cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Polimorfismo (bioloxía)
Pimíns de Darwin
Os territorios de machos de tipo A e B son aleatorios se non se emparellan, pero son alternados se se emparellan: ningún dos dous machos reprodutores co mesmo tipo de canto comparten unha fronteira de territorio común. Isto suxería inicialmente a posibilidade de apareamento selectivo por elección das femias. Porén, posteriores investigacións indicaron que "a elección dun macho por unha femia é independente de calquera influencia condicionante do tipo de canto do seu pai e non hai evidencias de apareamento selectivo polo tipo de peteiro... Por tanto, non hai evidencia directa de subdivisión reprodutiva na poboación". En 1999 Peter Grant estivo de acordo con que a "especiación simpátrica [neste exemplo] é improbable".
Se a pobioación é panmíctica, entón Geospiza conirostris mostraba un polimorfismo xenético balanceado e non, como se supoñía orixinalmente, un caso de especiación simpátrica incipiente. A selección que mantén o polimorfismo maximiza o nicho da especie ao expandir a súa oportunidade de alimentación. A xenética desta situación non pode ser aclarada en ausencia dun programa detallado de reprodución, pero unha posibilidade é que actúen dous loci con desequilibrio de ligamento.
Outro interesante dimorfismo é o dos peteiros dos pimpíns xoves, que poden ser "rosas" ou "amarelos". Todas as especies de pimpíns de Darwin mostran este morfismo, que dura uns dous meses ata que os paxaros medran. Non se coñece ningunha interpretación a este fenómeno.
Lagartos Uta stansburiana
Os machos dos lagartos Uta stansburiana mostran polimorfismo na pigmentación da gorxa, e estes diferentes fenotipos están correlacionados con diferentes estratexias de apareamento. Os machos de gorxa laranxa son os maiores e máis agresivos, defendendo grandes territorios e mantendo haréns de femias. Os machos de gorxa azul son de tamaño intermedio, e gardan territorios máis pequenos que conteñen unha soa femia. Os machos de gorxa amarela son os máis pequenos, e en vez de manter territorios imitan ás femias para aparearse ás agachadas sen que se decaten os outros dous morfos. O balance entre estes tres morfos mantense por selección dependente de frecuencia.
Lagartas dos muros
A lagarta dos muros (Podarcis muralis) mostra polimorfismo e ten seis morfos que varían na cor da súa gorxa e ventre (o polimorfismo na coloración do ventre vese predominantemente nos machos). Hai tres morfos "puros" para as cores: vermello, amarelo e branco, e tres morfos "intermedios", que son unha combinación de cores: branco-vermello, branco-amarelo e vermello-amarelo.
Caracois
miniatura|200px|esquerda|Caracol C. nemoralis de cuncha amarela escura cunha soa banda.
En Inglaterra este caracol é depredado regularmente polo paxaro Turdus philomelos (tordo común), que lles rompe a cuncha golpeándoos en grandes pedras que usa como bigornias, onde se acumulan os fragmentos de cunchas, permitindo aos investigadores analizar as cunchas dos caracois que foron capturados. Os paxaros cazan usando a vista, e capturan selectivamente as formas que se camuflan peor no hábitat. As colonias de caracois atópanse en bosques, setos e praderías, e a predación determina a proporción de fenotipos (morfos) que se encontran en cada colonia.
miniatura|200px|dereita|Dous exemplares activos de C. nemoralis.
Neste caracol opera un segundo tipo de selección, na que certos heterocigotos teñen unha vantaxe fisiolóxica sobre os homocigotos. Ademais, é probable a selección apostática, e os paxaros capturan preferencialmente o morfo máis común. Este é o efecto do 'patrón de busca', no que un predador predominantemente visual persiste en tomar como diana o morfo que lle dá un bo resultadpo, mesmo se están dispoñibles outros morfos.
Malia a depredación, o polimorfismo sobrevive en case todos os hábitats, aínda que as proporcións dos morfos varían considerablemente. Os alelos que controlan o polimorfismo forman un superxene cun ligamento tan próximo que é case absoluto. Este control evita que a poboación teña unha alta proporción de recombinantes indesexables, e hipotetízase que a selección xuntou os loci concernidos.
Resumindo, nesta especie a predación dos paxaros parece ser a principal forza selectiva (mais non a única) que impulsa os polimorfismos. Os caracois viven sobre fondos heteroxéneos, e os paxaros son expertos en detectar as malas camuflaxes. A herdanza da diversidade fisiolóxica e críptica é preservada tamén pola vantaxe dos heterocigotos no superxene. Traballos recentes incluíron o efecto da cor da cuncha na termorregulación, e Cook considerou unha máis ampla selección de posibles influencias xenéticas.
Un sistema similar de polimorfismo xenético ocorre no caracol Cepaea hortensis, un parente próximo da especie anterior. En Islandia, onde non viven os paxaros Turdus philomelos, estableceuse unha correlación entre a temperatura e as formas de cor. Os morfos bandeados e marróns alcanzan maiores de temperaturas que os non bandeados e amarelos. Isto pode ser a base da selección fisiolóxica atopada en ambas as especies de caracol.
Avelaíñas Callimorpha dominula
A avelaíña Callimorpha (Panaxia) dominula (da familia Arctiidae) vive en Europa continental, oeste de Asia e sur de Inglaterra. É unha avelaíña diúrna, de mal sabor, cunha cor brillante de advertencia en voo, pero críptica no resto das situacións. A avelaíña é de hábitos coloniais, e prefire terreos pantanosos ou setos. O alimento preferido das larvas é a planta Symphytum officinale (consolda ). En Inglaterra cría unha xeración por ano.
miniatura|200px|[[Callimorpha dominula morpha typica coas ás despregadas. As cores vermelas e negras das ás traseiras, poden verse en voo, e advirten do seu mal sabor. As ás frontais son crípticas, e cobren as ás posteriores. Aquí a avelaíña está descansando pero alerta, e move rápido as ás frontais cara adiante para mostrar flashes do debuxo de advertencia.]]
A avelaíña é polimorfa na súa colonia de Cothill, preto de Oxford, e ten tres formas: a típica homocigótica (typica); o homocigoto raro (bimacula) e o heterocigoto (medionigra). Tomáronse datos desde 1939 da frecuencia xénica e tamaño de poboación polo método de captura-marcaxe-liberación-recaptura.
Neste exemplo a xenética parece ser simple: dous alelos nun só locus, que producen os tres fenotipos. As capturas totais ao longo de 26 anos, de 1939 a 1964, foron de 15.784 homocigotos dominula (é dicir, o morfo typica), 1.221 heterocigotos medionigra e 28 homocigotos bimacula. Asumindo unha viabilidade igual dos xenotipos esperaríanse 1.209 heterocigotos, polo que os resultados de campo non suxiren que haxa ningunha vantaxe do heterocigoto. O fenotipo está mantido por apareamento selectivo: cada xenotipo aparéase preferencialmente con outros morfos. Isto é suficiente para manter o sistema a pesar de que neste caso o heterocigoto ten unha viabilidade lixeiramente menor.
Avelaíñas Biston betularia
Aínda que estas avelaíñas están camufladas cripticamente, descansan durante o día en zonas non expostas das árbores, onde son depredadas polos paxaros que as descobren visualmente. A camuflaxe orixinal (ou cripse) parece case perfecta sobre o fondo de liques que crecen na codia das árbores. O rápido crecemento da polución industrial no século XIX cambiou a efectividade da camuflaxe das avelaíñas: as árbores quedaron escurecidas pola feluxe de carbón, e os liques morreron. En 1848 atopouse unha variante negra desta avelaíña na zona de Manchester. En 1895 o 98% destas avelaíñas nesa área eran xa negras. Isto foi un rápido cambio para unha especie que produce unha soa xeración por ano.
En Europa, hai tres morfos: os dous primeiros son o típico morfo branco (betularia ou typica), e o carbonaria ou morfo negro melánico. Estes están controlados por alelos nun locus, sendo o carbonaria dominante. Hai tamén un terceiro morfo intermedio ou semimelánico chamado insularia, controlado por outros alelos.
Este tipo de melaismo industrial só afectou a avelaíñas para obter protección dos paxaros insectívoros camuflándose co fondo das árbores onde pousan; de feito, en 1980 coñecíanse unhas 100 especies de avelaíñas en Gran Bretaña con formas melánicas. Á parte das avelaíñas, ningunha outra especie que se agoche durante o día, por exemplo, entre follas mortas, foi afectada, nin se observou que houbese este cambio melánico en bolboretas.
Isto é, como se di en moitos libros de texto, un exemplo de "evolución en acción". Moitos dos traballos iniciais fixéraos Bernard Kettlewell, cuxos métodos foron revisados posteriormente. O entomólogo Michael Majerus discutiu as críticas feitas aos métodos experimentais de Kettlewell no seu libro de 1998 Melanism: Evolution in Action. Este libro foi terxiversado nalgunhas revisións, e a historia foi aproveitada en campañas creacionistas. A xornalista norteamericana Judith Hooper, no seu controvertido libro Of Moths and Men (2002), daba a entender que o traballo de Kettlewell era fraudulento ou incompetente. Un coidadoso estudo dos papeis de Kettlewell que se conservaron feito por Rudge (2005) e Young (2004) encontrou que a acusación de Hooper de fraude estaba inxustificada, e que "Hooper non proporcionaba nin unha pequena proba que sostivese esta seria alegación". O propio Majerus describiu o libro Of Moths and Men como "inzado de erros, terxiversacións, malinterpretacións, e falsidades". Un mesurado resumo de 2004 das opinións favorece maiormente á predación como principal forza selectiva. Marjerus comezou en 2000 a dirixir un detallado estudo de sete anos, experimentando para avaliar as diversas críticas. Concluíu que a predación diferencial das aves era un factor principal responsable do declive da frecuencia do morfo carbonaria comparado con typica en Cambridge durante o período de estudo, e describiu os seus resultados como unha completa vindicación da historia da Biston betularia. Dixo: "Se o aumento e declive da avelaíña do bidueiro é un dos exemplos máis visualmente impactantes e doadamente cribles da evolución darwinista en acción, debería ser ensinado. Proporciona despois de todo a proba da evolución."
A interpretación actual das probas dispoñibles é que a Biston betularia é un exemplo válido de selección natural e adaptación. Ilustra como unha especie polimórfica mantén a adaptación a un ambiente variado e ás veces cambiante.
Xoaniñas
Adalia bipunctata é a xoaniña de dous puntos ou manchas, que é moi polimórfica. A súa forma básica é vermella con dous puntos negros, pero pode ter moitas outras formas, a máis importante é a melánica, con élitros negros e puntos vermellos. O curioso feito deste morfismo é que, aínda que as formas melánicas son máis comúns en áreas industriais, o seu mantemento non ten nada que ver co camuflaxe críptico e a predación. Todas as Coccinellidae teñen moi mal sabor, e os experimentos con paxaros e outros predadores encontraron que esta especie é excepcionalmente desagradable ao gusto. Por tanto, a súa cor é unha coloración de advertencia (aposemática), e todos os morfos son moi rechamantes sobre o fondo da vexetación verde. Os estudos de campo identificaron diferentes proporcións de morfos en distintos momentos do ano e en diversos lugares, o que indica un alto nivel de selección. Porén, a base desta selección aínda non se coñece con certeza, aínda que se propuxeron moitas teorías. Como todos os morfos están coloreados aposematicamente, parece improbable que as diferenzas entre a cor dos morfos estea directamente baixo selección. Quizais os efectos pleiotrópicos dos xenes que actúan sobre a cor tamén afectam á fisioloxía da xoaniña, e á súa fitness relativa. Un sistema polimórfico similar encóntrase en moitas outras especies na súa familia: Harmonia axyridis é un bo exemplo.
Formigas
As formigas mostran varios polimorfismos. Primeiro, teñen unha determinación do sexo haplodiploide, mentres que todos os machos son haploides, e todas as femias son diploides. Segundo, hai unha diferenciación entre machos e femias baseada principalmente na alimentación das larvas, que determina, por exemplo, se o imago pode reproducirse. Por último, diferéncianse en tamaño e tarefas a realizar (especialmente polas femias), que están normalmente controladas pola alimentación e a idade, pero poden ás veces estar controladas xeneticamente. Así, esta orde de insectos mostra tanto polimorfismo xenético coma un extenso polifenismo.
Heterostilia
miniatura|200px|Disección de flores thrum e pin de [[Primula vulgaris]] Un exemplo dun polimorfismo xenético en botánica é a heterostilia, na cal as flores poden ter varias formas nas características dos pistilos e estames. O sistema denomínase autoincompatibilidade heteromórfica, e a 'estratexia' xeral dos estames separados dos pistilos chámase hercogamia.
A heterostilia de flores de tipo pin e thrum aparece en especies dimórficas de Primula, como P. vulgaris (cáncaro, panqueixo ). Hai dous tipos de flores. A flor pin ten un estilo longo que leva o estigma na boca do tubo que forman os pétalos da flor e os estames máis abaixo a media altura; e a flor thrum ten un curto estilo, e o estigma queda na metade do tubo dos pétalos e os estames chegan ata a boca do tubo. Deste xeito, cando os insectos que buscan néctar insiren a súa probóscide na flor de longo estilo, o pole dos estames pégase á probóscide exactamente na parte que posteriormente tocará o estigma da flor de estilo curto, e viceversa.
Outra propiedade de grande importancia do sistema de heterostilia é fisioloxica. Se o pole de flores thrum é situado nun estigma thrum, ou o pole pin no estigma pin, as células reprodutoras son incompatibles e fórmanse relativamente poucas sementes. Isto asegura a fecundación cruzada, como describiu Charles Darwin. Sábese bastante sobre a xenética deste carácter; o sistema está controlado por un conxnto de xenes estreitamente ligados que actúan como unha soa unidade, un superxene. Todas as seccións do xénero Primula teñen especies con heterostilia; contabilizadas por especies, en conxunto son 354 especies con heterostilia dun total de 419. Como a heterostilia é característica de case todas as razas ou especies do grupo, o sistema é polo menos tan antigo coma o xénero.
Entre 1861 e 1863, Darwin atopou o mesmo tipo de estrutura noutros grupos: o liño (e outras especies de Linum); e no Lythrum salicaria e outras especies de Lythrum. Algunhas das especies de Lythrum son trimórficas, cun estilo e dous estames en cada forma.
A heterostilia coñécese en polo menos 51 xéneros de 18 familias de anxiospermas.
Sergei Dovlatov
miniatura|Tumba no cemiterio Mount Hebron de Nova York. Serguéi Donátovich Dovlátov (Dovlátov-Méchik, en ruso Серге́й Дона́тович Довла́тов Ме́чик), nado en Ufá o 3 de setembro de 1941 e finado en Nova York o 24 de agosto de 1990, foi un escritor, contacontos e novelista ruso moderno.
Huércal-Overa
250px|miniatura|Centro histórico de Huércal-Overa Huércal-Overa é un concello español da provincia de Almería, en Andalucía. Tiña unha poboación de 18.530 habitantes en 2015.
Situada na conca do río Almanzora, é a capital da comarca do Levante Almeriense, próxima xa ao límite coa Rexión de Murcia.
Sergei Dovlatov
Traxectoria
Despois tivo que facer o servizo militar e durante tres anos serviu na tropa interior facendo gardas en reformatorios da República de Komi. Alí comenzou a escribir contos.
Entre os anos 1972-1975 traballou en Estonia, como correspondente dos xornais Sovétskaya Estonia e Vecherni Tallinn. Tamén foi guía do Museo de Pushkin en Mijáilovskoye cerca de Pskov. En 1975 regresou a Leningrado. Traballou na revista para xente nova Kostior (A Fogueira). Non puido publicar os seus contos polo seu humor ácido revelador do teatro do absurdo que foi a vida na Unión Soviética. O autor postrealista non cualifica o que describe, pero ridiculiza coa ironía. Os seus contos foron reproducidos só en samizdat e nas revistas de emigrados "Continent", Time and us.
En 1978 a Unión de Periodistas Soviéticos expulsouno e emigrou a Nova York, onde foi redactor xefe do periódico en lingua rusa Новый Американец. Nos Estados Unidos publicou os seus contos e novelas, e os seus 12 libros tiveron éxito. Tamén publicou as súas obras na prestixiosa revista "The New Yorker”.
Morreu de insuficiencia cardíaca. Está enterrado no cemiterio xudeu Mount Hebron en Nova York. Os seus libros chegaron aos lectores en Rusia só nos anos noventa.
Obra
Tamén se fixeron adaptacións cinematográficas dalgunhas das súas obras.
RTÉ National Symphony Orchestra
miniatura|dereita|250px|A RTÉ National Symphony Orchestra. A RTÉ National Symphony Orchestra (en galego Orquestra Sinfónica Nacional da RTÉ), anteriormente coñecida como The National Symphony Orchestra of Ireland e RTÉ Symphony Orchestra (Orquestra Sinfónica Nacional de Irlanda e Orquestra Sinfónica da RTÉ), é unha orquestra sinfónica fundada en 1948 e con sede na cidade de Dublín (Irlanda). Como un dos RTÉ Performing Groups, a RTÉ National Symphony Orchestra actualmente ofrece unha tempada de 33 concertos (nas noites dos venres de setembro a maio e retransmitidos en directo pola RTÉ lyric fm). Dende o 2005, a orquestra ofrece o programa The Symphony Sessions na canle RTÉ One. A orquestra participa na tempada lírica de Dublín e no festival de Wexford.
Benigno Álvarez Bugallal
Benigno Álvarez Bugallal, nado en Areas (Ponteareas) o 5 de setembro de 1837 e finado en Alacant o 1 de xaneiro de 1894, foi un militar e político galego. Irmán de Saturnino Álvarez Bugallal.
Traxectoria
Fillo de José Álvarez Covelo e María Bugallal Muñoz. Ingresou no Exército, onde rematou a súa carreira como xeneral de División. En 1892, co ministro Azcárraga, foi nomeado subsecretario do Ministerio da Guerra. Foi elixido deputado polo distrito de Chantada en representación do partido conservador de 1884 a 1893.
Vida persoal
Casou coa súa curmá Pilar Roig Bugallal.
Rodrigo Germade
Rodrigo Germade Barreiro, nado en Cangas o 23 de agosto de 1990, é un piragüista galego. Especialista nas distancias de 500 e 1000 metros do K2 e do K4, foi campión do mundo en 2017 e 2021, campión de Europa en 2018 e medalla de prata nos Xogos Olímpicos de 2020. Foi ademais tres veces subcampión mundial, unha vez subcampión europeo, medalla de ouro nos Xogos Mediterráneos de 2018 e diploma olímpico en Río 2016.
Traxectoria
Comezou a practicar piragüismo no seu Cangas natal e aos 10 anos competía e gañaba contra rapaces de máis idade, participando con documentación falsa. Xogou tamén ao fútbol na canteira do Alondras, pero deixouno aos 13 anos para dedicarse completamente ao piragüismo. Formou parte durante anos do Club Breogán do Grove e en 2007 entrou na Residencia Blume de Madrid.
En 2008, como júnior, conseguiu proclamarse campión de Europa en K2 500m, e subcampión en K2 1000m, nas probas disputadas en Szeged (Hungría), formando equipo co cambadés Paulino Otero.
En 2009 comezou a adestrar o K4 1000m, co obxectivo de cualificar o equipo español para os Xogos de Londres. Porén, non abandonou o K2, co que participou nos Xogos Mediterráneos de Pescara en 2009, en 1000m co vasco Íñigo Peña. En 2010 fichou polo Piragüismo Aldán e ese mesmo ano proclamouse campión de España de K2 1000m canda Carlos Pérez Rial. Ademais competiu internacionalmente durante os seguintes anos en varias embarcacións de K4, formando equipo entre outros cos tamén galegos Borja Prieto, Diego Piña ou Jovino González.
En xullo de 2012, en Montemor-o-Velho, proclamouse subcampión de Europa sub-23 no K4 1000m, xunto a Álvaro Bravo, Óscar Carrera e Roberto Abal, medalla que repetiu na edición do ano seguinte, na que sumou tamén un bronce en K2 500. Na categoría absoluta, rematou en 2013 cuarto no Europeo absoluto e oitavo no Mundial, ambas no K4 1000. miniatura|Monumento homenaxe a Rodrigo Germade e outros padexeiros olímpicos de [[Aldán, Cangas|Aldán]] En 2015 quedou terceiro no Campionato de Europa disputado en Račice, formando equipo con Javier Hernanz, Óscar Carrera e Íñigo Peña, e obtivo un sexto posto co mesmo equipo no Mundial. En 2016 acudiu xunto aos mesmos tres padexeiros aos seus primeiros Xogos Olímpicos, os do Río de Xaneiro, participando na proba de K4 1000m. Conseguiron meterse na final, onde quedaron quintos, obtendo así un diploma olímpico.
En agosto de 2017 proclamouse campión do mundo en Račice, ao gañar o ouro na final de K2 500 m xunto a Marcus Walz. Ao día seguinte no mesmo certame, conseguiu o subcampionato mundial do K4 500, xunto ao propio Walz, Carlos Garrote e Cristian Toro, quedando segundos por detrás do equipo alemán formado por Liebscher, Rauhe, Lemke e Rendschmidt. En 2018, con Saúl Craviotto substituíndo no K4 a Garrote, repetiu o subcampionato mundial dos 500 metros, de novo por detrás do equipo alemán, e proclamouse campión de Europa en Belgrado na mesma distancia. Ademais quedou subcampión europeo no K2 500 con Walz, co que gañou tamén a medalla de ouro nos Xogos Mediterráneos de Tarragona.
No 2019 en Szeged, volveu ser subcampión do mundo no K4 500 metros, rematando por terceiro ano consecutivo detrás do kaiak dos mesmos catro padexeiros alemáns. En marzo de 2021 logrou clasificarse para a proba de K4 500 m dos Xogos Olímpicos de Toquio 2020. Na capital xaponesa, clasificáronse para as semifinais como primeiros da súa serie e metéronse na final ao acabar as semifinais tamén na primeira posición. Xa na regata final, colocáronse na primeira posición dende a saída, pero foron adiantados nos metros finais pola piragua alemá, obtendo deste xeito a medalla de prata. Un mes e medio despois proclamouse xunto a Walz, campión do mundo de K2 500, no certame celebrado en Copenhague, superando por menos dun segundo á embarcación alemá de Martin Hiller e Tobias-Pascal Schultz.
S5.98M
S5.98M é un motor foguete desenvolvido por Isayev e usado como motor principal das etapas superiores Briz] Briz M.
O motor S5.98M ten un pulo de 19,62 kN e é capaz de 8 acendidos. Voou por primeira vez en 1990 e usa tetróxido de nitróxeno e UDMH como propelentes.
Oca, Ames, Ames
Oca é un lugar da parroquia de Ames no concello coruñés de Ames na Comarca de Santiago. Tiña 141 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 61 homes e 80 mulleres.
Blancafort, Tarragona
Blancafort é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Conca de Barberà.
Bégard
miniatura|Igrexa de Gwenezan Bégard (en bretón Bear) é un concello bretón localizado no noroeste do departamento de Côtes-d'Armor. A súa superficie é de 36,41 km2 e a poboación de 4808 habitantes.
Historia
O concello naceu logo da Revolución como consecuencia da nacionalización de bens da abadía de Bégard. A rexión estivo habitada no neolítico como testemuñan os numerosos monumentos megalíticos da zona. A primeiros do século XIX contaba con tres menhires, o de Paskiou, o de Sant-Norvez e mais o de Kergezhenneg, este último o único que aínda se conserva. En 1130 fundouse a abadía de Bégard, pertencente á orde do Císter e na Revolución as cinco parroquias de Bodlezan, Gwenezhan, Lanneven, Sant-Norvez e Trezelan convertéronse en concellos. En 1792 fusionáronse nunha soa parroquia e no ano seguinte converteuse nun único concello so o nome de Bégard. O 26 de outubro de 2004 o concello municipal subscribiu a campaña de promoción do bretón Ya d'ar brezhoneg. No inicio do curso 2019 un total de 165 alumnos recibían clases bilingües, o que supuña o 18,4% do alumnado do concello.
Panettone
miniatura|Panettone. O panettone (en milanés panetùn ou panetton), tamén chamado panetón ou pan doce, é un bolo feito cunha masa do tipo brioche, pasas e froitas confeitadas ou cristalizadas. Ten forma de cúpula (coma unha madalena xigante) e a masa elabórase con fariña, lévedo, ovos, manteiga e azucre. É unha sobremesa tradicional de Nadal en Milán (Italia).
Dada a súa popularidade internacional, véñense realizando esforzos para obter unha Indicación Xeográfica e unha Denominación de Orixe Controlada para este produto. Estas iniciativas cobraron maior importancia nos últimos anos dada a crecente competencia en diversas partes do mundo, onde o panettone está moi presente nas festas de Nadal e de Aninovo.
Características
Coa súa típica forma de cúpula e unha altura duns 12 a 15 cm, sérvese en rebandas verticais e pode ser acompañado de chocolate quente ou de viños doces coma o asti spumante ou o viño moscatel, e incluso con viños con máis corpo.
O panettone consómese de diferentes xeitos, xa sexan rebandas finas ou grosas, polo almorzo ou de sobremesa dos xantares. Nalgúns países sérvese torrado, e úntase con mollos e marmeladas ou, recóbrese ou énchese con cremas.
Historia
Os antigos romanos foron os primeiros a adozar un pan con lévedo con mel. Testemúñase a súa presenza nunha pintura do século XVI de Brueghel o Vello e nun libro de receitas de Bartolomeo Scappi, cociñeiro persoal de papas e emperadores nos tempos de Carlos V.
Hai moitas lendas sobre a orixe do panettone. Segundo a primeira destas, a historia desta sobremesa naceu hai máis de cinco séculos, arredor de 1490, cando un mozo aristócrata, Ughetto Atellani de Futi, namorouse da filla dun pasteleiro de Milán. Para lle demostrar o seu amor fíxose pasar por aprendiz de pasteleiro e inventou un pan azucrado con forma de cúpula a base de froitas confeitadas e aroma de limón e laranxa. Os milaneses comezaron a acudir en masa á pastelaría a pedir o «pan de Toni», pois así se chamaba o axudante, e de aí vén o nome de panettone.
O primeiro rexistro do panettone como doce de Nadal tradicional milanés é un artigo do escritor iluminista Pietro Verri no século XVIII, que o chama pane di tono (‘pan grande’).
Daquel primeiro pan derivaron numerosas variacións e pódese atopar con uvas, pasas, piñóns, améndoas, chocolate e froitas confeitadas. En Milán terminou por se converter nunha sobremesa tradicional de Nadal, especialmente desde que os empresarios empezaron a agasallalo aos seus clientes coma presente.
Ligazóns externas
Receita de panettone (en castelán) Receita de panettone (en castelán)
Peido de lobo
Os peidos de lobo, tamén coñecidos coma fungos de sapo e bufos de vella son nomes comúns de varios fungos (basidomicetos) da familia das licoperdáceas de corpo frutífero globoso, abrancazados por fóra e que poden chegar aos 24 cm de diámetro, ao principio cheos dunha gleba branca, maciza (comestíbel) que ao madurecer se transforma nun po pardo formado polas esporas.
En inglés coñécense co nome de puffball. Inclúen os xéneros Calvatia, Calbovista e mais Lycoperdon. Todas os falsos peidos de lobo son tóxicos, ademais de xotos e de gusto amargo. Cómpre evitar o xénero Scleroderma, que ten unha gleba purpúrea.
Etnografía
Refrán: Meniño encetado, auga da fonte e po de peido de lobo (referíndose ás `propiedades terapéuticas do fungato. Aplicábase sobre as feridas coma antibiótico e cicatrizante).
Clasificación
Ordes principais:
Do mesmo xeito, as verdadeiras trufas (Tuberales) son Ascomycota gasteroides. Os seus ascocarpos chámanse tuberothecia.
Metais e aliaxes de cuñaxe
miniatura|360px|[[Lingote e moedas de ouro.]] Os metais de cuñaxe abranguen os elementos químicos metálicos que se foron utilizando historicamente como materiais únicos ou como compoñentes en aliaxes na fabricación de moedas.
Esta serie de elementos non está pechada, xa que hai determinados metais que hoxe se utilizan exclusivamente para moedas "de demostración" e que nalgún momento poderían chegar tamén a ser a base de emisións de moedas de curso legal (por exemplo, o circonio).
En xeral, debido aos problemas que se orixinan cando metais de cuñaxe posúen un elevado valor intrínseco, no século XXI téndese a utilizar para a cuñaxe os metais máis comúns e menos custosos.
Historia
miniatura|90px|[[Dárico aqueménica de ouro.]] miniatura|90px|[[Siclo aqueménida de prata.]] Historicamente, a maioría dos metais (e aliaxes) monetizados correspóndense cos tres elementos non radioactivos do grupo 11 da táboa periódica: ouro, prata e cobre, este último comunmente ligado con estaño e ás veces outros metais máis para formaren o bronce. Estes metais e aliaxes foron os utilizados para a práctica totalidade das emisións de moeda do mundo antigo e da Idade Media.
A historia da moeda comeza no mundo occidental arredor do ano 700 a. de C. na illa de Exina ou, segundo outras fontes, en Éfeso, no reino de Lidia, cara ao 650 a. de C. A India antiga, no século VI a. de C., foi outra das primeiras rexións do mundo en coñecer a moeda. Aquelas primeiras cuñaxes estaban feitas de electro, unha mestura de ouro e prata de cor amarela pálida e de orixe natural que aínda se aliaba máis con prata e con cobre.
O dárico persa foi a primeira moeda de ouro. Xunto cunha moeda similar cuñada en prata, o siclo, representaban o padrón monetario do Imperio Aqueménida, que continuou ata tempos recentes.
Con todo, a partir daquelas primeiras emisións do mundo clásico o número de metais utilizados na cuñaxe foi aumentando, tanto no relativo aos dun valor intrínseco máis elevado como no que se refire aos máis comúns, utilizados na moeda circulante actual, dotada de valor fiduciario. Hoxe utilízanse tamén metais preciosos, particularmente nas coñecidas como "moedas de investimento" ou "moedas de colección", e non nas moedas circulantes, nas que o valor do metal ten que ser necesariamente inferior ao seu valor facial.
Requisitos dun metal para a cuñaxe
Este problema motivou que case se acabe co uso dunha aliaxe moi común nas cuñaxes do século XX, chamada cuproníquel, con proporcións variables de cobre e níquel, aínda que a máis habitual é 75 % Cu e 25 % Ni. Esta aliaxe, de cor prata, é dura, resistente e ten unhas excelentes propiedades para cuñaxe, mais no século XXI a suba dos prezos de ambos os metais que a compoñen fixo que se empezase a experimentar máis con outras aliaxes baseadas no aceiro, mesmo co aceiro inoxidable. Por exemplo, na India cuñáronse moedas de aceiro inoxidable cun 82 % de ferro e un 18 % de cromo, e moitos outros países que estaban a emitir moedas cun custo do metal superior ao valor facial están a experimentar coas aliaxes de aceiro.
Metais usados na moeda circulante
Estes son os metais utilizados para a cuñaxe de moedas destinadas á circulación ao longo da historia, ben individualmente ou ben formando parte de aliaxes:
Aliaxes usadas na moeda circulante
Estas son as aliaxes máis comunmente utilizadas na fabricación de moeda:
Outros metais usados na moeda non circulante
Algúns outros elementos químicos foron utilizados en ocasións para a cuñaxe de moedas ou pseudomoedas non destinadas á circulación, senón con outros propósitos (conmemorativas, ensaios monetarios, moedas de investimento, moedas de fantasía, cuñaxes artísticas, medallas, probas de cuños etc.):
miniatura|160px|Moeda de investimento de [[paladio. 25 rublos rusos de 1990.]]
Serie de cuñaxes de Dave Hamric
Cómpre mencionar a experiencia de Dave Hamric que, a partir de 2006, se propuxo facer cuñaxes (pseudomoedas de tamaño aproximado ao das moedas de 2 céntimos de euro) con cada un dos elementos primordiais (non só metais), é dicir, aqueles que existen no seu estado actual desde un período anterior á formación da Terra (excluíndo algúns radioactivos, como o tecnecio e o promecio, aínda que incluíndo outros, como o torio e o uranio). Ata o momento realizou cuñaxes dos seguintes elementos:
Fitopatoloxía
miniatura|dereita|250px|Comparación do [[mildio (esquerda) e oídio (dereita), un fungo biotrófico, na folla dunha videira.]]
A fitopatoloxía (tamén chamada patoloxía vexetal) é a ciencia que se ocupa do estudo, diagnóstico e control das doenzas das plantas. Cobre o estudo dos axentes infecciosos que atacan plantas e desordes abióticas ou enfermidades fisiolóxicas, mais non inclúe o estudo de danos causados polos herbívoros coma insectos ou mamíferos. Calcúlase que no mundo se perden arredor do dez por cento da produción dos alimentos por mor das doenzas das plantas.
Historia e definicións
As doenzas das plantas son coñecidas dende a antigüidade, mais xeralmente eran atribuídas a forzas sobrenaturais. A primeira enfermidade vexetal para a que describiu unha orixe patolóxica foi a carie ou carbón do trigo producida por Tilletia caries.
Corresponde aos fitopatólogos o mérito de ser os primeiros en identificar un virus, o TMV (virus do mosaico do tabaco). Tamén é un fito histórico o primeiro funxicida usado para o control dunha doenza vexetal, o caldo bordelés, unha mestura de sulfato de cobre e cal.
Perfecto García Nogueira
Perfecto García Nogueira, nado en Bueu e finado no mesmo concello o 14 de xuño de 1950, foi un comerciante e político galego.
Fitopatoloxía
Factores bióticos
miniatura|250px|Síntoma dunha virose en pemento. Son varios os factores que se teñen de ter en conta para valorar a incidencia dun patóxeno sobre un organismo hospedador.
Perfecto García Nogueira
Traxectoria
Fillo de Tomás García Rúa e sobriño de Miguel Nogueira Fraguas. Comerciante de Bueu. Foi nomeado concelleiro de Bueu en 1930 por maiores contribuíntes e elixido segundo tenente de alcalde. Volveu ser nomeado concelleiro e elixido alcalde en xaneiro de 1931. Cesou coa chegada da Segunda República.
Vida persoal
Foi pai de Perfecto García Lemos.
Fitopatoloxía
Factores bióticos
Por unha banda a agresividade dun patóxeno que se define como a súa capacidade de penetración, de difusión no hospedador e de crecemento nos tecidos deste. Trala inoculación e incubación do patóxeno, o hospedador pode sufrir diversos tipos de danos e aparece a doenza. Neste caso disque o patóxeno está dotado de agresividade ou virulencia. En caso contrario, considérase desprovisto dela.
Por outra banda os patóxenos poden presentar diferentes graos de dependencia do seu hospedador, diferénciase habitualmente dous grupos de parasitos: O concepto de susceptibilidade é importante á hora de analizar a incidencia e severidade dun patóxeno nun vexetal. Considérase que unha planta é susceptíbel cando posúe a calidade de se converter en sede dunha infección, é dicir, de servir de hospedador a un patóxeno. Deste xeito unha planta é susceptíbel a un patóxeno cando este é quen de penetrar, infectar e orixinar na planta os síntomas característicos da enfermidade.
Concepto oposto á susceptibilidade é a resistencia, propiedade dunha planta para se opor á penetración e, polo tanto, á infección, non aparecendo síntomas. Esta susceptibilidade pode ser natural, ou inducida segundo dependa de factores xenéticos ou estea influída polo medio ambiente. Unha calidade intermedia entre susceptibilidade e resistencia é a tolerancia. Unha planta é tolerante cando o patóxeno pode penetrar mais non aparece infección nin síntomas.
Unha muller perdida
Unha muller perdida (en A Lost Lady) é unha novela escrita por Willa Cather que foi publicada no ano 1923. Conta a historia de Marian Forrester e do seu marido, o capitán Daniel Forrester, que viven en Sweet Water, unha localidade ficticia a carón do ferrocarril transcontinental.
Fitopatoloxía
Clasificación dos patóxenos de plantas
miniatura|Nódulos nas raíces, síntoma de infección por [[nematodos.]]
Unha muller perdida
Foi traducida ó galego por Antía Veres e foi publicada pola Editorial Hugin e Munin no ano 2018. A tradución foi gañadora do XVIII Premio Plácido Castro.
Fitopatoloxía
Fungi (Fungos verdadeiros)
A meirande parte dos patóxenos de plantas son fungos das divisións ascomicetos, basidiomicetos ou oomicetos.
Unha doenza fúnxica pode ser descrita como policíclica se o axente causal é quen de producir esporas e tornar infectar plantas durante unha tempada de crecemento, ou monocíclica se o axente causal debe agardar unha nova tempada. Esta clasificación aplícase a rexións con catro estacións onde os patóxenos deben producir estruturas específicas para sobrevivir ao inverno. Os fungos fitopatóxenos tamén poden ser definidos polos tipos de esporas que producen e polo método polo cal penetran na planta. Unha vez que o patóxeno penetrou produce un haustorio e medra dentro da planta (alimentación biotrófica), ou mata as células do seu arredor e se alimenta do tecido morto (alimentación necrotrófica). A identificación dos patóxenos realízase baseándose nos sinais e síntomas da enfermidade. Sinais refírese á observación dalgunha das estruturas do patóxeno (como esporulación). Síntomas son evidencia secundaria producida pola planta de que un patóxeno esta presente (como o murcho das follas).
Fen
O fen (chinés: 分; pinyin: fēn) é unha moeda divisionaria, utilizada no que se coñece como a Grande China, é dicir, a República Popular da China, República da China (Taiwán), Hong Kong (onde se denomina cent, en inglés) e Macau (denominada avo, en portugués).
Scyliorhinus
Scyliorhinus é o xénero tipo da familia dos esciliorrínidos (Scyliorhinidae), peixes catilaxinosos elasmobranquios da orde dos carcarriniformes (Carcharhiniformes). Son tiburóns de pequeno tamaño e coloración irregular, con dúas aletas dorsais, pequenas e desprazadas cara a atrás, coñecidos vulgarmente como melgachos.
Fen
Historia
O fen procede dunha anterior unidade ponderal correspondente á centésima parte dun liang.
Scyliorhinus
Especies
O xénero Scyliorhinus comprende as seguintes 15 especies, das que dúas, S. canicula (o melgacho) e S. stellaris (a roxa), habitan nas costas galegas.
Fen
Historia
A súa cuñaxe dentro do sistema do renminbi comezou en 1949 coa equivalencia da centésima parte do yuan ou a décima parte do jiao, aínda que existían emisións previas tanto en moeda metálica como en papel moeda.
Galería
Emitíronse moedas de 1, 2 e 5 fen, e tamén billetes de 1, 2, 5, 10, 20 e 50 fen.
Fitopatoloxía
Fungi (Fungos verdadeiros)
As principais doenzas causadas polos fungos son mildios, oídios, ferruxes, carbóns, bugallos e deformacións, necroses, chancros, murchamentos foliares, vasculares etc., podremias radiculares, de flores, de froitos etc. e micose post-recolección etc.
Virus e viroides
A patoxenia causada por virus é moi característica en canto a que o patóxeno se incorpora a si mesmo no metabolismo da célula hospedadora. Despois de infectar unha célula vexetal viva, o virus libérase da súa tona proteica e introduce o seu material xenético no interior do hospedador. O xenoma viral tradúcese e duplícase, ensamblándose numerosas partículas virais novas, que utilizan o ácido nucleico e as proteínas recentemente sintetizadas. O movemento dos virus dende o lugar de infección a células veciñas realízase vía simplasto a través de plasmodesmos modificados para permitir o paso de grandes moléculas (como as nucleoproteínas virais), previa indución de proteínas de movemento (MPs). Unha vez no floema, a velocidade de movemento ao resto da planta increméntase notabelmente.
A meirande parte dos virus que atacan a plantas son virus ARN monocatenarios.
Nematodos (Nematoda)
Os nematodos infectan sempre o sistema radicular. Son biotróficos, posúen un estilete oco capaz de atravesar as paredes celulares; moitos modifican o metabolismo da célula infectada e inducen estruturas especializadas nela para se nutrir, como as células xigantes resultantes da fusión de varias células por disolución parcial das súas paredes ou por mitose sen citoquinese. Algunhas formas son ectoparásitos, e se alimentan dende a tona celular, outros son endoparásitos, e invaden o tecido radicular, onde transcorre gran parte do seu ciclo vital, formando quistes.
Dentro dos xéneros de nematodos fitoparásitos atópanse Meloidogyne, Xiphinema, Heterodera, Globodera, Pratylenchus, Ditylenchus, Criconemella (Mesocriconema), Helicotylechus, Longidorus, Trichodorus, Paratrichodorus, Belonolaimus, Radopholus, entre outros.
Os principais síntomas que ocasiona o ataque de nematodos en plantas son lesións radicais como bugallos ou raíces artríticas e a conseguinte manifestación na parte aérea da planta en forma de fraqueza e problemas no crecemento e desenvolvemento de follas e froitos por mor da falla de nutrientes.
Plantas parasitas
Son numerosas as especies de vexetais parasitos que moran a expensas doutras plantas quer sobre o pé da planta coma o visgo ou no chan parasitando as raíces como Cuscuta epithymum. Adoitan diferenciarse dous tipos de organismo vexetal parasito atendendo á presenza ou non de clorofila, as plantas holoparasitas son aquelas cuxa alimentación depende totalmente do seu hospedador ao seren incapaces de realizar actividade fotosintética, as hemiparasitas posúen unha certa independencia do hospedador aínda que polo xeral non poden sobrevivir sen el. Son importantes familias de plantas parasitas e hemiparasitas:
Desordes abióticas ou fisiolóxicas
Desordes abióticas significantes causadas pola contorna que arrodea as plantas, é dicir, son abióticas, porque as súas alteracións fisiolóxicas danse de xeito natural.
Bibliografía
(En castelán)
Ruta júnior masculina no Campionato do Mundo de ciclismo en ruta
miniatura|dereita|260px|Maillot arco da vella que viste o gañador da proba. A carreira en liña ou ruta júnior masculina do Campionato do Mundo de ciclismo en ruta é unha carreira disputada anualmente no Campionato do Mundo de Ciclismo en Ruta na que participan ciclistas de países de too o mundo que teñen idade júnior (18 a 20 anos). Lévase realizando dende o ano 1975. A carreira comezou celebrándose en 1975 no Campionato do Mundo Júnior de ciclismo en ruta. Do 1997 a o 2004, a carreira pasou a formar parte do Campionato do Mundo de ciclismo en ruta. En 2005, xuntouse co Campionato do Mundo Júnior de ciclismo en pista e creouse o UCI Juniors World Championships. No ano 2010, a carreira disputouse outra vez no Campionato do Mundo Júnior de ciclismo en ruta, pero en 2011 regresou a formar parte do Campionato do Mundo de ciclismo en ruta. Como premio, o gañador da proba viste ata o campionato do ano seguinte o maillot arco da vella só en carreiras de categoría júnior.
Jane Krakowski
Jane Krajkowski, nada como Krajkowski en Parsippany-Troy Hills, Nova Jersey, o 11 de outubro de 1968 é unha cantante e actriz estadounidense de cinema e televisión. É coñecida por intepretar o papel de Jenna Maroney na comedia da NBC 30 Rock (2006–2013, 2020), polo cal recibiu catro nomeametos ós Premios Primetime Emmy á mellor actriz en comedia. Outros papeis salientables inclúen: Elaine Vassal en Ally McBeal (1997–2002) e Jacqueline White na comedia de Netflix Unbreakable Kimmy Schmidt (2015–2020).
Levante Almeriense
O Levante Almeriense é unha comarca española situada na provincia de Almería, en Andalucía. Sitúase na zona oriental da provincia, no límite coa Rexión de Murcia, na costa mediterránea.
Bodonal de la Sierra
miniatura|dereita|220px|Praza de Bodonal de la Sierra. Bodonal de la Sierra é unha pequena localidade situada ao sur da provincia de Badaxoz asentada nun val nos contrafortes da serra de Tentudia. Trátase dunha típica vila pequena (algo máis de 1000 habitantes), cunha superficie de 68 km², rodeada de oliveiras e aciñeiras. De feito áchase dentro do maior bosque arborado existente en España que se estende polas provincias de Badaxoz, Huelva e Sevilla.
Cunha denominación proveniente con case toda seguridade do árabe ('al' significa abundancia) nos seus arredores hai vestixios arqueolóxicos probablemente celtas (Castrejón) que se atopan por determinar arqueoloxicamente.
De Bodonal son famosas as súas festas como a Candelaria (2 de febreiro) na que os aldeáns fan diversas candeas polas rúas da vila durante a noite e á luz e calor das cales comen e beben; San Isidro (15 de maio) excepcional romaría que se celebra nos arredores nunha devesa de aciñeiras onde se degustan pratos típicos, cántase e báilase, e Virxe de Flores (8 de setembro) onde os bonalejos e visitantes gozan de varios días de capeas na tarde e verbenas populares na noite.
Os produtos típicos da zona son o porco ibérico (está na terra do mesmo), o queixo de cabra que artesanalmente se seguen facendo nalgunhas casas, e viños de pitarra que se conseguen de pobos veciños.
Pierre Puvis de Chavannes
Pierre Cécile Puvis de Chavannes, nado en Lión o 14 de decembro de 1824 e finado en París o 24 de outubro de 1898, foi un pintor simbolista francés.
Traxectoria
Logo de estudar na École polytechnique (Escola Politécnica), pasou unha tempada rn Italia. Decidiu consagrarse á pintura ao estudar a obra de Eugène Delacroix e de Thomas Couture. Ao principio da súa actividade artística expuxo no Salón de 1850, pero posteriormente tivo problemas para continuar facéndoo.
Entre 1854 e 1855, Puvis de Chavannes realizou frescos e pinturas murais en Amiens e máis no Panteón de París. As súas obras, nas que son frecuentes as pinturas murais, son propias do movemento simbolista pictórico.
En Montmartre tivo relacións cunha das súas modelos, Suzanne Valadon, quen, pasado o tempo, se convertería nunha das artistas máis importantrs da súa época.
En 1890, foi un dos fundadores da Société Nationale des Beaux-Arts (Sociedade Nacional das Belas Artes), da cal máis tarde sería presidente, e que tempo despois poría o seu nome a uns premios, primeiro outorgados no Musée d'art moderne du Trocadero (Museo de arte moderna do Trocadero) e logo no Grand Palais des Champs-Élysées (Campos Elisios). miniatura|dereita|275px|Printemps (Primavera), 1865.
Aeroporto de Sabadell
Xunto ao aeroporto de Cuatro Vientos, é o máis importante de aviación xeral en España. Hai máis de 200 aeronaves con base no aeródromo, orixinando máis de 100 000 operacións anuais. Nel traballan máis de 400 persoas entre escolas, talleres, persoal de Aena etc.
Na actualidade está sendo remodelado segundo o Plan Director, o que nun prazo non maior de 4 anos converterao no aeroporto máis equipado no que á aviación xeral refírese. Neste aeroporto atópase o primeiro aeroclub de España, o Aeroclub Barcelona-Sabadell, con máis de 1000 socios e máis de 10 000 horas voadas anualmente.
Cuguen
Cuguen (en Kugenn, e en galó: Qhuyen) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
O Piñeiro, Darbo, Cangas
O Piñeiro é un lugar da parroquia de Darbo no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 181 habitantes (86 homes e 95 mulleres).
Cuencas Mineras
250px|miniatura|Localización da comarca en Aragón.miniatura|dereita|250px|Concellos da comarca. As Cuencas Mineras é unha comarca de Aragón, en España, situada no norte da provincia de Teruel. A súa capital administrativa é Utrillas e a histórico-cultural é Montalbán.