cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ditadura de Primo de Rivera
Contexto
E cada vez máis, fronte á febleza dos partidos tradicionais o exército aparecía como garante das solucións para os problemas do momento. Dous momentos claves dese debilitamento e da actitude pretoriana do Exército foron, por unha banda, o episodio do Cu-Cut! de 1905 —o asalto por oficiais da gornición de Barcelona á redacción e os  talleres desta publicación satírica nacionalista catalá e, despois, tamén os do xornal La Veu de Catalunya, como resposta a unha caricatura satírica sobre os militares— e que levou á promulgación da denominada Lei de Xurisdicións de 1906; e, por outra, a crise española de 1917 e a folga xeral de 1917, na que tiveron un importante protagonismo as autodenominadas Xuntas de Defensa, integradas exclusivamente por militares.
A Primeira guerra mundial trouxo un período de puxanza económica grazas a un incremento das exportacións aos países combatentes, pero supuxo tamén un desabastecemento interno e unha alza de prezos, a máis de non seren complementadas con investimentos que eran necesarios, polo que as condicións económicas de boa parte da poboación non melloraron.
En cambio, a Revolución rusa si causou un fondo efecto, converténdose en referente do movemento obreiro revolucionario e alarmando a burguesía. O final da guerra acabou coa puxanza económica e, grazas ao auxe nacionalista no Tratado de Versalles, abriu campo para os nacionalismos peninsulares.
Nas décadas de 1910 e 1920 a crise acentuouse. A Guerra do Rif era altamente impopular e carecía de beneficios económicos, pero supuña unha cuestión de honra para un exército dividido polo sistema de ascensos entre os africanistas, que defendían os méritos de guerra, e os que apostaban pola antigüidade como criterio principal. Esta pugna deu nunha crise interna, na que se formaron xuntas de defensa. Con todo, o exército mantívose leal ao réxime político e foi determinante na disolución da folga xeral de 1917 e da asemblea paralela de parlamentarios cataláns. Co tempo, a suspensión de garantías constitucionais e o estado de excepción converteríanse nun medio recorrente para combater o pistoleirismo.
En 1921, a derrota do exército español en Annual fronte ao líder rifeño Abd el-Krim, supuxo unha dura labazada ao dominio español de Marrocos, e motivou unha comisión investigadora parlamentaria e a redacción dun informe (Expediente Picasso) sobre a situación do exército en Marrocos, así como a determinación das responsabilidades na derrota, converténdose nunha profunda crítica ao réxime político e chegaban ata o rei. Antes de permitir a súa aprobación, diversos sectores do exército liderados por Miguel Primo de Rivera realizaron un golpe de estado en 1923. Este contou con escasa oposición, pois a inestabilidade política dos últimos anos facía que fose visto como inevitable e fixo que a burguesía o acollese como garante da orde, mentres que as promesas de renovación política do xa desacreditado réxime caciquil foron ben acollidas.
O golpe de estado
dereita|miniatura|Placa Calle del 13 de Septiembre en [[Barro.]]
O 13 de setembro de 1923 o capitán xeneral de Cataluña, Miguel Primo de Rivera, sublevouse contra o Goberno e deu un golpe de estado co apoio da maioría das unidades militares. A reunión prevista das Cortes Xerais para datas inmediatamente posteriores co obxectivo de analizar o problema de Marrocos e o papel do exército na contenda foron o detonante último da sublevación. A esta situación únese unha grave crise do sistema monárquico que non acaba de encaixar nun século XX marcado pola revolución industrial acelerada, un papel non recoñecido á burguesía, tensións nacionalistas e uns partidos políticos tradicionais incapaces de afrontar un réxime democrático pleno. Previamente, Antonio Maura desaconsellara ao rei a posibilidade tanto dun golpe de estado como do establecemento de calquera sistema autoritario. O 14 de setembro o goberno lexítimo pedira ao rei a destitución inmediata dos xenerais sublevados, concretamente José Sanjurjo Sacanell e o propio Primo de Rivera, e a convocatoria das Cortes Xerais, pero o monarca deixou pasar as horas ata que finalmente mostrouse abertamente a favor do golpe.
No Manifesto dos sublevados invocouse a salvación de España de "os profesionais da política". Co apoio do exército, da burguesía catalá e dos terratenentes andaluces, Afonso XIII non pon maiores obstáculos a nomear Presidente do Goberno de España a Primo de Rivera na súa calidade de ditador militar o 15 de setembro. A ditadura só foi contestada polos sindicatos obreiros e os republicanos, cuxas protestas foron inmediatamente acaladas coa censura e a represión. Creouse un Directorio Militar con nove xenerais e un almirante, cuxa finalidade nas súas propias palabras era "pór España en orde" para devolvela despois a mans civís. Suspendeuse a Constitución, disolvéronse os concellos, prohibíronse os partidos políticos, creáronse os Somatenes como milicias urbanas e declarouse o estado de guerra.
Primo de Rivera ofrecía unha imaxe campechana e paternalista, á vez que mantiña un discurso antisistema moi ao día na época, acusando de corruptos aos políticos e enviando á poboación mensaxes sinxelas que facían pensar nunha fácil solución dos problemas con receitas puramente domésticas ao alcance de todos.
O directorio militar
Para caracterizar este período, o historiador Santos Juliá emprega a expresión "ditadura con Rei", aínda que tamén o caracteriza como "ditadura militar de real orde". De certo, o éxito do golpe militar decidiuno o rei Afonso XIII cando non apoiou ao goberno e, entroques, cedeu o poder a Primo de Rivera; situación semellante á realizada un ano antes polo rei de Italia Vitor Manuel III que se negara a asinar o decreto do estado de emerxencia para impedir a "marcha sobre Roma" dos fascistas e que, ao día seguinte, nomeou a Mussolini xefe do goberno. Igualmente, a poucos de se instaurar a ditadura, Afonso XIII díxolle a Vítor Manuel III nunha visita oficial a Italia: "xa teño o meu Mussolini".​ miniatura|280px|O [[Miguel Primo de Rivera|xeneral Primo de Rivera, xunto ao rei Afonso XIII, rodeado de militares durante o Directorio militar.]]
Por outra banda, Primo de Rivera admiraba a Mussolini, a quen consideraba o apóstolo da campaña dirixida contra a corrupción e a anarquía. Segundo a historiadora Genoveva García Queipo de Llano, "o aumento das dificultades e a propia consolidación do réxime ditatorial, levárono [a Primo de Rivera] a achegarse algo máis ao fascismo, mais sempre con indecisión, de xeito tímido".
O 14 de setembro de 1923 declarouse o estado de guerra, que duraría ata o 16 de marzo de 1925. O 15 de setembro aprobábase o Real Decreto que establecía un Directorio Militar que asumía todas as funcións do poder executivo. Primo de Rivera convertíase en xefe de Goberno e único ministro. O resto do Directorio estaba composto por un xeneral de cada Capitanía Xeneral, máis o marqués de Magaz, Antonio Magaz y Pers (Contraalmirante), en representación do conxunto das Forzas Armadas: Adolfo Vallespinosa (I Rexión Militar), Luis Fermosa y Kith (II Rexión Militar), Luis Navarro y Alonso de Celada (III Rexión Militar), Dalmiro Rodríguez y Padre (IV Rexión Militar), Antonio Mayandía y Gómez (V Rexión Militar), Francisco Gómez-Jordana y Souza (VI Rexión Militar), Francisco Ruiz del Portal (VII Rexión Militar) e Mario Muslera y Plans (VIII Rexión Militar).
As primeiras decisións do ditador foron espectaculares e marcaron un rumbo moi claro para toda a clase política, social e económica de España de como se ía a gobernar. Á disolución das Cortes uniuse o día 18 de setembro un decreto que prohibía o uso doutra lingua que non fose o castelán, nin de símbolos como bandeiras vascas ou catalás. A Mancomunidade de Cataluña foi intervida co nomeamento do conservador Alfons Sala e disolvéronse as Deputacións Provinciais. Do mesmo xeito restrinxíronse as liberdades políticas, anulouse o sistema de representación, suspendéronse as garantías constitucionais e censuráronse as publicacións da prensa. Ata 1925 o goberno estaba formado por un directorio militar ao modo e xeito conforme que Primo de Rivera consideraba debía rexerse "con man de ferro" o país.
A declaración do estado de guerra levou ao restablecemento da "paz social": o pistoleirismo desapareceu case por completo (rexistráronse tan só 51 atentados entre 1923 e 1928, fronte aos 1.259 de 1919 a 1923) e reduciuse o número de folgas, ao que tamén axudou o crecemento económico que se viviu nos chamados "felices anos vinte".​
O directorio civil
O 3 de decembro de 1925 restableceuse o cargo de presidente do Consello de Ministros e estableceuse o que se coñece como directorio civil, con homes que non proviñan do antigo sistema de partidos, entre os que se atopaban José Calvo Sotelo como ministro de Facenda, Galo Ponche y Escartín como ministro de Graza e Xustiza e Eduardo Callejo de la Cuesta como ministro de Instrución Pública, entre outros. No entanto, a Constitución permaneceu suspendida.
Segundo Genoveva García Queipo de Llano, co nomeamento do Directorio civil Primo de Rivera "afirmaba a súa vontade de permanecer no poder e non marcaba ningún camiño preciso para saír do réxime ditatorial".
O panorama internacional
miniatura|200px|esquerda|[[Benito Mussolini xunto a Adolf Hitler. Mussolini creara un estado fascista que, no seu sentido corporativista, inspirou modelos de organización á ditadura de Primo de Rivera.]]
A guerra en África e a satisfacción do Exército
O exército español mantiña un pesimismo de décadas sobre o seu propio papel na historia recente de España. Por unha banda, o sentimento de frustración polo desastre do 98 permanecía, e por outro, a guerra en Marrocos estaba marcada polo desastre de Annual e a incomprensión dos cidadáns. Consciente da importancia de manter ao exército satisfeito, a campaña militar en Marrocos iniciouse coa liberación de Cobba Darsa en xullo de 1924 e o día 10 do mesmo mes, Primo de Rivera embarcábase en Alxeciras para percorrer durante quince días a costa marroquí. No entanto este feito, a sublevación na zona do Rif en agosto deu pé a Primo de Rivera para substituír a algúns xenerais e iniciar amplas operacións militares que liberaron Xauen o 29 de setembro e permitiron evacuar outras zonas a finais de outubro. Máis tarde, Abd el-Krim enfrontouse a España e Francia en Yebala, Tazarut e Beni-Terual, o que obrigou a un acordo entre ambos os países en xullo de 1925 e o inicio de operacións militares o 5 de setembro, o que a longo prazo lle deu o triunfo na Guerra do Rif co desembarco de Alhucemas e a rendición de Abd el-Krim en 1927.
A economía como motor do progreso
Tratouse de impulsar o tecido industrial, coas xa amentadas medidas proteccionistas (Decreto de Protección da Industria Nacional, Lei do Monopolio de Petróleos de 1927) ao mesmo tempo que se protexía o sector financeiro e bancario, tanto público como privado, o que permitiu máis favoritismos. A pesar de todo contouse coa conxuntura favorable dos felices anos vinte. A economía, moi protexida polo Estado e con fixación de prezos únicos ou máximos, viviu momentos de expansión en todas as ordes, incluídos a industria pesada e a minería. Sobre estas bases, as rexións xa industrializadas como Cataluña ou o País Vasco, viron un incremento notable da prosperidade económica e un crecemento dos postos de traballo. Por vez primeira, baixouse do 50% a man de obra adicada á agricultura (pasouse dun 57% a un 47%), e o parque automobilístico duplicouse en seis anos. Consolidábase así un modelo que ía permitir o desenvolvemento económico dunhas zonas e o estancamento doutras. Ademais, o incremento demográfico, unido ao proceso anterior, provocou as primeiras notables migracións interiores na península.
300px|miniatura|Locomotora da [[Compañía dos Ferrocarrís de Madrid a Zaragoza e Alacante|MZA. A ampliación e modernización da Rede de Comunicacións española foi unha das bazas da ditadura primorriverista.]] Como gran motor económico usouse a construción de infraestruturas formulado no Plan Nacional de Infraestruturas, do que era parte clave o Circuíto Nacional de Firmes Especiais. Tratouse con iso de baixar o prezo do transporte ampliando o mercado interno. Ademais, foron medidas bastante populares, a pesar do grave endebedamento que supuña. Desenvolveuse tamén unha interesante política hidráulica na que se pensaron e idearon numerosos encoros para aumentar o regadío, evitar problemas por crecidas e xerar electricidade hidroeléctrica. Creáronse as confederacións hidrográficas para evitar o control dos terratenentes sobre a rega cuxo éxito foi relativo.
Para conxugar o grave endebedamento resultante do importante investimento en infraestruturas que xeraba déficit orzamentario recorreuse á venda de monopolios (tabaco, Telefónica, CAMPSA en petróleo, lotería...). Botábase en falta unha política fiscal avanzada, pois salvo un intento de José Calvo Sotelo de crear un imposto único e progresivo botado atrás pola burguesía non houbo intentos de mellorar a Facenda. Promulgáronse iso si, decretos contra a Ocultación da Riqueza Territorial, sobre a Contribución Industrial e sobre o Rexistro de Arrendamento e Leiras Territoriais para combater a evasión fiscal. Todo iso logrou aumentar a renda nacional e a produción industrial, pero empeorou drasticamente a situación da Facenda Pública, cada vez máis endebedada. O endebedamento arrastraríase máis aló da ditadura, condicionando a política económica da posterior Segunda República.
Tratouse de combater a conflitividade laboral atraendo ao obrerismo máis moderado. Para iso recorreuse a medidas populistas e paternalistas, como a vivenda de protección oficial e o retiro obreiro, ou a protección de familias numerosas e do traballo de mulleres en temas de maternidade. Non se encararon en cambio a reforma agraria ou das estruturas económicas que creaban o groso da problemática. Si se instauraron en cambio comités paritarios para regulamentar salarios e discutir as condicións laborais na chamada Organización Corporativa Nacional. Nela foron acollidos os sindicalistas moderados, preferentemente da UXT e Sindicatos Libres, mentres se excluían a anarquistas e radicais. Reprimiuse o sindicalismo da CNT e o Partido Comunista de España recentemente creado e favorecendo así a ditadura aos máis moderados UXT e ao PSOE, sempre reticentes, para poder manter certo contacto cos dirixentes obreiros.
As reformas administrativas e políticas
En principio prevíase a ditadura como unha situación transitoria para permitir unha posterior volta á normalidade. Con tal fin cesáronse ás autoridades locais e aos principais cargos da administración, para ser substituídos por militares, desde os concellos e autoridades locais ata o goberno central. Tratouse de algo en principio popular, ante o gran descontento co caos do final do sistema precedente. Este directorio militar durou desde 1923 a 1925, cando Primo de Rivera viuse obrigado a aceptar a inclusión de civís nun intento de formar un goberno tecnócrata. Intentouse a creación dunha nova política, fronte ao caduco sistema da Restauración.
Para a reforma administrativa, Primo de Rivera apoiouse en José Calvo Sotelo que se inspirou no pensamento de Antonio Maura. En 1924, a reforma culminou no Estatuto Municipal aprobado o 8 de marzo e un ano máis tarde no Provincial, tratando de ofrecer certo grao de autonomía local que permitise o desenvolvemento dos municipios, aínda que mediante un sistema de participación electoral parcialmente corporativo que impedía de novo o sufraxio universal tal e como era demandado. A reforma, con todo, non logrou acabar co caciquismo imperante que a longo prazo reaparecería.
A crise do sistema
Os logros económicos non paliaron a perda de popularidade do réxime. Os partidos republicanos, entre os que destacaba Acción Republicana dirixida por Manuel Azaña e o Partido Republicano Radical de Alejandro Lerroux, agrupáronse nunha Alianza Republicana que atraeu aos monárquicos desencantados polo apoio da Coroa á ditadura. Entre tanto a CNT recobrou as súas forzas, aínda que escindida entre os moderados que dirixía Ángel Pestaña e os máis radicais agrupados na FAI. As condicións de traballo seguían sendo pésimas e a dura represión sobre os obreiros foi distanciando á UXT e o PSOE que, da man de Indalecio Prieto, abandonaron o proxecto do ditador.
Doutra banda, os intelectuais que, desde 1898, acolleran non con malos ollos a posibilidade dun ditador militar, pronto tiveron que sufrir os efectos do sistema. Ortega y Gasset fundou unha Agrupación ao Servizo da República, Miguel de Unamuno tívose que exiliar pola súa oposición ao réxime, Ramón del Valle-Inclán participou na creación da Alianza Republicana, Vicente Blasco Ibáñez e o blasquismo opúñanse desde Valencia así como Ramón Menéndez Pidal desde a súa cátedra. Nas Universidades o réxime era impopular e a imposibilidade de dar títulos oficiais a Universidades de ordes relixiosas estenderon o descontento a sectores da Igrexa. Varios xornais foron pechados, así como as universidades de Madrid e Barcelona.
miniatura|280px|[[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivera xunto aos monarcas españois. Nos últimos tempos da ditadura acrecentouse a distancia entre ambos pero a caída de Primo de Rivera arrastraría tamén a Afonso XIII.]]
A burguesía catalá viu frustrados vos seus intentos descentralizadores, cunha política aínda máis centralista que antes que, en materia económica, chegou a favorecer vos oligopolios, moitos deles consolidados en mans do Estado ou de grupos pechados de empresarios vinculados á ditadura. Perdeu así ou réxime a súa aceptación inicial entre a alta sociedade catalá. Visto como anticatalanista, cobraron impulso vos nacionalismos de esquerdas, opostos ao réxime de Primo de Rivera, como os embrións de Esquerra Republicana de Catalunya. Francesc Macià e ou seu Estat Català trataron de realizar unha invasión infrutuosa desde Francia.
Este descontento chegou a sectores do exército, motivándose pronunciamentos republicanos como a sublevación de Xaca ou intentos errados como a Sanjuanada de 1926. Entre tanto, diversas forzas de esquerdas, que agrupaban a un PSOE que renegase do réxime, aos republicanos e ao catalanismo de esquerdas, asinaron en 1930 ou Pacto de San Sebastián, por unha unión de acción entre as esquerdas para proclamar a República. A economía, moi afectada desde 1927 por un sistema impositivo absolutamente deficitario, mostrouse incapaz de asumir a crise mundial de 1929 ao non ser competitiva, non seguir ou camiño dá expansión real e non ficticia e sufrir unha importante fuga de capitais. En xaneiro de 1930, Primo de Rivera é obrigado por Afonso XIII a dimitir, polo temor do rei a que ou desprestixio dá ditadura afectase á monarquía.
Os gobernos de Dámaso Berenguer, denominado a "dictablanda", e de Juan Bautista Aznar-Cabañas non farán outra cousa que prolongar a decadencia. Tras as eleccións municipais de 1931, nas que os partidos republicanos triunfan nas zonas urbanas, o 14 de abril proclamarase en Éibar a Segunda República, dando así fin á restauración borbónica en España.
Responsabilidades
Tras a proclamación da Segunda República, varios altos cargos, algúns en rebeldía, foron condenados a penas de desterro e inhabilitación no acto celebrado no Senado, ante os vinte e un deputados da Comisión de Responsabilidades, constituídos en Tribunal, presidido polo deputado José Franchy y Roca.
Khushal Khattak
Khushāl Khān Khattak (en paxto: خوشحال خان خټک ) tamén coñecido como Khushāl Bābā (paxto: خوشحال بابا‎ ), nado en Akora Khattak en 1613 e finado en Tirah o 25 de febreiro de 1689,  foi un poeta, erudito e guerreiro paxto, xefe da tribo khattak. Khushal predicou a unión de tódolos paxtos, e animou á revolta contra o Imperio Mogol, promovendo a unidade pasthu por medio da poesía. Está considerado o "pai da literatura paxta" e o poeta nacional de Afganistán.
Traxectoria
Khushal naceu en 1613, era fillo de Malik Shahbaz Khattak de Akora. O seu avó, Malik Akoray, fora o primeiro khattak en gozar de fama durante o reinado do soberano mogol Akbar. Akoray mudárase desde Teri (unha aldea do distrito de Karak) para Sarai Akora, a vila que Akoray fundou e construíu. Khushal desde a súa mocidade estivo ao servizo do rei mogol e participando en diversas campañas. En 1641 converteuse no xefe da súa tribo. En 1658 Aurangzeb fíxose co control do imperio, e Khushal serviu ao novo soberano pero caeu en desgraza e pasou sete anos prisioneiro nunha fortaleza en Delhi ata que liberado puido regresar a Peshawar. Co xefe dos afridis Darya Khan encabezou unha rebelión contra os mongois, derrotándoos varias veces e aumentando as súas forzas coa inclusión de varias tribos pasthus no seu bando.
848
Outros
Historia ano a ano
-562
Outros
Historia ano a ano
Murmullos Literarios
Historia e características
Apareceu en 1886. Fundada por Eladio Fernández Diéguez e Manuel Amor Meilán, entre os seus colaboradores figurou Manuel Castro López.
Ricardo Pérez Medín
Ricardo Pérez Medín, nado en Miño o 7 de setembro de 1908 e finado en Panamá o 20 de xullo de 2009, foi un político galego.
Traxectoria
Aos 15 anos comezou a traballar como albanel. En 1928 marchou facer o servizo militar e ao rematar estableceu o "Bar Miño" en Miño. Fundador da UGT de Miño en 1931, foi militante de Izquierda Republicana e en 1936 pasou ao PSOE. Co triunfo da Frente Popular en febreiro de 1936 foi nomeado concelleiro, e en maio foi elixido alcalde de Miño. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 permaneceu en arresto domiciliario e tivo que pagar diversas multas gobernativas. Conseguiu fuxir na lancha pesqueira "La Golondrina" xunto coa súa muller Francisca López del Río e outros nove compañeiros. De Miño chegaron a Bordeos, atravesaron Francia e incorporáronse ao exército republicano en Valencia e Cataluña. Coa caída de Cataluña pasou a Francia e foi internado no campo de concentración de Beziers. O 6 de abril de 1940 saíu de Bordeos rumbo á República Dominicana, desde onde se trasladou a Panamá en 1941, establecéndose alí definitivamente. Traballou como chofer e albanel. En 1962 foi nomeado Delegado Diplomático da República no exilio. Volveu para visitar Miño en 1968, e a partir desa data todos os anos.
Lamasusán, Amoedo, Pazos de Borbén
Lamasusán é un lugar da parroquia de Amoedo, no concello pontevedrés de Pazos de Borbén, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 105 habitantes (54 homes e 51 mulleres).
Certame de Narración Curta Ánxel Fole
O Certame de Narración Curta Ánxel Fole é un premio literario promovido polo Concello de Lugo. Está dotado con 4000 euros e a obra é publicada por Edicións Xerais de Galicia. Recoñece co seu nome a figura do escritor Ánxel Fole.
Historia e características
Comezou no Día das Letras Galegas de 1997, dedicado a Ánxel Fole. Antes premiaba relatos curtos e constaba de dous primeiros premios de 900 euros e dous segundos de 450 euros, que a partir da convocatoria de 2008 soben a 1.000 e 500 euros en cada premio e modalidade: lingua galega ou castelá. Dende o ano 2011 só se convocou a modalidade de textos escritos en galego e outorgábanse tres premios de 1.500, 1.000 e 500 euros. No ano 2013, o Concello de Lugo decidiu transformalo nun certame de novela curta ou conxunto de relatos e premiar un único traballo con 4.000 euros, ademais da súa publicación en Edicións Xerais de Galicia.
Odontophorus
Odontoforus é un xénero de aves da orde dos galiformes, que é o tipo da familia dos odontofóridos e da subfamilia dos odontoforinos (os paspallases do Novo Mundo), do que se coñecen 15 especies.
Hábitat e distribución
As especies deste xénero viven en bosques das Américas. O núcleo principal da súa área de distribución está nas terras baixas dos contrafortes dos Andes, no norte de Colombia e nas cordilleiras de América Central. Porén, algunhas especies encóntranse nalgúns lugares da Suramérica tropical e subtropical.
Caracterísiticas
Son aves con corpo que recorda ao das perdicess, de 22 a 30 cm de lonxitude, coa cola curta e o bico groso, e presentan unha crita de plumas mestas. A plumaxe nas partes superiores é de cor marrón escuro, e as inferiores de cor negro, gris, pardo ou avermellado. Algunhas especies teñen rec hamantes marcas distintivas na garganta, ou na face, en branco e negro. Ambos os sexos son similares, pero nalgunhas especies a femia ten a crista de cor máis apagada e, noutras, as partes inferiores son máis avermelladas ou grises que no macho.
Bioloxía
miniatura|240px|[[Odontophorus erythrops.]]
Concatedral de Santa María de Vigo
A Concatedral de Santa María de Vigo é un templo católico situado na cidade de Vigo. Desde 1959 ten a consideración de concatedral, compartindo a sede catedralicia da diocese de Tui-Vigo coa catedral de Tui. Foi construída entre 1816 e 1834, substituíndo a antiga colexiata, danada trala explosión dunha polvoreira en 1809.
Odontophorus
Costumes
Son especies tímidas e cautelosas e, polo tanto, están entre as galiformes máis difíciles de estudar, ou mesmo de observar. A mellor oportunidade para velas é ao amencer ou ao atardecer, cando se alimentan nos bordos das estradas ou das pistas forestais en grupos familiares de até 12 aves. Porén, cando se senten protexidas, poden volverse sorprendentemente dóciles, como se demostrou na Paz de las Aves, cerca de Mindo, Ecuador, coa especie Odontophorus melanonotus.
Concatedral de Santa María de Vigo
O actual edificio foi deseñado por Melchor de Prado y Mariño, membro da Real Academia de San Fernando. O seu estilo principal é o neoclásico, se ben as torres son barrocas.
Odontophorus
Costumes
As súas chamadas son duetos ruidosos e distintivos que consisten en frases repetidas que, a miúdo, son a única indicación de que existen estas aves na zona. Para a maioría das especies, a información dispoñíbel provén principalmente duns poucos espécimes, e os seus hábitos, incluso os de reprodución, son pouco coñecidos.
Aquelas especies para as que se coñecen os hábitos de alimentación, aliméntanse no solo, rañándoo en busca de sementes, froitos caídos e insectos.
Cando son molestadas polo xeral escapan a pé, pero de setirse moi ameazadas, levántanse nun voo curto e rápido cara a unha cobertura vexetal densa.
Concatedral de Santa María de Vigo
Historia
A ese templo seguiulle outro de estilo gótico, construído a finais do século XIV e finalizado en 1403, que conservaba varias capelas e os transeptos do anterior. O 11 de xuño de 1497 constituíuse como colexiata, sendo o seu primeiro prior Jaime González de Pedroso. En 1589 a igrexa foi saqueada polo pirata Francis Drake. Cara a 1680 efectúanse numerosas reformas no templo. En 1809 explotou unha polvoreira próxima, situado no castelo do Castro. A igrexa sufriu graves danos, polo que tivo que proxectarse unha nova.
Odontophorus
Ameazas
Todas as especies víronse afectadas negativamente pola caza e, en particular, pola deforestación dos seus hábitats. Por iso varias especies con áreas de dispersión restinxidas considéranse ameazadas de extinción.
Concatedral de Santa María de Vigo
Historia
O proxecto foi encargado ao santiagués Melchor de Prado y Mariño, que o presentou en 1811, se ben non se iniciaron as obras até 1816 debido á Guerra da Independencia Española. Tamén se achatou o terreo para crear a pequena praza dianteira. As obras remataron en 1838, coa construción do tabernáculo e os altares laterais.
Odontophorus
Taxonomía
miniatura|240px|[[Odontophorus melanonotus.]] miniatura|240px|''[[Odontophorus leucolaemus.]] miniatura|240px|''[[Odontophorus stellatus.]]
Concatedral de Santa María de Vigo
Igrexa antiga
miniatura|Tímpano gótico da colexiata, exposto no [[Museo de Pontevedra.]] O templo gótico, existente entre o século XV e o XIX, estaba formado por unha nave central e unha serie de naves laterais coroadas con bóvedas de cantaría. O tímpano de entrada representaba a Anunciación máis a Adoración do Magos. O altar maior estaba formado por un retablo dourado que representaba a Santa Trindade e a Asunción da Virxe coroado por un crucifixo de vidro. Detrás do altar había un pequeno nicho ou camarín cunha imaxe da Virxe. No sagrario estaban representados os doce apóstolos e os anxos. A ambos os dous lados do altar maior había dous altares laterais, dos que destacaba o de San Bieito, de ouro e alabastro, no que un altorrelevo representaba o Via crucis e que estaba acompañado de numerosas figuras de personaxes relixiosos. Este altar fora doado polo arcebispado de Londres, polo que estaba coroado polo escudo de Inglaterra. O outro altar lateral estaba dedicado a Santa Catarina e San Sebastián, e nel tamén estaban representados a Quinta Angustia, Santo Amaro e a Madalena.
Odontophorus
Descrición
O xénero foi descrito en 1816 polo ornitólogo e francés Louis Jean Pierre Vieillot, na páxina 51 da súa obra Analyse D'Une Nouvelle Ornithologie Élémentaire.
Concatedral de Santa María de Vigo
Igrexa antiga
A ambos os dous lados da nave principal situábase unha serie de capelas laterais decoradas con pinturas murais. A capela de Santa Ana tiña tres esculturas de pedra de Santa Ana, Santo Antón e San Roque. A capela do Rosario tiña imaxes de madeira do Rosario e de San Martiño.
Odontophorus
Etimoloxía
O nome Odontophorus está formado polos elementos do latín científico Odonto- e -phorus.
Concatedral de Santa María de Vigo
Igrexa antiga
A capela de San Martiño tiña imaxes de San Martiño, San Pedro e Santiago, unha estatua de San Brais e o altar da Resurrección. Había unha capela dedicada ao seu patrocinador, Gregorio de Paços, na que estaban representados Santa Ana, San Miguel, Santo Antón e San Gregorio. A capela do Anxo Custodio acollía un retablo cos doce apóstolos e maila Virxe e un altar adicado á Madalena. Outra capela estaba dedicada a San Bertomeu, San Xoán e Santiago, cunha imaxe de Santo Estevo.
Odontophorus
Etimoloxía
O primeiro está tirado da raíz do xenitivo do substantivo do grego antigo ὀδών ὀδόντος odṓn odóntos 'dente'; e o segundo, do verbo φέρω phérō, 'levar'.
Especies
Na actalidade recoñécense no xénero as seguintes 15 especies:
Concatedral de Santa María de Vigo
Igrexa antiga
No exterior, a igrexa estaba coroada por unha única torre de planta cadrada que tiña no alto un reloxo de campá, así como dúas campás grandes e dúas pequenas.
Trirreme
miniatura|300px|Un trirreme grego. O trirreme (en grego τριήρης en singular, τριήρεις en plural) era unha nave de guerra inventada probablemente no século VII a. C.. O nome deriva das tres ordes de remos que tiña en cada costado do barco.
Concatedral de Santa María de Vigo
Igrexa antiga
No centro do adro había unha oliveira centenaria, que sobreviviu até o século XIX, que chegou a converterse nun símbolo da cidade. A actual oliveira de Vigo saíu dun esgallo desta. En outubro de 2016, o Concello de Vigo plantou novamente unha oliveira bicentenaria ao carón da colexiata de Santa María, no lugar onde estivo orixinalmente a que deu nome á cidade.
miniatura|[[Reloxo de sol.]]
Trirreme
Características
No que ao deseño en si se refire, o trirreme marcou novos estándares de prestacións e versatilidade, e coa súa aparición todos os tipos de buque de guerra existentes quedaron practicamente obsoletos. Novamente, o paralelismo co acoirazado é evidente. O trirreme apareceu nun contexto no que aos poucos a táctica do combate naval evolucionara paseniñamente, pasando da loita a abordaxe ao uso do esporón. Este cambio é significativo no momento no que, para combater ao esporón, o factor clave non é o adestramento dos infantes de mariña para o combate corpo a corpo, senón a habilidade de manobrar e a velocidade para buscar unha posición favorábel para embestir e inutilizar as naves inimigas. A arma por excelencia dos trirremes na Grecia clásica era, pois, o esporón ou émbolos, e aquela mariña que máis e mellor perfeccionase o adestramento dos tripulantes e as características das naves sería a que obtivese o dominio do mar
Orixe
A invención do trirreme atribúese aos corintios, no século VII a. C., pero a difusión deste tipo de nave, que substituía ás pentecónteras, foi un proceso bastante lento, xa que se trataba non de naves especialmente difíciles ou caras de construír, por comparación, senón porque requirían un investimento en recursos humanos (e xa que logo financeiros) que tardaron en estar dispoñibles. Con todo, durante as Guerras Médicas do século V, a nave de guerra por excelencia era xa o trirreme, non só no bando grego, senón tamén por parte dos persas. O cal induciu a algúns historiadores a pensar que realmente os trirremes non foron unha invención xenuinamente grega.
Concatedral de Santa María de Vigo
Igrexa actual
O actual templo destaca pola súa robustez, e de feito foi pensado como posible praza forte, dado o contexto de recente finalización da Guerra de Independencia.
A estrutura do edificio presenta unha planta rectangular: o altar está flanqueado por dúas sancristías, e aos seus pés aparece a nave principal, que ten aos seus lados unha serie de capelas laterais situadas baixo dúas naves máis estreitas paralelas á central. Aos pés desta encóntrase o pórtico, desde cuxos laterais se accede ás torres. As bóvedas central e laterais, de canón, están sustentadas sobre filas de columnas toscanas de porte sobrio coroadas por capiteis dóricos. A marxe entre o altar e a nave central está definida por un único arco. O altar maior, decorado con mosaicos de Padrós, que rememoran feitos da Guerra da Independencia, está presidido polo Cristo da Vitoria, de gran devoción en Vigo. page=165|miniatura|200px|Íntegro en [[pdf: Descripcíon topografico-histórica de la ciudad de Vigo, su ría y alrededores.]] A fachada presenta un esquema sinxelo e simétrico. No centro sitúase unha ampla e única portada baixo o frontón, ambos os dous franqueados a cada lado polas dúas torres, único elemento barroco que contrasta coa sobriedade neoclásica do resto do conxunto.
Ingemar Stenmark
Jan Ingemar Stenmark (|ˈɪŋː(ɛ)mar ²steːnmark|), nado en Joesjö o 18 de marzo de 1956, é un exesquiador sueco. Está considerado un dos máis destacados deportistas suecos da historia, e un dos maiores especialistas en slálom e slálom xigante de todos os tempos.
Traxectoria
Stenmark naceu en Joesjö (Laponia), mais a súa familia mudouse a Tärnaby, preto de Noruega cando tiña catro anos. Foi veciño de Stig Strand (tamén nado en 1956), que empatou con Stenmark no título da Copa do Mundo de slálom de 1983. Stenmark comezou a esquiar aos cinco anos e gañou a súa primeira competición nacional aos oito.
Stenmark debutou na Copa do Mundo en decembro de 1973 con dezasete anos. Gañou máis carreiras internacionais que ningún outro esquiador alpino na historia: 86 vitorias (46 en slálom xigante e 40 en slálom). O seu competidor masculino máis próximo é Marcel Hirscher, con 67 vitorias. Stenmark gañou só nas dúas disciplinas técnicas e poucas veces competiu nas outras disciplinas, xa que non estaba cómodo coas velocidades que superan os 120 km/h. Ten tamén o récord de maior marxe de vitoria nunha carreira da Copa do Mundo: 4,06 segundos por diante do segundo clasificado Bojan Križaj en Jasna, o 4 de febreiro de 1979. Stenmark foi coñecido como o campión tranquilo, con curtas, mais educadas, respostas ás preguntas dos medios de comuniciación.
Polos seus tres títulos consecutivos da Copa do Mundo (1976–78), Stenmark gañou a medalla Holmenkollen en 1979 (compartida con Erik Håker e Raisa Smetanina). Stenmark tamén gañou a Medalla de Ouro Svenska Dagbladetl dúas veces (1975, 1978). A súa medalla de 1978 foi compartida co tenista Björn Borg, sendo os dous únicos homes que gañaron a medalla dúas veces (a esquiadora Anja Pärson recibiuna en 2006 e 2007).
No campionato do mundo de 1978 en Garmisch, Stenmark gañou o slálom por dous terzos de segundo e slálom xigante por máis de dous segundos, e defendou con éxito ambos os títulos nos Xogos Olímpicos de Inverno de 1980. Nos seguintes mundiais de 1982 en Austria, tivo unha primeira rolda por debaixo da media no slálom xigante, sendo superado polo estadounidense Steve Mahre e gañando só a prata. Stenmark recuperouse no slálom e converteuse no primeiro esquiador que gañaba o mesmo título en tres mundiais consecutivos. Con vinte e cinco anos, foi a súa derradeira medalla nunha gran competición.
A Stenmark non lle permitiu participar nos Xogos Olímpicos de Saraxevo a Federación Internacional de Esquí (FIS) por aceptar directamente pagos promocionais, en lugar de a través da federación nacional de esquí. Hanni Wenzel de Liechtenstein tamén foi vetado; ambos foran dobres campións olímpicos de 1980. Marc Girardelli, que fora o mellor no slálom na tempada 1983-84 tampouco puido participar, neste caso por non ter a cidadanía de Luxemburgo, país polo que competía. Stenmark puido volver ás competicións olímpicas en 1988, pero xa pasara o seu momento e non logrou medalla, aínda que si tivo a segunda carreira máis rápida na competición de slálom. Retirouse da competición da Copa do Mundo ao final da tempada 1989, en marzo, días antes do seu 33 aniversario.
Vida persoal
Stenmark estivo casado con Ann Uvhagen, azafata de Lufthansa entre 1984 e 1987,. Teñen unha filla, nada en 1984.
En 2016 casou coa súa moza, Tarja Olli de Jakobstad, Finlandia, coa que ten unha filla, nada en 2008.
Durante os anos 1976the years from 1976-1978, converteuse nunha icona nacional de Suecia xunto co tenista Björn Borg. O status non cambiou cando se mudou a Mónaco en 1980 por razóns de impostos. Aos corenta anos, gañou o campionato sueco Superstars championship de 1996. O 26 de decembro de 2004, Stenmark sobreviviu ao terremoto do océano Índico mentres estaba de vacacións en Tailandia. En 2015 participou no concurso para famosos Let's Dance 2015, en que formou equipo coa bailarina profesional Cecilia Ehrling.
Brooks Sales
Brooks Sales, nado o 15 de febreiro de 1980 en Bloomfield, Connecticut, é un ex-xogador profesional de baloncesto estadounidense. Formado na Universidade de Villanova, xogou nas principais ligas de Europa, así como na Euroliga e a ULEB Cup. Xogaba na posición de pivota cunha altura de 2,08 metros. É irmán de Nykesha Sales, unha coñecida xogadora de baloncesto.
Traxectoria
Brooks Sales formouse na universidade de Villanova, o último ano ás ordes do adestrador Jay Wright. Ao rematar a súa andadura na NCAA xogaría o campus de verano da NBA cos Indiana Pacers e os Memphis Grizzlies. Posteriormente comezaría a súa andaina en asinando contrato co Pallacanestro Biella da Lega Basket Serie A, máxima categoría do baloncesto italiano, con medias durante dous anos de 11 puntos e 7 rebotes por encontro.
En 2004 volvería a xogar nas ligas de verán da NBA, esta vez con Orlando Magic e San Antonio Spurs, e posteriormente co campus de veteráns do Houston Rockets Ao ano seguinte asinaría co Teramo Basket da mesma competición, onde melloraría os seus números até ser o cuarto mellor xogador da liga en valoración e o segundo máximo reboteador. O seu bo rendemento en Italia o ano anterior serviríalle para asinar en 2005 co Pau Orthez da LNB francesa, co que xogaría tamén na Euroliga, competición na que fixo preto de 10 puntos e 6 rebotes por encontro.
Ao ano seguinte continuaría a xogar en competicións europeas, esta vez da man do turco Beşiktaş. Ao rematar a liga turca, xogaría o final da liga e os playoffs da liga portuguesa co Benfica. Posteriormente regresaría de novo a Italia, esta vez ao Udine, para posteriormente marchar á Ligat ha'Al, principal competición do baloncesto israelí. Alí xogaría un primeiro ano co Maccabi Haifa e o segundo co Ironi Ashkelon. Na tempada 2010-11 xogaría co Atomerőmű de Hungría, onde fixo unha media de 18,5 puntos e 10 rebotes. En 2011 converteríase na última fichaxe do Club Baloncesto Breogán para pechar o seu cadro de xogadores 2011−2012. Tras finalizar a temporada, Sales retirouse do baloncesto como xogador.
O detective Conan: Explosión no rañaceos
O detective Conan: Explosión no rañaceos (名探偵コナン 時計じかけの摩天楼) é un filme de animación baseado no anime O detective Conan. No Xapón, a estrea deste filme produciuse nos cinemas o 19 de abril do 1997.
En galego, estreouse na TVG o 25 de decembro do 2012.
Sinopse
Conan recibe un convite a unha festa dun sobranceiro arquitecto, que basea os seus deseños na simetría. Aceptando a invitación, e despois de resolver unha adiviña, Conan e a súa amiga Ran visitan a galería do arquitecto.
Música
A canción empregada na versión orixinal como tema de peche é "Happy Birthday" ("Feliz aniversario"), interpretada por Kyoko.
Os temas da música de fondo foron compostos por Katsuo Ono, e serían utilizados na serie orixinal a partir do ano 1998.
Fernando III
O nome de Fernando III pode referirse a:
Ferdinando (regantoj)
Rexións de Turquía
miniatura|right|500px|Mapa de Turquía coa división rexional. As rexións de Turquía (en turco, bölge) son sete. A súa finalidade non é administrativa, simplemente se consideran con fins estatísticos.
A Fontevella, San Martiño de Lanzós, Vilalba
A Fontevella é un lugar da parroquia de San Martiño de Lanzós, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2022 tiña 9 habitantes (5 homes e 4 mulleres).
Naantali
Naantali (en sueco Nådendal) é unha cidade de Finlandia situado na rexión de Finlandia Propia. En 2018 a súa poboación era de 19 155 habitantes. A superficie do termo municipal é de 687,98 km2, dos cales 375,61 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 61,32 hab./km².
En Naantali encóntrase Moomin World, un parque temático situado na illa de Kailo ambientado nas personaxes de Tove Jansson Mumintroll.
O concello é unilingüe en finés.
Cidades irmás
Naantali está irmandada con:
As Penas, Amoedo, Pazos de Borbén
As Penas é un lugar da parroquia de Amoedo, no concello pontevedrés de Pazos de Borbén, na comarca de Vigo.
896
Outros
Historia ano a ano
-630
Outros
Historia ano a ano
Degaña
Degaña é un concello de Asturias. Limita ao norte con Cangas del Narcea, ao sur con Castela e León e ao oeste con Ibias. O concello cobre unha superficie de 87,16 km² e contaba cun total 1.350 habitantes no ano 2005, o que dá unha densidade de poboación de 10,55 h/km².
Outeiro, A Cova, Carballedo
Outeiro é un lugar da parroquia de A Cova, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. No INE en 2016 figura como deshabitado. Non aparece no SIXPAC mais si está recollido como entidade no Nomenclátor de Galicia.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Cantiga nova que se chama Riveira
Cantiga nova que se chama Riveira é un libro de poesía de Álvaro Cunqueiro publicado en 1933 por Resol. Reeditado nunha edición ampliada en 1957 por Editorial Monterrey. Premio Gil Vicente. Tamén reeditado pola Editorial Galaxia na Obra en galego Completa I (1980).
Características
Foi o seu primeiro grande acerto poético. Integrado por cancións de fasquía popular e poemas nos que lembra, modernizándoos, aos grandes autores da cantiga de amigo do noso século XIII. Así inicia a súa liña neotrobadoresca, da que se considera o representante máis significado, sen a pesadez arcaizante de Bouza Brey. Combina a imaxe vangardista con esquemas métricos tradicionais, en sintonía co neopopularismo e gilvicentismo dos poetas da Xeración do 27 española, maiormente Rafael Alberti e Federico García Lorca. Moitos dos poemas forman parte de A dama e o cabaleiro de Amancio Prada. As orixes do libro están na lectura das cantigas de amigo e nas cantigas de amor de José Joaquim Nunes.
Segundo o Diccionario da literatura galega:
Segundo Xosé Ramón Pena:
O Meixueiro, A Guía, Gomesende
O Meixueiro é un lugar da parroquia da Guía no concello ourensán de Gomesende na comarca da Terra de Celanova. Tiña 6 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 2 eran homes e 4 mulleres.
La Coruña Cómica
La Coruña Cómica foi unha revista editada na Coruña entre 1890 e 1891.
Historia e características
Semanario satírico ilustrado, apareceu en febreiro de 1890 fundado por Eladio Fernández Diéguez e Real. Colaboraron os debuxantes Macías, Román Navarro, L. Pardo e Urbano González. Foi suspendida e volveu aparecer en outubro. Cesou a súa publicación en 1891.
-556
Outros
Historia ano a ano
Meixonfría, San Martiño de Lanzós, Vilalba
Meixonfría é un lugar da parroquia de San Martiño de Lanzós, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2010 tiña 12 habitantes (8 homes e 4 mulleres).
Mar de Ceram
O Mar de Ceram ou Mar de Seram (Laut Seram) é un dos varios mares pequenos entre as illas dispersas de Indonesia. É unha sección do océano Pacífico cunha superficie de aproximadamente 12.000 quilómetros cadrados situados entre Buru e Ceram, que son dúas das illas chamadas Molucas do Sur. Estas illas son o hábitat nativo de plantas moi desexadas polo seu uso como especias, como noz moscada, cravo e pementa negra, e os mares que os rodean foron frecuentadas rutas marítimas. O Mar de Ceram tamén é o hábitat de varias especies de goby tropical e moitos outros peixes. Do mesmo xeito que moitos outros pequenos mares indonesios, o Mar de Ceram é rochoso e moi activo tectónicamente.
Antigamente, o mar de Ceram era coñecido como paso Pitt.
Cuartos de Borbén, Borbén, Pazos de Borbén
Cuartos de Borbén é un lugar da parroquia de Borbén, no concello pontevedrés de Pazos de Borbén, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 148 habitantes (68 homes e 80 mulleres).
Pesca do cerco
miniatura|Pesca do cerco. miniatura|Embarcación de pesca do cerco, A Gaveira en [[Viveiro.]] A pesca do cerco consiste, como o seu nome indica, en cercar o peixe (sardiña, bocareu, xurelo e xarda principalmente), localizando o cardume ou banco de peixes, determinando rumbo e velocidade, e procedendo despois a cercalo, soltando a rede coa panga (lancha pequena de gran motor), facendo un círculo arredor do cardume para logo cercalo con axuda da panga, seguidamente péchase o fondo da rede capturando a pesca. Emprégase unha gran rede de 250 a 1000 metros de lonxitude e uns 50 de ancho, que e ó pasar os peixes péchase.
HD DVD
HD DVD (High Density Digital Versatile Disc ou High Definition Digital Video Disc) é un formato de almacenamento óptico desenvolvido como un estándar para o DVD de alta definición. O HD DVD foi promovido por Toshiba, NEC, Sanyo e máis recentemente por Microsoft e Intel. O disco do HD DVD mide 120 mm de diámetro, ten 0.6 mm de grosor.
Proposto por Toshiba e NEC en agosto de 2002 ó DVD Forum (Asociación internacional que se encarga de definir os formatos DVD), este elixiuno o 19 de novembro de 2003 como o formato de vídeo de alta definición sucesor do DVD. Os primeiros modelos de reprodutores saíron ó mercado o 31 de marzo de 2006 no Xapón e o 18 de abril de 2006 nos Estados Unidos.