacara varias persoas.
Xa na casa Ánxel atranca a porta e acende a lareira, pero ao cabo nota que comezan a rañar na porta. Ao pouco asoma unha gadoupa de lobo, e escóndese. O lobo ole a estancia, e cando pensa que está só tira a pelella e baixo dela aparece unha rapaza nova e fermosa vestida cunha camisa. Ánxel aproveita un despiste dela para botar a pelella no lume, e entón ela explícalle que a liberou dun meigallo. A súa nai, viúva, casara con outro home e este intentara abusar da rapaza; ela defendeuse cortándolle unha man co fouciño, e a nai botouna da casa e botoulle o malfado de convertela en lobishome. Finalmente, Ánxel e a moza acaban casando.
Narración
Ao comezo do texto aparece un narrador en primeira persoa, trasunto do propio autor, explicando que a historia lla contaron por certa e que pasara haberá coma cincuenta ou sesenta anos. O relato en si ten características propias da literatura oral. O narrador asume a voz dos dous protagonistas e alterna diálogos.
Vicente Risco desenvolveu o tema da licantropía no seu discurso de ingreso na Real Academia Galega, que tivo lugar o 23 de febreiro de 1929. O discurso, titulado Un caso de lycantropía (O Home-lobo), desenvolve o caso de Manuel Blanco Romasanta, o lobishome de Allariz (1809-1863).
Edicións
A obra apareceu por vez primeira publicada en 1925 na revista-editorial Lar xunto co conto A trabe de ouro e a trabe de alquitrán. Despois foi incluída en varias escolmas ou canda a outros textos narrativos do autor. En 1972 Editorial Galaxia editou o relato xunto á súa novela O Porco de Pé con ilustracións de Xohán Ledo, e en 2004 editou o relato na escolma A trabe de ouro e outros contos.
En 2009 o relato foi adaptado a banda deseñada por Xosé Manuel Rodríguez Moxom, publicado pola Fundación Vicente Risco.
Receptor activado polo proliferador do peroxisoma
450px|miniatura|Vías dos [[PPAR-alfa e PPAR-gamma.]] En bioloxía molecular, os receptores activados polo proliferador do peroxisoma (PPAR) son un grupo de proteínas receptoras nucleares que funcionan como factoresde transcrición que regulan a expresión de xenes. Os PPAR desempeñan papeis eenciais na regulación da diferenciación celular, desenvolvemento e metabolismo de carbohidratos, lípidos e proteínas), e tumoroxénese de organismos superiores.
Nomenclatura e distribución nos tecidos
Identificáronse tres tipos de PPAR: alfa, gamma e delta (beta):
Historia
Os PPAR foron identificados orixinalmente no anfibio Xenopus como receptores que inducían a proliferación dos peroxisomas nas células, de aí o seu nome. O primeiro PPAR (PPARα) descubriuse durante a investigación da diana molecular para un grupo de axentes que entón se chamaban proliferadores do peroxisoma, xa que facían que se incrementase a cantidade de peroxisomas en roedores, ademais de aumentaren a sensibilidade á insulina. Estes axentes, relacionados farmacoloxicamente cos fibratos descubríronse a inicios da década de 1980. Cando se fixo evidente que os PPAR xogaban un papel moito máis versátil en bioloxía, estes axentes foron denominados ligandos de PPAR. Os ligandos de PPAR máis coñecidos son as tiazolidinedionas (ver máis abaixo para máis detalles).
Unha vez que se identificou o PPARδ (delta) en humanos en 1992, resultou que estaba moi relacionado co PPARβ (beta) previamente descrito ese mesmo ano noutros animais (o anfibio Xenopus). O nome PPARδ é o que xeralmente se usa nos Estados Unidos, mentres que a denominación PPARβ segue usándose en Europa, onde se descubrira este receptor en Xenopus.
Función fisiolóxica
A función dos PPAR é modificada pola forma precisa do seu dominio de unión a ligando (ver máis abaixo) inducido pola unión do ligando e por varias proteínas coactivadoras e correpresoras, cuxa presenza pode estimular ou inhibir a función do receptor, respectivamente.
Entre os ligandos endóxenos dos PPAR están os ácidos graxos, os eicosanoides e a vitamina B3. O PPARγ é activado por PGJ2 (unha prostaglandina) e certos membros da familia do 5-HETE de metabolitos do ácido araquidónico como o 5-oxo-15(S)-HETE e o 5-oxo-ETE. En contraste, o PPARα é activado polo leucotrieno B4. Certos membros da familia do ácido 15-hidroxieicosatetraenoico de metabolitos do ácido araquidónico, incluíndo 15(S)-HETE, 15(R)-HETE e 15-HpETE activan en varios graos os PPAR alfa, beta/delta e gamma. A activación do PPARγ polo agonista RS5444 pode inhibir o crecemento do cancro de tiroide anaplástico. Ver para unha revisión crítica do papel do PPAR-gamma no cancro.
Xenética
As tres formas principais transcríbense en diferentes xenes:
Describíronse trastornos hereditarios de todos os PPAR, que xeralmente orixinan unha perda de función e unha concomitante lipodistrofia, resistencia á insulina e/ou acantose nigricans. De PPARγ describiuse unha mutación de ganancia de función (Pro12Ala) que fai diminuír o risco da resistencia á insulina; é bastante frecuente (frecuencia alélica de 0,03 - 0,12 nalgunhas poboacións). En contraste, a pro115gln está asociada coa obesidade. Algúns outros polimorfismos teñen unha alta incidencia en poboacións con índices de masa corporal elevados.