cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ekklesía
Ao principio reuníanse unha vez ao mes, pero máis tarde chegaron a reunirse tres ou catro veces mensuais. A axenda para a ekklesía establecíaa a Bulé, o consello dos cincocentos, non confundir nunca a Bulé coa asemblea popular. As votacións facíanse a man alzada.
Finlandia Central
Finlandia Central (en finés Keski-Suomi e en sueco Mellersta Finland) é unha das 19 rexións de Finlandia. Está situada no centro-sur do país, na área que ocupaban as provincia histórica de Tavastia, Savonia e Ostrobotnia, e na actual provincia de Finlandia Occidental. A súa capital e cidade máis poboada é Jyväskylä.
Savonia do Norte limita ao norte con Ostrobotnia do Norte, ao leste con Savonia do Norte e Savonia do Sur, ao sur con Päijänne Tavastia, ao oeste con Ostrobotnia e Ostrobotnia do Sur, e ao noroeste con Ostrobotnia Central.
É a 5ª rexión máis poboada do país e a 6ª máis extensa. O seu territorio conta con 3.243 km² de auga doce
Xeografía
Situada no extremo oeste da Rexión dos Lagos (ao sur está cortada en dous pola inmensa masa de auga do lago Päijänne), a provincia está situada nunha posición intermedia entre as provincias veciñas:
Marca polo tanto unha transición cando se vai de sur a norte ou de leste a oeste. A rexión conta con sete rexións fronteirizas, o máximo en Finlandia ao igual que Päijänne Tavastia. Limita ao norte con Ostrobotnia Central e Ostrobotnia do Norte, ao leste con Savonia do Norte e Savonia do Sur, ao oeste con Ostrobotnia do Sur e Pirkanmaa, e ao sur con Päijänne Tavastia.
Historia
Esta rexión superponse practicamente á zona norte da provincia histórica de Tavastia (se se engade unha fracción do oeste de Savonia). Non foi obxecto dunha redistribución en 1997, os límites da rexión xa existían en 1960.
Concellos
Savonia do Sur conta con 23 concellos, dos cales oito teñen consideración de cidade (en letra grosa):
Política
As eleccións parlamentarias de 2011 en Finlandia Central deron os seguintes resultados:
Provincia de Samarcanda
A provincia de Samarcanda (uzbeko: Samarqand viloyati, Самарқанд вилояти) é unha división administrativa, coñecida como viloyati, de Uzbekistán, localizada no centro do territorio uzbeko, con capital na cidade de Samarcanda.
Foi establecida o 15 de xaneiro de 1938.
Sede da Xunta de Galicia en Vigo
miniatura|Fachada oeste. A sede da Xunta de Galicia en Vigo é a actual delegación institucional da Xunta de Galicia en Vigo. Entrou en funcionamento o 1 de marzo do ano 2002, e foi deseñada por Esteve Bonell e Josep M. Gil Guitart no ano 1995 como parte do concurso "Abrir Vigo ó Mar", proxecto que levou no ano 2005 o Premio Nacional de Arquitectura de España.
Características
O complexo institucional, situado no nº 8 da rúa de Concepción Arenal, foi creado para dar cabida aos distintos edificios administrativos de servizos múltiples que concentraban as oficinas administrativas da Xunta de Galicia, e que se atopaban noutrora dispersos pola cidade.
O conxunto arquitectónico foi pensado para ocupar o fondo dos xardíns de Elduayen, no peirao da cidade, establecendo ademais unha orde coas edificacións que conforman a praza da Estrela. Así mesmo, o proxecto cumpría ofrecer unha visión que axudase a ordenar e completar a fronte marítima da cidade de Vigo, dentro do proxecto de apertura á ría de Vigo. miniatura|300px|Vista parcial da fachada sur. O edificio institucional que para a Xunta de Galicia construíron o estudo dos arquitectos cataláns Bonell e Gil é unha única peza formada por dous inmobles, configurados a distintas escalas, que repite un mesmo tema formal.
As dúas pezas prismáticas ofrecen cara á banda axardinada, trazada en paralelo co bordo do mar, as súas frontes de cristal afundidas en ángulo cóncavo, enmarcadas polos cerramentos laterais de pedra e as cubertas chás, que completan as caixas envolventes.
As fachadas laterais péchanse cunha dobre pel constituída, na súa capa exterior, por unha celosía de pedra, intercalada cunha orde monótona de aberturas, trala disponse unha pel continua de cristal. Esta solución transfórmase, mediante a expresividade do material, nunha solución axeitada para a paisaxe e o clima de Vigo.
A altura do edificio e a súa disposición de ocos, fan que a súa visión dende o mar continúe e complete a masa de edificacións residenciais, confundíndose con elas para, ao variar o ángulo de observación, descubrir as dúas fachadas encartadas que se abren e axudan a conformar un grande espazo público no que a arquitectura contemporánea sinala a vontade da cidade de abrirse ao mar.
Nova Holanda
miniatura|300x300px|Nova Holanda nun dos globos de Coronelli. Nova Holanda foi un nome histórico que recibiu a illa-continente de Australia.
Historia
miniatura|Mapa de parte de Nova Holanda, confeccionado por [[William Dampier en 1699.]] O nome foi aplicado a Australia por primeira vez en 1644 polo navegante neerlandés Abel Tasman, e permaneceu en uso durante máis de 150 anos. Despois da fundación dun asentamento en Nova Gales do Sur en 1788, o topónimo «Nova Holanda» foi usado sobre todo para referirse só á parte do continente australiano que non fora anexionada a Nova Gales do Sur. Así, usábase para denominar á rexión que hoxe é Australia Occidental.
A comezos do século XIX, Matthew Flinders recomendou empregar o nome «Australia» en lugar de «Nova Holanda», pero o cambio de nome non sería oficial até 1824.
Elviña, A Coruña
San Vicenzo de Elviña é unha parroquia que se localiza no sur do concello da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2014) conta cunha poboación de 15.255 habitantes (7.569 homes e 7.686 mulleres) distribuídos en 14 entidades de poboación, o que supón un aumento en 259 habitantes en relación ao ano anterior. A parroquia de Elviña pertenceu ao antigo concello de Oza ata 1912, data na que o devandito foi anexionado polo concello da Coruña.
Historia
Nesta parroquia atópase o Castro de Elviña. Nesta parroquia tivo lugar a batalla de Elviña no curso da Guerra da Independencia Española.
Trala aprobación da Constitución española de 1812 e a creación dos concellos constitucionais, a parroquia de San Vicenzo de Elviña integrouse no concello de Oza xunto ás parroquias de San Cristovo das Viñas, San Pedro de Visma e Santa María de Oza. En 1912, o concello da Coruña anexionou o concello de Oza, pasando Elviña a ser unha das cinco parroquias da Coruña.
En 1989, foi creada a Universidade da Coruña, sendo construídos os campus de Elviña (no lugar tradicionalmente coñecido como As Mariñas Douradas, nun terreo que xa se expropiara en 1963 para construír unha fábrica de fertilizantes ) e mais da Zapateira dentro dos límites da parroquia. Dende entón, a expansión do Campus de Elviña á custa das históricas localidades de Elviña e do Castro de Elviña, levantou as protestas dos veciños que teñen que facer fronte ás continuas expropiacións e á especulación urbanística. A este problema únense as expropiacións do Parque Ofimático (Xuxán ) que xa destruíron lugares como As Cernadas e Galán e teñen proxectado derrubar parte da aldea de Elviña.
Notas etnográficas
Para cantar e beilar, as nenas da Pelengrina; para beber a perrita, as borrachonas de Elviña .
Patrimonio
Ademais do Castro de Elviña e a igrexa de San Vicenzo de Elviña, consérvanse en Elviña dous hórreos centenarios de estilo Visma en bo estado, entre eles o da desaparecida reitoral de San Vicenzo de Elviña sobre a que se levantou o colexio das Franciscanas, que é un dos maiores da comarca, con 15×3,20 metros.
Sfax
Sfax, en árabe: صفاقس, é unha cidade de Tunisia, localizada a 270 km ao sueste de Tunes. A cidade, fundada en 849 sobre as ruínas de Taparura e Thaenae, é a capital do provincia de Sfax. É un porto do Golfo de Gabes, no Mar Mediterráneo.
Sfax é a segunda maior cidade de Tunisia, cunha poboación aproximada de 340.000 habitantes (2005).
Galería de imaxes de Oza, Teo
Santa Baia de Oza é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Teo.
Robert Mapplethorpe
Robert Mapplethorpe, nado en Nova York o 4 de novembro de 1946 e finado en Boston o 9 de marzo de 1989, foi un fotógrafo estadounidense famoso polos seus retratos a gran tamaño, as fotografías de flores e as visións do corpo humano en branco e negro con contido sexual moi explícito. O seu carácter transgresor e o feito de pertencer a unha xeración de artistas vital na arte contemporánea estadounidense fai que as súas fotografías sexan moi cotizadas.
Fibroadenoma
Un fibroadenoma é o tumor benigno máis común da mama feminina. Como o seu nome indica, é unha neoplasia formada polo tecido fibroso e glandular. Ocorre en calquera etapa do período reprodutivo da vida e é algo máis frecuente antes dos 30 anos de idade. Dise que o tumor aparece como resultado do aumento de sensibilidade dun foco mamario ós estróxenos.
Robert Mapplethorpe
Inicios
Mapplethorpe naceu e medrou nunha familia católica da parroquia da Nosa Señora das Neves en Floral Park, Long Island, Nova York, con devanceiros ingleses e irlandeses. Estudou Belas Artes no instituto Pratt, en Brooklyn (Nova York), onde comezou a producir as súas primeiras obras en soportes moi distintos. As primeiras fotografías sacounas cunha cámara Polaroid. A mediados dos anos setenta mercou unha cámara de prensa de gran formato, e comezou a tirarlles retratos ao seu círculo de amigos e coñecidos, entre os que se incluían artistas, compositores, actrices e actores porno e clientes de bares underground. E aí saltou ao primeiro plano como artista.
Fibroadenoma
Medra polo regular como un nódulo pequeno e centrífugo que adoita ser netamente circunscrito e libremente móbil sobre o parénquima mamario adxacente. Aínda que un fibroadenoma, así como os papilomas intraductais, son crecementos anormais, non son cancerosos e non se poden propagar do seo cara a outros órganos.
Robert Mapplethorpe
Obra
A maior parte das obras fíxoas no seu estudio. Entre esas primeiras series de retratos figuran os de Andy Warhol, Deborah Harry, Richard Gere, Peter Gabriel, Grace Jones ou Patti Smith. O retrato máis famoso de Patti Smith (feito en 1975), e que a cantante empregou para o seu álbum Horses, está inspirado nun autorretrato de 1500 do pintor alemán Dürer. Tamén son dese tempo a serie de imaxes homoeróticas, con nus en posicións clásicas pero tamén anovando en perspectivas, puntos de vista e accións, incorporando escenas de sadomasoquismo ou de sexo explícito, como unha coñecida fotografía dun fist-fucking ou un autorretrato de si mesmo cun látego introducido no ano. A sona de Mapplethorpe estendeuse como a pólvora grazas a estas imaxes de contidos sexuais e homoeróticos. Algunhas das súas fotografías de nus de homes negros foron cualificados de racistas, aínda que o seu propósito era ben distinto.
A obra de Mapplethorpe foi exhibida frecuentemente durante a súa vida, e a miúdo con fondos de carácter público. Iso provocou a oposición de grupos conservadores e cristiáns, como a da Asociación de Familias Americanas. A mostra póstuma de Mapplethorpe The perfect moment, onde se incluían sete retratos sadomasoquistas, en Cincinnati en 1990, acabou nunha acusación de promoción da obscenidade para o director do Centro de Arte Contemporánea de Cincinnati, Dennis Barrie, finalmente absolto.
Durante os últimos setenta e primeiros oitenta, porén, sen abandonar estas vías ou incluso para profundizalas, as súas fotografías avanzan cara a unha maior exploración formal: xoga máis coas sensacións que transmiten os brancos e negros, coas sombras, e comeza a fotografar flores, especialmente orquídeas. Estas imaxes seguen tendo unha alta carga homoerótica, pero renuncian ao cáustico. Inda así, prosegue co carácter provocador e considérase un activista da arte. As súas creacións como artista buscan fotografar o home homosexual, traballar sobre a súa figura espida, levar á arte as súas prácticas sexuais e falar en definitiva sobre a construción do xénero e da sexualidade na sociedade occidental de finais do século XX.
En 2003 saíu publicado en papel o libro Autoportrait, unha colección de polaroids en branco e negro de autorretratos de Mapplethorpe, realizados entre 1971 e 1973. En 2006, un retrato de Andy Warhol foi poxado en 643.200 dólares, co que se converteu na quinta fotografía máis cara ata aquel momento.
Vida persoal
Mapplethorpe morreu na mañá do 9 de marzo de 1989 como consecuencia das complicacións xeradas pola sida. Tiña 42 anos. Foi soterrado en Queens, Nova York, na cova da súa nai. O seu nome non foi escrito sobre a campa.
Cando se soubo que Mapplethorpe desenvolvera a enfermidade da sida, os prezos das súas fotografías disparáronse. En decembro de 1988 pagábanse a uns 500.000 dólares cada unha.
Shenmue II
Shenmue II (en xaponés, シェンムー II) é un videoxogo lanzado para Dreamcast en 2001 no Xapón e Europa por SEGA e para Xbox en 2002 nos Estados Unidos e 2003 en Europa. Trátase da secuela de Shenmue, e foi producido e dirixido por Yu Suzuki de Sega AM2.
Debido á exclusividade dos dereitos obtidos por Microsoft, a versión norteamericana de Dreamcast foi cancelada. Debido a isto, o xogo de Dreamcast non foi dobrado ao inglés. A versión europea incluía as voces en xaponés, con subtítulos en inglés, francés e español.
Illa Buck, Illas Virxes Británicas
Visión xeral
Un antigo propietario comezara a construír unha ponte entre a illa Buck e a illa de Tórtola, pero a construción cesou cando se descubriu que ao abeiro da lei británica das Illas Virxes se crearía un dereito a favor do público en xeral para cruzar a ponte e usar as praias da illa. Así, detívose e nunca se completou a ponte.
A illa tamén ten un obsoleto paso aéreo sobre ela, que agora está en ruínas.
Curioso, nas adxacentes Illas Virxes Estadounidenses hai outros dous illotes que levan o nome de "illa Buck" - Monumento Nacional do Buck Island Reef preto de Santa Cruz e Buck Island National Wildlife Refuge preto de San Tomé.
Ten 43 hectáreas e ten piscinas. en 2012, era a segunda illa privada máis cara do mundo.
Dakota Fanning
Hannah Dakota Fanning, nada en Conyers (Xeorxia) o 23 de febreiro de 1994, é unha actriz infantil norteamericana. A súa irmá Elle Fanning tamén é actriz.
Candorca
A candorca ou alcandorca, Orcinus orca, é unha especie de cetáceo odontoceto da familia dos delfínidos, a única do xénero Orcinus. É o membro de maior tamaño dos chamados golfiños oceánicos (pode chegar a pesar 10 t., e é un poderoso e versátil depredador que pode cazar peixes, pinnípedes como focas, cefalópodos, aves, tartarugas e, cazando en grupo, presas de maior tamaño, como morsas e incluso baleas. Está, polo tanto, no cumio da cadea trófica oceánica.
As candorcas poden atoparse en calquera dos océanos. Viven tanto en mar aberto coma xunto ao litoral.
Teñen unha vida social complexa, baseada na formación e mantemento de grupos familiares de 3 a 150 individuos, pero ás veces poden reunirse varios destes noutros máis amplos. Comunícanse a través de sons e adoitan viaxar en formacións que asoman ocasionalmente á superficie. A primeira descrición da especie fíxoa, segundo parece, Plinio o Vello que xa a describía como un monstro mariño feroz. Con todo, non se ten coñecemento de ataques a seres humanos no medio natural, aínda que se saiba dalgúns casos de agresións aos seus adestradores en delfinarios.
Con frecuencia chámaselles "baleas asasinas" (tradución do inglés killer whales), aínda que non son baleas (son golfiños moi grandes), nin, moito menos, asasinas (son, simplemente depredadores).
Nome científico
O xénero Orcinus foi fundado en 1860 por Fitzinger, que derivou o seu nome do latín orca, nome de certo cetáceo ou monstro mariño (que era o nome específico que asignara Linneo á especie Delphinus orca por el descrita en 1758, como quedou dito), engadíndolle o elemento -inus, que signinifica "-ino".
Nome galego
Candorca, segundo Antón Santamarina en Ríos Panisse, é unha palabra que evidentemente está relacionada con orca, do latín orca, e quizais poida explicarse coa composición *can de orca procedente dun *can orca. En alcandorca parace que hai unha aglutinación do artigo árabe al-.
Evolución
A especie caracterízase por ter unha poboación abundante sen parentes inmediatos desde o punto de vista da cladística. Os paleontólogos consideran que a candorca puido ter, probabelmente, un pasado evolutivo anaxenético, isto é, unha evolución das formas ancestrais ás descendentes sen se verificar ningunha ramificación da liña xenética (formación de especies emparentadas, coexistindo no tempo). Se así fose, a candorca pasaría a ser unha das máis antigas especies de golfiños, aínda que sexa pouco probable que sexa tan antiga coma a propia familia, cuxo inicio se data en hai preto de cinco millóns de anos.
Características físicas
miniatura|250 px|A aleta dorsal, maior nos machos, axuda a distinguir os sexos. Estes animais caracterízanse por teren o dorso negro e a zona ventral branca. Teñen tamén manchas brancas na parte lateral posterior do corpo, así como por riba e detrás dos ollos, así como o mento a gorxa e o tórax, que se prolonga estreitándose polo ventre e se ensancha nos flancos. Detrás da aleta dorsal teñen unha mancha gris variable, en forma de sela.
O corpo é pesado e engrosado, e teñen unha aleta dorsal moi alta, a maior do reino animal, que pode medir ata 1,8 m de altura (maior e máis erecta nos machos de maior idade que nas femias). Os machos poden medir ata 9,5 m de lonxitude e pesar de 2,6 a 9 t; as femias son menores, chegando aos 8,5 m e 5 t, respectivamente. As crías nacen con preto de 180 kg e miden preto de 2,4 m de lonxitude.
As candorcas macho de maiores dimensións teñen un aspecto distinto que non dá marxe a confusións ao identificalos. Con todo, vistas á distancia en augas temperadas, as femias e as crías poden confundirse con outras especies, como a falsa candorca ou o golfiño Grampus griseus (un caldeirón gris).
As femias alcanzan a madurez sexual aos 15 anos de idade. A partir desa idade, teñen períodos de ciclo poliestral (celo regular e continuo) con períodos sen o ciclo estral que poden durar de tres a dezaseis meses. As femias poden dar á luz unha soa cría, unha vez cada cinco anos. Nos grupos sociais analizados, os nacementos poden ocorrer en calquera época do ano, habendo unha certa preferencia polo inverno. A mortalidade dos recentemente nacidos é elevada: os resultados dunha investigación suxiren que preto de metade das crías morren antes de alcanzar os seis meses. As crías son aleitadas ata aos dous anos de idade, mais con doce meses xa se alimentan de comida sólida. As femias son fértiles ata aos 40 anos, o que, por termo medio, significa que poden ter ata cinco crías. A esperanza de vida das femias é, xeralmente, de cincuenta anos, aínda que en casos excepcionais poden vivir ata os noventa. Os machos son sexualmente activos con 15 anos de idade e chegan a vivir ata os 30 anos (ou ata os 50, en casos excepcionais).
Distribución xeográfica
A candorca dos mamíferos con maior área de distribución xeográfica no planeta. Encóntranse en todos os océanos e na maior parte dos mares, incluíndo (o que é raro, para os cetáceos) o mar Mediterráneo e o mar de Arabia (incluíndo o mar Vermello e o golfo de Omán), aínda que a distribución non é unidorme, sendo máis abundante nas augas máis frías das rexións temperadas e, sobre todo, nas rexións polares, máis do que nas tropicais e subtropicais. Aínda que se encontren por veces en augas profundas, as áreas costeiras son xeralmente preferidas aos ambientes peláxicos.
Existen poboacións de candorcas particularmente concentradas na zona nordeste da Conca do Pacífico, onde o Canadá fai curva coa Alasca, ao longo da costa da Islandia e na costa setentrional da Noruega. Son frecuentemente avistadas nas augas antárticas, por riba do límite dos casquetes polares. De feito, crese que se aventuran baixo o casquete de xeo, sobrevivindo só co ar presente en bolsas situadas baixo o xeo, tal como fai a beluga. No Ártico, con todo, a especie é raramente avistada no inverno, non se aproximando ao casquete polar e visitando estas augas só no verán. A información sobre outras rexións é escasa.
Estado de conservación
Non existe unha estimación para a poboación global total. Estimacións locais indican preto de 70 000 a 80 000 individuos na Antártida; 8 000 no Pacífico tropical (aínda que as augas tropicais non sexan o ambiente preferido destes animais, a gran dimensión desta área oceánica -19 millóns de quilómetros cadrados- significa que poderán aí vivir millares de candorcas); preto de 2 000 xunto ao Xapón; 1 500 nas augas máis frías do nordeste do Pacífico e 1 500 xunto á Noruega. De xuntarmos os datos de estimacións menos precisas sobre áreas menos investigadas, a poboación total podería ascender aos 100 000 individuos.
En 2008, a especie foi catalogada na Lista vermella da UICN como especie con datos insuficientes ("DD", do inglés Data Deficient), decisión xustificada ante a posibilidade de que existiran dúas ou máis especies, o cal obrigaría a establecer un risco específico para cada unha delas. Faise a precisión de que mentres non se aclare a clasificación taxonómica manterase clasificada como "DD". A combinación de posibles descensos impulsado polo esgotamento dos recursos alimenticios e os efectos dos contaminantes crese suficiente para que se produza unha redución global do 30 % ao longo de tres xeracións (77 aos)
En 2005, o goberno dos Estados Unidos catalogou a comunidade de candorcas residentes como ameazada, baixo a Lei para a protección de especies amenazadas. Esta comunidade está composta por tres grupos que habitan principalmente os estreitos de Georgia, Haro e Puget no estado de Washington e na Columbia Británica. Non se reproducen fóra do grupo e a súa poboación estimouse inicialmente en douscentos animais, reducíndose posteriormente a só noventa.
Interacción social
miniatura|dereita|301px|As candorcas emerxen frecuentemente o seu corpo da auga, nun movemento designado polo termo en inglés spyhopping - unha saída da auga cuxo significado os científicos aínda discuten. As candorcas teñen un sistema social de agrupamento bastante complexo. A unidade básica é a liña matriarcal que consiste nunha única femia, máis vella, e os seus descendentes. Os fillos e fillas da matriarca forman parte desta liña, como os fillos e fillas destas últimas fillas -con todo, os fillos e fillas de calquera dos fillos pasarán a vivir coa liña matriarcal das súas compañeiras de emparellamento)- e así sucesivamente, ao longo da árbore xenealóxica destes animais. Como as femias poden vivir ata preto de noventa anos, non é raro atopar catro ou cinco xeracións de candorcas vivindo na mesma manda. Estes grupos matrilineares son moi estables e mantéñense durante anos. Os seus elementos só os abandonan, non máis dalgunhas horas, co fin de procurar alimento ou procrear. Non hai rexisto de ningunha expulsión dun individuo destes grupos. O tamaño medio dunha liña matriarcal é de preto de nove animais, segundo as estatísticas efectuadas nas candorcas do Pacífico nordeste.
As liñas matriarcais teñen algunha tendencia a xuntárense a outras, de forma que se constitúen grupos que teñen, de media, preto de 18 individuos. Os membros dun grupo comparten o mesmo dialecto (os sons distintivos da especie), habendo indicios de que están todos emparentados por parte materna. Ao contrario das liñas matriarcais, os grupos poden separarse das liñas que os constitúen por varios días ou semanas, en busca de comida, ata volver a xuntarse. O maior grupo rexistrado tiña 49 membros.
O seguinte nivel de organización dos grupos de candorcas é o "clan", que consiste na reunión dos distintos grupos con dialectos semellantes. Novamente, verifícase que as relacións entre os grupos teñen un fundamento xenealóxico, por liña materna. Varios clans poden compartir a mesma área xeográfica. Hai rexistro de grupos de clans diferentes viaxando en conxunto. Cando os grupos residentes se xuntan para viaxaren como un clan, hai un ritual de recoñecemento, con saudacións que consisten en colocárense en liñas paralelas semellantes, antes de se mesturaren por completo.
O último nivel de asociación é a "comunidade" que pode ser definida, vagamente, como o conxunto de clans que se unen regularmente.
Débese salientar que estas xerarquías son só válidas para grupos sedentarios ou residentes. Os grupos nómades, cazadores de mamíferos, son, en xeral, menores porque, aínda que se baseen en liñas matriarcais, nótase unha maior tendencia dos machos a levaren unha vida illada. Con todo, os grupos nómades manteñen unha vaga cohesión definida polos seus dialectos.
Alimentación
miniatura|250 px|Cranio dunha candorca onde se pode observar a súa dentición, adaptada a un réxime alimenticio esencialmente carnívoro. As candorcas utlizan na súa alimentación unha grande diversidade de presas diferentes. Poboacións específicas teñen tendencia a especializarse en presas específicas, mesmo co prexuízo de ignoraren outras presas en potencia. Por exemplo, algunhas poboacións dos mares de Noruega e de Groenlandia están especializadas no arenque, seguindo as rotas migratorias deste peixe ata á costa norueguesa, en cada outono. Outras poboacións prefiren cazaren focas.
A candorca é o único cetáceo que caza regularmente outros cetáceos. Hai rexistros de vinte e dúas especies de cetáceos cazadas por candorcas, sexa polo exame do contido do estómago, sexa pola observación das cicatrices no corpo doutros cetáceos ou, simplemente, pola observación do seu comportamento alimenticio. Grupos de candorcas chegaron mesmo a atacar baleas de Groenlandia (Balaena mysticetus), rorcuais de aletas brancas (Balaenoptera acutorostrata) ou, mesmo rorcuais azuis (Balaenoptera musculus) novos. Neste último caso, os grupos de candorcas perseguen a cría do rorcual azul, xunto coa súa nai, ata ao esgotamento de nai e fillo. Ás veces conseguen separar á cría da nai. En seguida, rodean á cría, impedíndolle subir á superficie onde esta precisa tomar aire para respirar. Cando a cría morre afogada, as candorcas poden alimentarse dela sen problemas.
Hai tamén un caso rexistrado de probable canibalismo. Un estudo levado a cabo por V. I. Shevchenko nas augas temperadas do sur do Pacífico en 1975 rexistrou a existencia de restos doutras candorcas no estómago de dous machos. Das 30 candorcas capturadas e examinadas nesta investigación, 11 tiñan o estómago completamente baleiro. Unha porcentaxe moi alta que indica que o canibalismo foi forzado, debido á falta extrema de alimento.
Máis frecuentemente, con todo, as candorcas depredan preto de 30 especies diferentes de peixes, especialmente salmóns, incluíndo o salmón real (Oncorhynchus tshawytscha) e o salmón prateado (Oncorhynchus kisutch), arenques e atúns. O peixe bobo (Cetorhinus maximus), o Carcharhinus longimanus (un parente do tiburón gris) e, moi ocasionalmente, o tiburón branco (Carcharodon carcharias), son tamén cazados polos seus fígados altamente nutritivos, considerándose tamén que son cazados no sentido de eliminar ao máximo a competencia. Outros mamíferos mariños, incluíndo varias especies de focas e leóns mariños son tamén buscados polas poboacións de candorcas que viven nas rexións polares. As morsas e as lontras mariñas son tamén cazadas, mais menos frecuentemente. A súa dieta inclúe aínda sete especies de aves, incluíndo todas as especies de pingüíns ou aves como os corvos mariños. Aliméntanse tamén de cefalópodos, como o polbo ou luras.
As candorcas son moi inventivas, e dunha crueldade brincadeira impresionante nas súas matanzas. Ás veces lanzan focas unhas cara a outras, polo aire, para atordoalas e matalas. Os salmóns cázaos xeralmente unha candorca illada ou pequenos grupos, os arenques son moitas veces apañados pola técnica da captura en carrusel: as candorcas forzan os arenques a concentrárense nunha bóla apertada, cercándoos e asustándoos soltando burbullas de ar ou cegados co seu ventre branco. As candorcas baten, entón, coa cola sobre o grupo concentrado, atordoando ou matando preto de 10 a 15 arenques con cada pancada. A captura en carrusel só foi documentada na poboación masculina de candorcas de Tysfjord (Noruega) e no caso dalgunhas especies doutros golfiños oceánicos. Os leóns mariños mátanos por golpes de cabeza ou pancadas coa aleta caudal.
Varias poboacións no mundo utilizan outras técnicas máis especializadas: na Patagonia, as candorcas aliméntanse de leóns mariños do sur e crías de elefantes mariños, forzando as presas a dar á costa, mesmo correndo o risco de elas mesmas ficaren, temporalmente, en terra. As candorcas observan o que pasa na superficie, a través dun comportamento designado de spyhopping, que lles permite localizar focas a descansar sobre masas de xeo flotante. A técnica consiste en crear unha onda que obrigue o animal a caer á auga, onde outra candorca o espera, para o matar.
Por termo medio, unha candorca come preto de 60 kg de comida por día. Cunha tal variedade de presas e sen outros depredadores que o home, é un animal situado no cumio da cadea alimenticia.
Sons
miniatura|250 px|As candorcas, como esta en Alasca, conseguen emerxer totalmente o seu corpo para fóra da auga.
Tal como os outros golfiños, as candorcas son animais cun comportamento vocal complexo. Producen unha gran variedade de estalidos e asubíos usados en comunicación e ecolocalización. Os tipos de vocalización varían co tipo de actividade. Naturalmente que, cando descansan, emiten menos sons, aínda que fan ocasionalmente un chamamento ben distinto daqueles que usan nun comportamento máis activo.
Os grupos sedentarios teñen unha maior tendencia para a vocalización que os grupos nómades. Os científicos indican dúas razóns principais para este feito. En primeiro lugar, as candorcas residentes mantéñense no mesmo grupo social durante moito máis tempo, desenvolvendo, así, relacións sociais máis complexas, o que implica tamén un maior desenvolvemento local e compartir un maior número de sons propios do grupo. Os grupos nómades, como fican xuntos durante períodos máis pasaxeiros (algunhas horas ou días), comunícanse tamén menos. En segundo lugar, as candorcas nómades teñen maior tendencia para se alimentaren de mamíferos, ao contrario das candorcas residentes, que prefiren peixes. As candorcas depredadoras de mamíferos necesitan, naturalmente, pasar despercebidas polos animais que pretenden apañar por sorpresa. Usan por iso, só estalidos illados (o chamado "estalido críptico") para a ecolocalización, en vez da longa serie de estalidos observada noutras especies.
Os grupos residentes presentan dialectos rexionais. Cada grupo ten as súas propias "cancións" ou conxuntos de asubíos e estalidos que repiten constantemente. Cada membro do grupo parece coñecer todo o repertorio grupal, de forma que non é posible identificar especificamente un animal só pola súa voz: é só posible identificar o grupo dialectal. Unha canción pode ser específica dun grupo ou compartida por varios. O grao de semellanza nas vocalizacións de dous grupos distintos parece estar máis relacionado coa proximidade xenealóxica dos dous grupos que coa proximidade xeográfica. Dous grupos que comparten un conxunto de antepasados comúns, por máis que vivan en lugares distantes, continuarán a ter un repertorio de cancións moi semellante. Isto suxire que as cancións pasan de nai a fillo durante o período de aleitamento.
As candorcas na historia
Aínda que non se clasificou como especie ata 1758, a candorca xa era coñecida polo ser humano desde tempos prehistóricos. A cultura desértica de Nazca representou unha candorca, debuxada polas famosas liñas de Nazca, nunha data indeterminada entre 200 a.C. e 600 d.C.
A primeira descrición escrita dunha candorca foi de Plinio o Vello, na súa Historia Natural, escrita preto de 50 a.C.. A aura de invencibilidade, ligada a unha imaxe voraz da candorca, estaba xa ben establecida nesta época. Ao asistir á matanza pública dunha balea encallada no porto de Roma, Plinio escribiu: "As candorcas (cunha aparencia que non hai imaxe que consiga expresar, non era máis quen unha enorme masa de carne salvaxe con dentes) son inimigas das outras baleas... Atácannas e esgázanlles a carne como navíos de guerra en golpes bélicos."
Tribos aborixes do Noroeste do Pacífico da América do Norte, como a tlinxit, haida, e tsimshian destacan con frecuencia a candorca na súa relixión e artesanía.
As candorcas e o home moderno
300px|miniatura|Candorcas nadando na [[enseada do Príncipe Guillerme xunto á costa de Alasca.]]
Carcinoma inflamatorio de mama
O carcinoma inflamatorio de mama é un dos tipos máis agresivos de cancro de mama. Pode ocorrer en mulleres de calquera idade e, aínda que de forma extremamente rara, tamén en homes. É denominado inflamatorio porque aparece frecuentemente con síntomas que se asemellan ós dunha inflamación. A pesar do nome, está aínda en investigación se a inflamación contribúe ou non para o desenvolvemento de cancro inflamatorio. Porén, pode manifestar sinais e síntomas variados, frecuentemente sen tumores detectables, sendo por iso indetectable en mamografías ou ecografías.
Candorca
Caza
As candorcas foron branco da caza de baleas comercial a partir de mediados do século XX debido ao esgotamento das reservas de especies de maior tamaño. Esta actividade tivo un final abrupto en 1981 coa implantación dunha moratoria internacional sobre a caza de baleas. Aínda que desde dun punto de vista taxonómico a candorca sexa un golfiño máis que unha balea, o seu tamaño xustificou a súa inclusión entre as especies protexidas pola Comisión internacional para a caza da balea.
Carcinoma inflamatorio de mama
Os síntomas máis comúns son a inchazón de aparición súbita, por veces asociado a alteracións cutáneas e retracción da mamila. Entre outros síntomas están o súbito aumento do tamaño da mama, cor vermella, proído persistente e pel quente no tacto. No inicio, o cancro inflamatorio de mama aseméllase á mastite. Só 50-75% dos casos manifestan esta presentación típica. Os síntomas poden ser completamente atípicos, como trombose venosa.
Candorca
Caza
O país que máis candorcas cazaba era a Noruega que capturou unha media de 56 animais por ano, desde 1938 a 1981. O Xapón capturou, tamén de media, 43 candorcas ao ano, desde 1946 a 1981. (Non hai datos fiables sobre os anos de guerra, pero supóñese que se cazaran menos exemplares). A Unión Soviética cazaba unha pequena cantidade de animais todos os anos no Antártico, á excepción dunha época extraordinaria de caza, ocorrida en 1980, durante a cal se capturaron 916 candorcas.
Andrés Montesinos
Andrés Montesinos Rodríguez, nado en 1961, é un político galego do PPdeG, alcalde de Viana do Bolo.
Candorca
Caza
Hoxe en día, non se realiza unha caza substancial da especie. O Xapón captura algúns individuos case todos os anos, no ámbito dun programa de "investigación científica" controvertido. Proséguese un nivel de captura igualmente baixo en Indonesia e Groenlandia. Alén de cazalas para serviren de alimento humano, as candorcas tamén se matan porque algúns defenden que entran en competencia cos pescadores. Na década de 1950, a Forza Aérea dos Estados Unidos de América, a petición do Goberno da Islandia, usou bombas e armas de fogo sobre grupos de candorcas nas augas da Islandia, con este mesmo pretexto. A operación foi considerada un éxito polos pescadores e polo goberno islandés. Os opositores desta medida afirmaron, porén, que a caída nas reservas de peixe débese á pesca excesiva por parte do ser humano. Este debate continúa sen que cada parte acepte ceder terreo á outra.
Carcinoma inflamatorio de mama
O cancro inflamatorio é responsable só por unha pequena porcentaxe dos casos de cancro de mama, 1 a 6% nos Estados Unidos, e moitas veces diagnosticado en mulleres mozas, aínda que a idade media de diagnóstico non sexa moi distinto da doutros tipos de cancro de mama (de media 57 anos).
Andrés Montesinos
Traxectoria
Empregado de banca. Nas eleccións municipais de 2003 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Viana do Bolo e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Volveu ser elixido nas sucesivas eleccións, sempre con maioría absoluta. Nas eleccións municipais de 2015 perdeu a alcaldía ao ser elixido o nacionalista Secundino Fernández como alcalde. Nas eleccións de 2019 volveu encabezar a candidatura popular. Inicialmente saíu reelixido Secundino Fernández co apoio do PSOE, pero posteriormente o PP presentou unha moción de censura cos concelleiros socialistas, que deixaron o partido. O concelleiro socialista Abelardo Carballo foi o escollido como alcalde, pero acordaran que se rotarían no cargo con el durante un ano e uns meses, dimitindo Carballo o 30 de decembro de 2021, e asumindo de novo a alcaldía en xaneiro de 2022.
Candorca
Caza
As candorcas son aínda, ocasionalmente, mortas debido ao medo que a súa reputación provoca. Aínda que ningún ser humano teña sido atacado por unha candorca en liberdade, os mariñeiros de Alasca mátanas para protexerse. Este medo estase disipando nos últimos anos debido a unha mellor información das poboacións en relación á especie, alén da popularidade que estes animais teñen en acuarios e outras atraccións turísticas afíns.
Cativeiro
A intelixencia das candorcas, a facilidade para adestralas, a súa aparencia impresionante, o seu comportamento brincadeiro en cativeiro e o seu tamaño anormalmente grande fixéronas animais bastante populares como exibición en acuarios e en espectáculos acuáticos, como en parques temáticos. A primeira captura e exhibición dunha candorca tivo lugar en Vancouver, en 1964. Durante os 15 anos seguintes, preto de sesenta ou setenta candorcas foron retiradas das augas do Pacífico con este fin. No final dos anos 1970, e na primeira metade da década dos 1980, as augas da Islandia eran a orixe de moitos dos animais capturados: nos cinco anos antes de 1985, capturáronse aí 50 candorcas. Desde que as candorcas son criadas desde que nacen en cativeiro, son raros os espécimes salvaxes nestas condicións. O cativeiro pode, con todo, levar ao desenvolvemento de determinadas patoloxías, como o colapso da aleta dorsal, verificada no 60 ao 90 % dos machos cativos.
Xa ocorreron algúns ataques ou accidentes con candorcas en cativeiro, envolvendo seres humanos. En 1991, un grupo de candorcas foi responsable da morte dunha adestradora, Keltie Byrne, en Sealand, Victoria, na Columbia Británica (os empregados non estaban autorizados a permaneceren na auga coas candorcas). Crese que esta morte foi provocada porque as candorcas non se decatan de que o ser humano non é capaz de sobrevivir debaixo da auga, polo que se xulga que se trata máis ben dun comportamento brincadeiro, pero tráxico. O mesmo se considera que aconteceu en 1999, no parque SeaWorld en Orlando (Florida), onde unha candorca tería supostamente matado a un turista que entrou de forma subrepticia na piscina, durante a noite. Hai quen considera que o mesmo podería morrer por hipotermia. No final de xullo de 2004, durante un espectáculo no parque SeaWorld, en San Antonio, Texas, unha candorca empurrou ao seu instrutor (despois de dez anos de convivencia entre os dous) a debaixo da auga, impedindolle alcanzar o bordo da piscina. Só despois dalgúns minutos de angustia os seus colegas conseguíronno salvar.
Outro incidente tráxico coas candorcas ocorreu en agosto de 1989, cando unha femia dominante, Kandu V, abalanzouse contra unha candorca recentemente chegada, Corky II, mordéndoa durante un espectáculo acuático. A Corky II traérana de Marineworld, California, apenas uns meses antes do accidente. De acordo con testemuños, ouviuse unha dentada sonora ao longo do delfinario. Aínda que os adestradores trataron de continuar o espectáculo, a dentada provocou a fragmentación do maxilar da candorca atacante, provocando o corte dunha arteria que comezou a xurrar sangue. Despois de evacuar á multitude de espectadores e despois dunha hemorraxia de preto de 45 minutos, Kandu V morreu. Os opositores deste xénero de espectáculo refírense frecuentemente a estes incidentes nas súas críticas e argumentos para a súa abolición.
A SeaWorld continuou implicada en varias prácticas criticadas por movementos a favor dos dereitos dos animais, como o mantemento de candorcas capturadas no medio salvaxe. A asociación Born Free Foundation criticou esta práctica de manter en cativeiro, despois de varios anos, a candorca Corky II, que querían devolver á súa familia no grupo A5 Pod', na Columbia Británica, no Canadá.
Cultura popular
Ata ao final da década de 1970 en que as candorcas eran presentadas de forma negativa na ficción, como depredadores feroces que os heroes da historia tiñan que enfrontar para salvar as presas. O exemplo máis extremo talvez sexa un filme que tivo, por certo, pouca aceptación do público: candorca onde se describe a historia dunha candorca que se decide vingar dos seres humanos responsables da morte do seu compañeiro (a historia remite de inmediato para o argumento de Jaws, de Steven Spielberg).
Con todo, a investigación sobre a vida destes animais e a súa popularidade nos espectáculos acuáticos rehabilitou case por completo a imaxe pública da especie. De feito, o público rapidamente concedeu a este animal o estatuto dun respectable e nobre depredador, o que non aconteceu, por exemplo, con outros depredadores, como o lobo, que continúa a ter unha posición menos favorecida no imaxinario popular.
O filme Liberade a Willy (de 1993) enfocouse, con algún éxito, na loita pola liberación dunha candorca cativa. A balea asasina (un macho) usada nas filmaxes, Keiko, era orixinaria de augas islandesas. Despois da súa rehabilitación no Oregon Coast Aquarium en Newport, Oregon, volveu para os países nórdicos, no seu hábitat natural, aínda que se mantivese dependente dos seres humanos, ata á súa morte, en decembro de 2003.
Ameazas ambientais
miniatura|250 px|Exxon Valdez: as mareas negras provocadas polos petroleiros están entre as principais ameazas para as candorcas. O derramamento de cru do petroleiro Exxon Valdez tivo un efecto particularmente adverso na poboación de candorcas de Alasca. Un dos grupos de candorcas foi apañado polo derramo. Aínda que conseguiran nadar para augas limpas, once membros do grupo (preto da metade) morreron nos días e semanas seguintes. O derramamento tivo outros efectos a longo prazo, ao reducir a cantidade dispoñible de presas necesarias para a alimentación. En decembro de 2004, científicos da North Gulf Oceanic Society comprobaron que o grupo AT1, agora só con sete membros, estaba afectado por algunha forma de esterilidade, xa que fallaron desde entón todos os intentos de reprodución. Espérase que a súa poboación decreza ata á súa extinción.
Tal como outros animais de niveis tróficos máis elevados da cadea alimenticia, a candorca é particularmente susceptible ao envelenamento pola acumulación de bifenilos policlorados (ou PCBs) no corpo. Unha investigación efectuada sobre candorcas residentes ao longo da costa do estado de Washington demostra que os niveis de PCB son máis elevados nestes animais que os niveis atopados en espécimes de foca común en Europa, envelenados e coa súa saúde gravemente afectada por este produto químico. Con todo, non hai ningunha evidencia de doenzas nas candorcas, aínda que se supoña que teña efectos, por exemplo, na taxa de reprodución que poderá decrecer no futuro.
Montgat
Montgat é un municipio catalán da comarca do Maresme, na provincia de Barcelona. O seu nome provén do latín monte katum (monte dos gatos), que era o nome co que se coñecía o pobo popularmente durante o imperio romano.
É o municipio máis meridional da comarca do Maresme, situada na costa no límite coa comarca do Barcelonès, entre Badalona e el Masnou.
Historia
Nas súas orixes Montgat foi un pequeno poboado ibérico. As escavacións que se levaron a cabo demostran a existencia duns asentamentos neolíticos no termo, aproximadamente do 3.500 antes de Cristo.
Da época romana atópase documentado o Turó de Montgat co nome de Promontorium Lunarium. O actual termo municipal estaba atravesado, pola Vía Augusta.
Pantholops hodgsonii
Pantholops hodgsonii é unha especie de mamífero artiodáctilo ruminante da familia dos bóvidos e subfamilia dos antilopinos, dos caprinos ou dos pantolopinos, segundo os autores, que é a única do xénero Pantholops, e da tribo dos Pantalopini Gray, 1872.
Montgat
Historia
Na Idade Media había un castelo que vixiaba todo o norte da costa, pero Filipe V de España, logo da Guerra de Sucesión fíxoo derrubar. Sobre as ruínas os fundadores da Asociación Catalanista de Excursións Científicas realizaban, no século XIX, frecuentes encontros.
Pantholops hodgsonii
Na bibliografía internacional coñécese cos nomes de antípope tibetano e de chirú (que é o nome que ten en tibetano).
Montgat
Historia
200px|miniatura|esquerda|Torre de defensa de Ca l'Alsina. Montgat tivo o primeiro túnel ferroviario de Cataluña e España cando, en 1848 púxose en funcionamento a liña do tren Barcelona-Mataró. En 1867 estableceuse unha parroquia.
Pantholops hodgsonii
É un antílope de tamaño medio que vive na meseta tibetana, onde aínda subsisten menos de 75.000 individuos en estado salvaxe, do aproximadamente un millón que se presume que habitaba na zona en tempos pasados.
Montgat
Historia
Ata o ano 1933 Montgat formou parte do termo de Tiana. Separouse, tras o Decreto da Generalitat de Cataluña o 6 de xullo dese mesmo ano, en que se aprobou a separación do distrito e a constitución dun concello independente.
Pantholops hodgsonii
Nos últimos anos converteuse nunha especie en perigo de extinción debido á caza furtiva. Cázanse pola súa la suave e cálida, que só pode obterse despois da morte do animal. Esta la, coñecida como shahtush, emprégase sobre todo para tecer chales.
Montgat
Historia
A partir dos anos 60 a poboación creceu considerablemente a raíz do expansionismo económico español e os movementos migratorios asociados, o que comportou as urbanizacións de bloques de pisos, algúns bastante altos (Turó del Mar), así como barrios cun urbanismo desordenado (Les Costes). Tamén atopamos zonas residenciais como o Pla de Montgat e Residencial Camí d'Alella.
Hoxe a agricultura e a pesca, que no pasado foron actividades principais, desapareceron case por completo. Hai algunhas industrias de materiais de construción (cemento), de porcelana, de produtos químicos e farmacéuticos, e metalurxia. O seu barrio Els Mallorquins, antigamente industrial e hoxe día maioritariamente residencial, forma un continuo urbano con Badalona.
A proximidade de Barcelona, como gran cidade cunha extensa área de influencia, xunto coa dispersión do tecido urbano de pobo debida á presenza de numerosas infraestruturas viarias e ferroviaria que dividen o termo municipal, representa unha ameaza para a identidade de Montgat como municipio independente, ameaza que os sucesivos concellos democráticos, xunto coas entidades veciñais e culturais do municipio, tratan de paliar.
Xeografía
O núcleo antigo atópase situado cerca do montículo de Montgat, unha pequena elevación diante do mar, cruzado pola estrada e un túnel por onde pasa a vía do tren da costa. O termo municipal está rodeado pola serra do Litoral e pequenos montes como Les Guixeres (112 metros) ou a Marquesa (64 metros). Á saída da localidade, cara ao norte, dirección a el Masnou, atópase o pequeno núcleo de Montsolís.