cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castro de Punta Roza
Morfoloxía
Ten un primeiro parapeto á altura do istmo da península. A continuación hai un recinto de planta case circular que está defendido polo sur por outros tres parapetos de altura considerable con dous foxos intercalados entre eles. No extremo sur hai unha estrutura amesetada que defende o acceso ao castro.
Arqueoloxía
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non está visitable.
Dambo
Dambo é unha palabra usada para designar unha clase de complexo de terras húmidas de augas pouco profundas na África central, meridional e oriental, especialmente en Zambia e Cimbabue.
Encóntranse xeralmente en zonas de mesetas chas que sofren grandes precipitacións e nas que se forman unha especie de pequenos ríos ramificados que poden ser non moi grandes, pero bastante numerosos, que se unen entre si nunha ampla zona. Por exemplo, calcúlase que os dambos constitúen o 12,5 % da superficie de Zambia.
Palabras africanas con significados similares son mbuga (comunmente empregada en África oriental), matoro (Mashonaland), viei (Suráfrica), fadama (Nixeria) e bolis (Serra Leoa). O termo francés bas-fond e o alemán Spültal tamén se suxeriron para referirse ás zonas húmidas herbáceoa similares. Estas palabras teñen, por tanto, significados parecidos aos da galega braña.
Chumbeira
225px|miniatura|dereita|Flor da chumbeira
A chumbeira ou figueira chumba (Opuntia ficus-indica) é unha especie de cacto común en rexións semiáridas de América e naturalizada no mediterráneo. Non aparece nin se cultiva en Galiza. Tamén recibe os nomes galegos de nopal, figueira da India ou opuncia. A froita é comestíbel, recibe o nome de figo chumbo, figo do diaño ou figo indio; posúe alto contido de fibras, vitamina A e ferro.
Etimoloxía
Opuntia (de acordo con Alexander von Humboldt), era unha palabra oriúnda do Haití e absorbida pola lingua española por volta do ano 1500. É tan importante economicamente como o millo e a tequila (ágave) en México na actualidade. Como orixinan híbridos facilmente, a súa orixe é difícil de determinar mais é sabido que o consumo humano remóntase hai polo menos 9000 anos. En Israel e na Palestina é moi común e ten o nome de sabra, sendo de consumo habitual. Por ser un froito áspero e duro por fóra, máis macío e doce por dentro, a palabra "sabra" xeneralizouse para designar os xudeus nacidos en Israel, en oposición aos que viñeran dos países da diáspora.
Descrición
Cacto suculento, ramificado, de porte arbustivo, con altura entre 1,5–3 m, ramos clorofilados achatados, de coloración verde cinsenta, máis curtos (30–60 cm) que largos (6–15 cm), coa superficie que pode estar moi provista de espiñas, coma sen elas. As follas son excepcionalmente pequenas, deciduas precoces. As flores son amarelo ou laranxa brillantes, vistosas. Os froitos son amarelos avermellados, suculentos, con aproximadamente 8 cm de longo, con feixes de espiñas miudiñas. A reprodución faise por semente ou vexetativamente.
Especie invasora
Estudos do ADN indican que O. ficus-indica foi domesticada a partir de especies de Opuntia do centro de México. A planta espallouse por moitas partes das Américas en tempos precolombianos, e trala chegada dos europeos espallouse a moitas outras partes do mundo, especialmente pola conca mediterránea, onde se naturalizou. Este espallamento veuse favorecido polo transporte das plantas vivas nas embarcacións para evitar o escorbuto. Por mor ao seu potencial colonizador e constituír unha ameaza grave para as especies autóctonas, os hábitats ou os ecosistemas, foi catalogada no Catálogo Español de Especies Exóticas Invasoras, aprobado polo Real Decreto 1628/2011, do 14 de novembro, co nome de Opuntia maxima Miller, estando prohibida en España a súa introdución no medio natural, posesión, transporte, tráfico e comercio. Porén, en Galiza as condicións non son favorábeis para o seu desenvolvemento.
Froito
O seu froito coñécese como figo chumbo, figo do diaño ou figo indio (en portugués: " tabaibo, figo-da-Índia" ou " tuna". A polpa é suculenta e ten alto contido de fibras, vitamina A e ferro. . Os figos chumbos son moi populares en México, Chile, noroeste da Arxentina, Perú, Sicilia, no sur de Italia, as Illas Canarias, Andalucía, Marrocos e o Levante español (dos que incluso se fai xeado).
Composición
Os segmentos frescos deste cacto conteñen arredor dun 90% de auga. Os froitos especificamente un 12% de azucre e 6,75% de materias nitroxenadas, ademais de ácidos orgánicos (arredor do 0,10%), cun característico colorante entre vermello e alaranxado, que ao consumilo provoca que os ouriños se tinxan desta cor.
Usos
miniatura|Flor da chumbeira procedente do [[Parque Güell, Barcelona (Cataluña).]]
Medicinais
En medicina natural, os froitos son considerados adstrinxentes, e, as pas frescas, quecidas no forno, empréganse coma emolientes, colocados en forma de cataplasma sobre a zona afectada. A froita, en todas as súas variedades (branca, rubia ou alaranxada) ten propiedades nutricionais: contén vitaminas, tales como tiamina, niacina e riboflavina, ademais de minerais esenciais, coma calcio, fósforo, potasio, ferro, selenio, cobre, cinc, sodio e magnesio.
Outros usos
miniatura|150px|A chumbeira aparece no escudo de [[México.]] Ademais utilízase na industria dos cosméticos, densificante e adherentes caseiros
Candelaria Pérez (inventora)
Candelaria Pérez foi unha inventora española.
Traxectoria
Comerciante canaria viúva que en agosto de 1889 obtivo unha patente para un moble multiúsos adaptable a espazos pequenos. A descrición deste moble multiusos era: "Unha cama combinada cun moble tocador, lavabo, mesiña, escritorio, bidet, mesa para xogar ao xadrez ou xogar e un atril para ler".
Josep Ramoneda
Josep Ramoneda i Molins, nado en Cervera (Lleida) en 1949, é un xornalista, filósofo e escritor catalán.
Traxectoria
É licenciado en filosofía pola Universitat Autònoma de Barcelona. Foi profesor de filosofía contemporánea desta mesma universidade entre 1975 e 1990 e membro significativo do Colexio de Filosofía barcelonés, que modernizou o pensamento filosófico catalán durante a transición. Prologou en catalán libros de Michel Foucault, John Locke, Montesquieu ou Nietzsche para a colección Textos filosóficos, que dirixiu conxuntamente con Pere Lluís e Font. Actualmente é director xeral do Centro de Cultura Contemporánea de Barcelona ademais de columnista de opinión para xornais como El País ou colaborador de radio coa Cadena Ser.
Pneumocystis jirovecii
Pneumocystis jirovecii é unha especie de fungo do grupo dos lévedos pertencente ao xénero Pneumocystis. É o organismo causante da pneumonía por Pneumocystis ou pneumocitose, e é un importante patóxeno humano, especialmente en persoas inmunocomprometidas. Antes de que se descubrise que era un patóxeno especificamente humano recibía o nome de Pneumocystis carinii, despois o nome cambiou a Pneumocystis jiroveci (cun só i) e a Pneumocystis jirovecii (con dous is), segundo os cambios nas normas de nomenclatura. Anteriormente era considerado un protozoo, mais agora está claro que é un lévedo (fungo).
A galiña dos ovos de ouro
miniatura|Ilustración de 1919 de [[Milo Winter dunha edición da fábula na que a galiña é substituída por un ganso.]] A galiña dos ovos de ouro é unha das fábulas atribuídas a Esopo.
Pneumocystis jirovecii
Ciclo de vida
Non se coñece o ciclo de vida completo de ningunha das especies do xénero Pneumocystis, pero crese que todos son similares. A terminoloxía que describe o seu ciclo de vida utiliza os termos zoolóxicos en vez dos micolóxicos, debido a que antes se consideraba erradamente que este organismo era un protozoo. É un parasito extracelular. Todos os estadios do ciclo vital se producen nos pulmóns, non pode ser cultivado ex-vivo, e a observación directa dos Pneumocystis vivos é difícil. O estadio de trofozoíto crese que é equivalente ao denominado estadio vexetativo doutras especies de lévedos (como Schizosaccharomyces pombe), os cales, igual que Pneumocystis, pertencen á rama Taphrinomycotina do reino dos fungos. O estadio de trofozoíto é unicelular e ameboide (multilobulado) e está moi asociado ás células hóspede. Finalmente, fórmanse quistes globulares cunha grosa parede. Dentro destes quistes tipo asco, fórmanse oito esporas, as cales son liberadas pola rotura da parede do quiste. Os quistes a miúdo colápsanse formando corpos con forma de lúa crecente visibles nos tecidos tinguidos. Non se sabe seguro se a meiose ten lugar dentro dos quistes, ou cal é o status xenético dos distintos tipos celulares.
Importancia médica
A pneumonía por Pneumocystis ou pneumocitose é unha importante enfermidade en persoas inmunocomprometidas, especialmente entre os pacientes infectados polo VIH, pero tamén entre os que teñen o seu sistema inmunitario gravemente suprimido por outras razóns; por exemplo, os que se someteron a un transplante de medula ósea e recibiron tratamento. Nas persoas que teñen un sistema inmunitario que funciona con normalidade, é unha infección moi común silenciosa, que non dá síntomas.
A galiña dos ovos de ouro
Nela, un granxeiro e a súa esposa encóntranse con que unha das súas galiñas pon ovos de ouro. Pero non ledos ó ter que esperar á posta da galiña, deciden matala para ver se ten unha mina no seu interior. Cando descobren que non é así, caen na conta de que mellor lles valera conservar o que tiñan.
Pneumocystis jirovecii
Nomenclatura
O nome deste microorganismo foi mudando ao longo do tempo de P. carinii a P. jiroveci e despois a P. jirovecii, e finalmente outra vez a P. jiroveci, polo que na literatura se atopa escrito de varias maneiras. Inicialmente aplicouse o nome Pneumocystis carinii a certos organismos que se encontraban en ratas e humanos, xa que aínda non se sabía que o parasito era específico de hóspede. En 1976 propúxose por primeira vez o nome Pneumocystis jiroveci para distinguir o organismo que se encontraba nos humanos das variantes de Pneumocystis que aparecían noutros animais. O nome púxose en honor do parasitólogo checo Otto Jirovec, que describiu a pneumonía por Pneumocystis en humanos en 1952. Despois, as análises de ADN mostraron diferenzas significativas entre a variante humana e as outras, polo que se reiterou a proposta de renomeamento en 1999 e fíxose de uso común.
O nome foi ortografado inicialmente de acordo co Código Internacional de Nomenclatura Zoolóxica, xa que se cría que era un protozoo. Cando, máis tarde, quedou claro que era un fungo, o nome pasou a denominarse Pneumocystis jirovecii, (esta vez escrito con dous is), seguindo o Código Internacional de Nomenclatura para algas, fungos e plantas (ICNafp), que requiría a terminación ii. Ambas as ortografías vense usadas comunmente, pero segundo o ICNafp P. jirovecii é correcto. Un cambio no ICNafp agora recoñece a validez da publicación de 1976, o que fai a proposta de 1999 redundante, e mesmo cita a Pneumocystis e P. jirovecii como exemplos do cambio no artigo 45 Ex 7 do ICN. O nome P. jirovecii está tipificado (tanto lectotipificado coma epitipificado) por mostras tomadas de autopsias humanas desde a década de 1960.
O termo PCP que aparece moitas veces na literatura, refírese á enfermidade producida por este protozoo, foi amplamente utilizado por médicos e pacientes, e mantense por conveniencia actualmente. Orixinalmente eran as siglas de Pneumocystis carinii pneumonia, pero agora significan Pneumocystis pneumonia.
O nome P. carinii actualmente hai que consideralo incorrecto para referirse á variante humana, pero aínda se usa para as especies que se encontran nas ratas, e ese nome está tipificado por unha mostra illada de ratas. Algúns usan a denominación P. carinii f. carinii para o das ratas e P. carinii f. hominis para o dos homes.
Xenoma de Pneumocystis
O xenoma de P. jirovecii foi secuenciado de mostras de lavados broncoalveolares. O xenoma é pequeno, con baixo contido G+C e carece da maioría dos encimas para a biosíntese de aminoácidos.
Historia
Os primeiros informes sobre este xénero fíxoos o brasileiro Carlos Chagas en 1909 que o descubriu en animais experimentais, pero confundiuno cun estadio do ciclo de vida de Trypanosoma cruzi (axente causal da enfermidae de Chagas) e posteriormente chamou a ambos os organismos Schizotrypanum cruzi, unha forma de tripanosoma que infectaba a humanos. O redescubrimento de quistes de Pneumocystis fíxoo Antonio Carini en 1910 tamén no Brasil. O xénero foi de novo descuberto en 1912 por Delanoë e Delanoë no Instituto Pasteur de París, que o atoparon en ratas e propuxeron para el o nome xenérico e específico de Pneumocystis carinii en honor a Antonio Carini.
Pneumocystis foi redescrito como patóxeno humano en 1942 por dous investigadores holandeses, van der Meer e Brug, que o atoparon en tres novos casos humanos: un meniño de 3 meses cunha enfermidade cardíaca conxénita e en dúas autopsias (de entre 104 realizadas) dun neno e un adulto. Como só había unha especie descrita no xénero, consideraroin que o parasito humano era P. carinii. Nove anos despois (1951) o Dr. Josef Vanek na Universidade Charles de Praga demostrou nun estudo de cortes de pulmón de dezaseis nenos que o organismo denominado "P. carinii" era o axente causante da pneumonía que padecían aqueles rapaces. Ao ano seguinte (1952) Jírovec informou que "P. carinii" era a causa da pneumonía intersticial en neonatos. Despois de que se comprobou que o Pneumocystis de procedencia humana non podía infectar aos animais experimentais como as ratas, e de que a forma de Pneumocystis das ratas difería fisioloxicamente dela e tiña diferentes propiedades antixénicas, Frenkel foi o primeiro en recoñecer que o patóxeno humano era unha especie distinta, á cal nomeou Pneumocystis jiroveci (corrixido a P. jirovecii; ver nomenclatura máis arriba). Houbo unha certa controversia sobre o renomeamento de P. carinii en humanos como P. jirovecii, o cal explica que ambos os nomes aparezan aínda en diversas publicacións. Porén, só o nome P. jirovecii se usa exclusivamente para o patóxeno humano, mentres que o nome P. carinii ten unha aplicación máis ampla. Frenkel e os autores anteriores a el crían que os Pneumocystis eran protozoos, pero pouco despois empezaron a acumularse evidencias de que Pneumocystis era en realidade un fungo. Estudos recentes indican que se trata dun xénero pouco común e en varios aspectos primitivo de fungos Ascomycota, relacionado cun grupo de lévedos. Todos os primates que foron examinados, incluíndo os humanos, parecen ter o seu propio tipo de Pneumocystis específico, que é incapaz de infectar a outras especies hóspedes e que coevolucionou con cada especie de mamífero. Actualmente só están nomeadas formalmente cinco especies deste xénero, que son: P. jirovecii dos humanos, P. carinii nomeado orixinalmente das ratas, P. murina dos ratos, P. wakefieldiae tamén das ratas, e P. oryctolagi dos coellos.
Os informes históricos e algúns recentes da detección de P. carinii en humanos están baseados en clasificacións vellas (que aínda usan moitos, ou que usan os que discuten o recoñecemento de distintas especies do xénero Pneumocystis), o que non significa que realmente o verdadeiro P. carinii das ratas poida infectar a humanos. Nun sistema de clasificación intermedio, os varios taxons atopados en diferentes mamíferos foron denominados formae speciales ou formas. Por exemplo a "forma" humana foi denominada Pneumocystis carinii f. [ou f. sp.] hominis, mentrres que a forma que orixinalmente infectaba ás ratas foi denominada Pneumocystis carinii f. [ou f. sp.] carinii. Esta terminoloxía aínda a usan algúns investigadores. Ás especies de Pneumocystis vistas orixinalmente por Chagas non se lles deu nome específico aínda. Probablemente existen moitas outras especies non descritas do xénero e as posibles que foron detectadas en moitos mamíferos só se coñecen pola detección de mostras moleculares obtidas de tecidos pulmonares ou fluídos, e non por observación física directa. Actualmente, considéranse taxons crípticos.
Friedrich von Schlegel
Karl Wilhelm Friedrich von Schlegel, nado en Hannover o 10 de marzo de 1772 e finado en Dresde o 12 de xaneiro de 1829, foi un lingüista, crítico literario, filósofo, hispanista e poeta alemán, un dos fundadores do Romanticismo, irmán do tamén filólogo August Wilhelm von Schlegel.
Traxectoria
Foi o máis novo dunha familia protestante de sete irmáns. Destinado a ser banqueiro, rexeitou esa vocación e empezou en 1790 os estudos de Dereito na universidade de Gotinga, e proseguiunos en Leipzig. Neste período estableceu amizade co poeta Novalis. En Leipzig empezou a interesarse pola cultura grega. En 1794 viaxou a Dresde, onde estudou a arte e a cultura grecolatina clásica e escribiu o seu ensaio Sobre o estudo da poesía grega, que publicou como introdución a unha obra súa de máis empeño, Die Griechen und Römer («Os gregos e romanos»), 1797.
Viaxou entón a Jena, en cuxa universidade o seu irmán August Wilhelm impartía clases. Alí, influído pola filosofía de Fichte, empezou a desenvolver en Estética o que constituiría o principio teórico do Romanticismo, a ironía romántica ou dicotomía entre a obra creada e imperfecta e a idea do seu autor perfecta; a poesía encerraría pois elementos dunha filosofía, unha mitoloxía e unha relixión. Desde 1797 Schlegel colaborou no Deutschland and Der Deutsche Merkur. Co seu irmán e Ludwig Tieck fundou a revista Athenaeum, («Ateneo»), órgano do movemento romántico alemán, revista que editou entre 1798 e 1800.
Durante eses anos escribiu a novela semiautobiográfica e inacabada Lucinde (1799). En 1800 Schlegel publicou Gespräch über die Poesie, a súa obra máis ampla sobre estética romántica, onde estatuía que Dante Alighieri, Miguel de Cervantes e William Shakespeare eran as maiores figuras da literatura universal. «A historia é unha profecía ó revés», escribiu no Athenaeum. Desa época é a súa traxedia Alarcos (1802), onde sen moita fortuna tentou combinar elementos clásicos e románticos. Cando leu a historia da literatura europea lamentou perder tanto o tempo estudando o período clásico grecolatino. Compuxo entón Geschichte der alten und neuren Literatur (Viena, 1812), unha historia da literatura antiga e moderna.
Entre 1800 e 1801 Schlegel foi lector na Universidade de Jena. Estableceuse en París algúns anos coa escritora e tradutora Dorothea Veit, da que se namorou en Berlín anos antes e que era parente do crítico literario Moses Mendelssohn. En París Schlegel estudou sánscrito e fundou, en 1803, o xornal Europa. Traballou editándoo até 1805. En 1804 casou ó fin con Dorothea Veit, e volveu a Alemaña, en concreto a Colonia (1804-1807). Tras converterse ó catolicismo en 1808 viaxou a Viena, onde traballou no Ministerio de Asuntos Exteriores austríaco. Alí coñeceu ó escritor Joseph von Eichendorff. Serviu no exército austríaco entre 1809 e 1810.
Fundou e editou Deutsches Museum (1812-1813) e publicou o seu Über die Sprache und Weisheit dern Indier («Do idioma e a sabedoría dos indios») (Heidelberg, 1808) onde aplica ó indoeuropeo a metodoloxía da filoloxía comparada, na que se lle considera un pioneiro. Valéndose das observacións de Sir William Jones sobre as similitudes entre o sánscrito e outras linguas, latín, grego e persa, proclamou Schlegel que a India era o berce da civilización occidental. O paralelismo entre lingua e raza fíxolle falar da raza común dos arios que se desprazou a Europa e falaría unha Ursprache nai de tódalas linguas. Nos seus últimos anos sostivo unha grande admiración cara á obra de Goethe, en especial a súa Wilhelm Meister.
Constituíuse no portavoz ideolóxico da liberación alemá do xugo napoleónico e apoiou á Santa Alianza e a Metternich. Desde 1815 a 1818 serviu como secretario da legación austríaca na Confederación Xermánica, en Frankfurt. En Viena preparou a edición das súas obras completas (10 vols.). Entre 1820 e 1823 editou o xornal católico Concordia. Morreu en Dresde o 12 de xaneiro de 1829.
Schlegel foi desde 1798 o principal filósofo e teorizador do primeiro Romanticismo alemán (introduciu de feito o termo romantisch no contexto literario).
Distrito Kaliro
miniatura|250px|O Distrito Kaliro atópase neste mapa co número 28. Kaliro District é un distrito da Rexión Leste de Uganda, nomeado así pola súa poboación capital, Kaliro. Foi creado a partir da zona oriental do Distrito Kamuli en 2006. Ademais, limita co Distrito Serere polo norte, a través do Lago Nakuwa, un dos lagos que conforman o complexo acuático do Lago Kyoga; co Distrito Pallisa polo nordeste, co Distrito Namutumba polo sueste, co Distrito Iganga polo sur, co Distrito Luuka polo suroeste e co Distrito Buyende polo noroeste. Administrativamente, o distrito posúe un condado con cinco subcondados e unha municapalidade, Kaliro, a capital. A área total do territorio do Distrito Kaliro é de aproximadamente 904 km2, dos cales 710 km2 (78.5%) é terra arable.
Forma parte da subrrexión Busoga, que é lar dunha poboación de 2,5 millóns de persoas.
Segundo o censo do ano 2002 tiña unha poboación estimada dunhas 154.700 persoas. Os basoga son os principais habitantes do distrito é a lingua predominante é o lusoga.
Lee Marvin
Lee Marvin, nado en Nova York o 19 de febreiro de 1924 e finado en Tucson (Arizona) o 29 de agosto de 1987, foi unha actor estadounidense.
Traxectoria
Nado en Nova York, abandonou a escola para ingresar nos marines en 1942, sendo ferido na segunda guerra mundial na batalla de Saipan. Marvin recibiu o Corazón Púrpura en 1945.
Trala guerra, mentres traballaba de axudante de fontaneiro nun teatro, pedíronlle que substituíse a un actor enfermo, comezando a súa carreira. En 1945 mudouse a Hollywood.
Comezou con pequenos papeis para logo ir logrando personaxes máis importantes, como en The Man Who Shot Liberty Valance. Gañou o Oscar ao mellor actor en 1965 por A inxenua explosiva.
Seguiu traballando no cinema e na televisión ata mediados dos anos oitenta.
Finou en 1987, e está enterrado no Arlington National Cemetery.
Coheed and Cambria
Coheed and Cambria é unha banda estadounidense de rock alternativo formada en 1995 en Nyack, Nova York. A música do grupo incorpora aspectos do rock progresivo, punk rock, metal e post-hardcore.
Todos os álbums de Coheed and Cambria son conceptuais e contan unha historia de ciencia ficción chamada The Amory Wars, escrita polo vocalista Claudio Sanchez, e que foi transcrita nunha serie de cómics e unha novela. A banda ten publicados seis álbums de estudio e tres álbums ao vivo.
Ánxel Fole
Ánxel Fole Sánchez, nado en Lugo o 11 de agosto de 1903 e finado na mesma cidade o 9 de maio de 1986, foi un escritor en galego e castelán que cultivou todos os xéneros literarios (narrativa, poesía, teatro e ensaio), aínda que a súa sona lle vén fundamentalmente dos seus libros de contos, recollidos en catro volumes. En 1997 foille adicado o Día das Letras Galegas. Usou os pseudónimos Bakurin, F. de N., Fole de Navia, Eginardo de Tor, Fuco de Caldas, Lexandre de Arcos, Lucencio, Troitiño, Xelos de Orbán e Neumandro (o máis utilizado).
Traxectoria
Foi fillo de Reinaldo Fole Quiroga, destacado avogado e político, alcalde de Lugo, e de María Benita Sánchez Corredoira, neta de Juan María Quiroga, señor de Orbán e Basille. A súa infancia transcorreu en estreito contacto co galego, escoitando historias ao pé da lareira: na casa señorial da familia en Campo de Castelo; máis tarde en Fingoi e, desde 1910, na cidade de Lugo, na Rúa Aguirre e logo no Carril dos Loureiros. Estudou no colexio dos Padres Maristas, despois no Seminario seis anos, e obtivo o título de bacharelato no Instituto de Lugo en 1927.
Na ampla biblioteca do seu pai coñeceu a obra dos autores do Renacemento. Na adolescencia descubriu os poetas románticos españois José de Espronceda e Gustavo Adolfo Bécquer e a partir de entón dedicouse á lectura con paixón. Da literatura galega lerá pronto os poetas do Rexurdimento, fundamentalmente Rosalía de Castro e Curros Enríquez. Tamén se entusiasmará con Ramón María del Valle-Inclán e Antonio Machado. Álvaro Cunqueiro, compañeiro de instituto, foi un grande amigo seu. miniatura|Aquí naceu o escritor Ánxel Fole. Despois de prestar o servizo militar en Zamora, entre os anos 1927 e 1933 iniciou a carreira de Dereito e Filosofía e Letras na Universidade de Valladolid, coa idea de facerse notario, mais logo trasládase a Santiago de Compostela, até 1933, sen chegar a obter a licenciatura por problemas económicos e tamén porque se interesaba máis pola literatura e a vida estudantil que polos seus estudos académicos. Ao volver a Lugo deu clases particulares de Literatura e Francés e foi axudante de biblioteca. Nesta época ingresou na Federación Universitaria Escolar e colaborou en publicacións como El Pueblo Gallego ou La provincia. Ademais participou na creación do semanario republicano ¡Ahora! -que despois se chamaría Guión- e participou na revista de información política Horizontes.
Xornalismo
Comezou por dedicarse ao xornalismo, que non abandonaría nunca de todo. Publicou o seu primeiro artigo en 1927 en La Provincia, con motivo do terceiro centenario da morte de Góngora. En 1931 inaugurou no xornal lugués El Progreso a serie "Cartafolio de Lugo", que se manterá ao longo dos anos.
En 1932 fundou e dirixiu tamén en Lugo a revista literaria vangardista Yunque, na que se publicaron por primeira vez os poemas galegos de Federico García Lorca. En 1933, converteuse en redactor do xornal vigués El Pueblo Gallego, no que publicaría o seu primeiro artigo en galego no ano seguinte. Foi correspondente en Lugo da axencia de noticias Febus, máis tarde chamada EFE. En 1933 preséntase ás eleccións municipais como candidato pola Agrupación de Lugo do Partido Republicano Radical Socialista, do que foi viecepresidente. Entrou no Partido Galeguista da man de Ramón Piñeiro en 1935 e foi elixido secretario provincial de Lugo, aínda que non formou parte da candidatura da Fronte Popular nas eleccións de 1936. En 1936, comezada xa a guerra civil española, continuou coa edición da revista santiaguesa Resol, o que lle supuña un risco.
A súa obra xornalística é moi importante cuantitativa e cualitativamente. A maior parte dela está escrita en castelán e espallada por moitos xornais e revistas: ademais dos xa citados, Faro de Vigo, La Noche e, sobre todo en El Progreso. Ademais das súas colaboracións en Numen, Mensajes de Poesía, Alba, Vida Gallega, Galicia Emigrante, Grial, Vieiros, Lucus, Ínsula, Chan, Teima, Hoja de Lunes de Lugo, A Nosa Terra etc.
Do urbano ao rural e viceversa
En 1936 preparou unha colección de contos dunhas cen páxinas dos que tan só se conservan tres, dous deles publicados antes na revista Nós en 1935 (Eu i o meu corazón. Elexía ao xeito romántego e Idilio na Ínsua) e outro no xornal El Pueblo Gallego (Treboada na penedía). Este volume, que ía titularse Auga lizgaira, perdeuse nos tempos da Guerra Civil.
O caos que trouxo a guerra obrigou a Fole a vivir agochado durante certo tempo; perdeu o traballo e ficou sen recursos económicos. Sobreviviu impartindo aulas particulares até 1941, ano en que foi contratado como preceptor en Quiroga, onde seguiu colaborando con publicacións galegas e españolas. Por iso en 1941 deixa Lugo para vivir no rural (Quiroga, O Incio e O Courel) e publica os seus dous primeiros libros de contos, Á lus do candil. Contos a carón do lume con limiar de Salvador Lorenzana (1953) e Terra brava. Contos da solaina (1955); e a peza teatral Pauto do Demo (1958). Os seus outros dous libros de relatos son Contos da néboa (1972) e Historias que ninguén cre (1981). A pesar do seu retiro no campo, continúa colaborando na prensa. No ano 1953 retorna a Lugo, onde se afinca definitivamente.
Ingresou na Real Academia Galega o 5 de outubro de 1963, día de San Froilán (patrón de Lugo) co discurso titulado “Castelao i-a tradición galeguista”. No ano 1970 funda e dirixe no xornal El Progreso de Lugo o suplemento literario Taboa Redonda, no que colaboran os máis importantes escritores galegos da época e onde tamén se dan a coñecer novos escritores que daquela publican os seus primeiros textos e hoxe son destacados poetas galegos pertencentes á Xeración dos 80, como é o caso de Darío Xohán Cabana, Xavier Rodríguez Barrio, Xulio López Valcárcel ou Claudio Rodríguez Fer.
En 1975 foi nomeado Membro de Honor da Asociación de Prensa de Lugo. En 1976 foi distinguido como Fillo Predilecto da Cidade de Lugo. En 1977 a Fundación Barrié de la Maza concedeulle unha pensión vitalicia. En 1978 recibiu o Pedrón de Ouro; en 1979 foi designado Persoeiro Lucense do ano. O Concello de Lugo dedicoulle unha rúa en maio de 1981, ano no que foi nomeado membro de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega. En 1983 foi proposto para o Premio Nobel. En 1985, púxoselle o seu nome a un instituto lucense, dedicouselle a V Semana Bibliográfica das Linguas Ibéricas en Lugo e recibiu a Medalla Castelao. En 1997 dedicóuselle o Día das Letras Galegas e emitiuse un selo de correos na súa honra cunha caricatura de Siro López.
O Concello de Lugo promoveu no seu honor o Certame de Narración curta Ánxel Fole, que en 2019 ía pola súa XXI edición.
Estilo
Segundo a Real Academia Galega Ánxel Fole é considerado un dos grandes contemporáneos do relato curto, harmonizou nas súas obras a narrativa popular co pouso culto que lle deparara a lectura de autores como Poe ou Rafael Dieste.
Na súa narrativa, herdeira de Álvaro Cunqueiro, Alfonso Rodríguez Castelao e Ramón Otero Pedrayo, Fole presenta a xeografía dos lugares de montaña nos que viviu, así como os traballos, costumes, diversións etc. dos seus habitantes a mediados do século XX. Os seus escritos achegan unha información etnográfica e antropolóxica fundamental do medio rural galego antes da chegada da mecanización.
Segundo o Diccionario da Literatura Galega os seus relatos, cheos de referencias que conxugan o mundo máxico e tamén realista, mostran un ambiente sobre todo rural nos primeiros libros e máis urbano nos últimos usando un rexistro lingüístico popular moi rico que o converte nun dos primeiros autores unilingües da prosa narrativa da posguerra.
Segundo Xosé Ramón Pena Fole buscaba concretar unha literatura que fixese galeguidade, que fose capaz de transmitir, nos temas e na lingua, aquilo que consideraba as esencias galegas. E vai achegar aos lectores unha Galicia meiga e misteriosa, pero real que recolle toda a psicoloxía do home rural galego. E para iso sérvese do relato oral, do conto contado tradicional e folclórico, mais non é un simple transmisor da oralidade popular, el sérvese tamén da tradición culta na que sobresaen Ramón María del Valle-Inclán, Edgar Allan Poe, Anton Chekhov ou Maxim Gorki. Por iso os seus contos caracterízanse polo seu humor e polos temas esotéricos e misteriosos, ó xeito da narrativa oral tradicional galega. E tamén usa as técnicas do conto contado: as continaus referencias ao lector/oínte, a pormenorización dos datos xeográficos, as abundantes dúbidas dos datos temporais, as fórmulas introdutorias, os finais sorprendentes anticlímax.
A técnica narrativa tamén bota man das estratexias realistas como o narrador omnisciente que o sabe e controla todo; e a estrutura clásica das historias –presentación, nó e desenlace-. Ademais é un narrador en primeira persoa, que pode ser protagonista, testemuña ou secundario. Algunhas obras son un longo conto de contos entrelazados, o que Claudio Rodríguez Fer chama “narración en espiral” : un encadeamento constante de narracións que remite ao espazo popular, aos contos contados diante do lume da lareira.
Tres vencellos nos lean fortemente á terra: o sentimento da paisaxe, a fala i a música, asevera un dos personaxes de “O grande parladoiro” de Terra brava. Armando Requeixo sinalou a importancia da paisaxe como elemento temático e argumental e fala de etnopaisaxe, paleopaisaxe, sociopaisaxe, videopaisaxe, audiopaisaxe e metapaisaxe. A xeografía da súa narrativa é sobre todo a provincia de Lugo, a montaña nos primeiros libros e a cidade de Lugo e as principais vilas tamén nos seguintes (Chantada, Monforte, Ribadeo...).
En canto á lingua, recolle moitas palabras e fraseoloxía do Courel, Quiroga, O Incio, constituíndo un dos máis ricos galegos da narrativa galega. Poucos escritores galegos tiveron unha sensibilidade para a fala como Ánxel Fole. A lingua dos seus relatos recolle a fala popular e inclúe abundantes vulgarismos, hipergaleguismos e dialectalismos, peculiares das zonas onde sitúa os feitos que conta.
Obra en galego
miniatura|[[Terra brava foi incluída na Biblioteca Galega 120.]]
Ledigos
Ledigos é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). A súa poboación é de 70 habitantes (INE 2012).
Burramíidos
A dos burramíidos (Burramyidae) é unha familia de mamíferos marsupiais australidelfos da orde dos diprotodontes e suborde dos falanxeroideos, coñecidos vulgarmente na bibliografía internacional, entre outros nomes, como pósums pigmeos e falanxeros pigmeos.
Son diminutos animais de costumes nocturnos cuxo nome (pósums ou oposums) indica a semellanza coas sarigüeias do continente suramericano. Algo maiores e de máis elevado peso son os falanxeros e os cuscús (xénero Phalanger), de movementos lentos, que recordan aos preguiceiros de Suramérica, cos que en tempos estiveron reunidos.
Na actualidade a familia conta con cinco especies recoñecidas agrupadas en dous xéneros, un deles monoespecíficp. Catro das especies son endémicas de Australia, e a outra que habita tamén en Papúa Nova Guinea e en Indonesia.
Características
Os pósums pigmeos varían en lonxitude de cerca de 5 até os 12 cm, e pesan xeralmente entre os 10 e os 50 g. Son nocturnos e omnívoros que se alimentan de invertebrados, froitos, sementes, néctar e pole. Son excelentes gabeadores, debido en gran parte á súa cola prénsil. Aínda que non se desprazan tanto como algunhas outras especies de falanxeros e cuscús, algunhas das especies son capaces de saltaren grandes distancias.
Descrición
A familia foi descrita en 1898 polo médico e paleontólogo australiano de orixe escocesa Robert Broom, en ''Proc. Linn. Soc. N.S.W.'', 10: 564.
Etimoloxía
O nome científico da familia, Burramyidae, formouse como é a norma sobre a base da raíz do nome do seu xénero tipo, Burramys, coa adición da desinencia do latín científico -ĭdae, propia dos nomes de familias de animais.
Posibilidade dunha nove especie
Conservation International (CI) e o Indonesia Institute of Science (LIPI) informaron sobre o posíbel descubrimento dunha nova especie de Cercartetus despois dunha visita ás montañas de Foja (Papúa, Indonesia) en xuño de 2007.
1667
Outros
Historia ano a ano
A criatura perfecta
A criatura perfecta (en Perfect Creature), é un filme de terror neozelandés escrito e dirixido por Glenn Standring, que foi estreado no 2006. Estreouse en galego na TVG o 9 de decembro de 2009.
Aeroporto de Örebro
O aeroporto de Örebro (IATA: ORB, ICAO: ESOE) é un aeroporto sueco situado a 10 km ao suroeste de Örebro. É o 23º máis grande do país en termos de pasaxeiros e o 4º en carga. No ano 2016 pasaron polas súa instalacións uns 110 000 pasaxeiros.
Aeroliñas e destinos
As seguintes aeroliñas realizan voos regulares ou chárter dende Örebro:
Castro de Punta Torrella
O castro de Punta Torrella é un castro situado na parroquia de Dexo, no concello coruñés de Oleiros.
Morfoloxía
Consta dun recinto único fortificado e de planta oval. As súas dimensións son duns duns 125 metros no eixo nordeste-suroeste e uns 60 metros no eixo noroeste-sueste.
Shin Chan: E a costelada imposible
Shin Chan: E a costelada imposible (クレヨンしんちゃん 嵐を呼ぶ 栄光のヤキニクロード) é un filme de animación baseado no anime Shin Chan. No Xapón, a estrea deste filme produciuse nos cinemas o 19 de abril do 2003.
Xustiniano II
Xustiniano II (Ιουστινιανός Β'), nado en 669 e finado o 4 de novembro de 711, tamén coñecido como Rhinotmetos ("co nariz cortado") foi un emperador bizantino que reinou a finais do século VII e principios do século VIII.
Shin Chan: E a costelada imposible
En galego, saíu á venda en DVD o 23 de abril do 2008, sen ser proxectada nos cinemas.
Xustiniano II
Xustiniano era fillo do anterior emperador Constantino IV, que mandara mutilar aos seus irmáns Heraclio e Tiberio, como forma de asegurar a ascensión ao trono de Xustiniano á súa morte. En 685, con 16 anos de idade Xustiniano ascendeu ao trono sen aparente oposición.
Shin Chan: E a costelada imposible
Sinopse
A familia Nohara prepara unha cea exquisita, xa que mercaron costeladas de primeira calidade. Pero a felicidade dúralles ben pouco porque a aparición dun ser estraño na súa casa antes do banquete ha ser o detonante para o seu peor pesadelo. Os Nohara son uns criminais! É a nova que fixo correr unha organización secreta chamada "A voz de Ouro". Os Nohara son acusados pola rúa, os seus amigos delátanos... E deciden fuxir para dar coa clave do misterio.
Xustiniano II
Reinou durante dous períodos distintos, cun período intermedio no que poder recaeu en mans de xenerais usurpadores.
Primeiro Reinado (685 – 695)
O seu primeiro reinado (685-695) comezou con boas perspectivas. Debido ás vitorias do seu pai Constantino IV, as fronteiras orientais do Imperio eran estábeis e o Califa pagaba un tributo ao emperador. Xustiniano II logrou que os califas aumentasen o valor do tributo que lle pagaban, logrou recuperar parte do control de Chipre. Doutra banda acordou co Califato Omeia o repartimento dos ingresos procedentes das provincias de Armenia e Iberia.
Shin Chan: E a costelada imposible
Sinopse
A Organización secreta posúe un amplo arsenal de unidades especiais, que perseguen aos Nohara por terra, aire e mar ata que a súa fuxida os conduce a unhas termas romanas na cidade de Atami, logo de persecucións frenéticas, humor descarado e as tolas ideas de Shin Chan!
Música
A canción empregada na versión orixinal como tema de peche é こんな時こそ焼肉がある (Só se temos unha churrascada así) interpretada polos actores de dobraxe xaponeses da familia Nohara: Akiko Yajima (Shin Chan), Miki Narahashi (Misae) e Keiji Fujiwara (Hiroshi).
Xustiniano II
Primeiro Reinado (685 – 695)
Aproveitando a paz cos árabes musulmáns na fronteira oriental, o novo emperador lanzou entre 687 e 688 varias expedicións contra os búlgaros e os eslavos que se asentaron nos Balcáns. Xustiniano II transferiu a cabalería bizantina de Anatolia a Tracia e tras unha gran campaña militar logrou recuperar o control da cidade de Salónica, perdida polos bizantinos uns anos antes. A importancia de Salónica radicaba en que era a segunda cidade grega en importancia logo de Constantinopla.
Os prisioneiros eslavos que se obtiveron nas devanditas campañas foron reasentados en Anatolia onde contribuíron a repoboar as zonas que quedaran devastadas nas guerras contra os árabes. Esta política tivo excelentes resultados ao contribuír á reactivación económica e demográfica de boa parte do Imperio. Ademais dotou ao Imperio dunha forza militar engadida de 30.000 homes na zona.
Entre 692 e 693 o emperador rompeu a tregua co Califato Omeia e lanzou unha campaña contra os árabes musulmáns que resultou errada e que conduciu á conquista de Armenia por parte musulmá.
O emperador Xustiniano II cavou a súa tumba política ao levar a cabo unha dura política fiscal para custear suntuosas construcións, cousa que o converteu nunha figura tremendamente impopular. En 695, un golpe de estado elevou a emperador ao xeneral Leoncio. Xustiniano II foi castigado coa amputación do seu nariz (de onde provén o seu alcumo) e desterrado á colonia de Querson en Crimea.
Desterro
Entón Xustiniano buscou refuxio na corte do khan búlgaro Tervel. Tervel deulle o seu apoio a cambio de diñeiro e da entrega dunha coroa de César. Cun exército de 15.000 xinetes búlgaros marcharon en 704 contra Constantinopla, pero non puideron tomar a cidade. Entón Xustiniano II infiltrouse na cidade a través dun acueduto en desuso e cuns poucos compañeiros logrou reunir aos seus seguidores e deu un golpe de estado durante a madrugada. Xustiniano mandou executar aos seus rivais Leoncio e Tiberio, así como a miles de partidarios destes.
Segundo Reinado
O seu segundo reinado (705-711) caracterizouse polo establecemento dun réxime de terror. Xustiniano II tratou de vingarse custe o que custe daqueles que o depuxeran e exiliaran. Comezou mandando executar, entre outros, aos seus sucesores no trono, os xenerais Leoncio II e Tiberio III, así como ao patriarca de Constantinopla. Lanzou devastadoras expedicións contra as súas propias cidades como Rávena en Italia e Querson, onde infrinxiu castigos horríbeis a aqueles nobres desafectos á súa persoa e aos refuxiados que fuxían da súa persecución.
Levou tamén a cabo unha guerra sen éxito contra os búlgaros de Terval, que o axudaran a recuperar o trono e sufriu numerosas derrotas a mans dos árabes en Asia Menor.
O reinado tiránico de Xustiniano provocou outro levantamento contra el. A cidade de Querson, onde Xustiniano estivera desterrado, rebelouse baixo o liderado dun oficial chamado Bardanes. As forzas enviadas a suprimir a rebelión uníronse a ela e os rebeldes ocuparon a capital e proclamaron a Bardanes emperador. Xustiniano atopábase naquel momento de camiño a Armenia e foi incapaz de regresar a tempo para defender a cidade. Foi arrestado e executado nos arredores da cidade en decembro de 711. A súa cabeza foi enviada como trofeo a Bardanes.
Ao oír a noticia da morte de Xustiniano; a nai de Xustiniano tomou ao seu neto de seis anos e coemperador, chamado Tiberio e levouno á Igrexa de Santa María en Blachernae, tratando de evitar que fose asasinado. Con todo os homes de Bardanes arrincaron ao neno do altar, sacárono da igrexa e unha vez fóra asasinárono, poñendo fin á dinastía dos Heráclidas.
Bardanes que tomou o nome de Filípico sucedeu a Xustiniano II á fronte do imperio.
Póker
O póker, é un xogo de cartas xogado por dúas ou máis persoas, moi común en casinos. É o máis popular dunha clase de xogos nos cales os xogadores coas cartas total ou parcialmente escondidas fan apostas para un monte central, despois do que o resultante das apostas é atribuído ao xogador ou xogadores que posuíran o mellor conxunto de cartas.
Para xogar ao póker, é necesario aprender as regras e procedementos básicos do xogo, os valores das varias combinacións de cartas e as regras sobre as apostas e os seus límites. Algúns coñecementos sobre o equipamento usado para xogar son útiles. Hai tamén moitas variantes do póker, categorizadas libremente como póker fechado (draw poker), póker aberto (stud poker), community card poker e outros. Os xogos máis habituais das primeiras tres categorías son o Five-Cards Draw, seven-card stud e Texas hold'em, respectivamente. Cada un destes tres xogos é un bo punto de partida para aprender outros xogos do mesmo xénero.
miniatura|dereita|200px|Escaleira de cor real O póker é o xogo de azar máis xogado no mundo.
Historia
A orixe do póker é moi antiga e está ligada a varios outros xogos que tamén se basean en combinacións de cartas do mesmo valor e que presentan un sistema de apostas moi semellante ao do póker actual. A versión máis antiga do póker chamábase "As-nas" e xurdiu en Persia, no século XV.
A palabra póker vén do inglés poker, que se orixina do francés poque, que á súa vez deriva do alemán pochen que significa xogar de farol.
O xogo actual desenvolveuse nos Estados Unidos e tornouse no xogo favorito dos norteamericanos, especialmente dos pioneiros do Oeste. O póker como é coñecido no Brasil, é orixinario da Europa e corresponde a apenas dúas ou tres das máis de cen modalidades practicadas nos Estados Unidos.
1666
Outros
Historia ano a ano
Clasificación mundial da FIFA
miniatura|A [[Selección de fútbol de España|selección española ocupa actualmente o primeiro lugar da clasificación.]] miniatura|Partido de fútbol entre e. A clasificación mundial da FIFA (oficialmente Clasificación Mundial FIFA/Coca-Cola, tamén coñecido como ranking FIFA) é un sistema de clasificación das 208 seleccións de fútbol masculino pertencentes á FIFA, utilizado dende agosto de 1993. Esta clasificación baséase nos resultados dos partidos oficiais entre as distintas seleccións a través da entrega de puntos. O actual sistema considera os resultados do últimos oito anos, ponderando con maior valor os resultados máis recentes para reflectir de mellor forma a competitividade actual dos equipos e outras variables, como as características do rival, o lugar de realización do partido e o torneo en que foi disputado (por exemplo, asignándolle maior valor ás fases finais da Copa Mundial de Fútbol que a partidos amigables).
Aínda que esta clasificación é obxectiva ao utilizar fórmulas matemáticas, foi obxecto dun intenso debate, debido a que non reflicte realmente o poder de certos equipos e non considera a traxectoria e a historia das diferentes seleccións. Debido a isto, a FIFA decidiu utilizar un novo sistema, o cal rexe desde o 12 de xullo de 2006. Existen outras clasificacións baseadas en sistemas como, por exemplo, o sistema de puntuación Elo utilizado no xadrez. Dende o mes de xullo de 2010, o equipo que ocupa o primeiro posto da clasificación mundial é España.
Historia
Equipos líderes da Clasificación FIFA
En agosto de 1992 a FIFA en conxunto ao seu auspiciador, Coca-Cola, introduciron un sistema de clasificación para as seleccións nacionais adultas masculinas co fin dunha comparación básica das forzas relativas entre os equipos. A través deste sistema, a FIFA realizou diversos cálculos (por exemplo, para a asignación das cabezas de serie no sorteo da Copa Mundial de Fútbol de 2006). Ao longo dos anos implementáronse diversos trocos para poder precisar o sistema de clasificación, principalmente en 1999 e 2006.
Trocos de 1999
A clasificación orixinal entregaba a cada equipo, 1 punto por empate e 3 por vitoria, de igual forma ao que se utiliza tradicionalmente nos sistemas de ligas. Con todo, a FIFA recoñeceu posteriormente a existencia de diferentes factores que afectan os resultados dos partidos internacionais. Así, foi deseñado un novo sistema para poder recoñecer estes factores e ter unha mellor forma de comparar diversos equipos de diferentes confederacións. Os principais cambios foron:
Xunto a isto creáronse dous títulos:
Aínda que o sistema de clasificación volveuse máis complexo, os cambios axudaron a dar máis precisión.
Cambios de 2006
A pesar dos cambios de 1999, o sistema foi amplamente criticado por non entregar unha clasificación correcta e xusta dos equipos. Para isto, FIFA debeu introducir un novo sistema que debutou o 12 de xullo de 2006, días despois do fin da Copa Mundial de Fútbol de 2006.
Entre os cambios máis importantes figuran o cambio do período de avaliación de oito a catro anos e a simplificación do método de cálculo, eliminando as consideracións de goles e localía. Tamén foi modificada a importancia atribuída aos tipos de encontros.