cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santurtzi
Localización
Santurtzi atópase situado na costa do mar Cantábrico, na marxe esquerda da desembocadura da ría de Bilbao e aos pés do monte Serantes (452 msnm, aínda que tradicionalmente constou 446 m). Limita ao sur con Ortuella, ao leste con Portugalete e ao oeste con Abanto Zierbena e con Zierbena.
Posúe unha orografía moi accidentada aínda que, a excepción do monte Serantes (452 m) -un dos seus elementos topográficos máis simbólico-, non presenta grandes alturas, situándose as máis significativas nos contrafortes do propio Serantes: O Mazo (245 m) e os Cuetos (123 e 106 m). O seu relevo inscríbese dentro do flanco norte do chamado anticlinal de Biscaia. É un relevo de tipo estrutural correspondendo a unha serie de materiais do cretáceo (calcarias urgonienses) ao longo de Punta Lucero-Serantes suavemente inclinados cara á ría.
Características
O clima en Santurtzi está baixo a influencia do clima oceánico húmido. As temperaturas son suaves durante todo o ano, con choivas máis frecuentes na primavera e outono, invernos benignos e veráns non excesivamente calorosos. A temperatura media no verán é de 20 °C e de 8 °C no inverno.
A beleza da paisaxe e a calidade da súa gastronomía xunto coa hospitalidade dos santurzanos son só algúns atractivos dos que o visitante pode gozar. Santurtzi é unha vila mariñeira que soubo conservar os seus costumes a pesar do seu gran crecemento. A vida neste Concello, está marcada polo mar, que inspira o seu traballo e o seu lecer. A pesca e as regatas de traiñeiras e as festas marianas da Virxe do Carme manteñen vivas as súas raíces. E da gastronomía que dicir, en todo o mundo é coñecido o bo trato que ao peixe dáselle en Santurtzi, en especial ao besugo e como non, ás sardiñas en lugares como o restaurante Mandanga ou o internacionalmente coñecido Currito.
Óso sutural
miniatura|dereita|Ósos wormianos no cranio dun home de 21 anos. miniatura|dereita|Ósos wormianos na [[sutura lambdoide.]] Os ósos suturais ou ósos wormianos son uns pequenos ósos supernumerarios que en ocasións existen entre os ósos do cranio que se describen normalmente. A osificación, ademais, de nos centros habituais de osificación, pode producirse tamén noutros lugares, dando lugar a ósos illados e irregulares. Estas osificacións non son o máis común, pero tampouco son moi raras. Isto ocorre no cranio con maior frecuencia na sutura lambdoide. Nas momias peruanas da época Inca os ósos wormianos nesa posición eran bastante frecuentes e grandes, polo que se lles chamou "ósos incas". Tamén adoitan aparecer nas suturas saxital e coronal ou nas fontanelas, especialmente na posterior. Un deles, é o osiño do pterio, que aparece ás veces entre o ángulo esfenoidal do óso parietal e a á maior do óso esfenoide. Tenden a estar dispostos de forma máis ou menos simétrica nos dous lados do cranio, e varían de tamaño. O seu número está xeralmente limitado a dous ou tres, pero atopáronse máis dun cento no cranio dun adulto hidrocefálico.
Os ósos suturais ou wormianos son unha marca de certas enfermidades e importantes para a diagnose da enfermidade dos ósos fráxiles osteoxénese imperfecta. Ademais, tamén se poden atopar ás veces ósos wormianos nas seguintes doenzas: picnodisostose, raquitismo, síndrome de Menke, diostose cleidocranial, hipoparatiroidismo e hipofosfatasia, síndrome otopalatodixital, acro-osteólise primaria, e síndrome de Down.
Clostridium botulinum
Bioloxía
Clostridium botulinum é un bacilo anerobio obrigado, o que significa que o oxíxeno é velenoso para as súas células. Porén, C. botulinum tolera trazas de oxíxeno debido a que ten o encima superóxido dismutase (SOD), que é unha importante defensa antioxidante en case todas as células expostas ao oxíxeno. C. botulinum só pode producir neurotoxina durante a fase de esporulación, o cal só ocorre nun ambiente anaerobio, o que prefire a especie. Outras especies bacterianas producen esporas en ambientes desfavorables para o seu crecemento para preservar a viabilidade do organismo e permitir a supervivencia en estado dormente ata que as esporas queden expostas a un ambiente favorable.
Óso sutural
Historia
Estes ósos chámanse así polo profesor de Anatomía danés Olaus Wormius (1588–1654), que os describiu en 1611. De todos modos, non é exacto atribuír o descubrimento a Worm, xa que moito antes Gonthier d'Andernach, médico de Francisco I de Francia e un dos mestres de Andrés Vesalio, dera unha boa descrición destes ósos, coñecidos desde a antigüidade.
Os ósos wormianos ocupaban un lugar importante na farmacopea dos médicos gregos antigos, que os empregaban contra as afeccións cerebrais, a epilepsia etc.
Clostridium botulinum
Bioloxía
No laboratorio Clostridium botulinum íllase xeralmente en medio de crecemento TSC (triptosa sulfito cicloserina) en ambiente anaerobio con menos dun 2% de oxíxeno. Isto pode conseguirse usando varios kits comerciais que usan unha reacción química para substituír o O2 por CO2 (E.J. GasPak System). C. botulinum é un microorganismo lipase positivo que crece entre pH 4,8 e 7 e non pode usar a lactosa como fonte de carbono primaria, que son características importantes durante a identificación bioquímica.
Historia e taxonomía
Clostridium botulinum foi descuberto e illado en 1895 por Emile van Ermengem a partir de xamón curado caseiro que orixinara casos de botulismo. O illado recibiu inicialmente o nome de Bacillus botulinus, polo nome latino botulus, que significa salchicha (a "intoxicación por salchichas" en mal estado foi un problema común nos séculos XVIII e XIX en Alemaña, e estaba causado moi probablemente polo botulismo) Os illados doutros casos eran sempre organismos anaerobios formadores de esporas, polo que Ida Bengston propuxo que o organismo debería ser encadrado no xénero Clostridium, xa que o xénero Bacillus estaba restrinxido a bacilos aerobios formadores de esporas.
Desde 1959 todas as especies que producen a neurotoxinas botulínicas (tipos A-G) desígnanse co nome de C. botulinum. Existen evidencias importantes fenotípicas e xenotípicas que demostran a heteroxeneidade dentro da especie. Isto levou a que se fixese unha reclasificación das cepas de C. botulinum tipo G como a especie nova Clostridium argentinense.
As cepas de Clostridium botulinum do grupo I que non producen toxina botulínica considéranse como pertencentes á especie Clostridium sporogenes. (ver grupos fenotípicos máis abaixo e non confundilos cos tipos de toxina).
O xenoma completo de C. botulinum xa foi secuenciado (Sanger).
Patoloxía
A intoxicación por botulismo pode ocorrer debido a consumir alimentos envasados en casa e conservados incorrectamente, alimentos de baixa acidez que non foron procesados utilizando os tempos axeitados de conservación e/ou presión.
Tipos de neurotoxina
Só os tipos A, B, E, e F causan enfermidade en humanos, mentres que os tipos C e D causan enfermidade en vacas, aves, e outros animais pero non en humanos. O procedemento estándar para determinar o tipo de toxina é un bioensaio con ratos, pero os xenes dos tipos A, B, E, e F poden agora diferenciarse rapidamente usando a reacción en cadea da polimerase en tempo real.
Unhas poucas cepas doutros organismos identificados xeneticamente como pertencentes a outras especies de Clostridium poden causar tamén botulismo humano. Son: Clostridium butyricum, que produce toxina do tipo E e Clostridium baratii, que produce toxina do tipo F. A capacidade de C. botulinum de transferir de forma natural xenes das neurotoxinas a outros clostridios é preocupante, especialmente para a industria alimentaria, na cal os sistemas de conservación están deseñados para destruír ou inhibir só a C. botulinum pero non a outras especies de Clostridium.
Clostridium botulinum en diferentes áreas xeográficas
Varios estudos cuantitativos estatísticos sobre esporas de C. botulinum no ambiente suxiren unha prevalencia de tipos específicos de toxinas en determinadas áreas xeográficas, ao cal non se lle atopou unha explicación.
Europa
O Clostridium botulinum de tipo E é prevalente en sedimentos acuáticos en Noruega e Suecia, Dinamarca, Países Baixos, e nas costas do mar Báltico de Polonia e Rusia. Suxeriuse que o C. botulinum de tipo E é un verdadeiro organismo acuático, o cal está indicado pola correlación entre o nivel de contaminación de tipo E e os episodios en que se produce asolagamento da terra con auga de mar. Cando despois a terra seca, o nivel de tipo E diminúe e o do tipo B faise dominante.
Nos sedimentos do solo do Reino Unido, o C. botulinum de tipo B é o que predomina. En xeral, a incidencia é xeralmente máis baixa no solo ca nos sedimentos. En Italia, un estudo realizado nas proximidades de Roma atopou un baixo nivel de contaminación, e todas as cepas eran proteolíticas dos tipos A ou B.
Norteamérica
O C. botulinum de tipo A é o predominante nas mostras de solo das rexións do oeste, mentres que o tipo B é o principal nas áreas do leste. Os organismos de tipo B eran do tipo proteolítico I. Os sedimentos das rexións dos Grandes Lagos foron estudados despois de estalidos de botulismo entre peixes criados comercialmente e só se detectaron esporas de tipo E.  Un estudo indicou que as cepas de tipo A eran illadas de solos que eran neutros ou alcalinos (pH medio de 7,5) mentres que as cepas do tipo B eran illadas de solos lixeiramente ácidos (pH medio do 6,25).
Australia
O Clostridium botulinum de tipo A atopouse en mostras de solos de áreas de montaña de Victoria. Os organismos de tipo B foron detectados en lodo mariño de Tasmania. O C. botulinum de tipo A atopouse nos arredores de Sydney e os tipos A e B illáronse de áreas urbanas. Nunha área ben definida da rexión de Darling-Downs de Queensland, outro estudo mostrou que había unha prevalencia e persistencia de C. botulinum de tipo B despois de que se producisen moitos casos de botulismo en cabalos.
Outros
Probas. O tipo de toxina botulínica presente determínase cunha proba de "protección de rato" ou "bioensaio de rato" utilizando anticorpos monoclonais. Pode tamén usarse para detectar a toxina un ensaio de inmunoabsorbencia con encima unido (ELISA) con anticorpos etiquetados con digoxixenina, e a PCR en tempo real pode detectar os xenes da toxina nun organismo.
Botox. Clostridium botulinum utilízase tamén para preparar os medicamentos Botox, Dysport, Xeomin, e Neurobloc usados para paralizar selectivamente os músculos ou para aliviar temporalmente a función muscular. Tense usado tamén para o tratamento de dores faciais severos, como os causados pola neuralxia do trixémino ou con fins estéticos.
Arma. A toxina botulínica producida por C. botulinum crese que podería utilizarse como potencial arma biolóxica xa que é tan potente que abondan con 75 nanogramos para matar a unha persoa (a dose letal media ou LD50 é de 1 ng/kg, considerando un peso medio da persoa de ~75 kg); polo que 1 kg desta substancia sería dabondo para matar a total poboación mundial humana. Como comparación, unha cuarta parte do peso dun gran de area típico (350 ng) de toxina botulínica sería unha dose letal para un ser humano.
Resistencia das esporas. Clostridium botulinum é unha bacteria do solo. As súas esporas poden sobrevivir na maioría dos ambientes e son moi difñiciles de matar. Poden sobrevivir á temperatura de ebulición da auga a nivel do mar, polo que moitos alimentos son enlatados fervéndoos a presión para que se chegue a unha temperatura máis alta, suficiente para matar as esporas.
Alimentos. O crecemento da bacteria pode impedirse cunha alta acidez, unha alta proporción de azucre disolvido, altos niveis de oxíxeno, niveis moi baixos de humidade ou mediante o almacenamento a temperaturas por debaixo de 3 °C para o tipo A. Por exemplo, en latas de vexetais de baixa acidez como feixóns verdes que non foron quentados dabondo como para matar as esporas pode haber un medio libre de oxíxeno no que crezan as esporas e produzan a toxina. Por outra parte, os alimentos conservados con vinagre son o suficientemente ácidos como para impedir o crecemento da bacteria, e mesmo se están presentes as esporas, estas non poden causar dano ao consumidor. O mel, xarope de millo, e outros edulcorantes poden conter esporas pero estas non poden crecer en solucións con tanta concentración de azucres; porén, cando un destes edulcorantes é diluído nun ambiente baixo en oxíxeno, como pode ser o aparato dixestivo pouco ácido dun neno pequeno, as esporas poden crecer alí e producir toxinas. En canto os nenos pequenos empecen a comer alimentos sólidos, os zumes dixestivos vanse facer máis ácidos e a bacteria xa non poderá crecer.
Sophie Blanchard
Os globos eran un risco para os pioneiros. Blanchard perdeu a consciencia en varias ocasións, soportou temperaturas xélidas e case afogou cando o seu globo chocou nun pantano. En 1819, foi a primeira muller que faleceu nun accidente aéreo, cando nunha exhibición nos xardíns de Tivoli de París lanxou fogos de artificio que prenderon o gas do globo. A nave chocou co tellado dunha casa e caeu á terra.
Primeiros anos e carreira
miniatura|[[Jean Pierre Blanchard]] Sophie Blanchard naceu como Marie Madeleine-Sophie Armant nunha parella protestante de Trois-Canons, preto de La Rochelle. Pouco se sabe da súa vida antes do seu matrimonio con Jean-Pierre Blanchard, o primeiro aeronauta profesional. A data do seu matrimonio non é clara; as fontes indican 1794 ou 1797, mais a maioría din que 1804, ano da súa primeira ascensión. Blanchard abandonara a súa primeira esposa, Victoire Lebrun, e os seus catro fillos para viaxar por Europa perseguindo a súa carreira, e ela posteriormene faleceu na pobreza. Various describiron a "esposa pequena, fea, nerviosa", "pequena con expresións con forma de paxaro" e máis adiante como "pequena e bonita", Sophie sentíase máis na casa no aire que no chan, onde a súa disposición nerviosa implicaba que se sobresaltaba facilmente. Aterrorizábana os ruídos fortes e viaxar en carruaxes, mais no aire non tiña medo. Ela e o seu marido tiveron un accidente nun voo xuntos en 1807 (a súa 11.ª ascensión, posiblemente a 61.ª del), en que chocaron e el sufriu unha ferida na cabeza. O shock aparentemente deixouna muda durante un tempo.
Sophie fixo a súa primeira ascensión en globo con Blanchard en Marsella o 27 de decembro de 1804. A parella enfrontouse á bancarrota como resultado do pobre sentido de negocios de Blanchard, e crían que unha muller aeronauta era unha innovación que podía atraer suficiente atención para resolver os seus problemas financeiros. Ela describiu o sentimento como unha "sensación incomparable" ("sensation incomparable"). Sophie realizou unha segunda ascensión con Blanchard e na terceira, o 18 de agosto de 1805, voou en solitario dende o xardín do claustro dos xacobinos en Tolosa.
Non obstante, non foi a primeira muller que viaxou en globo. O 20 de maio de 1784, a marquesa e condesa de Montalembert, a condesa de Podenas e Miss de Lagarde montaron nun globo atado en París. Tampouco foi a primeira muller en ascender nun globo sen atar: na época de Blanchard críase que Citoyenne Henri, que fixera unha ascensión con André-Jacques Garnerin en 1798, fora a primeira, aínda que a honra realmente pertence a Elizabeth Thible. Thible, cantante de ópera, subira para entreter a Gustavo III de Suecia en Lión o 4 de xuño de 1784, catorce anos antes que Citoyenne Henri. Blanchard si foi a primeira en pilotar o seu propio globo e a primeira que o tivo como profesión.
En 1809, o seu marido morreu polas feridas que tivo cando caeu no globo na Haia despois de sufrir un ataque cardíaco. Trala súa morte, Sophie continuou a facer ascensións, especializándose en voos nocturnos, ás veces permanecendo no alto toda a noite.
Carreira en solitario
miniatura|Ascensión dende o Campo de Marte, 24 de xuño de 1810 Sophie experimentou con paracaídas que tiña o seu marido, lanzándoos con cans dende o globo, e como parte dos seus espectáculos lanzaba fogos de artificio e deixaba caer canastras con pirotecnia con pequenos paracaídas. Outros aeronautas estaban a facer os seus nomes facendo saltos en paracaídas dende as cestas dos sesus globos, en particular a familia de André-Jacques Garnerin, do que a súa esposa, filla e sobriña actuaban regularmente. A súa sobriña, Élisa Garnerin, era a principal rival de Blanchard como muller aeronauta, e era raro que un evento deste tipo non tivese unha actuación dunha ou da outra. Blanchard puido facer algunha demostración de paracaídas, mais o seu principal interese eran os globos.
A parella aínda tiña débedas no momento da morte de Blanchard, así que para minimizar os gastos, Sophie foi tan frugal como puido na súa escola de globo. Empregou un globo de gas cheo de hidróxeno (Charlière), xa que lle permitía ascender nunha cesta pouco máis pequena ca unha cadeira, e non tiña os requirimentos de cantidade de material necesaria para un globo de aire quente. Un globo de hidróxeno tamén a liberaba de ter que manter un lume para manter o aparato no aire. Ter un globo máis pequeno e doado de inchar era importante en que eran comúns as "revoltas dos globos", e sabíase que multitudes insatisfeitas destruían globos e atacaban os aeronautas cando os globos non lograban ir como se planeaba. Como era pequena e lixeira, podía reducir a cantidade de gas empregada para inchar o globo. Sophie usou, ou polo menos tivo, un globo de aire quente; o coronel Francis Maceroni contou nas súas memorias que lle vendeu un en 1811 por 40 libras.
Converteuse nunha favorita de Napoleón, e este escolleuna para substituír a André-Jacques Garnerin en 1804. Garnerin caera en desgraza por fracasar no control do globo que organizara para sinalar a coroación de Napoleón en París; o globo finalmente chegou ata Roma e chocou contra o lago di Bracciano, converténdose no obxecto de moitas bromas a expensas de Napoleón. O título que Napoleón deu a Blanchard non está claro: fíxoa "Aeronauta dos Festivais Oficiais " ("Aéronaute des Fêtes Officielles") coa responsabilidade de organizar espectáculos de globos nos principais eventos, mais é posible que tamén a fixese Ministra Xefa do Aire para Globos, posto no que se di que deseñou plans para unha invasión aérea de Inglaterra. Foi quen de disuadir o emperador deste plan impracticable indicando que os ventos dominantes no Canal da Manga facían a invasión case imposible. miniatura|esquerda|Sophie realiza o ascenso en Milán o 15 de agosto de 1811 polo 42.º aniversario de Napoleón. Realizou ascensións para entreter a Napoleón o 24 de xuño de 1810 dende o Champ de Mars de París, e na celebración montada pola Garda Imperial polo seu matrimonio con María Luísa de Austria. No nacemento do fillo de Napoleón, Blanchard voo un globo sobre París dende o Campo de Marte e lanzou follas anunciando o nacemento. Actuou na celebración oficial do seu bautismo no Château de Saint-Cloud o 23 de xuño de 1811, cun espectáculo de fogos artificiais lanzados dende o globo, e de novo na "Féte de l'Emperor" de Milán o 15 de agosto de 1811. Ascendeu con mal tempo sobre o Campo Marte de Nápoles para acompañar a revista das tropas por parte do cuñado de Napoleón, Joachim Murat, rei de Nápoles, en 1811. Cando Luís XVIII entrou en París o 4 de maio de 1814 tras ser restaurado no trono de Francia, Blanchard subiu no seu globo dende a Pont Neuf como parte da procesión do triunfo. Luís quedou tan impresionado coa actuación que a chamou "Aeronauta Oficial da Restauración".
Falecemento
miniatura|Morte de Mme. Blanchard, ilustración de finais do século XIX O 6 de xullo de 1819, nos xardíns Tivoli de París, o seu globo de hidróxeno prendeu lume e Blanchard, enleada na rede, caeu ata a morte.
Blanchard actuara regularmente nos xardíns Tivoli Gardens, subindo dúas veces á semana cando estaba enParís. Advertíranlle repetidamente do perigo de empregar fogos artificiais nos seus espectáculos. A demostración ía ser unha das máis impresionantes con moitos máis fogos dos habituais, e parece que as advertencias a impresionaran. Algúns espectadores pedíronlle que non subise, mais outros, ansiosos de ver o espectáculo, urxírona a que o fixese. Unha información suxire que finalmente se decidira e subiu na cadeira coa frase "Allons, ce sera pour la dernière fois" ("Vaiamos, esta será a última vez").
Sobre as 10:30 p.m. (as fontes difiren da hora exacta), Blanchard comezou o ascenso, levando unha bandeira branca e cun vestido branco con plumas de avestruz. O vento sopraba forte e parecía que o globo loitaba por subir. Soltando lastre, conseguiu levantalo un pouco, mais o globo rozou unhas árbores mentres subía. Unha vez pasadas as copas das árbores, Blanchard comezou a mover a súa bandeira. O globo estaba iluminado por cestas que contiñan fogos de artificio.
Poucos momentos despois de comezar o espectáculo, e mentres aínda estaba a ascender, viuse que o globo estaba ardendo. Algunhas informacións din que o globo desapareceu momentaneamente detrás dunha nube e que cando reapareceu estaba en chamas. En calquera caso o gas do globo estaba queimándose. Blanchard comezou a descender rapidamente, mais o globo, en medio do vento, continuou a afastarse dos xardíns mesmo estando a baixar. Algúns espectadores pensaron que os eventos eran parte do espectáculo e aplaudiron e gritaron con aprobación. O globo non subira moi alto e, aínda que o gas que saía estaba ardendo, o gas do interior mantívose suficientemente elevado durante un anaco para evitar que o aparato caese directamente ao chan. A maioría das fontes din que Blanchard aparentaba estar en calma durante o descenso, mais que se puxo a retorcer as súas mans con desesperación cando o globo se achegaba ao chan. Posteriormente circularon rumores de que suxeitara a cadeira tan forte que "varias arterias romperan polo esforzo". miniatura|Outra imaxe da súa morte de 1869 Xusto por riba dos tellados da Rue de Provence o gas do globo extinguírase e a nave golpeou o tellado dunha casa. Pensouse que sobrevivira, mais as cordas que sostiñan a cadeira ao corpo do globo queimáranse ou ben o impacto as lanzara fóra, o que provocou que Blanchard, atrapada na rede do globo, esvarase polo tellado e caese á rúa. John Poole, unha testemuña, describiu os seus momentos finais:
A causa máis probable do accidente parece ser que os fogos de artificio unidos ao seu globo se movesen de posición por culpa dunha árbore mentres subía; posiblemente o globo tiña moita carga e non lograse subir rápido abondo. Cando acendeu os detonadores os fogos dirixíronse cara ao globo en lugar de fóra del; un deles formaría un burato na tea, encendendo o gas. Seica un home descubriu o problema e gritou que non acendese os detonadores, mais os seus berros perdéronse entre os vítores da multitude. Informes posteriores suxiren que deixara a válvula do gas aberta, facendo que as faíscas puxesen o gas en ignición e provocando o lume no globo, ou ben que o globo era de construción pobre e permitiu ao gas escapar durante o ascenso.
Legado
Norwich Duff, que foi testemuña do ascenso de Blanchard e do seu accidente indicou:
Cando oíron da súa morte, os propietarios dos Xardíns Tivoli anunciaron inmediatamente que a recadación das entradas sería doada para o apoio dos seus fillos, e algúns espectadores ficaron nas portas pedindo aos cidadáns de París que fixesen doazóns. A chamada acadou 2400 francos, mais trala recollida descubriuse que non tiña fillos sobreviventes, polo que os cartos se empregaron en cambio para erixir un memorial, cunha representación do seu globo en chamas, sobre a súa tumba no cemiterio do Père-Lachaise. A súa lápida foi gravada co epitafio "victime de son art et de son intrépidité" ("vítima da súa arte e intrepidez"). O resto do diñeiro, arredor de 1000 francos, foi doado á luterana Église des Billettes, a que asistira Blanchard. Aínda que non era rica, no momento da súa morte limpara as débedas que deixara o seu marido e estaba segura financeiramente. Cada unha das súas ascensións custáballe arredor de 1000 francos, sen incluír os custos de mantemento do globo. No seu testamento deixou propiedades que valían entre 1000 e 50 000 francos á súa filla.
A historia da súa morte foi contada por toda Europa. Jules Verne mencionouna en Cinco semanas en globo e, en Igrok, Fiódor Dostoievski comparou a emoción de meterse nas apostas coa sensación que debeu sentir Blanchar cando caía. Para outros, a súa morte supón unha historia con sentenza, como exemplo dunha muller excedéndose do seu rol (como para Grenville Mellen, que dixo que probaba que "unha muller nun globo está fóra do seu elemento ou demasiado alto nel" ) ou como prezo da vaidade por intentar ese tipo de espectáculos. Charles Dickens comentou "a xerra vai a miúdo ao pozo, mais é bastante seguro que ao final romperá". Unha novela de Linda Donn inspirada na historia de Blanchard, The Little Balloonist, publicouse en 2006.
Notas
a. Como Comte de Provence, Louis fora anteriormente patrón do pioneiro dos globos Pilâtre de Rozier, que foi a vítima do primeiro accidente mortal nun globo o 15 de xuño de 1785.
b. Moitas fontes non mencionan o número da casa mais algúns din que era o número 15 ou o 16, e algúns din que o edificio era un hotel.
Lonxitude de onda
Na física, lonxitude de onda é a distancia entre unidades repetidas dunha onda que se propaga cunha frecuencia determinada. Normalmente desígnase coa letra grega lambda (λ). Exemplos de fenómenos de tipo onda son a luz, ondas acuáticas e ondas sonoras.
miniatura|320px|Lonxitude de onda dunha onda sinusoide.
Nunha onda, a propiedade varía coa posición. Por exemplo, a propiedade pode ser a presión do aire para unha onda de son, ou a magnitude do campo eléctrico ou magnético para a luz. As lonxitudes de onda audibles para os oídos humanos (20 Hz – 20 kHz) son aproximadamente 17 m e 17 mm respectivamente. As lonxitudes de onda de luz visible van dende o vermello escuro, sobre os 700 nm ata uns 400 nm do violeta. Para máis exemplos, ver espectro electromagnético.
Relación coa frecuencia
A lonxitude de onda λ é proporcionalmente inversa da frecuencia ν (nu), o número de períodos de onda por unidade de tempo que atravesan un punto onde v_w é a velocidade de propagación da onda. No caso de radiación electromagnética, coma a luz, no baleiro esta velocidade é a velocidade da luz, 299,792,458 m/s ou sobre 10^9 km/h. Para ondas sonoras no aire, a velocidade do son é de 344 m/s (1238 km/h) a temperatura ambiente. Cando se empregan unidades do SI, a lonxitude de onda exprésase en metros, a frecuencia en Hz, e a velocidade de propagación en metros por segundo.
En medios non baleiros
A velocidade da luz ma maioría dos medios é inferior á que ten no baleiro, o que significa que á mesma frecuencia correspóndelle unha onda máis curta ca no baleiro. A lonxitude de onda no medio é onde n é o índice de refracción do medio. As lonxitudes de onda electromagnéticas normalmente danse en termos de lonxitudes de onda no baleiro, agás que se especifique "lonxitude de onda no medio".
Praia de Berria
miniatura|250px|A praia de Berria vista desde o leste, con [[Argoños no fondo á esquerda e Noja no fondo á dereita.]]
A praia de Berria é un areal situado no concello de Santoña, en Cantabria, á beira do mar Cantábrico.
Presenta area branca e fina, cunha pequena pendente, e está condecorada coa Bandeira Azul.
Pódese acceder a ela a través da estrada CA-907 tanto dende Santoña como dende Argoños.
Os Castros, Árbol, Vilalba
Os Castros é un lugar da parroquia de Árbol no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá. Tiña 8 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales 4 eran homes e 4 eran mulleres.
4 de maio
O 4 de maio é o 124º día do ano do calendario gregoriano e o 125º nos anos bisestos. Quedan 241 días para finalizar o ano.
Lago Winnipegosis
miniatura|dereita|Mapa do Lago Winnipegosis.
4 de maio
Nacementos
miniatura|100px|Thomas Henry Huxley. miniatura|100px|Audrey Hepburn
Lago Winnipegosis
O Lago Winnipegosis é un extenso lago (5.370 km²) localizado no centro de Norteamérica, na provincia de Manitoba, Canadá, a uns 300 km ao noroeste de Winnipeg. É o undécimo maior lago do Canadá.
4 de maio
Mortes
miniatura|100px|Edith Nesbit.
Lago Winnipegosis
De forma alongada, con 195 km de lonxitude, é o segundo lago maior dos tres grandes lagos de Manitoba central, sendo os outros dous o Lago Winnipeg, o maior, e o Lago Manitoba. Os tres sitúanse sobre a base do prehistórico Lago Glacial Agassiz.
4 de maio
Outros
Os 366 días do ano
Lago Winnipegosis
A cunca fluvial do lago cobre 49.825 km² dos estados de Manitoba e Saskatchewan. Ríos tributarios son Red Deer, Woody e Swan. O lago desauga a través do Río Water Hen cara o Lago Manitoba, e así forma parte das bacías do Lago Winnipeg, do Río Nelson, e da Baía de Hudson.
Nas marxes do lago podémonos encontrar as localidades de Camperville e Winnipegosis.
Moreiriñas, Veiga, A Bola
Moreiriñas é un lugar da parroquia de Veiga no concello ourensán da Bola na comarca da Terra de Celanova. Tiña 19 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 9 eran homes e 10 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 19 habitantes (10 homes e 9 mulleres).
Abu Simbel
thumb|O templo de Ramsés II en Abu Simbel. thumb|Vista aérea do lago Naser co templo
Abu Simbel, en árabe أبو سنبل (A Montaña Pura) é unha localidade de Exipto, preto da fronteira con Sudán, coñecida polo seu complexo arqueolóxico da época de Ramsés II, composto de dous templos hipoxeos cortados na rocha construídos entre o 1240 a.C e 1120 a.C. para intimidar aos seus veciños nubios e para conmemorar a vitoria na batalla de Kadesh.
Sitios
A Unesco na súa III sesión en 1979 nomeou Patrimonio da Humanidade 374 hectáreas protexidas en torno a dez localizacións.
Xeografía
O complexo reubicouse na súa totalidade en 1968 baixo a supervisión dun arqueólogo polaco, Kazimierz Michałowski, do Centro Polaco de Arqueoloxía do Mediterráneo da Universidade de Varsovia, nun outeiro artificial feito a partir dunha estrutura abovedada, moi por riba do Encoro de Asuán. O traslado dos templos foi necesario ou quedarían mergullados durante a creación do Lago Nasser, o enorme depósito de auga artificial formado despois da construción da Presa Alta de Asuán no río Nilo. O proxecto levouse a cabo como parte da Campaña de Salvamento de Nubia da UNESCO.
Historia e características
200px|miniatura|dereita O templo grande (Hwt Ramesses Meryamun) daba culto aos deuses Amón, Ra, Ptah e ao propio Ramsés. A súa fachada está dominada por catro enormes estatuas do faraón sentado. Entre as pernas aparecen pequenas estatuas de membros da familia real: a raíña Nefertari, a muller de Seti I, Muttuya, o príncipe Amenhirkhopshef, a princesa Beketmut e a princesa Nebettawyby entre outros.
Na primeira entrada dentro do templo aparecen oito grandes estatuas do rei cos atributos de Osiris, catro en cada lado, servindo de piares para soportar o teito. Os muros están decorados con escenas do rei loitando contra dos hititas, nubios, sirios e libios. Na entrada norte, as paredes da sala hipóstila mostran escenas de Ramsés na presenza de Amón, ao que o faraón apelara na batalla de Kadesh.
O templo pequeno está dedicado a Hathor e a Nefertari, muller de Ramsés. Na fachada seis enormes figuras, catro de Ramsés e dúas de Nefertari, foron cortadas na rocha, xunto con pequenas figuras da familia real.
Entre 1964 e 1968 o complexo foi desmantelado e colocado nunha nova localización (máis alta) para salvar os templos do encoro de Asuán, grazas á axuda da UNESCO.
Redescubrimento
Co paso do tempo, os templos quedaron en desuso e finalmente quedaron cubertos de area. No século VI a.C., a area xa cubría as estatuas do templo principal ata os xeonllos. O templo foi esquecido ata 1813, cando o investigador Suízo Johann Ludwig Burckhardt atopou o friso superior do templo principal. Burckhardt falou sobre o seu descubrimento co explorador italiano Giovanni Belzoni, que viaxou ata o lugar, pero non puido cavar unha entrada ao templo. Belzoni regresou en 1817, esta vez conseguindo o seu intento de entrar no complexo. Unha descrición detallada dos templos, xunto con debuxos contemporáneos, pódese atopar na Description of Egypt de Edward William Lane (1825–1828).
Reubicación
thumb|A estatua de [[Ramsés o Grande no Gran Templo de Abu Simbel vólvese a montar despois de trasladarse en 1967 para salvala das inundacións.]]
En 1959, comezou unha campaña de doazóns internacionais para salvar os monumentos de Nubia: as reliquias máis ao sur desta antiga civilización humana estaban ameazadas pola crecente das augas do Nilo que estaban a piques de resultar da construción do Encoro de Asuán.
thumb|dereita|Un modelo a escala que mostra a localización orixinal e actual do templo (con respecto ao nivel da auga) no [[Museo Nubio, en Asuán.]] Un esquema para salvar os templos baseouse nunha idea de William MacQuitty para construír un encoro de auga potable arredor dos templos, coa auga mantida á mesma altura que o Nilo. Tiña que haber cámaras subterráneas. En 1962, a idea concretouse nunha proposta dos arquitectos Jane Drew e Maxwell Fry e do enxeñeiro civil Ove Arup. Nela consideraban que levantar os templos ignoraba o efecto da erosión da pedra arenisca polos ventos do deserto. Non obstante, a proposta, aínda que se recoñeceu como extremadamente elegante, rexeitouse.
A salvación dos templos de Abu Simbel comezou en 1964 por un equipo multinacional de arqueólogos, enxeñeiros e operadores de equipos pesados ​​cualificados que traballaban xuntos baixo a bandeira da UNESCO; custou uns 40 millóns de dólares nese momento (equivalente a 300 millóns en dólares de 2017). Entre 1964 e 1968, todo o recinto cortouse coidadosamente en grandes bloques (ata 30 toneladas, cunha media de 20 toneladas), foi desmantelado, levantado e remontado nun novo lugar a 65 metros máis alto e 200 metros atrás do río, nun dos maiores desafíos da enxeñaría arqueolóxica na historia. Algunhas estruturas incluso salváronse de debaixo das augas do lago Nasser. Hoxe, uns centos de turistas visitan os templos diariamente. Moitos visitantes tamén chegan en avión a un aeródromo que se construíu especialmente para o complexo do templo, ou por estrada desde Asuán, a cidade máis próxima.
O complexo consta de dous templos. O máis grande está dedicado a Ra-Harakhty, Ptah e Amón, as tres divindades estatais do Exipto da época, e presenta catro grandes estatuas de Ramsés II na fachada. O templo máis pequeno está dedicado á deusa Hathor, personificada por Nefertari, a máis querida das súas moitas esposas de Ramsés. O templo está agora aberto ao público.
Gran Templo
O Gran Templo de Abu Simbel, que tardou uns vinte anos en construírse, rematouse ao redor do ano 24 do reinado de Ramsés o Grande (que corresponde ao 1265 a.C.). Estaba dedicado aos deuses Amón, Ra-Horakhty e Ptah, así como ao propio deificado Ramsés. En xeral, considérase o máis grandioso e fermoso dos templos encargados durante o reinado de Ramsés II, e un dos máis fermosos de Exipto.
Entrada
A única entrada está flanqueada por catro estatuas colosais de 20 m., cada unha representando a Ramsés II sentado nun trono e que leva a dobre coroa do Alto e Baixo Exipto. A estatua situada á esquerda da entrada foi danada nun terremoto, o que provocou a caída da cabeza e do torso; estas pezas caídas non foron restauradas á estatua durante o traslado, senón que se colocaron aos pés da estatua nas posicións atopadas orixinalmente. Xunto ás pernas de Ramsés hai unha serie de estatuas máis pequenas, ningunha máis alta que os xeonllos do faraón, que representan: a súa esposa principal, Nefertari Meritut; a súa raíña nai Mut-Tui; os seus dous primeiros fillos, Amón-her-khepeshef e Ramsés B; e as súas seis primeiras fillas: Bintanath, Baketmut, Nefertari, Meritamen, Nebettawy e Isetnofret.
A fachada detrás dos colosos ten 33 m. de alto e 38 m. de ancho. Leva un friso que representa vinte e dous babuinos adorando o sol nacente cos brazos en alto e unha estela que rexistra o casamento de Ramsés cunha filla do rei Ḫattušili III, que selou a paz entre Exipto e o hititas.
A propia porta de entrada está rematada por imaxes en baixorrelevo do rei adorando a Ra Horakhty con cabeza de falcón, cuxa estatua está nun gran nicho. Ra sostén o xeroglífico usuario e unha pluma na man dereita, con Maat (a deusa da verdade e da xustiza) na esquerda; este é un criptograma para o nome do trono de Ramsés II, User-Maat-Re.
Interior
A parte interna do templo ten a mesma disposición triangular que seguen a maioría dos templos exipcios antigos, con salas que van diminuíndo de tamaño desde a entrada ao santuario. O templo ten unha estrutura complexa e bastante infrecuente polas súas numerosas cámaras laterais. O salón hipóstilo (ás veces tamén chamado pronaos) ten 18 m. de longo e 16,7 m. de ancho e está apoiado por oito enormes piares de Osiris que representan ao deificado Ramsés vinculado ao deus Osiris, o deus da fertilidade, da agricultura, do máis aló, dos mortos, da resurrección, da vida e da vexetación, para indicar a natureza eterna do faraón. As estatuas colosais ao longo da parede esquerda levan a coroa branca do Alto Exipto, mentres que as do lado oposto levan a dobre coroa do Alto e Baixo Exipto (pschent). Os baixorrelevos das paredes do pronaos representan escenas de batalla nas campañas militares que levou a cabo Ramsés. Gran parte da escultura corresponde á Batalla de Kadesh, no río Orontes na actual Siria, na que o rei exipcio loitou contra os hititas. O relevo máis famoso mostra ao rei no seu carro disparando frechas contra os seus inimigos que fuxen, e que están sendo feitos prisioneiros. Outras escenas mostran vitorias exipcias en Libia e Nubia.
Dende o salón hipóstilo entrase no segundo salón con alicerces, que ten catro piares decorados con fermosas escenas de ofrendas aos deuses. Hai representacións de Ramsés e Nefertari cos barcos sagrados de Amón e Ra-Horakhty. Este salón dá acceso a un vestíbulo transversal, no medio do cal atópase a entrada ao santuario. Aquí, nunha parede negra, hai esculturas cortadas na rocha de catro figuras sentadas: Ra-Horakhty, o rei deificado Ramsés e os deuses Amón Ra e Ptah. Ra-Horakhty, Amón Ra e Ptah foron as principais divinidades nese período e os seus centros de culto estaban en Heliópolis, Tebas e Menfis respectivamente.
Aliñación solar
Crese que o eixe do templo posicionouse polos antigos arquitectos exipcios de tal xeito que os días 22 de outubro e 22 de febreiro os raios do sol penetrasen no santuario e iluminasen as esculturas da parede traseira, excepto a estatua de Ptah, un deus relacionado co reino dos mortos, que sempre permanecía na escuridade. A xente reúnese en Abu Simbel nestes días para presenciar isto.
Estas datas son supostamente o aniversario do rei e o día da coroación, respectivamente. Non hai evidencia directa que apoie isto. Non obstante, é lóxico asumir que estas datas tiveron algunha relación cun evento significativo. De feito, segundo os cálculos feitos a partir do Orto helíaco da estrela Sirius (Sothis) e inscricións atopadas polos arqueólogos, esta data debeu ser o 22 de outubro. Esta imaxe do rei realzábase e revitalizábase pola enerxía do sol, e o divinizado Ramsés o Grande podería ocupar o seu lugar xunto a Amun-Ra e Ra-Horakhty.
Debido á deriva acumulada do Trópico de Cáncer debido á Precesión dos equinoccios da Terra durante os últimos 3 milenios, a data do evento debeu ser diferente cando se construíu o templo. A isto súmase o feito de que o templo trasladouse da súa configuración orixinal, polo que a aliñación actual pode non ser tan precisa como a orixinal.
Terra (satélite artificial)
Terra, tamén coñecido como EOS-AM 1, é un satélite artificial da NASA lanzado nun foguete Atlas IIAS desde a Base Vandenberg da Forza Aérea o 18 de decembro de 1999.
Abu Simbel
Templo pequeno
thumb|dereita|O templo pequeno despois do traslado O templo de Hathor e Nefertari, tamén coñecido como o Templo Pequeno, construíuse a uns 100 m. ao nordés do templo de Ramsés II e estaba dedicado á deusa Hathor e á principal consorte de Ramsés II, Nefertari. Esta foi, de feito, a segunda vez na antiga historia de Exipto que se dedicaba un templo a unha raíña. A primeira vez, Akhenaton dedicoulle un templo á súa gran esposa real, Nefertiti. A fachada tallada na rocha está decorada con dous grupos de colosos que están separados pola gran porta de entrada. As estatuas, de algo máis de 10 m. de altura, son do rei e da súa raíña. A ambos lados do portal hai dúas estatuas do rei, que levan a coroa branca do Alto Exipto (coloso do sur) e a dobre coroa (coloso do norte); estes están flanqueados por estatuas da raíña.
Terra (satélite artificial)
Características
Terra é o satélite principal do programa EOS (Satélites de Observación Terrestre) da NASA. Foi lanzado para estudar a superficie, a atmosfera e os océanos terrestres. Leva a bordo cinco instrumentos principais:
Abu Simbel
Templo pequeno
Sorprendentemente, este é un dos poucos casos na Arte exipcia onde as estatuas do rei e a súa consorte teñen o mesmo tamaño. Tradicionalmente, as estatuas das raíñas estaban a carón das do faraón, pero nunca eran máis altas que os xeonllos do faraón. Ramsés foi a Abu Simbel coa súa muller no ano 24 do seu reinado. Como no Gran Templo do rei, hai pequenas estatuas de príncipes e princesas xunto aos seus pais. Neste caso sitúanse simétricamente: no lado sur (á esquerda cando se mira á porta de entrada) están, de esquerda a dereita, os príncipes Meryatum e Meryre, as princesas Meritamen e Henuttawy, e os príncipes Pareherwenemef e Amun-her-khepeshef, mentres que no lado norte as mesmas figuras están en orde inversa. O plano do Templo Pequeno é unha versión simplificada do Templo Grande.
O santuario escavado na rocha e as dúas cámaras laterais están conectados co vestíbulo transversal e están aliñados co eixe do templo. Os baixorrelevos das paredes laterais do pequeno santuario representan escenas de ofrendas a varios deuses feitas polo faraón ou pola raíña. Na parede do fondo, que se atopa ao oeste ao longo do eixe do templo, hai un nicho no que Hathor, como vaca divina, parece saír da montaña: a deusa é representada como a dona do templo. dedicado a ela e á raíña Nefertari, que está intimamente ligada á deusa.
Mudéxar
miniatura|[[Teruel (Aragón - España): Torre da Catedral, un dos dez monumentos mudéxar de Aragón que están catalogados coma Patrimonio da Humanidade.]] miniatura|Estilo mudéxar no [[Mosteiro de Guadalupe en Cáceres (Estremadura - España).]] miniatura|Claustro mudéxar da Igrexa de San Pedro, [[Teruel - España.]]
Mudéxar é un termo que deriva da verba árabe مدجّن [mudaÿÿan] que significa "doméstico" ou "domesticado" e que se utiliza para designar aos musulmáns que ficaron en territorio conquistado polos cristiáns, e baixo o seu control político, durante o proceso de avance dos reinos cristiáns cara o sur (denominado Reconquista), que se desenvolveu ao longo da Idade Media na Península Ibérica.
Historia
Ao principio permitíuselles seguir practicando o islam, empregar a súa lingua e manter os seus costumes. Organizábanse en comunidades denominadas alxamas ou mourarías con diversos graos de autogoberno, segundo as condicións de rendición, ou de subordinación: no caso de Baleares, a total escravitude, noutros casos, a vinculación en condicións de servidume feudal. En Valencia existían os denominados mouros paliers (protexidos do rei) e outros de menor grao de protección (decimati e quintati).
Na súa gran maioría, de condición social humilde, eran campesiños cunha especial vinculación á agricultura de regadío (hortas e veigas, socalcos nas ladeiras) ou artesáns especializados (albanelaría, oficios téxtiles -cordobáns, sedas-). Co tempo, as condicións de convivencia e tolerancia fóronse endurecendo, restrinxindo os contactos sociais e económicos entre comunidades; á tradicional separación das buxarías (cortadorías ou carnizarías) (baseada no especial método de sacrificio) engadíuselle a prohibición de contactos profesionais e casamentos mixtos.
As revoltas mudéxares foron numerosas a partir do século XIII, e provocaron o despoboamento dalgunhas zonas (Val do Guadalquivir, Norte de Alacant), aínda que se mantiveron noutras, especialmente no Levante, tanto castelán (Murcia), coma aragonés (resto do reino de Valencia -Dénia, Xàtiva, Segorbe-, e incluso no val do Ebro -Borja, Tarazona, Huesca, Teruel, Zaragoza, Calatayud-). A finais da Idade Media representaban o 11 por cento da poboación da Coroa de Aragón.
A Guerra de Granada (1482-1492) proporcionou a definitiva ampliación do concepto de mudéxares a todos os musulmáns peninsulares. En principio as condicións da rendición permitíalles a súa continuidade e o exercicio da relixión islámica, porén, o incumprimento das condiciones pactadas por parte dos cristiáns orixinou os primeiros conflitos. A partir da revolta del Albaicín e a dos mudéxares granadinos en 1499, polo decreto de 1502 foron obrigados a se converter ao cristianismo, pasando así a denominarse mouriscos, que malia isto seguiron cos seus costumes diferenciados e o exercicio clandestino da súa relixión. A rebelión das Alpujarras (1568) levou á dispersión dos granadinos polo interior de Castela (non así os de Levante), e a imposibilidade de integración e a desconfianza á súa connivencia cos piratas bérberes e o Imperio turco levou á decisión da expulsión dos mouriscos en 1609, aínda que os seus efectos reais foron escasos.
Arte mudéxar
miniatura|esquerda| Fonte colonial [[La Pila (Chiapa de Corzo)|La Corona ou La Pila, construída no século XVI en Chiapas (México), única nas Américas deste estilo.]] A arte mudéxar, desenvolvida particularmente en arquitectura, consistiu na aplicación aos edificios cristiáns de influencias de estilo hispano-musulmán por mor da albanelaría de tradición andalusí. É un fenómeno autóctono e exclusivamente hispánico, que se manifestou tanto en elementos arquitectónicos estruturais como decorativos (arco de ferradura, artesoados) e na preferencia polo uso de certos materiais (xeso, ladrillo -simple ou vitrificado en azulexos-, madeira -vista nos artesoados- etc.) Aínda que en Galicia si houbo certos asentamentos mouriscos, especialmente trala expulsión doutros territorios hispánicos até Galicia por parte dos Reis Católicos, a arte mudéxar non chegou a se plasmar no territorio. Tampouco hai pegadas en Asturias e Cantabria.
Desde o século XIX desenvolveuse unha arquitectura historicista denominada neomudéxar.
Pure Guava
Pure Guava é o terceiro álbum de estudio da banda estadounidense de rock alternativo Ween, editado o 15 de novembro de 1992 a través do selo Elektra Records. O disco conta coa que talvez sexa a canción máis coñecida de Ween, "Push th' Little Daisies". Este tema foi lanzado como sinxelo a través de August Records en 1993, e nel se incluía tanto a versión do álbum como a versión editada para a radio e as cancións "Ode to Rene", "I Smoke Some Grass (Really Really High)" e "Mango Woman".
Moitas das cancións deste álbum proceden de dúas cintas que a banda fixera para os seus amigos. Como afirmou Dean Ween nunha entrevista na radio en 1993, a primeira chamábase "Springtape" e a segunda "The Caprice Classic Tape". Pure Guava marcou a última vez que Ween gravou en catro pistas ata a aparición de La Cucaracha en 2007.