cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Illa de San Cristóbal
Historia
Os españois deron os primeiros nomes ás illas, "os nomes españois antigos", pero non foi posible identificar con seguridade a cales corresponden, por falta dun mapa fiable. O primeiro que levantou un mapa e puxo nome a oito illas foi o pirata inglés Cowley en 1684, pero de forma ambigua, pois a 'illa Charles" confúndese coa illa Floreana, a Española ou a San Cristóbal.
Localización e extensión
Ten unha extensión total de 558 km2, dos cales o 85% é área de parque nacional e o resto pertence ao área urbana e rural. O Cantón San Cristóbal é a capital provincial de Galápagos. San Cristóbal está situada no océano Pacífico, a 930 km do Cabo San Lorenzo, punto máis próximo a Galápagos desde o Ecuador continental.
Turismo
miniatura|Malecón Illa San Cristóbal Galápagos miniatura|Vista desde o Miradoiro do Malecón Illa San Cristóbal - Galápagos Ecuador
Unha de principais actividades económicas é o turismo, e máis especialmente o ecoturismo, é dicir, un turismo no que prima o contacto coa natureza.
Aeroporto
O aeroporto da illa San Cristóbal dá servizo ás cidades El Progreso e Puerto Baquerizo Moreno. É o segundo aeroporto máis transitado do arquipélago despois do Aeroporto Seymour, situado na illa Baltra. O aeroporto é utilizado o 60% como base militar e o 40% como aeroporto de pasaxeiros. A súa pista mide 1.945 metros de lonxitude e 42 de largo. Recibe pouco máis de 60 voos ao día.
Pesca
Desde a chegada dos primeiros colonos a San Cristóbal, a pesca foi unha fonte importante de ingresos, converténdose nunha actividade produtiva durante os últimos anos.
O peróodo da comercialización da langosta vermella comeza no mes de setembro e finaliza a fins de xaneiro, cando comeza o seu veda; non así a lagosta coñecida como "lagostino", que non ten restriccións durante todo o ano.
Gastronomía
Comidas tradicionais na illa: Como é de esperar, a comida en Puerto aproveita ao máximo o fornezo de peixe fresco e mariscos. Tamén se poden atopar os corviches. Estas bolitas fritas de cacahuete, plátano verde e peixe fan un gran bocadillo. En xeral, a comida tradicional que se prepara na illa é comida ecuatoriana.
Actividades culturais
Hai que resaltar que San Cristóbal ofrece actividades culturais todos os meses, malia ser unha comunidade pequena. Recentes iniciativas da Axencia Española de Cooperación Internacional, a través do Programa ARAUCARIA, e enfocadas no Centro de Interpretación, xeraron máis interese nas artes e talento local. Un grupo de teatro ensaia regularmente no escenario do Centro e lévanse a cabo talleres de pintura, danza, concertos de música e obras de teatro. Hai un espazo do centro para exposicións de arte temporais na sala de recepción, así como un belo teatro ao aire libre.
Bergazos
O topónimo galego Bergazos pode referirse a:
Tamargueira
A tamargueira común, Tamarix gallica, é unha especie vexetal da familia das Tamaricáceas, orixinario do oeste do Mediterráneo.
Descrición
Arbusto ou arboriña caducifolia de 6 a 8 metros de altura, pólas longas e flexíbeis, un chisco pénsiles, que non creban facilmente e coa casca é parda avermellada escura, sendo as pólas máis novas listrosas e lampiñas. As follas son moi miúdas, a xeito de escamas, con forma ovado agudas e con abrazadeiras no baseamento, miden de 1,5 a 4 mm de longo e posúen unha cor verde glauca. As flores son albas ou rosa pálido, agrupadas en espigas grosas e cilíndricas de 3 a 6 cm de longo, que nacen sobre as ramiñas do ano e que aparecen á vez cás follas. Posúen 5 pétalo e 5 estames; brácteas florais triangulares, cápsula ovada. Florece na primavera, entre abril e o verán. O froito é unha cápsula de apertura espontánea con 3 valvas e sementes cun penacho plumaoso.
Hábitat
En solos húmidos e algo salinos, nos areais e lagoas costeiras e nos bosques de ribeira, especialmente cando hai depósitos subsalinos ou margas. Asóciase cos loendros (Nerium oleander) e mais cos salgueiros. Prefire climas secos e calorosos.
Distribución
thumb|right|250px|Flores da tamargueira común.
Esténdese polo oeste da zona mediterránea, sur de Francia, Península ibérica, acadando polo norte o sur de Inglaterra, e polo sur o deserto do Sáhara. En Galicia é pouco común.
Observacións
A madeira é moi apreciada coma combustíbel. As pólas ao seren flexíbeis serviron para facer maromas para as noras e coma atadeiros. As tamargueiras reprodúcense facilmente de espeques e abacelamentos. Son moi indicados para fixar dunas e as ribeiras dos ríos.
Pola súa resistencia á salinidade emprégase moito en Galicia como árbore ornamental aliñada en ringleiras nos paseos marítimos coma o de Sanxenxo.
Usos medicinais: adstrinxente, antidiarreico, cicatrizante.
Taxonomía
A Tamarix gallica foi descrita por Linneaus e publicada en Species Plantarum 1: 270–271. 1753.
Etimoloxía
O nome galego e portugués tamargueira vén da verba latina tamarix (coincidente co xénero), nome que lle daban os romanos, crese derivado do río Tamaris da provincia hispánica Tarraconense, posibelmente o actual Tambre- en cuxas ribeiras medraban estes gamallos.
O nome específico gallica, alude á Gallia, a Francia dos romanos, lugar onde a planta é igualmente nativa.
Microscopio electrónico
miniatura|150px|Microscopio electrónico. Un microscopio electrónico é un microscopio que utiliza electróns en vez de fotóns ou luz visible para formar imaxes de obxectos diminutos. Os microscopios electrónicos permiten atinxir unha capacidade de aumento moi superior ós microscopios convencionais (ata 500.000 aumentos comparados cos 1000 aumentos dos mellores microscopios ópticos) debido a que a lonxitude de onda dos electróns é moito menor cá dos fotóns.
O primeiro microscopio electrónico foi deseñado por Ernst Ruska e Max Knoll entre 1925 e 1930, investigadores que se basearon nos estudos de Louis-Victor de Broglie sobre das propiedades ondulatorias dos electróns.
Un microscopio electrónico funciona cun feixe de electróns acelerados por unha alta voltaxe e focalizados por medio de lentes magnéticas. A amplificación da imaxe prodúcese por un conxunto de lentes magnéticas que forman unha imaxe sobre unha placa fotográfica ou sobre unha pantalla sensible ó impacto dos electróns que transfire a imaxe formada á pantalla dun ordenador. os microscopios electrónicos só se poden ver en branco e negro posto que non utilizan a luz, pero as imaxes poden ser coloreadas no ordenador.
Cipriano Torre Enciso
Cipriano Torre Enciso, nado na Coruña o 1 de xaneiro de 1902 e finado en Madrid o 26 de xaneiro de 1995, foi un xornalista e etnógrafo galego.
Traxectoria
Fillo dun comerciante, foi irmán do químico, farmacéutico e xeólogo Uxío Torre Enciso, e do militar Santiago Torre Enciso. En 1934 licenciouse en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela.
En 1926 comezara a exercer o xornalismo no xornal coruñés El Orzán, dirixido por Leandro Pita Romero. Alí traballou con Jenaro G. Catoira, Alfredo Tella, Adolfo Torrado Estrada, Eduardo Pérez Hervada, José Luis Bugallal Marchesi, Pan de Soraluce e Victoriano Fernández Asís
Henri Meschonnic
Henri Meschonnic, nado en París o 18 de setembro de 1932 e finado en Villejuif (Val do Marne) o 8 de abril de 2009, foi un poeta, tradutor, lingüista, teórico da poesía e da tradución francés.
Traxectoria
Profesor de lingüística e literatura en Paris VIII, foi un dos fundadores do Centro Experimental de Vincennes e promoveu unha liña de traballo desenvolvida como "Disciplinas do Sentido" na École doctorale fundada por el en 1990.
Fíxose popular como tradutor do Antigo Testamento bíblico, traducíndoo directamente dos textos orixinais coa intención de demostrar unha fidelidade particular á súa función poética. Está considerado como un dos tradutores máis innovadores da contemporaneidade. A súa obra é motivo de culto nos círculos literarios de todo o mundo.
Cipriano Torre Enciso
Traxectoria
En 1939 publicou La marcha sobre Barcelona, escrito canda a D. Muro Zegrí. En xaneiro dese ano participara no establecemento de RNE na capital catalá, como mando da III compañía de Radio y propaganda de los Frentes. Tras a guerra civil española pasou a traballar na revista gráfica de Radio Nacional de España. Escribiu artigos humorísticos no xornal deportivo Marca, recollidos en 1943 no volume La vuelta al deporte en 80 relatos de humor. Desenvolveu a súa obra xornalística no xornal Pueblo, como redactor de tribunais. En 1952 recibiu o Premio Pérez Lugín de xornalismo.
Henri Meschonnic
Traxectoria
Algúns dos seus libros mais coñecidos son Critique du Rythme (1982), Poétique du Traduire (1999) e La rime et la vie (1986).
Poesía
Meschonnic escribiu moitos libros de poemas. Os primeiros poemas publicados foron "Poèmes d'Algérie", que apareceron no Journal Europe, en xaneiro de 1962, pero alcanzou fama en 1972 co Premio Max Jacob, polo libro Dédicaces proverbes. Na introdución, o autor demostra a súa preocupación ética, procura demostrar que os seus poemas non participan de distincións como o dicir e o actuar, o discurso e a linguaxe, sen ter nada que ver coa oposición entre individuo e sociedade.
Cipriano Torre Enciso
Traxectoria
En 1940 publicou a novela Tiempo nuevo, escrita xunto a Victoriano Fernández Asís. O protagonista é un xornalista estadounidense, correspondente do The Morning Star de Philadelphia na segunda guerra mundial, en viaxe por Londres, Berlín e París. O crítico Melchor Fernández Almagro mencionou sobre esta novela a influencia da narrativa propia do cinema. En 1942 publicou Doce meses y un día, tamén escrita con Fernández Asís e tamén co transfondo da guerra. En 1949 publicou na revista Clarín o conto infantil Memorias de Nacho, perro detective. Como publicista e antólogo editou na Editoria Nacional os tomos Diez obras maestras de la literatura española (1949) e Diez obras maestras de la literatura francesa (1954).
Henri Meschonnic
Poesía
Gañou outros premios de poesía posteriormente. Os seus poemas caracterízanse formalmente pola completa ausencia de puntuación e de maiúsculas, buscando un ritmo que sexa propio de cada poema sen as "amarras" da puntuación. Segundo os seus textos teóricos, a puntuación, tal como a coñecemos hoxe, prioriza unha lóxica que non é a mesma do ritmo, afastando o texto da oralidade, á cal todo poema (e toda escrita que pretenda ser expresiva) debería aproximarse.
A tradución da Biblia
As súas traducións de textos bíblicos están vencelladas á súa maneira de escribir poesía. Proponse traducir o texto aténdose "aos acentos de ritmo e á pausas cuxa xerarquía complexa constitúe a modulación do versículo bíblico, o seu ritmo e, ás veces, inclusive, o seu sentido... A dicción, sinalada en hebreo por un sistema de acentos, é o que eu pretendín recrear mediante espazos en branco (nunha xerarquía arbitraria), recrear os silencios do texto, ritmo de página."
De forma simplificada, o tradutor explorou a función poética da linguaxe, procurou recrear os efectos poéticos constantes do texto orixinal, sen ter apenas motivación relixiosa, teolóxica ou confesional. Difiren, así, as súas traducións das usuais, que fan aparecer o texto como contendo fragmentos en prosa e en verso alternados.
Cipriano Torre Enciso
Traxectoria
En 1982 publicou o libro Cocina gallega enxebre: así se come y se bebe en Galicia.
Vida persoal
Casou con María Teresa Cervigón, da saga dos Cervigón coruñeses, e tiveron seis fillos, unha delas é Cristina Torre Cervigón.
Dédougou
Dédougou é unha cidade achantada no oeste de Burkina Faso. É a capital da provincia de Mouhoun e da rexión de Boucle du Mouhoun, así como tamén do departamento homónimo.
Os grupos étnicos predominates son o marka e o bwa. Tiña unha poboación de 37.793 habitantes no 2006, sendo a novena cidade máis grande de Burkina Faso.
Playa de las Américas
250px|miniatura|Vista da localidade miniatura|250px|Costa de Playa de las Américas.
Playa de las Américas é un centro turístico pertencente ao municipio de Arona, situado no sur de Tenerife (Canarias, España). Esténdese desde o oeste da montaña de Chayofita ata a praia de El Bobo.
Este núcleo turístico desenvolveuse na década de 1960 a partir doutra zona turística como é Los Cristianos e linda con Costa Adeje, pertencente ao municipio de Adeje. Nesta zona da illa de Tenerife practícanse deportes náuticos como surf ou submarinismo e nela viven numerosos delfíns e baleas.
Turismo
É ademais un dos lugares onde se aglutina a maior oferta de lecer do sur de Tenerife con bares, pubs, terrazas, restaurantes e numerosas discotecas.
Transporte
Está comunicada pola autoestrada TF-1. O aeropuerto máis próximo é o de Tenerife Sur, que está aproximadamente a 20-25 minutos en coche.
Meixide, A Veiga
Santa María de Meixide é unha parroquia que se localiza no concello da Veiga. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 9 habitantes (6 mulleres e 3 homes), distribuídos en 1 entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 11 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación mantivérase nos 9 habitantes, sendo 3 homes e 6 mulleres.
AC-542
A AC-542 é unha estrada pertencente á rede primaria básica da Xunta de Galicia. Une as localidades coruñesas de Betanzos e O Mesón do Vento (Ardemil, Ordes), logo de 22 quilómetros.
Percorrido
A estrada inicia o seu percorrido en Betanzos, proseguindo por Abegondo e finalmente Ordes.
Ministerio de Política Territorial e Función Pública
O Ministerio de Política Territorial e Función Pública é o actual departamento ministerial encargado das relacións coas comunidades autónomas, as distintas administracións públicas e a función pública en España. A seu titular é Miquel Iceta.
National September 11 Memorial & Museum
thumb|right|300px| thumb|right|300px|
Ministerio de Política Territorial e Función Pública
Funcións
Segundo o Real Decreto 863/2018, de 13 de xullo, polo que se desenvolve a estrutura orgánica básica do Ministerio de Política Territorial e Función Pública., corresponde ao Ministerio de Política Territorial e Función Pública:
National September 11 Memorial & Museum
National September 11 Memorial & Museum (en galego: Memorial e Museo Nacional do 11 de setembro) é un memorial e un museo no lugar onde ficaban as torres do World Trade Center en Nova York, Estados Unidos, destruídas nos atentados do 11 de setembro de 2001.
Ministerio de Política Territorial e Función Pública
Estrutura
Este Ministerio estrutúrase nos seguintes órganos superiores:
National September 11 Memorial & Museum
Historia e características
En agosto de 2006 a World Trade Center Memorial Foundation e a Autoridade Portuaria de Nova York e Nova Jersey comezaron a construción no National September 11 Memorial & Museum. O vencedor da competición do Memorial do World Trade Center foi o arquitecto Michael Arad, da Handel Architects, unha empresa con sede en Nova York e en San Francisco. Arad traballou con arquitectura paisaxística na empresa Peter Walker and Partners no proxecto que prevé un bosque de árbores con dúas piscinas cadradas no centro, onde estaban as torres xemelgas.
Un memorial foi planeado nada máis os ataques e da destrución do World Trade Center para lembrar as vítimas e os implicados no rescate. A World Trade Center Memorial Foundation foi rebatizada para National September 11 Memorial & Museum at the World Trade Center en 2007. E unha corporación sen ánimo de lucro coa misión de recadar fondos para manter e controlar o memorial e o museo. O memorial foi inaugurado o día 11 de setembro de 2011 e o museo permaneceu aberto en 2012.
Ecce Homo
miniatura|Representación do Ecce Homo na procesión da semana santa en [[Pontevedra (2009).]]
Ecce Homo é unha locución latina de uso contemporáneo en varias linguas que significa literalmente "Velaquí o home", simboliza o Cristo coa coroa de espiñas na Paixón de Cristo. No uso contemporáneo representa un home maltratado e con feridas. A expresión atópase, en tradución do hebreo, na Vulgata, sendo o equivalente da frase grega ιδου ο ανθρωπος (Idou ho Anthrōpos) do Evanxeo de Xoán. Esta locución acadou un simbolismo importante na cultura occidental coa representación do Cristo sufrindo.
O Ecce Homo nas artes
En arte occidental chámase Ecce Homo a representación do Cristo sufrindo coa coroa de espiñas, sexa na escena evanxélica con Poncio Pilatos ou non.
Ministerio da Presidencia, Relacións coas Cortes e Igualdade
O Ministerio da Presidencia, Relacións coas Cortes e Igualdade é un dos departamentos ministeriais en que se estrutura o Goberno de España, durante o Goberno de Pedro Sánchez ao que lle corresponden as relacións entre o Goberno e as Cortes Xerais. Correspóndelle así mesmo a coordinación dos asuntos de relevancia constitucional e do programa lexislativo do Goberno así como a execución das políticas en materia de igualdade. O seu titular é Carmen Calvo.
Funcións
Segundo o Real Decreto 816/2018, de 6 de xuño, polo que se desenvolve a estrutura orgánica básica do Ministerio da Presidencia, Relacións coas Cortes e Igualdade, corresponde ao Ministerio da Presidencia, Relacións coas Cortes e Igualdade:
Organización
O ministerio está presidido por María del Carmen Calvo Poyato.
Ademais, están adscritos ao ministerio:
Historia
Véxase Historia dos ministerios da Presidencia de España
Historia dos ministerios de Igualdade en España
O xuño de 2018 cando Pedro Sánchez asumiu a presidencia do país comprometeuse a "recuperar o Ministerio de Igualdade". Finalmente situou o Ministerio de Igualdade no marco do Ministerio da Presidencia cuxa titularidade ostenta a vicepresidenta Carmen Calvo recollendo as reivindicacións dunha parte do movemento feminista español que reclamaba que as políticas de igualdade saísen do ámbito dos servizos sociais e recaesen en Presidencia.
Xeografía de Europa
miniatura|280px|Imaxe de satélite de Europa.
Europa é un continente do planeta Terra, situado no Hemisferio Norte. Está unido a Asia, configurando unha enorme península dentro de Eurasia. Porén, adoita ser considerado un continente de seu non só polos elementos físicos, senón tamén por factores históricos e humanos.
É o segundo continente máis pequeno tras Oceanía, cunha extensión de 10.530.751 km², o 7 % das terras emerxidas. A súa distancia máxima de norte a sur é de 4.300 km, e de leste a oeste de 5.600 km. Sitúase no Hemisferio Norte. Limita ao norte co océano Ártico, ao sur co mar Mediterráneo e ao oeste co océano Atlántico, o que lle dá un marcado carácter oceánico que configura o seu clima. Conta con case 38.000 km de costas, tendo numerosas illas (8 % da superficie) e penínsulas (27 %). Cara ao leste o límite é continental, aceptándose a súa delimitación nos montes Urais cara ao mar de Mármara.
Europa como concepto xeográfico
miniatura|Grecia, berce da civilización europea. O concepto xeográfico de Europa tivo moitos diversos significados ao longo da historia, sendo debatidas as súas fronteiras físicas e o seu concepto político e cultural. A área estivo dividida e disputada durante 2500 anos, pero a pesar das diferenzas intentouse establecer obxectivos precisos para a entidade co propósito de acadar certa homoxeneidade dentro da diversidade do continente.
Coa expansión do Imperio romano naceu a idea de civilización romana que unía Europa; máis tarde o cristianismo tomou grande importancia como elemento formativo da conciencia europea. Xa noséculo XVI o renacemento proporcionou o optimismo necesario para a formación dun modelo moderno de Europa a escala mundial.
A primeira referencia ao topónimo Europa dáa Heródoto, que no século V a.C. fai unha división do mundo coñecido en tres partes: «Asia», «Libia» e «Europa». Esta primeira referencia é xa unha visión eurocéntrica do mundo, ao ser dada desde o propio continente.
Os avances da historia da cartografía permiten delimitar mellor as fronteiras cara aos séculos XVIII e XIX. Nesa época, en que a xeografía comezou a darse como disciplina científica, Europa era xa ben coñecida e consolidada, pero iniciouse un proceso de europeización, asociando a idea de Europa co progreso.
Historia xeolóxica
miniatura|Foto de satélite dos [[Alpes, formados no cenozoico ou terciario.]] No precámbrico ou era arcaica (4500 – 570 m.a.) apareceron os primeiros núcleos emerxidos. Os materiais máis representativos eran rochas cristalinas formadas esencialmente por rochas ígneas e metamórficas.
O mesozoico ou era secundaria (230/215 - 70/60 m.a.) foi unha era de calma tectónica, con grande acumulación de sedimentos, tanto nas depresións de relevos de oroxénese como consecuencia da súa erosión, como nas foxas oceánicas. Estes sedimentos transformaranse noutro tipo de rocha, polo que as máis importantes son as calcarias (consecuencia dos sedimentos mariños) e as margas, arxilas e areíscas (consecuencia da erosión das existentes).
No cenozoico ou terciario (70/60 – 3 m.a.) ten lugar a oroxénese alpina, responsable da última configuración das cordilleiras actuais. Esta tectónica alpina posibilitou a existencia de relevos novos como resultado do pregamento dos materiais depositados no mesozoico. A súa forza de oroxénese chega tamén a influír nos materiais pregados e a transformar as oroxéneses anteriores.
Relevo
miniatura|Topografía de Europa. Europa é o continente máis plano, e conta cunha altura media de 230 metros. A máxima expresión destas planicies é a gran chaira do Norte, que se estende 2.000 km desde as costas atlánticas francesas até os montes Urais, abríndose cara ao leste. Os puntos máis altos son o monte Elbrus (5.642 m) e o monte Shkhara (5.204 m, os dous no Cáucaso) e o Mont Blanc (4.807 m, nos Alpes).
Entre os golfos de Europa destacan o Golfo de Biscaia e o Golfo de Botnia. Os estreitos máis importantes son o paso de Calais, o Estreito de Xibraltar, o paso de Dardanelos, o Bósforo, o estreito de Messina ou o estreito de Oresund.
As penínsulas principais son a Escandinava, Ibérica, Itálica e a Balcánica, amais das de Kola (Rusia), Xutlandia (Dinamarca), Bretaña (Francia) e Crimea (Ucraína).
Javier Teniente
Javier Teniente, nado en Vigo en 1968, é un fotógrafo galego.
Xeografía de Europa
Relevo
As principais illas son Gran Bretaña, Islandia, Irlanda, Sicilia, Sardeña, Córsega, Creta, Selandia, Eubea, Mallorca e Fionia.
Clima
miniatura|Rexións bioxeográficas de Europa.
O continente europeo é unha zona temperada na súa maior parte, situándose aproximadamente entre os 35º e os 85º do hemisferio norte. O seu clima non só varía de norte a sur, senón tamén de oeste a leste por mor das correntes de aire polar mariño e polar continental, e en menor medida por mor das correntes de aire tropical mariño e tropical continental.
Distínguense os seguintes climas:
Hidrografía
miniatura|Principais ríos e cuncas fluviais de Europa. miniatura|Xeografía europea desde Fisterra até os [[montes Urais.]]
Malia ser unha área pequena, o seu relevo pouco elevado crea ríos de grandes lonxitude, destacando especialmente o Rin, Danubio, Volga e o Don e mais os ríos da chaira rusa. Cara ao occidente destacan o río Douro, Texo, Ebro, Támese, Loira e Garona. Cara ao centro destacan, amais dos xa mencionados Rin e Danubio, o Vístula e o Sena.
Europa está rodeada por agua de diferentes formas:
Océanos e mares: o océano Atlántico ten maior volume, e as súas constantes ondas e mareas moldean as costas do noroeste do continente. Arredor de Europa están os mares de Noruega, Branco, de Barents, Báltico, de Irlanda, do Norte, a Canle da Mancha, o Cantábrico e o Mediterráneo. A súa, vez, este inclúe mares menores como o Tirreno, o Adriático, o Xónico e o Exeo. Tamén destacan o mar Caspio e o mar Negro, sen contacto cos océanos. Algúns mares europeos están comunicados entre si por estreitos, como o de Xibraltar, o de Dardanelos (que une o mar de Mármara co Negro) ou o de Kerch (que une o mar Negro co Azov).
Os que desembocan no mar Mediterráneo están condicionados polo estreito das súas cuncas e a súa curta lonxitude. Nacen en terreos altos con fortes pendentes, sendo moi caudalosos polas condicións abruptas do relevo e as condicións fortes do clima en inverno. Arrastran grandes cantidades de sedimentos e son pouco navegables. Entre eles están o Ebro, Po, Ródano, Maritza ou o Tíber.
Os que desaugan no océano Atlántico teñen cuncas moi extensas e grandes lonxitudes debido a que flúen por terreos planos. Orixinan estuarios nas súas desembocaduras, o que facilita a construción de portos e a súa navegabilidade. Amais dos ríos galegos e doutros xa mencionados anteriormente, outros exemplos son o Moza, Oder, Sena, Fornea, Weser, Guadalquivir, Umea ou o Glomma.
Os da Planicie Oriental atravesan grandes planicies da Europa Oriental, xeralmente xa en Rusia. Presentan percorridos largos e caudais variables. Adoitan conxelarse no inverno e ser navegables en verán. Pertencen a este réxime os ríos Volga, Danubio, Ural, Dniéper, Don, Dniester, Pechora ou o Nieven.
Lagos de Europa: ocupan unha extensión de 77.000 km². A maioría foron formados na época das glaciacións e o tectonismo. Segundo a súa localización, poden agruparse do seguinte xeito::
Os lagos setentrionais teñen orixe glacial, formados polo retroceso e a sobreescavación das linguas glaciais. Destacan os lagos de Finlandia e os de Rusia, como o Ladoga, Onega, Saimaa ou o Peipus.
Os lagos alpinos son de orixe glacial e tectónica. Sitúanse ao longo da cadea alpina, destacando os lagos suízos, o Balatrón (Hungría) e o Maior e o lago de Garda (Italia).
Os lagos mediterráneos son de menor tamaño pero moi profundos. Destaca o lago formado pola Albufera de Valencia e o mar Menor, os lagos do Rosellón e os deltas dos ríos Ródano, Po e Danubio, que nas súas desembocaduras forman corpos de auga pechados e interconectados co mar.
Vexetación
A maior zona de vexetación de Europa, que divide a metade do continente desde o Atlántico até os Montes Urais, é un cinto de árbores de folla caduca e coníferas: carballos, pradairos e olmos mesturados con piñeiros e abetos. As rexións árticas da Europa setentrional e as vertentes superiores das súas montañas caracterízanse por unha vexetación de tundra, constituída fundamentalmente por liques, arbustos e flores salvaxes.
300px|thumb Boa parte do centro de Europa padece choiva ácida po mor do alto grao de industrialización da zona. En 2005 entrou en vigor a norma europea para limitar a contaminación atmosférica: as cidades de máis de 250.000 habitantes da Unión Europea non deben superar os 50 microgramos (0,05 mg) de partículas por metro cúbico de aire ambiental, que debe ser o límite máximo para 35 días ao ano, e o valor medio anual non debe superar os 40 microgramos.
A contaminación marítima tamén é un problema, xerada polo turismo, o vertido de substancias contaminantes ao mar, como metais pesados (cromo, chumbo...), pesticidas, augas fecais, fertilizantes a base de nitratos e fosfatos que favorecen a proliferación de algas ou accidentes de petroleiros. Calcúlase que os barcos pesqueiros tiran ao mar anualmente preto de 150.000 toneladas de sedela, redes de plástico e outros residuos, que ao non ser facilmente degradables, danan a fauna mariña que se enreda neles ou intenta comelos.
O mar Adriático, como consecuencia dos vertidos procedentes da cunca do río Po, ten un nivel de fosfatos dez veces superior á media. O mar Mediterráneo o do Norte e o Báltico tamén presentan altos graos de contaminación.
Demografía
Posúe un elevado grao de urbanización, consolidado trala Idade Moderna, cunha poboación urbana de entre o 75 e o 85 %, destacando en países como Alemaña, Dinamarca ou o Reino Unido. Ten un débil dinamismo natural, xa que a mortalidade (12 %) supera a natalidade (11 %). A taxa de fecundidade, do 1,5 %, é das máis baixas do mundo.
Con todo, o actual crecemento da poboación está protagonizado por unha crecente presión da inmigración, con vagas de diferente procedencia. Esta chegada de man de obra procedente de países en vías de desenvolvemento ou subdesenvolvidos viuse freada coa crise económica de 2008-2010.
Existe unha alta esperanza de vida, de entre 75 e 80 anos en Europa Occidental e de 60 -65 en Europa Oriental. Como consecuencia desta alta esperanza de vida e do crecemento negativo, hai un envellecemento demográfico, superando os 65 anos o 16 % da poboación.
Evolución dos movementos migratorios
miniatura|Rúa de [[Londres en 1837, época na que se reduciu considerablemente a mortalidade, a consecuencia do cal houbo superpoboación en Gran Bretaña.]]
Durante a era moderna e parte da contemporánea os fluxos migratorios de Europa enfocábanse cara a América e en menor medida cara a Oceanía, en forma de emigrantes na procura dunha vida mellor, pois en zonas como Gran Bretaña existía unha superpoboación importante, aliviada coa emigración das clases máis pobres cara ao exterior. Isto cambiou entrado xa o século XX, ao tempo que o saldo natural sufriu unha clara inversión, de forma que Europa pasou a ser un destino que non pararía de absorber poboación.
Desde o punto de vista evolutivo, a poboación estúdase a partir do modelo de transición demográfico. Neste sentido, os territorios europeos son os lugares onde comezan a darse os procesos de modernización e que serve para concretar os modelos de transición tan importantes. Este modelo, extrapolado ao resto do mundo, ten as seguintes características:
Tamén existen diferenzas rexionais en tres áreas europeas:
Dinámica xeográfica
miniatura|Familia polaca. Nos países de Europa do leste a natalidade é maior ca en Europa occidental. Estuda o comportamento da poboación en canto ao seu crecemento ou decrecemento, podendo ser natural ou migratoria. Para a dinámica actual de Europa tómase as taxas de natalidade e mortalidade, que están en niveis moi próximos, estancados e mesmo en declive nalgunhas zonas. Cada ano morren entre 7,5 e 8 millóns de persoas en Europa.
Sumando a migración, este decrecemento invértese, cumpríndose mellor a regra a maior peso demográfico, sendo exemplos Rusia, Alemaña, Francia, o Reino Unido, Italia ou Ucraína. Pola contra, os estados con maior natalidade son Albania, Islandia, Chipre e Macedonia do Norte.
Como consecuencia, hai unha estrutura da poboación condicionada pola baixada da fecundidade o o crecemento da esperanza de vida, confluíndo nun envellecemento demográfico cada vez máis significativo que posibilita unha inversión na estrutura demográfica por idades. Isto indica se unha poboación é nova, madura ou anciá. A estrutura da poboación europea é envellecida ou tendente ao envellecemento, existindo cinco modelos de estrutura:
Estrutura demográfica por actividades
miniatura|Plantación en Alemaña. Nos países europeos máis industrializados a [[agricultura converteuse nun sector moi minoritario.]]
Polo xeral en Europa está a vivirse un proceso xeral de terciarización das economías, pero distínguense cinco modelos:
Albania, cunha ocupación superior ao 50 % en produción agrícola, non encaixa en ningún dos modelos anteriores.
María I de Hungría
Foi coroada «rei» de Hungría o 17 de setembro de 1382, sete días despois da morte do seu pai. Isabel de Bosnia asumiu a rexencia e eximiu os nobres polacos de xurar lealdade a María en favor da súa irmá máis nova Eduvixes, a principios de 1383. A idea dun monarca feminino foi impopular entre a nobreza húngara, xa que a maioría deles consideraban un primo non achegado de María, Carlos III de Nápoles, como o rei lexítimo. Para fortalecer a posición de María, a raíña nai quería que a súa filla casase con Luís, irmán máis novo de Carlos VI de Francia. O compromiso foi anunciado en maio de 1385.
Carlos III de Nápoles desembarcou en Dalmacia en setembro de 1385. Sexismundo de Luxemburgo invadiu a Alta Hungría, o que obrigou a raíña nai a entregarlle a María como esposa en outubro. Porén, non puideron evitar que Carlos III entrase en Buda. Despois de que María abdicase, Carlos III foi coroado rei o 31 de decembro de 1385, pero foi asesinado por incitación de Isabel de Bosnia en febreiro de 1386. María foi restaurada no trono, mais os partidarios do rei asasinado capturárona a ela e a súa nai o 25 de xullo. A raíña nai foi asasinada en xaneiro de 1387, mais María foi liberada o 4 de xuño de 1387. María permaneceu oficialmente como cogobernante xunto a Sexismundo, quen logo foi coroado rei, e a influencia da súa esposa sobre o goberno xa era mínima. María e o seu fillo prematuro morreron despois de que o seu cabalo os lanzase durante unha viaxe de caza.
Primeiros anos
miniatura|esquerda|[[Isabel de Bosnia e as súas tres fillas ilustradas nunha placa metálica en Zagreb.]] Nada na segunda metade de 1371, era filla de Luís I, rei de Hungría e Polonia, e da súa segunda esposa, Isabel de Bosnia. Era a segunda filla dos seus pais. Non tiveran fillos durante máis dunha década antes da irmá máis vella de María, Catarina, nada en 1370. María e Catarina tiveron outra irmá, Eduvixes, en 1374.
Como Luís I non enxendraba fillos varóns, a expectativa de que legaría ás súas fillas Hungría, Polonia e as súas pretensións sobre Nápoles e Provenza convertíaas en cónxuxes desexábeis para os membros das familias reais europeas. Antes do primeiro anviersario de María, o seu pai fixo unha promesa ao emperador xermánico Carlos IV de que ela casaría co seu segundo fillo, Sexismundo. Luís I confirmou a súa promesa nunha acta en xuño de 1373. Ambos estaban estreitamente emparentados, porque a avoa paterna de María, Isabel de Polonia, era a irmá do bisavó de Sexismundo, Casimiro III de Polonia. O papa Gregorio XI emitiu a dispensa necesaria para o matrimonio o 6 de decembro de 1374. Os principais señores húngaros e polacos aprobaron a promesa de Luís I sobre o matrimonio de María e Sexismundo o 14 de abril de 1375.
A súa irmá máis vella, Catarina, comprometida con Luís de Francia, morreu a fins de 1378. Luís I confirmou a súa promesa anterior do matrimonio de María e de Sexismundo ao irmán deste, Venceslau, en Zólyom en 1379. Luís I e Venceslau tamén acordaron que recoñecerían a Urbano VI como o papa legítimo en lugar de Clemente VII. María comprometeuse formalmente con Sexismundo en Nagyszombat o mesmo ano. Sexismundo, que fora nomeado entre tanto margrave de Brandeburgo, chegou a Hungría nese ano.
Luís I convocou os prelados e señores polacos a Kassa en setembro de 1379 e intentou convencelos de recoñecer o dereito de María de sucedelo en Polonia. O cronista contemporáneo Jan de Czarnków, que estaba ensañado contra o rei húngaro, rexistrou que os polacos cederon ante as demandas de Luís I só despois de que lles impedira abandonar a cidade pechando as súas portas. Nunha reunión co duque de Austria, Leopoldo III, a principios de 1380, Luís I aparentemente dixo que legaría Hungría á súa filla máis nova, Eduvixes, que estaba comprometida co fillo do duque, Guillerme. Por petición do rei húngaro, unha delegación de nobres polacos novamente homenaxeou a Sexismundo e María o 25 de xullo de 1382. Segundo o historiador Oscar Halecki, Luís I tiña a intención de dividir o seu reino entre as súas dúas fillas sobreviventes, pero Pál Engel e Claude Michaude indican que o rei húngaro enfermo quería legar tanto a Hungría como Polonia a María e Sexismundo.
Ascenso ao trono (1382-1384)
A raíña nai Isabel asumiu a rexencia. O nádor Nicolao Garai e o cardeal Demetrio foron os seus principais conselleiros. A maioría dos baróns de Luís I conservaron os seus cargos; a raíña nai só despidiu o mestre de copeiros, Xurxo Czudar, e o seu irmán Pedro, viavoda de Rutenia. Segundo o historiador do século XV Jan Długosz, os irmáns Czudar entregaron fortalezas aos lituanos, quen lles «subornaran grandemente». A raíña nai encarcerou a Pedro Czudar antes do 1 de novembro; as súas cartas só indicaban que «obviamente fora desleal» sen especificar as razóns do seu arresto. miniatura|María ataviada coas súas vestiduras reais (Chronica Hungarorum). As cédulas reais emitidas durante os primeiros seis meses do reinado de María daban a entender que ela herdara legalmente do seu pai a coroa. porén, a maioría dos nobres húngaros opuxéronse firmemente á idea dunha monarca feminina. Consideraban a Carlos III de Nápoles como o lexítimo herdeiro de Luís I, porque Carlos era o último descendente varón da casa capeta de Anjou. Carlos III non podía anunciar publicamente as súas pretensións sobre Hungría, porque o seu rival no Reino de Nápoles, Luís I, duque de Anjou (tío de Carlos VI de Francia), invadira o sur de Italia o ano anterior.
Os nobres da Gran Polonia ofrecéronse a homenaxear a María ou Eduvixes nunha reunión en Radomsko o 25 de novembro, mais estipularon que a raíña e o seu marido debían vivir en Polonia. A asemblea de nobres da Pequena Polonia aprobou unha resolución similar en Wiślica o 12 de decembro. Nesta última ocasión, como resposta á demanda da raíña nai Isabel, os nobres tamén prometeron que non homenaearían a ninguén máis que a María ou Eduvixes. O prometido de María, Sexismundo, quen estaba en Polonia, regresou a Hungría. o arcebispo de Gniezno Bodzanta, a familia Nałęcz e os seus aliados na Gran Polonia favoreceron un príncipe nativo, Siemowit IV de Masovia. Para evitar unha guerra civil, a raíña nai enviou representantes á próxima asemblea de nobres polacos en Sieradz a finais de febreiro de 1383. O 28 de marzo, os seus representantes absolveron os polacos do seu xuramento de lealdade a María de 1382 e anunciaron que a raíña nai enviaría a súa filla máis nova, Eduvixes, a Polonia.
Aínda que a última dieta se celebrou a principios dos anos 1350, as raíñas convocaron unha dieta para tratar coas queixas dos nobres húngaros. O 22 de xuño de 1384, María ratificou os decretos do seu pai de 1351 que recoñecían privilexios da nobreza. As negociacións do matrimonio de María en Francia causaron unha nova fenda dentro da nobreza húngara, porque os Lackfi, Nicolao Zámbó, Nicolao Szécsi e outros altos oficiais nomeados durante o reinado de Luís I continuaron a apoiar o prometido de María, Sexismundo, de acordo coa voluntade do anterior rei húngaro. A raíña nai substituíunos con seguidores de Nicolao Garai en agosto de 1384. Os prelados tamén se opuxeron ao matrimonio francés, porque os franceses apoiaban a Clemente VII, considerado polo clero húngaro como un antipapa. A irmá de María, Eduvixes, foi enviada a Polonia e o 16 de outubro de 1384 foi coroada raíña. O cardeal Demetrio, que acompañara a Eduvixes a Polonia, non asistiu á corte das raíñas despois do seu regreso a Hungría. O goberno real non puido funcionar correctamente durante a súa ausencia porque era o gardián do selo real.
Ameaza napolitana (1384-1385)
Luís I de Anjou morreu o 10 de setembro de 1384, o que permitiu ao seu rival, Carlos III de Nápoles, estabilizar o seu goberno en Italia meridional durante os seguintes meses. A consolidación de Carlos III en Nápoles tamén contribuíu á formación dun grupo de nobres que apoiaba as súas pretensións en Hungría. Xoán Horvat, ban de Macsó, e o seu irmán, Paulo, bispo de Zagreb, eran as principais figuras dese movemento. Sexismundo de Luxemburgo intentou convencer a raíña nai de que aceptase o seu matrimonio con María, mais ela non o aceptou. Abandonou Hungría a principios de 1385.
As raíñas e os seus partidarios iniciaron negociacións cos representantes da oposición, mais non se chegou a ninguna reconciliación na reunión de Požega na primavera de 1385. Despois da chegada a Hungría dunha delegación francesa en maio de 1385, María estaba comprometida con Luís de Francia. A partir dese momento, Luís de Francia asinaba as súas cartas como «Luís de Francia, rei de Hungría», segundo Jean Froissart. no mesmo mes, a raíña nai despidiu a Estevo Lackfi, acusándoo de alta traizón. Tamén enviou cartas a Zagreb e outros lugares do reino, nas que prohibía aos seus habitantes apoiar os Lackfi, Nicolao Szécsi, o bispo Paulo Horvat e os seus familiares. Xoán e Paulo Horvat e os seus aliados ofreceron formalmente a coroa a Carlos III de Nápoles e invitárono a Hungría en agosto. Tamén nese mesmo mes, María confirmou a adquisición de Kotor por parte de Tvrtko I de Bosnia en Dalmacia. Sexismundo irrumpiu na Alta Hungría, acompañado polos seus primos, Jobst e Prokop de Moravia, e ocupou o condado de Pozsony. A raíña nai substituíu a Nicolao Garai con Nicoaos Szécsi como nádor e nomeou a Estevo Lackfi voivoda de Transilvania e Nicolao Zámbou mestre do tesouro.
Reinado de Carlos II (1385-1386)
Carlos II non detivo a María nin a súa nai, que continuaron a vivir no palacio real en Buda. A raíña nai Isabel e Nicolao Garai decidiron en segredo desfacerse de Carlos II. Convenceron a Blaise Forgách, mestre dos copeiros, para que se unise a eles e prometéronlle o dominio de Gimes se asasinaba o rei. Por petición da raíña Isabel, Carlos II visitouna a ela e á súa filla o 7 de febreiro de 1386. Durante a reunión, Blaise Forgách atacou o rei, feríndoo gravemente na cabeza. Carlos II foi levado a Visegrád, onde morreu o 24 de febreiro.
Restauración e captura (1386-1387)
María foi restaurada no trono coa súa nai gobernando no seu nome. A raíña nai informou os cidadáns de Kőszeg dende o 14 de febreiro que «a raíña María recuperara a Santa Coroa». Porén, os irmáns Horvat alzáronse en rebelión en nome do fillo do rei asasinado, Ladislau I de Nápoles. o esposo de María, Sexismundo, e o seu irmán, Venceslau, invadiron a Alta Hungría en abril. Despois de semanas de negociacións, as raíñas recoñeceron o status de Sexismundo como consorte nun tratado que se asinou en Győr a principios de maio. Tamén confirmaron a hipoteca de Sexismundo sobre as terras ao oeste do Vág a favor de Jobst e Prokop de Moravia. Logo da sinatura do tratado, as raíñas regresaron a Buda e Sexismundo dirixiuse a Bohemia, o que suxire que non estaba satisfeito co tratado. miniatura|[[Nicolao Garai defendiendo a súa soberana María e a súa nai Isabel de mans dos croatas (Mihály Kovács, c. 1855).]] A raíña nai Isabel, quen segundo o historiador do século XV Johannes de Thurocz estaba «impulsada pola locura», decidiu visitar os condados do sur do reino controlados por partidarios de Ladislau I de Nápoles. A raíña nai e María partiron cara a Đakovo, acompañadas por Nicolao Garai e un pequeno séquito arredor do 15 de xullo. Porén, Xoán Horvát, Xoán de Palisna e os seus servidores emboscaron e atacaron as raíñas e o seu séquito en Gorjani o 25 de xullo. O pequeno séquito das raíñas loitou contra os atacantes, mais foron asasinados ou capturados. Blaise Forgách e Nicolao Garai foron decapitados e as súas cabezas lanzadas á carruaxe das raíñas. Isabel tomou responsabilidade da rebelión e rogou aos atacantes que perdonasen a vida da súa filla, segundo o relato de Johannes de Thurocz.
María e a súa nai foron encarceradas no castelo de Gomnec, unha fortaleza do bispado de Zagreb. En ausencia das raíñas, os baróns do reino convocaron unha dieta cun «selo dos regnicoles» acabado de tallar (sigillum regnicolarum; réginicole é un antigo vocábulo xurídico francés que designa os habitantes naturais dun reino ou estado, en oposición a aubain ou «estraño»). En nome da raíña María, prometeron un perdón xeral, mais os Horvat rexeitaron someterse. As dúas raíñas foron trasportadas a Krupa e de alí ao castelo de Novigrade na costa do mar Adriático. Os baróns ou a dieta elixiron como nádor a Estevo Lackfi e rexente a Sexismundo de Luxemburgo. Os seguidores de Xoán Horvat estrangularon a raíña Isabel en presenza de María a principios de xaneiro. No mesmo mes, Sexismundo invadiu Eslavonia, mais non puido vencer os rebeldes.
Aproveitando a anarquía en Hungría, as tropas polacas invadiron Hálych e Lodomeria en febreiro. só Ladislau II de Opole, que reclamaba ambos os dous reinos, protestou contra esa acción. Sexismundo foi coroado rei o 31 de marzo cando decidiu que o reino xa non podería existir sen un gobernante efectivo. Un dos seus seguidores, Iván de Krk, asediou o castelo de Novigrad coa axuda dunha frota veneciana ao mando de Giovanni Barbarigo. Capturaron o castelo e liberaron a María o 4 de xuño de 1387, quen estaba especialmente agradecida con Barbarigo; ela nomeouno cabaleiro e otorgoulle 600 floríns de ouro anuais.
Cogoberno co seu marido (1387-1395)
miniatura|Selo real de María I de Hungría. María reuniuse co seu marido en Zagreb o 4 de xullo. Permaneceu oficialmente como cogobernante xunto a Sexismundo ata o final da súa vida, mais a súa influencia no goberno era mínima. As concesións de terras de Sexismundo sempre foron aprobadas co gran selo de María durante o primeiro ano do seu goberno común, mais a partir de entón os beneficiarios rara vez buscaron a confirmación dela. As cartas reais contaban os seus anos de reinado, pero non dende a súa coroación senón a do seu esposo. Porén, María convenceu o seu esposo para ordenar a tortura e execución a Xoán Horvat, capturado en xullo de 1394, aínda que Sexismundo estaba disposto a perdoarlle a vida.
María estaba embarazada cando se aventurou soa nunha cacería por un bosque de Buda o 17 de maio de 1395. O seu cabalo tropezou, lanzouna e aterrou sobre ella. O trauma induciu o parto e deu a luz prematuramente un fillo. A raíña sucumbiu ás feridas fatais; ao estar lonxe de calquera asistencia médica, o seu fillo tamén morreu. Foi enterrada na catedral de Várade. A irmá de María, Eduvixes, reclamou a Coroa, mais Sexismundo retivo o poder sen moita dificultade.
Devanceiros
Devanceiros de María I de Hungría
Guatapé
Guatapé é un concello de Colombia que se atopa na subrexión Oriente do departamento de Antioquia. Limita polo norte co concello de Alejandría, polo leste cos concellos de San Rafael e San Carlos, polo sur cos concellos de Granada e El Peñol e polo oeste con El Peñol. A súa cabeceira dista 79 quilómetros da cidade de Medellín, capital do departamento de Antioquia. O concello posúe unha extensión de 76 quilómetros cadrados.