cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedro II de Aragón
Ascendentes e descendentes
Polo testamento do pai, Pedro herdaba Cataluña, así como os condados dependentes dela, e Aragón, mentres seu irmán Afonso II recibía a Provenza.
O 15 de xuño de 1204 casou con María de Montpelier, obtendo o dereito sobre a cidade. Moi logo intentou repudiala, sen éxito, para casar con María de Montferrat, herdeira do reino de Xerusalén. Desta unión naceron:
Así mesmo Pedro tivo dous fillos ilexítimos:
Política peninsular
En Cataluña conseguiu encarcerar a Guerau de Cabrera, que ocupara os seus dominios do condado de Urgell.
Con Castela as relacións foran moi boas, pois era neto de Afonso VII de Castela. Asinou un tratado que prevía a fronteira n aliña Ágreda-Tarazona entre ese reino e Aragón. Axudou ao seu primo Afonso VIII de Castela contra os reis de León e máis do Navarra.
Participou, eficazmente, cos reis ibéricos cristiáns na batalla de Las Navas de Tolosa, na que lograron a vitoria sobre os almohades, o que permitiría unha rápida conquista de boa parte de Andalucía.
Política occitana
En setembro de 1196 as Cortes reunidas en Daroca confirmaron a dupla función asinada no testamento de Afonso o casto : Pedro II en Cataluña e Aragón e seu irmán Afonso en Provenza. Porén Pedro sempre estivera interesado na Provenza e os seus estados veciños. Así se explica como xa no 1204 obrigou a seu irmán Afonso II de Provenza a facer as paces con o conde Forcalquier, aliado seu.
Sporting C.P. (baloncesto)
Historia
A sección de baloncesto do Sporting Clube de Portugal foi fundada en 1927.
Pedro II de Aragón
Política occitana
En 1206 tivo que loitar contra os habitantes de Montpelier, revoltados contra el. A partir de 1209 e da conquista de Béziers e de Carcassona por parte de Simón de Montfort, protexeu os señores de Languedoc, recibiu as homenaxes dos condes de Tolosa, Comenge e Foix, tentando a reconciliación que lle pedía Inocencio III sobre o tema do catarismo. Concedeu, porén, a tutela de seu fillo Xaime a Simón e preparou o casamento entre Ramon VII de Tolosa e a súa irmá Eleonor. Os seus intentos de pacificación fracasaron. Naquela altura buscou a guerra contra Simón de Montfort. O 12 de setembro de 1213, Pedro tentou tomar Muret, un lugar encastelado ao Sur de Tolosa, onde se refuxiaban os homes de Simón. Os seus cabaleiros no puideron tomar o castelo e sufriron a contraofensiva dos occitanos sobre o seu exército, moito máis numeroso. Pedro arriscouse e os homes de Simón, que o descubriron na batalla, matárono. Os seus cabaleiros, vendo a morte do rei, fuxiron.
Pedro foi sepultado no priorado de Hospitalarios de Sijena, fundado en 1188 por Sancha de Castela, a súa nai.
Fin da aventura occitana
O desastre de Muret coutou a aventura occitana dos catalano-aragoneses, que houberon aínda de coñecer as guerras civís da minoridade do príncipe Xaime, debendo pagar ademais todas as débedas provocadas pola política expansionista de Pedro I, quen hipotecara Roerga e Gavaldá a Ramon VI de Tolosa, cobrando o bovatge de 1205 e esixindo impostos ás ordes relixiosas.
Ao longo do seu reinado as angustias financeiras levárano a emitir diñeiro baixa lei. Até 1213 no se recuperou a moeda coa cuñaxe dita de corte con diñeiros de lei debida.
Estación de Verona Porta Vescovo
miniatura|A estación de Porta Vescovo ca. 1890 A estación de Verona Porta Vescovo é unha estación de ferrocarril da cidade italiana de Verona que presta servizo aos trens rexionais de Trenitalia.
Sporting C.P. (baloncesto)
Historia
En 1995 o club deixa de ter a modalidade, regresando en marzo de 2012, só con sección feminina.
En 2019 o equipo volve á máxima categoría do baloncesto portugués, a Liga Portuguesa de Basquetebol.
Estación de Verona Porta Vescovo
Historia
A Porta Vescovo foi a primeira estación de ferrocarril da cidade, inaugurouse en 1847, durante a época austríaca, e foi unha estación moi frecuentada, Verona era entón unha das principais fortalezas militares de Europa e en tren viñan gran cantidade de tropas e convois militares, a propia localización da estación estaba condicionada ás esixencias defensivas, xa que se edificou próxima a unha ampla zona de uso militar, o Campo de Marzo, destinada a almacéns e a transportes militares. En 1852 inaugurouse unha nova estación, a da Porta Nuova máis próxima á cidade e despois da primeira guerra mundial a da Porta Vescovo acabou converténdose en secundaria.
Christopher Wolstenholme
Christopher Tony Wolstenholme, nado en Rotherham, South Yorkshire, o 2 de decembro de 1978, é o baixista e corista da banda inglesa Muse, coñecido tamén como Chris Wolstenholme. Ás veces tamén toca a guitarra ou os teclados en vez do baixo, inda que en ocasións durante os directos os interpreta Morgan Nicholls.
Cándido Conde Dixon
Cándido Conde Dixon, nado en Ferrol en 1925 e finado en Palma de Mallorca en 1997, foi un pintor e mariño galego, da segunda metade do século XX, instalado en Mallorca onde realizou unha gran parte da súa obra. A súa dedicación principal foi o paisaxismo, aínda que tamén foi un interesante retratista. A súa primeira obra coñecida realizouse en Ferrol.
Traxectoria
Cándido Conde Dixon naceu en Ferrol (A Coruña), o 23 de outubro de 1925, fillo de Luciano Conde Pumpido, Xurídico da Armada, e Enid Dixon Jamieson, de nacionalidade inglesa, filla dun enxeñeiro dos estaleiros de Ferrol. En 1945 ingresou na Escola Naval Militar de Marín, no Corpo Xeral da Armada. Desempeñou numerosos destinos, a bordo de diversos buques, e en dependencias en terra, entre eles en Sidi Ifni. En 1972 fixou a súa residencia en Mallorca, onde pasou á reserva co emprego de capitán de fragata, e dedicouse de maneira total á pintura.
Infancia
Cándido Conde Dixon pasou a súa primeira infancia en Madrid, onde estudou no Colexio do Pilar, e desde 1931 continuou os seus estudos en Ferrol, cidade departamental á que foi destinado o seu pai, e na que viviu no barrio da Madalena. En 1937 a súa familia trasladouse a Valladolid, ao incorporarse o seu pai, xa Xeral Auditor, ao novo Consello Supremo de Xustiza Militar. Ao finalizar a Guerra Civil, en 1939, trasladouse a Madrid, e en 1942 faleceu o seu pai, cando Cándido Conde Dixon tiña só 17 anos, o que lle deixou unha profunda e dolorosa pegada.
Máis tarde volveu a Ferrol, na década do cincuenta, xa como mariño, e foi nesta cidade na que se iniciou como pintor, xunto a ilustres pintores ferroláns.
Formación e primeiros traballos
O seu primeiro mestre foi José González Collado, destacado pintor ferrolán, que foi quen lle axudou a montar a súa primeira exposición no Concello de Ferrol. Conde Dixon consideráballe "un gran mestre e un inesquecible compañeiro". Máis tarde, despois dun período de ausencia de Ferrol, polas súas ocupacións como mariño, e habéndose trasladado González Collado a Madrid, Conde Dixon continuou a súa formación xunto ao pintor Ricardo Segura Torrella, a persoa que Conde Dixon recoñece admirar de forma máis aberta, e ao que consideraba un gran debuxante e un pintor excelente, situado en primeira fila da pintura galega. El foi quen levou ao pintor e tamén mariño, Juan Garcés Espinosa, ao estudo de Ricardo Segura, póndoos en contacto. Aínda en Ferrol, recibiu influencias de Valentín Castro e do gran paisaxista Imeldo Curral.
Posteriormente, destinado xa en Cartaxena, trabó relación cos pintores Enrique Navarro e Alonso Luzzy, e a través deles recibiu os ensinos de Vicente Ros, o gran pintor cartaxenero. En Cartaxena Conde Dixon inaugurou, cunha exposición propia, a Galería de arte Zurbarán.
Sporting C.P. (baloncesto)
Cadro actual
{| class="toccolours" style="font-size: 95%; width: 90%; " ! colspan="2" style="background-color: green; color: white; text-align: center;" | Sporting CP 2019−2020 ! Xogadores !! Adestradores {| class="sortable" style="background:transparent; margin:0px; width:100%;" ! Pos. !! # !! Nac. !! Nome !! Altura !! Peso
Cándido Conde Dixon
Formación e primeiros traballos
Unha vez instalado en Mallorca, no que podemos considerar a etapa de madurez do artista, Conde Dixon trabó relación con Bernardino Celiá, un pintor paisaxista moi cotizado no seu tempo, discípulo de Josep Ventosa, especializado nas paisaxes da costa norte mallorquina, a quen Conde Dixon acompañaba nas súas excursións pictóricas, e de quen aprendeu a renovar as cores da súa paleta, para poder captar a luz e a transparencia do aire de Mallorca.
Obra
miniatura|"Volvendo a casa", cadro do pintor galego Cándido Conde Dixon. Entre a súas numerosísimas pinturas, moitas delas recollidas no libro "Ondas e óleos", poden citarse "Outono en Sóller", 1957, "Camarote a bordo", 1972,   "Verán en Cala Deyà", 1987, "Vista da Cartuxa de Valdemosa", 1987, ou "Barranc Gorg Blau",  1989.
Na súa faceta de retratista, cabe destacar os retratos ao óleo do Doutor Matas, Palma de Mallorca 1984, do Doutor Medina, Palma de Mallorca 1986, ou do Doutor Alastuety, Palma de Mallorca 1987, así como o da súa curmá "Tere", Madrid, 1959.
Produción do artista
O artista caracterízase pola súa dedicación ao paisaxismo. En primeiro lugar ás mariñas, pero tamén ós canellóns, os torrentes e os portos. Foi tamén un interesante retratista.
Non apreciaba a participación en premios e concursos, pero realizou numerosas exposicións individuais e colectivas. Entre as exposicións individuais pódense citar as realizadas en Ferrol nos anos 1958, 1961 e 1962. En Palma de Mallorca nos anos 1971 e 1987, nas Galerías Costa, Art Fama e L' Auba. En Sóller, entre 1971 e 1990, na Galería Moura. En Inca en 1976. E en Cala Dór, na Galería Santa María do Mar, en máis de vinte ocasións.
Participou en exposicións colectivas en Madrid, Barcelona, Palma de Mallorca, Sarasota (Florida, Estados Unidos), Cartaxena e Ferrol. Existen obras súas no Museo Naval de Madrid, no Museo de Arte Contemporánea de Porreras, na Colección Fomento do Turismo de Palma de Mallorca, no Concello de Sóller, no Palacio Real de Tailandia e en numerosas coleccións privadas.
Illa Alor
A Illa Alor (en lingua indonesia: Pulau Alor) é a illa máis grande do arquipélago de Alor situada no extremo máis oriental das Illas menores da Sonda que se estenden polo sur de Indonesia, e inclúen desde o oeste a illas como Balí, Lombok, Sumbawa, Komodo e Flores.
Ao leste da illa a través do Estreito Ombai están as illas de Wetar e Ataúro, esta última pertencente a Timor Oriental. Cara ao sur, a través do Estreito de Alor, atópase a parte occidental de Timor. Ao norte atópase o Mar de Banda. Ao oeste atópase Pantar e as outras illas do arquipélago de Alor, e o resto das Illas da Sonda.
Xeografía
Kalabahi é a única cidade na illa de Alor, cunha poboación metropolitana dunhas 60.000 persoas. A variedade de produtos que se obteñen en Kalabahi é notoria tendo en conta o seu tamaño e localización.
O snorkel e o mergullo son populares no arquipélago de Alor. Debido ás cambiantes e, a miúdo moi fortes correntes o mellor é facer snorkel ou mergullo con alguén que coñeza ben a zona. miniatura|División administrativa de Alor
Economía
A infraestrutura da illa é moi débil. Os habitantes practican principalmente a agricultura de subsistencia. O goberno pretende cambiar isto coa axuda de organizacións internacionais. Nas vilas cultívase vainilla, tamarindo, améndoa s e outros froitos secos. Os bosques de sándalo, son cortados para o comercio.
As últimas exploracións xeolóxicas descubriron valiosos recursos, tales como xeso, caolín, petróleo, gas natural, estaño, ouro e diamantes.
O snorkel e o mergullo prometen un aumento do turismo no futuro. O esgotamento da pesca con todo, danou o arrecife de coral nos últimos anos. miniatura|guerreiros Alor, 1895.
Relixión
Máis de 168.000 persoas viven en Alor. Tres cuartas partes son protestantes, o resto son musulmáns, e algúns católicos. Os ritos e as tradicións animistas son aínda moi practicados.
Linguas
Máis de 15 linguas indíxenas fálanse en Alor, a maioría delas clasificadas como linguas papúas ou non austronesia. Estas inclúen Abui, Adang, Hamap, Kabola, Kafoa, Woisika, Kelon e Kui. Así mesmo a lingua alor é unha lingua malaio-polinesia que se fala na costa oeste e sur de Alor e nas illas circundantes.
Moitas das linguas papúas de Alor están en perigo de extinción e xa non se transmiten ás novas xeracións. Algúns idiomas teñen menos de 1.000 falantes. A Universidade de Leiden fixo recentemente importantes esforzos de documentación lingüística.
A linguaxe da comunicación diaria é o malaio de Alor, pero o Indonesio é a lingua que se ensina nas escolas e utilízase amplamente nos medios de comunicación.
John Locke (Lost)
John Locke é un personaxe ficticio da serie de televisión norteamericana Lost, interpretado polo actor Terry O'Quinn. O seu nome fai referencia ao filósofo empirista británico John Locke. En 2007, O'Quinn gañou un premio Emmy pola súa interpretación de Locke.
Biografía
Naceu o 30 de maio de 1956 en Tustin, California. Foi abandonado pola súa nai, Emily Locke, pouco despois de nacer porque ela, que aínda era unha adolescente, non se sentía preparada para educalo. Por esta razón, John criouse en numerosas familias de adopción. Varias décadas máis tarde, sendo adulto, foi visitado pola súa nai, que lle dixo que non tiña pai e que fora concibido inmaculadamente. Intrigado, decidiu poñerse en busca do seu pai, xa que non creu as palabras da súa nai. Descubriu que era Anthony Cooper e John estableceu unha gran relación con el.
A saúde do seu pai empeorou e os médicos diagnosticaron que precisaba un ril. Locke decidiu doar un dos seus riles a Anthony, pero despois de facelo decatouse de que o seu pai o enganara para facerse a operación e agora xa non o necesitaba máis. Axiña desapareceu da súa vida. Esa experiencia traumatizou a John e fixo que sufrise depresión polo que tivo que asistir a terapias, onde coñeceu a Helen, unha muller coa que iniciou unha relación sentimental. Non obstante, cando o seu pai volveu aparecer na súa vida para pedirlle axuda, Locke decepcionou a súa parella aceptando prestarlle a axuda que necesitaba. Helen abandonou a Locke e este comezou unha vida solitaria.
Ao pouco topouse cun rapaz chamado Peter Talbot preguntando por Anthony Cooper, do que sospeitaba que puidese estafar á súa nai. Aínda que John o negou, foi falar co seu pai para evitar que fixese tal cousa. Porén, o rapaz apareceu morto días despois e Locke empezou a sospeitar do seu pai. Por iso acudiu a visitalo e, en plena discusión, o seu pai empurrouno pola ventá dun oitavo piso. Locke sobreviviu á caída, pero rompeu a columna e quedou parapléxico.
Máis tarde, empezou a traballar nunha compañía de caixas de cartón que posteriormente sería propiedade de Hurley e coñeceu a unha rapaza á que chamou Helen. Invitouna a acompañarlle a unha expedición a Australia, pero ela negouse, feito que non modificou os seus plans. Unha vez en terras australianas, Locke, debido á súa discapacidade, non puido realizar dita expedición. Logo diso, tomou o voo 815 de Oceanic de volta aos Ánxeles que acabou por estrelarse nunha illa no Océano Pacífico.
Morte e vida despois dela
Foi un dos personaxes que conseguiu saír da illa. Unha vez fóra, intentou convencer aos "seis de Oceanic" para que regresasen á illa. Despois de fracasar intentou suicidarse pero Ben impediuno e unha vez que conseguiu a información que precisaba asasinouno. Despois de que o seu cadáver retornase á illa, "o monstro" tomou a forma do seu corpo.
Habilidades
Aínda que os empregos que tivo non se distinguen por requirir habilidades especiais, na illa demostra ser alguén experto en caza, rastrexo e diversas habilidades relacionadas coa supervivencia na natureza. Esas habilidades aprendeunas cando coñeceu ao seu pai biolóxico, que lle ensinou a cazar. Isto causa que dende o principio o resto dos superviventes o traten con respecto por ser o que mellor se desenvolve, pero á vez tamén con certo aire de desconfianza e incluso de temor.
Carácter
Enigmático, reservado, sensato, culto, introvertido, con crenzas espirituais e, sobre todo, misterioso, John Locke sempre pensou que estaba destinado a algo importante e que debía atopar o camiño que o levase ao seu destino. A súa forma de ser e de pensar enfrontárono a Jack, o seu polo oposto, xa que Locke baséase no instinto para sobrevivir, mentres que Jack quere intentalo sempre todo dende a razón.
Algo que o distingue da maioría é que el non desexaba abandonar a illa, algo que lle ocasionou certos problemas. A pesar diso, axudou aos seus compañeiros aludindo que calquera solución se atopa mediante a tranquilidade e a paciencia. Algúns exemplos son:
Despois da súa morte
No máis alá, conseguiu recordar a súa vida despois de que Jack o operase. Despois xuntouse nunha igrexa con algunhas das persoas que viviron na illa con el e, xuntos, avanzaron cara outro plano de existencia máis elevado.
Itelsis
Itelsis (na súa fundación chamada Intelsis) é unha empresa galega con sede en Santiago de Compostela. Foi fundada como filial de Televés en 1989 centrada no sector das redes de telecomunicacións.
En 2002 foi mercada pola empresa italiana Tecnosistema.
Södertälje
Södertälje é unha cidade de Suecia situada no condado de Estocolmo.
Historia
O nome Telje aparece mencionado durante o século XI. Para resolver o conflito provocado con outra poboación que foi fundada ao norte de Estocolmo durante o século XVII, engadíuselle Söder (sur), xurdindo deste modo Södertälje; á outra poboación recibiu o Norr (norte), xurdindo así Norrtälje.
Durante o século XVIII Södertälje recibiu unha foro. Debido á Gran Guerra do Norte e a unha serie de pragas, a poboación viuse reducida ás 200 persoas.
Demografía
A poboación en 2010 era de 64.619 habitantes. Sendo a décimo sexta poboación por número de habitantes en Suecia.
Logo da Guerra de Iraq moitos iraquís refuxiáronse en Södertälje, na súa maioría cristiáns, recibindo máis inmigrantes iraquís ca os Estados Unidos e o Canadá xuntos
Xeografía
Situase entre Estocolmo, Strängnäs e Nyköping. É o punto de conexión entre lago Mälaren co Mar Báltico a través da canle de Södertälje
Comunicacións e conexións
Södertälje é un importante nó ferroviario e de autoestradas, ademais do peirao da Canle de Södertälje.
Economía
Södertälje é o lugar no que se fabrican os autobuses e camións da marca Scania AB. Tamén é a sede da farmacéutica AstraZeneca. O grupo Volkswagen ten a súa central en Suecia tamén nesta localidade.
Cinderella (filme de 2015)
Cinderella é un filme británico-estadounidense de 2015 dirixido por Kenneth Branagh, cun guión escrito por Chris Weitz e coproducido por Walt Disney Pictures, Kinberg Genre, Allison Shearmur Productions e Beagle Pug Films. O filme está baseado no conto de Cincenta e é unha adaptación de acción en vivo do filme animado de 1950 de Walt Disney. Está protagonizado por Lily James no papel de Cincenta, xunto con Cate Blanchett, Richard Madden, Stellan Skarsgård, Holliday Grainger, Derek Jacobi e Helena Bonham Carter.
A Lama, Sabrexo, Vila de Cruces
A Lama é un lugar da parroquia de Sabrexo, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Juan del Pino Díaz
Juan del Pino Díaz, nado en Santa Cruz de Tenerife o 24 de xuño de 1914 é un exfutbolista canario que xogaba na demarcación de dianteiro.
Traxectoria
No seu segundo ano en Vigo xogaría 24 partidos anotando 22 goles, sendo o segundo máximo goleador da categoría, e rematando o equipo celeste na quinta posición, esta boa actuación serviulle para que Ricardo Zamora, adestrador da Selección española de fútbol, o convocara para xogar contra Alemaña e Italia, pero sen poder chegar a debutar, xogando nas dúas ocasións o valencianista Mundo, pichichi desa tempada con 27 goles.
Na tempada seguinte, a que sería a última no equipo celeste, o Celta repetiría o quinto lugar na clasificación con 15 goles como achega do dianteiro canario. A anécdota do ano ocorreu na última xornada no Metropolitano de Madrid, na que o Celta tivo que poñer a tres porteiros diferentes, tras a lesión do gardameta titular e a expulsión do propio Del Pino que o substituíra.
Dende o Celta foi traspasado ao Sabadell, onde xogaría dúas tempadas, rematando a súa carreira no Lleida.
Del Pino deixaría marca no Celta, como un dos máximos goleadores do equipo vigués en primeira división.
Zekeria Ebrahimi
Zekeria Ebrahimi, nado o 9 de xaneiro de 1996, é un actor afgán.
Traxectoria
Ebrahimi é coñecido polo seu papel no filme de 2007 The Kite Runner, no cal interpreta a personaxe de Amir cando era neno.
Recibiu moita atención dos medios de comunicación pola súa interpretación, tanto polo seu talento como actor como pola polémica que espertou no seu país o papel que fixo. Tivo que cambiar de escola despois de que os seus compañeiros hazaras o ameazasen de morte, e Paramount Pictures foi eventualmente forzado a trasladar a tres dos nenos da rodaxe ós Emiratos Árabes Unidos.
Quilópodos
Os quilópodos (Chilopoda) ou cempés son unha clase taxonómica de artrópodos do subfilo dos miriápodos. Son animais alongados metaméricos formados por moitos segmentos, cun par de patas por cada segmento corporal. Os cempés son moi velenosos e adoitan inxectar veleno paralizante. Malia o seu nome, teñen un número de patas variable segundo a especie, que vai de 30 a 354 e non hai ningún que teña xusto 100. O seu número de pares de patas sempre é impar (as patas totais son pares). Un trazo clave común ao grupo é ter na cabeza un par de "uñas" velenosas chamadas forcípulas, formadas a partir dos primeiros apéndices modificados. Son predominantemente carnívoros.
O seu tamaño vai desde poucos milímetros nos litobiomorfos e xeofilomorfos máis pequenos a uns 30 cm nos maiores escolopendromorfos. Poden encontrarse nunha ampla variedade de ambientes. Normalmente teñen unha coloración apagada na que se combinan tons marróns e vermellos. Os que son cavernícolas e subterráneos poden carecer de pigmentación, e moitos escolopendromorfos tropicais teñen cores rechamantes aposemáticas.
En todo o mundo estímase que hai unhas 8.000 especies, das cales só 3.000 foron xa descritas taxonomicamente. Os cempés teñen unha ampla distribución xeográfica, e mesmo se atopan alén do Círculo polar ártico. Viven en hábitats terrestres moi diversos, desde o bosque tropical a desertos. Neses hábitats os cempés necesitan un microhábitat húmido porque carecen da cutícula cerosa dos insectos e arácnidos, polo que poden perder auga rapidamente. En consecuencia, encóntranse en solos e na capa de follas caídas, baixo pedras e madeira morta e dentro de troncos. Os cempés están entre os maiores invertebrados terrestres predadores e adoitan contribuír significativamente á biomasa deste tipo de animais nos ecosistemas trrestres. Só unha especie, Scolopendra cataracta, é anfibia e crese que caza invertebrados acuáticos ou anfibios.
Descrición
esquerda|miniatura|Parte ventral de [[Scolopendra cingulata mostrando as forcípulas.]] miniatura|esquerda|Detalle do par de patas traseiras parecidas a unha cola dun cempés.
Os cempés teñen unha cabeza aplanada arredondada, que leva un par de antenas na marxe anterior. Teñen un par de mandíbulas e dous pares de maxilas. O primeiro par de maxilas forma o beizo inferior, e leva un par de palpos curtos. O primeiro par de patas esténdese cara adiante desde o corpo e cobre o resto da boca; estas patas reciben o nome de maxilípedos e acaban nunhas afiadas uñas (forcípulas) e teñen glándulas de veleno que o animal usa para matar ou paralizar as presas.
Moitas especies de cempés carecen de ollos, mais outras posúen un número variable de ocelos, que están ás veces agrupados xuntos para formar verdadeiros ollos compostos. Porén, estes ollos son só capaces de discernir entre luz e escuridade e non teñen unha verdadeira visión. Nalgunhas especies os apéndices do primeiro par no final da cabeza actúan como órganos sensoriais similares a antenas, pero, a diferenza das antenas da maioría dos animais, apuntan cara atrás. Uns órganos pouco usuais que se encontran nalgúns grupos son os órganos de Tömösváry; estes órganos están localizados na base das antenas e consisten nunha estrutura discoidal cun poro central rodeado de células sensoriais. Úsanos probablemente para percibir vibracións e poden incluso servir para oír.
As forcípulas son unha característica exclusiva dos cempés, que non se encontra noutros artrópodos. As forcípulas son modificacións do primeiro par de patas, que forman un apéndice parecido a unha pinza sempre situado debaixo da cabeza. As forcípulas non son verdadeiras pezas bucais, aínda que as utilizan para capturar presas, inxectándolles veleno e agarrándoas. As glándulas velenosas verten por medio dun tubo que chega case á punta da forcípula.
Detrás da cabeza, o corpo consta de 15 ou máis segmentos. A maioría dos segmentos levan un só par de patas, e os maxilípedos proxéctanse cara adiante desde o primeiro segmento corporal e os dous segmentos finais son pequenos e sen patas. Cada par de patas é lixeiramente máis longo que o par que está inmediatamente en fronte, o que asegura que non se solapen, reducindo así a posibilidade de que choquen cando o animal se move rapidamente. En casos extremos, o último par de patas pode ser o dobre de longo que o primeiro par. O segmento final leva un telson e inclúe as aberturas dos órganos reprodutores.
Na súa actividade predadora os cempés usan para localizar presas principalmente as súas antenas. O tracto dixestivo forma un só tubo, con glándulas dixestivas unidas ás pezas bucais. Os cempés respiran por medio dun sistema traqueal, tipicamente cunha soa abertura ou espiráculo en cada segmento corporal. Excretan residuos a través dun só par de túbulos de Malpighio.
Scolopendra gigantea, tamén chamado cempés xigante do Amazonas, é a especie máis grande existente, e chega aos 30 cm de lonxitude. Sábese que come arañas, lagartos, ras, aves, ratos e mesmo morcegos, capturándoos a medio voo. .
Ciclo de vida
miniatura|Un cempés protexendo a súa masa de ovos.
A reprodución do cempés non necesita copulación, xa que o macho deposita un espermatóforo que a femia recolle. Nun dos clados este espermatóforo deposítae nunha rede e o macho realiza unha danza de cortexo para animar á femia a captar o esperma. Noutros casos o macho simplemente deixa que a femia atope o espermatóforo. En áreas temperadas a posta de ovos ocorre en primavera e verán, pero nas áreas tropicais e subtropicais obsérvase pouca estacionalidade. Coñécense unhas poucas especies de cempés partenoxenéticos.
Os Lithobiomorpha e Scutigeromorpha poñen os seus ovos individualmente en buratos no solo, e a femia tapa os buratos con terra e follas. O número de ovos que poñen vai de 10 a 50. O tempo de desenvolvemento do embrión ata a eclosión e moi variable e pode ser desde un mes a uns poucos meses. O tempo que tardan en desenvolverse ata chegar ao período reprodutivo adulto é moi variable entre especies. Por exemplo, é de 3 anos en S. coleoptrata, mentres que baixo correctas condicións, os litobiomorfos poden madurar en só un ano. Ademais, os cempés teñen unha vida relativamente longa comparados con outros artrópodos como os insectos. Por exemplo, a especie europea Lithobius forficatus pode vivir 5 ou 6 anos, e a moi estendida Scolopendra subspinipes pode vivir 10 anos. A combinación de poñer un pequeno número de ovos, ter longos períodos de xestación e un longo tempo de desenvolvemento ata a reprodución fixo que algúns autores consideren que os litobiomorfos seguen a selección K.
As femias dos Geophilomorpha e Scolopendromorpha son con diferenza as que prestan máis coidados parentais. Depositan de 15 a 60 ovos nun niño feito no solo ou en madeira podre. A femia permanece cos ovos, vixiándoos e lambéndoos para protexelos dos fungos. A femia dalgunhas especies permanece coas crías despois da eclosión, vixiándoas ata que están listas para marchar pola súa conta. Se é molestada, a femia pode abandonar os ovos ou comelos; os ovos abandonados tenden a ser atacados polos fungos rapidamente. Algunhas especies de Scolopendromorpha son matrifáxicas, o que significa que as crías comen a súa nai.
Sábese pouco da historia vital dos Craterostigmomorpha.
Anamorfia e epimorfia
Aos cempés crécenlles as patas en diferentes momentos do seu desenvolvemento. Na condición máis primitiva, mostrada polos Lithobiomorpha, Scutigeromorpha e Craterostigmomorpha, o desenvolvemento é anamórfico: crecen máis pares de patas en cada muda. Por exemplo o cempés americano Scutigera coleoptrata sae do ovo con só catro pares de patas e en sucesivas mudas vai tendo 5, 7, 9, 11, 15, 15, 15 e 15 pares antes de chegar a ser un adulto sexualmente maduro. Os estadios da vida con menos de 15 pares de patas denomínanse estadios larvarios (uns cinco estadios). Unha vez que teñen un complemento completo de patas, pasa polos estadios poslarvarios (uns cinco estadios) desenvolvendo os gonópodos, poros sensoriais, máis segmentos antenais e máis ocelos. Todos os litobiomorfos maduros teñen 15 segmentos que levan patas.
Os Craterostigmomorpha só teñen unha fase de anamorfose, e os seus embrións teñen 12 pares de patas, e os que mudaron teñen 15.
O clado Epimorpha, que consta das ordes Geophilomorpha e Scolopendromorpha, mostra epimorfia: todos os pares de patas desenvólvense nos estadios embrionais e as crías non desenvolven máis patas entre as mudas. Este clado contén os cempés máis longos coñecidos; o máximo número de segmentos torácicos pode tamén variar intraespecificamente, a miúdo sobre unha base xeográfica; na maioría dos casos, as femias teñen máis patas que os machos. O número de segmentos que levan patas varía amplamente, desde 15 a 191, pero o modo de desenvolvemento da súa formación significa que sempre se engaden por pares, polo que o número de pares é sempre impar.
Ecoloxía
miniatura|Un [[Coracias garrulus comendo un cempés.]] miniatura|Cempés sobre a vexetación en [[Agumbe, Karnataka, India.]]
Os cempés son predominantemente nocturnos. Os estudos do seu ritmo de actividade confírmano, pero fixéronse algunhas observacións de cempés activos durante o día, e unha especie, Strigamia chinophila, é diúrna. Os cempés son predadores predominantemente xeneralistas, o que sigifica que están adaptados a comer presas de diversos tipos dispoñibles. O exame dos contidos do tubo dixestivo dun cempés indica que o material vexetal non é unha parte importante da súa dieta, aínda que se observou que os cempés comen materia vexetal cando están esfameados durante os experimentos de laboratorio.
O que comen exactamente os cempés non se sabe con certeza debido ao seu estilo de vida críptico e á concienciuda mastigación do alimento. Os ensaios de alimentación en laboratorio apoian que se alimentan como xeneralistas, tomando case calquera cousa de corpo brando e dun tamaño axeitado. As miñocas poden supoñer a parte principal das dietas dos xeofilomorfos, xa que se enterran no solo e os corpos das miñocas son facilmente perforados polas súas forcípulas velenosas. Os xeofilomorfos probablemente non poden someter miñocas maiores que eles mesmos, polo que as miñocas máis pequenas poden constituír unha porción substancial das súas dietas.
Os escolopendromorfos, ao seren meirandes, poden alimentarse de vertebrados, ademais de comer invertebrados. Foron observados comendo réptiles, anfibios, pequenos mamíferos, morcegos e aves. Os colémbolos poden constituír gran parte da dieta dos litobiomorfos. Sábese pouco sobre as dietas dos escutixeromorfos ou dos craterostigmomofos. Todos os cempés son predadores intragremiais potenciais. Os cempés e as arañas poden con frecuencia comerse entre si.
Moitos animais máis grandes son predadores dos cempés, como as mangostas, ratos, píntegas, escaravellos e serpes. Son un importante elemento da dieta de moitas especies e a dieta básica dalgunhas, como a formiga africana Amblyopone pluto, que só se alimenta de cempés xeofilomorfos, e da serpe surafricana Aparallactus capensis.
Entre as defensas dos cempés están a súa velocidade e as forcípulas velenosas, e tamén as secrecións de compostos químicos defensivos. Os cempés xeofilomorfos poden segregar substancias pegañosas que xeran cianuro de hidróxeno e ácido benzoico tóxicos desde glándulas microscópicas situadas nas súas partes laterais. Igualmente, os litobiomorfos segregan unha substancia pegañosa das glándulas das patas dos dous últimos pares traseiros.
A regulación da auga é un importante aspecto da ecoloxía dos cempés, xa que perden auga rapidamente en condicións secas e viven en microhábitats húmidos. A perda de auga é o resultado da súa carencia de recubrimento ceroso no seu exoesqueleto e da súa excreción de nitróxeno en forma de amoníaco, o cal require unha cantidade extra de auga. Os cempés enfróntanse a esta perda de auga con diversas adaptacións. Os xeofilomorfos perden auga con menor rapidez que os litobiomorfos, aínda que teñen unha maior proporción de área superficial con respecto ao volume. Isto pode deberse a que os xeofilomorfos teñen unha membrana pleural máis fortemente esclerotizada. A forma do espiráculo respiratorio, o seu tamaño e a capacidade de pechalo inflúen tamén na taxa de perda de auga. Ademais, o número e tamaño de poros coxais poden ser variables, o que afecta ao equilibrio hídrico do cempés.
Os cempés viven en moi diferentes hábitats, como bosques, sabanas, praderías e desertos, entre outros. Algúns xeofilomorfos están adaptados a hábitats litorais, onde se alimentan de percebes. Especies de todas as ordes menos Craterostigmomorpha adaptáronse á vida en covas. A densidade de cempés foi rexistrada como de ata 600/m2 e a biomasa ata 500 mg/m2 de peso húmido. Os xeofilomorfos pequenos acadan as máis altas densidades, seguidos dos litobiomorfos pequenos. Os litobiomorfos grandes chegan a densidades de 20/m2. Un estudo sobre escolopendromorfos rexistrou para a especie Scolopendra morsitans nunha sabana nixeriana unha densidade de 0,16/m2 e unha biomasa de 140 mg/m2 de peso húmido.
Usos
miniatura|Cempés nun mercado de [[Wangfujing.]]
Aínda que o seu uso para a alimentación humana é pouco usual na maioría das culturas, na China consómense certos cempés de gran tamaño, normalmente ensartados como brochetas e grellados ou moi fritidos. Véndense en postos na rúa nas grandes cidades, como nos mercados de Donghuamen e Wangfujing de Pequín.
Ademais de na China, tamén en Laos, Tailandia e Camboxa, se conservan grandes cempés en licor durante un período de tempo. Este costume considérase parte da medicina tradicional chinesa. Dise que teñen propiedades medicinais e revigorizan, e o licor que ten dentro o cempés tómase como unha bebida especial.
Perigos para os humanos
Algunhas especies de cempés poden ser perigosos para os humanos debido á súa picadura. Aínda que unha picadura a un humano adulto adoita ser moi dolorosa e pode causar un grave inchamento, calafríos, febre e debilidade, é improbable que chegue a ser mortal. As picaduras poden ser perigosas para nenos pequenos e para os alérxicos ao veleno da abella. A picada velenosa dos cempés máis grandes pode inducir un shock anafiláctico nesas persoas. Os cempés máis pequenos son xeralmente incapaces de perforar a pel humana.
Evolución
O rexistro fósil dos cempés remóntase a hai 430 millóns de anos, durante o Silúrico tardío. Pertencen ao subfilo Myriapoda, que inclúe a Diplopoda, Symphyla e Pauropoda. O fósil de animal terrestre máis antigo coñecido é Pneumodesmus newmani, que é un miriápodo. Como estaban entre os primeiros animais terrestres, os cempés foron uns dos primeiros en encher O nicho fundamental dos predadores xeneralistas do chan en cadeas alimenticias detríticas. Hoxe, os cempés son abundantes en moitos hábitats hostís.
Dentro dos miriápodos os cempés crese que son a primeira das clases existentes que se ramificou a partir do antepasado común máis recente. As cinco ordes de cempés son: Craterostigmomorpha, Geophilomorpha, Lithobiomorpha, Scolopendromorpha e Scutigeromorpha. Estas ordes están unidas no clado Chilopoda por teren as seguintes sinapomorfias:
Os cempés Geophilomorpha foron usados para argumentar as restricións de desenvolvemento da evolución; por exemplo, que a evolucionabilidade dun trazo, como o número de segmentos no caso dos cempés xeofilomorfos, estivo restrinxida polo modo de desenvolvemento. Os xeofilomorfos teñen un número de segmentos variables dentro dunha especie, e, como todos os cempés, sempre teñen un número impar de pares de patas. Neste taxon, o número de segmentos vai de 27 a 191, pero nunca un número par.
Scutigeromorpha
Os Scutigeromorpha son anamórficos, e chegan a ter unha lonxitude de 15 segmentos portadores de patas. Son criaturas frecuentes nas casas, moi rápidas e capaces de resistir caídas a gran velocidade: chegan a velocidades de 15 lonxitudes do seu corpo por segundo cando caen, e sobreviven á caída. Son o único grupo de cempés que conserva os seus ollos compostos orixinais, nos cales teñen un cristalino que é análogo ao dos quelicerados e insectos. Tamén teñen antenas longas e multisegmentadas. A adaptación a un estilo de vida baixo terra fixo que dexenerasen os ollos compostos noutras ordes; esta característica é moi util en análise filoxenética.
Lithobiomorpha
Os Lithobiomorpha, que polo seu nome son os cempés de pedra, representan o outro grupo principal de cempés anamórficos; tamén chegan á madurez con 15 segmentos no tronco. Este grupo perdeu os ollos compostos e ás veces non teñen ningún tipo de ollo, pero xeralmente teñen un só ocelo ou grupos de ocelos. Os seus espiráculos están apareados e poden encontrarse lateralmente. Cada segmento portador de patas ten un terxito separado, e estes alternan en lonxitude excepto un par de terxitos longos nos segmentos 7 e 8. Teñen antenas e patas relativamente curtas comparados cos Scutigeromorpha. Comprenden dúas familias: Henicopidae e Lithobiidae.
Craterostigmomorpha
A crianza materna une os Craterostigomomorpha cos Epimorpha no clado Phylactometria. Este trazo crese que está estreitamente ligado á presenza de poros esternais, que segregan líquidos pegañosos ou noxentos, que serven principalmente para repeler os predadores e parasitos. A presenza destes poros no Devonobius do período devoniano permite a súa inclusión neste clado, así como que a súa diverxencia se date en hai 375 millóns de anos (ou máis).
Scolopendromorpha
Os Scolopendromorpha posúen 21 ou 23 segmentos corporais (agás unha única especie, Scolopendropsis duplicata, que ten 39 ou 43) co mesmo número de pares de patas. As súas antenas teñen 17 segmentos ou máis. Teñen un número fixo de catro ocelos a cada lado na familia Scolopendridae e un ocelo por lado noxénero Mimops (familia Mimopidae), pero outras familias son cegas. A orde comprende as cinco familias seguintes: Cryptopidae, Scolopendridae, Mimopidae, Scolopocryptopidae e Plutoniumidae. Os únicos cempés anfibios coñecidos, Scolopendra cataracta, pertencen a esta orde.
Geophilomorpha
Os Geophilomorpha ou cempés do solo teñen 27 segmentos con patas. Son cegos e levan espiráculos en todos os segmentos que portan patas, a diferenza doutros grupos que xeralmente os teñen só nos segmentos 3º, 5º, 8º, 10º, 12º e 14º, cunha "rotura a metade do corpo", acompañada por un cambio na forma dos tagmas, que se produce no paso dun segmento impar a un par. Este grupo coas súas 1.260 especies é o máis diverso e tamén contén os espécimes máis grandes e con máis patas, de 27 ou máis pares de patas. Teñen antenas de 14 segmentos. O grupo inclúe polo menos sete familias, que son: Mecistocephalidae, Geophilidae (incluíndo as anteriores familias Linotaeniidae, Dignathodontidae e Macronicophilidae), Oryidae, Himantariidae, Schendylidae (incluíndo a anterior Ballophilidae), Zelanophilidae e Gonibregmatidae (incluíndo as anteriores Neogeophilidae e Eriphantidae).
Corveira, Toiriz, Vila de Cruces
Corveira é un lugar da parroquia de Toiriz, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza.
Angst essen Seele auf
Angst essen Seele auf é un filme de 1974 de Alemaña Occidental escrito e dirixido por Rainer Werner Fassbinder. Está protagonizado por Brigitte Mira e El Hedi ben Salem. O filme gañou o premio da International Federation of Film Critics polo mellor filme en competición e o Premio do Xurado Ecuménico no Festival de Cinema de Cannes de 1974. É considerado unha das obras máis poderosas de Fassbinder e considerado por parte da crítica como unha obra mestra.
O filme conta a historia de amor que xorde entre Emmi, unha muller alemá maior, e Ali, un traballador inmigrante marroquí na Alemaña despois da segunda guerra mundial.
Sigla
As siglas son palabras formadas polo conxunto de letras iniciais dunha expresión complexa. Por exemplo: Unión Europea = UE
Tamén se denomina sigla a cada unha das letras que forman a mencionada palabra.
Pódense escribir puntos entre cada letra, pero o máis común é omitilos a menos que se queira salientar o seu carácter de sigla.
Cando a sigla se pronuncia habitualmente soa, denomínase acrónimo e é frecuente escribilo en minúsculas. Por exemplo láser, radar ou sida.
Cando as siglas son as iniciais de varias palabras que están en plural, adóitanse dobrar as letras. Por exemplo: Neste caso pódense usar os espazos no canto de puntos: EE UU. Este tipo de siglas non se soletrean senón que se len igual có nome completo. Outra incorrección común é escribir puntos entre cada letra:
Agoraphobia (grupo musical)
Agoraphobia é un grupo galego de indie-rock de Boiro formado en 2006. Está composto por Susana Saavedra (voz e percusión), Sabela Sampedro (guitarra), Paula Rego (batería) e Lucía Fernández (baixo).
Historia
O grupo formouse en 2006 no instituto de Boiro. En 2014 editaron o seu primeiro EP, Dirty Little Things, gravado nos estudos madrileños Global Music Studio con Carlos Sainz como produtor logo de gañar o Vodafoneyu Music Talent. En 2015 publicaron o EP Ready to Play, gravado no estudio Nekra da Coruña.
En 2017 gañaron o Premio Martín Codax da Música na categoría de mellor banda de rock. No verán de 2017 a guitarrista Aislinn deixou o grupo.
Afonso III de Portugal
Afonso III de Portugal, nado en Coímbra o 5 de maio de 1210 e finado en Lisboa o 16 de febreiro de 1279, alcumado O Boloñés por casar coa condesa Matilde II de Boloña e vivir naquela rexión, foi o quinto rei de Portugal. Afonso III era o segundo fillo do rei Afonso II e da súa muller Urraca de Castela, e sucedeu o seu irmán Sancho II en 1248.
Taxectoria
Como segundo fillo, Afonso non debería herdar o trono destinado a Sancho e por iso viviu en Francia, onde casou con Matilde II de Boloña en 1235, tornándose así conde iure uxoris de Boloña. Porén, en 1246, os conflitos entre Sancho II e a Igrexa tornáronse insostibles e o Papa Inocencio IV ordenou a substitución do rei polo conde de Boloña. Afonso non ignorou a orde papal e dirixiu-se a Portugal, onde se fixo coroar rei en 1248 tras o exilio e morte de Sancho II, en Toledo.
Ata a morte de D. Sancho e a súa consecuente coroación, D. Afonso só usou os títulos de Visitador, Curador e Defensor do Reino.
Reinado
Para acceder ao trono, Afonso abdicou de Boloña e repudiou Matilde para casar coa Beatriz de Castela. Decidido a non cometer os mesmos erros do irmán, o novo rei prestou especial atención á clase media de comerciantes e pequenos propietarios, escoitando as súas queixas.
En 1254, na cidade de Leiria convocou a primeira reunión das Cortes, a asemblea xeral do reino, con representantes de todos os espectros da sociedade. Afonso preparou unha lexislación que restrinxia a posibilidade de que ás clases altas cometan abusos sobre a poboación menos favorecida e concedeu numerosos privilexios á Igrexa. Recordado como excelente administrador, Afonso III organizou a administración pública, fundou varias vilas e concedeu o privilexio de cidade a través do edicto de varias cartas de foral.
Foron pola súa orde feitas as Inquirições Xerais, iniciadas en 1258, como forma do rei controlar, non só o gran poder da Nobreza, pero tamén para saber se lle estaban a ser usurpador bens que, por dereito, pertencían á Coroa.
Guerras con Al-Ándalus
Co trono seguro e a situación interna pacificada, Afonso volveu a súa atención ás guerras cos reinos de Al-Ándalus, das comunidades musulmás no sur da Península Ibérica. Durante o seu reinado, Faro foi tomada con éxito en 1249 e o Algarve incorporado no reino de Portugal.
Tras esta campaña de éxito, Afonso tivo que afrontar un conflito diplomático con Castela, que consideraba que o Algarve lle pertencía. Seguiu un período de guerra entre os dous países, ata que, en 1267, foi asinado un tratado en Badaxoz que determina a fronteira no río Guadiana desde a confluencia do Caia ata a desembocadura a fronteira luso-castelá.
Casamentos
En 1253, o rei desposou D. Beatriz, coñecida por D. Brites por distorsión do pobo, filla de D. Afonso X de Castela, O Sabio. Dende logo isto constituíu polémica pois D. Afonso era xa casado con Matilde II de Boloña.
O papa Alexandre IV respondeu a unha queixa de D. Matilde, ordenou ao rei Afonso que abandone D. Beatriz con respecto ao seu matrimonio con D. Matilde. O rei non obedeceu, pero buscou gañar tempo neste tema delicado, e o problema quedou resolto coa morte de D. Matilde en 1258. O infante, D. Dinís, nacido durante a situación irregular dos pais, foi entón lexitimado en 1263.
O matrimonio funciona como unha alianza que puxo termo á loita entre Portugal e Castela o Reino do Algarve. Tamén resultou en máis riqueza a Portugal cando D. Beatriz, despois da morte do rei, recibe do seu pai, Afonso X, unha fermosa rexión a leste do río Guadiana, onde se incluían as vilas de Moura, Serpa, Noudar, Mourão e Niebla. Tamaña dádiva debeuse ao apoio que D. Brites prestoulle durante o seu exilio na cidade de Sevilla.
Excomuñón
No final da súa vida, viuse envolto en conflito coa Igrexa e foi excomungado en 1268 polo arcebispo de Braga, os bispos de Coímbra e Porto e o propio papa Clemente IV, a semellanza dos reis que o precederon. O clero aprobara un libelo que contiña corenta e tres queixas contra o monarca, entre as que se achaban o impedimento aos bispos de cobraren os décimos, utilización dos fondos destinados á construción de templos, obriga dos cregos a traballaren nas obras das murallas das vilas, prisión e execución de cregos sen autorización dos bispos, ameazas de morte ao arcebispo e aos bispos e, aínda, o nomeamento de xudeus para cargos de grande importancia.