cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Espazo de Hilbert
En matemáticas, un espazo de Hilbert é unha xeneralización do concepto de espazo euclidiano. Esta xeneralización permite que nocións e técnicas alxébricas e xeométricas aplicables aos espazos de dimensión dous e tres se estendan a espazos de dimensión arbitraria, incluíndo espazos de dimensión infinita. Exemplos desas nocións e técnicas son a de ángulo entre vectores, ortogonalidade de vectores, o teorema de Pitágoras, proxección ortogonal, distancia entre vectores e converxencia dunha sucesión. O nome dado a estes espazos é en honor ao matemático David Hilbert quen os empregou no seu estudo das ecuacións integrais.
Os espazos de Hilbert e as súas propiedades estúdanse dentro da análise funcional.
Introdución
Cada produto interior <.,.> nun espazo vectorial H, que pode ser real ou complexo, dá lugar a unha norma ||.|| que se define como:
H é un espazo de Hilbert se é completo con respecto a esta norma. Completo neste contexto significa que calquera sucesión de Cauchy de elementos do espazo converxe a un elemento no espazo, no sentido que a norma das diferenzas tende a cero. Cada espazo de Hilbert é xa que logo un espazo de Banach (pero non ao contrario).
Todos os espazos finito-dimensionais con produto interior (tales como o espazo euclidiano co produto escalar ordinario) son espazos de Hilbert. Isto permite que poidamos extrapolar nocións dende os espazos de dimensión finita aos espazos de Hilbert de dimensión infinita (por exemplo os espazos de funcións). Porén, os exemplos infinito-dimensionais teñen moitas máis aplicacións. Estas inclúen:
O produto interior permite que se adopte unha visión "xeométrica" e que se utilice a linguaxe xeométrica familiar dos espazos de dimensión finita. De todos os espazos vectoriais topolóxicos infinito-dimensionais, os espazos de Hilbert son os de "mellor comportamento" e os máis próximos aos espazos finito-dimensionais.
Unha das metas do análise de Fourier é facilitar un método para escribir unha función dada como a suma (posiblemente infinita) de múltiplos de funcións baixas dadas. Este problema pódese estudar de xeito abstracto nos espazos de Hilbert: cada espazo de Hilbert ten unha base ortonormal, e cada elemento do espazo de Hilbert pode escribirse nun xeito único como suma de múltiplos destes elementos baixos.
Os espazos de Hilbert denomináronse así por David Hilbert, que os estudou no contexto das ecuacións integrais. A orixe da designación, aínda que é confuso, foi empregado xa por Hermann Weyl no seu famoso libro a teoría de grupos e a mecánica cuántica publicado en 1931. John von Neumann foi quizais o matemático que máis claramente recoñeceu a súa importancia.
Exemplos
Nos seguintes exemplos, asumiremos que o corpo subxacente de escalares é \mathbb{C}, aínda que as definicións son similares ao caso de que o corpo subxacente de escalares sexa \mathbb{R}.
Espazos euclidianos
O primeiro exemplo constitúeno os espazos de dimensión finita co produto escalar ordinario. Noutras palabras, \mathbb{C}n coa definición de produto interior seguinte:
Espazos de sucesións
Os espazos de Hilbert non necesariamente teñen dimensión finita, de feito en moitas aplicacións tipicamente o espazo de Hilbert considerado é un espazo de Hilbert infinito-dimensional. Un dos exemplos de espazo de Hilbert de dimensión infinita é o seguinte: se B é un conxunto, definimos \ell^2(B) sobre B, da forma:
Este espazo convértese nun espazo de Hilbert co produto interior
para todo x e y en \ell^2(B). B non ten por que ser un conxunto numerable nesta definición, aínda que se B non é numerable, o espazo de Hilbert que resulta non é separable. Expresado de xeito máis concreto, cada espazo de Hilbert é isomorfo a un da forma \ell^2(B) para un conxunto adecuado B. Se B = N, escríbese simplemente \ell^2. Algúns exemplos de sucesións de :
En cambio:
Espazos de Lebesgue
O produto interior das funcións f e g dáse como:
Precísase demostrar:
Estes son feitos tecnicamente doados. Cómpre observar que ao empregar a integral de Lebesgue asegúrase de que o espazo sexa completo.
Espazos de Sobolev
Ademais dos espazos de Sobolev xerais W^{m,p}\, úsanse certas notacións particulares para certo tipo de espazos:
Bases ortonormais
Un concepto importante é o dunha base ortonormal dun espazo de Hilbert H: esta é unha familia {ek}k ∈ B de H 'satisfaciendo:
Tamén empregamos as expresións secuencia ortonormal e conxunto ortonormal. Os exemplos de bases ortonormais inclúen:
Cómpre observar que no caso infinito-dimensional, unha base ortonormal non será unha base no sentido da álxebra linear; para distinguir as dúas, a última base chámase base de Hamel.
Usando o lema de Zorn, pódese demostrar que cada espazo de Hilbert admite unha base ortonormal; ademais, dúas bases ortonormais calquera do mesmo espazo teñen o mesmo cardinal. Un espazo de Hilbert é separable se e só se admite unha base ortonormal numerable.
Posto que todos os espazos separables infinito-dimensionais de Hilbert son isomorfos, e posto que case todos os espazos de Hilbert usados na física son separables, cando os físicos falan de espazo de Hilbert queren significar o separable.
Se {ek}k ∈ B é unha base ortonormal de H, entón cada elemento x de H pode escribirse como:
Si {ek}k ∈ B é unha base ortonormal de H, entón H é isomorfo a l²(B) no sentido seguinte: existe unha función linear bixectiva Φ : H → l²(B) tal que
para todo x e y en H.
Suma directa e produto tensorial
Dados dous (o máis) espazos de Hilbert, podemos combinalos nun espazo máis grande de Hilbert tomando a súa suma directa ou o seu produto tensorial. A primeira construción baséase na unión de conxuntos e a segunda no produto cartesiano.
A suma directa require que, e é o mínimo espazo de Hilbert que "contén" a unión dos dous conxuntos:
Mentres que o produto tensorial é o mínimo espazo de Hilbert que "contén" o produto castesiano:
Complementos e proxeccións ortogonais
Se S é un subconxunto do espazo de Hilbert H, definimos o conxunto de vectores ortogonais a S
é un subespazo pechado de H e forma, polo tanto, un espazo de Hilbert. Se V é un subespazo cerrado de H, entón o chámase o complemento ortogonal de V. De feito, cada x en H pode entón escribirse univocamente como x = v + w con v en V e w en. Polo tanto, H é a suma directa interna de Hilbert de Vy. O operador linear PV : H → H que leva x en v chámase a proxección ortogonal sobre V.
Teorema. A proxección ortogonal PV é un operador linear auto-adxunto en H con norma ≤ 1 coa propiedade PV² = PV. Por outra banda, calquera operador linear E auto-adxunto tal que E² = E é da forma PV, onde V é o rango de E. Para cada x en H, PV(x) é o elemento único v en V que minimiza a distancia ||x - v||.
Isto proporciona a interpretación xeométrica de PV(x): é a mellor aproximación a x por un elemento de V.
Reflexividade
Unha propiedade importante de calquera espazo de Hilbert é a súa reflexividade, é dicir, o seu espazo bidual (dual do dual) é isomorfo ao propio espazo. De feito, se ten aínda máis, o propio espazo dual é isomorfo ao espazo orixinal. Tense unha descrición completa e conveniente do espazo dual (o espazo de todas as funcións lineares continuas do espazo H no corpo base), que é en si mesmo un espazo de Hilbert. De feito, o teorema de representación de Riesz establece que para cada elemento φ do H ' dual existe un e só un u en H tal que
para todo x en H e a asociación φ ↔ u proporciona un isomorfismo antilinear entre H e H '.
Operadores limitados
Para un espazo H de Hilbert, os operadores lineares continuos A: H → H son de interese particular. Un operador continuo é limitado no sentido que aplica conxuntos limitados a conxuntos limitados. Isto permite definir a súa norma como
A suma e a composición de dous operadores lineares continuos son á súa vez continuos e lineares. Para y en H, a función que envía x a <y, Ax> é linear e continua, e segundo o teorema de representación de Riesz pódese polo tanto representar na forma
Isto define outro operador linear continuo A*: H → H, o adxunto de A.
Un elemento A en L(H) chámase auto-adxunto ou hermitiano se A* = A. Estes operadores comparten moitas propiedades dos números reais e vense ás veces como xeneralizacións deles.
Un elemento U de L(H) chámase unitario se U é invertible e o seu inverso vén dado por U*. Isto pode tamén expresarse requirindo que <Ux, Uy> = <x, y> para todos os x, y en H. Os operadores unitarios forman un grupo baixo composición, que se pode ver como o grupo de automorfismos de H.
Operadores non limitados
Exemplos de operadores non limitados auto-adxuntos no espazo de Hilbert L²(R) son:
estes corresponden aos observables de momento e posición, respectivamente, expresados en unidades atómicas. Cómpre observar que nin A nin B se definen en todo H, posto que no caso de A a derivada non necesita existir, e no caso de B a función do produto non precisa ser cadrado-integrable. En ambos os casos, o conxunto de argumentos posibles forman subespazos densos de L²(R).
Rubí
O rubí (do latín ruber, vermello) é un mineral variedade do corindón da clase dos óxidos cuxa fórmula química é Al2O3, que contén tamén átomos de cromo e que é considerado unha das catro xemas preciosas xunto ó zafiro, a esmeralda e o diamante.
Aspecto
Dunha característica cor vermella, o rubí preséntase en forma de cristais tabulares hexagonais, rematados en certas ocasións en punta e noutras en forma de prisma. A súa cor pode ser rosada despois de ser puído.
Lugares onde se atopa
O rubí atópase nas minas bauxíticas e nos ríos pouco profundos das zonas mesolíticas.
Encóntranse xacementos de rubí en Myanmar, Sri Lanka, India, Madagascar, Tailandia, China e Rusia. Ademais de atoparse en menor cantidade en Suráfrica, Australia, Groenlandia e Estados Unidos. Os da península de Málaca son moi valiosos, chegando a alcanzar en valor ós diamantes do mesmo tamaño.
Usos do rubí
Os seus usos restrínxense á xoiería e as aplicacións láser para crear os láseres de helio-rubí e os de rubí puro.
O rubí sintético
O primeiro rubí sintético fabricouse por vez primeira en 1923, mesturando alume e pigmentos de cromo. Este método permite a produción de pedras moi similares química e fisicamente ás naturais, porén o rubí sintético úsase máis en reloxería que para a fabricación de xoias.
Prepárase da seguinte maneira:
Primeiro mestúrase óxido de aluminio (Al2O3) e óxido de cromo (CrO3) estequiometricamente nun crisol de platino, logo colócase nunha mufla a uns 2000 K e finalmente arrefríase deixando arrefecer o cristal no fondo do crisol.
A ley establece que os cristais sintéticos deben de ser marcados para non ser confundidos cos verdadeiros.
Físicas
O rubí é duro (dureza 9 na escala de Mohs) e a súa cor varía segundo a concentración de cromo na súa composición. O seu punto de fusión flutúa entre os 2000 K, dependendo tamén da concentración de cromo.
Carabela (embarcación)
miniatura|dereita|200px|A carabela Vera Cruz a navegar no [[río Texo, en Portugal.]]
Rubí
Químicas
O rubí é resistente á corrosión pois é estable cinética e termicamente. Non se pode disolver en ácidos haloxenuros pero si no ácido sulfúrico para formar co cromo ácido crómico e co óxido de aluminio un sulfato ácido de aluminio. Tamén é atacado polos ácidos perclórico, fluorhídrico e hexafluorosílicico.
Carabela (embarcación)
A carabela foi unha embarcación usada polos portugueses e españois durante a era dos Descubrimentos, nos séculos XV e XVI.
Rubí
Outros óxidos
Outros óxidos importantes son:
Carabela (embarcación)
A carabela é un navío rápido, de fácil manobra, apto para a bolina, de proporcións modestas e que, en caso de necesidade, podía ser movido a remos. Eran naves de pequeno porte, de tres mastros, un único convés e ponte sobrelevada na popa; desprazaban 50 toneladas. As velas, ao contrario da crenza popular, eran «latinas», é dicir triangulares, e eran dúas veces maiores que as das naos, o que lles permitía ziguezaguear contra o vento e, consecuentemente, explorar zonas cuxo réxime dos ventos era descoñecido. Preparada con artillaría, a carabela transformouse máis tarde en navío mercante para o transporte de homes e mercadorías.
Rubí
Outros óxidos
O rútilo, a magnetita e a casiterita.
Carabela (embarcación)
Gil Eanes utilizou un barco de vela redonda, mas sería máis ben un tipo carraca, como a que Bartolomeu Dias utilizaría para dobrar o Cabo da Boa Esperanza, en 1488. É de salientar que a carabela é unha invención portuguesa, en conxunto cos coñecementos que se adquiriran dos árabes.
Se ben a carabela latina se revelou moi eficiente cando era utilizada en mares de ventos inconstantes, como o Mediterráneo, debido ás súas velas triangulares, coas viaxes às Indias, con ventos máis calmos, xa non era tanta vantaxe, pois que se mostraba máis lenta que a variante de velas redondas. A necesidade de maior tripulación, armamentos, espazo para mercadorías, obrigou a que fose substituída por navíos máis potentes.
Boötes
Boötes, ou Boieiro, é unha das 88 constelacións modernas e era unha das 48 constelacións listadas por Tolomeo. Boötes parece ser unha figura humana grande, mirando cara a Osa Maior.
Características destacables
Arturo (α Bootis) é a estrela máis brillante da constelación e a terceira máis brillante do ceo nocturno. É unha xigante laranxa, a segunda estrela xigante máis próxima ó Sistema Solar despois de Pólux (β Geminorum). Izar (ε Bootis), unha das estrelas binarias máis fermosas do ceo, foi chamada Pulcherrima ("a máis fermosa") polo astrónomo Friedrich Georg Wilhelm von Struve ó observa-lo fermoso contraste entre as dúas compoñentes. λ Bootis, tamén nesta constelación, é unha estrela quimicamente peculiar que para a súa composición anómala aínda hoxe en día non existe unha clara explicación.
Obxectos notables do espazo profundo
τ Boötis, estrela semellante ó noso Sol, ten un planeta masivo do tipo Xúpiter quente catalogado coma τ Boötis Ab. É o cuarto planeta extrasolar en ser descuberto e un dos máis estudados. O Superbaleiro de Boötes, unha inmensa rexión do espazo profundo localizada na area de Boötes que esta baleira de galaxias.
Mitoloxía
Exactamente quen era Boötes non está moi claro e existen moitas versións da súa historia:
César Sanmartín
César Sanmartín Abán, nado o 19 de outubro de 1975 en Barcelona, é un xogador profesional de baloncesto catalán. Cunha altura de 1,98 metros xoga na posición de ala.
Momentos memorables
César Sanmartín é lembrado en Lugo sobre todo polo seu partido xogado fronte ao FC Barcelona o 26 de novembro de 1999, no que foi a primeira vitoria do Breogán no se retorno á ACB de 1999. Nese partido, no que o Barça acudía como favorito xa que os de Lugo levaban catro xornadas sen gañar, Sanmartín anotou 22 puntos (2/2 en tiros de dous, 2/2 en tiros libres e 5/5 en triplas), en tan só oito minutos. Finalmente rematou o partido con 33 puntos e unha valoración de 38, o que lle supuxo o nomeamento a mellor xogador da xornada da ACB.
Muumipeikko ja pyrstötähti (ballet)
Muumipeikko ja pyrstötähti (traducible ao galego como Moomin e o Cometa) é un ballet do compositor finlandés Panu Aaltio e coregrafía de Anandah Kononen. Está baseado na historia homónima escrita por Tove Jansson e publicada en 1946. A súa estrea tivo lugar na Ópera Nacional de Finlandia na primavera de 2015, con varias representacións en marzo no Almi Hall da Ópera de Finlandia e dúas representacións máis no auditorio principal.
Historia
Muumipeikko ja pyrstötähti foi estreada na Ópera Nacional de Finlandia na primavera de 2015, recibindo unha boa acollida na súa primeira tempada, tendo que realizar representacións adicionais nas que se venderon todas as entradas.
En 2017, a Ópera Nacional de Finlandia volveu programar o ballet sobre a historia de Tove Jansson como parte do seu programa para o centenario da independencia de Finlandia.
Argumento
Unha forte choiva cae en Mumindalen que torna o ambiente gris. Mumintrollet e Sniff diríxense ao observatorio para descubrir que é o que está a causar eses fonómenos naturais, cando se encontran con Snusmumriken, quen lles fala do cometa. Os tres viven moitas aventuras e coñecen a novos amigos. Snusmumriken fálalle a Mumintrollet de Snorkfröken e este soña con ela.
Cando chegan ao observatorio ven que o cometa colisionará contra a Terra en poucos días e deciden regresar a Mumindalen, logo de atopar a Snorkfröken, que foi atrapada por unha planta. Mumintrollet rescátaa e pídelle que vaia con el a Mumindalen. Os viaxeiros son invitados a un baile, mais descobren que todos os cursos de auga secaron e que as langostas están a comer todo ao seu paso.
De volta en Mumindalen, a familia agóchase do cometa nunha cova. Logo de que o cometa pase sen chegar a tocar a Terra por pouco, a auga volta ao mar.
Auxina
dereita|miniatura|Auxina:Ácido indol 3-acético. dereita|miniatura|Auxina:Ácido indol 3-butírico.
As auxinas son substancias naturais ou sintéticas que teñen como característica actuar como hormonas vexetais, polo que en concentracións moi febles provocan diversos efectos fisiolóxicos entre os que destaca o crecemento. A típica auxina é o ácido indol-3-acético. Outras auxinas, moi usadas para o desenvolvemento de raíces polas plantas son o ácido indol butírico e o naftil acético.
Cruz de Sar, Bergondo, Bergondo
Cruz de Sar é un lugar da parroquia de Bergondo no concello coruñés de Bergondo na comarca da Coruña. Tiña 27 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 14 eran homes e 13 eran mulleres.
Nan Madol
Consistente nunha serie de pequenas illas artificiais unidas por unha rede de canles, o Nan Madol é coñecido ás veces como "a Venecia do Pacífico". Está preto da illa de Pohnpei, que forma parte dos Estados Federados de Micronesia, e foi a capital da dinastía Saudeleur ata aproximadamente o ano 1500 de nosa era. Nan Madol significa "entre espazos" e fai referencia ás súas canles.
Historia
O Nan Madol foi a capital cerimonial e política da dinastía Saudeleur, a cal gobernaba aos 25.000 habitantes de Pohnpei. Situado á parte da illa principal de Pohnpei, está habitado aproximadamente desde o século I ou II d.C. A construción do illote comezou entre os séculos VIII e IX, pero a súa arquitectura megalítica probablemente non empezou a construírse ata o século XII.
Obxectivo e características
Madol Powe, o sector funerario, contén 58 illotes na área nordés do Nan Madol. A maior parte dos illotes foron algunha vez ocupados polas vivendas dos sacerdotes. Algúns illotes complen funcións especiais, como preparación de alimentos en Usennamw, construción de canoas en Dapahu, e preparación de aceite de coco en Peinering. En Peinkitel, Karian, e Lemenkou hai tumbas rodeadas por altas paredes, pero o maior logro é o illote funerario real de Nandauwas, onde hai paredes de entre 6 e 8 metros de altura rodeando un recinto funerario central dentro do patio principal.
Alimentos e auga
No Nan Madol non hai auga doce nin alimentos. Hai que ir interior para atopalos. Para os Saudelaur isto non supuña ningún problema, xa que ao ser os xefes supremos, a xente traíalles todo o que necesitasen. Cando derrocaron aos Saudelaurs e comezou a éra dos Nahnmwarkis, estes seguían vivindo en Nan Madol, pero tiñan que conseguir auga e alimentos por eles mesmos, véndose obrigados a abandonar eventualmente Nan Madol e a volver ás súas propias casas. Outro posible motivo para o abandono do complexo puido ser unha forte diminución demográfica.
Arqueoloxía e turismo
Hoxe Nan Madol forma un complexo arqueolóxico que cobre máis de 18 quilómetros cadrados, e inclúe a arquitectura megalítica construída sobre unha zona de arrecife de coral ao longo da beira da illa Temwen, varios outros illotes artificiais, e a Pohnpei, a illa principal. O corazón do lugar, coas súas paredes de pedra, ten unha área de aproximadamente 1,5 km de longo por 0,5 km de ancho e contén case 100 illotes artificiais (formados de pedra e coral) rodeados por canles.
A datación por carbono indica que a construción de Nan Madol comezou ao redor do ano 1200. Con todo, as escavacións mostran que a área puido ser ocupada desde o 200 a.C. Identificáronse algunhas probables canteiras ao redor da illa, pero a orixe exacta das pedras de Nan Madol está aínda por determinar. Ningunha das canteira propostas existe en Madolenihmw, o cal fai pensar que as pedras foron transportadas á súa posición actual. Suxeriuse que se poderían pór á flote con balsas desde a canteira, pero ninguén puido demostrar este procedemento. Os arqueólogos aínda teñen que desentrañar o misterio. Algúns habitantes actuais de Pohnpei cren que as pedras chegaron voando á illa grazas á maxia negra.
Un aspecto intrigante de Nan Madol é a correlación case exacta entre a historia transmitida por tradición oral ao longo dos séculos, e os vestixios desenterrados en escavacións arqueolóxicas.
En 1985, as ruínas de Nan Madol foron declaradas como lugar histórico. Estase facendo un maior esforzo para conservalas. Para chegar alí é necesario un permiso e pagar unha pequena cantidade de diñeiro, pero é bastante fácil conseguir unha visita ao lugar.
Tímpano (arquitectura)
miniatura|Tímpano do [[Pórtico da Gloria.]]
En arquitectura, denomínase tímpano a superficie entre o lintel e o arco dunha porta ou ventá. Tamén é o espazo comprendido no frontón do templo clásico. Pode ser liso ou estar decorado con relevos, como ocorre nas igrexas do románico e do gótico ou nos templos gregos.
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:Tímpano da igrexa Santa María de Iria Flavia, Padrón.jpg|Tímpano da igrexa Santa María de Iria Flavia, Padrón. Ficheiro:Fragas 01-timpano.jpg|Tímpano da portada de Santa Mariña de Fragas (Campo Lameiro, Pontevedra) Ficheiro:Tímpano Moaña.jpg|De inicios do s. XIII procedente da igrexa de S. Martiño de Moaña e conservado no Edificio Castelao do Museo de Pontevedra. </Gallery>
Torreón dos Andrade
O torreón dos Andrade é o conservado na actualidade do pazo que os Andrade tiñan na vila de Pontedeume e que foi demolido no ano 1935, a pesar de ter sido declarado Monumento Histórico-Artístico con anterioridade. O Torreón é obra do século XIV e foi mandado facer por Fernán Pérez de Andrade, O Boo.
Sitúase no núcleo urbano de Pontedeume, ao pé da praza do Conde.
Ten dobre consideración de Ben de Interese Cultural: por unha banda, individualmente, como monumento arquitectónico-artístico (dende 1924) e, por outra banda, como parte dun conxunto histórico e paraxe pintoresco (dende 1971), conxunto do que tamén forman parte a Igrexa de San Miguel de Breamo, a Igrexa parroquial de Pontedeume e o Castelo de Andrade. miniatura|Localización do torreón.
Historia
A historia desta fortaleza vai unida á da vila de Pontedeume, que comeza no Nadal de 1270 cando Afonso X O Sabio lle concedeu o título de Vila ao lugar coñecido como Ponte do Eume. Esta comunidade tería goberno autónomo e sería de reguengo, dependendo deste xeito só da autoridade do rei.
Durante as revoltas irmandiñas as posesións dos Andrade foron obxectivos principais. Nun primeiro momento a defensa da fornecida vila fixo fracasar o ataque, pero unha segunda tentativa dirixida por Afonso de Lanzós conseguiu apoderarse do castelo e da vila e mantelos no seu poder durante certo tempo.
A mediados do século XVI unha herdeira dos Andrade casou co Conde de Lemos, Fernando Ruíz de Castro Osorio e Portugal. Na figura do seu fillo, Pedro Fernández de Castro Andrade e Portugal (1524-1590) fusiónanse ambos condados. A posterior unión do Condado de Lemos coa Casa de Alba fixo que o Torreón pasase a formar parte do patrimonio do Ducado de Alba.
Descrición
O actual torreón ameado é o que queda do conxunto que formaban o pazo dos Andrade, o torreón ó sur e a capela de San Miguel ó norte. Esta última foi derrubada en 1909, mentres que a desaparición do pazo produciuse gradualmente. No ano 1904 o concello mercou o pazo á Casa de Alba e foi derrubada a parte máis próxima ó torreón para abrir a estrada que comunicaba a vila coa nova estación do ferrocarril. O que quedaba do pazo foi entrando nun estado de progresiva deterioración a pesar de ser declarado Monumento Histórico-Artístico nos anos vinte. Os últimos restos do pazo desapareceron no 1935.
Nese momento a torre mantiña a súa estrutura en boas condición mais o seu estado de conservación era lamentable. Foi obxecto de dúas restauracións no 1951 e no 1974 que lle deron o aspecto que actualmente ten.
Mide once metros e medio de lado e dezaoito de altura. Os seus muros chegan a alcanzar os 2,35 metros de anchura na planta baixa.
Exterior
miniatura|Escudo na fachada sur Un enorme escudo do século XVI que estaba inicialmente na fachada do Pazo dos Andrade, incrustouse na fachada meridional do torreón cando foi derrubado aquel. Rodéao un colar do que pendura o vélaro e está orlado coas 18 bandeiras que representan ás que Fernando de Andrade, primeiro conde de Andrade, gañara ós franceses na batalla de Seminara. Cada bandeira ten no seu centro unha flor de lis, divisa dos reis de Francia. Na parte superior do escudo hai unha coroa condal e riba dela un anxo termando dun filacterio no que se len as palabras da Apocalipse: nolite nocere.
Nesta mesma fachada sur ábrense dúas estreitas seteiras e unha angosta ventá rectangular. Na fachada occidental non se abre máis oco có dunha latrina voada.
Nestas fachadas norte e sur, ábrense ventás xeminadas de arcos oxivais trilobulados e óculos calados con trazaría. Na cuberta, nas súas esquinas laterais, unhas pequenas torres apoiadas sobre modillóns, agás unha en forma de anel.
Interior
O torreón ten tres andares. A planta baixa estaba destinada ao cárcere e defensa; o primeiro andar, vestíbulo ou cuarto da servidume ou da garda; o segundo, cociña e comedor, ó que alumaría unha ventá e outros servizos da vida íntima e, finalmente, dormitorio e pequeno salón no último andar.
O interior do torreón foi obxecto de profundas reformas para adecualo ao seu uso actual, o de servir de Centro de Interpretación da historia dos Andrade, como oficina de turismo e sala de exposicións.
Antonio Vázquez Trujillo
Antonio Vázquez Trujillo, nado en Santa Cruz de Tenerife o 30 de outubro de 1948, é un exfutbolista español máis coñecido como Canario, que xogaba nas demarcacións de defensa ou centrocampista defensivo.
Traxectoria
Debutou profesionalmente en Segunda División co Celta de Vigo, onde chegou en 1967 procedente do Club Deportivo Arenteiro do Carballiño. Ese ano o equipo chegaría ata as semifinais da Copa do Xeneralísimo, onde cae eliminado polo o Real Madrid.
O ano seguinte o equipo conseguiu o ascenso a Primeira División tras dez anos en Segunda. Nunca chegaría a ter moita continuidade no equipo primeiro a causa da súa xuventude, e despois a causa das lesións, polo que finalmente foi traspasado en 1974 ao Deportivo da Coruña, en Segunda División.
Ivan Illich
Traxectoria
Seu pai, Piero, procedía dunha familia posuidora de terras (viñas e oliveiras) en Dalmacia (Croacia), preto da cidade de Split. Súa mai, Ellen, descendía dunha familia xudeu-alemá convertida. Fritz Regenstrief, seu avó materno, fixera fortuna coa venda de madeira en Bosnia-Hercegovina e construíu unha quinta, de estilo art nouveau, nos arredores de Viena.
Durante a década de 1930, a xenofobia e o antisemitismo medraron na Iugoslavia. O goberno perseguiu a Fritz Regenstrief perante a Corte permanente internacional de xustiza da Haia. En 1932, Ellen abandonou Split e pasou a se refuxiar na quinta de seu pai en Viena, xunto cos seus tres fillos. Non volveron ver a Piero máis, que morreu no transcurso da segunda guerra mundial. En 1942, Ellen deixou Austria a causa das leis antisemitas, mentres os nazis se apoderaron da quinta familiar.
Ivan Illich seguiu a súa educación en Florencia, onde xogou un modesto rol na resistencia italiana. Logo da guerra estudou teoloxía e filosofía na Universidade Gregoriana de Roma. O Vaticano destinouno á diplomacia, mais Illich escolleu a vida pastoral. Dixo a súa primeira misa nas catacumbas, nas que aínda os cristiáns romanos se refuxiaban das persecucións.
Procedente dunha familia aristocrática con antigas ligazóns coa Igrexa católica, estaba destinado a tornarse un príncipe desa Igrexa. Giovanni Montini, que posteriormente se tornou o papa Paulo VI, estivo entre os que lle recomendaron que quedase en Roma.
Mais en 1951, marchou para os Estados Unidos coa idea de estudar os traballos de alquimia de Alberte o Magno en Princeton. Intrigado polos portorriqueños e a súa fonda fe católica, solicitoulle ao cardeal Francis Spellman un posto nalgunha freguesía portorriqueña de Nova York. Converteuse axiña, entre 1956 e 1960, en vicerreitor da Universidade católica de Porto Rico, onde contribuíu a crear un centro de formación destinado a educar os sacerdotes na cultura latinoamericana.
Sorprendéronlle dúas cousas na universidade: dunha banda a sorprendente semellanza entre a Igrexa e institución escolar; por outra banda, a estraña diferenza entre os obxectivos declarados da educación e os seus resultados. Esta última institución pretendía reducir as desigualdades sociais, mais contribuía a acentualas, ao concentrar os privilexiados nas mans daqueles que posuían medios suficientes para responder ao reto. Esta reflexión desembocará en 1971 no libro Deschooling Society ("A sociedade desescolarizada"). Abandonou Porto Rico en 1960, logo de diferenzas coa xerarquía eclesiástica, especialmente con dous bispos que se inmiscían na vida política opóndose a calquera candidato que desexase legalizar os preservativos. Para Illich entre a bomba atómica e os preservativos, a Igrexa erra de branco.
En 1961, fundou o Centro para a formación intercultural en Cuernavaca (México) que se converterá no recoñecido CIDOC (Center for Intercultural Documentation), que funcionou entre 1966 e 1976. Logo da súa clausura, Illich volveu vivir en Europa, dando clases de historia da Alta Idade Media en Bremen.
Faleceu no ano 2002 por mor dun tumor, que decidira voluntariamente asumir até o final, e ao que resistiu 20 anos.
Monopolio radical
Inventor do concepto de monopolio radical (cando un medio técnico é ou parece demasiado eficaz, crea un monopolio e impide o acceso de medios máis lentos, como, p.ex., as autoestradas confrontadas coa marcha a pé): "Cando unha industria se abroga o dereito de satisfacer, soa, unha necesidade elemental, até ir máis aló dun obxecto de resposta individual, produce un tal monopolio. O consumo obrigatorio dun ben que consome moita enerxía (o transporte motorizado) restrinxe as condicións de goce dun valor de uso sobreabundante (a capacidade innata de tránsito)" (Enerxía e equidade, 1975).
Contraprodutividade
A principal noción illichiana é o concepto de contraprodutividade, que describe un fenómeno embarazoso: cando acadan un estadio crítico (e están en situación de monopolio), as grandes institucións das nosas modernas sociedades industriais, eríxense ás veces sen decatarse en obstáculos para o seu propio funcionamento: a medicina dana a saúde (eliminando a enfermidade ás veces en prexuízo da saúde do paciente), os transportes e a velocidade fan perder o tempo, a escola embrutece, as comunicacións tórnanse tan densas e invasoras que ninguén escoita ou non pode facerse escoitar etc.
Pensador da ecoloxía política, loitou contra o sistema automobilístico e contra todos os medios de transporte demasiado rápidos que xulgaba alienantes e ilusorios. Por exemplo, calculou que tendo conta dos tempos medios pasados en traballar para adquirir un automóbil e facer fronte aos gastos que aparella, e non só o tempo pasado en conducir, a velocidade do tal bólido era de 6 km/h. En efecto, un norteamericano consagraba en media, durante os anos 1970, 1.600 horas por ano para o seu vehículo e non percorría máis de 10.000 km durante o ano. Illich estaba tamén en contra dos nosos sistemas de saúde e de escola obrigatoria, que consideraba como útiles non-convivenciais.
A convivencialidade
Traballou en crear vías cara a outras posibilidades, que se explican, segundo el, por un retorno aos útiles non-convivenciais, que opuña ás máquinas. O útil acepta varios usos, ás veces afastados do seu sentido orixinal, e que son a expresión libre do que os utiliza. Cunha máquina o ser humano vólvese servidor, o seu papel limítase, en adiante, a facer funcionar unha máquina construída cunha finalidade precisa. Pode haber unha proximidade entre a idea da convivencialidade de Illich coa relación autonomía e heteronomía ligada aos valores de uso e de cambio marxistas e á idea de unión-co-mundo de Erich Fromm.
Pode considerárselle, xunto co seu amigo Jacques Ellul, como un dos principais inspiradores dos conceptos de «post-desenvolvemento» (difundido por autores que traballaran con Illich, tales Majid Rahnema ou Gustavo Esteva), de «simplicidade voluntaria» e máis recentemente de «crecemento sustentábel».
Orixe do mundo moderno
Para Illich, segundo o adaxio corruptio optimi quae est pessima («a corrupción do mellor convértese no peor»), o mundo moderno non é nin o cumprimento do cristianismo, nin a súa negación, senón ante todo a súa perversión. As novas liberdades que Xesús nos trouxo fixeron posibles os novos excesos. Ao liberaren o ser humano de antigas tradicións e de costumes étnicos (liberdade manifestada, segundo Illich, na parábola do samaritano, que transgride as convencións para axudar e escoller o seu próximo), o home perde igualmente a devasa que aqueles podían representar.
Obras
En inglés:
CD14
O CD14 (cluster de diferenciación 14) é unha proteína do sistema inmunitario innato codificada en humanos polo xene CD14 do cromosoma 5, que é un marcador de superficie celular e receptor.
Esta proteína CD14 pode existir en dúas formas: como proteína ancorada na membrana por unha cola glicosilfosfatidilinositol (chamada mCD14) ou como proteína soluble (chamada sCD14). O CD14 soluble aparece ao desprenderse da membrana o mCD14 (48 kDa) ou é segregada directamente procedente de vesículas intracelulares (56 kDa).
O CD14 foi o primeiro receptor de recoñecemento de padrón que foi descrito.
Función
O CD14 actúa como correceptor (xunto co receptor de tipo Toll TLR 4 e MD-2) na detección do lipopolisacárido (LPS) bacteriano. O CD14 pode unirse ao LPS só en presenza de proteína de unión ao lipopolisacárido (LBP). Aínda que o LPS se considera o seu principal ligando, o CD14 tamén recoñece outros padróns moleculares asociados a patóxenos.
miniatura|esquerda|500px|Vía de sinalización dos receptores de tipo Toll. As liñas grises descontinuas representan asociacións descoñecidas.
Distribución nos tecidos
O CD14 exprésase principalmente en macrófagos e (nun grao 10 veces menor) en neutrófilos. Tamén se expresa en células dendríticas. Baixas concentracións da forma soluble sCD14 segregada polo fígado e monocitos son dabondo para conferir sensibilidade ao LPS a células que doutro modo non expresan o CD14. O sCD14 está tamén presente no leite humano, no cal se cre serve para regular o crecemento microbiano no intestino do neno lactante.
Diferenciación
O nivel de expresión de CD14 nos monocitos (comparado co CD16) utilízase para saber o grao de diferenciación e tipos destas células (monocitos clásicos, non clásicos e intermedios). Os linfocitos CD14+ CD16++ (con máis CD16 ca CD14) estimulados por produtos bacterianos producen citocinas.
Interaccións
O CD14 interacciona coa proteína de unión ao lipopolisacárido.
Puy-de-Dôme
Puy-de-Dôme (63) é un departamento francés situado no centro de Francia, que pertence á rexión de Auvernia-Ródano-Alpes. O seu nome ven do volcán homónimo.
José Lázaro Galdiano
Formación
Naceu en Beire, localidade navarra próxima a Tafalla na madrugada do 30 de xaneiro de 1862 e foi bautizado ao día seguinte na parroquia de San Millán. No bautizo, o seu padriño foi o vigairo da parroquia de San Pedro de Olite, Pedro Suescun, en nome e comisión do doutor Cecilio Lázaro, maestrescuela da catedral de Lleida.
O seu pai foi Leoncio de Lázaro Garro e a súa nai, Manuela Gregoria de Galdiano Garcés de los Fayos. Leoncio e Manuela eran modestos terratenentes, aínda que fidalgos sen o menor renunciamiento á súa prosapia persoal e histórica. Leoncio Lázaro Garro levou a ostentación da súa fe católica até o extremo de ter sempre (e dende os sesenta anos na súa propia alcoba) o cadaleito en que había ser enterrado. Tódolos anos, en determinada época, tomaba sobre os seus ombreiros unha pesada cruz, e levábaa, en sucesivas xornadas, aos ombreiros e descalzo, até o afastado santuario da Virxe de Ujué. A súa esposa, moi bela e de costumes refinados, faleceu cando aínda era neno José Cecilio, e foi substituída na crianza por Sotera Echarri, a súa ama de chaves até entón. José Cecilio foi o maior de sete irmáns, seguírono Josefa Apolonia, Rogelio María José Miguel, Jesús Mª Bernardo, Carmen Polonia, Ángel Remigio e Asunción Josefa. Tralo seu paso pola escola rural onde aprendería as primeiras letras, o seu pai dispuxo que estudase o bacharelato nos Escolapios de Sos del Rey Católico obtendo o grao de Bacharel no Instituto de Zaragoza. Non destacou especialmente polo seu rendemento escolar. Un irmán da súa nai, Esteban Galdiano Garcés de los Fayos, un rico financeiro de Olite, alcalde de Pamplona e director da sucursal do Banco de España en Navarra, foi quen de orientar ao seu sobriño.
Mocidade
Cando tiña quince anos entrou a traballar como escribinte na sucursal do Banco de España en Pamplona. Alí permaneceu até aproba-lo exame para o ingreso na escala xeral de empregados de sucursais. Tomou posesión do seu cargo o 9 de outubro de 1880 e dous días despois foi a Valladolid, onde intentou compaxina-lo seu traballo cos estudos cando se matriculou na Facultade de Filosofía e Letras onde cursou tres materias: dúas dos estudos preparatorios (Literatura Xeral e a Historia Universal do primeiro curso) e a terceira, da Licenciatura en Dereito (Dereito romano do primeiro curso) e conseguiu aprobalas. Tamén se converteu nun gran lector:
Barcelona (1880-1888)
Persoa con grande intelixencia, atractivo físico, ambición e sensibilidade artística, José decidiu buscar oportunidades na Barcelona modernista orientando os seus gustos cara á arte e as humanidades aínda que frustrase os seus estudos superiores e se descoñece o seu medio de vida e os seus apoios durante estes anos. Os seus numerosos haxiógrafos resaltaron a súa vasta cultura autodidacta pero obviaron as orixes do seu, relativamente rápido, enriquecemento polo que non existe unha biografía financeira ou empresarial de Lázaro. O esquema para un mozo ambicioso con aspiracións de ascenso social era o seguinte: o capital xorde dunha simbiose entre a antiga aristocracia e os novos burgueses. A aristocracia achegaba prestixio social e a burguesía o emprendemento. Co poder económico este grupo acaparaba o poder político e cultural (literatura, arte, modas, consumo). El comezaría achegándose á xente que importaba.
Nos seus comezos mostrou unha gran versatilidade como xornalista. Dotado dunha gran soltura, impartiu conferencias nos Ateneos sobre o seu tema favorito: as «Relacións entre artistas e literatos nas historias artística e literaria españolas» axudándose de diapositivas, daquela, un sistema revolucionario. Iniciado no círculo do xornal catalán La Dinastía, tanto se anunciaba nas sesións culturais do Ateneo barcelonés como colaboraba nun xornalismo lixeiro, do corazón, dedicado ás mulleres. Tamén levou unha sección desenfadada en La Vanguardia (1887-1888) titulada «Damas e Salóns» na que, mesmo, adquiriu reputación como gacetilleiro esnob. Foi crítico literario e de arte en El Imparcial e en El Liberal de Madrid, medios nos que continuou escribindo sobre arte, cultura e política.
Como hobby, e seguindo unha moda, comezou a significarse por coleccionar antigüidades, que distribuía pola súa casa. A súa personalidade metódica plasmouse nun coleccionismo activo, ordenado e coidadoso, con certa tendencia obsesiva a buscar, acumular, clasificar e catalogar series de bens tanxibles.
Negocio editorial
En 1888, José Lázaro, instalouse en Madrid, provisto dunha primeira acumulación de capital; viviu na Cuesta de Santo Domingo, nunha casa que pronto se converteu nun auténtico museo. O seu espírito emprendedor levouno a fundar e dirixir un negocio editorial: unha revista literaria para persoas cultas á que chamou La España Moderna. Parece indudable que conseguiu axuda, non só moral, da escritora Emilia Pardo Bazán.
A revista conseguiu saír á rúa e xa na portada do primeiro número, Lázaro, expresou a súa intención e desexo de que a revista:
A estrutura da revista literaria La España Moderna respondía ao seguinte esquema: un relato ou unha novela curta distribuída en varias entregas; unha poesía, notas bibliográficas asinadas por especialistas, crónicas, seccións e artigos. Na revista colaboraron mediante contrato moitos dos grandes escritores españois da xeración do 98 como Emilia Pardo Bazán, Unamuno, Echegaray, Clarín, Palacio Valdés, Zorrilla, Pérez Galdós ou Menéndez Pelayo, políticos e pensadores como Giner dos Ríos, Rafael Altamira, Silvela, Castelar, Cánovas e Pi i Margall. Tamén se publicaron na revista, en moitas ocasións por primeira vez en español, obras de escritores estranxeiros como Dostoievsky, Tolstoi, Balzac, Daudet, Flaubert, Gorki e Zola, por exemplo.
A editorial editou, ademais de centenares de títulos literarios, outras revistas máis especializadas como La Revista Internacional, Revista de Derecho y Sociología e La Nueva Ciencia Jurídica que, como La España Moderna pretendían mellorar o acceso dos lectores españois ás novas máis interesantes da ciencia e as letras. Cara a 1919, José Lázaro abandonou definitivamente o negocio editorial.
En Madrid, fixo boas relacións frecuentando os salóns de amizades importantes, como Cánovas del Castillo. Aínda que non tiña ningún soporte académico, Lázaro presentouse, sen éxito, á oposición da cátedra de «Concepto e Historia del Arte», que estaba vacante na Escola Central de Artes e Oficios. A instancias dos seus amigos rematou, en maio de 1898, a carreira de Dereito con trinta e seis anos de idade.
En 1899, amosou a súa casa a un admirado Rubén Darío, que puido contempla-lo cadro O Salvador adolescente, atribuído, daquela, por Lázaro a Leonardo da Vinci, calificándoo como a Santa panagia da súa colección. O escritor nicaraguano destacou a glamorosa disposición da casa (Cuesta de Santo Domingo, nº 16) e describe ademais a José Lázaro como «solteiro, novo e moi rico». Daquela, xa era un home de mundo que viaxaba moito e que se defendía bastante ben en francés.
Casamento
En París, coñeceu a un rapaz novo arxentino, Juan Francisco Ibarra y Florido, recentemente casado e con aspiracións literarias a quen lle publicou unha poesía en La España Moderna e fíxose amigo del, naquel ambiente cosmopolita. Este, escribiu a súa nai:
A súa nai, unha viúva moi nova con outros dous fillos pequenos adoitaba pasar, como tamén facía a clase alta arxentina da época, longas temporadas en París, Londres e Madrid con obrigada visita á Santa Sé. Nunha das viaxes a París, tivo ocasión de visita-la colección de Galdiano e escribiu a seu fillo poeta, Juan Francisco Ibarra para lle notificar:
En 1903, José Lázaro casou, con 41 anos, con Paula Florido y Toledo de 47 anos (San Andrés de Giles, Arxentina, 1856-Madrid, 1932) na embaixada de España en Roma, unha muller moi rica que se convertera en viúva xa en tres ocasións e que contribuíu con tres fillos. Ela, con só dezasete anos casara co español residente na Arxentina, Francisco Ibarra Otaola, que lle deixara unha gran fortuna e co que tería o único fillo que sobrevivía. Despois de quedar viúva, casou co galego de Padrón, Manuel Vázquez Castro "Barros", quen lle deu unha filla; este segundo matrimonio foi moi breve e tres anos despois, viúva de novo, uniuse ao porteño Rodolfo Gache, co que tería outro fillo.
Presenza social e editorial
José Lázaro estabilizou a riqueza do matrimonio (procedente principalmente da explotación de gandarías agrícolas e gandeiras da zona de Bolívar, na Arxentina, xestionada polo irmán de Paula) cos seus coñecementos financeiros e os seus investimentos estratéxicos na arte, nas empresas e nos bancos, como o Banco Hispano Americano, do que foi un dos seus fundadores. Cun carácter altivo e duro para os negocios, foi capaz de facer fronte á grande actividade económica xurdida na Restauración co retorno do capital das colonias recentemente perdidas, co proteccionismo nacionalista ou cos negocios de guerra. Poucos anos despois publicou un folleto sobre divisas e a valoración da peseta. Estableceu lazos financeiros e comerciais con persoas importantes da Arxentina ás que entretiña na súa casa, coñecido do outro lado como El Palacio de los Argentinos e cuxa opulenta economía era moi receptiva a Europa.