cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apertura de xadrez
Nomenclatura da apertura
As aperturas máis antigas adoitan ser nomeadas por lugares xeográficos. Moitas aperturas son nomeadas por nacionalidades, coma por exemplo Inglesa, Española, Francesa, Holandesa, Escocesa, Rusa, Italiana, Escandinava e Siciliana. Tamén se empregan cidades, coma Viena, Berlín e Wilkes-Barre. Os recursos máis comúns para nomear aperturas son os nomes de xogadores de xadrez. O nome que se lle dá a unha apertura non sempre é o do primeiro xogador que a adoptou. A miúdo, unha apertura noméase polo xogador que a popularizou ou que publicou análises sobre ela. Nesta categoría temos a Ruy López (máis coñecida como Apertura Española), Defensa Alekhine, Defensa Murphy e o Sistema Reti. Algún nome homenaxea a dúas persoas, coma a Caro-Kann.
Ácido melísico
O ácido melísico ou ácido triacontanoico é un ácido graxo de cadea liñal con 30 átomos de carbono, coa fórmula molecular  e simbolízase como C30:0.
O ácido triacontanoico a temperatura ambiente moderada é sólido e funde a 93,6 °C. O seu índice de refracción é de 1,4323 a 100 °C. É soluble en cloroformo, disulfuro de carbono e metanol. O seu nome común, ácido melísico, deriva da palabra grega μέλισσα, melissa, que significa abella, xa que está presente no néctar das flores que atraen as abellas. Na natureza atópase en ceras de animais e vexetais.
Apertura de xadrez
Nomenclatura da apertura
Algunhas aperturas teñen nomes extravagantes, a miúdo nomes de animais. Esta práctica fíxose común no século XX. Por entón, a meirande parte das aperturas comúns xa foron nomeadas, entón as aperturas que levan nomes extravagantes adoitan ser pouco habituais ou recentemente descubertas. Por exemplo, Orangután, Hipopótamo, Elefante e Ourizo.
Ácido melísico
O ácido melísico ou triacontanoico, xunto con outros ácidos graxos de cadea moi longa pares (de 20 a 30 átomos de carbono) aparecen en pacientes que padcecen doenzas hereditarias como a síndrome de Zellweger, a enfermidade de Refsum, a enfermidade de Menkes ou a adrenoleucodistrofia ligada ao X.
Apertura de xadrez
Nomenclatura da apertura
Ademais de Apertura, úsanse moitos termos, como por exemplo Defensa, Gambito e Variante. Termos menos habituais son Sistema, Ataque, Contraataque e Contragambito. Estes termos úsanse moi inconsistentemente. Aquí mostramos algunhas observacións xerais acerca de como se empregan.
Apertura Variante Defensa Gambito Contragambito Sistema Ataque
Unha pequena minoría de aperturas teñen como prefixo "Anti-". Estas son aperturas que tratan de evitar unha liña particular que doutro xeito estaría dispoñíbel para o oponente. Por exemplo, a Anti-Marshall (contra o Ataque Marshall na Apertura Española) e o Gambito Anti-Merano (contra a Variante Merano da Defensa Semieslava).
Vilanova, Vilanova, Lalín
Vilanova é un lugar da parroquia de Vilanova, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza.
Triblidíidos
A dos triblidíidos (Tryblidiida) é unha orde de moluscos, a única da clase dos monoplacóforos, que comprende todas as súas únicas especies actualmente viventes, que habitan en todos os océanos, a profundidades que oscilan entre os 175 e os 6 500 m.
Clasificación
Segundo o WoRMS, a orde comprende as seguintes familias, xéneros e especies:
Despertar
Despertar foi un periódico editado en Foz en 1936.
Historia e características
Subtitulado Órgano del Comité de Salud Pública Focense, apareceu o 7 de abril de 1936. Despois cambiou o subtítulo por Semanario republicano. Afirmaba que nacía coa intención de renovar a vida política de Foz e quería "redimir a Foz de esclavitudes caciquiles y de la apatía que aquel pone en el ejercicio de sus deberes y derechos cívicos". Creado por un grupo de mozos de Foz, apoiados na figura de Ramón Salgado Toimil, estaba dirixido por Francisco Calvo Jarrín e o seu administrador era S. Vázquez López. Entre os seus colaboradores figuraban Salgado Toimil, Antonio Noriega Varela, Cándido Fanego López e Francisco Maañón Couto. Cesou a súa publicación coa sublevación do 18 de xullo de 1936.
Cicloturismo
miniatura|250px|dereita|Bicicleta equipada para o cicloturismo. miniatura|250px|dereita|Ruta cicloturista nos [[Países Baixos.]] O cicloturismo é, primeiro e sobre todo, o turismo feito en bicicleta. Non se poden separar as dúas partes desta actividade que implica ante todo ocio e que está moi afastada, na súa orixe, de calquera práctica competitiva individual.
Calquera persoa que practique esta actividade é un cicloturista.
Modalidades de cicloturismo
O cicloturismo pódese clasificar dependendo da distancia cuberta, a duración da viaxe e o tipo de material utilizado.
A randonée ou excursión é un traxecto dunha xornada ou media xornada (neste caso, o cicloturista pode ser nomeado excursionista ciclista, a tendencia máis próxima ao deporte). Non require material particular, agás reparar unha picada e levar bebida e comida.
A longue randonée ou excursión longa consiste en facer unha ruta de varios centenares de quilómetros cun equipo de cámping (caso do ciclo-campismo) e de reparación máis completo. É necesaria tamén roupa especial para facer fronte aos avatares meteorolóxicos. Pódese percorrer así un país, ou ir a unha cidade distante atravesando un ou varios países. Mesmo se pode dar a volta ao mundo en bicicleta, levando unha importante cantidade de material para poder reparar (case) todo tipo de avarías en todas as circunstancias.
As brevets ciclistas permiten percorrer longas distancias (a partir de 100 km) en grupo e a unha velocidade regulada por capitáns de estrada.
En Europa continental estanse construíndo e acondicionando numerosas vías, chamadas vías ciclistas, rotas cicloturísticas ou vías verdes, de uso exclusivo para bicicletas; formando nalgúns países do norte de Europa unha tépeda rede comparábel á rede de estradas. Nuns casos estas vías enlazan vilas e cidades á marxe dos grandes fluxos de circulación motorizada, outras seguen itinerarios naturais de gran valor turístico. Tanto unhas como outras dan acceso a equipamentos dedicados ao turismo: zonas de ocio, cámpings, comercios...
As repercusións económicas desta práctica son o suficientemente importantes para que as colectividades locais teñan en conta o desenvolvemento deste tipo de equipamentos.
Historia
Paul de Vivie alias Vélocio é sen dúbida un personaxe imprescindíbel do cicloturismo. Á vez teórico e organizador, desde 1881 conduce os velocípedos que fabrican os irmáns Gauthier en Saint-Étienne, para despois pasar a ser un dos primeiros usuarios das chamadas bicis de seguridade.
En 1896 empézanse a formar na rexión xuntanzas dos primeiros entusiastas (nun principio só eran homes, a maioría xente importante, mais a muller acabaría tamén participando). Estes pioneiros fundaron a Escola Stéphanoise. Empezan entón as primeiras excursións (Lión-Niza en menos de 24 horas).
Algúns buscaban unha forma de hixiene de vida, relativamente estrita para a época, preconizando certas prohibicións alimentarias que non todos os membros da Escola Stéphanoise compartían. Porén todos eles seguen en xeral algúns principios, froito da longa experiencia do fundador. Son coñecidos desde 1930 como os sete mandamentos de Vélocio:
Paul de Vivie foi o editor durante 43 anos do xornal O Ciclista, que fundou en 1887. Vexetariano, defensor (entre outros) do motor humano, da polimultiplicidade (o nome dado ao cambio de ritmo de pedaleo naquela época), estaba en plena forma física cando foi atropelado por un tranvía saíndo da súa casa. Na súa mesa achouse un exemplar en texto orixinal do libro que estaba lendo, Cartas a Lucilio de Séneca, aberto sobre unha páxina onde se podía ler:
Equipamento
A bici é o centro das preocupacións materiais do ciclotourista. Debe ser robusta para soster o peso das equipaxes e soportar as vicisitudes da viaxe. Debe ser tamén segura e confortable. A sela e a posición corpórea do ciclista teñen que ser coidadas moi particularmente co fin de evitar que as longas horas pasadas a pedalear tornen nun calvario.
Os puristas e os máis conservadores son fieis a un modelo chamado excursionista. Coas súas rodas de 650 mm de diámetro, estas máquinas son particularmente fiables e robustas (cun cadro de tubos de aceiro de moi alta calidade), a miúdo fabricadas á medida, con todo detalle de equipamento destinado a facilitar a vida sobre a estrada baixo calquera condición meteorolóxica: gardalamas en duraluminio, portavultos feitos de tubos de aceiro lixeiros, cambio moi suave, sela de coiro, bolso dianteiro, anchos bolsos laterais para o cámping... Contrariamente ás aparencias, tales bicicletas son notabelmente lixeiras: de 10 a 11 kg sen carga.
Cada vez máis cicloturistas elixen a bicicleta reclinada, que ofrece un mellor rendemento, especialmente a plena carga (a súa aerodinámica é mellor, e a súa estabilidade tamén por ter o centro de gravidade máis baixo). Outros escollen o triciclo reclinado (chamado trike) polo seu confort e estabilidade. Porén, estes vehículos baixos sobre rodas teñen dificultades para atopar o seu lugar entre a circulación automobilística. Son máis populares nos países nórdicos, onde dispoñen dunha extensa rede de ciclovias.
Para aumentar a carga útil que pode transportar un cicloturista, se pode facer uso dun remolque. Existen varios tipos. Os remolques baixos cunha soa roda son os máis lixeiros e máis manexábeis. Está fortemente desaconsellado o uso dunha mochila, tanto por incómoda como por desestabilizadora.
O sixilo do cicloturista e a súa baixa velocidade (20 km/h de media para os máis adestrados), impóñenlle un esforzo adicional para facerse visíbel aos automobilistas cos que comparte a estrada, tanto de día como na noite e especialmente con choiva. Un brazalete fluorescente no brazo esquerdo (se se circula pola dereita), e levar vestimenta clara ou fluorescente axuda a aumentar a visibilidade durante o día. Unha iluminación regulamentaria (faro dianteiro branco ou amarelo, luz traseira vermella), robusta e eficaz, é indispensábel, mesmo se non se ten pensado viaxar pola noite. De feito, non é raro que unha etapa se prolongue de forma inesperada ata o crepúsculo. Xeralmente os sistemas de dinamo (alternador) alimentados polo xiro da roda son os preferidos; son sinxelos e robustos e teñen sobre as lámpadas a pilas a tripla vantaxe de seren económicas, ecolóxicas e operativas en todo momento (non é necesario comprobar se a pila está cargada). Teñen o incoveniente de deixar de funcionar ao se parar e ás veces cando chove forte (a roda da dinamo esvara sobre a roda). Existen tamén alternadores integrados nos cambios que soportan mellor a choiva, mais non son desembragábeis. Os catadióptricos son útiles, non só na parte traseira (obrigatorios de cor vermella), senón tamén nos laterais (de cor laranxa, van fixados nos raios das rodas). Son igualmente recomendábeis as bandas fluorescentes nos bolsos laterais e na vestimenta. Estes sistemas pasivos non poden, con todo, substituír un sistema de iluminación apropiado porque só son visíbeis de preto e cando os faros inciden sobre o ciclista.
Iurii Lotman
Iurii Mikhailovich Lotman (en Ю́рий Миха́йлович Ло́тман, en Juri Lotman), nado en Petrogrado o 28 de febreiro de 1922 e finado en Tartu (Estonia) o 28 de outubro de 1993, foi un erudito literario prominente, semiótico, e historiador cultural, que traballou na Universidade de Tartu. Foi membro da Academia Estoniana de Ciencias. Foi o fundador da Escola Tartu–Moscova de Semiótica. O número dos seus traballos imprimidos supera os oitocentos títulos. O seu arquivo, que se conserva na Universidade de Tallinn e na Biblioteca Universitaria de Tartu e inclúe a súa correspondencia cun número de intelectuais rusos, é inmenso.
Traxectoria
Iurii Lotman naceu na familia intelectual xudía do avogado Mikhail Lotman e a dentista educada na Sorbona Aleksandra Lotman en Petrogrado, Rusia. A súa irmá máis vella Inna Obraztsova graduouse no Conservatorio de Leningrado e converteuse en compositora e profesora universitaria de teoría musical; a súa irmá máis nova Victoria Lotman foi unha destacada cardióloga, e a súa terceira irmá Lidia Lotman foi unha estudosa da literatura rusa da segunda metade do século XIX no Instituto para Literatura rusa da Academia rusa de Ciencia.
Lotman Graduouse da escola secundaria en 1939 con notas excelentes e foi admitido na Universidade Estatal de Leningrado sen ter que pasar ningún exame. Alí estudou filoloxía, que foi unha escola que fixo debido aos amigos universitarios de Lidia Lotman (de feito, asistiu a conferencias universitarias en filoloxía mentres estaba aínda na escola secundaria). Os seus profesores universitarios foron académicos de renome como  Gukovsky, Azadovsky, Tomashevsky e Propp. Foi alistado en 1940 e durante a segunda guerra mundial serviu como operador de radio na artillaría. Desmobilizado do exército en 1946, regresou aos seus estudos na universidade e recibiu o seu diploma con honra en 1950. Os seus primeiros artigos de investigación publicados centráronse no pensamento literario e social ruso dos séculos XVIII e XIX.
Nos principios da década de 1960, Lotman estableceu contactos académicos cun grupo de lingüistas estruturalistas de Moscova, e convidounos na primeira escola de verán en Sistemas de Modelaxe Secundario, que tiveron lugar en Kääriku entre o 19 e o 29 de agosto de 1964. O grupo reuniuse na primeira escola de verán desenvolvida máis adiante no que agora se coñece como a Escola de Semiótica de Tartu–Moscova. Entre os participantes da escola de verán, e outros membros máis tardíos da escola, estaban nomes como Boris Uspensky, Vjačeslav Ivanov, Vladimir Toporov, Mikhail Gasparov, Alexander Piatigorsky, Isaak I. Revzin e Georgii Lesskis. Por mor do seu traballo colectivo, estableceron un encadramento teórico ao redor da semiótica da cultura.
Esta escola é amplamente coñecido pola súa revista Sign Systems Studies publicadas pola Prensa Universitaria de Tartu (antigamente en ruso "Труды по знаковым системам"), que continúa a ser a revista de semiótica máis antiga do mundo, establecida en 1964. Lotman estudou a teoría de cultura, literatura rusa, historia, semiótica e semioloxía (teorías xerais de signos e sistemas de signos), semiótica do cinema, artes, literatura, robótica etc. Neses campos, Lotman foi un dos autores máis citados. O seu estudo principal sobre literatura rusa dedicouno a Pushkin; entre os seus traballos máis influentes en semiótica e estruturalismo están «Semiotics of Cinema», «Analysis of the Poetic Text» e «The Structure of the Artistic Text». En 1984, Lotman acuñou o vocábulo semiosfera. En 1991 recibiu a Medalla de Ouro de Filoloxía, o premio máis alto para un erudito en filoloxía.
Familia
A esposa Iurii Lotman, Zara Mints, foi tamén unha erudita recoñecida sobre literatura rusa e profesora en Tartu. Tiveron tres fillos:
Ulvila
Ulvila (en sueco Ulvsby) é unha cidade de Finlandia, situada no oeste do país, na rexión de Satakunta. Trátase dunha das seis cidades medievais de Finlandia, así como a terceira cidade máis antiga do país.
En 2017 a súa poboación era de 13.236 habitantes. A superficie do termo municipal é de 422,51 km2, dos cales 21,82 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 33,03 hab./km².
O concello é unilingüe en finés.
Cidades irmandadas
Ulvila está irmandada con:
Parque
miniatura|dereita|Parque nacional das Illas Atlánticas. miniatura|dereita|Parque de Rosalía de Castro, na cidade de Lugo. Un parque é ou ben unha área natural, semi-natural ou unha plantación que se emprega para lecer e xogo de persoas ou ben unha área de protección da vida salvaxe ou hábitats.
Os parques como os parques urbanos ou xardíns urbanos son espazos verdes para a o lecer e que se atopan dentro de cidades, urbanizacións ou outros puntos de interese similares.
Exemplos de parque ou xardíns urbanos galego son a Alameda de Santiago de Compostela o lucense Parque de Rosalía de Castro, e o dun parque nacional galego declarado como lugar protexido é o das Illas Atlánticas.
Montserrat Abelló
Montserrat Abelló i Soler, nada en Tarragona o 1 de febreiro de 1918 e finada en Barcelona o 9 de setembro de 2014, foi unha poeta e tradutora catalá. Traduciu poetas anglosaxoas como Sylvia Plath. Obtivo algún dos galardóns máis relevantes das letras catalás como o Premio de Honra das Letras Catalás e o Premio Nacional de Cultura.
Biografía
Naceu en Tarragona mais pasou a infancia e a mocidade entre varios lugares (Tarragona, Cádiz, Londres e Cartaxena), seguindo a mobilidade laboral do seu pai. Estudou en Barcelona, en cuxa facultade de Filosofía e Letras coñeceu a Carles Riba. En 1936 foi profesora de inglés en Valencia e o movemento na súa vida aumentou despois de 1939, cando tivo que se exiliar a Francia, ao Reino Unido (onde levou a termo tarefas de axuda aos refuxiados) e a Chile, onde traballou na empresa de seu pai en Valparaíso e, posteriormente, como profesora de inglés na Escola Suíza de Santiago de Chile. Neste país suramericano viviu unha vintena de anos.
Volveu a Barcelona en 1960, onde traballou como ensinante na Institució Cultural del CIC de Barcelona ata a xubilación. Ademais de escribir, nestes anos traduciu autores como Agatha Christie, Iris Murdoch, E. M. Forster e, sobre todo, Sylvia Plath, de cuxa poesía a sorprendeu a semellanza coa súa propia. Comezou a publicar tamén por aqueles anos. Traduciu ao inglés as obras de clásicos cataláns como Salvador Espriu, Mercè Rodoreda, Maria Àngels Anglada, Maria Mercè Marçal e Olga Xirinacs. A súa obra foi traducida ao inglés, ao castelán, ao galego, ao éuscaro, ao italiano, ao romanés, ao alemán e mais ao ruso. É coautora da antoloxía Paisatge emergent: trenta poetes catalanes del segle XX (1999). Participou nos libros de ensaio Cartografies del desig (Cartografías do desexo) (1998) e Memòria de l'aigua (Memoria da auga) (1999).
Autora dunha longa traxectoria de compromiso co feminismo literario, colaborou na IV Feira Internacional do Libro Feminista en 1990, no Congreso do PEN Clube Internacional 1992 e foi unha das fundadoras do Comité de Escritoras do Centro Catalán do PEN en 1995.
En 1998 concedéuselle a Premio Creu de Sant Jordi e en 2008 recibiu o Premio de Honra das Letras Catalás en recoñecemento á súa longa traxectoria. En xullo do 2008 tamén foi galardoada co Premi Nacional a la Trajectòria Professional i Artística concedido pola Generalitat de Cataluña en recoñecemento ao feito de «que deu voz á vida diaria das mulleres cuha linguaxe propia».
QWERTY
miniatura|450px|Teclado QWERTY de 104-teclas con distribución [[Estados Unidos de América|estadounidense (tamén coñecido como "teclado inglés")]] O teclado QWERTY é unha distribución de teclado, a máis común actualmente. Foi deseñado e patentado por Cristopher Sholes en 1868 e vendido a empresa Remington en 1873.
Ao mirar o teclado da computadora vese que a primeira secuencia de letras é QWERTY. Esta secuencia é pola que se coñece popularmente esta disposición do teclado. A resposta a esta orde aparentemente caótica está nas primeiras máquinas de escribir.
As máquinas de escribir mecánicas accionaban un pequeno martelo (que imprimía a letra correspondente) ao pulsar cada tecla. Se se pulsaban dúas ou máis teclas á vez, ou moi seguidas, os martelos chocaban uns contra outros, e a máquina atascábase. Por este motivo, xa as primeiras máquinas de escribir incorporaban este teclado, que está deseñado para minimizar as posibilidades de que isto se produza escribindo en inglés.
Ademais, esta distribución facilita que unha man se prepare para escribir a seguinte letra mentres a outra aínda está escribindo a anterior, permitindo escribir algo máis rápido.
Neste teclado, segundo a técnica de mecanografía máis difundida, en posición de repouso, catro dedos de cada man colócanse sobre a fila central de teclas. Para poder atopar esta posición sen ter que mirar o teclado, as teclas correspondentes aos dedos índice de cada man (F e J) adoitan ter algún trazo distintivo ao tacto.
Esta disposición de teclado foi levada aos teclados de computador para facilitar a entrada dos mesmos nas oficinas, desprazando ás máquinas de escribir. Desta forma, as persoas encargadas de mecanografar documentos seguían sabendo manexar os novos teclados.
Aínda que esta distribución é moi usada en todo o mundo, hai países (como Alemaña) que intercambian a tecla "E" e a tecla "Z". En Francia e Bélxica hai máis cambios e as primeiras 6 teclas alfabéticas teñen a secuencia AZERTY. No teclado español a letra Ñ colócase á dereita da letra L. No teclado portugués colócase a letra Ç á dereita da letra L. miniatura|Teclado QWERTY nunha [[Underwood Typewriter Company|Underwood de Francisco Fernández del Riego.]] Existen outras disposicións de teclado, baseadas en diferentes estudos científicos, cuxos defensores alegan que son moito máis eficientes, aínda que a súa efectividade sexa discutible.
Dise que ten esa disposición xa que se podía escribir a palabra typewriter (máquina de escribir, en inglés) sen ter que saltar de liña. Independentemente da efectividade actual desta distribución de teclado comparada con outras, o certo é que a distribución QWERTY foi coidadosamente elixida para superar numerosas competicións de velocidade de escritura da época.
Disposicións de teclado
AZERTY: Existen as seguintes disposicións deste teclado:
En países nos que se fala outro idioma ademais de francés úsanse outras distribucións de teclado, ata para escribir francés.
Cleopatra Stratan
Cleopatra Stratan, nada en Chișinău (Moldavia) o 6 de outubro de 2002, é unha cantante romanesa. Filla do cantante Pavel Stratan, con tan só catro anos conseguiu, en menos de 10 meses, colocar o seu sinxelo Ghita no número un das listas de vendas do seu país despois de que o seu primeiro videoclip recibise máis de millón e medio de visitas en YouTube.
Traxectoria
Cleopatra tivo tres nomeamentos para os premios MTV de Romanía, á mellor canción, ao mellor álbum e á mellor artista revelación. Foi o pasado verán cando contaba con tan só tres anos e publicou o seu primeiro disco en solitario, La varsta de tre ani ("Á idade de tres anos"), do que vendeu máis de 130.000 copias.
Tamén ofreceu o seu primeiro concerto ante 400 persoas cunha duración de dúas horas, no que ademais de actuar fixo de presentadora, o que foi considerado por moitos como un claro caso de explotación infantil. Segundo Libertatea, un diario romanés, por cada canción interpretada en directo cobraba 1000 euros, un diñeiral para un país no que o soldo mensual medio é de 300 euros.
Ante as críticas suscitadas sobre se Cleopatra era explotada polo seu contorno, Pavel Stratan anunciou, a finais de 2006, que a súa filla non volvería aos escenarios nun ou dous anos, momento no que publicase o seu seguinte álbum.
A pesar do parón voluntario, o fenómeno Cleopatra Stratan non ten freo e xa traspasou fronteiras grazas a webs como YouTube, onde máis dun millón e medio de usuarios xa viron o videoclip de "Ghita" (que pode traducirse como "Xurxiño"), no que Cleopatra, cun look da década de 1960 e unha gran maleta vermella na man, espera a Ghita na rúa.
En 2008, Cleopatra publicou o seu segundo álbum titulado La Varsta De 5 Ani coa canción "Zunea-Zunea". O 13 de decembro de 2008, naceu o seu irmán Cezar (nome escollido por Cleopatra). En outono de 2009 publicou o seu terceiro álbum, Colinde magice, con versións de panxoliñas tradicionais romanesas, colinde, como álbum de Nadal. Despois de tres anos, en 2012, estreou o seu cuarto álbum, Melodii Pentru Copii, que non tivo o éxito dos anteriores.
Cabalo (xadrez)
O cabalo (♘♞) é unha peza do xogo do xadrez. En inglés, denomínaselle knight (cabaleiro), e en francés cavalier (idem).
Lingua yámana
A lingua yámana tamén coñecida como yaghan e Háusi Kúta, é unha das linguas indíxenas da Terra de Fogo, falada tradicionalmente polo pobo yámana. Está considerada unha lingua illada, malia que algúns lingüistas tentaron relacionala co kawésqar e as linguas chon. O yámana tamén foi falado por un breve período na illa Keppel das Illas Malvinas nun asentamento misioneiro.
Cabalo (xadrez)
Ao comezo da partida cada bando dispón de dous, que se sitúan entre as torres e os bispos, nas casas B1 e G1 (cabalos brancos), e B8 e G8 (cabalos negros) do taboleiro (véxase Figura 1).
Lingua yámana
Despois da morte de Emelinda Acuña ós 84 anos (1921 – 12 de outubro de 2005), e da morte de Cristina Calderón de Villa Ukika na illa Navarino, (a miúdo é coñecida sinxelamente como Abuela) o 16 de febreiro de 2022, o yámana é unha lingua morta. Calderón era a cuñada de Acuña.
Cabalo (xadrez)
O movemento do cabalo é máis ben encerellado, xa que é a única peza que pode saltar por encima das demais, describindo unha traxectoria en forma de L. É dicir, desprázase dúas casas en dirección horizontal ou vertical e unha en dirección perpendicular á anterior (véxase Figura 2).
Illa de California
Trátase, polo tanto, dun dos erros cartográficos máis importantes da historia, que foi amplamente difundido en mapas dos séculos XVII e XVIII, pese a que algunhas exploracións xa achegaran probas que contradicían a suposta illa de California (como a temperá expedición de Francisco de Ulloa en 1539-1540).
Inicialmente, a lenda foi difundida coa idea de que California era un paraíso terrestre, como o Xardín do Edén ou a Atlántida.
Este erro está moi ligado é crenza da existencia do estreito de Anián, un suposto estreito que conectaría o Pacífico co golfo de San Lourenzo.
Historia
miniatura|220px|A illa de California no mapa de Nicolas Sanson (1650)
A primeira mención coñecida dunha lendaria illa de California encóntrase en Las sergas de Esplandián, unha novela de cabalerías escrita por Garci Rodríguez de Montalvo a cabalo entre os séculos XV e XVI e publicada en Sevilla en 1510. Na dita obra, descríbese aquela illa da seguinte maneira:
Probabelmente esta descrición influíu na identificación da península de California con aquela illa lendaria.
En 1533, Fortún Ximénez, un navegante amotinado nunha expedición exploradora enviada por Hernán Cortés, descubriu a parte sur da Baixa California, nos arredores da actual cidade de La Paz. Foi asasinado por nativos, pero os seus homes regresaron á Nova España e deron conta do seu achado. En 1535, Cortés chegou alí, á baía, e nomeou a zona como Santa Cruz; intentou iniciar unha colonia pero abandonou os seus esforzos despois de varios anos por problemas loxísticos. A pouca información de Cortés sobre a Baixa California Sur levou aparentemente a nomear a rexión a partir da lendaria California e a unha suposición inicial pero de curta duración de que se trataba dunha illa grande.
En 1539 Cortés enviou o navegante Francisco de Ulloa cara ao norte polas costas do Pacífico, polo golfo de California. Ulloa chegou á desembocadura do río Colorado no norte do golfo, o que parecía probar que a rexión era unha península máis ca unha illa. Unha expedición baixo o mando de Hernando de Alarcón ascendeu polo curso inferior do río Colorado e confirmou o achado de Ulloa. Os mapas publicados con posterioridade en Europa durante o século XVI, incluídos os de Gerardus Mercator e Abraham Ortelius, mostraron correctamente a Baixa California como unha península.
A pesar desta evidencia, con todo, a representación de California como unha illa reviviu a principios do século XVII. Un dos factores que contribuíu foi a segunda viaxe de Juan de Fuca en 1592. De Fuca afirmou ter explorado a costa occidental de América do Norte e que atopara unha grande abertura que posibelmente conectase co océano Atlántico, a lendaria "Pasaxe do Noroeste". A afirmación de De Fuca segue a ser polémica porque só se atopou un relato escrito sobre o que el achou, relacionado co dun inglés, Michael Locke. Porén, este afirma que Fuca atopou un estreito angosto, cunha grande illa na súa desembocadura, a uns 47° de latitude norte. O estreito de Juan de Fuca está, de feito, arredor dos 48° N, do mesmo xeito que a punta sur da grande illa chamada hoxe illa de Vancouver, mentres que o norte do golfo de California está moito máis ao sur, a uns 31° N. É posíbel que os exploradores e cartógrafos do século XVII puidesen confundir aos dous (se, de feito, soubesen da viaxe de Fuca), e en todo caso a exploración era inevitábel. De feito, o afamado explorador británico James Cook encontrou o estreito de Juan de Fuca en marzo de 1778, case 200 anos despois. Cook chamou cabo Flattery (na punta noroeste do actual estado de Washington), que se acha na desembocadura do estreito, e detívose en Nootka Sound, xusto á beira da costa oeste da illa de Vancouver a uns 49° N. Na súa relación afirma que "non vimos nada como o estreito de Juan de Fuca; tampouco hai a menor probabilidade de que esta cousa existise". Porén, Cook describe algúns tempos malos na súa viaxe, e continuou a cartografar a maior parte do litoral exterior do Pacífico de América do Norte, desde o norte da actual California até o estreito de Bering, en Alasca, na mesma viaxe.
Cabalo (xadrez)
Considérase que o cabalo ten un valor similar ao do bispo. O bispo pode desprazarse dun extremo ao outro do taboleiro nunha quenda se non hai pezas que o bloqueen, o que a un cabalo levaríalle ata tres quendas. Con todo, o cabalo ten unha maior mobilidade que o bispo cando hai moitas pezas no taboleiro, e ademais pode alcanzar calquera casa sen restricións de cor.
Vilariño, Randín, Calvos de Randín
Vilariño é un lugar da parroquia de Randín no concello ourensán de Calvos de Randín na comarca da Limia. Tiña 17 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 9 eran homes e 8 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 18 habitantes (9 homes e 9 mulleres).
Escribenta das canaveiras
miniatura|Emberiza schoeniclus. A /o escribente das canaveiras ou escribenta das canaveiras (Emberiza schoeniclus) é unha ave da familia Emberizidae que poboa as zonas húmidas de boa parte de Europa e o norte de Asia.
Características
Pequeno paxaro cunha lonxitude de entre 13,5 e 15,5 cm de lonxitude. Caracterízase pola pigmentación dos ovos do que deriva varios nomes populares en varios idiomas relacionado coa escritura. Só os machos presentan, na época de cría, plumaxes vistosos. O resto do ano ano dominan tons ocres e pardos. Hai entre 15 e 30 subespecies, segundo a autoridade consultada. As grandes diferenzas en plumaxe, tamaño e forma do peteiro e talle corporal xustifican estas diferenzas. En Galicia só nidifica a subespecie E. s. lusitanica. A subespecie lusitanica difire sutilmente pola súa xenética e polo seu tamaño e plumaxe máis escuro. Alas relativamente máis curtas e un peteiro desproporcionadamente longo. Características estas últimas que se explicarían polo menor carácter migratorio e unha dieta invernal baseada máis en insectos ca en sementes. A reprodución é exclusivamente en zonas húmidas. Trátase dunha especie moi discreta nos seus costumes.
Distribución
En España realizouse o primeiro censo desta ave en 2005, co resultado de menos de 400 parellas reprodutoras. A maior poboación reprodutora atópase en Galicia cunha poboación de entre 128-158 pp. Na Península Ibérica pódense atopar tres subespecies: Emberiza schoeniclus schoeniclus, abondosa na Europa occidental e presente como invernante; a iberoccidental Emberiza schoeniclus lusitanica, considerada en perigo crítico de extinción e a iberoriental Emberiza schoeniclus witherbyi, considerada en perigo, polo que esta especie foi considerada pola SEO Ave do Ano 2009. No último censo de 2021 (coordinado por SEO/BirdLife) contabilizáronse unhas 300 parellas reprodutoras no conxunto do estado español. Isto supón un declive dun 22% no caso da subespecie iberoriental (con 238-244 parellas) e dun 62% na subespecie iberoccidental (con 20-30 parellas) en comparación co último reconto de 2005.
Distribución Lusitanica
En época de cría, a distribución desta subespecie, vai dende o litoral do País Vasco ata o norte do Texo. Case está desaparecida de Asturias, Cantabria e País Vasco. En Portugal está presente sobre todo na Ría de Aveiro. En Galicia, o censo do 2013, mostrou entre 30 e 42 territorios reprodutores. Os territorios máis habituais son os esteiros do Ulla, o Tambre e a Lagoa da Frouxeira. Ten desaparecido de lugares interiores coma as Gándaras de Budiño.
Djer
Dyer foi o terceiro faraón da dinastía I de Exipto, c. 2974-2927 adC (von Beckerath). Segundo Manetón, Kenkenes reinou 31 anos (Xulio Africano) ou 39 (Eusebio de Cesarea).
Fernando Amil Soto
Fernando Amil Soto, nado en Cuba e finado en Pontevedra en outubro de 1918, foi un xornalista galego.
Djer
Traxectoria
Djer foi fillo do Aha (Africano e Eusebio) e talvez dunha das súas esposas denominada Jenetap. A esposa de Dyer posiblemente foi Merytneith. Puxo gran empeño en consolidar a unificación de Exipto baixo o seu mando. Estímase que conquistou a terra de Sejat, a maior parte do Sinaí e o sur de Canaán.
Fernando Amil Soto
Traxectoria
Fillo de José Amil Antas. Presentouse voluntario para a guerra de África en 1909. Colaborou en La Libertad e dirixiu o periódico Faro de Pontevedra (1911-1914). En 1915 foi nomeado auxiliar do servizo catastral da riqueza urbana de Pontevedra e despois foi oficial da oficina do Catastro.
Djer
Traxectoria
A análise de dezaoito inscricións anuais na Pedra de Palermo indicaría que Itet gobernou de 30 a 54 anos (W. Helck). Os rexistros anuais mencionan algúns dos acontecementos de Itet: intervindo en Buto e Dep, importando madeira de Líbano, reunificando a Terra (Exipto), construíndo un palacio, e citando a morte de dúas raíñas.
Fernando Amil Soto
Vida persoal
Casou con María Concepción Prieto Carabelos en outubro de 1913.
Djer
Testemuños da súa época
dereita|miniatura|250px|Coitelo cerimonial co nome do faraón Djer inscrito na empuñadura. Royal Ontario Museum, Toronto, Canadá.
Capital One Arena
O Capital One Arena é un pavillón multideportivo e unha zona de entretemento situado en Washington, D.C., Estados Unidos. O seu nome provén do seu principal patrocinador, a empresa de bancos Capital One. Dende a súa inauguración en 1997 até 2006 denominouselle MCI Center, outra empresa de telefonía que foi adquirida pola anterior. Popularmente chámaselle tamén a Cabina de teléfonos, pola súa relación có mundo da telefonía Verizon de 2006 a 2017.
Historia
O pavillón abriu as súas portas o 2 de decembro de 1997, na zona do Chinatown da capital estadounidense. Veu eemplazar ao US Air Arena, que se atopaba nas aforas da cidade. O Capital One Arena foi o catalizador da xentrificación do barrio chinés capitalino, o que forzou a moitos pequenos comercios chineses a pechar as súas portas, algo que provocou fortes polémicas entre a poboación oriental da capital.
Capacidade
A capacidade total do Capital One Arena é de 20.173 espectadores para partidos de baloncesto, que se reduce a 18.277 cando se utiliza como pista de Hóckey sobre xeo ou para partidos de lacrosse.
Equipos
O pavillón é compartido polos seguintes equipos:
Eventos
Ao longo da súa curta historia albergou numerosos eventos, algúns sen relación co deporte, como o circo Ringling Brothers and Barnum & Bailey Circus ou infinidade de concertos. No deportivo, o máis salientable é:
Didunculus strigirostris
Características
É unha pomba de tamaño medio, que mide ao redor de 31 cm de longo, co peteiro grande e curvado en forma de gancho, de cor vermella intensa, coa mandíbula inferior serrada. A plumaxe é de tons escuros, aínda que as patas e a carúncula que ten ao redor dos ollos son vermellas. A cabeza, o pescozo e as partes inferiores son de cor agrisado escuro, cunha lixera iridiscencia verde azulada, e a cola e as plumas coberteiras das ás e as terciarias son de cor parda avermellada, mentres que o resto das remeiras son mouras. Ambos os sexos teñen un aspecto similar, pero os xuvenís son de tons máis discretos, coa cabeza apardazada e o peteiro negro, con algo de cor alaranxado na base.
Taxonomía e sistemática
miniatura|240px|Ilustración no seu [[hábitat, de Gustav Mützel, 31 de decembro de 1881.]] miniatura|240px|Didunculus strigirostris taxidermizado.
A especie probabelmente foi encontrada en outubro ou novembro de 1839, pola expedición de exploración dos Estados Unidos ao mando do comandante Wilkes. O descubrimento da ave foi anunciado por Hugh Edwin Strickland en setembro de 1844, como unha das rarezas obtidas por Titian Peale, o naturalista da expedición. A descrición formal foi feita por William Jardine en ''Ann. Nat. Hist. Xvi.'' páx. 175, lámina 9, baixo o nome de Gnathodon strigirostris, pero o nome do xénero xa estaba en uso para un molusco. miniatura|esquerda|220px|Ilustración de [[John Gould, baseada en espécimes taxidermizados.]] A especie non ten parentes próximos vivos, pero se demostrou que é xeneticamente achegado ao dodo. e o nome no xénero, Didunculus, quere dicir "pequeno dodo".
A estrutura da mandíbula e da lingua, e o peteiro superficialmente similar ao dun papagaio suxeriron unha relación cos psitácidos, pero estas características xurdiron da súa dieta especializada, pero sen ningunha relación real con estes.
Un cladograma similar publicouse en 2007, diferenciándose só na colocación invertida de Goura e Dicunculus, así como na inclusión da pomba faisán (Otidiphaps nobilis) e da pomba terrestre de peteiro groso (Trugon terrestris) na base do clado.
Distribución e hábitat
A pomba naumeana está confinada nos bosques primarios de Samoa no Pacífico, onde viven desde o nivel do mar até os 1 600 m de altitude, e tamén de ven nos bordos dos bosques, ao longo de camiños forestais e ás veces visitando claros onde permanecen árbores nativas. Os seus hábitats naturais inclúen a selva tropical de Savaii Central, a reserva Tafua, a baía de Fagaloa - zona de conservación de Tafia Uafato na illa de Upolu e a illa de Nuulua.
Bioloxía
Pouco se sabe sobre a bioloxía e a ecoloxía da especie, pero crese que se alimenta das sementes de Dysoxylum ssp. (árbores da familia da caoba) usando a para a factura dos froitos o seu pouco usual peteiro para accederen a elas a través do pericarpo duro e fibroso, alimentándose tamén doutros froitos carnosos. Manuscritos dos anos 1800 suxiren que os pitos están confinados no chan do bosque. Porén, a localización dos niños (nunha árbore ou no chan) aínda non está confirmada.
Os bicos dos xuvenís non son aptas para abriren sementes, e é plausíbel que se alimenten no chan até que se desenvolvan os seus peteiros.
Status
Debido á perda do seu hábitat nos últimos tempos, a súa área de dispersión limitada, o pequeno tamaño da poboación, a caza e os ciclóns ocasionais, así como o probábel impacto das especies introducidas como porcos, cans, ratos e gatos, a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) avalía á especie como EN (en perigo crítico de extinción) no seu Libro vermello. As enquisas suxiren que o número dos seus efectivois son críticos, e que de 70 a 380 individuos sobreviven na natureza e actualmente non hai poboacións en catividade.
Non se avistaron espécimes xuvenís durante as enquisas recentes até o avistamento dun só xuvenil nas terras baixas de Savaii durante unha enquisa realizada polo Ministerio de Recursos Naturais e Medio Ambiente de Samoa. É moi probábel que a mortalidade dos polos sexa alta, e que a poboación observada sexa unha poboación envellecida de aves adultas. As accións para salvar esta especie probabelmente requiran programas de educación para a conservación para reducir o risco de caza, e o coñecemento da bioloxía da poboación e as razóns do descenso actual. É probábel que o control da poboación por ratas e gatos sexa crítico, así como a continua deforestación e desaparición dos bosques primarios.
Richard Linklater
Richard Stuart Linklater, nado en Houston (Texas) o 30 de xullo de 1960 é un director de cinema e guionista estadounidense.
Traxectoria
Estudou na Sam Houston State University, ata que a abandonou para traballar nunha perforadora de petróleo no golfo de México. Nese tempo lía novelas e comezou a interesarse polo cinema, empregando os seus aforros na compra dunha cámara de Super 8, un proxector e un equipo de edición. En 1984 entrou no Austin Community College para estudar cinema e o ano seguinte fundou xunto con Lee Daniel a Austin Film Society.
Durante varios anos realizou curtametraxes que máis ben se poden considerar exercicios e experimentos sobre as técnicas cinematográficas. Pouco despois dirixiu Slacker, que cun orzamento de 23.000 dólares recadou máis dun millón. O seu seguinte filme, Dazed and Confused, foi un éxito de crítica, recadou oito millóns de dólares nos Estados Unidos e deu a coñecer o actor texano Matthew McConaughey.
En 1995 gañou o Oso de Ouro en Berlín por Before Sunrise, filme que continuaría cos mesmos actores en anos posteriores.
Xa no século XXI dirixiu filmes de animación como Waking Life e A Scanner Darkly, e comedias comerciais como School of Rock e Bad News Bears. En 2014 estreou o filme Boyhood, que rodou durante doce anos.
Claro de Vienne
San Claro de Vienne, tamén coñecido como Claro do Delfinado (en Clair de Vienne, Clair du Dauphiné), nado en data descoñecida en Saint-Clair-du-Rhône (Reino de Borgoña) e finado arredor de 660 en Vienne, foi un relixioso e abade cristián, venerado como santo na Igrexa católica.
Biografía
A Vita sancti Clari recolle a súa traxectoria.
Culto
O culto ao santo ten moita vitalidade na rexión de Vienne, onde está presente dende o século VIII, poucas décadas logo da morte do santo. A confirmación do culto veu por parte do papa Pío X en 1903. Levan a súa advocación dez parroquias da rexión do Delfinado, e varios lugares levan o seu nome. As súas reliquias están en Aix-les-Bains.
A súa memoria é o 1 de xaneiro; porén, na diocese de Viviers se traslada ao día seguinte. Nas dioceses de Annecy, Chambéry, Grenoble e Lión ten rango de festividade, e celébrase tamén o 2 de xaneiro.
Loreto
O topónimo italiano Loreto é un fitónimo que indica un lugar poboado de loureiros. Acadou difusión polo mundo grazas á advocación mariana da Virxe de Loreto. Pode referirse a:
Amais, o antropónimo feminino Loreto pode referirse a:
11 de febreiro
O 11 de febreiro é o 42º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 323 días para finalizar o ano, 324 nos anos bisestos.
Nacementos
miniatura|100px|Thomas Alva Edison.
Mortes
miniatura|100px|Whitney Houston.
Outros
Os 366 días do ano
Ubuntu Certified Professional
Ubuntu Certified Professional (UCP) é un certificado de coñecementos de Ubuntu GNU/Linux, administrado pola LPI e baseado no seu certificado de nivel 1, creado a partir dun acordo asinado en maio de 2006 entre Canonical Ltd. e Linux Professional Institute.
O UCP é parte do certificado LPIC, como módulo engadido aos certificados LPI 117-101 e LPI 117-102. O seu código é o LPI 117-199.
Requisitos
Os requisitos para conseguir o certificado son: As probas poden realizarse en calquera orde.
Materias
O certificado pon a proba os coñecementos do alumno en materias tales coma:
Hemiaminal
miniatura|dereita|Fórmula xeral dun hemiaminal. En química orgánica, un hemiaminal é un grupo funcional ou clase de composto químico que ten un grupo hidroxilo e unha amina unidos ao mesmo átomo de carbono, coa fórmula -C(OH)(NR2)-, onde R pode ser hidróxeno ou un grupo alquilo. Os hemiaminais son intermediarios na formación de iminas a partir de aminas e carbonilos, por alquilimino-de-oxo-bisubstitución.
Un exemplo é o hemiaminal que se obtién da reacción da amina secundaria carbazol e o formaldehido
400px|Reacción do [[carbazol con formaldehido para producir carbazol-9-il-metanol]]
Os hemiaminais xerados a partir de aminas primarias son inestables, ata o punto de que nunca foron illados, e rara vez foron observados directamente. Nun estudo de 2007, unha subestrutura hemiaminal atrapada na cavidade dun complexo hóspede-hospedante foi estudada cunha vida media de 30 minutos. Debido a que tanto a amina coma o grupo carbonilo están illados nunha cavidade, a formación do hemiaminal está favorecida debido á alta velocidade de reacción directa, comparable a unha reacción intramolecular, e tamén debido ao acceso restrinxido de bases externas (outra amina) á mesma cavidade, que favorecería a eliminación de auga para dar a imina.
A formación de hemiaminal é un paso chave na síntese total asimétrica da saxitoxina:
Neste paso da reacción, o grupo alqueno é oxidado primeiro a un intermediario acroleína, por acción do cloruro de osmio(III), peroximonosulfato de potasio (catalizador de sacrificio) e carbonato de sodio (base).
Músculo traqueal
O músculo traqueal é un músculo liso que serve de ponte entre os extremos libres das cartilaxes con forma de C no bordo posterior da traquea, adxacente ao esófago.
A función principal do músculo traqueal é a de constrinxir a traquea, permitindo que o ar sexa expulsado con máis forza, por exemplo, durante a tose.
Bandeira pirata
Bandeira pirata é un filme estadounidense de 1952 dirixido por Ralph Murphy, protagonizado por Louis Hayward e Patricia Medina, e producido por Harry Joe Brown. Está baseado na novela Captain Blood Returns de Rafael Sabatini. Foi o derradeiro filme dirixido por Murphy.
Estreouse en galego o 13 de outubro de 1991 a través da TVG.
Río Tiétar
260px|miniatura|O Tiétar coa Serra de Gredos ao fondo O río Tiétar é un afluente do río Texo en España, no cal verte as súas augas pola marxe dereita despois dun curso de 150 km.
Percorrido
O Tiétar nace no extremo oriental da Serra de Gredos, no sitio coñecido como "La Venta del Cojo", pertencente á localidade de Santa María del Tiétar (Ávila), a uns 1.600 m de altitude, e moi preto das lindes coa provincia de Madrid. A dirección xeral do seu curso é NL - SW.
discorre polos concellos de Santa María del Tiétar, Sotillo de la Adrada, La Adrada, Piedralaves, Casavieja, Mijares, Gavilanes, Pedro Bernardo, Lanzahita, Arenas de San Pedro e Candeleda na provincia de Ávila, por La Iglesuela, Sartajada, Buenaventura, Parrillas, Navalcán, Oropesa, Lagartera e La Calzada de Oropesa na provincia de Toledo, e pola comarca de La Vera en Cáceres.
Les amants de minuit
«Les amants de minuit» (en galego: «Os amantes da medianoite») é unha canción composta por Simone Laurencin e interpretada en francés por Michèle Arnaud. Lanzouse como sinxelo en 1956 mediante Ducretet Thomson. Foi elixida para representar a Luxemburgo no Festival de Eurovisión de 1956 tras ser seleccionada internamente pola emisora luxemburguesa Télé-Luxembourg.
Río Tiétar
Percorrido
Durante boa parte do seu curso alto serve de límite entre as provincias de Ávila e de Toledo, antes de entrar na de Cáceres, onde forma o val da Vera, comarca de grande valor agropecuario. A súa desembocadura no Texo ten lugar preto de Villarreal de San Carlos, no Parque Natural de Monfragüe; aí a boca do río mostra unha anchura variábel a teor do nivel que manteñan os encoros do Texo.