cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amaryllidaceae
Historia taxonómica
As amarilidóideas representan un dos elementos do grupo linneano Hexandra monogynia. Desde 1764, os xéneros desta subfamilia foron clasificados dentro das liliáceas ou como unha familia separada, as amarilidáceas. Sete dos 51 xéneros que Carl von Linné dispuxo en Hexandra monogynia foron sempre incluídos dentro dunha mesma unidade taxonómica, como orde Amaryllidaceae por John Lindley e William Herbert; suborde Amarylleae por John Gilbert Baker, familia Amaryllideae por Augustin Saint-Hilaire, Robert Brown e John Hutchinson; subfamilia Amaryllidoideae por Ferdinand Albin Pax e Hamilton Paul Traub; tribo Amarylleae no Sistema Bentham & Hooker proposto por George Bentham & Joseph Dalton Hooker; ou sección Narcissi por Michel Adanson e Antoine-Laurent de Jussieu. Robert Brown, en 1810, foi o primeiro en propor que os xéneros con ovario súpero debían ser excluídos de Amaryllidaceae. De feito, tradicionalmente ambas as familias —liliáceas e amarilidáceas— foron separadas entre si mediante a inclusión das especies con ovario súpero en Liliaceae e aquelas con ovario ínfero en Amaryllidaceae. Logo de máis dun século, a clasificación de Hutchinson foi a primeira re-circunscrición radical de Amaryllidaceae, na que se definía o carácter que unificaba a todos os membros da familia: a presenza de inflorescencias en umbelas rodeadas dun involucro dunha ou máis brácteas.
Amaryllidaceae foi recoñecida, con diferentes circunscricións, pola maioría dos sistemas de clasificación do século XX. No sistema Takhtajan recoñeceuse a Amaryllidaceae no sentido máis estrito. O sistema de Cronquist, con todo, incluía a esta familia dentro dunha ampla definición de Liliaceae.
A familia Liliaceae foi concibida por Antoine Laurent de Jussieu en 1789 e a súa definición era moi ampla e artificial: todas as especies de plantas con seis tépalos e xineceo de ovario súpero eran incluídas nesta familia. Nun momento chegou a abarcar preto de 300 xéneros e 4500 especies que se incluían dentro da gran orde Liliales. como as «monocotiledóneas petaloideas», un grupo caracterizado por flores con tépalos vistosos e sen amidón no endosperma. Cronquist situou á maioría das monocotiledóneas petaloideas con flores de seis estames nun moi amplo (e polifilético) Liliaceae. No entanto, co tempo chegouse a recoñecer que, definida desa forma, a familia das liliáceas incluía un vasto e heteroxéneo repertorio de xéneros que non estaban relacionados filoxenéticamente entre si. Existiron varias propostas para separar grupos pequenos de xéneros en familias máis homoxéneas, pero ningunha delas foi amplamente aceptada. Na década de 1980, no contexto dunha revisión xeral da clasificación das anxiospermas, as liliáceas foron sometidas a un escrutinio máis intenso. Cara a fins desa década, o Real Xardín Botánico de Kew, o Museo Británico e o Real Xardín Botánico de Edimburgo formaron un comité para examinar a posibilidade de separar ás liliáceas en subgrupos máis homoxéneos, polo menos para a organización dos seus herbarios. O comité recomendou que se utilicen 24 novas familias en lugar da antiga e amplamente definida Liliaceae. Nas últimas dúas décadas os estudos de ADN e os datos morfolóxicos (particularmente aqueles relacionados coa morfoloxía reprodutiva) sumados ás análises cladísticas, permitiron concluír que as monocotiledóneas petaloideas en realidade non pertencen a unha mesma familia botánica senón que se distribúen en dúas ordes diferentes: Asparagales e Liliales. A monofilia destas ordes está sustentada por análises cladísticas baseadas en morfoloxía, ADNr 18S e moitas outras secuencias de ADN.
Dúas das familias nas que se dividiu á antiga familia das liliáceas son as aliáceas e as agapantáceas, ambas monocotiledóneas petaloideas que actualmente se inclúen na orde Asparagales como subfamilias das amarilidáceas. No sistema Dahlgren de 1985, xa se postulou a existencia de dúas ordes separadas para as monocotiledóneas petaloideas. De feito, recoñecera a Amaryllidaceae e a Alliaceae como dúas familias separadas dentro da orde Asparagales, unha orde de 31 familias que evolucionou moitos caracteres en paralelo coa orde Liliales. Un dos caracteres máis importantes e consistentes para separar ambas as ordes é a presenza de fitomelaninas na cuberta das sementes de Asparagales, un carácter posto xa de manifesto por Jacques Huber en 1969.
Pola súa banda, o xénero Agapanthus foi establecido por L'Heritier en 1788. Desde a súa creación, a inclusión do xénero nunha determinada familia foi materia de debate. Durante décadas Agapanthus foi disposto na familia das liliáceas, por exemplo, no Sistema de Cronquist. Logo foi trasladado á familia Amaryllidaceae e máis tarde novamente trasladado á familia Alliaceae. Durante algúns anos foi disposto na súa propia familia, Agapanthaceae, un rango que foi moi discutido.
O Grupo para a Clasificación Filoxenética das Anxiospermas (APG) no seu traballo de 1998 aceptou a Agapanthaceae, Alliaceae e Amaryllidaceae como tres familias independentes dentro da orde Asparagales. No traballo do APG II (2003) o recoñecemento de Agapanthaceae e Amaryllidaceae era opcional, ambas podían tamén ser incluídas dentro da familia Alliaceae sensu lato. As alióideas están estreitamente emparentadas coas amarilidóideas e coas agapantóideas. De feito, os tres grupos son herbas bulbosas con inflorescencias terminais umbeladas, que teñen por baixo brácteas espatáceas e nacen nun conspicuo escapo, todas estas características probablemente son sinapomórficas. Máis aínda, as análises cladísticas sosteñen a estreita relación entre elas. Na publicación de 2009, o sistema APG III reconfirmou o criterio de considerar ás tres familias como parte dunha gran circunscrición de Alliaceae. No entanto, no canto de conservarse o nome Alliaceae, que ten preeminencia, aceptouse a proposta do taxónomo e especialista en plantas bulbosas Alan W. Meerow de utilizar para este grupo o nome Amaryllidaceae.
Clasificación
miniatura| [[Inflorescencia de Agapanthus africanus con flores brancas.]] miniatura| [[Inflorescencia de Tulbaghia violacea.]] miniatura|[[Flor de Muilla coronata.]] miniatura|[[Inflorescencia dunha especie de Cyrtanthus.]] miniatura|[[Inflorescencia de Lycoris aurea.]] As agapantóideas inclúen un só xénero, Agapanthus, o cal é moi variable, a pesar de que todas as especies teñen unha aparencia similar, con grosos rizomas, follas en forma de longas tiras ou bandas e inflorescencias en umbelas no extremo dun escapo máis alto que as follas. Como resultado de varios estudos que inclúen caracteres talles como o contido de ADN nuclear, cor e vitalidade do pole e estudos morfolóxicos, moitas especies foron reducidas a sinonimia e outras foron categorizadas como subespecies, polo que hoxe considérase que hai só dúas especies perennifolias —A. africanus e A. praecox— e catro especies caducifolias —A. campanulatus, A. caulescens, A. coddii e  A. inapertus— o que fai un total de 6 especies, moitas das cales presentan unha ou máis subespecies.
A subfamilia Allioideae comprende aproximadamente 13 xéneros e unhas 600 especies. Os xéneros máis representados son Allium (550 especies), Ipheion (25 especies) e Tulbaghia (24 especies). A subfamilia foi dividida en 3 tribos, sobre a base da distribución xeográfica, os caracteres morfolóxicos, citolóxicos e moleculares. As tres tribos e as súas características máis distintivas son:
A subfamilia das amarilidóideas comprende unhas 800 especies ordenadas en 13 tribos que, á súa vez, poden agruparse en clados segundo suxire a análise filoxenética das mesmas baseado en secuencias de ADN plastídico. Tales clados son congruentes coa distribución xeográfica das tribos. As tribos de Amaryllidaceae, o número de xéneros que compoñen cada unha, o seu número cromosómico básico e algunhas características de cada unha, indícanse a continuación:
Como hortalizas e condimento
O xénero economicamente máis importante é Allium, que inclúe algunhas das plantas comestibles máis utilizadas, tales como a cebola (Allium cepa), o allo (A. sativum e tamén A. scordoprasum), a chalota (Allium ascalonicum), o allo porro (A. ampeloprasum), o allo porro salvaxe (Allium tricoccum) e varios condimentos como o ceboliño (A. schoenoprasum). Consúmense tanto os bulbos, frescos ou cocidos, como as follas.
Como plantas medicinais
Os representantes das alóideas son lixeiramente antisépticos, e moitos son utilizados en medicina. Os compostos organosulfurados das especies desta subfamilia teñen propiedades antioxidantes, antibióticas, anticarcinoxénicas, antiteratoxénicas, estimulantes do sistema inmune e protectoras da función hepática. Varios estudos baseados en investigacións clínicas e epidemiolóxicas indican que o consumo regular de allo pode diminuír o risco de cancro e de enfermidades cardiovasculares. Ademais, o allo posúe fortes propiedades antisépticas.
Como plantas ornamentais
miniatura| Numerosas especies de [[Amaryllidaceae|amarilidáceas son apreciadas como plantas ornamentais. Na imaxe obsérvase un campo de produción de flores de narciso.]] Numerosas especies de Allium —os denominados «allos ornamentais»— utilízanse en xardinaría para embelecer parques e xardíns. Son fáciles de cultivar aínda que non son moi populares, talvez polo cheiro aliáceo que despiden. As súas inflorescencias teñen longa vida en auga, polo que tamén son útiles como flor cortada. Ademais, as inflorescencias secas utilízanse para decoración nos fogares. A diversidade que presentan estas especies ornamentais, tanto en altura (desde 20 a 120 cm), como en forma e cor da follaxe (desde follas finas até moi anchas, verde escura até verde azulada) e cor das flores (amarela, branca, azul, púrpura e rosada) fainas sumamente versátiles para situar en distintos tipos de xardíns. Presentan dous tipos básicos de inflorescencias: en esferas grandes ou en pequenos grupos de flores erectas ou decumbentes. Entre as primeiras áchanse Allium giganteum, A. albopilosum, A. sphaerocephalon, A. aflatunense e A. karataviense. No segundo tipo de inflorescencia áchanse A. narcissiflorum, A. triquetrum, A. beesianum e a popular A. moly. Ipheion uniflorum é unha pequena bulbosa de non máis de 15 cm de altura que se utiliza en rochedos e para naturalizar debaixo de árbores. Florece na primavera e prové unha abundante cantidade de flores con forma de estrela. A cor máis común é a branca, pero hai cultivares de cor azulada (‘Wisley Blue’) e azul profundo (‘Rolf Fiedler’). Tulbaghia violacea é o representante do xénero mellor coñecido. Ten unha altura de 40 a 60 cm, presenta flores tubulares de cor violeta clara, follaxe sempre verde e florece durante todo o verán.
Outros xéneros das alióideas con representantes ornamentais son Leucocoryne e Gilliesia.
As especies e cultivares de agapantos tamén se utilizan como plantas ornamentais en parques e xardíns. Son especies sumamente adaptables, rústicas e de fácil cultivo, razón pola que son moi utilizadas en parques e xardíns de baixo mantemento. A época de floración é fins de primavera e verán. Aínda que toleran calquera tipo de chan, lógranse excelentes exemplares usando un chan profundo e fértil. Poden prosperar ben tanto a pleno sol como a media sombra. Requiren unha abundante rega na primavera e verán, máis espazada durante o inverno. Multiplícanse por sementes ou por división das matas no outono. Moitas das especies de amarilidóideas son populares como plantas ornamentais en parques e xardíns. Así, varias especies e cultivares dos xéneros Crinum, Nerine, Amaryllis, Leucojum, e Hippeastrum cultívanse con ese obxecto dende hai séculos. Unha mención á parte merece o caso de Narcissus, cultivado en varias partes do mundo como ornamental en xardíns e tamén para flor de corte.
Tamén se cultivan Eucharis, Galanthus, Haemanthus, Hymenocallis, Lycoris e Cyrtanthus. Outros xéneros, tales como Habranthus e Zephyranthes, non son tan coñecidos, pero o seu cultivo e mellora xa se estableceu en varias partes do mundo.
Plantas tóxicas
Moitos taxóns, particularmente dentro das amarilidóideas, son utilizados por pobos indíxenas polos seus usos medicinais, como saborizantes, psicotrópicos, e outros propósitos. Así, Boophone disticha é coñecida en Suráfrica como gifbol («bulbo venenoso») debido á súa lendaria toxicidade. Esta propiedade era utilizada polos aborixes de África Austral para envelenar as puntas das súas frechas ao realizar cazarías. A maioría, senón todas, as amarilidóideas son tóxicas para os humanos. A modo de exemplo, Amaryllis belladonna presenta un alcaloide no bulbo chamado licorina, o cal afecta o corazón e se os bulbos son inxeridos en cantidade poden ser mortais. Os xéneros Ammocharis, Boophone, Brunsvigia, Clivia, Crinum, Cyrtanthus, Galanthus, Haemanthus, Hymenocallis, Narcissus, Nerine, Scadoxus e Zephyranthes foron citados como tóxicos para os humanos debido á presenza de alcaloides nos bulbos ou outras partes da planta.
Notas
<references group="n.">
O Carregal, Valadares, Vigo
O Carregal é un lugar da parroquia de Valadares, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca homónima.
Toponimia
O topónimo Carregal é un fitónimo que fai referencia, tanto en galego como en portugués, a un terreo pantanoso no cal abunda a «cárrega» ou «carrega», planta gramínea tamén denominada carriza, propia dese tipo de lugares húmidos ou brañas. Procede do latín (de raíz *) co sufixo derivativo.
Mathew Anikuzhikattil
Mathew Anikuzhikattil, nado o 23 de setembro de 1942 en Kuruvinal (Raj Británico) e finado o 1 de maio de 2020 en Kolenchery (Kerala, India), foi un eclesiástico católico siro-malabar malaiali, bispo de Idukki entre 2003 e 2018.
Traxectoria
Naceu o 23 de setembro de 1942 en Kuruvinal (Raj Británico), sendo o terceiro fillo de Kunjukutty e Aleykutty Anikuzhikattil. Trasladouse moi novo xunto coa súa familia a Kunchithanny, e completou entre esta vila e a de Chithirapuram a educación básica; posteriormente completou os estudos secundarios en Mutholy. En 1961 ingresou no seminario menor de Kothamangalam, e logo no seminario maior de Vadavathoor onde estudou Filosofía e Teoloxía. O 15 de marzo de 1971 foi ordenado sacerdote diocesano de Kothamangalam polo seu bispo Matthew Pothanamuzhi na parroquia de Kunchithanny.
Logo de ser ordenado sacerdote, foi nomeado párroco auxiliar da catedral de San Xurxo de Kothamangalam, e dous anos despois párroco en Josegiri; nesta aldea estivo sete anos e tivo un papel importante na construción da nova igrexa e na actividade pastoral. Posteriormente tivo un breve paso polas parroquias de Churuly e de Ezhukumvayal, e realizando diversos encargos pastorais en Muvattupuzha e Neyyassery; finalmente, en 1985 comezou estudos de doutoramento en Teoloxía litúrxica na Universidade Católica de Lovaina. Logo de completar o doutoramento, e á súa volta á India en 1989, foi nomeado sucesivamente vigairo da igrexa de San Sebastián de Pottankad e párroco da igrexa de San Miguel en Randar.
En maio de 1990 foi nomeado chanceler e secretario da eparquía de Kothamangalam e profesor visitante do Pontificio Instituto Oriental de Estudos Relixiosos. Dez anos máis tarde, en 2000, foi nomeado reitor do seminario menor de Kothamangalam; formou parte tamén en diferentes períodos de varias comisións e consellos diocesanos.
O 15 de xaneiro de 2003 foi nomeado bispo da nova eparquía de Idukki erixida por Xoán Paulo II. Recibiu a ordenación episcopal o 2 de marzo do mesmo ano, de mans do arcebispo maior de Ernakulam-Angamaly Varkey Vithayathil, e tivo como co-consagradores principais ao bispo de Kothamangalam George Punnakottil e ao bispo de Palai Joseph Pallikaparampil.
Como bispo, tivo a responsabilidade de estabelecer a estrutura administrativa da nova eparquía, destacando a creación dun novo seminario menor e a construción da catedral. Desenvolveu tamén unha forte actividade pastoral, coa creación de novas parroquias e a visita en varias ocasións a todas as parroquias diocesanas, e escribindo 75 cartas pastorais. No eido social, estabeleceu a High Range Development Society para a mellora das condicións de vida dos pobres de Idukki, e foi tamén impulsor do High Range Samrakshana Samithi, un movemento para a protección dos dereitos básicos dos granxeiros do territorio. Finalmente, exerceu tamén diversos encargos no Consello de Bispos Católicos de Kerala e no Sínodo da Igrexa siro-malabar.
Retirouse o 12 de xaneiro de 2018. Con problemas renais e cardíacos, pasou os seus útimos meses en diferentes hospitais. Finou o 1 de maio de 2020 en Kolenchery.
Trade
200px|miniatura|Trade sensitivo de columna 200px|miniatura|Trade de man Un trade é unha máquina ou ferramenta coa que se mecanizan a maioría dos buratos que se fan nas pezas dos talleres mecánicos. Destacan pola sinxeleza do seu manexo. Teñen dous movementos: rotación da broca que lle proporciona o motor eléctrico da máquina a través dunha transmisión por poleas e engrenaxes, e o de avance de penetración da broca, que pode realizarse de xeito manual sensitivo ou de xeito automático se incorpora transmisión para facelo.
A operación de mecanizado que ten por obxecto producir buratos cilíndricos nunha peza calquera mediante unha ferramenta ou unha broca chámase tradear. Esta operación pódese facer cun trade portátil, cunha máquina de tradear, nun torno, nunha fresadora, nun centro de mecanizado CNC ou nunha mandriladora. De todos os procesos de mecanizado, o de tradear considérase un dos máis importantes debido ao seu amplo uso e facilidade de realización, xa que é unha das operacións de mecanizado máis sinxelas e á vez das máis necesarias na maioría dos compoñentes que se fabrican.
Historia
Arredor do 35 000 a.C., o ser humano descubriu os beneficios da aplicación de ferramentas rotativas. Isto consistía rudimentariamente en xirar unha rocha puntiaguda entre as mans para furar un burato a través doutro material. Isto levou á broca manual, un pau liso, que ás veces estaba suxeito á punta do sílex e que se fregaba entre as palmas. Isto foi usado por moitas civilizacións antigas de todo o mundo, incluídos os maias. Os primeiros artefactos perforados, como óso, marfil, cunchas e cornamentas atopados, son do Paleolítico superior.
Os trades de arco foron os primeiros trades de máquina, xa que converten un movemento de ida e volta nun movemento de rotación e pódense remontar a hai uns 10 000 anos. Descubriuse que amarrar un cordón arredor dun pau e despois fixar os extremos da corda aos extremos dun pau formando un arco permitía ao usuario perforar máis rápido e de xeito máis eficiente. Usados ​​principalmente para crear lume, os trades de arco tamén se empregaron en carpintaría, cantería e odontoloxía. Os arqueólogos descubriron un xardín sepulcral neolítico en Mehrgarh, Paquistán, que databa da época dos Harappans, hai uns 7500-9000 anos, que contiña novo corpos adultos cun total de once dentes que furaran. Hai xeroglíficos nunha tumba en Tebas que representan carpinteiros exipcios e fabricantes de perlas empregando trades de arco. As primeiras evidencias do uso destas ferramentas en Exipto remóntanse ao redor do 2500 a.C. O seu uso estendeuse amplamente por Europa, África, Asia e América do Norte, durante os tempos antigos e continuou a empregarse. Co paso dos anos desenvolvéronse lixeiras variacións nos trades para os distintos usos de furar a través de materiais ou acender lumes.
A punta de trade oca, empregada por primeira vez arredor do século XIII, consistía nun pau cunha peza de metal de forma tubular no extremo, como o cobre. Isto permitía perforar un burato mentres só moía a sección exterior do mesmo. Isto separa completamente a pedra interior ou a madeira do resto, permitindo que a broca pulverice menos material para crear un burato de tamaño similar.
Mentres que o trade de bombas e o trade de arco utilizáronse na civilización occidental para perforar buratos máis pequenos para unha maior parte da historia da humanidade, o auger usouse para perforar buracos máis grandes a partir das épocas romana e medieval. O auger permitía realizar buratos máis grandes. Non se sabe cando se inventou a barrena; con todo, a imaxe máis antiga atopada data do século XV. É un tipo de broca de manivela que consta de dúas partes. A barrena usa un parafuso helicoidal xiratorio semellante ao parafuso de Arquímedes común hoxe en día.
O seguinte grande avance na tecnoloxía de perforación foi o motor eléctrico, que levou á invención do trade eléctrico. Atribúeselle a Arthur James Arnot e William Blanch Brain de Melbourne, que patentaron o trade eléctrico en 1889. En 1895, o primeiro creouse o primeiro trade portátil polos irmáns Wilhem e Carl Fein de Stuttgart, Alemaña. En 1917, Black & Decker patentou o primeiro trade portátil con interruptor de disparo e pistola. Este foi o comezo da era moderna da perforación.
Historia da interlingua
dereita|miniatura|Alice Vanderbilt Morris, fundadora da IALA.
A Historia da Interlingua inclúe a formación da lingua e a historia da comunidade de falantes.
O crédito final debe recaer na herdeira estadounidense Alice Vanderbilt Morris (1874–1950) que se interesou pola lingüística e polo movemento internacional das linguas auxiliares a principios dos anos vinte. En 1924, Morris e o seu marido, Dave Hennen Morris, fundaron a IALA (International Auxiliary Language Association) en Nova York. O seu obxectivo era o estudo das linguas auxiliares internacionais desde unha base científica.
A investigación sobre o problema da linguaxe auxiliar progresou en diversas institucións: o International Research Council, o American Council on Education, o American Council of Learned Societies, as distintas asociacións para o avance da ciencia (nos Estados Unidos, Francia, Italia e o Reino Unido) e outros grupos especializados. Morris creou a IALA como continuación do seu traballo e desenvolveu o programa de investigación IALA en consulta con Edward Sapir, William Edward Collinson e Otto Jespersen.
International Language Association
A IALA converteuse no apoio principal da corrente principal da lingüística estadounidense, fundando, por exemplo, os estudos semánticos de totalidade entre linguas (1930) e o fenómeno de clasificación (1944). A propia Morris editou os estudos de lingüística comparativa sobre o fenómeno de ending-point de Sapir e Morris Swadesh en 1932 e o estudo da indicación de Collinson en 1937. Aínda que os Morris e a súa familia achegaron a maior parte do financiamiento da IALA, tamén recibiu apoio de grupos tan prestixiosos como Carnegie Corporation, a Ford Foundation e a Rockefeller Foundation.
Nos seus primeiros anos, a IALA ocupouse de tres tarefas:
Perseguindo o obxectivo final, levou a cabo estudos paralelos destas linguas con estudos comparativos de linguas nacionais, baixo a dirección de investigadores de universidades europeas e estadounidenses. ​Tamén preparou conferencias cos defensores desas linguas, debatendo características e obxectivos das súas linguas representadas. Cunha "regra de concesión" que requiría aos participantes facer un certo número de concesións, os primeiros debates na IALA pasaron de caldeados a explosivos.
No Segundo Congreso Internacional de Interlingua, levado a cabo en Xenebra en 1931, a IALA empezou a abrir novos camiños. Á súa conferencia asistiron reputados lingüistas, 27 dos cales asinaron unha carta de apoio ao programa de investigación da IALA. Outros oito engadiron a súa firma no terceiro congreso, levado a cabo en Roma en 1933.
Tamén en 1933, o profesor Herbert N. Shenton da Syracuse University, organizou un estudo intensivo dos problemas atopados coas linguas artificiais cando se usaban en congresos internacionais. Ese mesmo ano, o doutor Edward L. Thorndike publicou un texto sobre as velocidades relativas de aprendizaxe das linguas construídas "naturais" e "modulares". Tanto Shenton como Thorndike tiveron unha grande influencia no traballo da IALA desde ese momento.
En 1937, os primeiros pasos cara á finalización do idioma interlingua foron levados a cabo cando un comité de 24 eminentes lingüistas de 19 universidades publicaron Some criteria for an international language and commentary. Con todo, o estalido da Segunda Guerra Mundial en 1939 impediu os pretendidos encontros bianuais do comité.
Desenvolvemento da nova lingua
Orixinalmente, a asociación non se estableceu para crear a súa propia lingua. O seu obxectivo era identificar cal era a lingua auxiliar xa existente que mellor se axustaba á comunicación internacional, e como promovela dunha forma máis efectiva. Con todo, despois de dez anos de investigación, máis e máis membros da IALA concluíron que ningunha das linguas auxiliares existentes eran boas para a devandita tarefa. En 1937, para sorpresa da comunidade interlingüística mundial, os membros tomaron a decisión de crear unha nova lingua.
Nese punto, a maior parte do debate fora ambiguo na decisión de utilizar palabras naturalistas (ex.: novial e occidental) ou sistemáticas (ex.: esperanto e ido). Durante os anos da guerra, os defensores dunha lingua naturalista gañaron. O primeiro apoio foi o papel do doutor Thorndike; o segundo foi unha concesión dos defensores das linguas sistemáticas ao dicir que miles de palabras estaban presenten en moitas (ou mesmo na maioría) das linguas europeas. O seu argumento foi que a derivación sistemática de palabras era un leito de Procrusto, que forzaba ao aprendiz a esquecer e volver aprender un novo sistema de derivación cando un vocabulario que se podía usar xa existía. Isto convención aos defensores das linguas sistemáticas, e a IALA asumiu desde ese momento a posición de que unha lingua naturalista sería mellor.
Co estalido da Segunda Guerra Mundial, as actividades de investigación da IALA trasladáronse de Liverpool a Nova York, onde E. Clark Stillman estableceu un novo equipo de investigación.​Stillman, coa axuda do doutor Alexander Gode, desenvolveu unha técnica prototípica: unha metodoloxía obxectiva para seleccionar e estandarizar vocabulario baseada na comparación de linguas de control. En 1943 Stillman abandonou para axudar na guerra e Gode converteuse no Director Interino de Investigación. En 1945, a IALA publicou un Informe Xeral (na súa maioría o traballo de Morris) que presentaba tres modelos para a lingua da IALA:
Entre 1946 e 1948 o lingüista francés André Martinet foi director de investigación. Neste período a IALA continuou desenvolvendo modelos e realizando enquisas para determinar a forma óptima da linguaxe resultante. Unha enquisa inicial mediu as reaccións aos tres modelos de 1945. En 1946, a IALA enviou unha ampla enquisa a máis de 3.000 profesores de idiomas e profesionais relacionados en tres continentes.
Os catro modelos
O modelo P non cambiou desde 1945; o modelo M era relativamente moderno en comparación co relativamente clásico P. O modelo K foi lixeiramente modificado na dirección do ido.
Os resultados do estudo foron impactantes. Os dous modelos máis esquemáticos (C e K) foron rexeitados, K de forma esmagadora. Dos dous modelos naturalistas, M atraeu algo máis de apoio que P. Dados os prexuízos nacionais (por exemplo, os franceses favoreceron de forma desproporcionada o modelo M nas enquisas), a IALA decidiu un compromiso entre os modelos M e P, con algúns elementos de C.
Finalización
Cando Martinet tomou un posto na Universidade de Columbia en 1948, Gode levou a cabo a última fase do desenvolvemento da interlingua. A súa tarefa consistía en combinar os elementos dos Modelos M e P, evitar os fallos vistos en ambos pola comunidade enquisada e reparalos con elementos do Modelo C segundo fose necesario; e ao mesmo tempo desenvolver o vocabulario.
O vocabulario e a conxugación de verbos da lingua interlingua foron introducidos por primeira vez en 1951 cando a IALA publicou a Interlingua grammar rematada e o Interlingua-english dictionary (IED) de 27.000 palabras. En 1954, a IALA publicou un manual introdutorio titulado Interlingua a prime vista.
Éxito, declive e rexurdimento
Unha das primeiras aplicacións prácticas da lingua interlingua foi o boletín científico Spectroscopia Molecular, publicado entre 1952 e 1980. En 1954, a interlingua foi utilizada no Segundo Congreso Mundial de Cardioloxía (en Washington DC), para resumos escritos e interpretacións orais. En poucos anos, atopou un uso similar noutros nove congresos médicos. Entre mediados da década de 1950 e finais dos 70, unha trintena de revistas científicas (principalmente médicas) tiñan resumos de artigos en Interlingua. Science Service, o editor de Science Newsletter daquela, publicou unha columna mensual en Interlingua desde principios dos anos 50 ata a morte de Gode en 1970. En 1967 a poderosa Organización Internacional para a Normalización, que normaliza a terminoloxía, votou case por unanimidade para adoptar a Interlingua como base. dos seus dicionarios.
A IALA pechou as súas portas en 1953 pero non foi disolta oficialmente ata 1956 ou posteriormente.O seu papel de promoción da interlingua foi asumido polo Servizo de Ciencias, que puxo a Gode á fronte da súa nova División Interlingua. Hugh Edward Blair, un compañeiro e amigo de Gode, converteuse no seu asistente. Unha organización sucesora, o Instituto Interlingua11, foi fundada en 1970 para promover a lingua interlingua nos Estados Unidos e o Canadá. O novo instituto apoiou o traballo doutras organizacións lingüísticas, facendo contribucións de investigación considerables e producindo resumos interlingua para revistas médicas e de investigación. Un dos seus maiores logros foron os dous inmensos volumes sobre psicopatoloxía producidos pola American Phytopathological Society en 1976 e 1977.
O Instituto Interlingua andou á deriva durante un tempo despois da morte de Blair en 1967 e Gode en 1970. Segundo Esterhill, con todo, a publicación só se desacelerou brevemente na década de 1960 e recuperouse pouco despois, na época da segunda edición do IED de 1971. O crecente interese por Europa puido compensar as loitas dos Estados Unidos.
A lingua interlingua atraera a moitos dos antigos adeptos doutros proxectos lingüísticos internacionais, especialmente occidentais e ido. O ex-occidental Ric Berger fundou a UMI (Unión Mundial para a Interlingua) en 1955, e a finais da década de 1950 o interese europeo pola interlingua superara o dos Estados Unidos. A cobertura dos medios da época foi máis forte no norte e leste de Europa. A cobertura europea frecuente continuou ata a data, uníndose á atención en América do Sur a principios dos anos noventa.
A partir da década de 1980, a UMI realizou conferencias internacionais cada dous anos (asistindo nun principio entre 50 e 100 persoas) e lanzou un programa de publicación que finalmente produciu 100 volumes. Outros traballos sobre Interlingua foron publicados polas prensas universitarias de Suecia e Italia, e nos anos 90, no Brasil e Suíza. Algunhas escolas escandinavas levaron a cabo proxectos que utilizaron a interlingua para ensinar vocabulario científico e intelectual internacional.
No ano 2000 o Instituto Interlingua foi disolto en medio de disputas de financiamento coa UMI; a Sociedade Americana Interlingua, creada ao ano seguinte, sucedeu ao instituto e respondeu a un novo interese emerxente en México.
Tras o Pano de Aceiro
A interlingua foi falada e promovida na Unión Soviética, a pesar da persecución e dos esforzos por suprimir a información sobre a lingua. Na Alemaña Oriental, os funcionarios gobernamentais confiscaron cartas e revistas que a UMI enviaba a Walter Raédler, o representante da lingua interlingua nesa zona.En Checoslovaquia, Július Tomin recibiu cartas de ameaza despois da publicación do seu primeiro artigo interlingua. A pesar da continua persecución, converteuse no representante checo da interlingua, ensinouno no sistema escolar e foi autor dunha longa serie de libros e artigos.
O interlingua na actualidade
Hoxe, o interese pola interlingua estendeuse desde o mundo científico ao público en xeral. Os individuos, os gobernos e as empresas privadas usan Interlingua para ensinar, viaxar, publicar en Internet e comunicarse a través das barreiras lingüísticas. Interlingua é promovida internacionalmente pola Unión Mundial para Interlingua. Os xornais e os libros son producidos por organizacións nacionais como a Societate American pro Interlingua, a Svenska Sällskapet för Interlingua e a União Brasileira pró Interlíngua.
Hoxe, Panorama In Interlingua é o buque insignia de moitas publicacións periódicas. Trátase dunha revista de 28 páxinas que se edita cada dous meses que recolle a actualidade, a ciencia, a edición e a interlingua.
Grazas a internet, a interlingua viu un rexurdir na última década, decuplicando o número de falantes, segundo algunhas estimacións.
A Sobreira, Valadares, Vigo
A Sobreira é un lugar da parroquia de Valadares, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 456 habitantes (225 homes e 231 mulleres).
Seoane, Valadares, Vigo
Seoane é un lugar da parroquia de Valadares, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 197 habitantes (106 homes e 91 mulleres).
Toponimia
O topónimo deriva do latín, San Xoán.
A Sobreira, Alcabre, Vigo
A Sobreira é un lugar da parroquia de Alcabre, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 185 habitantes (64 homes e 121 mulleres).
O Canizo, Valadares, Vigo
O Canizo é un lugar da parroquia de Valadares, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 193 habitantes (101 homes e 92 mulleres).
Moeda dun billón de dólares
miniatura|330x330px|[[Deseño proposto polo artista DonkeyHotey para o concepto de moeda dun billón de dólares estadounidenses.]] A moeda dun billón de dólares estadounidenses (en inglés: trillion-dollar coin) é un concepto que xurdiu durante a crise do teito da débeda estadounidense de 2011 como un xeito de evitar que o Congreso dos Estados Unidos tivese que elevar o límite de endebedamento do país, mediante a cuñaxe de moedas de platino de moi alto valor. A finais de 2012, durante os debates sobre as negociacións do precipicio fiscal nos Estados Unidos e o reinicio das discusións sobre o teito da débeda, o concepto foi obxecto dunha maior atención por parte da opinión pública. Tras chegar aos titulares durante a semana do 7 de xaneiro de 2013, o uso do concepto de moeda dun billón de dólares foi finalmente rexeitado pola Reserva Federal e o Tesouro.
Buhos
Buhos é un grupo de rock festivo fundado en Calafell (Baix Penedès, Cataluña) en 2005. Ten influencias doutros estilos, coma o reggae e o ska.
Moeda dun billón de dólares
O concepto da moeda dun billón de dólares reintroduciuse en marzo de 2020 en forma de proposta parlamentaria da congresista Rashida Tlaib, durante o pechamento provocado pola pandemia de COVID-19 nos Estados Unidos. Tlaib pretendía financiar pagamentos mensuais de estímulo recorrentes de 2.000 dólares ata a fin da pandemia.
Buhos
Primeira etapa (2007-2013)
En 2007 editaron a súa primeira maqueta, Rebelión en la plaza. O grupo gañou popularidade tras gravaren un conxunto de cancións sobre o FC Barcelona para as emisoras de radio Ona FM e RAC1. Tamén publicaron cancións satíricas de actualidade para os programas APM e Zona zàpping, da Televisió de Catalunya.
Moeda dun billón de dólares
A idea cobrou máis forza a finais de 2021 coas propostas do xornalista de Bloomberg Joe Weisenthal, entre outros, en medio da crise do teito de débeda dos Estados Unidos dese ano.
Buhos
Primeira etapa (2007-2013)
Aínda na súa primeira etapa, Buhos animou todas as celebracións dos títulos conseguidos polo Barça con Pep Guardiola na plaça de Catalunya e no Arco de Triunfo. Durante os primeiros anos da súa carreira, nos concertos de Buhos soaban versións doutros grupos e cancións propias, entre elas «Nen dels 80» (con Gerard Quintana), «Messi» (primeira canción dedicada ao futbolista arxentino), «Birres i més Birres», «Estoy Quemao», «Botellón» e «Festa Major».
Moeda dun billón de dólares
Os comentarios sobre a idea da moeda dun billón de dólares rexurdiron a principios de 2023 logo das revelacións de que o presidente da Cámara de Representantes, Kevin McCarthy, acordara con algúns membros republicanos da Cámara utilizar o teito da débeda como panca para reducir o orzamento federal.
Buhos
Segunda etapa (2014-presente)
En 2014, cunha formación renovada, publicaron Natura salvatge, un disco cheo de cancións orixinais que marcarán o estilo desta nova etapa. Ademais de buscaren o baile e a festa, os novos temas son unha declaración da posición do grupo no mundo actual.
Moeda dun billón de dólares
Fundamento legal
A emisión de papel moeda está suxeita a diversas restricións contables e cuantitativas que non se aplican ás moedas de platino. Segundo a Casa da Moeda dos Estados Unidos, as moedas contabilízanse do seguinte xeito:
miniatura|200x200px|[[Anverso común das moedas da serie American Platinum Eagle, emitidas pola US Mint con valores de ata 100 dólares, baixo a autoridade outorgada pola sección 31 U.S.C. § 5112 do Código dos EEUU. ]] O concepto de cuñar unha moeda dun billón de dólares —que xeraría un billón de dólares en señoreaxe, fóra do orzamento, ou en beneficios numismáticos, dentro do orzamento e que se transferirían ao Tesouro— baséase na autoridade que outorga a sección 31 U.S.C. § 5112 do Código dos Estados Unidos ao Departamento do Tesouro para "cuñar e emitir moedas de platino" en calquera valor facial que o secretario do Tesouro elixa. Así, se o Tesouro cuñase moedas dun billón de dólares, podería depositar esas moedas na conta do Tesouro da Reserva Federal en lugar de emitir nova débeda.
Moeda de 20 centavos de dólar estadounidense
En 1874, o senador por Nevada John P. Jones presentou un proxecto de lei para a creación dunha moeda de prata de 20 centavos que, segundo el, aliviaría a escaseza de moeda miúda no Vello Oeste. Este proxecto de lei foi aprobado polo Congreso e, en consecuencia, o director da Casa da Moeda dos Estados Unidos, Henry Linderman, escolleu tanto para o anverso como para o reverso modelos similares aos doutras moedas de prata en circulación e ordenou a súa cuñaxe en 1875.
Buhos
Segunda etapa (2014-presente)
Co lanzamento deste disco percorreron escenarios como a primeira edición de Clownia, a Acampada Jove ou as Festes de la Mercè.
Moeda de 20 centavos de dólar estadounidense
Malia teren un canto liso, como elemento diferenciador doutras moedas de prata do sistema, a nova moeda aproximábase moito á dun cuarto de dólar, ata o punto de que se confundía con ela. Ademais, o anverso de ambas as moedas era case idéntico. Logo do primeiro ano en circulación, 1875, no que se cuñou máis dun millón de exemplares, a súa demanda por parte da poboación foi moi escasa. O segundo ano a tiraxe foi de arredor de 25.000 exemplares, e os dous seguintes só se cuñaron uns centos de exemplares cun acabamento especial para os coleccionistas, ata que en 1878 se determinou a súa cancelación. Polo menos un terzo da produción foi fundido posteriormente polo Goberno.
Buhos
Segunda etapa (2014-presente)
O 29 de marzo de 2016 saíu á venda Lluna plena, un traballo máis maduro que consolidou a Buhos como un dos grupos referentes da música mestiza catalá. Presentaron o disco en Clownia na verbena de Sant Joan. Despois de todo un verán de concertos, recibiron o premio Disc Català de l'Any de Ràdio 4 e o premio Enderrock ao mellor videoclip por «Barcelona s'il·lumina». En decembro fixeron a canción de Nadal de 2016 de TV3 e Catalunya Ràdio, «Campanes de benvinguda».
Moeda de 20 centavos de dólar estadounidense
O numismático Mark Benvenuto cualificou a moeda de 20 centavos de dólar como "un capítulo da historia da moeda estadounidense que se pechou case antes de comezar".
Buhos
Segunda etapa (2014-presente)
En 2017 seguiron a percorrer o país até pecharen a xira en novembro na Sala Apolo de Barcelona con todas as entradas esgotadas meses antes.
Moeda de 20 centavos de dólar estadounidense
Antecedentes
Xa en 1791 xurdira unha proposta encamiñada á creación dunha moeda de 20 centavos de dólar, e outra novamente en 1806, mais ambas foran rexeitadas. O proxecto de lei de 1806, presentado polo senador por Connecticut Uriah Tracy, procuraba tanto unha moeda de dous centavos de billón como unha de 20 centavos de prata, que el denominaba como double dime —dime é como se coñece en inglés a moeda de 10 centavos—. Este proxecto de lei foi aprobado en dúas ocasións polo Senado, en 1806 e en 1807, mais non logrou ser aprobado na Cámara de Representantes. Malia non emitirse ningunha moeda de 20 centavos de dólar con anterioridade á década de 1870, a poboación estaba moi afeita a esa denominación, dado que a moeda española de dous reais de prata —coñecida nos Estados Unidos como piastreen—, se utilizaba adoito nos Estados Unidos co valor de 20 centavos de dólar.
Buhos
Segunda etapa (2014-presente)
Aos poucos meses de rematar a xira, presentaron La gran vida, o terceiro traballo da súa segunda etapa. O 19 de xaneiro de 2018 a banda publicou o primeiro sinxelo do disco, o videoclip de «Volcans». En menos dun mes dende a súa publicación acadou máis de 400.000 visualizacións. O disco amosaba unha liña máis rockeira e letras máis reivindicativas, como «La trama» ou «La darrera colònia». Semanas despois de lanzaren o disco, esgotaron as entradas para o concerto de presentación do 5 de marzo, na sala Razzmatazz de Barcelona. «Volcans» foi escollida a canción do ano 2018 por votación do público de Enderrock.
Moeda de 20 centavos de dólar estadounidense
Antecedentes
Foron varios os factores que converxeron para a creación da moeda de 20 centavos na década de 1870. Un deles foi a escaseza de moeda miúda no Vello Oeste, onde non circulaban as moedas de metais básicos. Os pagamentos do Goberno en prata e en ouro suspendérase durante o caos económico ocasionado pola guerra civil, xa que as moedas destes metais se atesouraban —excepto na costa do Pacífico— e non se utilizaban no comercio ao seu valor facial. A moeda de menor valor en prata era a de 5 centavos (half dime), que aínda que non circulaba no Leste era cuñada en cantidades importantes na Casa da Moeda de San Francisco; esta moeda foi abolida pola Lei da Moeda de 1873, o que ocasionou unha escaseza de valores pequenos na circulación, tendo en conta ademais que as moedas de 10 centavos se utilizaban no comercio da xoiaría. Os clientes queixábanse de que non lles podían dar a volta exacta por un artigo que custaba 10 centavos cando pagaban cunha moeda dun cuarto de dólar. O numismático David Lange afirma que esta situación se tería arranxado cun envío masivo ao Oeste de moedas de 5 centavos de níquel, de uso moi común no Leste, aínda que tamén é probable que non fosen aceptadas, por mor dos prexuízos que alí había contra o diñeiro carente de contido de prata ou de ouro.
Buhos
Segunda etapa (2014-presente)
En 2019 o grupo tivo a xira máis espectacular da súa historia até o momento. Participou en escenarios destacados dos Países Cataláns, entre eles o Festivern, Telecogresca, Clownia, Acampada Jove, Canet Rock, Festiuet e Rabolagartija. Amais, foron cabeza de cartel de 70 actuacións. A principios de abril de 2019 publicaron unha canción inédita, «Connectats».
Andrés Eloy Blanco
Andrés Eloy Blanco Meaño, nado en Cumaná, Venezuela, o 6 de agosto de 1896 e finado en Cidade de México o 21 de maio de 1955, foi un destacado poeta, avogado e político venezolano, membro da Xeración do 28, e un dos fundadores do partido político Acción Democrática (AD). Foi ministro de Relacións Exteriores de Venezuela e presidente da Asemblea Nacional Constituínte.
Moeda de 20 centavos de dólar estadounidense
Antecedentes
Outro factor que favoreceu a creación da moeda de 20 centavos foi a ansiedade do Congreso por ver máis prata convertida en moeda, debido substancialmente á presión das compañías mineiras, e tamén a outros intereses económicos. A Lei da Moeda de 1873 puxo fin á práctica de permitir aos produtores de prata a conversión dos seus lingotes en dólares de prata na Casa da Moeda. Aínda que os produtores non optaran moito por esta práctica nos anos anteriores a 1873, por mor do elevado prezo da prata no mercado, o antigo director da Casa da Moeda, Henry Linderman, previu que estes prezos baixarían á medida que as minas fosen máis asequibles, debido á finalización do ferrocarril transcontinental que atravesaba os Estados Unidos, e que a cuñaxe resultante inflaría a moeda. En efecto, ao cabo dun ano os prezos da prata baixaron e os produtores intentaron en van depositar os seus lingotes na Casa da Moeda para os converter en moeda, mais isto xa non lles era posible. Nesta situación, os mineiros procuraron outras vías para lle vender a prata ao Goberno. miniatura|244x244px|O [[Senado|senador por Nevada John P. Jones, promotor da moeda de 20 centavos de dólar. ]] O terceiro factor era o interese dos Estados Unidos por aliñar a súa moeda coa Unión Monetaria Latina e por adaptar os seus padróns ponderais da moeda ao sistema métrico decimal. En varias ocasións, nas décadas de 1860 e de 1870, a Casa da Moeda dos Estados Unidos cuñou exemplares en proba por se esta aproximación se chegase a producir. A moeda de 20 centavos debía ser equivalente á dun franco francés desa época e, se se facía en proporción ás moedas máis pequenas que se estaban a cuñar, pesaría 5 gramos, un feito que atraeu os defensores do sistema métrico no Congreso. Outra finalidade dunha emisión masiva de moedas de prata, independentemente do seu valor facial, era retirar a "moeda fraccionaria" —papel moeda de valores baixos, coñecido como shinplasters—. O Congreso aprobou en 1875 e en 1876 unha lei para a emisión de grandes cantidades de moeda de prata con este fin.
Andrés Eloy Blanco
Ascendencia
Era fillo do matrimonio formado polo doutor Luis Felipe Blanco Fariñas e Dolores Meaño Escalante.
Exhumacións en Ribadeo
O 4 e 5 de xullo de 2023 produciuse pola Asociación de Recuperación da Memoria Histórica no cemiterio de Ribadeo a exhumación de dous corpos de mortos na guerra civil, a raíz da entrada de sublevados en Ribadeo o 23 de xullo de 1936. Trataríase (por confirmar a comezos do verán de 2023) de Manuel Mon Miranda e Justo Fernández Suárez. Serían dúas das sete persoas asasinadas ese día.