cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stavkirke
Historia
thumb|left|150px|A [[igrexa de Fortun, antes de ser trasladada a Bergen.]] As stavkirke chegaron a ser populares durante a Idade Media no noroccidente de Europa. Só en Noruega, considérase que existiron unhas dúas mil. O número de stvakirke construídas noutras partes de Europa e en Islandia descoñécese. Anteriormente, críase que as stavkirke foran o primeiro tipo de templos cristiáns construídos en Escandinavia, mais agora sábese da existencia de formas máis antigas, como as chamadas igrexas de postes, se ben as diferenzas entre ambos tipos de templos é bastante pequena. As stavkirke foron consideradas obsoletas desde a Idade Media e substituíronse case en toda a súa totalidade. En Noruega, non foron substituídas tan rapidamente como noutros lugares de Europa, e varias delas chegaron ao século XIX.
Anteriormente, nos países nórdicos, o termo stavkirke incluía a todas as igrexas medievais construídas en madeira, e por ende, na definición incluíronse erroneamente os restos de igrexas de postes e de igrexas en estacada, así como a Igrexa de Greensted, en Inglaterra.
As escavacións arqueolóxicas revelaron que as stavkirke son realmente descendentes de construcións en estacada e das máis recentes igrexas de postes. Coñécense edificios en estacada que datan da era viquinga; estes eran edificios compostos de troncos partidos pola metade co extremo inferior espetado no chan, formando unha parede que se dotaba dun teito. Pese á súa sinxeleza, a construción podía perdurar décadas ou incluso séculos, sobre todo se se construía sobre grava.
Nas igrexas de postes, os muros colocábanse sobre unha soleira, e unicamente os postes esquineiros eran cravados na terra.
A seguinte fase partiu da observación da susceptibilidade dos postes esquineiros á putrefacción, ao estar en contacto co solo húmido. Para evitar iso, os postes foron colocados sobre grandes pedras, incrementando así o seu tempo de vida.
Nas igrexas máis evolucionadas, os postes poñíanse sobre un marco ríxido de soleiras que descansaba sobre cimentos de pedra. Esta é a stavkirke na súa forma máis madura.
Noruega
O libro De Norske Stavkirker ("As stavkirke norueguesas") de Lorenz Dietrichson de 1892, é unha das obras fundamentais para o estudo das stavkirke; mais, nel vertíase a crenza que se tiña no país de que as stavkirke eran unha contribución única de Noruega á arte cristiá, teoría que foi desbotada cos numerosos achados arqueolóxicos que proban a súa existencia por todo o norte de Europa.
Lei do Gulating
thumb|200px|A Igrexa de Urnes no seu aspecto actual. O Gulating foi unha asemblea que serviu como poder lexislativo e xudicial para o sur e o occidente de Noruega durante a Idade Media. A lei do Gulating foi escrita por primeira vez no século XI, e no capítulo 12 fálase sobre as stavkirke:
''Se un particular constrúe unha igrexa, sexa nobre ou campesiño, ou sexa quen sexa quen constrúa a igrexa, debe mantela en pé e evitar que o seu baseamento se arruíne. Pero se a igrexa se pudre e os postes esquineiros se caen, el terá que levar madeira nun prazo non maior a doce meses; se non fai isto, pagará tres marcos de multa ao bispo e de todos modos levará troncos para levantar a igrexa''.
Suecia
thumb|200px|Igrexa de Hedared, en Suecia. Pouco se sabe das stavkirke medievais de Suecia, a falta de suficientes representantes actuais e de fontes escritas. A Västgötalagen, un manuscrito legal do século XIII, menciona brevemente a constitución dunha stavkirke.
Sábese pouco das stavkirke suecas, xa que só unha delas permanece en pé, a sinxela igrexa de Hedared, construída arredor de 1500 no lugar dunha stavkirke máis antiga. A desaparecida igrexa de Skaga áchase asociada a lendas; construída sobre un lugar de culto pagán, foi demolida en 1826 supostamente para destruír definitivamente as crenzas nórdicas antigas. Outros restos interesantes son os da igrexa de Hemse, en Gotland, que aínda que chamada stavkirke, en realidade trátase dunha igrexa en estacada. Os restos de Santa María a Menor en Lund comprenden rastros de técnicas tanto de estacada como de postes. Só en Escania había preto de 300 igrexas cando Adán de Bremen visitou Dinamarca na primeira metade do século XI, pero descoñécese o número de stavkirke. En anos recentes iniciouse a reconstrución de varias stavkirke suecas, entre as que figura a igrexa de Skaga.
Dinamarca
thumb|200px|Reconstrución da igrexa de Hørning, no [[Museo Moesgård (Aarhus, Dinamarca).]] En Dinamarca atopáronse restos arqueolóxicos de igrexas de postes en varios lugares, como na igrexa de pedra de Jelling. Aínda se conservan partes dalgunhas stavkirke danesas, por exemplo unha viga cunha cabeza de dragón procedente da igrexa de Nørre Hørning, na península de Xutlandia.
Inglaterra
En Inglaterra houbo anteriormente un debate sobre a orixe da igrexa de madeira de Greensted, en Essex. Debatíase se era unha stavkirke ou unha edificación anterior. O consenso xeral terminou por clasificala como saxoa, aínda que con similitudes coas stavkirke. Hai outra igrexa inglesa con certas similitudes coas stavkirke, a igrexa de Santa María, en Kilpeck, Herefordshire, que posúe cabezas de dragóns.
Alemaña
Existe unha igrexa de pedra en Alemaña cunha decoración que mostra un dragón similar aos que se ven nalgunhas stavkirke norueguesas, así como nos restos dunha stavkirke de Dinamarca e doutra de Gotland, en Suecia. Levantouse unha controversia sobre se a decoración pode ser atribuída a semellanzas culturais ou se indica métodos de construción similares.
Material de construción
A materia prima máis común para a construción das stavkirke foi a madeira de piñeiro (Pinus sylvestris). Para a construción da armazón utilizáronse piñeiros bastante medrados, cos troncos cun diámetro o suficientemente grande e con abundante durame no seu corpo. O durame está impregnado de resina de maneira natural, que evita infeccións por axentes biolóxicos.
Datación das stavkirke
A datación destes edificios pode realizarse de diferentes xeitos, por testemuñas históricas, inscricións, estudos estilísticos dos detalles decorativos, dendrocronoloxía e datación por carbono 14. Nalgúns casos existen rexistros históricos que mencionan a existencia da stavkirke. As investigacións arqueolóxicas poden achegar información para realizar unha datación relativa da estrutura, mentres que os métodos de datación absoluta poden indicar unha data máis exacta. Unha desvantaxe da dendrocronoloxía é que pasa por alto a posibilidade de que a madeira fora reciclada a partir dunha estrutura máis antiga, ou que puideron transcorrer anos desde a data do corte ao uso. A reutilización da madeira e as reparacións son factores de ruído na datación, pois poden existir pezas de madeira moito máis recentes que a data de construción.
Desenvolvemento da técnica
A construción das stavkirke ten os seus inicios na técnica en estacada e na técnica de postes. As igrexas construídas con estas técnicas son chamadas a miúdo igrexas de estacada e igrexas de postes, respectivamente. Entre as dúas técnicas hai varias formas intermedias, do mesmo modo que entre estas e a técnica stav.
Das tres técnicas mencionadas, as dúas primeiras son máis susceptibles á deterioración debido a que as súas edificacións teñen partes soterradas no solo. Tales edificios teñen un tempo de vida de entre 75 e 150 anos. Só son capaces de sobrevivir por períodos máis longos aquelas construcións de madeira sen contacto directo co chan, como é a stavverk. thumb|80px|Técnica de estacada.
Técnica de estacada
A técnica máis antiga, a estacada, coñécese desde a era viquinga. Trátase dunha construción de muros con estacas ou táboas de madeira cravadas no chan; os muros delimitaban un espazo e sostiñan unha cuberta. Para aumentar a durabilidade, os troncos eran vernizados con brea e colocados sobre unha taxea rechea de grava. Estes edificios, a pesar da súa simpleza, podían ser bastante resistentes. Construíronse até o século XII, e atopáronse restos en varias partes de Europa.
Técnica de stav (stavverk)
thumb|80px|Técnica de postes stav. A seguinte fase no desenvolvemento da arquitectura relixiosa de madeira en Europa do Norte conseguiu eludir o problema dos postes soterrados. Os postes, agora chamados stav, foron colocados sobre grandes penas, o que aumentou considerablemente a durabilidade da madeira. Crese que a igrexa de Røldal é deste tipo. As stavverk é a única das tres técnicas medievais que produciu edificios que chegaron aos nosos días.
Nas igrexas posteriores, os postes colocáronse verticalmente sobre unha armazón ríxida e cadrada de madeira, que descansaba sobre un cimento de rochas. As soleiras do armazón ensamblábanse nas súas esquinas por un sistema de espiga-amósega, e os postes colócanse sobre unha amósega no lado superior do armazón. Estas igrexas, co seu sistema similar ao das modernas edificacións de entramado de madeira, representan a forma máis madura das stavkirke.
Clasificación das stavkirke
Moitas stavkirke tiveron —ou teñen aínda— unha galería ou corredor exterior (sval) que se estende por todo o seu perímetro, arrodeándoa. Ese corredor está conectado de maneira pouco estreita por medio de viguetas ás paredes de táboas da igrexa propiamente dita e probablemente servira para protexer o templo das duras condicións climáticas, así como unha sorte de corredor para as procesións medievais.
thumb|left|140px|Stavkirke «de nave única» ([[Haltdalen). Debuxo de Håkon Christie.]]
Igrexa «de nave única», Tipo A
Na base das igrexas Tipo A hai catro soleiras sobre un alicerce de pedras pouco profundo. Estas soleiras están interconectadas entre si por amosegas e espigas nos seus extremos, formando un marco cadrado ríxido. Os postes esquineiros (stav) cortábanse en cruz no seu extremo inferior, e a espiga resultante colocábase sobre unha amosega en cada esquina do marco de soleiras. No lado superior das soleiras hai un suco no que están colocados verticalmente as táboas (veggtilene) dos muros a xeito de cuñas. O armazón da igrexa terminábase cunha soleira superior (stavlægje) cun suco no seu lado inferior, no que se introducía o extremo superior das táboas dos muros.
As soleiras superiores sosteñen a armadura do teito; esta consiste dun sistema en tándem formado por un par de cangos principais (taksperre), que dan a inclinación ao teito e sosteñen o traveseiro, e un par adicional de vigas en tesoira (saksesperre), que funcionan como puntais dos cangos. Tanto cangos como vigas da tesoira parten dun mesmo punto na soleira superior. Adicionalmente, hai viguetas perpendiculares que conectan cada cango co do lado oposto; o resultado é unha especie de celosía bastante ríxida.
thumb|160px|Igrexa de Rødven, de tipo alongado con puntais exteriores. Pola súa evolución, distínguense tres estilos:
Igrexa de sala central con teito elevado, Tipo B
thumb|left|400px|Stavkirke con sala central de teito elevado ([[Borgund). Debuxo de Håkon Christie.]] Estas igrexas foron chamadas anteriormente igrexas de tres naves para distinguilas das de Tipo A, de nave única. Esa denominación empregada, entre outros, por Lorenz Dietrichson, caeu en desuso, pois implicaba que as stavkirke tiñan unha nave central e dúas laterais, é dicir, unha disposición de basílica. Non obstante, o característico das stavkirke con sala central é un deambulatorio (omgang), que rodea a sala central (mitrom) polos catro costados, a diferenza das naves laterais. En todo caso, as stavkirke amosan certa similitude coas igrexas de planta central, coa diferenza de que a sala central das stavkirke é sempre rectangular.
Sobre os alicerces de pedra hai catro grosas vigas de madeira (grunnstokker) que se cruzan entre si e forman un ríxido armazón en forma dun signo #. Cada viga esténdese entre 1 e 2 m máis alá do punto de intersección. Os extremos das vigas sosteñen as soleiras dos muros exteriores, formando un marco cadrado horizontal independente do marco cadrado central formado polas vigas grosas. Os postes da sala central colócanse no cadro central e son os encargados de soster o teito elevado da sala central. No marco horizontal exterior das soleiras repousan as catro paredes de táboas cos seus postes esquineiros, que son as que sosteñen o teito baixo do deambulatorio que rodea a sala central. Así, dando unha impresión de basílica, o teito queda dividido en dous niveis e a sala central e o deambulatorio permanecen divididos por fieiras de postes a maneira de piares.
Os postes da sala tamén se conectan ás soleiras superiores dos muros por medio de vigas, o que lle dá á igrexa rixidez lateral. Case no cumio dos postes insértanse entre estes as soleiras superiores para soportar os muros da sala central, que quedan en contacto co exterior. No extremo superior dos muros da sala colócase un terceiro marco de soleiras, do que parten as vigas do teito, nunha disposición similar ás stavkirke de Tipo A.
As stavkirke de Tipo B divídense en dous subgrupos:
thumb|200px|right|Interior da igrexa de Gol con cepos e cruces de San Andrés. Nótese que un poste intermedio non chega á arcada inferior.
Orixe das stavkirke
Existiron varias teorías sobre a orixe das stavkirke, pero delas as dúas máis comúns son a teoría basilical e a teoría pagá. O debate non quedou completamente resolto e é aínda tema de investigacións. Mais queda claro que as stavkirke son unha expresión artística europea, apoiada en costumes locais.
Teoría da orixe basilical
thumb|150px|Igrexa de Reinli. O teito baixo corresponde ao corredor exterior. Lorenz Dietrichson, na súa obra de 1892 sobre as stavkirke norueguesas, sostén que estas son unha tradución en madeira da basílica románica, e que as stavkirke con sala central de teito elevado son a mellor mostra disto, ademais de mostrar influencias da arte paleocristiá. Tal arquitectura chegaría aos países nórdicos a través de Inglaterra ou Irlanda, mentres que só a armazón do teito representaría tradicións nórdicas. Dietrichson fai especial énfase na aparencia basilical de varias stavkirke, así como na presenza de arcadas e capiteis.
A teoría non encontrou suficiente apoio entre varios arquitectos, que observan influencias da arte europea principalmente nos detalles decorativos, pero non na construción. Mais a teoría basilical non puido ser completamente desbotada a partir do material que se conserva actualmente. O problema é a falta de formas intermedias que poidan ofrecer datos máis fidedignos sobre a evolución das stavkirke.
Per Jonas Nordhagen non rexeita a teoría basilical. Considera que existiron dúas liñas no desenvolvemento das stavkirke, unha delas a liña basilical, que sería unha rama lateral nun desenvolvemento cara a igrexas maiores que tenden máis cara á perfección técnica. A liña principal no desenvolvemento, que el chama liña progresiva, levaría á construción das igrexas de Torpo e de Borgund.
Teoría da orixe pagá
Varios investigadores inclináronse por unha teoría que suxire a influencia das construcións de culto pagán nas stavkirke, ou inclusive que algunhas destas foron templos pagáns nun inicio. Esta foi unha opinión xeneralizada até a década de 1950. As investigacións arqueolóxicas refutaron varias veces esta teoría, por exemplo as de Aage Rousell en Islandia. Un estudo de Olaf Olsen de 1966 proporcionou maiores probas, ao soster que os lugares de culto pagán non eran necesariamente edificios especiais.
En épocas máis recentes, encontráronse marcas arqueolóxicas de edificios anteriores baixo o piso de varias stavkirke, o que lle deu azos á teoría pagá. A igrexa de Mære, un templo de pedra onde se encontraron no seu solo rastros dun edificio de madeira presuntamente de culto pagán, foi un dos principais soportes da teoría pagán; pero varios arqueólogos sosteñen que o edificio anterior era de carácter profano.
Decoración
thumb|160px|Unha das pedras de Jelling, en Dinamarca, cunha representación da crucifixión. O que se conservou da decoración está datado de ca. 1070 até inicios do século XIV. A decoración atópase principalmente en piñóns, en postes e en portais. Ao ter sido construídas e reconstruídas durante varios séculos, as igrexas mostran cambios nos estilos e nas necesidades.
Antecedentes
As decoracións mellor conservadas atópanse en Noruega, pero tamén existen restos ornamentados en Suecia, Dinamarca e Islandia.
-621
Notas
Historia ano a ano
Stavkirke
Antecedentes
Acéptase de maneira xeral a influencia das pedras rúnicas no desenvolvemento do estilo decorativo de Urnes. As pedras rúnicas de Resmo en Öland, Suecia, teñen similitudes co estilo de Urnes. Tamén se cre que as pedras de Jelling foran outra fonte de inspiración ou en todo caso, unha testemuña da extensión do estilo decorativo no período. As pedras de Jelling foron elaboradas por orde de Harald Dienteazul entre 960 e 870, e teñen iconografía cristiá; nun lado amósanse as figuras dun león e unha serpe e no outro unha escena da crucifixión.
Outra posible influencia foron as decoracións celtas, como a dos Evanxeos de Lindisfarne, obra escrita e iluminada por monxes no século VII. thumb|left|130px|Portal de piares da [[Igrexa de madeira de Borgund|igrexa de Borgund.]] thumb|left|130px|Portal da igrexa de Vang. thumb|left|130px|Portal da igrexa de Urnes, coa «gran besta».
Portais
Consérvanse os portais ou parte deles de cerca de 140 stavkirke. Pola súa decoración, divídense, grosso modo, en tres tipos: o portal de perfís sinxelos, o portal de piares e o portal de tipo Vang.
Portal de perfilado sinxelo
Este tipo de portal caracterízase pola presenza de perfís ou pilastras sinxelos. É utilizado principalmente na entrada do coro. Consérvanse uns 20 exemplares deste tipo.
Portal de piares
O portal de piares é descendente da arquitectura de pedra. Teñen columnas ou medias columnas que sosteñen arquivoltas en arco de medio punto. As columnas teñen bases e capiteis tallados. Están ricamente decorados e foron empregados tanto para as entradas á igrexa como na separación do coro coa nave (arco de triunfo). Coñécense preto de 40 portais de piares.
Portal tipo Vang
Os portais tipo Vang destacan pola súa decoración suntuosa; consisten en dúas táboas que flanquean a entrada e un lintel, con decoración continua en todos eles. O lintel, sostido polas dúas táboas, ten á súa vez de dúas a cinco táboas ensambladas entre si por espigas e amósegas. Consérvanse uns 75 portais completos deste tipo. Nalgúns portais hai tamén motivos decorativos en columnas insertados entre decoracións de liñas entrelazadas, con ou sen arquivoltas.
Historia do estilo
En boa parte, o material conservado de portais procede de Sogn-Hardanger e de edificios de Østlandet. A maioría dos portais son de inspiración románica.
É posible que os portais foran pintados, pero é difícil afirmalo. A maioría dos portais pintados que sobreviviron parecen ser máis recentes.
Segundo a historia do seu estilo, é común clasificar os portais como estilo Urnes, románicos, e tardíos.
Portais de estilo Urnes
O portal da igrexa de Urnes é o único case completo que se conservou. Tamén se teñen cachos do da igrexa de Torpo e algúns fragmentos do da igrexa de Bjølstad en Heidal, actualmente destruída. thumb|130px|Portal románico da desaparecida igrexa de Tønjum. thumb|150px|Dragón da igrexa de Hopperstad. thumb|150px|León do portal da [[Igrexa de madeira de Borgund|igrexa de Borgund.]]
Portais de estilo románico
Aproximadamente, datan da segunda metade do século XII. Os motivos que conteñen son ornamentacións vexetais, dragóns, leóns e máscaras grotescas, motivos comúns en Europa no período románico. Este grupo diferénciase do estilo de Urnes, pois son construcións simétricas.
Subdivídense en tres grupos: o grupo de Sogn-Valdres-Telemark, con vidras a cada lado do portal e dous dragóns simétricos opostos entre si; o grupo de Trondheim, con inspiracións na catedral de Nidaros, e o grupo de portais de medallón, con figuras enmarcadas en medallóns.
Portais de estilo tardío
Coñécense como tardíos pola presenza de detalles góticos. Durante o século XIII a decoración volveuse máis individualista e os diferentes portais diferenciáronse máis entre si.
Iconografía
Especulouse sobre se a presenza de dragóns simboliza unha especie de poder máxico contra o mal. Gunnar Bugge suxire que pode tratarse dunha iconografía pagá con interpretación cristiá. No que respecta ao portal da igrexa de Urnes, argumentouse sobre a súa posible orixe na arte pagá, mentres que outras teorías sosteñen que a súa iconografía responde a un contexto cristián, e que a «gran besta» alí tallada (algunhas veces asociada co dragón Níðhöggr) é realmente un león; o león pode representar a Xesucristo loitando e vencendo sobre o mal. Nos portais do tipo Sogn-Valdres-Telemark non hai leóns, senón vidras, motivos que se supoñen símbolos do cristianismo (Xoán: 15,5: Eu son a vide, vós os pámpanos: o que está en min, e eu nel, leva moito froito; porque sen min nada podedes facer).
Erla Bergendahl Hohler oponse a tal interpretación. Ela advirte na ornamentación dos portais un símbolo da riqueza do patrocinador da stavkirke, e non un simbolismo relixioso, de igual maneira como sucede con moitos portais románicos europeos puramente ornamentais. Hohler fai referencia mesmo a Bernardo de Claraval, quen se declaraba en contra da representación de animais nun contexto relixioso. Tamén Gregor Paulson considera que os motivos animais da arte románica non teñen ningún contexto relixioso, senón son un mero sinal de status.
As investigacións posteriores suxiren que os portais das stavkirke están inspirados na arte inglesa e que a súa inspiración puideron ser manuscritos e esculturas de pedra. Algúns deses manuscritos consisten en relatos fabulosos con alegorías cristiás e ilustracións, frecuentemente chamados bestiarios. A orixe dos bestiarios é o Physiologus, unha colección escrita en Alexandría durante o século II abundante en alegorías animais con interpretacións cristiás. Orixinalmente escrito en grego, foi traducido a varias linguas durante a Idade Media. Á súa vez, a fonte literaria do Physiologus son narracións de animais indias, hebreas e exipcias, así como diversos textos clásicos escritos entre outros por Aristóteles e Plinio o Vello.
Evert Lindkvist opina que as fábulas do Physiologus serviron de inspiración ás representacións animais dos portais das igrexas de pedra de Gotland. Esas igrexas foron construídas sobre o sitio de antigas stavkirke, cando estas se volveron demasiado pequenas para as necesidades litúrxicas. Desafortunadamente case todas as igrexas de madeira de Gotland desapareceron, polo que non é válido pensar que tiñan a mesma decoración que as stavkirke norueguesas e que os seus motivos foran copiados dos portais de pedra.
Pintura
thumb|300px|Pinturas no baldaquino da igrexa de Hopperstad. As stavkirke ocupan un papel importante na pintura medieval europea, xa que este tipo de arte sobre táboa é dos remanentes mellor conservados no que respecta a dous elementos litúrxicos arcaicos: o baldaquino e o frontal. Non deixa de sorprender que as stavkirke conteñan os exemplos mellor conservados da pintura medieval norueguesa, sobre todo ao considerar a escuridade imperante no interior destes templos.
A pintura medieval das stavkirke encádrase na arte gótica. Ao contrario da técnica de construción e a escultura decorativa en madeira, que conservan certos trazos das tradicións nórdicas, a pintura das stavkirke non procede da arte popular, senón dun estilo importado, sen grandes contrastes coa arte europea gótica. En todo caso, pertence a un movemento periférico desta arte, que tiña en Francia e Inglaterra uns dos seus principais centros creativos. Considérase que Bergen, a capital e cidade máis populosa de Noruega na Idade Media, foi o centro máis importante da arte gótica no país, que recibía importantes influencias de Inglaterra, coa que existía grande intercambio comercial e cultural.
A arte pictórica das stavkirke contradí a arte nórdica pois, ao contrario desta, principalmente decorativa e de lenta evolución, trátase dunha arte descritiva que se renova constantemente de acordo á influencia do occidente europeo. Ao parecer, os pintores noruegueses medievais non tiñan unha tradición popular pictórica na que apoiarse.
Baldaquinos
thumb|180px|Baldaquino da igrexa de madeira de Hopperstad. Acuarela de [[Peter Blix (1882).]] Os baldaquinos das stavkirke, que se situaban na nave, son remanentes dun programa litúrxico e monumental abandonado en occidente desde a mesma Idade Media (no período románico). Non obstante, os baldaquinos noruegueses son únicos no seu tipo. Estas estruturas, que pretenden ser unha copia da bóveda gótica, mostran aínda así un estilo esaxerado nas cores, como causa da escuridade do interior destas igrexas. As cores brillantes e as formas xeométricas decorativas lembran en certo xeito as vidreiras góticas.
Poucas mostras quedan dos baldaquinos das stavkirke. Os únicos que permanecen no seu sitio orixinal son o da igrexa de Hopperstad, bastante danado no século XIX, e o de Torpo, que é o mellor conservado. En Hopperstad, o baldaquino destaca polas súas esculturas máis que polas súas deterioradas pinturas, que recrean escenas da vida de Xesús.
En Torpo, en Hallingdal, un cristo pantocrátor domina a perspectiva no máis alto da bóveda, coa súa fisionomía bastante similar ás antigas iconas bizantinas. Os paneis que o rodean representan os doce apóstolos e o martirio de Santa Margarida de Antioquía.
De maior tamaño e máis rico deseño é o baldaquino da desaparecida igrexa de Ål, tamén procedente de Hallingdal. Só sobrevive a bóveda, hoxe parte da colección de antigüidades da Universidade de Oslo. Os motivos artísticos son máis de 20 escenas bíblicas, tanto do Antigo como do Novo Testamento, cun estilo similar á Biblia de Canterbury de Roberto de Bello.
Frontais
thumb|180px|Frontal da stavkirke de [[Heimaey (Islandia). Réplica dun frontal noruegués medieval, con escenas da vida de Santo Olaf.]] thumb|180px|Copia do frontal da stavkirke de Heddal. De todos os frontais das stavkirke, consérvanse 30; estes, xunto cos frontais cataláns, son case todo o que queda deste tipo de pintura sobre táboa, abandonado no continente desde a Idade Media, cando se preferiron os frontais de metal ou os tapices bordados. Os frontais de ambos países chegan a conservar similitude, pero non son de ningún xeito paralelos: mentres que en Cataluña se trata de obras románicas, en Noruega son obras góticas de factura máis recente. A súa sobrevivencia en Noruega atribúese principalmente a motivos económicos.
A vasta maioría son parte da colección de antigüidades da Universidade de Oslo e do Museo Histórico de Bergen. Entre os máis antigos destacan os de Heddal e Ulvik, con representacións de Cristo en maxestade rodeado dos seus apóstolos. O de Heddal conserva trazos arcaicos similares ao cristo do baldaquino de Torpo, e ademais é o máis parecido ás obras románicas catalás.
Os frontais de stavkirke recordan no seu estilo as miniaturas inglesas, por exemplo as obras de Mateo de París e Walter de Durham. Caracterízanse pola carencia de relevo, a súa execución en témpera e as cores sobresalientes, con especial uso do ouro e a prata sobre fondos de ton pastel. Mentres os máis antigos presentan elementos bizantinos, nos máis recentes apréciase a evolución da pintura gótica, con gran riqueza no manexo das liñas e as cores.
Os motivos máis comúns son representacións de Cristo maxestático, a crucifixión, Madonnas e en menor número, escenas da vida de Xesús e de María. Un está consagrado a Santo Olaf e outro a San Botulfo. Tamén existe un que ilustra a loita do emperador Heraclio contra os persas.
Lista de stavkirke medievais
Na seguinte lista atópanse as igrexas actuais que foron recoñecidas como stavkirke construídas na Idade Media. Non se inclúen réplicas nin stavkirke construídas despois da reforma. En Noruega, todas as stavkirke áchanse automaticamente protexidas pola Lei de Memoria Cultural.
'''Noruega
'''Polonia
'''Suecia
Cefepime
Cefepime é un antibiótico beta-lactámico pertencente á cuarta xeración de cefalosporinas. Foi comercializada baixo o nome de Maxipime.
Espectro de acción
Cefepime posúe un amplo espectro de actividade, que abrangue :
Bacterias grampositivas
Bacterias gramnegativas
Indicacións clínicas
En España, a Axencia Española de Medicamentos aprobou as seguintes indicacións: infección respiratoria, infección de pel e partes brandas, infección urinaria, infección abdominal, infección xinecolóxica, meninxite bacteriana e neutropenia febril.
Dosificación
Unicamente existe formulación inxectable. A dose oscila entre 1 e 2 gramos cada 8 ou 12 horas. Debe ser axustada en poboación pediátrica e en insuficiencia renal (filtrado menor de 30). .
Embarazo e lactación
Cefepime non mostrou danos en modelos animais, pero non existen estudos controlados durante o embarazo (pertence por tanto á categoría B da FDA). Excrétase en pequenas cantidades no leite materno polo que se aconsella precaución no seu emprego.
Efectos secundarios
Ademais dos efectos secundarios habituais das cefalosporinas, destaca certa toxicidade neurolóxica (encefalopatía, confusión, mioclonías, convulsións), especialmente en pacientes con insuficiencia renal cando se empregan altas doses.
Xogos da Lusofonía de 2017
Os Xogos da Lusofonía de 2017 serán a cuarta edición dos Xogos da Lusofonía. Contará coa participación dos países membros e asociados á ACOLOP. En 2011, o goberno de Mozambique gañou o dereito a erixirse na sede do evento. Maputo será a cidade anfitrioa.
Actuais membros da ACOLOP
Galiza mantivo contactos no seu momento para participar nos Xogos da Lusofonía, aínda que non chegou suceder.
Alfons Quintà
Alfons Quintà i Sadurní, nado en Figueres en 1943, e finado en Barcelona o 19 de decembro de 2016, foi un xornalista e avogado catalán, oficial da Mariña Mercante. Exerceu de xuíz.
Carreira xornalística
Alfons Quintà destacou especialmente como xornalista. Creou os programas en catalán de Ràdio Barcelona. Foi delegado do xornal El País en Cataluña, onde escribiu unha serie de artigos que relacionaban a Jordi Pujol co caso da Banca Catalana. Porén, a administración Pujol nomeouno director xeral do Proxecto dunha Empresa Pública para a Produción e Transmisión de Televisión de Cataluña. Despois de deixar a xestión da TV3, Quintà colaborou no proxecto de El Observador, o xornal promovido por Lluís Prenafeta, e do que foi director ata poucos meses despois da saída da primeira copia. Foi asesor científico da Gran Enciclopèdia Catalana. Dende entón, Quintà foi columnista do xornal Avui, ata o 2005 na columna diaria "L'encenall" e no semanal "Planetàrium"; despois, comezou a perder espazo significativamente e deixou de escribir nel no ano 2009. En maio de 2012, foi nomeado director do xornal dixital El Debat, en substitución de Francisco Moreno. Tamén foi columnista do Diari de Girona e foi implicado como paroleiro en programas como Amics, coneguts i saludats de 8tv.
Morte
O día 19 de decembro de 2016 foron atopado mortos na súa casa en Barcelona, a súa esposa e el. Ó parecer, asasinou á súa esposa cunha escopeta de caza e, a continuación, suicidouse. De feito, no primeiro andar, atopouse unha nota de suicidio.
Familia (filme)
Familia é unha película de cine española dirixida por Fernando León de Aranoa, sendo esta a primeira longametraxe que dirixe.
Bríxida de Suecia
miniatura|Santa Bríxida.
Birgitta Birgersdotter, máis coñecida como Santa Bríxida, Bríxida de Suecia ou Bríxida de Vadstena, nada en Finstad en 1303 e finada o 23 de xullo de 1373, foi unha mística e santa, fundadora da Orde Brixidina.
Traxectoria
Era filla de Birger Persson (lagman de Uppland e un dos persoeiros máis ricos do país) e de Ingeborg Birgersdotter, que estaba emparentada coa familia real sueca pero que morreu cando Bríxida tiña doce anos quedando ao coidado dunha tía. Aos trece anos casou con Ulf Gudmarsson, deste matrimonio nacerían oito fillos, entre eles Santa Catarina de Suecia.
Muller piadosa desde nena, Bríxida tiña unha fonda devoción pola Virxe María, adoitaba dar de comer aos pobres, visitou co seu home varios lugares de culto, en 1336 estivo o santuario de Santo Olaf en Nídaros (actual Trondheim) e en 1341 emprendeu co seu home o Camiño de Santiago, pouco despois de volver de Santiago de Compostela morreu seu home no mosteiro de Alvastra, as visións que ela denominaba revelacións fixéronse máis frecuentes, repartiu as súas posesións entre os pobres e os seus fillos e marchou vivir a unhas dependencias próximas ao convento de Alvastra por consello do seu confesor, Matías. Decidida a crear unha nova orde, conseguiu que o rei Magnus II de Suecia lle doase terras para construír un convento en Vadstena en 1346. En 1349 dirixiuse a Roma para gañar o xubileu do ano santo de 1350 e para conseguir a aprobación da súa orde, xa na cidade co papa ausente e residente en Aviñón escribiulle para que volvese á Roma e realizou diversas peregrinacións a santuarios do sur de Italia. En 1370 conseguiu autorización de Urbano V para a súa nova orde de regra agostiña. En 1371 realizou unha viaxe a Terra Santa acompañada por varios dos seus fillos e un numeroso séquito. Despois da súa volta, xa coa saúde deteriorada, morreu en presenza dos seus fillos Biger e Catalina.
En 1377 publicouse en Roma a primeira edición das Revelacións celestes en oito libros. O 7 de outubro de 1391 a Igrexa católica canonizouna. En 1999 o papa Xoán Paulo II elevouna a copatroa de Europa.
Os Espiñeiros, Os Espiñeiros, Allariz
Os Espiñeiros é un lugar da parroquia dos Espiñeiros no concello ourensán de Allariz na comarca de Allariz - Maceda. Tiña 24 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 10 eran homes e 14 mulleres.
Peter Spufford
Peter Spufford, nado o 18 de agosto de 1934 e finado o 18 de novembro de 2017, foi un historiador e numismático británico especializado na economía medieval.
Vida académica
Peter Spufford concluíu en 1956 os seus estudos de Historia na Universidade de Cambridge, onde en 1962 acadou o doutoramento baixo a dirección de Philip Grierson e Hans Van Werveke. A súa tese foi publicada en Leiden en 1970 co título de Monetary Problems and Policies in the Burgundian Netherlands 1433-1496.
En 1960 ingresou como profesor axudante na Universidade de Keele, institución na que exerceu a docencia durante nove anos e na que chegou a ser xefe en funcións do Departamento de Historia.
En 1979 foi nomeado membro do Queens' College, da Universidade de Cambridge. No seo desa universidade ocupou diferentes postos na súa Facultade de Historia: foi profesor asociado entre 1979 e 1990, profesor titular de Historia Económica desde ese ano ata 2000 e catedrático de Historia Económica en 2000 e 2001, ano en que se retirou do ensino universitario e foi nomeado membro emérito do Queens' College.
O máis sobranceiro do seu legado intelectual é unha tríade de libros que constitúen unha referencia no seu ámbito: Money and Its Use in Medieval Europe (1988), un estudo anovador do papel que xogaron as cuñaxes e o crédito no funcionamento da economía medieval; Handbook of Medieval Exchange (1986), unha obra de referencia que recolle todos os datos daquela coñecidos sobre os tipos de cambio das moedas na Europa Occidental durante toda a Idade Media; e Power and Profit: The Merchant in Medieval Europe (2003), un estudo ilustrado sobre as rutas comerciais medievais, a banca, o comercio de mercadorías e a vida dos comerciantes.
Entre outras entidades, Spufford foi membro da Sociedade de Xenealoxistas (1955), da que ocupou a vicepresidencia entre 1997 e 2012. Ademais, foi o editor do xornal da Sociedade de 1961 a 1963.
Durante o curso 1959-1960, presidiu a Sociedade Heráldica e Xenealóxica da Universidade de Cambridge, que el mesmo fundara en 1955, e foi o seu vicepresidente en anos posteriores.
Lawrence Summers
Lawrence Henry Summers, nado en New Haven o 30 de novembro de 1954, é un economista estadounidense de orixe xudía. Foi o 71º Secretario do Tesouro dos Estados Unidos de 1999 a 2001 baixo a presidencia de Bill Clinton. Foi Director do Consello Nacional de Economía dos Estados Unidos, dependente da Casa Branca, durante a presidencia de Barack Obama de xaneiro de 2009 a decembro de 2010.
Peter Spufford
Vida persoal
Spufford casou en 1962 coa profesora de Historia Margaret Clark (1935-2014). Tiveron un fillo e unha filla, chamados Francis e Bridget, que morreron antes ca eles. O nome da súa filla permanece na memoria na denominación do Bridget's Hostel para estudantes con discapacidade, en Cambridge.
Spufford morreu o 18 de novembro de 2017. O seu funeral tivo lugar o 24 de novembro na igrexa de Santa María e Santo André en, Whittlesford, Cambridgeshire.
Publicacións
Estas son as monografías publicadas por Peter Spufford ao longo da súa traxectoria académica:
Lawrence Summers
Traxectoria
Summers como Charles W. Eliot foi profesor na Universidade Harvard dentro da Kennedy School of Government. En 1993 recibiu a Medalla John Bates Clark polo seu traballo no eido da economía.
Summers foi Presidente de Harvard de 2001 a 2006 e foi expulsado da mesma por defender hipóteses pouco ortodoxas.
National Treasure
National Treasure é un filme estadounidense dirixido por Jon Turteltaub que foi estreado no 2004. Foi escrito por Jim Kouf, Ted Elliott, Terry Rossio, Cormac Wibberley e Marianne Wibberley, e foi producido por Jerry Bruckheimer. É o primeiro filme da serie National Treasure, e está protagonizado por Nicolas Cage, Harvey Keitel, Jon Voight, Diane Kruger, Sean Bean, Justin Bartha e Christopher Plummer.
Lisa Randall
Lisa Randall, nada en Nova York o 18 de xuño de 1962, é unha física teórica estadounidense, especializada na física de partículas e cosmoloxía. Traballou en varios dos modelos de teoría de cordas que tratan de explicar o funcionamento íntimo do universo. A súa achega máis coñecida neste eido é o modelo de Randall-Sundrum ou modelo RS publicado en 1999 xunto con Raman Sundrum. Foi a primeira muller en ocupar un posto no departamento de física da Universidade de Princeton e a primeira muller Física Teórica no MIT e na Universidade Harvard.
Traxectoria
Nada no barrio de Queens en Nova York, conseguiu o primeiro premio no concurso de talentos científicos Westinghouse de 1980, á idade de 18 anos. Licenciada (BA) en Harvard en 1983 e doutorada en física de partículas en 1987 baixo a dirección de Howard Georgi. Entrou a formar parte da Academia Americana de Artes e Ciencias en 2004. Foi nomeada pola revista Newsweek no número "Who's next" de xaneiro de 2006 como "unha das máis prometedoras físicas teóricas da súa xeración"
En 2010, Lisa Randall investiga sobre física de partículas e cosmoloxía na Universidade Harvard, onde traballa como profesora de física teórica. A súa investigación céntrase nas partículas elementais e as forzas fundamentais, incluíndo unha variedade de modelos que supoñen espazos con varias dimensións adicionais, sendo o máis coñecido o Modelo de Randall-Sundrum. Tamén traballou noutros eidos como a supersimetría, o modelo estándar, a inflación cósmica ou a relatividade xeral. O seu libro "Warped Passages" foi engadido na lista dos 100 libros máis notables do ano 2005 polo New York Times.
Logo de obter o seu doutoramento en Harvard, exerceu como profesora no MIT e na Universidade de Princeton antes de volver a Harvard en 2001.
Aleksandr Serebrov
Traxectoria
Serebrov graduouse en enxeñería e participou nas misións Soiuz T-7, Soiuz T-8, Soiuz TM-8, Soiuz TM-17 e Soiuz T-5, pasando un total de 372,95 días no espazo.
William Newton (político)
miniatura|250px|Porta que conduce aos xardíns de Elveden Hall, residencia de W. Newton en [[Suffolk.]] William Newton, nado contra 1783 e finado o 4 de novembro de 1862 foi un político inglés.
Traxectoria
William Newton era fillo de Samuel (ou James) Newton, un acomodado propietario dono dunha plantación de azucre no Caribe en Saint Kitts, e unha propiedade en Santa Cruz.
Nacera en Stowey, Somerset, e educouse en Eton e no Pembroke College, da Universidade de Oxford. Instalouse en Suffolk en 1813, despois de que o seu pai comprara Elveden Hall, cerca de Thetford ao 4º Conde de Albemarle.
Foi elixido membro do Parlamento do Reino Unido pola circunscrición de Ipswich, desde 1818 até 1820.
Santillana del Mar
Santillana del Mar é un municipio de Cantabria, encadrado na costa occidental da comunidade, entre os municipios de Suances, Torrelavega, Alfoz de Lloredo e Reocín.
Características
Santillana del Mar conta, así mesmo, con Zoolóxico e Xardín Botánico de importantes dimensións nos que predomina a fauna ibérica, destacando un insectario colonizado na súa totalidade por bolboretas de todos os tamaños, formas e cores. Ademais existen varios museos, entre os que destaca o Museo da Inquisición, o Museo Diocesano Regina Coeli e o Museo de Jesús Otero.
Debido a que é un importante foco turístico os seus empedradas rúas atópanse case na súa totalidade repletas de pousadas e tendas de produtos típicos cántabros. Cabe destacar as valoradas anchoas de Santoña, o famoso queixo Picón de Tresviso e a chacina de cervo, entre outros. Ademais das tendas de alimentación, tamén son destacables os establecementos de produtos artesanais, nos que predominan as esculturas de personaxes da mitoloxía cántabra.
Elena Serova
Elena Olegovna Serova, nada en Vozdvizhenka, Saratov, o 22 de abril de 1976, é unha cosmonauta rusa que participou na misión Soiuz TMA-14M e foi membro das expedicións 41 e 42 á Estación Espacial Internacional.
Traxectoria
Serova graduouse en enxeñería no Instituto de Aviación de Moscova en marzo de 2001 e en 2003 en economía na Academia do Estado en Moscova de Fabricación e Información. Participou na misión Soiuz TMA-14M e foi membro das expedicións 41 e 42 á Estación Espacial Internacional, pasando un total de 167,24 días no espazo.
Santillana del Mar
Localidades
250px|miniatura|dereita|Unha das rúas da localidade de Santillana del Mar. Os seus 3.983 habitantes (INE, 2006) distribúense en:
Núcleo de poboación
Santillana del Mar á súa vez é a capital do municipio. Está situada a 82 metros sobre o nivel do mar no fondo dunha conca rodeada por pequenos outeiros. No ano 2006 contaba cunha poboación de 1.108 habitantes (INE).
Historia
Esta vila ten a súa orixe na Alta Idade Media, ao redor do mosteiro de Santa Juliana. Recuperáronse ósos humanos medievais na necrópole desta localidade. A data de fundación do mosteiro non se coñece. Ledariamente atribúese a uns monxes do século IX o que levasen as reliquias de Santa Juliana a este lugar, levantando unha ermida e un mosteiro. Actualmente asóciase a fundación do mosteiro coa corrente repobladora impulsada polos sucesores de Afonso I. A partir do ano 980 o mosteiro estaba consolidado, e foi establecendo o seu dominio territorial e xurisdiccional especialmente na zona coñecida como Asturias de Santillana. A partir de 1175 configúrase unha organización con abade e cabido. Grazas ao apoio da nobreza, conseguiu converterse na abadía máis importante da Cantabria medieval. En 1209 Afonso VIII concedeulle foro á vila, que pasou a ser a capital das Asturias de Santillana. O mosteiro de Santa Juliana decaeu, pero comezou o desenvolvemento urbano da vila, organizado ao redor da Praza Maior ou do Mercado (hoxe, praza de Ramón Pelayo) e a Torre do Merino. En 1445, o rei Xoán II deu o señorío da vila ao primeiro Marqués de Santillana e aos seus sucesores, os Duques do Infantado. Tivo partido xudicial propio ata 1840, data en que parte pasou ao partido de Torrelavega e outra parte ao de San Vicente de la Barquera.
Monumentos
A Vila de Santillana del Mar é toda ela Conxunto Histórico Artístico por Decreto de 27 de xullo de 1943 (BOE do 3 de agosto). O centro histórico está formado por construcións homogéneas de pedra, no seu maior parte dos séculos XIV ao XVIII. O casarío desenvolver ao redor dunha vía, a rúa de Santo Domingo, que se bifurca en dous: a rúa de Juan Infante, que chega ata a praza de Ramón Pelayo, e a que foi chamada rúa do Rei, hoxe con diversos nomes para cada tramo: Carreira, Cantón e do Río. miniatura|dereita|300px|Palacio de Velarde, na Praza das Areas, Santillana del Mar. miniatura|dereita|300px|Detalle de arquitectura típica. miniatura|dereita|300px|Praza monumental. miniatura|dereita|300px|Claustro da [[Colexiata de Santillana del Mar.]]
Moitos son os edificios destacados desta localidade, entre eles:
Pilar Castillo Sánchez
A pianista vasca María Luisa Ozaita sinalou que o mesmo Arthur Rubinstein interesouse por ela e deulle consellos e apoio na súa carreira.
Santillana del Mar
Patrimonio natural
En canto ao patrimonio natural, cabe destacar o Zoolóxico de Santillana del Mar, o máis antigo da rexión, así como algunhas árbores da localidade. Na Leira O Xardín hai un eucalipto de 35 metros de altura e un ginkgo de 22 metros de altura. No Parque-praza A Robleda hai un carballo de 16 metros de altura.
Pilar Castillo Sánchez
Traxectoria
Pilar Castillo Sánchez naceu na Coruña probablemente o 8 de maio 1895, aínda que algunhas novas en xornais sinalan como ano de nacemento 1893. Foi a filla máis nova do matrimonio entre a profesora de piano luguesa Salvadora Sancha de Castillo e do deliñante de obras públicas Enrique Castillo Baroa, debeu ser súa nai a iniciadora da súa formación musical. Continuou a súa formación con Eugenia Osterberger. Segundo fontes da época, aos cinco anos Pilar podía tocar no piano cancións que acababa de escoitar por primeira vez. Realizou estudos de solfexo e piano na Sociedade Económica de Compostela con altas cualificacións. Estudou tamén con Canuto Berea Rodrigo, citado como un notable pianista co cal chegaría a "dominar as máis altas dificultades técnicas", e con Pilar F. de la Mora.
Santillana del Mar
Patrimonio
Sete son os bens de interese cultural deste municipio:
Ademais, como Ben de interese local atópase catalogada a Torre medieval dos Calderón da Barca en Viveda.
Festas
Festas de Santa Juliana. Estas festas celébranse en torno ao 28 de xuño en honra á patroa do municipio, Santa Juliana. Realízanse numerosos actos para todos os públicos como actividades para nenos, deportes tradicionais ou actividades gastronómicas. O día máis importante é o 28 de xuño xa que é o día da patroa. Este día realízase unha procesión, misa e danza en honra á patroa.Fonte: Texto adaptado de Masquefiesta.é con permisos escritos.
Demografía
Fonte: INE