cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Téramo
Século XII
No ano 1129, trala invasión lombarda nos Abruzos, Téramo sométese aos normandos do ducado de Apulia. En 1140 Téramo entra a formar parte dos dominios de Roxerio II, primeiro rei do Reino das Dúas Sicilias. No ano 1153, Teodino, un suxeito descoñecido ata entón, fai edificar a igrexa e convento de Sant'Angelo Delle Donne, sucesivamente denominado Madonna Delle Grazie. Téramo é destruída polas armadas normandas de Roberto dei Loretillo, dese cruenta pillaxe só se salva a torre da Piazza Sant'Anna, desde entón chamada Torre Bruciata (torre queimada). En 1176 remátase a construción do Duomo de Téramo, de estilo románico.
Séculos XIII e XIV
En 1268 ponse fin ao dominio dos suevos e comeza o da dinastía Angevina, coñecéndose este tempo como "período de liberdade". Durante a dinastía Angevina, Téramo coñece unha nova época de maxestosidade: os señores da diocese Aprutina, os bispos Rainaldo Acquaviva, Niccolò degli Arcioni (1317), Stefano da Teramo (1335) e Pietro dei Valle (1366) reconstrúen a cidade que ve o nacemento de castelos, vilas e sobre todo de grandes privilexios concedidos polos soberanos, grazas aos cales edifícanse igrexas, conventos e palacios. A cidade asume novos contornos arquitectónicos, tanto na parte vella como na nova. Téramo vólvese unha verdadeira cidade de fronteira: porta dos reinos.
Século XV
miniatura|300px|"Ao parlare agi mesura" Este período está caracterizado polas loitas entre as dúas familias máis importantes da cidade (De Valle e De Melatino), o aforcamento de trece seguidores da familia De Melatino é aínda recordado nun escudo de pedra no centro da cidade, que ve representadas dúas cabezas coa lingua fóra acompañadas polo escrito "Ao parlare agi mesura" (mide as túas palabras). Nos primeiros anos do século, o tirano Antonello de Valle é asasinado e de igual forma demolido o seu fermoso castelo de Piazza Garibaldi. A lenda conta que foron as mulleres da cidade a poñer fin á absurda belixerancia entre ambas familias cunha folga dos seus afectos. Malia os conflitos internos, a cidade vive un período cultural absolutamente activo, grazas a artistas como Jacobello del Fiore e Nicolò da Guardiagrele, e relacións comerciais coa Toscana e Venecia. En xuño de 1442, o reino de Nápoles cae nas mans de Afonso V, rei de Aragón.
Séculos XVI e XVII
No ano 1504, o reino de Nápoles pasa a Fernando o Católico, rei de España, que dá comezo ao dominio español nos Abruzos e no sur de Italia. Trala morte de Fernando o reino pasa a Carlos V e inmediatamente despois Teramo é vendida ao Duque de Atri por 40.000 ducados. Os teramanos rebeláronse ante esta decisión e cóntase que na noite do 17 ao 18 de novembro de 1521, as tropas do Duque que rodearan xa a cidade, espantadas pola visión da Virxe e San Berardo na defensa de Teramo retiráronse asustadas. Nace así o milagre de San Berardo, santo patrón da cidade.
En 1626 un terremoto golpea a cidade e no ano 1630 dáse conta da peste, propagada desde Milán.
Século XVIII
miniatura|200px|Reino das Dúas Sicilias En 1707, despois da Guerra de Sucesión Española, a Casa de Habsburgo domina todo o Reino das Dúas Sicilias durante 27 anos. En 1744 prodúcese unha invasión alemá á cidade e o nacemento en Téramo dun movemento iluminista de varios intelectuais liderado por Melchiorre Delfico, notorio compositor, poeta e filósofo italiano. En 1798 os franceses entran en Téramo e, aínda que son inicialmente expulsados polos cidadáns, volven aos poucos días destruíndo sen piedade a cidade enteira.
Século XIX
O 15 de marzo de 1806 Napoleón derrota ao rei Fernando I de Borbón e Téramo convértese nunha posesión francesa a tódolos efectos. En 1815 a cidade volve a formar parte do reino de Nápoles. En 1823 prodúcese a primeira visita á cidade do rei Fernando II das Dúas Sicilias, realizando dúas máis: en 1844 e 1847. En 1890 fúndase o laboratorio astronómico de Collurania.
Idade contemporánea
miniatura|200px|Terremoto de L'Aquila, en 2009 En 1925 fúndase en Téramo a primeira sociedade psicoanalitica italiana. Nove anos despois, en 1934, complétase e estréase o novo palacio do Convitto Nazionale anexo ao Liceo-Ginnasio e a Biblioteca Melchiorre Delfico na praza que levará o nome de Dante Alighieri, fundándose en 1941 o Instituto Zoo profiláctico. O 25 de xuño de 1943 as tropas alemás chegadas a Téramo avanzan cara Bosco Martese, onde se enfrontan cos homes da resistencia teramana. O episodio é lembrado como a Battaglia di Bosco Martese. En 1972 celébrase por primeira vez a Coppa Interamnia, aínda en curso hoxe. O 30 de xuño de 1985 visita oficialmente a cidade o Papa Xoán Paulo II e 4 anos máis tarde Téramo é nomeada por Unicef "cidade aberta ao mundo". En xuño de 1991, o entón cardenal Joseph Ratzinger lidera un histórico congreso chamado "Capitalismo e dereito social". Dous anos máis tarde, en 1993, fúndase oficialmente a Universidade de Téramo. En 1995 prodúcese a apertura do segundo túnel do Gran Sasso, dirección L'Aquila. O 15 de setembro de 2005 visita a cidade o Presidente da República italiana, Carlo Azeglio Ciampi, visitándoa o Presidente do Consello, Silvio Berlusconi, 3 anos despois. En abril de 2009, aínda que se percibiran intensos sismos na cidade, Téramo non sofre danos significativos ocasionados polo terremoto de L'Aquila.
Teatro romano
Construído a principios do século II baixo o reinado do emperador Adriano, o teatro é a proba visible da prosperidade de Interamnia. Esta antiga ruína impresionou ao famoso poeta Gabriele D'Annunzio que escribiu: "A ruína do teatro de Interamnia atestigua a antiga maxestuosidade romana".
Anfiteatro romano
Faltan as probas para demostrar que o grande anfiteatro teramano acollera o triste espectáculo do martirio dos primeiros cristiáns, aínda que sexa certo que polas dimensións era un lugar de interese cidadán. Crese que na Idade Media fora utilizado, así como o Coliseo de Roma, como alcázar ou castelo de protección da cidade. A lenda conta que unha fermosa dama española tiña o costume de matar aí aos homes que adulara e dos cales acababa de saciarse, de maneira que non puidesen revelar nada das noites de amoroso desafogo.
Mosaico do leone
Achado en 1891, trátase posiblemente do emblema mesmo da historia arqueolóxica teramana. Descuberto durante as obras do gran Palazzo Savini o mosaico sufriu séculos de humidade, pero grazas a unha grande obra de restauración hoxe podemos afirmar que é unha das obras máis representativas da arqueoloxía cidadá.
A beleza da obra amosa que na mesma cidade houbo unha verdadeira escola e tradición dos mestres do mosaico romano, xa que obras de tal grandeza viñan normalmente mercadas do estranxeiro. É interesante como aínda hoxe en día na cidade moitos novos artesanos estanse especializando no traballo do mosaico segundo as regras dos mestres romanos.
Casa urbani
Trátase dunha das habitacións máis interesantes da Téramo medieval, foi destruída polo Conde normando de Loretello a mediados do século XII.
Spirito Santo
Igrexa do século XIV, estaba relacionada coa igrexa do Santo Spirito in Sassia de Roma como recorda a dobre cruz de Constantino. Foi sede dun hospital e dunha confraría que se ocupaba da sepultura de presos falecidos e dos xulgados.
Casa do Mutilato
Antiga igrexa Della Misericordia, hoxe Casa do Mutilato; edificada como consecuencia da peste de 1348 e restaurada en 1928. De relevancia é o fresco de Giacomo dá Campli (século XV). En 1514 foi visitada pola raíña Xoana II de Nápoles para adorar aí un precioso crucifixo que parece que englobase unha espina da coroa de Xesús.
Duomo de Téramo
Desde o 8 de setembro de 2007 é posible visitar a cripta subterránea de San Berardo, santo patrón da cidade.
Vescovado
Foi edificado probablemente en 1374 con alicerces de pedras e travertino de Civitella del Tronto e é aínda a residencia do bispo e dos oficios da Curia Aprutina. É o mesmo bispo o que lidera, cada ano, durante a noite entre o xoves e o venres santo, un extraordinario camiño nocturno. A tradición e a ritualidade din que a virxe, que aínda non está de loito, vaga de igrexa a igrexa en busca do seu fillo, pero se na desesperada procura atopa a choiva, reparará na igrexa máis próxima, onde terá que quedar ata a mesma noite do ano sucesivo. No entanto o camiño empeza ás catro da mañá, é unha ritualidade que segue chamando a milleiros de fieis na Pascua teramana.
Madonna delle Grazie
miniatura|200px|Madonna delle Grazie A igrexa teramana fuori porta (fóra dos muros romanos que rodeaban a cidade) é unha das citas rituais da cristiandade cidadá. A igrexa foi novamente aberta en setembro de 1900 xunto á conventualidade.
Castello Della Monica
É un soño feito realidade. O soño dun home, un artista que seguindo as modas de finais do século XIX, o "gothic revival", decidiu regalarse un castelo. Gennaro Della Monica construíuse para el e a súa familia un castelo no centro da cidade que el mesmo puliu cada mínimo detalle. A historia do castelo é tamén a historia de amores secretos, mortes violentas, lendas e fantasías.
Convitto Nazionale
O Convitto Nazionale Melchiorre Delfico é un dos palacios máis fermosos da cidade. Maxestoso, impoñente como un mosteiro romano, trátase dun instituto público do Estado, sede do Convitto Nazionale e do Liceo Classico e con características particulares dentro do panorama escolástico italiano, foi construído nos primeiro anos do século XIX. Representou a sede da primeira Universidade (Facultade de Dereito) da cidade en 1817.
Sor Paolo
Segundo os arqueólogos e os estudosos é unha antiga estatua togada dun potente patricio romano, segundo os teramanos é simplemente Sor Paolo ou mellor devandito Gnore Paule. Este era un opositor e castigador de costumes da cidadanía e sobre todo dos gobernantes. De feito, na man esquerda da estatua, viñan inflados papeis de queixas, protestas, e sátiras contra os señores da cidade que actualmente foron substituídas con poesías de amor ou bandeiras dos equipos deportivos da cidade.
Istituto Zooprofilattico Sperimentale
Fundado o 2 de setembro de 1941, o Istituto Zooprofilattico Sperimentale dell'Abruzzo e do Molise G. Caporale (IZSAM) é un dos dez institutos experimentais zoo-profilácticos italianos. Ocúpase da inspección do estado santiario dos animais, da salubridade dos produtos de orixe animal, da vixilancia veterinaria, da formación, experimantación e investigación científica e do coidado do ambiente.
Museo Cívico d'Arte e Pinacoteca dei Teramo
O museo arqueolóxico hospeda restos e esculturas da Téramo máis antiga, da prehistoria á época romana. A pinacoteca consta dunha notable colección de teas e esculturas de arte moderna e contemporánea. Actualmente é utilizada para exposicións temporais e próximamente o será para coleccións permanentes.
Observatorio de Collurania-Teramo
O Osservatorio Astronomico di Collurania-Teramo é a proba evidente da posibilidade de facer Ciencia malia vivir lonxe das grandes casas do saber. É a realización dun soño de finais do século XIX dun teramano, o astrónomo Vincenzo Cerulli, que soubo mirar máis aló do que tiña por diante. A el mesmo débese o descubrimento o 2 de outubro de 1910 dun novo asteroide que chamou Interamnia. O observatorio ten un espléndido telescopio e unha rica colección do museo dos instrumentos científicos.
Antico manicomio
Edificio impoñente do ano 1323 que unha vez foi considerado o instituto hospitalario máis grande para a cura das enfermidades mentais do centro-sur de Italia. Destacou por ter unha clase médica extraordinaria grazas á activa participación de Marco Levi Bianchini, un dos grandes pais da psiquiatría italiana e alumno de Sigmund Freud, co que mantiña correspondencia epistolar. El mesmo fundou en Téramo a primeira Sociedade Italiana de Psicanálise. Na porta do gran manicomio había unha inscrición que dicía "Aquí os poucos, quizais nin os verdadeiros".
Universidade de Téramo
A Università degli Studi di Teramo é unha universidade estatal italiana fundada en 1993, cando as facultades de Veterinaria, Dereito e Ciencias Políticas situadas en Téramo desde había xa moito tempo sepáranse da Universidade de Chieti á que pertenecían para crear unha nova institución completamente autónoma.
A Universidade de Téramo conta con cinco facultades: Agricultura, Ciencias da Comunicación, Dereito, Ciencias Políticas e Medicina Veterinaria.
Ademais é activa protagonista dunha vivaz política de internacionalización na que participan cada vez máis estudantes estranxeiros nos seus cursos por medio de numerosas bolsas de estudointernacionais.
Fútbol
O equipo da cidade, o Teramo Calcio, é un dos clubs máis antigos do fútbol italiano. Fundado o 15 de xullo de 1913, afianzouse desde sempre como un dos equipos protagonistas da Serie C. Na campaña 2010/11 militará na Serie D.
Nos case 100 anos de historia son moitos os ex xogadores do Teramo que alcanzaron grandes cotas: Enrico Chiesa, Moris Carrozzieri, Julio César de León, Simone Pepe e, aínda que xogase no "diavolo" só un mes, o campión do mundo Fabio Grosso.
O moderno Stadio Comunale de Teramo estreouse o 27 de marzo de 2008 cunha capacidade de 7.498 espectadores ampliable a 13.000 cando a sociedade volva a categorías profesionais. A instalación utilízase tamén para concertos (Jovanotti, Laura Pausini, Tiziano Ferro, Vasco Rossi e outros).
Baloncesto
O Bancatercas Teramo Basket é de momento o máximo representante deportivo de toda a rexión dos Abruzos. Fundado en 1973 leva xa 5 tempadas na máxima categoría italiana (Serie A1) e leva dous xogadores á selección Italiana. Cando xoga de local, o PalaScapriano (palacio de deportes) vólvese un inferno que aguanta ao equipo brancovermello ata o pitido final.
Algúns xogadores da historia do Teramo Basket que merecen ser mencionados son: Mario Boni (eterna lenda do baloncesto italiano), Clay Tucker, Hassan Adams, Jaycee Carroll ou Roger Powell.
Balonmán
O balonmán é probablemente o deporte rei da cidade, a Emmelle Naca Medical Teramo Handball leva moitos anos na Serie A e actualmente participa na Serie A1, unha súper liga onde se enfrontan só os oitos mellores equipos de Italia. O HC Teramo 2002 é o equipo feminino, que tamén xoga na máxima categoría italiana.
A primeira semana de xullo dispútase en Téramo a Coppa Interamnia, que é a máis importante manifestación de balonmán a nivel mundial; máis de 30 seleccións (masculinas e femininas) de tódolos continentes chegan á cidade durante unha semana para enfrontarse nun torneo que se disputa en tódolos campos de Téramo. Nese período a cidade vólvese un hemisferio de multiculturalidade e festas. O torneo chegou xa á súa 36ª edición.
Outros deportes
Outros deportes moi activos en Teramo son o tenis: a cidade cada ano aloxa un torneo internacional; o fútbol sala; o rugby; o vaterpolo e o automobilismo, co Rally de Teramo. Ademais, cada 1 de maio celébrase a Maratonina pretuziana, un maratón no que participan deportistas de todo o mundo.
Preso político
Un preso político é aquel que permanece na cadea ou detido dalgún outro xeito, por exemplo, baixo arresto domiciliario, porque as súas ideas representan un desafío ou unha ameaza para o sistema político establecido, sexa este da natureza que sexa.
Téramo
Enogastronomía
A gastronomía teramana é unha das máis apreciadas non só no centro de Italia, senón en toda a península; a súa cociña de feito é absolutamente rica, variada e de antiquísimas tradicións campesiñas con inconfundibles cheiros e sabores.
Preso político
Como as opinións ou as actitudes non acostuman ser obxecto de lexislación, adoita ser difícil determinar exactamente que son os presos políticos a partir dos cargos que se lles imputan; unha excepción constitúena os acusados de traizón ou espionaxe, a pesar de que xeralmente non se lles considera presos políticos. A condición de preso político, polo tanto, adoita ser obxecto de disputas: moitos dos prisioneiros considerados políticos por grupos de activistas son cualificados polos gobernos aos que se opoñen de "terroristas" ou "subversivos".
Téramo
Le virtù
Trátase dun verdadeiro ritual propiciatorio que se celebra ao chegar a primavera coa preparación dun prato cuxas orixes remóntanse á noite dos tempos cando, a finais do inverno, as campesiñas unían ás novidades da tempada o que quedou nas despensas das provisións invernais.
A preparación, que segundo a tradición dura tres días e tres noites, é extremadamente complicada porque os numerosos ingredientes (fabas e chícharos frescos, lentellas, garavanzos, xudías, alcachofas, espinacas, endivia, chicoria, acelgas, nabos, apio, cabaciñas, allo, cebola, herbas aromáticas, xamón, folla de touciño, orellas e pés de porco, témpanos, pallottine) van cocidos por separado e só ao final pódense mesturar coa pasta de varios tipos e cores.
As familias teramanas que aínda seguen a tradición, doan e intercámbianse a virtù para posteriormente xulgalas e confrontalas; pese a iso, e sobre todo pola dificultade da preparación, hoxe en día non son poucos os cidadáns que o 1 de maio compran ese boísimo prato nos moitos restaurantes da cidade que están sempre listos para a devandita ocasión.
Preso político
En consecuencia, poucas veces unha autoridade estatal admite a existencia de presos políticos. Os críticos do goberno alegan que os procedementos legais empregados están deseñados para agochar a condición de preso político. Isto pode abranguer a invención de cargos criminais, ou a negativa de beneficios concedidos a outros presos en situación semellante, así como a aplicación de poderes especiais, como o estado de excepción.
Téramo
Chitarra con lle pallottine
Outro prato príncipe da gastronomía teramana son os maccheroni á chitarra ou Chitarra con lle pallottine. A pesar do nome son un tipo de espagueti de sección cadrada que se obteñen comprimindo a folla da pasta na chitarra: un utensilio tradicional abruzés formado por fíos de aceiro tensados, unidos paralelamente nunha armadura de madeira. O excepcional deste prato está na salsa que se agrega con pallottine (pequenas albóndegas de carne feita a man e sofrita).
Scrippelle
Ademais das pallottine, outro elemento único da cociña teramana son as scrippelle: finísimas tortillas preparadas nunha tixola fervendo unha masa de fariña, auga e ovos; estas son moi parecidas ás crepes francesas, de feito para dita de moitos foron trasladadas á terra de Napoleón cando o seu exército abandonou a cidade. As scrippelle son a base de dous pratos típicos teramanos: as extraordinarias scrippelle mbusse, encodilladas e mergulladas nun caldo de galiña espolvoreadas con parmesano, e o timballo dei scrippelle unhas lasañas enriquecidas de pallottine, salsas particulares e todo o que a imaxinación dunha muller teramana permita.
Outros pratos
Outros pratos típicos son a sopa de garavanzos, cogomelos e castañas e as saborosas mazzarelle (o obrigatorio primeiro prato do xantar de Pascua de cada teramano): unhas follas de leituga que arrollan a corada de cordeiro (fígado, corazón e pulmóns) con cebola, allo e perexil, poden ser acompañadas con tomate.
Os 'Ndocca 'Ndocca son o clásico exemplo de prato pobre campesiño, onde se utilizan todas a partes do porco (orellas, pés, fociño, chuletas) que non poden ser xamóns ou embutidos.
Historias que ninguén cre
Características
Segundo o Diccionario da literatura galega o autor compila vinte relatos breves espallados por revistas, publicados independentemente ou redactados para a ocasión e que presentan unha coexión formal menos artellada que os libros anteriores. miniatura|Seminario de [[Lugo no que estudou un tempo Ánxel Fole, autor de Historias que ninguén cre.]] Non leva introdución de ningunha clase. O volume comeza cun relato, sen máis. Neste libro cómpre salientar unha maior presenza da xeografía urbana ca nos primeiros de Fole. Abundan os temas fantásticos, os parasicolóxicos e os elementos autobiográficos. Abrangue con total naturalidade aqueles fenómenos que hoxe consideramos "paranormais". Baseándose na cultura popular, asimila e reelabora toda unha unha tradición, a narrativa oral, incorporando o seu coñecemento da literatura contemporánea.
Téramo
Outros pratos
Os Caggionetti en fin, é unha sobremesa abruzesa coa forma dun ravioli; unha folla lixerísima repleta, que nos Caggiunitte teramanos está feita de castañas, chocolate, améndoas tostadas, casca de limón, acitrón e canela.
Viño
Nos outeiros teramanos cultívanse as típicas cepas dos Abruzos: o Montepulciano d'Abruzzo rosso ou Montepulciano d'Abruzzo cerasuolo (tintos) e o Trebbiano d'Abruzzo (branco); o Montepulciano d'Abruzzo Colline Teramane é considerado un dos mellores viños de Italia.
Preso político
A lexislación actual considera, en xeral, que a prisión por motivos políticos é unha violación dos dereitos humanos de liberdade de conciencia e expresión. Organizacións internacionais, como Amnistia Internacional, mobilízanse por todo o mundo solicitando a liberación de presos de conciencia. Para evitar problemas cos gobernos, AI limita as súas accións á liberación de persoas que non teñan defendido ou practicado a violencia, diferenciando entre os prisioneiros políticos os prisioneiros de conciencia.
Téramo
Comunicación urbana e turismo
miniatura|200px|Autostrada A24
Cidades irmás
Teramo está irmandada con:
Historias que ninguén cre
Características
A edición de 1981 remata cuns fragmentos de críticas, apoloxías e descricións:
A vengación
Na feira do San Martiño de Quiroga o Furelo de Sequeiros come o polbo, logo collerá o que precisa para a cantina e marchará. Fálase do seu carácter, de como fixo cartos co estraperlo e da súa vida amorosa. A súa muller, a señora Encarnación, desapareceu dun día para outro e o seu fillastro, o Raúl, seica marchou para as Américas. Agora ten unha querida, que as vai buscar á vila, e unha rapazota que din que é a súa filla. Ármase unha partida de caza pola zona e van parar a comer na cantina do Furelo. Boa descrición do traballo da caza. Murmúrase que o Furelo matou a muller e a enterrou nalgún monte da zona, que o can ía ladrar ao sitio e por iso o matou tamén dun tiro cando desapareceu a muller. O Furelo marcha durmir e de pronto escóitase na cantina un berro arrepiante e longo: Encarnación, eu te matei e enterrei no monte da xesteira. E o Furelo xa cae morto diante do esqueleto que hai na súa cama, que ten a cadea e a medadlla da Señora Encarnación. E aparece a figura do Raúl. Remata o conto cunha carta escrita en castrapo na que se explica como foi a vinganza do Raúl.
Xantamos no cimo dun monte do que xa non me acordo como se chama: Nesta frase vemos como o narrador dubida dun dato concreto para reforzar a verosimilitude do relatado, coma no conto oral.
“Lobos te coman!"
Conto de ambiente da montaña do Courel con moita toponimia e mesmo se aventura a etimoloxía dalgún lugar como Goia e se fala do nacemento do Romanticismo.
A pinga de sangue
Nota do autor: Non sei si sería millor tiduar ista historia “A carta era pra ve-lo retrato”, ou, outramente, “Un mensaxe do alén”. Moitas veces sentiu de neno contar a historia do home do retrato do pintor Fierros, que morrera nun duelo a espada. A el deulle por pintalo e poñíalle unha pinga de sangue no peito. No ano sesenta recibiu unha misteriosa carta datada en Vigo na que lle comunica onde pode ver o cadro. Está nunha tenda de Ribadeo. Vai alá e a dona tamén recibira unha carta avisando da súa visita. Pero o curioso, di ela, é que a pinga no peito do retrato apareceu misteriosamente había uns días.
A macabra chanza do Grilo
O Grilo era un dos máis coñecidos borrachóns de Lugo, remataba as súas sentenzas cun cri, cri, cri, cri. Mesmo lle falou nun enterro ao cadaleito. (conto moi breve)
Os cans da Torre de Lopo
Comeza en primeira persoa dirixíndose ao auditorio: E, se vos interesa, direivos que eu son Xocas de Lopo. Xocas de Lopo anda sempre cos sete cans da casa. Un día ve como o Túzaro se bota desde unha árbore sobre a Mariquiña para forzala. El acírralle os cans e o Túzaro volve subir á árbore pero rompe a póla. Os cans bótanse a el que se dá un golpe na cabeza. Os cans ségueno atacando. A moza agradécello ao Xocas. El marcha un tempo da casa e non pode contar nada. Anos despois estudando en Santiago o pai cóntalle que volve de América Mariquiña casada e con tres cativos. Mándalle un bico.
E decímolo ou non o decimos
Sobre este conto fíxose unha curtametraxe co mesmo título: ¿E decímolo ou non decimos?. Di que se morrese de repente atoparían no armario un letreiro E decímolo ou non o decimos e un buraquiño de bala na chaqueta. Nunha taberna de Recatelo o Cosme declárase providencialista, todo o marca a Divina Prividencia. O Xusto di que non é providencialista nin fatalista aínda que o Cosme o tenta convencer cos acontecementos desgraciados que tivo. A familia do Xusto vive nas Casas Baratas luguesas fronte á casa de don Perfeuto, o Vámpiro, porque cobra os xuros ao doce por cento. Vive co revólver ao lado, unha vez caeulle ao chan e disparouse polo que agora o ten cun burato do lombo baleiro, para evitar accidentes. Convídaos a comer o Xusto e saca un revólver igual ao don Perfeuto. Dispárase a arma, faille a el un buraco na chaqueta e semella que a bala saíu cara a fiestra do despacho do Vámpiro. Ao día seguinte saben da morte do usureiro, alguén lle comenta que o atoparon na mesa rodeado de sangue e co revólver sen unha bala, e a lámpada esnaquizada. Seguro que foi a bala do Xusto. Mais o médico que o atendeu afirma que morreu dun derramo cerebral e non había ningunha bala. Tres anos despois atopouse entre uns libros a bala que rompera a lámpada e fixera o buraco na chaqueta.
Pepe Trotiño
Cumpre a débeda con Luís Seoane de escribir a biografía de Pepe Troitiño. Coincidiron naquel Santiago dos estudantes da FUE. O Birollo chega preguntando polo Troitiño que lle quere espetar unha navalla de sete estalos. E lembra tres bromas famosas argalladas polo Troitiño. A primeira alá no seu Corgo natal. Tiña unha moza que o deixou por un xastre. Indo o xastre pola estrada escoitou tal brado que se asustou, o brado repetiuse varios días e mesmo chegou a saír no xornal de Lugo como emitido por algún mostro antediluviano. Outra foi en Santiago cando lle pintou a estrela de David a un estudante mentres durmía e logo fixo o ridículo ao ir correndo ás clases. Tamén a do Birollo; convenceuno de que el era dunha loxa o mesmo que o profesor da materia que o Birollo tiña atravesada. Se lle facía un sinal determinado ao profesor o día do exame, seguro que aprobaba. O enfado do profesor foi grande. Seoane xa fixo as oito ilustracións para a biografía, agora el xa fixo o texto.
As bebedeiras de Moncho do Grilo
Todos vós tratades, pouco ou moito, a Xosé Saavedra Fernández, conocido por Moncho do Grilo, nome iste que lle vén da súa casa patricia do Oural. O Moncho colle grandes borracheiras, sobre todo polas festas, coma no San Xoán de Sarria. Alí a muller non o dá levado para a casa. Un día entra a correr na consulta do médico don Fico e cóntalle que de noite cando vén bébedo dorme só coa fiestra aberta. E unha noite escoitou a súa propia necrolóxica na rúa sen ver a ninguén. O médico dille que son alucinacións da bebida, que ou se deixa do alcohol (só dous vasos de viño ao xantar e dous á cea) ou o mete nun manicomio. Ao saír da consulta o Grilo, don Fito dálle ao botón da gravadora que lle trouxera o fillo de Londres, foi a primeira banda magnetofónica de Sarria; a que serviu para curar o Grilo, porque o Grilo curou.
Xantamos a carón dun esqueleto!
O Xan de Pascasio ten un anel cun diamante que debe valer ben cartos e tamén unha máscara dos negros ñáñigos que mete medo. Sempre lle promete que lle ha de contar a historia da máscara. E convídao a xantar saíndo de Chantada cara a Monforte de Lemos na fonda do Coruxo que agora é del. Xa na sobremesa e con moita xente o Xan conta a historia. Como vén das Américas co anel e a máscara e quedou a durmir nesta fonda. De noite dálle por poñer a máscara cando escoita ruídos. Pon a almofada coma se fose un corpo e entra o Coruxo cun coitelo na man e acoitela a almofada. Pelexan e o Coruxo ao ver a cara coa máscara bota un berro estarrecedor e cae ao chan, o Xan bótalle as mans á gorxa e remátao. Logo tira o corpo e o coitelo no burato aberto na terra e marcha. Anos despois volve das Américas, visita a fonda e mércaa. Chegou o momento, di, de mirar a ver que hai aí nese sitio debaixo da terra, non vaiamos estar convivindo cun esqueleto. Cavan e cavan e atopan o esqueleto co coitelo cravado nas costelas. O Xan de Pascasio ríase coma un tolo.
Un caso para a parapsicoloxía
''Quero protestar outra vez de que Mondañedo se siga escribindo Mondoñedo. A tódolos labregos lles sinto decir Mondañedo, non Mondoñedo. Mais reconozo que isto non vén moito ao caso, o que se di..''. Anda por Mondoñedo, canta a fermosura do val e da vila. Tamén é moi afeccionado á Metapsíquica ou Parapsicoloxía, mais non viviu ningún episodio en persoa. Ata que un día paseando cun violinista da Coruña que está na vila van mercar o xornal. Son dúas vellas vendedoras, unha delas dálles os xornais colléndoos cunha “tenacilla”. Marchan e ao pouco notan os dous coma unha presión na caluga, algo raro. Volven a cabeza ao mesmo tempo e con rapidez e ven as dúas vellas mirando para eles fixamente. Remata: ''Veleiquí un flagante caso de telepatía... ou non hai telepatía...''
Tracatrá, tacatrá, tacatrá
Sendo estudante en Santiago foi a unha libraría ver a caixa do movemento continuo, obra de don Elías de Andia e Campuzano. Estaba pechada con selos asinados polo doutor Nóvoa Santos e o reitor Rodríguez Cadarso. E facía continuamente Tracatrá, tacatrá, tacatrá. Poñen unha bomba nun local das dereitas e logo el soña que o prende a policía e o torturan poñéndolle decote son do tracatrá cuns auriculares. Anos despois en Vilalba volve ver a don Elías como preceptor dos fillos dun amigo seu. Don Elías tamén é poeta, autor de moitos sonetos. Xa pasada a Guerra Mundial sabe da morte de don Elías e como quixo ser enterrado coa caixa do movemento continuo. El e o seu amigo van ao cemiterio e por un buraco escoitan o tracatrá no nicho. El segue soñando nas sestas co asunto e como o escoitan falar en soños ten que contar a historia.
O medo
Fala do seu museo de cousas curiosas. Conta de cando foi cobrar un cheque en Sarria e viu na saída do banco un home con mala pinta e botas ferradas de protectores. Á noite queda só na casa, escoita ruídos raros, metálicos, e pensa no home que o viu e igual o quere roubar. Bota man do revólver e do foco. Dispara dúas veces e dálle á lata e o gato que a levaba colgada. Condenados de pequenos, xa podían enredar con outra cousa, remata.
”Esporretar”
É este un conto con moito humor.
Maneki Neko
miniatura|Un maneki neko en [[Toquio.]]
Historias que ninguén cre
De como o Xocas deu o timo do sobre a dous atracadores
O suceso aconteceu en Sarria onde o Xocas gañaba moitos cartos xogando. Traía canda el no peto un sobre lacrado a asinado que poñía -cheo de recortes de xornal-: contiene billetes de banco. Morre o seu amigo Crisanto de Aspai e vai ao velorio. Saca de sobre, ábreo e dálle á viúva vinte mil reais (ou cinco mil pesetas, ou mil pesos) dos sete mil pesos (trinta e cinco mil pesetas) que acababa de gañar ao xogo. E cóntalle a outro dos presentes como gañou os cartos, meteunos nun sobre e lacrouno á vista de todos os da xogueta. Ao saír seguírono dous tipos e puxéronlle as navallas no pescozo esixindo o sobre. E el deulles o sobre. Remata: ''Tería preparado o sobre dos recortes pra timar a quen nós sabemos? Faría aquelo por si acaso? Non o soupen. Endexamais o volvín vere. E il levaría moito medo cando sintiu carraquea-las navallas e lostrega-las follas diante dos ollos?''
Maneki Neko
O Maneki-neko (招き猫, no Xapón) ou o Zhaocai Mao (招財貓, na China), tamén coñecido como "gato da sorte" ou "gato da fortuna", é unha escultura xaponesa moi popular, da que se di que trae boa sorte ao seu dono. A escultura representa a un gato saudando cunha pata alzada.
Historias que ninguén cre
O galo de Monforte
Nunhas festas de Monforte dos anos vinte tira fotos e pinta. Na casa onde vive unha noite de moita calor deixa grans de millo polo chan e tres aliñados na mesa porque dan sorte. E entra un galo de catro patas que lle tira co tinteiro e deixa marcadas as patas, ata consegue tirarlle unha foto. Tamén lle merca o galo ao dono, que llo cobra ben. Pasados os anos xa vive el en Monforte e o seu amigo Edelmiro, que estivo vinte anos en México, ensínalle o seu museo de curiosidades: que se isto de Pepa a Loba, aquilo dun fillo de Montero Ríos, estoutro de De Gaulle. El lévaos á súa casa ver as pegadas e a foto do galo de catro patas, dubidan, din que pode ser unha fotomontaxe. E terá que lles mostrar o galo disecado.
Medo e máis medo
''Todo aquelo veu por sere eu un romántico. Por te-lo costume estético –perdón, leutor- de dar longas paseadas de noite por sitios isolados. E lin ou sentín decir que ó grandísimo Beethoven pasáballe outro tanto cando vivía en Viena. Perdón, meu leutor, outra vez...'' Cando le en El Progreso que don Valeriano morrera, púxose a escribir a historia nun restaurante da Pontenova. Aínda xogara ás cartas co tal señor aquela tarde no Lugo-Bar. O señor vivía en Bocamaos, cerca de Ombreiro. Cara alí sae dar o paseo longo desde Lugo. E veñen uns tronos moi fortes e lóstregos. Nunha desas luces ve o corpo dun aforcado, mesmo a punta da bota lle bate nos fociños. Volve a Lugo. Ve o xornal que fala da treboada e que en Bocamaos unha centella carbonizara o corpo dun home desaparecido o día antes. El garada o segredo, mais sabe que o home se aforcara, ou tamén o puideron matar e levar alí o corpo e guindalo. Anos despois escoita que o Valeriano lle dera unha tunda a un señor maior e que este lle dixera: ''Oxalá te abrase unha centella! E abrasouno''.
O milagre de Ribadeo
Vai a Ribadeo co seu amigo Pepiño o Xaropes, que é moi amigo de facer bromas de todo tipo e algo dado ás desgrazas coma cando para se alumar queimou un décimo de lotaría premiado. E van escoitar como recita no Mercantil o poeta Lías de Moxenas. Antes de entrar o Pepiño mércalle unha ra a uns rapaces e logo métella no peto (sen el se decatar) ao poeta. Xa no recital a ra croa, salta á mesa e métese no vaso da auga. O auditorio pensa que é unha burla do poeta e protesta. Mais Lías aproveita a ocasión para improvisar uns versos nos que fala dos poetas ras e convénceos de están diante do Milagre de Ribadeo.
A máscara antigás
Don Fabulón mercou en Madrid no rastro unha máscara antigás en 1919. En 1929 sacouna á rúa no Entroido de Lugo. Nun día de maio de 1930 estaba el probando diante do espello a máscara cando chaman á porta e coas présas foi abrir sen sacala. Era a leiteira Micaela de Meilán que papou un bo susto e pensou que era o Demo. Ela fixera testamento para o seu sobriño Bieito. Este mercou a máscara, puxo unha sotana e collue un foco. E de noite aparecéuselle á tía que de novo cre volver ver o Demo. E quedaron os dous tatexos. Contaba ela que a primeira vez que vira o Demo quedara coxa e a segunda tatexa.
Maneki Neko
Maneki (招き) procede do verbo maneku (招く), que en xaponés significa "convidar a pasar" ou "saudar". Neko (猫) significa "gato". Xuntos literalmente significan "gato que convida a entrar". Segundo a tradición xaponesa, a mensaxe que transmite o gato co movemento da súa pata é: "Entra, por favor. Es benvido".
Hoxe en día, existen milleiros de versións do Maneki Neko, dende gatos altos, gordos, de diversas cores, ata vaxilas ou figuras de Hello Kitty.
Historias que ninguén cre
Narración
Todos os relatos están narrados en primeira persoa por narradores diferentes. Seguen a técnica da literatura oral, do conto contado. Cítanse moitos topónimos e nomes de persoa e dubídase sobre algúns datos, sobre todo referencias temporais. Diríxese bastantes veces ao lector, como se fose un oínte presente.
A maioría dos espazos son urbanos, destacando Lugo e as vilas luguesas coma Chantada, Monforte, Ribadeo. Tamén hai contos ambientados na montaña luguesa e algún en Santiago.
Maneki Neko
Lendas sobre o Maneki Neko
Hai diversas versións da lenda deste símbolo. A continuación móstranse 3 das máis coñecidas entre elas:
Un día, un señor feudal, un home de grande fortuna e importancia chamado Naotaka II (（井伊直孝）) foi sorprendido por unha tormenta mentres cazaba e agochouse baixo unha grande árbore que había preto do templo. Mentres agardaba a que amainara a tormenta, o home viu que un gato de cor branca, negra e marrón, facíalle sinais para que se achegara á porta do templo. Tal foi o seu asombro que deixou o refuxio que lle ofrecía a árbore e achegouse para ver de cerca a tan singular gato. Nese momento, un raio caeu sobre a árbore que lle servira de refuxio.
Historias que ninguén cre
Narración
Canto ao tempo, moitas veces propositadamente inconcreto, poden encadrarse na primeira metade do século XX, ata os anos sesenta.
Sobre o relato Pepe Troitiño, comenta Xosé Ramón Pena que hai unha íntima relación entre o medo, o elemento mistérico e mais o humor.
Maneki Neko
Lendas sobre o Maneki Neko
A consecuencia disto, o home rico fíxose amigo do pobre sacerdote, financiou as reparacións do templo e este prosperou, co que o sacerdote e o seu gato nunca volveron pasar fame.
San Fiz, Cadeliña, Chandrexa de Queixa
San Fiz é un lugar da parroquia de Cadeliña no concello ourensán de Chandrexa de Queixa na comarca da Terra de Trives. Tiña 8 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 3 eran homes e 5 eran mulleres.
Maneki Neko
Lendas sobre o Maneki Neko
Trala súa morte, Tama recibiu un solemne e agarimoso enterro no cemiterio para gatos do Templo Goutokuji, e creouse o Maneki Neko no seu honor. Dise que un Maneki Neko no lugar de traballo, o fogar, ou mesmo unha páxina web atrae á boa sorte e aos visitantes.
O propietario do bordel, ao ver aparecer ao gato co kimono, e pensando que o animal estaba enmeigado, cortoulle a cabeza, que saíu voando ata o teito, onde sen querer matou unha serpe, supostamente preparada para atacar en calquera intre.
Usugumo quedou sumida na dor pola morte da súa mascota. Para facela feliz, un dos seus clientes fíxolle un retrato en madeira do seu gato e doullo como agasallo. Esta imaxe do gato pasou a ser coñecida como Maneki Neko.
Cores e significado
Dependendo da pata que o Maneki Neko erga ten distintos significados:
Dependendo da súa cor tamén ten distintos significados: miniatura|400px|dereita|Diferentes modelos de Maneki-neko.
Popa
miniatura|Extremo de popa dun mercante moderno (Popa espello) Desígnase co nome de popa á terminación posterior da estrutura dun buque. Por extensión chámase tamén popa a toda a parte traseira dun navío considerando a este dividido lonxitudinalmente en tres partes iguais.
Por razóns funcionais, a popa sempre foi a localización do aparello de manobra do navío, en especial do temón (ou leme) e da respectiva roda do temón, que antes do desenvolvemento das tecnoloxías de movemento hidráulico non podían ser manobrados desde moi lonxe.
Por extensión, e para permitir maior proximidade á zona de manobra, ao mesmo tempo que aproveitaba a zona máis abrigada do navío e menos suxeita a balanceo, a popa pasou a ser a localización preferida para instalar os apousentos do capitán e dos oficiais. Iso levou a que o castelo de popa, nome polo que era designada a superestrutura localizada na traseira do barco, pasase a ser extremadamente elaborada, con grandes xanelas decorativas, lanternas, tallas e outros sinais da ostentación. Os pasaxeiros importantes eran acomodados no castelo de popa, séndolle servidas as comidas tamén alí.
Nos navíos de guerra, a concentración da oficialidade no castelo de popa transformouse nunha vulnerabilidade, xa que atinxir en batalla o castelo de popa cunha bordada era seguro que causaría baixas importantes. De aí que as tácticas navais de combate da época da navegación á vela privilexiasen o asalto ao castelo de popa.
Tradicionalmente é tamén na popa onde se coloca a bandeira de rexistro do barco (porén durante a navegación esta pode ser movida ao mastro principal) e onde se inscribe o nome e porto de rexistro da embarcación. Os antigos navíos tiñan á popa, sobre a bandeira, unha lanterna, por veces de grandes dimensións e valor decorativo, hoxe substituída por unha simple lámpada de sinalización sobre a bandeira.
Na primeira metade do século XIX a popa dos navíos foi sendo progresivamente arredondada, abandonándose os tradicionais castelos de popa. Coa chegada dos navíos movidos a hélice posterior, a popa transformouse nunha área de localización de equipamentos, o que deu pé á transferencia ao medio do navío dos aloxamentos do capitán e oficiais.
Feás de Arriba, Mesía, Mesía
Feás de Arriba é un lugar da parroquia de Mesía no concello coruñés de Mesía na comarca de Ordes.
O Vilar, Entíns, Outes
O Vilar é un lugar da parroquia de Entíns no concello coruñés de Outes, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 15 habitantes (7 homes e 8 mulleres).
Fractura de cúbito e radio
200px|miniaturadaimagem|[[Cúbito e radio.]] A fractura de cúbito e radio é, como o seu propio nome indica, a fractura de ámbolos dous ósos do antebrazo, o cúbito me mais o radio. É bastante frecuente en nenos. Pode ser ocasionada por un traumatismo directo, unha caída ou un accidente deportivo, ou un traumatismo indirecto. Nos adultos é máis infrecuente, e adoitan estar provocadas por accidentes de tránsito.
Tratamento
O tratamento adoita ser ortopédico en nenos, a non ser que a fractura se atope desprazada. Ás veces pode ser imposible a redución e pode ser necesaria unha manobra de Lambotte. En adultos o tratamento é sempre cirúrxico mediante unha placa de osteosíntese. En fracturas abertas, porén, han de empregarse fixadores externos en lugar de osteosíntese. Neste tipo de fracturas poden aparecer complicacións do tratamento. A máis habitual é a pseudoartrose. Tamén son frecuentes a infección da ferida, a limitación da mobilidade (a pronosupinación queda limitada ao estaren afectados cúbito e radio), a sinostose radiocubital e a síndrome compartimental.
Siro López
Siro López Fernández, nado en Sarria o 20 de marzo de 1956, é un xornalista deportivo galego.
Especializado en baloncesto e fútbol, foi xefe de prensa do Deportivo da Coruña e ​​ten traballado en diferentes medios de comunicación nacionais, tanto de narrador deportivo como presentador ou colaborador.
Traxectoria
Dende os dez anos viviu coa súa familia en Barcelona, onde estudou e se licenciou en xornalismo na Facultade de Ciencias da Información de Bellaterra na Universidade Autónoma de Barcelona.
Director de deportes de Telemadrid
Entre 2000 e 2010, foi o director de deportes de Telemadrid, sendo á súa vez desde 2004, presentador da sección de deportes das Telenoticias da canle rexional. Anteriormente, desempeñou diferentes cargos en diversos medios e institucións, como responsable de prensa do Deportivo da Coruña, editor e narrador de baloncesto do equipo de José María García en Antena 3 Radio, xefe de deportes da Coruña e Santiago de Onda Cero e posteriormente redactor xefe de Don Balon e director da páxina web 'Defensacentral.com'.
Contexto nos medios de comunicación de televisión
Foi un dos fundadores de Punto Pelota xunto con Tomás Roncero ou José Damián González, que permaneceron desde o seu inicio en 2008 ata a fin do programa en 2013. A partir do 6 de xaneiro de 2014 comezou como socio no novo proxecto de Josep Pedrerol en Atresmedia, El chiringuito de jugones.
Pouco despois dun mes, o 10 de febreiro de 2014, anunciábase a súa marcha ao outro gran grupo privado de televisión do país, Mediaset España, participando nos debates do programa deportivo de medianoite rival do de Pedrerol, Tiki-Taka, en Energy e como colaborador en Deportes Cuatro.
Narrador de baloncesto en Mediaset España
Un dos motivos da fichaxe de Siro polo grupo de Fuencarral foi a posibilidade de ser o principal narrador dos partidos en España no Mundial de 2014 que a selección disputou como anfitrión, e no Eurobasket 2015. Narrou estes dous campionatos xunto co especialista internacional en baloncesto Antoni Daimiel e o ex xogador José Miguel Antúnez.
Presentador de La Goleada en 13tv
Entre outubro de 2014 e febreiro de 2015 presentou xunto con Danae Boronat, o debate deportivo de medianoite La goleada na canle 13tv, competindo na medianoite deportiva do TDT de domingo a xoves, cos seus antigos compañeiros de El chiringuito de jugones, dirixida por Pedrerol. 13tv cancelou o programa a mediados da tempada debido á baixa audiencia.
Once portas
Once portas é unha novela de Héctor Cajaraville publicada en 2017 por Edicións Xerais de Galicia que gañou o XVIII Premio de Narrativa Curta Ánxel Fole en marzo de 2016.
Trama
esquerda|miniatura|200px|Porta de Mazarelos, única porta conservada da [[muralla de Santiago de Compostela.]] O día da Ascensión de 1929 Guillerme Cardelle, de 18 anos, grande afeccionado á historia de Santiago, vai á carballeira de Santa Susana disposto a gozar das atraccións e tópase cunha tenda e dous exóticos personaxes, o navegante escocés Phillip e o seu escravo, un príncipe masai chamado Bundamagili a quen el convertera no mago Bunda. Convídaos a almorzar e así sabe da súa historia. Antes de despedirse pídelle ao mago que o faga partícipe dalgún segredo da cidade que ninguén máis coñeza e Phillip traduce a resposta de Bunda coa súa mestura de portugués e castelán: ''Tudo misterio desta cidade é once. Once puertas en muralla, once igrejas en recinto, once caminos por bajo la tierra unen puertas e igrejas como outeiro de hormigas''. Queda un pouco decepcionado polo que lle parece un calote e o escocés engade algunha explicación máis, dicíndolle finalmente que non lle debe contar o segredo a ninguén mentres viva.
Nos días finais da súa vida escribe unhas últimas palabras lembrando aquel achado e que cumpriu co seu compromiso de non compartilo con ninguén.
Narración
No prólogo o catedrático de Historia Emérito L. Harguindey expón o que se sabe da muralla de Santiago e as súas portas, hoxe case inexistentes; coñecementos que poderían dar un xiro de 180º de ser certo o relato que chegou ás súas mans a través dos herdeiros de Guillerme Cardelle.
Nos once capítulos Guillerme Cardelle conta en primeira persoa os achados que fixo en 1929.
No epílogo, Guillerme, no ano 2011, pouco antes de morrer, ponlle fin á historia e lamenta ter perdido o documento que serviría para probar a súa veracidade.
Personaxes
Guillerme Cardelle é o protagonista único da novela.
De xeito moi secundario aparecen outros:
Espazo
A acción desenvólvese case en exclusividade intramuros de Santiago de Compostela.
Fondo da Aldea, Mesía, Mesía
Fondo da Aldea é un lugar da parroquia de Mesía no concello coruñés de Mesía na comarca de Ordes.
Miryam Gallego
Miryam Gallego, nada en Ourense en 1976, é unha actriz galega.
Vilariño, O Freixo de Sabardes, Outes
Vilariño é un lugar da parroquia do Freixo de Sabardes no concello coruñés de Outes, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 57 habitantes (31 homes e 26 mulleres).