cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Efecto do espectador
O efecto espectador ou difusión da responsabilidade, chamado Bystander effect en inglés, é un fenómeno observado en psicoloxía social e descrito por primeira vez por John Darley e Bibb Latané nun estudo de 1968, que apunta ao feito de que a presenza doutra xente (é dicir, espectadores) fai diminuír as posibilidades dunha persoa de intervir nunha situación de emerxencia. O efecto tamén se coñeceu como síndrome de Genovese en alusión a Catherine Susan Genovese, que o 13 de marzo de 1964, con 28 anos, foi vítima dun homicidio por apuñalamento múltiple cometido por un home que se achegou a ela nas inmediacións da súa residencia, por ao redor das 3:20 horas, en Queens, Nova York, sen que ninguén a axude a pesar das súas insistentes peticións de axuda e da gran cantidade de testemuñas que confirmaron ter escoitado os berros da vítima. A policía non foi chamada até media hora despois. A tráxica morte e a aparente falta de reacción dos veciños repercutiron nos medios de comunicación, propiciando o estudo deste fenómeno social.
Estudo
No estudo de 1968 de Darley e Latané, influenciado en parte polo tráxico caso de Genovese anos antes, unha persoa foi colocada nunha sala para responder a un cuestionario. Informáronlle que nunha sala contigua respondería tamén o cuestionario outro participante ou un grupo de participantes. Nesta sala anexa, os gravadores reproducían audios de berros de auxilio e axuda simulando unha convulsión tempo despois do inicio do experimento. As persoas ás que se lles dixo que só un participante máis na sala anexa respondeu ao formulario tiñan máis probabilidades de intervir co obxectivo de axudar que as persoas ás que se lles dixo que había máis participantes na sala anexa. A probabilidade de intervención diminúe a medida que aumenta o número de participantes informados de que estarían presentes na sala contigua.
Accións para diminuír o efecto espectador
Nun estudo publicado en 1975 e realizado por Thomas Moriarty na Universidade de Nova York no verán de 1972, demostrouse que os espectadores eran máis propensos a intervir nunha situación de emerxencia se se comprometeran coa vítima con antelación. No experimento roubáronse un grupo de pertenzas da vítima que estaban preto doutra persoa; aqueles que se comprometeran coa vítima a coidar das súas pertenzas (mentres ela estaba afastada do lugar nese momento) tiñan máis probabilidades de se decatar do roubo e de interviren na situación que os do grupo de control cos que a vítima non tiña compromisos previos. A conclusión dos autores é que o compromiso previo xera un espectador máis responsable. Estudos posteriores de Darley e Latané na década de 1970 tamén demostraron que a forma en que se lle pedía axuda ao espectador na situación influía no seu comportamento. Máis persoas axudaban cando a vítima solicitaba a axuda do espectador polo seu nome. Cando se lle deu unha xustificación de axuda ao asistente, tamén aumentaron as posibilidades de que interveña en comparación cunha solicitude de axuda sen xustificación presentada.
Outros termos
Outros termos relacionados sobre o comportamento individual son o efecto Pigmalion e o efecto do observador, que non é sinónimo do efecto do espectador, senón que se refere, en psicoloxía, a como varía o comportamento dunha persoa cando está a ser observada, e ten outros significados noutros eidos. "Efeito do espectador" é tamén unha canción do grupo portugués Os azeitonas, gañadora en 2019 no festival aRi[t]mar.
Fosforilase
En bioquímica, as fosforilases son encimas que catalizan a adición dun grupo fosfato desde un fosfato inorgánico (fosfato + hidróxeno) a un aceptor.
Entre eles están encimas alostéricos que catalizan a produción de glicosa 1-fosfato a partir dun glucano como o glicóxeno, amidón ou maltodextrina.
Fosforilase é tamén un nome abreviado que se lle dá ás veces á glicóxeno fosforilase, que foi a primeira fosforilase descuberta, grazas aos traballos de Earl W. Sutherland Jr. a finais da década de 1930. Porén, actualmente coñécense outras fosforilases.
Función
As fosforilases non deberían confundirse coas fosfatases nin coas quinases. En temos xerais, as fosorilases son encimas que catalizan a adición dun grupo fosfato dun fosfato inorgánico (fosfato + hidróxeno) a un aceptor, mentres que as fosfatases (unhas hidrolases) quitan grupos fosfato de moléculas doantes usando auga por medio dunha reacción de hidrólise, e as quinases (unhas fosfotransferases) transfiren un grupo fosfato desde un doante (xeralmente ATP) a un aceptor.
Tipos
As fosforilases divídense nas seguintes categorías:
Todas as fosforilases ata agora coñecidas comparten propiedades cataliticas e estruturais.
Activación
A fosforilase a é a forma R máis activa da glicóxeno fosforilase, que deriva da fosforilación da forma R menos activa, a fosforilase b con AMP asociado. A forma T inactiva pode ser fosforilada por unha fosforilase quinase e inhibida pola glicosa, ou pode ser desfosforilada por unha fosfoproteína fosfatase e inhibida polo ATP e/ou a glicosa 6-fosfato. Para a fosforilación cómpre ATP, pero a desfosforilación libera ións fosfato inorgánicos libres.
Patoloxía
Algúns trastornos están relacionados coas fosforilases, como:
J. R. Martindale
John Robert Martindale, nado en 1935, é un historiador británico, especializado no imperio romano tardío e mailo imperio bizantino.
As principais publicacións de Martindale son a súa obra mestra, os tres volumes de Prosopography of the Later Roman Empire, iniciada por A. H. M. Jones e publicados entre 1971 e 1992, e a primeira parte de Prosopography of the Byzantine Empire, que foi publicada no 2001.
Traxectoria
Nado no 1935, Martindale estudou no Brasenose College de Oxford, onde en 1958 se licenciou cun Bachelor of Arts (BA) en Literae Humaniores, posteriormente conseguiu un Master of Arts (MA), e en 1961 Bachelor of Letters (BA) cunha tese titulada Public disorders in the late Roman Empire, their causes and character. miniatura|215x215px|Brasenose Universidade En 1960, o supervisor de Martindale era A. H. M. Jones, profesor de Historia Antiga en Cambridge, e cando Martindale se achegaba á conclusión do seu B.Litt. Jones invitouno a colaborar no seu proxecto de prosopografía romana en curso, orixinalmente concibido por Theodor Mommsen. Martindale aceptou e comezou a traballar como asistente de Jones ese mesmo ano, uníndose a John Morris, outro dos antigos alumnos de Jones.
Despois da súa graduación final en Oxford, en 1961, Martindale marchou ao Jesus College de Cambridge, onde se incorporou como un MA de Cambridge e foi designado como Investigador Sénior en Clásicos, e continuou nese posto até 1971. Jones sinalou en 1964 que Martindale xa tiña comprobadas tódalas datas e referencias ao Codex Theodosianus, ao Codex Justinianus e as Novelas de Teodosio II, "unha realización que seguramente podía ser cualificada como un digno candidato o décimo terceiro traballo de Hércules".
A maioría do traballo de Martindale nas décadas de 1970 e 1980 foron o segundo e terceiro volumes da Prosopography of the Later Roman Empire, na que se describían as características comúns de grupos de persoas dentro do Imperio entre os anos 395 e 641, dende o reinado de Honorio até o de Heraclio. Os anos desde 260 a 395 (de Galieno a Theodosio I) era tratado no primeiro volume, publicado en marzo de 1971, e Martindale empezaba traballo preliminar no segundo volume en 1969. Un equipo grande de eruditos foi empregado para ler os autores do período e sorteo excerpts desde eles.
Despois da publicación do terceiro volume, Michael Whitby sinalou que a Prosopography of the Later Roman Empire era "un proxecto que, iniciado por Jones, foi considerablemente ampliado, mellorado e completado por John Martindale".
Ao rematalo, Martindale comezou coa Prosopography of the Byzantine World, e o primeiro volume foi publicado nun disco compacto en 2001.
Pacios, San Salvador do Mao, O Incio
Pacios é un lugar da parroquia de San Salvador do Mao, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Ziryab
Abu l-Hasan Ali ibn Nafi` (en árabe, أبو الحسن علي ابن نافع) nado en Mosul (Califato Abbásida) cara 789 e finado en Córdoba (Emirato de Córdoba) cara 857, máis coñecido como Ziryab (do persa زرياب, «merlo»), foi un poeta, gastrónomo, músico e cantante musulmán. Alcanzou gran sona na corte abbásida en Bagdad (actual Iraq) como intérprete e discípulo do músico e compositor persa Ibrahim Al-Mausili. Con todo, a súa verdadeira revolución deuse en Córdoba, onde introduciu refinados costumes orientais na corte do emir Abd al-Rahman II e estabeleceu un dos primeiros conservatorios de música do mundo.
Traxectoria
dereita|miniatura|[[Monumento a Ziryab en Córdoba (España)]] Segundo The Encyclopaedia of Islam, naceu ao redor do ano 790 nunha familia de maulas do califa abbásida Al-Mahdi. As súas orixes étnicas son discutidas; fontes variadas catalógano como persa, árabe, kurdo ou africano. Segundo Ibn Hayyan, Ali ibn Nafi foi coñecido como Ziryab («merlo») debido á cor extremadamente escura da súa face, a claridade da súa voz e o seu carácter doce.
Algunhas fontes árabes indican que Ziryab naceu en Mosul e foi educado na arte da música desde a infancia. Nese tempo Bagdad era un importante centro de música islámica e todas as fontes coinciden en que foi discípulo do músico Ibrahim Al-Mausili, a quen acompañaba por esta cidade. Al-Maqqari relata que ambos se presentaron ante o califa Harun al-Rashid, quen quedou moi impresionado polo mozo músico. Isto desatou os celos do seu mentor, quen o obrigou a abandonar Bagdad. Con todo, outras fontes anteriores e máis fiábeis indican que marchou tras a morte do califa Al-Amin en 813, ao comezo do reinado de Al-Mamun.
Familia
Segundo lbn Hayyan, Ziryab tivo oito fillos e dúas fillas. Cinco destes fillos estiveron relacionados coa música e alcanzaron gran popularidade. Amais, mantiveron aberto o conservatorio do seu pai.
Innovacións na música
As súas innovacións musicais tiveron tamén unha forte influencia. Segundo o arabista Emilio García Gómez, con Ziryab entraron en Al-Andalus as melodías orientais de orixe grecopersa. Estas serían a base de boa parte das músicas tradicionais posteriores da Península Ibérica. Engadiu ao laúde unha quinta corda e substituíu o plectro de madeira por outro fabricado coas unllas, o pico ou os canóns das plumas de aguia. Así mesmo, tamén tinxiu as cordas con cores que simbolizaban os humores aristotélicos. A quinta corda representaba a alma.
Segundo Al-Tifashi, Ziryab popularizou unha temperá canción-secuencia, que podería ser precursora da nubah andalusí (orixinalmente un simple intérprete «xiraba» para actuar ante o emir), orixinaria de Al-Andalus. Actualmente é considerada como a música clásica de África do Norte.
Influencias
Ziryab foi considerado un «gran iniciador de modas da súa época». Creou tendencia na vestimenta, os peiteados e a hixiene. O seu alumnado estendeu esas modas por Europa e o norte de África.
Gastronomía
Ziryab converteuse en árbitro da gastronomía á moda e «revolucionou a cociña local». Introduciu froitas e verduras como o espárrago, indicou que os pratos fosen servidos en manteis de coiro e asentou o menú de tres pratos separados: a sopa, o prato principal e a sobremesa. Introduciu receitas da cociña bagdadí (unha delas consérvase hoxe en día co seu nome: o ziriabí).
Tamén asentou a utilización da culler e de copas de cristal para as bebidas, máis efectivas có metal. Esta afirmación corrobórase con escritos que confirman que cortaba grandes copas de cristal. Anteriormente a comida servíase en bandexas directamente sobre a mesa, como sucedía na Roma antiga. Amais, atribúeselle o invento das albóndegas, para poder comer un anaco de carne de xeito minucioso mentres se realizaban outras tarefas.
Moda e hixiene
Ziryab comezou a moda de levar un tipo determinado de roupa segundo o clima e a estación. Así mesmo, suxeriu diferentes vestimentas para as mañás, tardes e noites. Henri Terrasse, historiador francés expecializado en África do Norte, comentou que algunhas das prendas de roupa achadas en Marrocos seguen a etiqueta de Ziryab, segundo o estilo estival e invernal.
Así mesmo, creou un novo tipo de desodorizante e promoveu os baños matutinos e vespertinos co fin de incidir na hixiene. Crese que Ziryab puido desenvolver unha especie de dentífrico que se popularizou en todo o Emirato de Córdoba. Descoñécense os seus ingredientes, mais algunhas referencias descríbeno como «funcional e de agradable sabor».
Antes da chegada de Ziryab, segundo al-Maqqari, na corte de Córdoba tantos homes como mulleres levaban o cabelo longo e sen floco até os ombreiros. Ziryab puxo de moda o floco liso até as cellas, «novos peiteados curtos deixando ao aire o pescozo, as orellas e as cellas». Así mesmo, popularizou o rasurado e novos cortes de cabelo para os homes. A realeza adoitaba lavar o cabelo con auga de rosas, mais Ziryab introduciu o uso de sal e aceites perfumados para mellorar o estado do cabelo. Algunhas fontes afirman que abriu ao público salóns de beleza para as mulleres da elite cordobesa, aínda que non existe constancia en referencias temperás.
Homenaxe
A cidade de Córdoba alberga, entre outros, un monumento e unha rúa adicadas a el. O Conservatorio Profesional de Música de Córdoba é coñecido como «Músico Ziryab» e en 1993 fundouse o Coro Ziryab. O guitarrista Paco de Lucía dedicoulle un disco completo, Zyryab en 1990.
RuPaul
RuPaul Andre Charles, nado o 17 de novembro de 1960 en San Diego, California, é unha drag queen, actor, modelo, cantante, compositor, presentador de televisión e autor estadounidense. Dende o ano 2009, produce e presenta o programa de televisión RuPaul's Drag Race, polo que recibiu oito Premios Primetime Emmy. Considérase como a drag queen máis exitosa a nivel comercial nos Estados Unidos de América. En 2017, apareceu na lista das 100 persoas máis influentes da revista Time 100. En 2019, na revista Fortune afirmábase que era "probabelmente a drag queen máis famosa do mundo".
Traxectoria
RuPaul estudou artes escénicas en Atlanta, Xeorxia. Acabou radicando en Nova York, onde se converteu nunha figura popular nos clubs LGTB da cidade. Acadou fama internacional como drag queen co lanzamento do seu primeiro sinxelo, "Supermodel (You Better Work)", incluído no seu primeiro álbum de estudio Supermodel of the World (1993). En 1994, fíxose representante de MAC Cosmetics, recadando cartos para a Fundación Mac AIDS e sendo a primeira drag queen en levar unha gran campaña de cosméticos. Nese mesmo ano, conseguiu o seu primeiro programa en VH1 chamado The RuPaul Show. Presentouno durante máis de 100 episodios mentres compartía programa de radio en WKTU con Michelle Visage. Continou a súa carreira como artista e publicou 14 álbums de estudio, entre os que se inclúen Foxy Lady (1996), Ho Ho Ho (1997), Champion (2009), Glamazon (2011) e Born Naked (2014).
RuPaul tamén apareceu en filmes como Crooklyn (1994), The Brady Bunch Movie (1995), To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar (1995), But I'm a Cheerleader (1999), Hurricane Bianca (2016), a serie de Comedy Central Broad City (2017) e Girlboss (2017), Grace and Frankie (2019) e AJ and the Queen (2020). Tamén publicou tres libros: Lettin' It All Hang Out (1995), Workin' It! RuPaul's Guide to Life, Liberty, and the Pursuit of Style (2010), e GuRu (2018).
O seu programa RuPaul's Drag Race leva 13 tempadas nos Estados Unidos de América e 2 no Reino Unido (até o ano 2021). O programa tivo éxito mundial e inspirou 6 formatos internacionais, así como varios spin-offs como, RuPaul's Drag U, RuPaul's Drag Race All Stars e RuPaul's Secret Celebrity Drag Race. Tamén apareceu como convidada en series como Skin Wars, Good Work e Gay for Play Game Show Starring RuPaul. En xuño de 2019 estreou o seu programa de entrevistas RuPaul, pero foi cancelado despois de 3 semanas de proba.
Pedrouzos, San Salvador do Mao, O Incio
Pedrouzos é un lugar da parroquia de San Salvador do Mao, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Queixade, San Salvador do Mao, O Incio
Queixade é un lugar da parroquia de San Salvador do Mao, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Manuel Rincón Álvarez
Manuel Rincón Álvarez, nado nas Neves o 12 de outubro de 1917 e finado en Pamplona o 4 de febreiro de 1939, foi un dependente e soldado galego.
Domingo Catoira
Domingo Catoira Mosquera, nado en Évian-les-Bains o 9 de setembro de 1972, é un exfutbolista e dirixente deportivo galego. Como futbolista xogaba de defensa e a súa carreira transcorreu principalmente na Segunda División B, categoría na que disputou un total de 330 partidos repartidos entre o Fabril, o Lugo, o Novelda e o Benidorm. Trala súa retirada traballou nos despachos técnicos do propio Benidorm, o Valencia, o Valladolid e o Espanyol.
Manuel Rincón Álvarez
Traxectoria
Fillo de José Rincón e Leopoldina Vázquez. Dependente de comercio. Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 era soldado do Rexemento de Artillaría Lixeira nº 15 de Pontevedra, e espantado pola represión dos franquistas, desertou xunto co seu compañeiro Evaristo González Fernández e o cabo Manuel Quinteiro Segade. Colleron un tren, baixaron nas Neves e atravesaron o río Miño. Foron capturados pola policía portuguesa e entregados á Garda Civil en Salvaterra de Miño. Xulgados por deserción en consello de guerra o 19 de setembro de 1936, Manuel e Evaristo foron condenados a cadea perpetua e Manuel Quinteiro, considerado o indutor, a pena de morte. Estivo preso na Illa de San Simón e ingresou na prisión do Forte de San Cristovo de Pamplona o 11 de outubro de 1937. Participou na fuga masiva do 23 de maio de 1938, sendo capturado ao día seguinte e reingresando no Penal. Finou na forte o 4 de bbreiro de 1939 a causa dunha lesión pulmonar. Foi soterrado no cemiterio de Berriosuso.
Domingo Catoira
Traxectoria
Nacido en Francia de pais galegos, regresou a Galicia durante a súa infancia e comezou a xogar ao fútbol no San Cristóbal da Coruña, ocupando dende os 13 anos a posición de defensa central. De aí pasou ao equipo xuvenil do Deportivo da Coruña, onde tivo como adestrador a Beci, e logo ao filial do club, o Fabril, ao que subiu na tempada 1990/91. Esa mesma campaña participou do primeiro ascenso á Segunda División B da historia do Fabril, despois de superar na promoción a Caudal, Fuenlabrada e Almazán. Na tempada 1991/92 debutou na categoría de bronce do fútbol español, disputando 21 partidos ás ordes de Melo, e acabou descendendo ao remate da competición. Na seguinte campaña revelouse como un dos maiores goleadores do equipo, a pesar de xogar como defensa central.
En 1993 foi fichado polo Betanzos de Xulio Díaz, co que militou durante os seguintes dous anos na Terceira División. A continuación pasou ao Lugo, da Segunda B, no que xogou durante catro anos ás ordes de Edrosa. Indiscutible na defensa lucense, disputou un total de 143 partidos oficiais co club, saíndo como titular en todos eles excepto dous. Instalado na provincia de Alancat a partir de 1999, xogou tres anos no Novelda e cinco no Benidorm, logrando con este último un ascenso á Segunda B. Retirouse en 2007, aos 34 anos, e despois de ter disputado un total de 330 partidos na Segunda B.
Trala súa retirada no Benidorm, formou parte do equipo directivo do propio club alacantino, e entre 2010 e 2014 traballou co seu excompañeiro Braulio Vázquez no Valencia. Ámbolos dous, xunto cun terceiro galego, Cata, formaron a dirección deportiva do Valladolid entre 2014 e 2017. En marzo de 2017 deixou Pucela para regresar ao Valencia, permanecendo na secretaría técnica do club durante tres anos, ata o seu despedimento a comezos de 2020. Uns meses despois incorporouse ao Espanyol, como novo secretario técnico do club. En maio de 2022 pasou a ocupar a dirección deportiva do Espanyol. Foi destituído ao remate da tempada, tralo descenso do club á Segunda División.
Inez Fung
Inez Fung, nada no Hong Kong británico o 11 de abril do 1949, é unha climatóloga e profesora de ciencias da atmosfera na Universidade de California en Berkeley, onde desenvolveu actividades académicas no Departamento de Ciencias da Terra e Planetarias, e no de Ambiente, Políticas e Manexo. Tamén é codirectora do Instituto Berkeley do Ambiente.
Fung obtivo o seu doutoramento en Ciencias polo MIT en 1977 baixo a supervisión de Jule Gregory Charney, coa tese titulada: «The organization of spiral rainbands in a hurricane». Dende entón traballou principalmente na modelaxe climática, os ciclos bioxeoquímicos e no cambio climático. Durante a década de 2000 foi coautora nos informes terceiro e cuarto informe de avaliación do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático (IGCC).
No 2006, uniuse a outros 17 climatólogos para completar un amicus curiae no caso xudicial do Estado de Massachusetts contra a Axencia de Protección Ambiental dos Estados Unidos para argumentar a necesidade de que esta institución regulase as emisións de dióxido de carbono.
Premios e recoñecementos
Membro da Royal Society, da Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos, da  Unión Xeofísica Americana e da Sociedade Meteorolóxica Americana.
Sandrine Bony
Sandrine Bony-Léna, nada no século XX, é unha física francesa centrada principalmente no estudo da climatoloxía. É a directora da rama de investigación do Centro Nacional para a Investigación Científica (CNRS), situado en Francia. Alí estuda os procesos nubrados que afectan á dinámica atmosférica e a comprensión dos climas, tanto actuais como futuros. Foi un dos principais participantes do Cuarto informe de avaliación do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático que tivo lugar en 2007.
Traxectoria
Sandrine Bony realizou os estudos de maxisterio interuniversitario de Física ( Algúns dos centros onde ampliou os seus coñecementos foron os seguintes, École Polytechnique, Universidade Pierre e Marie Curie e Escola Normal Superior de París).
En 1993, sostivo na Universidade Pierre e Marie Curie a súa tese titulada Analyse de l'impact des nuages et de la vapeur d'eau sur le cycle saisonnier du bilan radiatif terrestre; implications pour la sensibilite climatique dirixida por Hervé O Treut.
Entre 1994 e 1996 traballou como investigadora posdoctoral no Centro Nacional de Estudos Espaciais, visitante científica da Climate and Radiación Branch da NASA no Centro de voo espacial e no Center for Clouds, Chemistry and Climate da Fundación Nacional de Ciencias. Converteuse na directora de investigacións CNRS no Instituto Pierre-Simon-Laplace, onde exerceu como tal entre 1996 e 2010.
Dende 2010, leva a cabo as súas investigacións no laboratorio de meteoroloxía dinámica da Universidade Pierre e Marie Curie. É membro da Fundación de cooperación científica para a educación á ciencia, que recibe o nome de "A main à pâte".
Luba, Guinea Ecuatorial
Luba, ou San Carlos de Luba, é unha cidade costeira, solleira e acolledora, a segunda máis grande da illa de Bioko en Guinea Ecuatorial, situada a 52 quilómetros de Malabo, que é a capital da provincia de Bioko Sur.
Historia
A baía de Luba foi descuberta en 1471 polo explorador portugués Fernão do Pó (Fernando Poo). Na baía de Boloko, o conde de Arjelejos (brigadier Don Fernando Felipe de los Santos Toro) desembarcou o 24 de outubro de 1778 para tomar posesión dos Territorios do golfo da Guinea, ao mando dos buques Santa Catalina, Soledad e o bergantín Santiago, tomando posesión do lugar en nome do rei de España Carlos III, construíndo unha pequena poboación na baía.
A cidadela foi bautizada como "San Carlos" debido a que o brigadier conde de Argelejos e o tenente coronel Primo de Rivera desembarcaron por primeira vez, enarbolando a bandeira española, naquelas praias fernandinas, baixo o reinado de Carlos III, en honor ao cal déuselle ese nome á poboación da baía.
Durante a ditadura de Francisco Macías Nguema cambiouse o nome a San Carlos de Luba en honor a Luba, xefe (botuku) do poboado bubi de Balaché, quen encabezara unha revolta contra os españois en 1910 (o seu corpo descansa á entrada da cidade de Luba). Existen igualmente varias rúas en cidades do país, co nome de Botuku Luba, na súa memoria. En xaneiro de 1998 produciuse unha revolta bubi, cuxos eventos principais ocorreron en Luba.
Xeografía
miniatura|305px|Porto de Luba en 2013 Luba encóntrase na costa oeste da illa, baixo montes volcánicos. Durante a colonización española foi un importante centro turístico internacional.
En 1999 inaugurouse un porto preto da cidade, creando un acceso en augas profundas para buques máis grandes, unha alternativa ao conxestionado porto de Malabo, para subministrar combustíbel, auga e outros materiais, e para a exportación de madeira e, desde o ano 2002, de petróleo.
A poboación estimada de Luba en 2003 era de 6 800 persoas, e en 2011, de 23 870.
Chama a atención a súa praia de area branca, de aproximadamente 4 km de lonxitude.
En 2010 iniciouse a construción dunha nova autoestrada desde Luba, vía Belebú Balachá, até a Reserva científica da Caldeira de Luba de San Antonio de Ureca, cerca da costa sur da illa de Bioko.
A Gran Caldeira
Durante os anos desde 1960 a 1968 realizáronse tres expedicións ao interior da Reserva Científica da Caldeira San Carlos (hoxe Luba). As expedicións realizáronse nos períodos 1962-1963 e 1965-1966, participando o entón periodista Luis Marhuenda, varios sacerdotes claretianos e un fotógrafo profesional, con profusión de publicacións en texto e imaxes na prensa e radio local da época. Chegouse até o interior da Gran Caldeira e deixáronse nela marcos de marcación. A última excpedición, efectuada por membros da Orde claretiana, realizouse desde o l2 ao 13 de xaneiro de 1966.
Naquelas datas, as selvas do interior da Gran Caldeira eran verdaderamente virxes, e ningún europeo as penetrara até entón. Os datos están publicados e pódense consultar en números da revista mensual da época "La Guinea Española", editada pola Orde claretiana.
OK Liga Bronce
A OK Liga Bronce é a terceira categoría do hóckey a patíns español. Se ben o nome foi empregado para designar ás fases de ascenso á OK Liga Prata nos anos 2019, 2020 e 2021, na tempada 2021-22 a competición adoptou o formato de liga actual.
Drag Race España
Drag Race España é un programa de telerrealidade español sobre drag queens baseado na serie estadounidense RuPaul's Drag Race. O concurso busca coroar a próxima Superestrela Drag de España. Supremme de Luxe é a encargada de presentar a adaptación do formato. En agosto de 2021, Atresmedia renovou o contrato para a produción dunha segunda tempada. En xuño de 2022, renovou por unha terceira tempada.
Formato
O obxectivo do concurso é atopar a mellor Superestrela Drag de España. Para iso, as concursantes teñen que superar unha serie de probas e enfrontarse a retos cos que salvarse da eliminación, como sesións de fotos, retos de baile, artísticos ou actuacións musicais. A proba final de cada programa é unha pasarela na que as participantes amosan os seus mellores "looks" para conquistar o xurado. As dúas peores do programa bátense en duelo facendo lip sync; a perdedora abandona a competición.
Produción
O programa está producido por World of Wonder e Atresmedia en colaboración con Buendía Estudios. Estreouse o mes de maio de 2021 a través da plataforma de pago Atresplayer Premium, mentrs que nos Estados Unidos e no resto do mundo emítese vía "streaming" en WOW Presents Plus.
É a sétima versión internacional da franquía Drag Race, despois de The Switch Drag Race (Chile), Drag Race Thailand (Tailandia), RuPaul's Drag Race UK (Reino Unido), Canada's Drag Race (Canadá) e Drag Race Holland (Países Baixos), RuPaul's Drag Race Down Under (Australia e Nova Zelandia).
Tania León
Tania Justina León, nada na Habana o 14 de maio de 1943, é compositora e directora de orquestra cubana.
Formación
Comezou os estudos de piano aos catro anos e na década de 1960 estudou en conservatorios da Habana e na Universidade de Nova York.
Carreira profesional
Pouco despois de graduarse, converteuse nunha das fundadoras do Dance Theatre de Harlem e no seu primeiro director musical.
Drag Race España
Produción
O 30 de decembro anunciouse a apertura do proceso de selección das participantes. O xurado e a presentadora foron anunciados en marzo de 2021, mentres que as dez concursantes foron anunciadas o 26 de abril de 2021. Dous días despois, Michelle Visage fixo a presentación oficial das concursantes e anunciou que o programa se estrearía en maio.
Tania León
Carreira profesional
Implicada en importantes proxectos e institucións musicais estadounidenses, foi invitada a dirixir importantes orquestras de todo o mundo, como en Holanda, Italia e Suráfrica.
Drag Race España
Produción
En agosto de 2021, renovouse o formato por unha segunda edición. En xaneiro de 2022, confirmouse a continuación do mesmo xurado para a segunda edición e, a través dun anuncio en redes sociais, a data de presentación das doce concursantes da segunda tempada. Esta produciuse o 20 de febreiro nun sketch titulado Meet the Queens.
O 16 de xuño de 2022, Atresmedia Televisión en colaboración con Buendía Estudios, renovou o concurso por unha terceira tempada.
Equipo
A finais de febreiro de 2021, o programa anunciou a composición do xurado que acompañará a Supremme de Luxe, formado polos "Javis" (parella de actores formada por Javier Ambrossi e Javier Calvo) e a deseñadora de moda Ana Locking. A inclusión dos Javis xerou rexeitamento entre os fans do formato orixinal, que criticaban, entre outras cousas, o feito de que a parella "monopolice" a presenza do colectivo LGTB na televisión española.
Entre os xuíces convidados atópanse:
Tempada 1:
Temporada 2:
Concursantes
As concursantes que competiron en Drag Race España son:
Drag Race España (tempada 1)
As drag queens que competiron na primeira tempada de Drag Race España foron 10:
Drag Race España (tempada 2)
As drag queens que competiron na segunda tempada de Drag Race España son 12:
Drag Race España (tempada 3)
As drag queens que competiron na terceira tempada de Drag Race España son 12 e foron anunciadas o 19 de marzo de 2023.
Enrique Gaspar
Enrique Lucio Eugenio Gaspar y Rimbau, coñecido como Enrique Gaspar y Rimbau ou simplemente Enrique Gaspar, nado en Madrid o 2 de marzo de 1842 e finado en Auloron, Nova Aquitanía, o 7 de setembro de 1902, foi un diplomático e escritor español, autor de obras de teatro, zarzuela e novelas, maiormente en castelán, e tradutor ao castelán da obra en catalán Mar i Cel de Àngel Guimerà.
Traxectoria
Nado en Madrid, de pais actores, após a morte do seu pai, trasladouse a Valencia coa súa nai e os seus dous irmáns. Alí estudou Humanidades e Filosofía, aínda que non rematou os estudos. Comezou a traballar na casa bancaria e comercial do Marqués de San Juan.
Con 13 anos xa escribira a súa primeira zarzuela e con 14 era redactor de La Ilustración Valenciana. Aos 15 anos a súa nai protagonizou a súa primeira comedia. Con 21 anos trasladouse de volta a Madrid para dedicarse a ser escritor, e entre 1868 e 1875 tivo a súa etapa máis fructífera, creando obras onde critica os valores burgueses. Foi o pioneiro do teatro social en España. Publicou numerosos artigos, poemas e relatos nas principais publicacións periódicas da época: La Época, Blanco y Negro e La Ilustración Española.
Con 23 anos casou con Enriqueta Batllés e Bertán de Lis, unha fermosa aristócrata, irmán do anatomismta e político Mariano Batllés; o casamento tivo lugar sen a aprobación dos pais dela. Despois do nacemento do segundo fillo, ingresou no corpo diplomático aos 27 anos. Estivo un tempo en Grecia e Francia, despois en Madrid e finalmente foi cónsul en China, primeiro en Macao e despois en Hong Kong. Durante este tempo non deixou de escribir e publicar obras, ademais de colaborar en El Diario de Manila, xornal onde Isabelo de los Reyes escribía criticando os métodos da metrópole.
Ao seu regreso, foi destinado a Auloron Santa Maria, aínda que a familia residía en Barcelona, cidade onde volveu estrear unha obra en catalán. Seguiron varios destinos no sur de Francia. A súa muller morreu en Marsella, onde era cónsul; enfermo, retirouse a Auloron Santa María coa súa filla, xenro e netos, onde morreu en 1902 aos 60 anos.
Análise da obra
Entre as súas últimas obras cabe destacar Las personas decentes, estreada o 31 de xaneiro de 1890. O protagonista, Ramón, prepara o doutoramento en Madrid e coñece xente escurecida por intereses diversos: a especulación de terreos revalorizables, o nomeamento de deputado, un matrimonio vantaxoso etc. Entón, renuncia a ser "decente" e sae de Madrid, desencantado, denunciando unha sociedade que valora a confusión e a hipocrisía:
Huelga de hijos (1893) é unha obra feminista moi avanzada para a súa época. Enrique Gaspar foi un autor minoritario polo seu realismo crítico e as súas innovacións dramáticas; manexaba os personaxes á perfección, cun tipo de diálogo moi conmovedor, conciso, cáustico e, ás veces, cru. A súa visión do mundo é pesimista, a pesar da presenza de certo humor.
El Anacronópete
miniatura| Portada de El Anacronopete ([[1887).]] Publicado en 1887 en Barcelona, El Anacronópete é unha das súas obras máis importantes. É unha novela de ciencia ficción que precede a HG Wells na invención da máquina do tempo.
Novela en formato zarzuela, é a primeira novela na que se inventa unha máquina para viaxar no tempo: a anacronópeta, unha enorme caixa de ferro fundido que navega grazas á electricidade, que move catro grandes culleres mecánicas para desprazarse, ademais doutro tipo de maquinaria que inclúe a produción de fluído García, que evita que os pasaxeiros se fagan novos cando viaxan no tempo (a banda catalá Sidonie tomou ese nome para un dos seus discos). A máquina tamén inclúe no seu interior todo tipo de comodidades e, entre outras marabillas, vasoiras que se limpan por si mesmas.
A máquina serve de escusa para unha historia en tres actos na que don Sindulfo García, un científico de Zaragoza e inventor do aparello, o seu amigo e axudante Benjamín, a súa sobriña e alumna Clarita, o criado, o capitán Luis, o amor de Clarita, un poucos húsares e algunhas alegres francesas viaxan no tempo.
No primeiro acto saen de París, da Exposición Universal e viaxan á batalla de Tetuán en 1860. Acaban regresando a París o día antes da súa partida, onde desembarcan unhas mozas francesas.
No segundo acto volvemos viaxar ao pasado, parando en diversos momentos históricos como Granada en 1492 ou Rávena no 690 para tomar un refrigerio. Terminan na China do século III, onde viven unhas aventuras, logrando escapar baixo o control de Benjamín. Os personaxes evolucionan, con Benjamín obsesionado coa vida eterna, Don Sindulfo tolo polo celo por Clarita e Clarita namorada do capitán Luis.
No terceiro acto, con parada en Pompeia no Vesubio no ano 79, chegan ao século XXX a. C., os tempos de Noé. Alí descobren o segredo da vida eterna en Deus. Finalmente, don Sindulfo, tolo, acelera o anacronópete, que estala cando chega o día da creación.
A obra entra no espírito da época, cando as obras de Jules Verne tiveron moito éxito. Sen dúbida está influenciada por Camille Flammarion e a súa historia Lumen. O Anacronópete, escrito en 1881, é anterior a L'historioscope de Eugène Mouton, polo que non pode ter influencia del.
San Salvador, San Salvador do Mao, O Incio
San Salvador é un lugar da parroquia de San Salvador do Mao, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
José Luis Pérez-Payá
José Luis Pérez-Payá Soler, coñecido como Pérez Payá, nado en Alcoi o 2 de marzo de 1928 e finado en Madrid o 12 de agosto de 2022, foi un futbolista e dirixente deportivo español. Xogaba como dianteiro e militou en varios equipos da Primeira e da Segunda División, entre eles o Atlético de Madrid e o Real Madrid, gañando catro ligas e dúas Copas de Europa entre outros títulos.
Inicios
Naceu en Alcoi o 2 de marzo de 1928, no seo dunha familia acomodada. Era fillo de Ángel Pérez Soler, industrial do papel e persoa moi ligada ao fútbol, pois á parte de practicalo, participou na fundación do Valencia CF, do Real Alcodiam, do Albaidense, do Ontinyent e do Alcoyano, sendo ademais presidente e adestrador dos dous últimos.
En 1946 ingresou na Universidade de Deusto para estudar Económicas e comezou a xogar ao fútbol na Sociedad Deportiva Deusto. Despois de dous anos militando neste club e de conquistar o Campionato de España de Afeccionados co Serpis (equipo afeccionado do Alcoyano), para a tempada 1948/49 fichou polo Barakaldo, da Segunda División, coa condición de xogar só os partidos na casa ou en localidades próximas, para dar prioridade así os estudos (destacado estudante, rematou a carreira como número 1 da súa promoción).
Barakaldo
O 31 de outubro de 1948, na oitava xornada de liga, debutou na categoría de prata, nunha vitoria por 3-0 sobre o Murcia. Foi titular en case tódolos restantes partidos como local e realizou dúas saídas, a Donostia e Xixón. Marcou 6 goles en 12 partidos, destacando os dous que lle fixo ao Girona (3-0) e o tanto que anotou nun histórico encontro ante a Real Sociedad, con 22.000 persoas nas bancadas do antigo estadio de Lasesarre. Rematou a tempada na quinta posición da táboa.
Alcoyano
En 1949, despois de xogar varios partidos amigables nas filas do Athletic, regresou a Alcoi e ingresou no Alcoyano, tamén da Segunda División. En só catro meses de competición, marcou 14 goles en 19 partidos, colocándose entre os máximos goleadores da liga, e levando ao equipo á primeira posición. Foi entón cando fichou pola Real Sociedad, en xaneiro de 1950.
Real Sociedad
Debutou na Primeira División coa Real Sociedad, aínda como amateur, o 22 de xaneiro de 1950, ante o Real Madrid, marcando os dos dous goles do seu equipo (2-2). Xogou un total de sete partidos co club donostiarra, marcando cinco goles.
Atlético de Madrid
No verán de 1950 fichou polo Atlético de Madrid, onde xogou durante os seguintes tres anos, ao tempo que preparaba as oposicións para funcionario do Estado. Alí deixou de xogar de interior para facelo como dianteiro centro, e formou parte da chamada "dianteira de cristal", xunto con José Juncosa, Ben Barek, Henry Carlsson e Adrián Escudero. Na súa primeira tempada, ás ordes de Helenio Herrera, marcou 14 goles en 26 partidos de liga, contribuíndo á conquista do título por diante do Sevilla. Marcou ademais un triplete na Copa Eva Duarte diante do Athletic, que serviu para empatar 5-5 e forzar un partido de desempate no que finalmente venceu o club vasco.
Na súa segunda tempada en Madrid gañou a Copa Eva Duarte e anotou un total de 15 goles, cifra que se reduciu na súa terceira e derradeira campaña, na que só conseguiu dous tantos. Pechou o seu paso polo Atlético con 81 partidos oficiais e 36 goles.
Real Madrid
En 1953 fichou polo Real Madrid, club no que militou outras tres tempadas e onde actuou por primeira vez como profesional. Viña de aprobar as oposicións a inspector de traballo. Gañou dúas ligas nas súas dúas tempadas e compartiu dianteira con xogadores como Gento, Di Stéfano ou Héctor Rial. O 8 de setembro de 1955 foi titular no primeiro partido da historia do Real Madrid na Copa de Europa, diante do Servette suízo. Conquistou a competición europea esa tempada e tamén na seguinte, na que sumou un terceiro título de liga co club branco e o cuarto na súa conta persoal. Co Real Madrid gañou ademais dúas Copas Latinas.
Disputou un total de 50 encontros oficiais co club, nos que marcou 24 goles.
Selección nacional
Foi internacional coa selección española en dúas ocasións. Debutou o 18 de maio de 1955 nun partido amigable contra no estadio de Chamartín, un encontro que rematou con empate a un gol. Xogou un segundo encontro medio ano despois, de novo contra Inglaterra, desta vez en Wembley, onde a vitoria foi para o conxunto inglés por 4-1.
Fóra do fútbol
En 1957 retirouse do fútbol, con 29 anos, para continuar a súa carreira no Ministerio de Traballo. Na década de 1960 foi asesor técnico do CD Castellón e directivo da Federación Valenciana de Fútbol. O 22 de setembro de 1970 xurou o cargo de presidente da Real Federación Española de Fútbol, que ocupou durante case cinco anos, ata o 26 de maio de 1975. Posteriormente, formou parte da xunta directiva da sección de veteranos do Real Madrid.
Vida persoal
Casou con María del Carmen Colomer, coa que tivo varios fillos. Unha das súas fillas, Cristina, faleceu con só catro anos, atropelada por un vehículo en Castelló.
Valbón, San Salvador do Mao, O Incio
Valbón é un lugar da parroquia de San Salvador do Mao, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Eirís, A Coruña
miniatura|Situación de Eirís de Abaixo no "barrio-territorio" de Eirís.
Teixeira, San Salvador do Mao, O Incio
Teixeira é un lugar da parroquia de San Salvador do Mao, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.
Eirís, A Coruña
Eiris é un barrio pertencente ao concello da Coruña, do cal entrou a formar parte en 1912 trala absorción do concello de Oza. Abarca os núcleos de poboación de Eiris de Arriba, Eirís de Abaixo, Casanova de EirÏs, Castaño de Eirís e Canteira de Eirís
Xeografía
É unha zona pouco poboada de vivendas unifamiliares e campo, aínda que tamén se poden atopar bloques de edificios na zona da Canteira de Eirís e no novo barrio de Xuxán. Esta situado nun outeiro alto ao SE da cidade, entre O Castrillón, Elviña e Palavea.
Eirís era a zona agrícola da cidade, sendo maiormente coñecida polo cultivo das fresas, o que era zona de cultivo atopábase entre a Avenida Alfonso Molina, barrio das Flores, a estrada de Eiris e o colexio dos Maristas, a día de hoxe desapareceu completamente por causa das obras para a construción do novo barrio de Xuxán (antes Parque Ofimático ) e da estrada AC-10.
Historia
Fálase dun asentamento romano cuxos restos foron achados a principios de século preto do Castelo de Eirís, no parque de Eirís. Eirís ten orixes rurais, mais foi aumentando de xeito descontrolado a súa superficie urbanizada, o que fixo que boa parte do seu patrimonio natural e arquitectónico fose desaparecendo. Aínda así consérvase o Castelo de Eirís, unha casa forte que comezou a construíuse en 1636, e finalizouse en 1655, a principios do século XX aínda estaba en pé gran parte deste forte ou casaforte, actualmente está en ruínas.
O veciño máis famoso do barrio é o escritor Uxío Carré Aldao, nado en Eirís de Abaixo o 5 de novembro de 1859 e que dá nome a asociación de veciños do barrio.
Servizos públicos
Os servizos educativos son servidos, a falta de colexios públicos no barrio, polo colexio privado colexio Eirís.
Carece de atención sanitaria primaria, para a cal os seus veciños débense desprazar até o Barrio de Matogrande, aínda que atopase lindante ao Complexo Hospitalario Universitario A Coruña, o maior hospital da cidade de A Coruña e punteiro tanto nivel galego como español.
O parque de Eirís é a principal zona verde do barrio e a máis descoñecida polos que non son dos barrios limítrofes. O skate park, a gran cúpula ou o estanque reconvertido en zona húmida son algúns dos atractivos deste espazo de máis de 8 hectáreas inaugurado en 2004 e que agocha un pasado romano aínda por descubrir, na súa contorna atópase un campo de fútbol, así como o centro cívico. O barrio tamén conta cun punto limpo en Eirís de Arriba.
A biblioteca pública máis próxima é a do centro cívico do Castrillón.
A Compañía de Tranvías da Coruña presta os seus servizos coa liña 1A.
Festas
Tradicionalmente a festa de Eiris, hoxe desaparecida, celebrábase polo San Antonio, a fin de semana seguinte a festa de Palavea, no desparecido campo de fútbol do Racing de Eirís. Como remedo desta desaparecida festa, a día de hoxe o concello celebra a Festa de Fresa no mes de agosto encuadrada dentro das Festas da Coruña, en lembranza do cultivo no barrio desta froita.
Hessa Al Jaber
Hessa Al Jaber (en árabe: حصة الجابر), nada en Doha no 1959, é unha enxeñeira, académica e política qatarí. Foi nomeada Ministra de Información e Comunicacións de Qatar en xuño de 2013 e foi unha das primeiras parlamentarias do país, no ano 2017.
Traxectoria
É licenciada en Ciencias da Enxeñaría da Universidade de Kuwait e ten unha Mestría e Doutoramento en Ciencias da Computación na Universidade George Washington en Washington, D. C., Estados Unidos.
Asumiu as funcións da Secretaría Xeral do Consello Supremo de Tecnoloxías da Información e Comunicación (ictQATAR) dende a súa creación no 2005. Neste cargo supervisou a liberalización do mercado de telecomunicacións qatarí e buscou ampliar as TIC na sociedade, modernizando a infraestrutura. Nese tempo creouse tamén a rede nacional de banda longa e a Compañía de Satélites de Qatar (Qatar Satellite Company), unha empresa que lanzou o primeiro satélite qatarí, o É'hailSat, en agosto de 2013.
Foi membro da Comisión sobre banda larga para o desenvolvemento dixital da Unión Internacional de Telecomunicacións (UIT) e da Comisión OMS/UIT sobre información e rendición de contas para a saúde da muller e do neno. Tamén formou parte de varias xuntas directivas, entre elas: o Consello de Administración da Universidade de Qatar, a Xunta de Gobernadores da Escola Americana de Doha, os Xornais da Fundación Bloomsbury Qatar, o Foro Nacional de Investigación de Qatar, a Autoridade de Mercados Financeiros de Qatar e a Rede de Conselleiros do Foro Económico Mundial.
Tamén foi presidenta adxunta da Compañía de Satélites de Qatar e presidenta da Xunta Directiva de Qatar Assistive Technology Center, que asiste a qatarís con discapacidades.
Como académica contribuíu con estudos e investigacións e impartindo conferencias e simposios. É investigadora no campo da informática.
En 2012, a revista Arabian Business nomeou a Al Jaber no posto 30 das 100 mulleres árabes máis poderosas dese ano. O 16 de xuño de 2013, o xeque qatarí Tamim bin Hamad Ao Zani decidiu crear un Ministerio de Información e Comunicacións, nomeando para o cargo a Al Jaber. É a terceira muller en ocupar un ministerio en Qatar: a primeira en servir no gabinete de Qatar foi Sheikha bint Ahmed Ao Mahmoud, nomeada Ministra de Educación en 2003, a segunda, Ghalia bint Mohammed Ao Thani, fixérao como Ministra de Saúde Pública.
As Veigas, San Salvador do Mao, O Incio
As Veigas é un lugar da parroquia de San Salvador do Mao, no concello lugués do Incio, na comarca de Sarria.