cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beta-catenina
Moléculas que se unen ao dominio armadillo
Porén, este sitio de unión "principal" no dominio ARM da β-catenina non é de ningunha maneira o único. As primeiras hélices do dominio ARM forman un peto de interacción proteína-proteína especial adicional. Este peto pode acomodar un motivo liñal que forma unha hélice que se encontra no coactivador BCL9 (ou no moi relacionado BCL9L), que é unha importante proteína implicada na sinalización Wnt. Aínda que os detalles precisos son moito menos claros, parece que o mesmo sitio o usa a alfa-catenina cando a beta-catenina está localizada nas unións adherentes. Como este peto é distinto do sitio de unión "principal" do dominio ARM, non hai competición entre a alfa-catenina e a E-cadherina ou entre o TCF1 e BCL9, respectivamente. Por outra parte, BCL9 e BCL9L deben competir coa α-catenina para acceder a moléculas de β-catenina.
Complexo de destrución da beta-catenina
Pero tampouco a axina actúa soa. Por medio do seu dominio regulador da sinalización da proteína G (RGS), recruta a proteína APC (adenomatous polyposis coli). A APC é como unha enorme "árbore de Nadal": con moitos motivos de unión á β-catenina (unha soa molécula de APC posúe 11 deses motivos ), e pode recoller tantas moléculas de β-catenina como lle sexa posible. A APC pode interaccionar con múltiples moléculas de axina ao mesmo tempo, xa que ten tres motivos SAMP (Ser-Ala-Met-Pro) para unirse aos dominios RGS que se encontran na axina. Ademais, a axina tamén ten o potencial de oligomerizarse por medio do seu dominio DIX C-terminal. O resultado é unha enorme ensamblaxe proteica mltimérica dedicada á fosforilación da β-catenina. Este complexo denomínase xeralmente complexo de destrución da beta-catenina, aínda que non a destrúe directamente, e é diferente da maquinaria do proteosoma, que é o realmente responsable da degradación da β-catenina. O complexo só marca as moléculas de β-catenina para a súa subseguinte destrución.
Sinalización Wnt e regulación da destrución
En células en repouso, as moléculas de axina oligomerízanse entre si por medio dos sues dominios DIX C-terminais, que teñen dúas interfaces de unión. Así, poden unirse a oligómeros liñais ou mesmo polímeros dentro do citoplasma das células. Os dominios DIX son únicos: só se coñece outra proteína que teña un dominio DIX, que é Dishevelled ou Dsh. (Drosophila só ten unha proteína Dsh, que se corresponde con tres xenes parálogos, Dvl1, Dvl2 e Dvl3 en mamíferos.) Dsh asóciase coas rexións citoplasmáticas dos receptores de Frizzled polos seus dominios PDZ e DEP. Cando unha molécula Wnt se une a Frizzled, induce unha fervenza de eventos pouco coñecidos, que ten como resultado a exposición do dominio DIX de Dishevelled e a creación dun sitio de unión perfecto para a axina. A axina é despois separada das súas ensamblaxes oligoméricas (o complexo de destrución da β-catenina) por Dsh. Unha vez que se une ao complexo receptor, a axina faise incompetente para a unión coa β-catenina e a actividade GSK3. Hai que salientar que os segmentos citoplasmáticos das proteínas asociadas a Frizzled LRP5 e LRP6 conteñen secuencias pseudo-substrato de GSK3 (Pro-Pro-Pro-Ser-Pro-x-Ser), debidamente "cebadas" (prefosforiladas) pola CKI, como se fosen un verdadeiro substrato da GSK3. Estes falsos sitios diana inhiben grandemente a actividade GSK3 de maneira competitiva. Deste xeito, a axina unida ao receptor suprime a mediación na fosforilación da β-catenina. Como a beta-catenina xa non está marcada para a destrución, pero continúa producíndose, a súa concentración aumenta. Unha vez que os niveis de β-catenina se elevan o suficiente para saturar todos os sitios de unión no citoplasma, tamén se transloca ao núcleo. A β-catenina, ao unirse a factores de transcrición como LEF1, TCF1, TCF2 ou TCF3, forza a estes a separarse dos seus previos socios, as proteínas Groucho. A dierenza de Groucho, que recruta represores transcricionais (por exemplo, histona-lisina metiltransferases), a β-catenina únese a activadores transcricionais, activando a transcrición de xenes diana.
Papel na adhesión célula-célula
O corazón das unións adherentes son as proteínas cadherinas. As cadherinas forman as estruturas de unión célula-célula chamadas unións adherentes e os desmosomas. As caderinas poden establecer interaccións homofílicas por medio dos seus dominios de repeticións de cadherina extracelulares, de modo dependente do : isto mantén unidas as células epiteliais adxacentes. Mentres están nas unións adherentes, as cadherinas recrutan moléculas de β-catenina nas súas rexións intracelulares. A β-catenina, á súa vez, asóciase con outra proteína importante, a α-catenina, a cal se une directamente aos filamentos de actina. Isto é posible porque a α-catenina e as cadherinas se unen a sitios distintos da β-catenina. O complexo β-catenina-α-catenina pode así crear fisicamentre unha ponte entre as cadherinas e o citoesqueleto de actina. A organización do complexo cadherina–catenina está regulado adicionalmente por fosforilación e endocitose dos seus compoñentes.
Deseño na etapa embrionaria inicial
A expresión xénica dependente de beta-catenina e a sinalización Wnt desempeñan un papel esencial durante a formación de diferentes rexións corporais no embrión inicial. Os embrións modificados experimentalmente que non expresan esta proteína non poden desenvolver o mesoderma e inician a gastrulación. Durante os estadios de blástula e gástrula, as vías de Wnt e tamén de BMP e FGF inducen a formación do eixe anteroposterior, regulan a localización precisa da liña primitiva (formación do mesoderma e gastrulación) e tamén o proceso de neurulación (desenvolvemento do sistema nervioso central).
En ovocitos de Xenopus, a β-catenina está localizada inicialmente de modo igual en todas as rexións do ovo, pero é marcada para a ubiquitinación e degradación polo complexo de destrución da β-catenina. A fertilización do ovo causa unha rotación das capas corticais externas, movendo grupos de proteínas Frizzled e Dsh a preto da rexión ecuatorial. A β-catenina é enriquecida localmente baixo a influencia da vía de sinalización Wnt nas células que herdan esta porción do citoplasma. Finalmente móvense ao núcleo para unirse a TCF3 para activar varios xenes que inducen características de células dorsais. Esta sinalización dá lugar a unha rexión das células chamada crecente gris, que é un organizador clásico do desenvolvemento embrionario. Se esta rexión é retirada cirurxicamente do embrión, a gastrulación non ocorre en absoluto. A β-catenina tamén xoga un papel crucial na indución do labio do blastóporo, que á súa vez inicia a gastrulación. A inhibición da tradución de GSK-3 por medio da inxección de ARNm antisentido pode causar que se forme un segundo blastóporo e un eixe corporal superfluo. Un efecto similar pode orixinarse da sobreexpresión da β-catenina.
División celular asimétrica
A beta-catenina foi tamén implicada na regulación dos destinos das células por medio da división celular asimétrica no organismo modelo C. elegans. De xeito similar aos ovocitos de Xenopus, isto é esencialmente o resultado da distribución desigual das proteínas Dsh, Frizzled, axina e APC no citoplasma da célula materna.
Renovación de células nai
Un dos resultados máis importantes da sinalización Wnt e o nivel elevado de beta-catenina en certos tipos celulares é o mantemento da pluripotencia. Noutros tipos celulares e estadios de desenvolvemento, a β-catenina pode promover a diferenciación celular, especialmente cara a liñaxes celulares mesodérmicas.
Transición epitelial-mesenquimal
A β-catenina tamén actúa como un morfóxeno nos últimos estadios do desenvolvemento embrionario. Xunto co TGF-β, un importante papel da β-catenina é inducir cambios morfoxénicos nas células epiteliais. Isto indúceos a abandonar a súa firme adhesión e asumir un fenotipo mesenquimal máis móbil no que as células están máis feblemente asociadas. Durante este proceso, as células epiteliais perden a expresión de proteínas como a E-cadherina, zonula occludens 1 (ZO1), e citoqueratina. Ao mesmo tempo activan a expresión da vimentina, actina do músculo liso alfa (ACTA2), e a proteína específica de fibroblastos 1 (FSP1). Tamén producen compoñentes da matriz extracelular, como o coláxeno de tipo I e a fibronectina. A activación anormal da vía Wnt foi implicada en procesos patolóxicos como a fibrose e o cancro. No desenvolvemento do músculo cardíaco, a beta-catenina ten un papel bifásico. Inicialmente, a activación de Wnt/beta-catenina é esencial para comprometer a diferenciación de células mesenquimais nunha liñaxe de células cardíacas; porén, en estadios posteriores do desenvolvemento, cómpre que se produza a regulación á baixa da beta-catenina.
Implicación na fisioloxía cardíaca
No músculo cardíaco, a beta-catenina forma un complexo coa N-cadherina nas unións adherentes nas estruturas dos discos intercalares, que son responsables do acoplamento mecánico e eléctrico de células cardíacas adxacentes. En estudos feitos nun modelo de ratas adultas atopouse que nos cardiomicitos ventriculares a aparición e distribución da beta-catenina está regulada espazo-temporalmente durante a rediferenciación desas células en cultivo. Especificamente, a beta-catenina forma parte dun complexo coa N-cadherina e a alfa-catenina, que é abundante nas unións adherentes nos estadios temperáns despois do illamento dos cardiomicitos para a reforma dos contactos célula-célula. Observouse que a beta-catenina forma un complexo coa emerina nos cardiomiocitos nas unións adherentes dos discos intercalares; e esta interacción é dependente da presenza na beta-catenina de sitios de fosforilación para a GSK 3-beta. Ao facer un knockout da emerina altérase significativamente a localización da beta-catenina e a arquitectura global dos discos intercalares, o que lembra un fenotipo de cardiomiopatía dilatada.
En modelos animais de enfermidade cardíaca, puidéronse desvelar as funcións da beta-catenina. En modelos de cobaias de estenose aórtica e hipertrofia do ventrículo esquerdo, a beta-catenina cambia de localización subcelular pasando dos discos intercalares ao citosol, a pesar de non haber cambios na abundancia global celular de beta-catenina. A vinculina mostra un perfil de cambios similar. A N-cadherina non presenta cambios, e non hai regulación compensatoria da placoglobina nos discos intercalares en ausencia de beta-catenina. En modelos de hámster de cardiomiopatía e insuficiencia cardíaca, as adhesións célula-célula son irregulares e desorganizadas, e os niveis de expresión de unións adherentes/discos intercalares e o conxunto nuclear de moléculas de beta-catenina diminúen. Estes datos indican que unha perda de beta-catenina pode xogar un papel nos discos intercalares enfermos que foron asociados coa hipertrofia do músculo cardíaco e insuficiencia cardíaca. En modelos de ratas de infarto de miocardio, a transferencia do xene adenoviral de beta-catenina non fosforilable constitutivamente activa facía diminuír o tamaño da zona afectada polo infarto de miocardio, activaba o ciclo celular, e reducía a cantidade de apoptose nos cardiomiocitos e miofibroblastos cardíacos. Este descubrimento estaba coordinado coa potenciación da expresión de proteínas pro-supervivencia, como survivina e Bcl-2, e o factor de crecemento endotelial vascular á vez que promoven a diferenciación dos fibroblastos cardíacos en miofibroblastos. Estes descubrimentos suxiren que a beta-catenina pode promover o proceso de rexeneración e curación despois dun infarto de miocardio. Nun modelo de ratas de insuficiencia cardíaca espontaneamente hipertensiva, detectouse un traslado de beta-catenin desde os discos intercalares/sarcolema ao núcleo celular, evidenciado pola redución da expresión da beta-catenina na fracción proteíca da membrana e o incremento na fracción nuclear. Adicionalmente, atopouse un debilitamento da asociación entre a glicóxeno sintase quinase-3β e a beta-catenina, o cal pode indicar unha alteración da estabilidade proteica. En conxunto, os resultados sinalan que o aumento da localización nuclear da beta-catenina pode ser importante no progreso da hipertrofia cardíaca.
En canto o papel da beta-catenina no mecanismo da hipertrofia cardíaca, estudos feitos en ratos transxénicos mostraron resultados algo conflitivos en canto a se a regulación á alza da beta-catenina é beneficiosa ou prexudicial. Un estudo recente feito usando un rato knockout condicional que ou carecía completamente de beta-catenina ou expresaba unha forma non degradable de beta-catenina nos cardiomiocitos atopou unha causa potencial para estas discrepancias. Parece haber un estrito control sobre a localización subcelular da beta-catenina no músculo cardíaco. Os ratos que carecían de beta-catenina non tiñan o fenotipo manifesto no miocardio ventricular esquerdo; porén, os ratos que presentaban unha forma estabilizada da beta-catenina desenvolvían cardiomiopatía dilatada, o que suxire que a regulación temporal da beta-catenina polos mecanismos de degradación das proteínas é fundamental para o funcionamento normal da beta-catenina nas células cardíacas. Nun modelo de ratos con knockout da proteína desmosómica placoglobina, implicada na cardiopatía ventricular dereita arritmoxénica, a estabilización da beta-catenina estaba tamén aumentada, presumiblmente para compensar a perda do seu homólogo placogloblina. Estes cambios estaban coordinados coa activación de Akt e a inhibición da glicóxeno sintase quinase 3β, o que indica unha vez máis que a estabilización anormal da beta-catenina pode estar implicada no desenvolvemento de cardiomiopatía. Outros estudos nos que se utilizou un dobre knockout para placoglobina e beta-catenina mostraron que o dobre knockout desenvolvía cardiomiopatía, fibrose e arritmias que causaban unha morte cardíaca súbita. A arquitectura dos discos intercalares foi gravemente alterada e as unións comunicantes residentes de conexina 43 estaban marcadamente reducidas. As medidas dos electrocardiogramas captaron arritmias ventriculares letais espontáneas nos animais dobres-transxénicos, o que suxire que tanto as cateninas—beta-catenina coma a placoglobina son esenciais e indispensables para o acoplamento mecanoeléctrico dos cardiomiocitos.
Papel nas doenzas cardíacas
Os perfís de expresión alterados da beta-catenina foron asociados coa cardiomiopatía dilatada en humanos. A regulación á alza da expresión da beta-catenina obsérvase xeralmente nos pacientes con cardiomiopatía dilatada. En certo estudo, os pacientes con cardiomiopatía dilatada en estadio final mostraron case duplicados os niveis do ARNm e proteína do receptor de estróxenos alfa (RE-alfa), e perdíase a interacción RE-alfa/beta-catenina, que estaba presente nos discos intercalares de corazóns humanos non enfermos usados como control no estudo, o que suxire que a perda desta interacción nos discos intercalares podería xogar un papel na progresión da insuficiencia cardíaca.
Implicación no cancro
miniatura|esquerda|upright=1.5|Regulación do nivel de beta-catenina e o cancro.
A beta-catenina é un protooncoxene. As mutacións deste xene atópanse comunmente en diversos cancros: no carcinoma hepatocelular primario, cancro colorrectal, cancro de ovario, cancro de mama, cancro pulmonar e glioblastoma. Estimouse que aproximadamente o 10% de todas as mostras de tecidos secuenciadas de todos os cancros presentan mutacións no xene CTNNB1. A maioría destas mutacións agrúpanse nunha pequena área do segmnento N-terminal da β-catenina: o motivo de unión a β-TrCP. As mutacións que causan a perda de función deste motivo esencialmente fan que sexa imposible a ubiquitinación e degradación da β-catenina. Isto causará que a β-catenina se traslade ao núcleo sen ningún estímulo externo e impulsa continuamente a transcrición dos seus xenes diana. O incremento dos niveis de β-catenina nuclear tamén se detectou no carcinoma de células basais, carcinoma de células escamosas de pescozo e cabeza (HNSCC), cancro de próstata (CaP), pilomatrixoma (PTR) e meduloblastoma Nestas observacións pode estar implicada ou non unha mutation no xene da β-catenina; outros compoñentes da vía Wnt poden tamén ser defectuosos.
Mutacións similares vense tamén frecuentemente nos motivos da APC que recrutan β-catenina. As mutacións de perda de función hereditaria da APC causan unha condición chamada polipose adenomatosa familiar. Os individuos afectados desevolven centos de pólipos nos seus intestinos grosos. A maioría destes pólipos son de natureza benigna, pero teñen o potencial de transformarse no mortal cancro colorrectal co paso do tempo. As mutacións somáticas da APC no cancro colorrectal son tamén pouco comúns. A beta-catenina e a APC están entre os xenes clave (xunto con outros, como K-Ras e SMAD4) implicados no desenvolvemento do cancro colorrectal. O potencial da β-catenina de cambiar o fenotipo previamente epitelial das células afectadas nun fenotipo invasivo de tipo mesenquimal (transición epitelial-mesenquimal) contribúe grandemente á formación de metástases.
Como diana terapéutica
Debido á súa implicación no desenvolvemento do cancro, a inhibición da beta-catenina segue recibindo unha atención significativa. Pero alcanzar como obxectivo o seu sitio de unión no dominio armadillo non é unha tarefa doada, debido a que ten unha superficie extensa e relativamente plana. Porén, para unha inhibición eficiente, é dabondo coa unión a "puntos quentes" máis pequenos da súa superficie. Deste modo, un péptido "grampa" helicoidal derivado do motivo de unión á β-catenina natural que se encontra en LEF1 é suficiente para unha completa inhibición da transcrición dependente de β-catenina. Recentemente, desenvolvéronse varias pequenas moléculas que se unen á mesma área moi cargada positivamente do dominio ARM (CGP049090, PKF118-310, PKF115-584 e ZTM000990). Ademais, os niveis de β-catenina poden tamén estar influenciados tomando como diana compoñentes de augas arriba da vía Wnt e o complexo de destrución da β-catenina. O peto de unión N-terminal adicional é tamén importante para a activación dos xenes diana de Wnt (necesario para o recrutamento de BCL9). Este sitio do dominio ARM pode ser farmacoloxicamente atacado polo ácido carnósico, por exemplo. Ese sitio "auxiliar" é outra diana atractiva para o desenvolvemento de fármacos. Malia a intensa investigación preclínica realizada, non se dispón aínda de inhibidores da β-catenina que funcionen como axentes terapéuticos.
A desestabilización da β-catenina polo etanol é unha das dúas vías coñecidas nas que a exposición ao alcohol induce a síndrome alcohólica fetal (a outra é a deficiencia de folato inducida por etanol). O etanol produce unha desestabilización da β-catenina por medio dunha vía dependente da proteína G, na cal a fosfolipase Cβ activada hidroliza o fosfatidilinositol (4,5)-bisfosfato a diacilglicerol e inositol (1,4,5)-trisfosfato. O inositol (1,4,5)-trisfosfato soluble desencadea a liberación de calcio do retículo endoplasmático. Este repentino incremento do calcio citoplasmático activa a proteína quinase dependente de Ca2+/calmodulina (CaMKII). A CaMKII activada desestabiliza a β-catenina por medio dun mecanismo aínda mal caracterizado, pero que probablemente implica a fosforilación da β-catenina pola CaMKII. O programa transcricional da β-catenina (que se require para o desenvolvemento normal da crista neural) é así suprimido, o que ten como resultado a apoptose prematura das células da crista neural (morte celular).
Interaccións
A beta-catenina presenta interaccións con:
Tareixa de Calcuta
Tareixa de Calcuta,  nada como Agnes Gonxha Bojaxhiu (en AFI ˈagnɛs gɔnˈʤa bɔˈjadʒju), en Skopje (daquela no Imperio Otomán, no presente Macedonia do Norte), o 26 de agosto de 1910 e falecida en Calcuta (India) o 5 de setembro de 1997, foi unha relixiosa católica albanesa coñecida polo seu labor humanitario na India. Foi beatificada polo Papa Xoán Paulo II en 2003 e desde a súa canonización polo papa Francisco o 4 de setembro de 2016 é venerada como santa na Igrexa católica. É a primeira persoa galardoada co Premio Nobel da Paz santa.
Traxectoria
Agnes fixo a súa Primeira Comuñón á idade de cinco anos e medio, e recibiu a confirmación en novembro de 1916. Desde o día da súa Primeira Comuñón mostrou unha gran devoción relixiosa. Na súa formación relixiosa, Tareixa foi asistida ademais pola Parroquia Xesuíta do Sagrado Corazón, na que ela estaba moi integrada.
En 1928 ingresou na Orde das Irmás da nosa Señora de Loreto. En Irlanda recibiu o nome de Irmá María Tareixa, en honor á monxa francesa Thérèse Martin, canonizada en 1927 co título de Santa Thérèse de Lisieux. En 1929 fíxose misioneira e iniciou a súa viaxe cara á India, chegando a Calcuta en xaneiro. Ensinou na Escola para mozas St. Mary. O 24 de maio de 1937, a Irmá Tareixa fixo a súa profesión converténdose en "esposa de Xesús" para toda a eternidade.
Desde ese momento chamóuselle Nai Tareixa. Continuou ensinando en St. Mary converténdose en directora do centro en 1944. Ao ser unha persoa de profunda oración e de arraigado amor polas súas irmás relixiosas e polos seus estudantes, os vinte anos que Nai Tareixa transcorreu en Loreto estiveron impregnados de ledicia. Caracterizada pola súa caridade, viviu a súa consagración a Xesús entre as súas compañeiras con fidelidade e alegría. En marzo de 1997, a Nai Tareixa bendiciu á súa recentemente elixida sucesora como Superiora Xeral. Logo de atoparse por última vez co Papa, volveu a Calcuta onde transcorreu as últimas semanas de vida.
Recoñecementos
A Nai Tareixa recibe en vida numerosos premios e recoñecementos, entre eles:
Críticas
Christopher Hitchens criticou a súa figura no libro The Missionary Position: Mother Teresa in Theory and Practice (1995) e invitado polo Vaticano prestou testemuño durante o seu proceso de beatificación.
Antonio Pérez Barreiros
Antonio Pérez Barreiros, coñecido como Cabila, nado en Ourense en 1928 e finado en Verín o 20 de xuño de 2012, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Con oito anos repartía en bicicleta propaganda contra o réxime pola rúa do Paseo de Ourense. Cando rematou a guerra afiliouse ás Juventudes Socialistas Unificadas, nas que militou na clandestinidade, polo que foi detido e encarcerado no cárcere de Ourense, do que logrou fuxir. A mediados dos anos corenta, cando repartía propaganda xunto con outros compañeiros, nunha feira de Ourense encontráronse cunha redada da Falange e para evitar a detención tirouse ao río Miño e escapou nadando.
En 1946 fuxiu ás montañas das comarcas de Valdeorras e Conso Frieiras, onde se integrou nun destacamento da II Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia dirixido por Juan Sorga con Camilo de Dios Fernández, Manuel Nóvoa Barreiros e José María Saavedra Díaz. O 18 de marzo de 1949 formaba parte do grupo de seis guerrilleiros localizados pola Garda Civil nunha casa que utilizaban como refuxio preto de Ourense. Nun primeiro asalto os guerrilleiros lograron repeler o ataque e mataron o capitán Francisco Piñel Estévez e ao garda José Rouco Vila, o guerrilleiro Antón López tamén resultou morto. A situación fíxose insostible e Antonio Pérez, José María Saavedra e outro guerrilleiro intentaron romper o cerco. Antonio Pérez e José María Saavedra resultaron gravemente feridos e foron capturados, o terceiro home logrou escapar. Na casa permaneceron dous guerrilleiros que continuaron resistindo e a Garda Civil decidiu poñerlle lume á casa. No edificio en chamas, Manuel Novoa suicidouse mentres o seu compañeiro Camilo de Dios foi ferido e capturado.
Xulgado con Camilo de Dios nun consello de guerra celebrado na Coruña o 27 de agosto de 1949, foi condenado a morte. Foi trasladado ao cárcere de Burgos onde coñeceu á súa muller Isabel do Barro. Conmutada a pena pola de cadea perpetua, foi trasladado ao penal do Dueso (Santander), do que saíu a finais dos anos sesenta. Instalouse en Verín. Volveu ser detido en maio de 1971 acusado de propaganda ilegal e de pertencer a Comisións Obreiras xunto con Carlos Barros Guimeráns, Manuel Peña-Rey Bouzas, Augusto Valencia Teijeiro, Antonio Estévez García, Rafael Blanco Pérez, Miguel Domínguez Vaz, Sergio Sandoval Bahamonde, Camilo de Dios Fernández e Norberto Salgado Lorenzo.
Estación de Bioloxía Mariña da Graña
A Estación de Bioloxía Mariña da Graña é unha institución científica pertencente á Universidade de Santiago de Compostela que está situada na parroquia da Graña no concello de Ferrol, e dentro da ría de Ferrol. A finalidade desta institución, dirixida por Victoriano Urgorri, é o maxisterio e a investigación da bioloxía mariña en xeral e o asesoramento e difusión en todos os temas e estudos relacionados coa fauna e flora mariñas de Galicia. Tamén serve como un instrumento para as relacións e intercambios de coñecementos científicos entre outras institucións semellantes e universidades do estado español e o resto do mundo.
A Estación está composta de dous edificios singulares, a Casa do Hórreo e a Casa da Estrela. Estas dúas antigas construcións foron rehabilitadas con fondos europeos para adecualas á investigación. Conta cunha superficie duns 900 m² e os equipamentos seguintes:
Pedro Antonio Quiroga
Pedro Antonio Quiroga Hermida, nado en 1807 e finado no Carballiño o 7 de xaneiro de 1875, foi un fidalgo galego. miniatura|Pazo de Banga, residencia dos Quiroga.
Traxectoria
Herdou as casas fidalgas de Santa María de Oleiros, de San Tirso de Mabegondo (Abegondo), de Redondelle en San Xes da Peroxa e de Osebe en San Miguel de Lebosende (Leiro). Casou con María Asunción Pérez de Deza Pinal, que era dona da casas fidalgas de Banga (O Carballiño), de Corneda (O Irixo), de Cimadevida en San Xoán de Cabanelas (O Carballiño), e de Quintela en Santiago de Catasós (Lalín). Tiveron dous fillos: José e Eduardo. Foi nomeado Comisario provincial de Agricultura en Ourense en 1874.
Antonio Meirás Goas
Antonio Meirás Goas, nado en Viveiro e finado no mesmo concello o 31 de xullo de 1977, foi un médico e político galego.
Traxectoria
Médico en Viveiro. Foi nomeado alcalde de Viveiro en 1969. Dimitiu en xuño de 1976 xunto con 8 concelleiros en protesta polo repartimento de fondos do Plan Provincial da Deputación.
Romaría de San Fins do Castro
A Romaría de San Fins do Castro celébrase na ermida de San Fins, todos os primeiros de agosto. Esta está situada no lugar de San Fins, parroquia de Cesullas, no concello de Cabana de Bergantiños preto da capital do concello (A Carballa). Esta romaría é a máis popular da bisbarra, ademais dunha das máis populares de Bergantiños e da Costa da Morte xunto coas da Barca de Muxía, Os milagres de Caión e Santo Hadrián de Malpica.
Ademais, San Fins é o patrón do concello de Cabana de Bergantiños.
Os milagres
Este San Fins do Castro é un santo presuntamente moi milagreiro, especialmente avogoso para as espullas, e ten moito predicamento entre os veciños da comarca e dos arredores. Segundo a tradición devense mollar as espullas na auga da fonte, fonte que se encontra á esquerda da capela, secalas nun pano que se deixa secar as beiras da fonte; e tras escoitar unha das misas que se celebran durante toda a mañá, e unha vez enxoito o pano segundo as crenzas populares, as espullas desaparecen. Tamén ten outras propiedades como a cura da pulmoeira do ubre das vacas.
A festa
Esta é unha festa de grande importancia en Cabana de Bergantiños pola gran mobilización popular, as manifestacións culturais e a mestura entre o relixioso e o profano. A imaxe do santo atópase na igresía de Cesullas durante todo o ano agás na semana da festa en que se leva en procesión até a capela de San Fins, que dista ao redor de medio quilómetro desta. A esta romaría acoden romeiros de toda a comarca coas súas merendas, que antigamente se celebraban ó redor da capela de San Fins, baixo da sombra dos bidueiros que os protexía do sol (a meirande parte da xente comía sentada no chan). Hoxe, tirantes unhas mesas que se colocan no campo da festa, a xente prefire comer nos campos e montes dos arredores pola súa comodidade e máis para fuxir do espazo ocupado polos mozos cando se dedican a tirarse viño os uns aos outros, rito que se puxo de moda contra finais da década de 1980. Hoxe en día póñense unhas cintas e máis unhas s de metal para limitar o espazo dedicado ao viño para que non saian do espazo que teñen, para así non ter problemas por manchar as persoas alleas ao rito do viño.
Un pouco de historia
dereita|300 px|miniatura|Placa homenaxe na capela de San Fins ao cura Saturnino Cuiñas Lois. A romaría foi promocionada polo antigo párroco da parroquia don Saturnino Cuíñas Lois (1897-1978), que estivo de crego ata a súa morte. Durante 47 anos este cura adicouse a recoller o folclore da zona e creou o chamado Berro Seco que, segundo el, procedía do berro que empregaban os canteiros para facer forza á unha cando levantaban as pedras. Este berro consiste en que a xente se agache, e mentres se levanta berrar: oooooooooooh!, feito que se realiza tres veces seguidas despois da procesión que se fai en honra aos santos da parroquia e antes de que as orquestras procedan a tocar os bailes que seguen a misa. Este berro, debido as controversias entre os mozos e o crego polo feito do viño, estase a facer, estes últimos anos, dúas veces: unha que fai o crego desde un lugar achado ao lado do palco da música e outro que fan os mozos desde enriba do palco unha vez que o fixo o crego. É este un dos feitos máis característicos da romaría, ademais da queima do Santo da Pólvora.
Desde o ano 2008 esta declarada como unha das Festas de interese turístico de Galicia .
Santo da Pólvora
A queima do Santo da pólvora é un dos momentos máis agardados polos romeiros que acoden a esta romaría. Consiste na queima dunha falla que ten por motivos unhas figuras animadas que representan diferentes oficios, nuns casos a un afiador e maila súa dona que, despois de xirar perante un cacho mentres afían unha machada entre estoupidos de foguetes, que son os que fan que xiren, acaban estoupando; outro ano a figura consiste nunha parella de ferreiros que tamén despois de face-los xiros acaban estoupando, e outro ano as figuras son duns canteiros que como nos casos anteriores tamén acaban estoupando.
Virus Taï Forest
O virus Taï Forest ou virus Bosque Taï (Taï Forest virus, TAFV) é un ebolavirus pertencente á especie Ebolavirus Taï Forest (Taï Forest ebolavirus) clasificado no xénero Ebolavirus, familia Filoviridae, orde Mononegavirales. O TAFV é o único "virus" incluído nesa "especie". Está emparentado co máis común e coñecido virus Ebola (EBOV), e igual ca el pode producir unha febre hemorráxica viral que afecta a primates. O TAFV considérase un axente selecto, un patóxeno do grupo de risco 4 da Organización Mundial da Saúde que require un nivel de bioseguridade 4, un patóxeno prioritario de categoría A dos Institutos Nacionais da Saúde/Instituto Nacional da Alerxia e Enfermidades Infecciosas dos EUA, un axente de bioterrorismo de categoría A dos CDC dos Estados Unidos, e está na lista de axentes biolóxicos para o control da exportación do grupo Australia.
O virus describiuse en 1995 como unha "cepa" do virus Ebola e o seu nome procede do Parque Nacional de Taï en Costa do Marfil, onde foi descuberto.
Designacións previas
Inicialmente o virus Taï Forest foi introducido como unha nova "cepa" do virus Ebola en 1995. En 2000, recibiu o nome de Cote d'Ivoire Ebola virus [sic] (Côte d'Ivoire é o nome oficial de Costa do Marfil), e en 2002 o nome cambiouse a Cote d'Ivoire ebolavirus [sic] (en ambos os casos escribindo sen acento "Côte"). Outros nomes que circularon na literatura foron os correctamente ortografados Côte d'Ivoire Ebola virus e Côte d'Ivoire ebolavirus, e o termo informal Costa do Marfil Ebola virus e Costa do Marfil ebolavirus (en inglés Ivory Coast ebolavirus). As abreviacións iniciais que se usaron para este virus foron EBOV-CI (para Ebola virus Cote d'Ivoire ou Ebola virus Côte d'Ivoire), EBOV-IC (para Ebola virus Ivory Coast), ICEBOV (para Ivory Coast Ebola virus ou Ivory Coast ebolavirus) e máis recentemente CIEBOV (para Cote d'Ivoire Ebola virus, Côte d'Ivoire Ebola virus, Cote d'Ivoire ebolavirus ou Côte d'Ivoire ebolavirus). O virus recibiu a súa actual designación en 2010, que é Taï Forest virus (virus Taï Forest ou Bosque Taï) coa abreviación oficial TAFV.
Segundo as regras de nomenclatura do ICTV o nome do "virus" non se escribe con cursiva, pero o da "especie" si.
Criterios de inclusión na especie e no virus
Un ebolavirus é da especie Taï Forest ebolavirus se cumpre os seguintes criterios:
Un virus da especie Taï Forest ebolavirus é ademais un virus Taï Forest (TAFV) se o seu xenoma diverxe do do prototipo Taï Forest virus, Taï Forest virus variante Côte d'Ivoire (TAFV/CI), en ≤10% a nivel de nucleótidos.
Enfermidade
O TAFV é un dos catro ebolavirus que causa a enfermidade do virus Ebola, tamén chamada febre hemorráxica do Ebola en humanos, aínda que afectou principalmente a chimpancés. O TAFV apareceu por primeira e ata agora única vez en 1994 orixinando un gromo de febre hemorráxica epizoótica entre os chimpancés occidentais (Pan troglodytes verus) que vivían nos bosques do Parque Nacional Taï de Costa do Marfil. Morreron moitos chimpancés, e moitos deron positivo para a infección dun ebolavirus distinto dos que xa se coñecían. Unha científica suíza que realizaou alí as necropsias dos chimpancés contraeu tamén o TAFV (único caso humano). Desenvolveu síntomas similares aos do dengue unha semana despois de facer as necropsias e foi evacuada a Suíza, onde se recuperou (o hospital deuna de alta en só dúas semanas e recuperouse totalmente en seis semanas).
Ecoloxía
Non se coñece con seguridade o hóspede reservorio do TAFV, pero sospéitase que poden ser morcegos, igual que ocorre con outros filovirus. Os morcegos pasarían os virus a outros monos, e probablemente os chimpancés se contaxiaron ao depredar monos colobos infectados.
Bioloxía molecular
O TAFV está practicamente sen caracterizar a nivel molecular, mais crese que as súas características xenéticas e as súas proteínas son similares ás do, mellor coñecido, virus Ebola (EBOV). A súa secuencia e organización xenómica e a conservación de marcos abertos de lectura son similares aos dos outros ebolavirus.
Festa da Arribada
A Festa da Arribada da Carabela Pinta a Baiona celébrase nesa vila conmemorando a chegada á mesma de Martín Alonso Pinzón na carabela Pinta o 1 de marzo de 1493, trala primeira viaxe de Cristovo Colón a América, cunha escenificación da súa arribada. A festa celébrase o primeiro sábado e domingo de marzo. Está catalogada como festa de interese turístico internacional de España e acolle cada ano unhas 30.000 persoas.
Historia
Na viaxe de volta dende América, a carabela Pinta foi separada do resto das naves por unha tempestade á altura das Illas Azores. No barco viña enrolado o baionés Cristóbal García Sarmiento, gran coñecedor destas costas, polo que se tomou rumbo nordeste cara a Baiona, a onde chegan o 1 de marzo de 1493. A tripulación pasou uns días de descanso en Baiona e aproveitou para abastecerse de novo de víveres. O 11 de marzo partiu ata Palos de la Frontera, cidade dende onde partira a expedición.
Descrición
A celebración consiste nunha festa medieval nas rúas da vila vella onde hai, ademais de música tradicional e xograres, postos de comida galega e artesanía. Fanse ademais actos coas vilas irmandadas de Palos de la Frontera, Santa Fe e Pornic. A Praia da Ribeira é o escenario principal no que se realiza o acto da celebración, a reconstrución do relato que Martín Alonso Pinzón e os seus tripulantes fixeron polo descubrimento ó correxidor de Baiona o día 1 de marzo de 1493.
Gabrán mac Domangairt
Gabrán mac Domangairt (en galés antigo: Gawran map Dinwarch) ou Gabrán o Traidor (Gwran Wradouc ) foi rei Dalriada, Ulaid, a mediados do século VI. É o devanceiro epónimo dos Cenél nGabráin. Gabrán foi o fillo de Domangart Réti.
A evidencia histórica de Gabrán está limitada ó coñecemento da súa morte nos anais irlandeses. É posíbel que a súa morte estea ligada a unha migración ou fuga de Bridei mac Maelchon, mais iso pode non ser máis que unha coincidencia.
Galería de imaxes de Xornes, Ponteceso
San Xoán de Xornes é unha parroquia que se localiza no concello de Ponteceso.
Joan Coromines
Joan Coromines i Vigneaux, nado en Barcelona o 21 de marzo de 1905 e finado en Pineda de Mar (Maresme) o 2 de xaneiro de 1997, foi un lingüista, autor do Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana e do Onomasticon Cataloniae.
Coromines foi un dos principais especialistas en lingüística. Tiña un gran coñecemento do catalán, castelán e occitano, e máis da lingüística indoeuropea e arábiga.
Traxectoria
Era fillo do político Pere Coromines e da pedagoga Celestina Vigneaux, e irmán do matemático Ernest Corominas. Xa de novo comezou a amosar un forte interese na lingüística. Estuda na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Barcelona, completando posteriormente estudos en varias cidades, entre 1925 e 1929: Montpellier, Madrid (onde cursa o doutoramento), e máis Zürich. Na cidade helvética amplía estudos con Jakob Jud, que inflúe nel profundamente. No ano 1930 comezou a traballar no Institut d'Estudis Catalans, colaborando no equipo lexicográfico de Pompeu Fabra. Publica a súa tese de doutoramento Vocabulario aranés en 1931. No mesmo ano comezou a preparar o Onomasticon Cataloniae.
Logo da guerra civil española exiliouse en diversos países, ata que consegue unha cátedra na Universidade de Chicago en 1948. En 1950 foi nomeado membro do Institut d'Estudis Catalans, aínda que de feito non se incorporou ao mesmo ata 1952, logo dunha breve estada en Cataluña, após trece anos de exilio. Volveu para Cataluña en 1967 e radicou en Pineda de Mar, onde pasaría os últimos anos da súa vida, traballando aínda con intensidade sobre lexicografía. Entre 1980 e 1991 preparou o Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana. No 1994 acabou o Onomasticon Cataloniae.
Coromines mantivo posturas profundamente catalanistas, rexeitando unha cátedra en Madrid e premios do goberno español a causa do tratamento da situación da lingua catalá polo estado español.
Dioscoreales
Dioscoreales é o nome dun taxon de plantas situado na categoría taxonómica de orde, utilizado en sistemas de clasificación modernos como o sistema de clasificación APG III do 2009 e o APWeb (Stevens 2001 en diante), e está circunscrito obrigadamente polo menos pola familia Dioscoreaceae. Dioscoreales é unha orde amplamente recoñecida, mais non na circunscrición dada polos sistemas de clasificación mencionados. Noutras clasificacións tendíase a situar dentro dos Dioscoreales practicamente a todas as monocotiledóneas lilioides con follas reticuladas (como Smilacaceae, Stemonaceae, ademais do mesmo Dioscoreaceae), pero as análises moleculares de ADN non avalan esa circunscrición. Como aquí circunscrito, posúe moitas rubideiras de follas reticuladas, aínda que non todas, e tamén ao micoparasítico Burmanniaceae, e ao autotrófico Nartheciaceae. En total suman 21 xéneros, con 1.037 especies (APWeb).
Descrición
Os representantes da orde conteñen saponinas esteroideas, os feixes vasculares en aneis, os vasos tamén no talo e a folla, as flores ou a inflorescencia con pelos glandulares, o estilo como moito curto, as pólas do estilo ben desenvolvidas, os tépalos persistentes no froito, o endotegmen taninífero, o embrión como moito curto.
Os tépalos de Narthecium ossifragum teñen 3 trazas foliares, os de Dioscoreaceae teñen unha soa.
Diversidade
A diversidade taxonómica das monocotiledóneas está presentada en detalle por Kubitzki (1998, 2006).
A seguir a listaxe de diversidade de Dioscoreales. As descricións son deliberadamente incompletas. Para máis información siga as ligazóns. {| style="margin-bottom: 10px;" esquerda|miniatura|Follas e inflorescencia de Narthecium ossifragum.
Nartheciáceas
As nartheciáceas están distribuídas nas zonas tépedas do Hemisferio Norte. A maioría poden ser recoñecidas polas súas follas isobifaciais e equitantes, e as súas inflorescencias racimosas bracteadas con flores pequenas, máis ben indistinguidas, típicas das monocotiledóneas, que teñen tépalos en parte ceibos que persisten baixo o froito capsular. esquerda|miniatura|Follas e flores (violeta anegradas) de Tacca integrifolia. Nótense as brácteas filiformes.
Taccáceas
Esta familia, recoñecida polo APWeb, foi incluída nas dioscoreáceas en APG III (2009) e tamén en APG II (2003). Pantropicais, especialmente de Malaisia e o Pacífico, son herbas con follas de longo pecíolo e unha inflorescencia escaposa con flores de tamaño medio, violetas anngradas, con ovario ínfero, hai brácteas longas, filiformes, mesturadas entre as flores, e a placentación é parietal. esquerda|miniatura|Thismia rodwayi (Fairy lantern, "lanterna de fada").
Thismiáceas
Esta familia, recoñecida polo APWeb, foi incluída nas burmanniáceas no APG III (2009) e no APG II (2003). As thismiáceas, distribuídas en todo o mundo pero de forma illada, son herbas pequenas, sen clorofila, que poden ser recoñecidas polas súas flores distintivas. As flores son usualmente solitarias e terminais, os tépalos externos son moitas veces bastante diferentes dos internos, usualmente hai un anel arrodeando a ampla garganta, os estams son inflexos, ou polo menos forman un cono no centro da flor, e o ovario é ínfero. As flores poden parecer como xelatina, ou quizais un grupo de cogomelos. Algunhas son moi pequenas, e actualmente estanse a describir moitos novos xéneros e especies. esquerda|miniatura|Flor de Burmannia bicolor.
Burmanniáceas
As burmanniáceas en sentido estrito (excluíndo ás thismiáceas), maioritariamente tropicais especialmente suramericanas, son herbas máis ben pequenas, moitas veces sen clorofila, que poden ser recoñecidas polas súas flores de simetría radial, moitas veces máis ou menos azuis, cun ovario ínfero que moitas veces é alado. Os tépalos externos son máis longos ca os internos e só hai 3 estames, opostos aos tépalos internos. esquerda|miniatura|[[Norza moura|Tamus communis.]]
Dioscoreáceas
As dioscoreáceas en sentido estrito (excluíndo ás taccáceas), principalmente tropicais, son plantas máis ou menos herbáceas con flores pequenas e non moi coloridas, o ovario é ínfero e moitas veces con cristas ou ás no froito. Moitas son rubideiras recoñecidas polas súas follas espiraladas, pecioladas, con pulvino nos dous extremos do pecíolo, a base da folla non arrodea o talo. A lámina ten moitas veas fortemente lonxitudinais e veas secundarias transversas, ou venación finamente reticulada.
Taxonomía
A orde foi recoñecida pola APG III (2009), o Linear APG III (2009) asignoulle os números de familia 44 a 46. A orde xa fora recoñecida polo APG II (2003).
A orde posúe as familias a seguir no APG III (2009), os números de familia asignados segundo o LAPG III (2009): Outras familias ás veces recoñecidas aquí: O sistema do Angiosperm Phylogeny Website posúe esta circunscrición no 2009: O sistema APG II, de 2003], coloca a esta orde no clado das monocotiledóneas e usa esta circuncrición: O sistema APG, de 1998, tamén a situaba no clado das monocotiledóneas con esta circunscrición: En APG II a familia Thismiaceae foi incluída na familia Burmanniaceae, e as familias Taccaceae e Trichopodaceae incluídas na familia Dioscoreaceae. Así o cambio non é tan grande como semella, as únicas plantas traídas desde fóra da orde son aquelas da familia Nartheciaceae.
O sistema Dahlgren (1985) colocaba á orde no superorde Lilianae na subclase Liliidae (=monocotiledóneas) da clase Magnoliopsida (=anxiospermas) e usaba esta circunscrición: Sinónimos: Burmanniales Heinze, Nartheciales Reveal e Zomlefer, Taccales Dumortier, Tamales Dumortier, Dioscoreanae Reveal e Doweld, Burmanniidae Heintze
Evolución
Dioscoreales foi frecuentemente considerado de monocotiledóneas primitivas (Dahlgren et al. 1985, Stevenson e Loconte 1995), unha posición non sostida polas análises cladísticas realizados sobre secuencias de ADN (Chase et al. 1995a, 1995b, 2000, Soltis et al. 2000).
O grupo troncal Dioscoreales está datado en preto de 124 millóns de anos até o presente, o grupo coroa Dioscoreales está datado en preto de 123 millóns de anos até o presente (Janssen e Bremer 2004).
Gary Harris
Gary Harris, nado o 14 de setembro de 1994 en Fishers, Indiana, é un xogador estadounidense de baloncesto profesional que xoga nos Orlando Magic da National Basketball Association (NBA).
Traxectoria profesional
O 25 de marzo de 2021, Harris foi traspasado xunto a R. J. Hampton e unha futura elección da primeira rolda do Draft ós Orlando Magic, a cambio de Aaron Gordon e Gary Clark.
Casteligo, Casteligo, Chandrexa de Queixa
Casteligo é un lugar da parroquia de Casteligo no concello ourensán de Chandrexa de Queixa na comarca da Terra de Trives. Tiña 16 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 7 eran homes e 9 mulleres.
Micenas
miniatura|220px|A Porta dos Leóns en Micenas miniatura|Entrada ao Tesouro de Atreo miniatura|Ruínas de Micenas
Micenas (IPA, en grego moderno: Μυκήνες ou Μυκῆναι ou Μυκήνη, Mykē̂nai ou Mykḗnē) é un sitio arqueolóxico en Grecia, localizado  preto de Mykines na Argólida, no nordeste do Peloponeso, Grecia. Está situada a uns 120 km. ao suroeste de Atenas, 11 km. ao norte de Argos, e 48 km. ao sur de Corinto. O sitio está 19 km. no interior do Golfo Sarónico e construído sobre un outeiro que se eleva a 274 m. sobre o nivel do mar. No segundo milenio a.C, Micenas foi un dos maiores centros da civilización grega e unha potencia militar que dominou a maior parte do sur de Grecia, Creta, as Cícladas e partes do suroeste de Anatolia. O período da Historia de Grecia de preto do 1600 a.C. a preto de 1100 a.C. chámase Micénico en recoñecemento á posición de liderado de Micenas. No seu apoxeo no 1350 a.C., a cidadela e a cidade baixa tiñan unha poboación de 30.000 habitantes e unha superficie de 32 hectáreas.
Crese que a acrópole ou "cidade alta" de Micenas fortificouse no 1500 a.C. aproximadamente, debido á presenza de túmulos verticais que datan deste período. As fortificacións na acrópole e noutros outeiros circundantes reconstruíronse aproximadamente no 1350 a.C. nun estilo coñecido como "ciclópeo", porque os bloques de pedra usados eran tan grandes que os gregos xulgaron que foron traballo de xigantes dun único ollo, coñecidos como ciclopes. Dentro destes muros, parte dos cales aínda poden ser vistos, erguéronse palacios monumentais.
Partido xudicial de Corcubión
Comprende os concellos de Camariñas, Cee, Corcubión, Dumbría, Fisterra, Muxía, Vimianzo e Zas. A cabeza de partido, e por tanto sede das institucións xudiciais, é Corcubión. A dirección do partido sitúase na Rúa da Viña da localidade. Corcubión conta con dous Xulgados de Primeira Instancia e Instrución.
Micenas
En períodos posteriores, os micénicos pararon de enterrar os seus reis en túmulos verticais e pasaron a construír enormes sepulturas circulares chamadas tholoi, frecuentemente construídas nos lados dos outeiros. A maior delas (o Círculo A) foi descuberta polo arqueólogo alemán Heinrich Schliemann. Como esas enormes sepulturas foron saqueadas moito tempo antes, el non se decatou que era un túmulo e deulle o nome de Sala do Tesouro de Atreo.