cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Churro
Variantes
Unha variante dos churros, e máis grosas, son as porras, feitas cunha masa semellante mais incorporando bicarbonato sódico, e un chisco máis de auga, facéndoas máis ocas e crocantes. Son típicas de Madrid. Outra variante de igual masa son os chamados buñuelos (semellantes á masa das chulas galegas), e vinculadas nalgúns lugares de España á festividade de Todos os Santos (1º de novembro), mais en forma de bólas frixidas. Os coñecidos coma buñuelos de viento adoitan ir recheos de nata, chocolate, crema, moka... Posteriormente se empoan con azucre glas. Nalgúns países como no Brasil, o Uruguai ou na Arxentina os churros van recheos de doce de leite ou chocolate; tamén se poden atopar en España e Portugal recheos de chocolate, nata ou crema, ou cubertos de chocolate; mais non son tan comúns.
Galicia
miniatura|Porras recheas de [[crema pasteleira e chocolate.]] En Galicia e Portugal, aínda que hai churrarías, adoitan frixilos e distribuílos vendedores ambulantes en carrociñas semellantes ás dos bocadillos de salchichas (hot-dogs) en eventos a ceo aberto, como feiras e festas municipais. Tamén é común mollar os churros en chocolate quente nas tardes de inverno, como almorzo, merenda, ou na mañá de Aninovo despois de saír na Noitevella.
Os churros xa aparecen nomeados na obra da literatura galega: O Tío Marcos da Portela en 1917:
Historia
A historia do churro é antiga. Comeza na China, cando os comerciantes portugueses probaron o youtiao (en chinés: "demo frixido en aceite"), unha especie de pauciños de masa dourada salgada que se comían polo almorzo. Cando levaron a Portugal a receita engadiron azucre no canto de sal e introduciron a coñecida forma estriada que hoxe en día temos. Chamóuselle finalmente churro porque a forma do doce lembra aos cornos das ovellas churras; de feito foron os pastores os que popularizaron a receita, pois levaban churros ao monte porque o pan poñíaselles reseso. Os conquistadores levaron os churros a América do Sur.
Juan Ángel Regojo
Juan Ángel Regojo Otero, nado o 17 de xuño de 1933 en Redondela e finado o 26 de outubro de 2015 en Nassau, nas illas Bahamas, foi un empresario galego do sector téxtil.
Traxectoria
Os seus pais eran José Regojo, un empresario téxtil de Fermoselle (Zamora), e Rita Otero, unha dona de Redondela, filla do doutor Juan Manuel Otero Milleiro. Tivo catro irmás (Rita, Teresa, Concha e Alejandra) e dous irmáns (José e Pedro). Pasou a súa infancia no pazo de Petán, en Redondela. Nos seus anos mozos coñece os membros da familia real española, pois o seu pai era amigo persoal de Xoán de Borbón dende os tempos do seu traballo en Lisboa como comercial téxtil.
Era patrón da Fundación Fabre, unha ONG de desenvolvemento e cooperación internacional que leva o nome de Ana Bacardí de Regojo, a súa dona, que finou nun accidente en 1998.
Vida persoal
Casou con Ana Bacardí, da familia propietaria do ron Bacardí, coa que viviu en Valladolid e Galicia. O seu sogro, Daniel Bacardí Rosell, chegou a ser vicepresidente da multinacional das bebidas alcólicas. Juan Ángel Regojo faleceu dun infarto mentres asistía nas Bahamas o enterro da súa sogra, Graziella Bravo Viñas.
Tiveron cinco fillos: Gracia Regojo, cooperante e escritora, Ignacio, Ana María, Rita e Helena.
Cooper Car Company
right|250px|Cooper Mk9 de 1956, propulsado por un motor de 1100cc JAP right|250px|Este Cooper-Climax T53 F1 estándar foi doado por Jim Hall para o IMS en 1969. Está pintado para parecerse ao Cooper-Climax T54 de [[Jack Brabham de 1961, o coche que comezou a revolución do motor traseiro nas 500 millas de Indianápolis. O modelo real se mostra no Museo de Automoción Marconi en Tustin, California.]] right|250px|Chevrolet-powered 1964 Cooper Monaco right|250px|Foto da parte traseira do [[Cooper T51, o primeiro coche de motor central en gañar o campionato de Fórmula 1.]] A Cooper Car Company foi fundada en 1946 por Charles Cooper e o seu fillo John Cooper. Xunto co amigo da infancia de John, Eric Brandon, comezaron a construción de coches de carreiras no pequeno garaxe de Charles en Surbiton, Surrey, Inglaterra en 1946. Nas décadas 1950 e 1960, chegaron aos niveis máis altos cos coches de carreiras con motor traseiro dun só asento, revolucionaron a Fórmula Un e as 500 Millas de Indianápolis, e os seus Mini Cooper dominaron os Rally. Grazas en parte ao legado de Cooper, Gran Bretaña segue sendo a base dunha próspera industria de automóbiles de carreiras, e o nome de Cooper vive nas versións Cooper, do Mini os coches de produción que se seguen construíndo en Inglaterra, pero agora de propiedade e comercializados por BMW.
Historia
Os primeiros coches construídos polos Cooper eran monoprazas de 500 cc de Fórmula 3 pilotados por John Cooper e Eric Brandon e impulsados por un motor de motocicleta JAP. Dado que inmediatamente despois da segunda guerra mundial os materiais eran escasos, os prototipos foron construídos unindo os frontais de dous Fiat Topolino. Segundo John Cooper, o golpe de xenio que faría dos Cooper unha lenda do automóbil, a localización do motor detrás do condutor, foi algo simplemente práctico. Debido a que o coche estaba propulsado por un motor de motocicleta, cría que era máis conveniente ter o motor na parte de atrás.
Este coche chamado Cooper 500, acadou éxito en subidas e en pista, incluíndo a vitoría de Eric na primeira carreira despois da guerra, no campo de aviación de Gransden Lodge, creouse unha rápida demanda por parte dos outros pilotos (incluíndo, ao longo dos anos, Stirling Moss, Peter Collins, Jim Russell, Ivor Bueb, Ken Tyrrell e Bernie Ecclestone) o que levou á creación da Cooper Car Company para construír máis. O negocio creceu xa que proporcionaban un coche de baixo custo para os mozos británicos aspirantes a piloto, e a compañía converteuse no primeiro e máis grande fabricante mundial da posguerra, especialista en fabricar coches de carreiras para a venda a pilotos privados.
Cooper construíu máis de 300 coches de F3 e dominaron a categoría, gañando 64 das 78 principais carreiras entre 1951 e 1954. Este volume de construción foi único e permitiu á compañía crecer nas categorías superiores, isto conseguiuse cun chasis modificado dun Cooper 500, o modelo T12, no que Cooper tivo a súa primeira experiencia de primeiro nivel nas carreiras cando Harry Schell clasificou para o Gran Premio de Mónaco de 1950. Aínda que Schell retirouse na primeira volta, isto marcou a primeira aparición dun coche de motor traseiro nunha carreira de Grand Prix desde o final da Segunda Guerra Mundial.
O modelo de Fórmula 2 o Cooper Bristol con motor dianteiro foi presentado en 1952. Varias copias deste deseño foron pilotadas por unha serie de pilotos lendarios, entre eles Juan Manuel Fangio e Mike Hawthorn, e promoveron a crecente reputación da compañía ao aparecer en carreiras de Grand Prix, que nese momento corríanse baixo as regulacións da F2. Non foi ata que a empresa iniciou a construción coches con motor traseiro en 1955 que realmente decatáronse dos beneficios de ter o motor detrás do condutor. Baseándose nos coches de 500cc e cun motor Coventry Climax modificado, estes autos foron chamados "bobtail". Co centro de gravidade máis cerca do centro do coche, comprobaron que era menos propenso a facer trompos e era moito máis eficaz en trasladar a potencia ata a estrada, polo que decidiron construír unha versión monopraza e comezaron a participar nas carreiras de Fórmula 2.
Revolución do motro traseiro
Jack Brabham chamou a atención cando logrou o sexto lugar no Gran Premio de Mónaco de 1957 nun Cooper de Fórmula 2 con motor traseiro. Pero cando Stirling Moss gañou o Gran Premio da Arxentina de 1958 cun Cooper privado do equipo Rob Walker e Maurice Trintignant reditou a fazaña na seguinte carreira en Mónaco, o mundo das carreiras quedou atónito e comezou a revolución do motor traseiro. Ao ano seguinte,, Brabham e o equipo de fábrica de Cooper convertéronse nos primeiros en gañar o Campionato do Mundo de Fórmula Un nun coche con motor traseiro. Tanto o equipo como o piloto repetiron a fazaña en, e todos os campións do mundo desde entón séntanse diante do seu motor.
Brabham aproveitou unha proba de Campionato en Indianápolis Motor Speedway para probar o Cooper T53 "liña baixa" en 1960, entrou na famosa carreira das 500 millas, cun coche máis grande e máis longo e compensado baseado no deseño de F1 de 1960. Ao chegar ás pistas de carreiras o 5 de maio de 1961, o pequeno e "gracioso" coche europeo foi a risa dos outros equipos, pero chegou a estar terceiro e acabou noveno. Levoulle uns cantos anos, pero gradualmente Indianápolis deuse conta de que e os días dos seus bólidos con motor dianteiro estaban contados. A partir de Jim Clark, que pilotaba un Lotus con motor traseiro en 1965, todos os gañadores das 500 Millas de Indianápolis tiveron o motor na parte posterior. A revolución iniciada polo pequeno Cooper 500 foi completa.
Unha vez que os fabricantes de automóbiles de Fórmula comezaron a construír coches co motor traseiro, a practica e intelixente construción dos monoplazas de Cooper foi superada pola tecnoloxía máis sofisticada de Lola, Lotus, BRM e Ferrari. A caída do equipo de Cooper acelerouse cando John Cooper resultou gravemente ferido nun accidente de tráfico en 1963 pilotando un Mini bimotor, e coa morte de Charles Cooper en 1964.
Logo da morte do seu pai, John Cooper vendeu o equipo Cooper de Fórmula Un ao Grupo Chipstead Motor en abril de 1965. Eles lograron a súa última vitoria co piloto mexicano Pedro Rodríguez no Gran Premio de Suráfrica de 1967 nun Cooper T81. En total, Cooper participou en 129 carreiras do Campionato Mundial de Fórmula Un en nove anos, gañando 16 carreiras.
Ademais de coches de Fórmula Un, Cooper ofreceu unha serie de coches de Fórmula Júnior. Trátase dos modelos T52, T56, T59 e T67. Ken Tyrrell montou un equipo de moito éxito cos pilotos John Love e Tony Maggs. Tras a desaparición da Fórmula Júnior, Ken Tyrrell probou con Jackie Stewart na Fórmula 3 cun coche Cooper T72. Esta proba no Circuíto de Goodwood marcou o inicio da colaboración que dominou os deportes de motor máis adiante.
En outubro de 2009, Mike Cooper, fillo de John Cooper presntou Cooper Bikes, a división de motos da Cooper Car Company.
Resultados completos en Fórmula 1 de Cooper Car Company
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Outros Resultados de Cooper
(Resultados en letra grosa indican pole position; resultados en italica indican volta rápida.)
Meyers Leonard
Instituto
Leonard entrou no instituto xogando coma base e escolta, pero foi convertido a pivote tras medrar 15 centímetros entre o primeiro e o segundo ano. No instituto, Leonard foi nomeado membro do Equipo All-American de Illinois en 2010, seleccionado por Associated Press, Chicago Tribune, Chicago Sun-Times, News-Gazette e a Asociación de Adestradores de Baloncesto de Illinois. Leonard liderou ó Robinson HS ó campionato 2A da IHSA (Asociación de Institutos de Illinois) antes de elixir xogar ó baloncesto na Universidade de Illinois.
Freshman
Durante a tempada 2010-11 en Illinois, Leonard fixo 2.1 puntos e 1.2 rebotes en 8.2 minutos por partido.
Sophomore
Coma sophomore, Leonard aumentou os rexistros do primeiro ano, facendo 13.6 puntos e 8.2 puntos por partido. Foi nomeado co-xogador da semana da Big 10 o 5 de decembro de 2011, tras acadar 16.5 puntos e 6.0 rebotes por partido en dúas vitorias de Illinois. Leonard foi tamén xogador da semana da Big 10 o 26 de decembro de 2011, tras facer 16.5 puntos e 14.5 rebotes por partido en dous encontros. Ó remate da tempada, Leonard foi nomeado mención honorífica do All Big-10.
Avelino Rodríguez Elías
Avelino Rodríguez Elías, nado en Afife (Portugal) en 1872 e finado en Asunción (Paraguai) o 13 de febreiro de 1958, foi un escritor e xornalista galego.
Meyers Leonard
Traxectoria profesional
O 6 de xullo de 2019, Leonard foi traspasado ós Miami Heat nun traspaso entre catro equipos.
O 17 de marzo de 2021, Leonard foi traspasado xunto a unha elección da segunda rolda do Draft de 2027 ós Oklahoma City Thunder, a cambio de Trevor Ariza.
Avelino Rodríguez Elías
Traxectoria
Fillo de nai galega, naceu en Portugal, pero trasladouse a Vigo, onde dirixiu La República e colaborou en Faro de Vigo e El Eco de Puente-Caldelas, foi director da revista Ecos de Vigo e de El Puerto de Vigo (1923). Foi cronista da cidade entre 1926 e 1936.
Foi autor de moitas iniciativas a prol da cidade de Vigo: promotor da creación do corpo de bombeiros, da Cruz Vermella; pediu a creación do museo de Castrelos en 1909 e, en 1926, presentou un proxecto para cumprir tal obxectivo; reivindicou o escudo da cidade e foi o primeiro que demandou a creación do estadio de Balaídos.
Obra
miniatura|300px|De pé, de esq. a der.: [[Apolinar Torres, Rodríguez Elías, Laureano Domínguez Cao-Cordido e Manuel Lustres. Sentados Jaime Solá, Manuel Otero Bárcena e Blas Agra. Entrega do premio de xornalismo Manuel Otero Bárcena, 1932.]] Autor dunha obra numerosa entre a que destacan traballos históricos sobre Rande e a Reconquista de Vigo. Tamén cultivou o teatro en galego escribindo un feixe de once pezas teatrais de diferente composición e estruturas diversas (comedia, entremés, alegoría, monólogo): Os catros túneles, O embargo (1911), O miñato e mais a pomba (1913), O trunfo da muiñeira (1914), ¿Cásome ou non me caso?, San Antón o casamenteiro (1920), O sobriño do abade (1927), O garda Mor (1929), O pano amarelo, A tixeira da vida e A venganza do sultán. Moitas delas foron representadas polo Real Coro Toxos e Flores, e apareceren reunidas en 1930 co título Obras teatrales galegas.
Renacemento hispánico
miniatura|[[El Escorial|Mosteiro do Escorial, cristalización das ideas e da vontade do seu creador, Filipe II de España, un príncipe renacentista.]] miniatura|Antiga biblioteca da [[Universidade de Salamanca, institución que tivo unha relevancia fundamental para as ciencias e as humanidades durante o Renacemento español.]] miniatura|Claustro do [[Colexio de Santiago Alfeo|Colexio de Fonseca, en Santiago de Compostela, exemplo de arquitectura civil renacentista de estilo plateresco.]]
O Renacemento hispánico, ou Renacemento español, son expresións empregadas para designar o desenvolvemento que tivo en España o movemento artístico, filosófico e científico orixinado en Italia no século XIV (o Quattrocento), e que posteriormente se estendeu ao resto da Europa Occidental, coñecido como o Renacemento.
A introdución das formas artísticas do Renacemento na península Ibérica fíxose a finais do século XV, e non se desenvolvería ata ben entrado o século XVI.
Os diferentes estados peninsulares que hoxe coñecemos como España (e tamén Portugal), no século XV, herdarían a influencia de Castela na política europea e os contactos comerciais no Mediterráneo da coroa de Aragón. Isto fixo que nos estados gobernados polos Reis Católicos se introducisen as máis modernas correntes artísticas e filosóficas que se estaban a xerar en Italia.
Antecedentes históricos
miniatura|[[Antonio de Nebrija impartindo gramática en presenza do mecenas Juan de Zúñiga. Introducciones Latinae, Biblioteca Nacional de España, Madrid]] miniatura|[[Réplica da Pinta en Baiona.]]
Comunmente acéptase a data de 1492 como inicio da influencia do Renacemento italiano en España. Este novo enfoque nas artes plásticas, na literatura e na ciencia, inspirado na antigüidade clásica e en especial na tradición grecolatina, recibe o impulso transcendental neste ano por varios acontecementos históricos sucesivos:
O inicio do Renacemento en España lígase intimamente ao devir histórico-político da monarquía dos Reis Católicos. As súas figuras son as primeiras en saír das propostas medievais que fixaban un esquema feudal de monarca débil sobre nobreza poderosa e dada ás rebelións.
Os Reis Católicos unen as forzas do incipiente estado e alíanse coas principais familias da nobreza para manter o seu poder. Unha destas familias, os Mendoza, utiliza o novo estilo como distinción do seu clan e, por extensión, da protección da monarquía.
Pouco a pouco, a estética novidosa introdúcese no resto da corte e no clero, mesturándose con estilos puramente ibéricos, como a arte nazarí do agónico reino de Granada, o gótico exaltado e persoal da raíña castelá, e as tendencias flamengas na pintura oficial da corte e a Igrexa.
A asimilación de elementos deu lugar a unha persoal interpretación do Renacemento ortodoxo, que se deu en chamar plateresco.
Así mesmo, impórtanse artistas de Italia, envíanse aprendices aos talleres italianos, tráense deseños, plantas arquitectónicas, libros e gravados, cadros etc., dos que se copian personaxes, temas e composicións.
1ª etapa: O derradeiro gótico e o estilo plateresco
miniatura|200px|Fachada do [[Colexio de San Gregorio, Valladolid.]] 200px|miniatura|Decoración exterior da Capela do Condestábel, [[Burgos.]]
1. Estilo isabelino. O gótico isabelino, tamén chamado estilo Reis Católicos, estilo Isabel ou estilo isabelino, é un estilo propio da Coroa de Castela durante o reinado dos Reis Católicos, que representa a transición entre o gótico final (ou gótico flamíxero) e o Renacemento inicial, con características orixinais e influencias da arte islámica e da mudéxar, de Flandres e, en menor medida, de Italia.
A consideración ou non do isabelino como un estilo gótico ou renacentista, como un estilo ecléctico, ou como unha fase dentro do máis xenérico plateresco, é unha cuestión debatida pola historiografía da arte e aínda non resolta.
O estilo isabelino introduce varios elementos decorativos, máis que estruturais, da tradición castelá e algúns ornamentos de influencia islámica e outros procedentes de Flandres, tipicamente as formas flamíxeras. Moitos dos edificios que se construíron neste estilo foron encargas dos Reis Católicos ou ben estiveron dalgún modo patrocinados por eles. Paralelamente desenvólvese en Portugal unha arte moi similar denominada manuelina. Como característica máis evidente está o predominio dos motivos heráldicos e epigráficos; especialmente os símbolos do xugo e as frechas e a granada, que fan referencia aos monarcas. Tamén é característica deste período a ornamentación con bólas.
Independentemente das características ambientais dos interiores, o gótico proporciona uns sistemas estruturais de probada eficacia. E precisamente o estilo gótico sufrira na península unha serie de modificacións debidas á tradición local: ventás moito máis pequenas das coñecidas no sistema construtivo e pendentes de cuberta moito menos pronunciadas, e tamén cubertas planas, o que fixo un estilo realmente orixinal, pero que aproveitaba eficientemente o sistema construtivo gótico. Por outro lado, moi probabelmente os arquitectos españois habituados ao gótico, consideraran con certo desprezo os tirantes metálicos vistos, que os arquitectos italianos se vían obrigados a poñer nos arcos para resistir os pulos horizontais, cando no sistema construtivo "gótico" non eran necesarios ou había outros métodos que evitaban a "trampa".
A partir da herdanza gótica comeza a xestarse un estilo propio no que se inclúen elementos máis modernos. Quizais o exemplo máis representativo deste estilo sexa o Mosteiro de San Xoán dos Reis de Toledo, en que a idea gótica está máis no sistema construtivo que na concepción do espazo interior, a relación faise máis distante co gótico orixinal francés.
Por iso na península, cuxa tradición de arquitectura clásica está temporalmente moi afastada (tras séculos de construción gótica), prefírese, por tradición propia, por racionalidade construtiva, o sistema gótico, que no tempo vai evolucionando na decoración dos edificios -correspondendo coa riqueza xeral do país no momento- cara a un recargamento, o que se deu en chamar plateresco, mentres que se manteñen intactos varios elementos do gótico, especialmente o modo de levar as cargas das bóvedas aos piares (non aos muros, como no románico), apuntalándoos cos arcobotantes, cos seus capiteis e, moitas veces, os arcos apuntados.
2. Estilo Cisneros. O estilo Cisneros ou estilo cisneriano (tamén denominado arquitectura cisneriana, Renacemento cisneriano ou gótico cisneriano) foi unha modalidade decorativa do gótico final e o primeiro Renacemento españois, situado temporalmente entre finais do século XV e comezos do XVI, e espacialmente no centro peninsular, especialmente en Toledo, vinculado á figura de Francisco Jiménez de Cisneros (o cardeal Cisneros) e, en moitos trazos, similar ao plateresco. miniatura|esquerda|Colexio Maior de San Ildefonso da Universidade de [[Alcalá de Henares. ]] Esencialmente o Cisneros é un estilo arquitectónico diferenciábel do estilo isabelino e do estilo plateresco, recoñecíbel polas súas características decorativas que unen formas renacentistas con mudéxares.
Dicer
Dicer (/díθer/), tamén chamada endorribonuclease Dicer ou helicase con motivo de RNase, é unha proteína encimática que nos humanos está codificada no xene DICER1, situado no cromosoma 14. Dicer forma parte da familia da RNase III e cliva (corta) ARNs bicatenarios e pre-microARN (pre-miARN) en curtos fragmentos de ARN bicatenarios chamados ARNs interferentes pequenos (cando proceden de ARNs bicatenarios) e microARNs (cando proceden de pre-miARNs). Estes fragmentos son de aproximadamente 20-25 pares de bases de lonxitude e teñen un extremo 3' que sobresae de 2 bases. Dicer facilita a activación do complexo silenciador inducido por ARN (RISC), que é esencial para que se poida realizar a interferencia de ARN. O RISC ten un compoñente catalítico chamado Argonauta, que é unha endonuclease con capacidade de degradar ARNs mensaxeiros (ARNm).
Renacemento hispánico
1ª etapa: O derradeiro gótico e o estilo plateresco
Desenvolveuse principalmente no programa arquitectónico da arquidiocese de Toledo na época do cardeal Cisneros, baixo a dirección do arquitecto Pedro de Gumiel.
Dicer
Descubrimento
A Dicer deulle o seu nome en 2001 Emily Bernstein, unha estudante graduada no laboratorio de Greg Hannon no Cold Spring Harbor Laboratory, que trataba de descubrir cal era o encima responsable de xerar os pequenos fragmentos de ARN a partir dos ARN bicatenarios. A capacidade de Dicer de xerar fragmentos de ARN de ~22 nucleótidos descubriuse ao separalo do complexo encimático RISC despois de iniciar a vía de interferencia de ARN con transfección de ARN bicatenario. Este experimento mostrou que o RISC non era o responsable de xerar os fragmentos nucleotídicos pequenos observados. Posteriores experimentos comprobaron as capacidades dos encimas da familia da RNase III para crear fragmentos de ARN, o que reduciu a busca ao encima CG4792 de Drosophila, agora chamado Dicer.
Renacemento hispánico
1ª etapa: O derradeiro gótico e o estilo plateresco
As obras máis importantes que cabe destacar son, na catedral de Toledo, a sala capitular (1504-1512, con traza de Gumiel e Enrique Egas, e artesoados de Diego López e Francisco de Lara) ; e en Alcalá de Henares a Igrexa Maxistral e o paraninfo e a capela do Colexio Maior de San Ildefonso da Universidade (1499-1516, con traza de Gumiel).
Dicer
Descubrimento
Existen ortólogos de Dicer en moitos outros organismos. No musgo Physcomitrella patens DCL1b, unha das catro proteínas DICER non está implicada na bioxénese de miARN senón que o que fai é cortar en cachos os transcritos diana de miARN. Deste xeito, descubriuse un novo mecanismo de regulación da expresión xénica, o silenciamento epixenético de xenes por miARNs.
Renacemento hispánico
1ª etapa: O derradeiro gótico e o estilo plateresco
3. Plateresco. O desenvolvemento do Renacemento produciuse principalmente por arquitectos locais. Desta maneira, creouse unha corrente puramente española do estilo, que se viu influída pola arquitectura do sur de Italia (dominios da Coroa de Aragón nesa época). Este estilo español chamado plateresco, combinaba as novas ideas italianas coa tradición gótica española, así como coa idiosincrasia local. O nome provén das extremadamente decoradas fachadas destes edificios, que se asimilaban ao intricado e detallista traballo dos prateiros.
Dicer
Descubrimento
En canto á súa estrutura cristalina, o primeiro Dicer que foi examinado foi o do protozoo Giardia intestinalis. Descubriuse por cristalografía de raios X un dominio PAZ e dous dominios RNase III. O tamaño da proteína neste protozoo é 82 kDa, pero son maiores noutros organismos; por exemplo, a humana é de 219 kDa. A diferenza en tamaño entre o Dicer humano e o de G. intestinalis débese a que no humano hai polo menos cinco dominios adicionais. Estes dominios son importantes na regulación da actividade de Dicer, no procesamento de ARNs bicatenarios, e no funcionamento de factores proteicos que inician a interferencia de ARN.
Renacemento hispánico
1ª etapa: O derradeiro gótico e o estilo plateresco
O Plateresco, tamén chamado gótico plateresco, protorrenacemento, estilo Isabel, estilo Reis Católicos (estes dous últimos en referencia á súa primeira fase) e estilo Príncipe Filipe (referido á súa fase renacentista), foi unha corrente artística, especialmente arquitectónica, tradicionalmente considerada como exclusiva de España e os seus territorios, que apareceu entre o último gótico e o Renacemento, a finais do século XV, estendéndose durante os dous séculos seguintes.
Resulta dunha modificación do espazo gótico e dunha fusión ecléctica de compoñentes decorativos mudéxares, do gótico flamíxero e lombardos, así como primeirizos elementos renacentistas de orixe toscana. Exemplos típicos son a inclusión de escudos e pináculos, as fachadas divididas en tres corpos (mentres que as renacentistas están divididas en dous) e as columnas de tradición renacentista.
Dicer
Dominios funcionais
A clasificación do Dicer humano (tamén denominado hsDicer ou DICER1) como unha ribonuclease III débese a que contén tanto dominios helicase coma PAZ (Piwi/Argonauta/Zwille). Ademais destes dominios, o hsDicer contén outros catro dominios funcionais: dous dominios de RNaseIII e dous dominios de unión a ARN bicatenario (DUF283 e dsRBD).
Renacemento hispánico
1ª etapa: O derradeiro gótico e o estilo plateresco
Chegou á súa máxima expresión durante o reinado de Carlos I, especialmente en Salamanca, aínda que tamén floreceu notabelmente noutras cidades da península Ibérica como León e Burgos, e no territorio da Nova España (o que hoxe é México). Considerado unhas veces como unha corrente renacentista e outras como un estilo propio, recibe ás veces os nomes de Protorrenacemento e Primeiro Renacemento polos que non o consideran como un estilo en si mesmo.
O estilo caracterízase por unha decoración prolífica que cobre as fachadas con elementos vexetais, candeeiros, festóns, criaturas fantásticas e todo tipo de figuracións. A configuración espacial, porén, seguía máis claramente un referente gótico. Esta fixación por partes concretas, sen modificacións estruturais respecto do gótico e apenas espaciais, fan que se clasifique moitas veces como variante e non como estilo.
Dicer
Dominios funcionais
Investigacións recentes indican que o dominio PAZ ten a capacidade de unirse ao extremo 3' que sobresae de 2 nucleótidos do ARN bicatenario, mentres que os dominios catalíticos de RNaseIII forman un pseudo-dímero arredor do ARN bicatenario para iniciar a clivaxe das febras. Isto ten como resultado un acurtamento funcional da febra de ARN bicatenario. A distancia entre os dominios PAZ e RNaseIII está determinada polo ángulo da hélice conectora e inflúe na lonxitude do produto microARN. O dominio dsRBD únese ao ARN bicatenario, aínda que o sitio de unión específico do dominio non foi definido. É posible que este dominio funcione como parte dun complexo formado con outras proteínas reguladoras (TRBP en humanos, R2D2, Loqs en Drosophila) para colocar de forma efectiva os dominios de RNaseIII e así controlar a especificidade dos produtos de pequenos ARNs. O dominio helicase foi implicado no procesamento de substratos longos.
Renacemento hispánico
1ª etapa: O derradeiro gótico e o estilo plateresco
Nestes anos sobresaen os arquitectos Enrique Egas e Juan de Álava.
Dicer
Papel na interferencia de ARN
miniatura|250px|dereita|O encima Dicer corta ARNs bicatenarios para formar [[ARN interferente pequeno ou microARN. Estes ARNs procesados son incorporados ao complexo RISC, que se une a ARN mensaxeiros para impedir a súa tradución. ]]
Renacemento hispánico
2ª etapa: Purismo
esquerda|miniatura|Catedral da Asunción de [[Xaén, de Andrés de Vandelvira, entre outros.]] Co paso das décadas, a influencia do gótico foi desaparecendo, chegándose a alcanzar un estilo máis depurado e ortodoxo, desde o punto de vista do Renacemento.
O purismo caracterízase por unha maior austeridade decorativa, que se limita a algúns elementos concretos, xeralmente de inspiración clásica. Hai un certo cansazo da exuberancia decorativa a metade do século XVI e impóñense os edificios de aspecto máis sereno, harmónico e equilibrado. Algúns arquitectos conseguen reciclar a súa produción tardo-gótica para iniciarse neste novo estilo. Tal é o caso, por exemplo, de Alonso de Covarrubias, Rodrigo Gil de Hontañón e Pedro de Ibarra.
O centro da produción renacentista localizouse en Andalucía con Diego de Siloé (fachada da Catedral de Granada e a Sacra Capela do Salvador de Úbeda); Pedro Machuca (Palacio de Carlos V en Granada), o arquitecto máis decididamente clásico; Andrés de Vandelvira (Catedrais de Xaén e de Baeza) e Diego de Riaño (Casa do Concello de Sevilla).
Dicer
MicroARN
A interferencia de ARN é un proceso no que mediante a degradación de moléculas de ARN orixinando miARN se inhibe a expresión xénica de secuencias de ARNm do hóspede específicas. O miARN prodúcese na célula empezando polo transcrito primario miARN (pri-miARN) no núcleo celular. Estas longas secuencias son clivadas orixinando un miARN precursor máis pequeno (pre-miARN), que ten xeralmente uns 70 nucleótidos e unha estrutura en forquita. Os pri-miARNs son identificados polo encima DGCR8 (Pasha en Drosophila) e clivados polo encima Drosha para formar o pre-miARN. Estes pre-miARN son despois clivados por Dicer para formar o miARN maduro.
Renacemento hispánico
3ª etapa: Estilo herreriano
miniatura|Patio dos Reis e fachada da Basílica do [[El Escorial|mosterio de El Escorial, de Herrera.]]
Dicer
ARN interferente pequeno
Os ARNs interferentes pequenos (siRNA) prodúcense e funcionan de xeito similar ao miARN ao clivar ARN bicatenario con Dicer en fragmentos máis pequenos de 21 a 23 nucleótidos de lonxitude. Tanto os microARNs coma os ARNs interferentes pequenos activan o complexo silenciador inducido por ARN (RISC), que encontra a diana de secuencia complementaria de ARNm e cliva o ARN usando a súa RNase. Esta á súa vez silencia un determinado xene por medio da interferencia de ARN. Os ARNs interferentes pequenos e os microARNs difiren en que os siRNAs son totalmente específicos para unha secuencia de ARNm, mentres que os miARNs non son completamente complementarios desa secuencia de ARNm. Os microARNs poden interaccionar con dianas que teñen secuencias similares, o cal inhibe a tradución de diferentes xenes. En xeral, a interferencia de ARN é unha parte esencial dos procesos normais de organismos como os humanos, e é unha área que está a ser investigada como unha ferramenta de diagnóstico e terapéutica para dianas no cancro.
miniatura|esquerda|x300px|Formación de miARN utilizado na interferencia de ARN.
Renacemento hispánico
3ª etapa: Estilo herreriano
Este estilo, bautizado posteriormente como estilo herreriano en honor da figura indiscutíbel de Juan de Herrera, dominou a arquitectura española durante case un século, e entre os seus seguidores encóntranse figuras tan relevantes como Francisco de Mora, Juan Gómez de Mora ou o portugués Juan Gómez de Trasmonte, establecido en México, onde chegou a ser mestre maior da súa catedral, xa no século XVII.
Dicer
Dexeneración macular
A dexeneración macular relacionada coa idade é unha importante causa de cegueira nos países desenvolvidos. O papel de Dicer nesta doenza fíxose evidente cando se descubriu que os pacientes aectados mostraban uns niveis diminuídos de Dicer nas súas células do epitelio pigmentado da retina. Os ratos con knock-out para Dicer, que carecían de Dicer só no seu epitelio pigmentado da retina, mostraban síntomas similares. Porén, outros ratos que carecían de importantes proteínas da vía de interferencia de ARN como Drosha e Pasha, non presentaban síntomas de dexeneración macular, a diferenza dos ratos con knock-out para Dicer. Esta observación suxire que Dicer ten un papel específico na saúde da retina que é independente da vía de interferencia de ARN e non é unha función debida á xeración de si/miRNA. Atopouse tamén que unha forma de ARN chamada ARN Alu (que son os transcritos de ARN dos elementos Alu xenéticos) estaba elevada en pacientes con niveis insuficientes de Dicer. Estas febras non codificantes de ARN poden dobrarse en bucle formando estruturas de ARN bicatenario que serían degradadas por Dicer nunha retina con boa saúde. Porén, con niveis insuficientes de Dicer, a acumulación de ARN Alu leva á dexeneración do pigmento pigmentario da retina como resultado de inflamación.
Renacemento hispánico
3ª etapa: Estilo herreriano
En todos os casos, os conceptos da arquitectura e o urbanismo de España no Renacemento leváronse ás colonias de América, onde encontraron un campo fértil para a súa difusión dada a urbanización extensiva que se deu ao longo de tres séculos e que recibiu, tamén, estilos posteriores como o barroco e o neoclásico.
Dicer
Cancro
Os perfís de expresión alterada de miARN en cancros malignos indica un papel importante dos miARNs e de Dicer no desenvolvemento e prognose do cancro. Os miARNs poden fncionar como supresores de tumores e, por tanto, a súa expresión alterada pode ter como resultado a xeración dun tumor. Na análise de cancros de pulmón e de ovario, hai unha correlación entre o mal prognóstico e a diminución do tempo de supervivencia do paciente e a diminución da expresión de Dicer e Drosha. A diminución dos ARNm de Dicer correlaciónase cun estado avanzado do tumor. Non obstante, tamén se atopou que unha alta expresión de Dicer noutros cancros, como o de próstata e o de esófago, se correlaciona cun peor prognóstico para o paciente. Esta discrepancia entre tipos de cancro suxire que hai procesos regulatorios de interferencia de ARN únicos que implican a Dicer en diferentes tipos de tumores.
Renacemento hispánico
Algúns exemplos destacados
Construída contra 1529 en Salamanca, é do tipo fachada-retablo, de autor anónimo. Utiliza elementos italianizantes como amoriños, grutescos e tondos (o central, coa imaxe dos Reis Católicos). Considérase o exemplo máis acabado do plateresco español, pola exquisita calidade da talla e a súa exhaustiva minuciosidade. Este palacio é a mostra do máis puro estilo renacentista. Sorprende polo xogo das dúas formas xeométricas ideais da arquitectura renacentista: o cadrado (a planta) e o círculo (o patio interior) nos que se alternan as ordes clásicas. miniatura|centro|600px|Patio do Palacio de Carlos V, panorámica. miniatura|[[Porta de Carlos V, Viveiro, (Lugo)]]
Dicer
Cancro
Dicer está tamén implicado na reparación do ADN. Os danos no ADN increméntanse en células de mamíferos que teñen unha expresión diminuída de Dicer como resultado da diminución da eficacia na reparación dos danos no ADN e outros mecanismos. Por exemplo, o siRNA procedente de roturas de dobre cadea no ADN (producido por Dicer) pode actuar como guía para complexos proteicos que interveñen nos mecanismos de reparación das roturas de dobre cadea e pode tamén dirixir modificacións na cromatina. Adicionalmente, os patróns de expresión dos miARNs cambian como resultado dos danos no ADN causados por radiacións ionizantes ou ultravioletas. Os mecanismos de interferencia de ARN son responsables do silenciamento de transposóns e, na súa ausencia, cando Dicer é sometido a knock-out ou knock-down, isto pode xerar transposóns activados que causen danos no ADN. A acumulación de danos no ADN pode orixinar células con mutacións oncoxénicas que poden desenvolver un tumor.
Renacemento hispánico
Algúns exemplos destacados
Enorme conxunto arquitectónico, palacio, panteón, igrexa e mosteiro de 206 metros de fachada e 161 de fondo, culminación do Renacemento español. Edificado entre 1563 e 1584. Coa súa marcada simetría clasicista e a súa austera fachada, o seu estilo coñécese tamén como escurialense ou herreriano.
Dicer
Patoxénese viral
A infección por virus de ARN pode desencadear a fervenza de reaccións da interferencia de ARN. Probablemente Dicer está envolto na inmunidade viral, xa que os virus que infectan tanto a células animais coma de plantas conteñen proteínas deseñadas para inhibir a resposta de interferencia de ARN. Nos humanos, os virus VIH-1, influenza e vaccinia codifican ditas proteínas supresoras da interferencia de ARN. A inhibición de Dicer é beneficiosa para o virus, xa que Dicer pode clivar o ARN bicatenario viral e cargar o produto no complexo RISC, o que ten como resultado a degradación de ARNs diana, que son os ARNm virais, o que serve para loitar contra a infección. Outro mecanismo potencial da patoxénese viral é o bloqueo de Dicer como un modo de inhibir as vías de miARN celulares.
En insectos
Os insectos poden utilizar Dicer como un potente antiviral. Isto é especialmente importante dado que os mosquitos son os vectores responsables da transmisión de moitas doenzas virais como as producidas polos potencialmente mortais arbovirus: virus do Nilo Occidental, virus do dengue e virus da febre amarela. A vía de interferencia de ARN nos insectos é moi similar á doutros animais: Dicer-2 cliva o ARN viral e cárgao no complexo RISC, no cal unha febra do ARN serve como molde para a produción de produtos da interferencia de ARN e a outra é degradada. Os insectos con mutacións que orixinan compoñentes non funcionais das súas vías de interferencia de ARN mostran un incremento na súa carga viral para os virus dos que son portadores ou un incremento da susceptibilidade para os virus dos cales son hóspedes. Igual que nos virus humanos, nos virus de insectos evolucionaron mecanismos para evitar as vías de interferencia de ARN. Por exemplo, o virus C de Drosophila codifica a proteína 1A, que se une a ARNs bicatenarios e dese modo protéxese da clivaxe polo encima Dicer do insecto e da súa carga no complexo RISC. O ascovirus 3a de Heliothis virescens (un lepidóptero) codifica un encima RNase III similar aos dominios de RNase III de Dicer, que pode competir polo substrato de ARN bicatenario e degrada os dúplex de siRNA para impedir a súa carga en RISC.
Diagnóstico e aplicacións terapéuticas
Dicer pode utilizarse para detectar a presenza de tumores no corpo baseándose no nivel de expresión do encima. Un estudo mostrou que en moitos pacientes que tiñan cancro decrecera o nivel de expresión de Dicer. O mesmo estudo mostrou que unha expresión máis baixa de Dicer correlacionábase cun menor tempo de supervivencia do paciente. Pero, como se dixo máis arriba, isto non se cumpre en todos os tipos de cancro. Ademais de ser unha ferramenta de diagnóstico, Dicer pode utilizarse para tratar pacientes por medio de inxeccións intravenosas de siRNA alleo que causen silenciamento xénico.
O siRNA foi administrado de dúas maneiras en especies de mamíferos como o rato. Unha forma é a inxección directa no sistema, que non requiriría a función de Dicer. Outra forma é introducilo indirectamente por medio de plásmidos que codifican curtos ARN en forquita, que son clivados por Dicer orixinando siRNA.
Unha das vantaxes de usar Dicer para producir siRNA terapeuticamente é a especificidade e diversidade de dianas ás que pode afectar en comparación aos antibióticos ou pequenas moléculas inhibidoras que se usan actualmente. En xeral, as pequenas moléculas inhibidoras son difíciles de utilizar debido á súa especificidade e aos seus efectos secundarios pouco tolerables. Os anticorpos son tan específicos coma os siRNA, pero teñen a limitación de que só se poden usar contra ligandos ou receptores da superficie celular. Por outra parte, o principal obstáculo para a inxección de siRNAs é a baixa eficacia na súa captación intracelular. O siRNA inxectado ten unha baixa estabilidade no sangue e causa estimulacións de inmunidade inespecífica. Ademais, producir terapeuticamente miARN carecería de especificidade porque só se necesita un apareamentode bases de 6 a 8 nucleótidos para que o miARN se una ao ARNm.
Proteínas similares a Dicer
Os xenomas das plantas codifican proteínas similares a Dicer con funcións similares e dominios proteicos como os dos Dicer de insectos e outros animais. Por exemplo, no organismo modelo Arabidopsis thaliana, atopáronse catro proteínas similares a Dicer, que se denominan de DCL1 a DCL4. A DCL1 está implicada na xeración de miARN e produción de siRNA a partir de repeticións invertidas. A DCL2 crea siRNA a partir de transcritos antisentido que actúan en cis, que colaboran na inmunidade antiviral e defensa. A DCL3 xera siRNA, que intervén na modificación da cromatina e a DCL4 está implicada no metabolismo do siRNA que actúa en trans e no silenciamento de transcritos a nivel postranscricional. Ademais, as DCL 1 e 3 son importantes para a floración de Arabidopsis. En Arabidopsis, o knock-out para a DCL non causa graves problemas de desenvolvemento.
Renacemento hispánico
Algúns exemplos destacados
Unha das tres portas que quedan en pé, dun total das cinco que formaban parte do antigo recinto amurallado da cidade de Viveiro. Edificación de estilo plateresco, considerada desde o ano 1942 como un Ben de Interese Cultural dentro do catálogo de Monumentos del patrimonio histórico de España. A súa construción comezou no ano 1548, substituíndo a outra anterior, e realizouse en honor do emperador Carlos I de España e V de Alemaña, que concedera unha real cédula á vila de Viveiro para eximila do pago de impostos durante un período de tres anos, despois de sufrir un grave incendio en setembro de 1540.
Esta igrexa-panteón, símbolo de Úbeda (Xaén), está situada na praza Vázquez de Molina da cidade. O Salvador é a empresa máis ambiciosa de toda a arquitectura relixiosa privada do Renacemento español. Foi declarada monumento histórico-artístico en 1931.
Pintura
O rei Carlos I estaba predisposto á nova arte, paradoxalmente chamada á maneira antiga, posto que remite á antigüidade clásica. O seu patrocinio directo logrou algunhas das máis belas obras do especial e único estilo renacentista español, grazas ao mecenado sobre Alonso de Covarrubias, ou ás súas encargas a Tiziano, que nunca accedeu a trasladarse a España. Pintores de gran calidade foron, lonxe do núcleo cortesán, Pedro Berruguete, Juan de Juanes, Paolo de San Leocadio -de quen destaca a delicada Virxe do Cabaleiro de Montesa-, Yáñez de la Almedina e Fernando de los Llanos.
A pintura do Renacemento español faise normalmente ao óleo. Realiza interiores perfectamente suxeitos ás regras da perspectiva, sen amoreamento dos personaxes. As figuras son todas do mesmo tamaño e anatomicamente correctas.
As cores e os sombreados adminístranse en gamas tonais, segundo as ensinanzas italianas. Para acentuar o estilo italiano é frecuente, ademais, engadir elementos directamente copiados de alí, como os adornos a candelieri (fitas de vexetais e cupidiños que rodean os marcos), ou ruínas romanas nas paisaxes, incluso en escenas da vida de Cristo.
Pinturas famosas
Os temas relixiosos ocuparon a maior parte da súa pintura. Neste extraordinario cadro contrapóñense a composición clasicista e os trazos manieristas e esa estraña espiritualización dos personaxes cuxas figuras se alongan.
O tema representado é moi antigo, dentro da iconografía cristiá: a Virxe María aleitando o neno Xesús. Non obstante, no caso desta obra, non se ve directamente o peito, senón que a nai e o fillo míranse nunha das imaxes máis intimistas do século XVI. O propósito é claramente relixioso, exaltando o sentimento de amor materno.
Escultura
miniatura|Virxe co neno, atribuída a Filipe Bigarny, para o sepulcro de Diego de Avellaneda, bispo de [[Tui.]] No século XVI (o Cinquecento italiano), apareceron as primeiras demostracións da escultura renacentista en España, como consecuencia das relacións políticas e militares con Italia e baixo o mecenado e tutela dos reis e da nobreza.
Fíxose presente a través de tres vías distintas: escultores italianos chamados polos mecenas e que realizaron as súas obras en España; obras importadas, procedentes dos talleres italianos, e primeira xeración de artistas españois.
No primeiro grupo encóntranse os escultores Domenico Fancelli, Pietro Torrigiano e Jacopo Florentino, chamado o Indaco. Entre as obras encargadas a Italia sirvan como exemplo o San Xoán do taller de Michelangelo para a cidade de Úbeda, e uns poucos relevos do taller da familia Della Robbia.
En canto aos artistas escultores españois, a primeira xeración estivo composta por Vasco de la Zarza (trascoro da catedral de Ávila), Filipe Vigarny (retablo maior da catedral de Toledo), Bartolomé Ordóñez (cadeirado do coro da catedral de Barcelona) e Diego de Siloé (sepulcro de don Alonso Fonseca na Igrexa das Úrsulas do Convento da Anunciación de Salamanca).
A partir do segundo terzo do século XVI xurdiron en distintas rexións escultores que chegaron a ser os grandes mestres do Renacemento español. Aínda que seguiron as normas italianas, souberon darlle ás súas obras un carácter puramente español, creando escola nas distintas rexións do ámbito nacional.
O material utilizado foi o mármore e o bronce pero, sobre todo, a madeira policromada e estufada. Dos talleres dos grandes mestres saíron gran cantidade de retablos, cadeirados de coro, imaxes e escultura funeraria. miniatura|esquerda|Enterramento de Cristo de [[Juan de Juni.]]
No terceiro terzo cambiou por completo o gusto renacentista español, que se inclinou cara ao clasicismo, representado sobre todo pola figura do arquitecto Juan de Herrera.
Nesta etapa traballaron os escultores Pompeyo Leoni e Juan Bautista Monegro (estatuas dos reis de Xudá no Patio dos Reis do Mosteiro do Escorial).
Desde o principio do período renacentista a influencia da Igrexa fixo que o tema da nudez na arte, que se impuxera en Italia, non tivese éxito en España, onde a escultura se dirixiu principalmente cara a temas funerarios ou relixiosos. A temática era na súa maior parte relixiosa, herdeira da imaxinaría gótica pero cunha maior expresión e coñecemento anatómico do corpo humano.