cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tareixa de Portugal, raíña de León e Galicia
Querela sucesoria en León
O reino galaico dividiuse entón en dous bandos opostos: os partidarios de que ascendera ao trono a Fernando, que contaban co apoio do reino de Castela, e os de outorgaren a coroa a Sancha e Aldonza, que tiñan o apoio da Orde de Santiago, a cal recibira do rei Afonso o lugar de Castrotorafe co compromiso de que apoiara ás infantas; estas ascenderon ao trono co apoio da nobreza, pero o clero e a aristocracia opuxéronse, xa que preferían que os reinos de León e Castela se reunificaran baixo o rei Fernando. Fernando reclamou os dereitos que dicía ter pola súa condición de fillo do segundo matrimonio, dereitos que confirmou o papa Homorio III en 1218. Mentres as infantas foron recibidas como soberanas en Zamora, Fernando entrou en Toro, con apoio de parte do episcopado leonés.
miniatura|200px|O Mosteiro de Lorvão.
Ante a inminencia dunha guerra entre ambos os bandos, as dúas ex-esposas de Afonso, Tareixa e Berenguela, entrevistáronse en Valencia de Don Juan, buscando unha solución pacífica para a cuestión sucesoria.
Últimos anos e morte
miniatura|200px|Túmulo de Tareixa de Portugal na Igrexa do Mosteiro do Lorvão. Despois de solucionar esta querela dinástica, Tareixa retornou ao Mosteiro de Lorvão e, finalmente, tomou os votos conventuais despois de anos de vivencia como monxa. Aí morreu o 18 de xuño de 1250 por causas naturais.
Matrimonio e descendencia
Do seu matrimonio con Afonso VIII de León e Galicia naceron tres fillos:
Beatificación
O 13 de decembro de 1705 foi beatificada, xunto coa súa irmá Sancha, polo papa Clemente XI, mediante a bula Sollicitudo Pastoralis Offici. En Portugal é venerada como beata, e mesmo como santa.
Oitenta e oito anos despois foi beatificada tamén a súa irmá Mafalda.
Irmáns Grimm
miniatura|dereita|Os irmáns Wilhelm (á esquerda) e Jacob Grimm (á dereita) nun cadro de 1855 de [[Elisabeth Jerichau-Baumann.]]
Jacob e Wilhelm Grimm foron dous irmáns alemáns, coñecidos polas súas coleccións de contos populares e contos infantís e polos seus traballos de lingüística, en particular os relacionados cos cambios fonéticos na historia das linguas xermánicas. Súa é a denominada Lei de Grimm e seu é o primeiro gran dicionario do alemán estándar: o Deutsches Wörterbuch. Entre os contos máis famosos publicados por eles están os clásicos do xénero como Hansel e Gretel, Cincenta, Carapuchiña vermella, O príncipe ra, Polgariño e Brancaneve e os sete ananiños.
Traxectorias
Jakob Ludwig Karl Grimm e Wilhem Karl Grimm naceron en 1785 e en 1786, respectivamente, en Hanau preto de Frankfurt. Os Grimm foron unha familia composta de nove fillos, oito homes e unha muller. Seu pai era avogado e á súa morte abandonaron a residencia no campo e mudáronse a Kassel, onde asistiron ó Friedrichs Gymnasium en Kassel. Os dous estudarían con posterioridade Dereito, a mesma carreira có seu pai na Universidade de Marburg.
Comezan os seus estudos filolóxicos e lingüísticos cando teñen pouco máis de vinte anos. As súas investigacións culminan na Lei de Grimm e nas edicións de contos populares e de fadas que os farían célebres para a historia. As coleccións de contos foron basicamente un produto sucedáneo que tiña como obxectivo os seus estudos lingüísticos pero aínda así foron os contos os que lles reportarían a maior popularidade no seu tempo. En 1812, os Irmáns Grimm publicaron o primeiro volume con 86 contos. O segundo volume con 70 contos apareceu en 1814. Tal foi o éxito que en 1819 a Universidade de Marburg faríaos doutores honorarios. A recollida de contos comezara entre a xente de Hesse a comezos de 1800.
En 1825 Wilhelm casou con Henriette Dorothea Wild. En 1830 os dous irmáns están en Gótinguen, onde traballan como profesores da universidade. Sete anos máis tarde con outros cinco colegas serán expulsados por protestaren contra a abolición da constitución do estado de Hannover polo rei Ernesto Augusto I. O grupo pasaría a ser coñecido nos estados alemáns como "Os sete de Gótinguen".
Jakob e Wilhelm retornarían a Kassel por pouco tempo pois serían chamados a Berlín polo rei de Prusia. En 1838 comezan a traballar no Deutsches Wörterbuch, o Dicionario Alemán, un dicionario histórico-etimolóxico, de memoria perdurable coma case tódalas obras que se impuxeron. Nos dez anos seguintes, os Grimms dimiten dos seus postos na Universidade de Berlín e dedican as súas vidas á compilación desta magna obra lexicográfica que acabaría tendo 32 volumes. Os Grimms non viviron tempo abondo para poderen ver a edición completa do dicionario.
Wilhelm Grimm morreu o 16 de decembro de 1859 e Jacob Grimm o 20 de setembro de 1863. Están enterrados en St Matthäus Kirchhof Cemetery en Schöneberg, un barrio de Berlín.
Cesar, Castro, Boiro
Cesar é un lugar da parroquia de Castro no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 95 habitantes (47 homes e 48 mulleres).
Irmáns Grimm
Traxectorias
miniatura|dereita|Tumbas dos Irmáns Grimm no cemiterio de St Matthäus Kirchhof en [[Schöneberg, Berlín]]
Os contos en galego
Practicamente todos os contos dos irmáns Grimm foron traducidos ao galego.
Axencia EFE
A axencia EFE é unha axencia de noticias internacional fundada en Burgos (España) o 3 de xaneiro de 1939. O entón ministro do Interior, Ramón Serrano Suñer, impulsou a creación da axencia, na que participaron moi activamente José Antonio Jiménez Arnau, Manuel Aznar Zubigaray e Vicente Gállego.
Efe é unha empresa informativa que cobre todos os ámbitos da información nos soportes informativos de prensa escrita, radio, televisión e Internet. Distribúe un volume de 3 millóns de noticias ao ano a máis de dous mil medios de comunicación por medio dunha rede con máis de tres mil xornalistas de 60 nacionalidades. Opera 24 horas ao día desde polo menos 180 cidades de 110 países e con catro mesas de edición en Madrid, Bogotá, O Cairo (árabe), e Río de Xaneiro (portugués). Foi a primeira axencia española en ter delegacións en todas as Comunidades e cidades autónomas españolas, contribuíndo á vertebración informativa do territorio español.
Das alte Karussell
«Das alte Karussell» ([]; en galego: «O carrusel vello») é unha canción escrita por George Betz-Stahl e interpretada en alemán por Lys Assia. Lanzouse como sinxelo en 1956 mediante Decca Records. Foi elixida para representar a Suíza no Festival de Eurovisión de 1956 tras obte-lo segundo posto nunha final nacional suíza.
Festival de Eurovisión 1956
miniatura|esquerda|[[Lys Assia, intérprete da canción, en 1957.]]
Selección
«Das alte Karussell» participou nunha final nacional organizada pola emisora suíza Télévision suisse romande. Quedou en segundo lugar, cualificandose para representar a Suíza no Festival de Eurovisión 1956 xunto a «Refrains», a canción gañadora da final.
No festival
Foi interpretada en segundo lugar, seguindo aos Países Baixos con Jetty Paerl interpretando «De vogels van Holland» e precedendo a Bélxica con Fud Leclerc interpretando «Messieurs les noyés de la Seine». O resultado das votacións non foi revelado, polo que se descoñece en que posto terminou a canción.
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Chao das Donas, Xava, O Bolo
Chao das Donas é un lugar da parroquia de Xava no concello ourensán do Bolo na comarca de Valdeorras. Tiña 17 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 12 eran homes e 5 mulleres. Iso supón un aumento da poboación respecto a 2010, cando tiña 16 habitantes (11 homes e 5 mulleres).
Estorniño
O estorniño é un paxaro común en Galicia, da orde Passeriformes, familia Sturnidae. É nome común que se aplica a distintas especies similares.
Descrición
miniatura|esquerda|Estorniño pinto (Sturnus vulgaris).
Estorniño pinto
O estorniño pinto (Sturnus vulgaris) mide entre 19 e 22 cm de lonxitude. A plumaxe invernal do macho é de cor negra brillante con irisacións violetas, verdes e azuis e numerosas pintas brancas ou cremosas (de cor marfil), pequenas e distribuídas por todo o corpo. As patas son rosas ou pardas e o peteiro é longo, afiado e de cor escura. En plumaxe estival non presenta esas pintas brancas na cabeza nin no peito, e o peteiro vólvese amarelo, coa base gris azulenta. Os inmaturos teñen unha cor parda cincenta, coa gorxa clara. A principal -e case única- diferenza co estorniño negro e que este é uniformemente negro (se ben, en voo, todos parecen igualmente negros).
O vo é recto e rápido, e pode realizar ocasionalmente pairos. O seu canto é un asubío agudo, e ás veces imita o canto doutros paxaros. Son comúns as variacións de pitidos, chasquidos e asubíos (o canto do estorniño negro é máis simple e non contén variacións).
Habita en practicamente toda Europa (agás no sur de Italia e Grecia). En España é invernante habitual, moi numeroso, pero non cría. En Galicia é común entre xullo e marzo (especialmente de novembro a febreiro), formando grandes bandos. Pódese ver en campos e cultivos, así como nos parques e xardíns urbanos. Como acontece co estorniño negro, unha imaxe común é ver grupos de ata milleiros de exemplares pousados nos cables de alta tensión.
Aliméntase de insectos, larvas, miñocas, grans e froitos, con predilección polas cereixas. O efecto sobre os cultivos agrícolas de bandadas tan numerosas explica que en 1970 fose declarado inimigo público nalgúns países mediterráneos (como Tunisia ou Grecia), onde reduciron drasticamente as colleitas de figos e olivas.
Fai o niño, ou aproveita os xa feitos, en buratos nas paredes, penedos e nas árbores; tamén poden aniñar entre os paus que conforman o niño das cegoñas. Unha localización actual dos niños destas aves son os paneis de sinalización sobre as autoestradas. A femia pon de catro a sete ovos, azuis, e choca, co macho, durante trece días.
Estorniño negro
esquerda|miniatura|Estorniño negro (Sturnus unicolor)
O estorniño negro (Sturnus unicolor) é de tamaño similar (19–22 cm), pero coa plumaxe, no verán, totalmente negra brillante, no macho, e máis apagada, con algunhas pintas, na femia; pode presentar tons lilas e azuis no dorso, pero non os verdosos que se citaron no estornino pinto. No inverno os dous sexos son negros agrisados e con algunhas pintas, especialmente pola parte inferior. O peteiro do macho é amarelo e as patas de cor rosa clara durante o verán, e escuro no inverno. Os inmaturos son de cor parda cincenta, con pintas e coa gorxa clara.
Diferénciase do merlo (Turdus merula), tamén negro -o macho- e de tamaño similar, en que este ten o peteiro laranxa (o do estorniño é amarelo) e que levanta a cola ó pousarse. A especie é endémica do norte de África e a Península Ibérica, na que resulta común e moi abundante; obsérvase unha expansión cara o norte. Tamén en Galicia é sedentaria e abundante. Pódese ver nos mesmos espazos có estorniño pinto e adoitan voar en bandos mesturados de milleiros de exemplares. Este comportamento marcadamente gregario maniféstao dende que abandona o niño.
O réxime alimenticio é similar ó anterior.
Sinonimia
En Galicia corren os sinónimos chirlo ou chirlomirlo, que fan alusión ó seu canto e á semellanza co merlo. Tamén se rexistran distintas variantes de estorniño: destorniño, estornillo, saturniño, tomillo, tornillo, tornino, tomiño ou turnino.
Rivas Quintas recolle o dito Ter menos grasa ca un asado de tomillos, aplicado a alguén que está fraco de máis, sen carnes ningunha.
Parteme, Froufe, O Irixo
Parteme é un lugar da parroquia de Froufe no concello ourensán do Irixo, na comarca do Carballiño. Segundo o IGE, en 2022 estaba despoboado.
Estorniño
Sinonimia
Chirlo é denominación popular dunha ave mariña: o carrán común (Sterna hirundo).
Parteme, Froufe, O Irixo
O casal atópase nas terras altas do Irixo e ten cinco casas. Atópase moi preto de Sidre. Pódese acceder a ela pola estrada que vén da Ermida ou pola estrada que comunica a aldea de Trabazón con Sidre. Está arrodeada dun bosque chamado O Briñal que tamén rodea a aldea de Sidre.
Estorniño
Sinonimia
Sarmiento explica así a voz Chirlos mirlos, que recolleu en Baiona:
Ligazóns externas
मैना
Breyten Breytenbach
Breyten Breytenbach, nado en Bonnievale, Suráfrica, en 1939, é un escritor en afrikaans e inglés e pintor surafricano con nacionalidade francesa.
Traxectoria
Estudou Belas Artes na Universidade de Cidade do Cabo, onde entrou no grupos de oposición ao apartheid. A comezos da década de 1960 marcha a París, e ao casar cunha francesa de orixe vietnamita non se lle permite regresar por infrinxir a Lei de Prohibición de Matrimonios Mixtos (1949) e a Lei de Inmoralidade (1950).
En Francia foi un dos fundadores de Okhela, un grupo de resistencia contra o apartheid no exilio. Nunha viaxe ilegal a Suráfrica en 1975 foi arrestado e condenado a nove anos de prisión por alta traizón. Liberado en 1982 debido á intervención internacional, regresou a París e obtivo a nacionalidade francesa.
A obra de Breytenbach inclúen numerosos títulos de poesía, novelas e ensaios, moitos escritos en afrikaans e outros publicados orixinalmente en inglés. É irmán de Jan Breytenbach, o fundador das forzas especiais surafricanas.
Novum Organum
miniatura|Novum Oganum, 1645 O Novum Organum (ou Indicacións relativas á interpretación da natureza, publicado en 1620) é a obra principal do filósofo británico Francis Bacon, quen concibía a ciencia como unha técnica, capaz de dar ao ser humano o dominio sobre a natureza.
O Novum Organum trata sobre a lóxica do procedemento técnico-científico, unha lóxica contraposta á aristotélica (cuxo tratado se titulaba, precisamente, Organon), e que, segundo Bacon, resultaba boa só para a disputa verbal.
Bacon pensaba que era necesario que a intelixencia humana se apropiara de instrumentos eficaces para dominar a natureza. Este instrumento serían os experimentos, que interpretan e dan forma aos datos da experiencia sensíbel. Cómpre librarse dos prexuízos que obstaculizan as novas ideas. A estes prexuízos Bacon denominábaos "ídolos", aos que clasificou da seguinte maneira:
A parte construtiva (Pars conmstruens) estuda o modo en que debe organizarse a experiencia. É un discurso sobre o método científico. A trabe mestra deste método é a indución. Para organizar e interpretar os datos da experiencia (e para facer experimentos) Bacon propuxo a súa "teoría das tres táboas" (ou tres rexistros):
A partir desta investigación intervé a indución: compáranse os diferentes casos, interprétanse, constrúese unha primeira hipótese e se procede á experimentación. Tras un longo traballo chegarase a unha hipótese crucial que, de verificarse, será a causa e a natureza do fenómeno examinado.
Bacon investigaba a natureza das cosas, a súa substancia e a súa esencia. Porén, a ciencia moderna (a partir de Galileo) non se ocupa tanto da natureza das cousas como das relacións existentes entre elas: sería unha ciencia de relacións lóxico-matemáticas e non de substancias. Nas ciencias naturais é necesaria unha estratexia de observación atenta e paciente. Charles Darwin será debedor de Bacon na súa obra A orixe das especies.
Albert Camus
Albert Camus, nado en Mondovi -actual Dréan (en árabe : الذرعان)- (Alxeria) o 7 de novembro de 1913 e finado en Villeblevin no departamento de Yonne (Francia) o 4 de xaneiro de 1960, foi un escritor e filósofo francés. Dende un punto de vista artístico, trátase dun autor vencellado ao existencialismo, malia que afirmou non comungar cos seus postulados filosóficos. En 1957 concedéuselle o Premio Nobel de Literatura.
Traxectoria
Cando Camus tiña un ano o seu pai morreu na batalla do Marne e a familia trasladouse a Alxer. En 1932 publicou os seus primeiros escritos na revista Sud. Uniuse ao Partido Comunista Francés en 1935 logo do fracaso da revolución de 1934 en España. En 1935 comezou a escribir L'Envers et l'Endroit que se publicou dous anos máis tarde.
Cando no ano 1957, con 44 anos, lle foi concedido o Premio Nobel de Literatura dixo:
O discurso que Camus pronunciou na cerimonia de entrega do premio converteuse co tempo nunha alegación modelo do compromiso do escritor co seu tempo. Camus dixo en Estocolmo que el, que formaba parte da xeración dos mozos que querían cambiar o mundo, sentíase agora inclinado a conservalo.
Unha das súas frases que xeraron máis polémicas foron:
Apoiou os republicanos contra Francisco Franco. miniatura|Tumba de Albert Camus. Morreu nun accidente de tráfico só 3 anos despois do galardón.
Segundo a súa propia filla Catherine, era un misóxino e esa misoxinia de Camus está amplamente documentada. Simone de Beauvoir dicía que era bastante "feudal".
"É certo que non creo en Deus, pero iso non significa que eu son ateo, e eu estaría de acordo con Benjamin Constant, que pensaba que a falta de relixión era algo vulgar e ata trillado", dixo nunha entrevista publicada en 1956 polo diario francés Le Monde.
José Cordal Yáñez
José Cordal Yáñez, nado en Santiago de Compostela en 1896 e finado en Salceda de Caselas o 1 de setembro de 1936, foi un político galego.
Traxectoria
Veciño do Porriño dende os anos vinte, onde traballaba como condutor dunha camioneta da empresa Avícola Gallega. Foi elixido concelleiro nas eleccións do 12 de febreiro de 1931 polas minorías, tomando posesión en setembro. Co triunfo da Fronte Popular nas eleccións de febreiro de 1936 foi reposto como concelleiro. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Foi asasinado o 1 de setembro con Ramón Pérez Cabaleiro e Severo Boente. O seu cadáver apareceu na parroquia de Budiño.
Vida persoal
Casou no Porriño con Marcelina Mouriño Rodríguez en 1926, e foi pai de José Cordal Mouriño.
José Alfonso Osorio Rodríguez
José Alfonso Osorio Rodríguez, coñecido como Catuxo, nado en Paradela (Barral, Castrelo de Miño) o 6 de xaneiro de 1904 e finado no mesmo lugar o 18 de abril de 1975, foi un comerciante e político galego.
Traxectoria
Militante de Unión Republicana. En xullo de 1936 era alcalde de Castrelo de Miño. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 pasouse á zona leal. Ao rematar a guerra foi detido e xulgado en Ourense por auxilio á rebelión na causa 755/39. Foi condenado a 12 anos e 1 día de prisión o 4 de marzo de 1942. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas e foi declarado exento.
Vida persoal
Casou coa mestra nacional Luisa Novoa Vázquez, con quen tivo tres fillos: José Alfonso, María Luisa e David Adolfo.
Pithecophaga jefferyi
A Pithecophaga jefferyi é unha especie de ave accipitriforme da familia dos accipítridos. É a maior rapaz das selvas de Filipinas e unha das especies tropicais de aguia meirandes. É a ave nacional de Filipinas, onde é coñecida sinxelamente como aguia filipina. Non se recoñecen subespecies.
Rodís da Igrexa, Rodís, Lalín
Rodís da Igrexa é un lugar da parroquia de Rodís, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o IGE, no ano 2011 tiña 15 habitantes (10 homes e 5 mulleres).
Pithecophaga jefferyi
Características
As femias que son entre un 10-20% máis grandes que os machos poden chegar a medir un metro, pesar 7 quilos e ter unha envergadura de máis de dous metros, o que as converte nunha das rapaces máis grandes do mundo. A súa lonxevidade é de 30 a 60 anos e máis nos animais que se teñen en catividade.
Rodís da Igrexa, Rodís, Lalín
Neste lugar consérvanse os restos dunha industria papeleira que funcionou até finais do século XIX. Ao seu carón medra unha árbore de incenso.
Apicomplexos
Os apicomplexos ou Apicomplexa (tamén Apicomplexia) son un amplo grupo de protistas caracterizados pola presenza nas súas células dun orgánulo especial denominado complexo apical. Son unicelulares, forman esporas e son exclusivamente parasitos de animais. As estruturas móbiles tales como os flaxelos ou pseudópodos están ausentes neles agás en certas fases dos gametos. É un grupo diverso no que se inclúen organismos como os coccidios, gregarinas, piroplasmas, hemogregarinas e plasmodios. Algunhas enfermidades causadas por estes organismos son:
O nome do taxon Apicomplexa deriva do latín apex (extremo) e complexus (pregado) e fai referencia ao seu complexo apical. O antigo taxon Sporozoa (esporozoos) agrupaba a Apicomplexa, Microsporidia e Myxosporida, pero este agrupamento xa non se considera bioloxicamente válido e está desaconsellado.
Historia
O primeiro protozoo apicomplexo observado foi visto por Anton van Leeuwenhoek en 1674 e era un ooquiste de Eimeria stiedae na vesícula biliar de coello. O primeiro membro do filum que foi nomeado (por Dufour en 1828) foi Gregarina ovata en insectos dermápteros. Durante o período 1826-1850, foron nomeadas 41 especies de 6 xéneros. No período 1951-1975, nomeáronse 1873 novas especies e 83 novos xéneros.
Bioloxía
A maioría dos seus membros ten un ciclo vital complexo, que comprende fases de reprodución asexual e sexual. Tipicamente, os hóspedes destes parasitos contamínanse inxerindo quistes, que se dividen para producir os esporozoítos (esporulación) que entran nas súas células. Finalmente as células reventan, liberando merozoítos (esquizogonia) que infectan novas células. Porén, moitos Apicomplexa teñen máis dun hóspede.
miniatura|esquerda|280px|Ciclo vital típico dun apicomplexo: 1-[[cigoto (quiste), 2-esporozoítos, 3-merozoítos, 4-gametocitos.]]
O complexo apical é un orgánulo característico situado nun extremo da célula que presenta unhas vesículas chamadas roptrías e micronemas, que se abren na parte anterior da célula. Estas segregan os encimas que permiten ao parasito entrar noutras células. A extremidade está rodeada por unha banda de microtúbulos, chamada anel polar, e nos Conoidasida hai tamén un cono truncado (funil) de fibrilas chamado conoide. No resto da célula, a excepción dunha pequena boca chamada microporo, a membrana apóiase nunhas vesículas denominadas alvéolos, formando unha estrutura semirríxida.
Taxonomía
miniatura|280px|Estrutura dun apicomplexo: 1-anel polar, 2-conoide, 3-micronemas, 4-roptrías, 5-núcleo, 6-nucléolo, 7-mitocondria, 8-anel posterior, 9-alvéolos, 10-aparato de Golgi, 11-microporo.
A presenza de alvéolos e outras características colocan a Apicomplexa no grupo Alveolata. Varios flaxelados relacionados, tales como Perkinsus e Colpodella teñen estruturas similares ao anel polar e foron incluídos antes neste grupo, mais agora parece que son parentes máis próximos dos Dinoflagellata. Son probablemente similares ao devanceiro común de ambos os grupos.
Outra semellanza con Dinoflagellata, é que as células de Apicomplexa conteñen un só plasto, moi peculiar, chamado apicoplasto, rodeado por tres ou catro membranas. Pénsase que entre as súas funcións están a síntese de lípidos, que parece ser necesaria para a súa supervivencia. Considérase xeralmente que comparten unha orixe común cos cloroplastos dos dinoflaxelados, aínda que algúns estudos suxiren que derivan en última instancia de algas verdes e non de algas vermellas.
Apicomplexa abrangue un grupo de organismos que antes eran clasificados como esporozoos, protozoos parasitos sen flaxelos, nin pseudópodos nin cilios. A maior parte dos Apicomplexa son móbiles nalgunha parte do seu ciclo de vida. Os outros grupos principais tradicionais de esporozoos eran Ascetosporea (agora clasificado en Cercozoa), Myxozoa (agora clasificado entre os animais) e Microsporidia (agora clasificado entre os fungos). Ás veces, o termo esporozoo úsase como sinónimo de Apicomplexa e outras veces como un subconxunto deles.
Ciclos de vida
Dentro dos apicomplexos distínguense tres grupos principais: coccidios, gregarinas e heemosporidios, cada un cun ciclo de vida un pouco diferente. Os coccidios e as gregarinas parecen estar bastante relacionados.
Gregarinas
As gregarinas son xeralmente parasitos de anélidos, artrópodos e moluscos. Atópanse a miúdo no tracto dixestivo dos seus hóspedes pero poden invadir outros tecidos. Nun ciclo de vida típico de gregarina un trofozoíto desenvólvese no seu hóspede orixinando un plasmodio. Este despois divídese en moitos merozoítos por esquizogonia. Os merozoítos libéranse ao lisarse a célula hóspede e invaden novas células. Nun punto do ciclo de vida fórmanse gamontes, que son liberados por lise da célula hóspede e agrúpanse por sizixia. Cada gamonte forma múltiples gametos. Dous gametos fusiónanse formando un oocisto. Os oocistos abandonan o hóspede e son captados por un novo hóspede.
Coccidios
Os coccidios son xeralmente parasitos de vertebrados. Igual ca as gregarinas son normalmente parasitos das células epiteliais do intestino pero poden infectar outros tecidos. O típico ciclo de vida dos coccidios é similar ao das gregarinas pero difire en que se forman cigotos. Algúns trofozoítos agrándanse e convértense en macrogametos e outros divídense repeatidamente para formar microgametos. Os microgametos son móbiles e deben chegar ata o macrogameto para fecundalo. Como resultado da fecundación fórmase un cigoto, o cal á súa vez forma un oocisto, o cal é normalmente liberado fóra do corpo.
Hemosporidios
Os hemosporidios teñen ciclos de vida máis complexos nos que alternan entre un hóspede artrópodo e outro vertebrado. O trofozoíto parasita eritrocitos ou outros tecidos no hóspede vertebrado. Os microgametos e macrogametos están sempre no sangue. Os gametos son captados polo insecto vector cando succiona sangue. Os microgametos migran ao intestino do insecto e fusiónanse cos macrogametos. O macrogameto fecundado convértese nun oocineto, que penetra noutras partes do corpo do vector, transfórmase en oocisto e divídese inicialmente por meiose e despois por mitose (ciclo de vida haplonte) dando lugar a esporozoítos. Os esporozoítos saen do oocisto e migran ata as glándulas salivares do vector, e serán inxectados coa saliva cando o insecto pique a outro vertebrado.
Orixe e evolución
miniatura|200px|Quistes de [[coccidios obtidos de feces de gato.]] miniatura|200px|[[Plasmodium dentro dun glóbulo vermello.]]
O complicado ciclo de vida dos apicomplexos enténdese mellor tendo en conta a súa evolución. Apicomplexa crese que se orixinou a partir de Dinoflagellata, un gran grupo de protozoos fotosintéticos. Na actualidade crese que os antepasados dos apicomplexos foron organismos que eran presas doutros e que desenvolveron a capacidade de invadiren as células intestinais dos seus depredadores e posteriormente perderon a capacidade fotosintética. Algunhas especies de dinoflaxelados actuais poden invadir os corpos de celenterados e seguiren facendo a fotosíntese, o que é posible porque os órganos dos hóspede (augamar) son case transparentes. Noutros organismos con órganos opacos, o máis probable é que a capacidade fotosintética se perdese rapidamente.
Crese que os apicomplexos comezaron infectando a parede intestinal do hóspede cunha ruta de propagación fecal-oral. Nalgún punto da súa historia evolutiva, o parasito evolucionou adquirindo a capacidade de infectar outros órganos, como o fígado do hóspede. Este patrón é o que se observa no xénero Cryptosporidium. Nalgún outro momento da evolución, un apicomplexo desenvolveu a capacidade de infectar as células do sangue e de sobrevivir e infectar aos mosquitos. Unha vez que a transmisión utilizando como vector o mosquito quedou firmemente establecida, perdeuse a anterior vía de transmisión fecal-oral. A teoría actual (2007) suxire que os xéneros Plasmodium, Haemoproteus e Hepatocystis evolucionaron a partir de especies de Leukocytozoon. Os parasitos do xénero Leukocytozoon infectan aos leucocitos (glóbulos brancos) e as células do fígado e do bazo e transmítense por medio de moscas negras (Simulium), un amplo xénero de moscas relacionadas cos mosquitos.
Os leucocitos, a maioría dos hepatocitos e as células do bazo realizan activamente a fagocitose de partículas, facendo máis fácil a entrada na célula para o parasito. O mecanismo de entrada nos eritrocitos das especies do xénero Plasmodium está aínda pouco clara, tendo en conta que a entrada se realiza en menos de 30 segundos. Aínda non se sabe se este mecanismo evolucionou antes de que os mosquitos se convertesen nos principais vectores de transmisión de Plasmodium.
O patrón de alternancia entre a reprodución sexual e a asexual, que pode parecer confusa ao primeiro, é un patrón moi común nas especies parasitas. As vantaxes evolutivas deste tipo de ciclo de vida xa foron recoñecidas por Mendel.
En condicións favorables, a reprodución asexual é superior á sexual porque o proxenitor está ben adaptado ao seu medio ambiente e os seus descendentes compartirán os seus xenes. Durante situacións de estrés, tales como a transferencia a un novo hóspede, a reprodución sexual é polo xeral superior, xa que produce unha nova mestura dos xenes que, na media da poboación, dá lugar a individuos mellor adaptados ao novo ambiente.
Tratamento dos patóxenos
Apicomplexa inclúe moitos patóxenos importantes para os seres humanos e animais domésticos. A diferenza das bacterias patóxenas, estes parasitos son protistas eucariontes e comparten moitas rutas metabólicas cos seus hóspedes. Este feito fai que o tratamento terapéutico sexa extremadamente difícil (un fármaco que dane ao parasito probablemente tamén danará ao seu hóspede). Non hai actualmente vacinas eficaces ou tratamentos dispoñibles para a maioría das enfermidades causadas por estes parasitos. Un posible obxectivo para os fármacos é o plasto especial que teñen (apicoplasto) e, de feito, os medicamentos existentes que son eficaces contra os apicomplexos, como as tetraciclinas, parecen actuar precisamente contra ese plasto.
A investigación biomédica sobre os parasitos é difícil, porque ás veces é imposible manter cultivos vivos do parasito no laboratorio e manipular estes organismos. Recentemente, seleccionáronse varias especies para secuenciar o seu xenoma. A dispoñibilidade destas secuencias xenómicas proporciona unha nova oportunidade para aprendermos máis sobre a evolución e a bioquímica destes parasitos.
Rodís do Cabo, Rodís, Lalín
Rodís do Cabo é un lugar da parroquia de Rodís, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza.
-29
Outros
Historia ano a ano
Giacomo Barozzi da Vignola
Giacomo (ou Jacopo) Barozzi da Vignola, frecuentemente chamado simplemente Vignola (1 de outubro de 1507 - 7 de xullo de 1573) foi un dos grandes arquitectos manieristas do século XVI. As súas dúas obras mestras foron a Vila Farnese en Caprarola e a Chiesa del Gesù en Roma, nesta obra seguindo as ideas realizadas por Leone Battista Alberti en Sant'Andrea de Mantua, Vignola constrúe un templo cheo de contrastes, relaciona unha nave lonxitudinal cuberta cuha gran bóveda de canón coa planta central de gran cruceiro, non obstante as capelas laterais vense reducidas a pequenos nichos. Outro contraste manierista prodúcese na iluminación do templo: desde a luz taminizada da nave, que provén das capelas laterais, á maior escuridade do tramo que antecede ó cruceiro e, finalmente, á explosión luminosa do espazo baixo da cúpula.
Obra teórica
Como teórico publicou, no ano 1562, un tratado titulado Regola delli Cinque Ordini d'Architettura no que estudaba e sistematizaba as ordes arquitectónicas clásicas establecendo os seus módulos e proporcións canónicas e definindo, con moito detalle, as súas medidas e os sistemas xeométricos de trazado para poderen ser empregados polos seus contemporáneos. Posteriormente, escribiu Le due Regole della prospettiva, que foi publicado, postumamente, en 1583 en Roma. miniatura|Le due regole della prospettiva prattica, 1682
Obras
Entre as principais obras arquitectónicas de Vignola cóntanse:
Esteiro, Castro, Boiro
Esteiro é un lugar da parroquia de Castro no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 243 habitantes (114 homes e 129 mulleres).
David Moldes
David Moldes é un xornalista galego, licenciado en xornalismo pola Universidade de Santiago de Compostela e técnico superior en Imaxe e Son.
Traxectoria
Comezou a súa labor de xornalista na Axencia EFE realizando crónicas da Liga ASOBAL de balonmán e de fútbol, facendo as crónicas do Celta de Vigo da primeira división e do Pontevedra CF que xogaba na segunda división. Durante a súa traxectoria xornalística tamén pasou pola Radio Galega, La Voz de Galicia e a TVG. En 2016 incorporouse a beIN SPORTS para seguir a actualidade do Celta de Vigo, facendo os comentarios a pé de campo no campo de Balaídos durante as retransmisións televisivas.
Nacionalidade histórica
miniatura|375px|Comunidades autónomas segundo o seu [[Estatuto de Autonomía.
]]
Nacionalidade histórica é un termo empregado decote tanto pola clase política como pola sociedade civil para facer referencia a unha serie de nacións dentro dun estado, dotándoas dun recoñecemento como cultura diferenciada.
Historia e características
Termo recorrente na política do Estado español. É usado para designar aquelas comunidades autónomas que polo seu pasado histórico e mais o seu presente contan cunha identidade colectiva, lingüística e cultural de seu, diferenciada da recoñecida como española. A Constitución Española de 1978 non fai mención explícita a este termo, malia que foi discutido e segue a ser unha cuestión polémica que hoxe figura nos estatutos dalgunhas comunidades autónomas, as cales posúen un grao maior de competencias cedidas por parte do goberno do Estado.
Os Orxais, Xava, O Bolo
Os Orxais é un lugar da parroquia de Xava no concello ourensán do Bolo na comarca de Valdeorras. Tiña 5 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 3 eran homes e 2 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 6 habitantes (3 homes e 3 mulleres).
John Blow
John Blow, nado en 1649 en Nottinghamshire e finado en Westminster (Londres) o 1 de outubro de 1798, foi un compositor e organista inglés do Barroco. Entre os seus alumnos figuran William Croft e Henry Purcell.
Traxectoria
É probable que John Blow nacese en North Collingham, no condado de Nottingham (Inglaterra). Foi corista da Capela Real e distinguiuse alí pola súa excelencia en música Xa a unha idade moi curta, compuxo varios himnos, entre os que cómpre salientar ''Lord. Thou host been our refuge ("Señor, en ti está o noso refuxio"), Lord, rebuke me not ("Señor non me reproches") e o chamado himno social, I will always give thanks'' ("Sempre darei grazas"), composto en colaboración con Pelham Humfrey e William Turner.
A esa época tamén pertence a composición de Robert Herrick, Goe, perjur'd man ("Vai, home perxurado"), escrita por encarga do rei Carlos I de Inglaterra, que imita a Dite, o cieli, de Giacomo Carissimi. En 1669, Blow foi nomeado organista da abadía de Westminster e en 1673 foi designado cabaleiro da Capela Real. En setembro do mesmo ano casou con Elizabeth Braddock, que morreu nun parto dez anos despois.
En 1678 acadou o doutoramento en música e en 1685 pasou a formar parte do grupo de músicos privados do rei Xacobe II de Inglaterra.
Entre 1680 e 1687 escribiu a única ópera: Venus and Adonis. Nela, Mary Davies interpretou a parte de Venus e a súa filla con Carlos II de Inglaterra, Lady Mary Tudor, aparecía como Cupido.
En 1687, foi nomeado mestre de coro da catedral de San Paulo, en Londres. En 1695 foi elixido organista de Santa Margarida, en Westminster, e dise que retomou o seu traballo como organista na abadía de Westminster, do que se retirou en 1680 para lle ceder o lugar ao seu alumno Henry Purcell. En 1699 foi nomeado no novo posto de compositor da Capela Real.
Obra musical
miniatura|Partitura de Venus and Adonis, de John Blow. miniatura|Prelude de John Blow (ficheiro [[Musical Instrument Digital Interface|MIDI).]]
Coñécense actualmente corenta obras de culto e máis de cen himnos de John Blow. Ademais desta música puramente eclesiástica, Blow escribiu, entre outras composicións :
En 1700, publicou os seus Amphion Anglicus, colección de pezas musicais para unha, dúas, tres e catro voces, con baixo continuo.
Na coñecida Historia da Música de Charles Burney ilústranse as "cruezas" das composicións de Blow, moitas das cales só amosan méritos nos esforzos de expresión inmatura característicos da música inglesa do período.
A balada de Cable Hogue
A balada de Cable Hogue (en The Ballad of Cable Hogue) é un filme estadounidense de 1970 dirixido por Sam Peckinpah e protagonizado por Jason Robards, Stella Stevens e David Warner. Ambientado no deserto de Arizona, o filme conta a historia durante tres anos dun propector fracasado. Malia ser un western o filme é pouco convencional no xénero xa que conta con poucas escenas de violencia e tiroteos.
John Blow
Obra musical
O tricentenario da súa morte foi conmemorado pola BBC Radio 3 e a abadía de Westminster: a emisión semanal da oración vespertina foi interpretada, na propia abadía, polo seu coro, maioritariamente con pezas do propio Blow.
A balada de Cable Hogue
Estreouse en galego o 15 de marzo de 1986 a través da TVG.
Lucía Jiménez
Lucía Jiménez, nada en Segovia o 21 de novembro de 1978, é unha actriz e cantante castelá-leonesa.
Traxectoria
A súa primeira actuación no mundo do cine foi da man de David Trueba en La buena vida, logo de ir a un casting tras a recomendación da súa irmá máis vella Rebeca, que tamén é actriz e cantante. No filme de David Trueba compartía protagonismo con Fernando Ramallo e Luis Cuenca. Esta película significou o seu salto á fama, e entre outras cousas a súa participación en numerosos festivais internacionais, como a Quincena dos Realizadores de Cannes, onde a película tivo un notable éxito. Con este filme foi candidata aos Premios Goya á mellor actriz revelación.
A súa popularidade medrou en España por mor da serie Al salir de clase, como outras actrices da súa xeración como Elsa Pataky ou Pilar López de Ayala. Deixou o papel protagonista nesta serie para se dedicar enteiramente ao cine. Logo protagonizou outras películas como Silencio roto ou Tinta roja.
O 30 de agosto de 2008 casou co actor Benito Sagredo en Segovia e en 2010 tiveron o seu primeiro fillo, León.
Lazareto
Para consultar o artigo sobre a illa grega, vexa Lazareto
miniatura|300px| Lazareto na illa de [[Menorca]]
Un lazareto é un hospital ou instalación similar, máis ou menos illada, onde se tratan enfermidades infecciosas. Historicamente utilizáronse para enfermidades pouco ou nada infecciosas, como a lepra ou a tuberculose e algunhas destas instalacións eran máis ben de reclusión, sen ningún tipo de coidados médicos nin salubridade.
Historia
Historicamente o lazareto era o lugar que había nalgúns portos de cidades costeiras para ter en corentena e observación ás embarcacións e persoas procedentes doutros países contaminados ou sospeitosos de contaxio. Era un espazo considerable, cercado, próximo ao mar e construído expresamente para recibir as mercadorías e aos enfermos e aínda ás equipaxes das embarcacións durante a corentena que se lles impuña.
Os lugares eran ventilados onde ademais dos edificios para o aloxamento e almacéns, había un hospital e grandes espazos e xardíns.
Gran Premio de Mónaco de 1955
O Gran Premio de Mónaco de 1955 foi unha carreira de Fórmula Un, celebrada en Mónaco o 22 de maio de 1955. Foi a segunda carreira da tempada de Fórmula Un de e déuselle o nome honorario de, Gran Premio de Europa.
Lazareto
Historia
Desde o punto de vista da hixiene pública dáse o nome de lazareto a un recinto espazoso, perfectamente illado, que contén moitos edificios destinados a recibir as persoas e as cousas que veñen de países infectados de contaxio ou que as tocaron ou se aproximaron as cousas que chegan daqueles puntos, a fin de que sexan observados alí durante un certo número de días, antes de poder circular libremente e as cousas para ser desinfectadas e ventiladas alí mesmo, segundo as regras establecidas para o resgardo da saúde pública.
Gran Premio de Mónaco de 1955
Resumo
Stirling Moss fora contratado por Mercedes para a nova tempada e Maserati substituíndo a Jean Behra. As Frechas de Prata de Fangio e Moss dominaron ata metade da carreira, seguidos por Ascari e Castellotti. Na metade do percorrido, Fangio retirouse con problemas de transmisión, dando o liderado a Moss. Con case unha volta por diante, a vitoria parecía segura para Moss pero terminou na volta 80 cando o seu motor Bens explotou. O novo líder Ascari equivocouse na chicane que sae do túnel, e o seu Lancia chocou contra as barreiras no porto e tivo que nadar para salvarse. Maurice Trintignant, nun Ferrari 625, pouco competitivo, herdou o liderado e logrou a súa primeira vitoria na Fórmula 1.
Lazareto
O lazareto de Maó
Entrada Principal da illa do Lazareto de Maó, antigo hospital militar.|miniatura O lazareto de Maó construíuse en 1793 por orde do Conde de Floridablanca, ministro de Carlos III. Púxose en marcha en 1817 e un século despois deixou de funcionar, para anos máis tarde ser o que é agora. Actualmente é unha residencia do Ministerio de Sanidade e Consumo, tras certas remodelacións.
Gran Premio de Mónaco de 1955
Líderes
Juan Manuel Fangio, Stirling Moss, e Maurice Trintignant.
Lazareto
O lazareto de Maó
O lazareto de Maó era e é obra sólida e magnifica por oden real como se indica no parágrafo anterior, baixo a dirección do maior dos enxeñeiros chamado don Manuel Pueyo, e empregouse para a súa construción material demolido do castelo de San Felipe. A obra parouse en 1798 e continuouse en 1803, quedando concluídos os tres departamentos de patente sospeitosa en 1807, dirixindo a obra o enxeñeiro don Juan Antonio Casanova.
Unha tapia de 1440 varas circunvalidaba este edificio que tiña oito portas exteriores, unha capela circular no centro do lazareto, con trinta tribunas con locutorios para oír misa os corentenarios, cinco torres para os vixiantes, 141 habitacións, 7 almacéns, 120 poios, 2 enfermerías ordinarias, e para os contaxiados, 5 zahumerios, 49 cociñas etc.
O custo da obra ascendeu a case 5 700 000 millóns de realesvellon, pero non quedou totalmente arranxado ata 1817 e instalouse por real decreto dese mesmo ano.
O Lazareto da Illa de San Simón (Ría de Vigo)
Antigo lazareto de [[Illa de San Simón|San Simón.|miniatura]] Foi mandado construír na illa de San Simón da Ría de Vigo en 1842, carecía de auga potable e alí purgaban as súas enfermidades os contaxiados procedentes de portos europeos e do Caribe. Deixouse de utilizar en 1923 converténdose entre 1936 e 1943 nun terrible cárcere do réxime franquista. Hoxe en día é posible gozar de visitas guiadas pola illa, destacando o "Paseo dous Buxos" (paseo miradoiro con buxos centenarios), sen esquecer o resto dos seus xardíns, coidados ao detalle.
Réxime dos lazaretos
Para a cuestión dos lazaretos houbo Congresos Internacionais en París a mediados do século XIX e como curiosidade histórica cítanse algúns artigos que son os seguintes sobre o réxime dos lazaretos:
Orixe do nome Lazareto
Os guerreiros de Occidente que foran a Palestina a liberar os Santos Lugares a principios do século XII da dominación musulmá, crearan unha orde relixiosa militar baixo a advocación de San Lázaro para o coidado dos leprosos.Puxéronse baixo a advocación deste santo por canto os cristiáns designaron á lepra co nome de mal de San Lázaro, cridos que morreu de lepra o irmán de María e de Marta resucitado por Jesús.
Cando volveron de Terra Santa foron acollidos por Luís VII de Francia que lles concedeu preto de París unha casa, e transformárona nun lazareto (hospital para o coidado de leprosos).
Matthew Locke
Matthew Locke, nado en Exeter, Inglaterra, en 1621 ou 1662 e finado en Londres en agosto de 1677, foi un compositor inglés do Barroco.
Biografía
Locke foi corista da catedral de Exeter entre 1638 e 1641, onde estudou con Edward Gibbons. Entre 1641 e 1651 estivo exiliado nos Países Baixos, probablemente en compaña doutros realistas.
De volta a Inglaterra, Locke compuxo con Christopher Gibbons a partitura para a obra Cupid and Death, ("Cupido e a Morte") unha mascarada ou obra de entretemento escrita en 1653 polo dramaturgo James Shirley. A súa partitura para esa obra é a única que hoxe se conserva dunha obra dramática daquela época.
Locke formou parte do quinteto de compositores que cumpuxeron música para The Siege of Rhodes ("O asedio de Rodas"), a temperá ópera (1656) de William Davenant. Locke escribiu música tamén para as seguintes óperas de Davenant, The Cruelty of the Spaniards in Peru ("A crueldade dos españois en Perú"), de 1658, e The History of Sir Francis Drake ("A historia de sir Francis Drake"), de 1659.
Logo da restauración, foi nomeado compositor real en 1660 e un ano máis tarde escribiu música para a marcha procesional da coroación de Carlos II de Inglaterra.
En 1662 foi nomeado organista da raíña. A súa personalidade difícil e vingativa envolveuno en diversas controversias nos seus derradeiros anos.
Obras
miniatura|Partitura de Saraband, unha das primeiras pezas para teclado de Matthew Locke.
Antonio Novo Salgado
Antonio Novo Salgado, nado en Teo en 1947 e finado en Ribeira en 1999, foi un hostaleiro e escritor galego.
Coria del Río
Coria del Río é unha localidade da provincia de Sevilla, Andalucía, España. No ano 2008 contaba con 27.528 habitantes. A súa extensión superficial é de 64 km² e ten unha densidade de 444,07 hab/km². Os seus coordenadas xeográficas son 37º 17' N, 6º 03' O. Atópase situada a unha altitude de 5 metros(sobre o nivel do mar) e a 11 quilómetros da capital de provincia, Sevilla.
Matthew Locke
Obras
Locke escribiu unha importante cantidade de himnos, motets, pezas vocais para servizos litúrxicos, obras dramáticas e música de danza. Tamén é autor dun tratado de música, titulado Melothesia.
Antonio Novo Salgado
Traxectoria
Foi vivir a Ribeira de novo, e alí comezou a traballar como camareiro. Abriu o seu propio bar, O Nordeste, a carón da súa familia. Colaborou na sección comarcal do Barbanza de La Voz de Galicia.
Matthew Locke
Obras
Á parte das xa citadas, outras das súas obras principais son as seguintes:
Reichsführer
Emblemas no colo das camisas da xerarquía de Reichsführer portados entre 1933 e 1945|miniatura|dereita Reichsführer é un termo en alemán que significa "Líder do Imperio". Esta denominación foi empregada exclusivamente referida ao Xefe das SS alemás durante o período da Alemaña Nazi. Houbo cinco Reichsführer na historia do Partido Nazi e da SS: