cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua galega
Descrición
A situación sociolingüística en Galicia está marcada pola diglosia resultante dun proceso histórico de substitución do galego polo castelán. Aínda que as posturas oficiais dos responsables da política lingüística en Galicia (case sempre vinculados orgánica ou ideoloxicamente ao Partido Popular) insistiron desde os anos oitenta na tese do chamado bilingüismo harmónico, concepto inexistente nas ciencias que estudan a relación entre lingua(s) e sociedade, o caso galego responde ás características dun cadro de linguas en contacto entre as que se dan relacións conflitivas. A fase actual, aparentemente bilingüe, constituiría un fotograma fixo do tempo que media entre o monolingüismo social na lingua propia do territorio (así define o galego o Estatuto de autonomía) e o desprazamento definitivo desta por parte do idioma imposto. Este último (o que as teses sobre diglosia denominan Lingua A) acumularía sobre si a maior parte das funcións do poder político e económico, e polo tanto o prestixio social, mentres que a lingua propia do territorio ou Lingua B quedaría reservada aos usos menos relevantes. Daquela, salvando casos puntuais, o bilingüismo en Galicia é unha ficción de raíz ideolóxica, en canto só adoitan ser bilingües as persoas falantes de galego (non teñen outra opción: a Constitución española de 1978 consagra o deber de coñecer a lingua española), mentres que as castelanfalantes, cuxo número non deixou de medrar —especialmente nos últimos cen anos—, rara vez se ven presionadas para usaren o idioma propio do país. A partir do novo contexto de relación xurdido da oficialidade das dúas linguas (1981) existen algunhas áreas nas que o galego recuperou a posición de normalidade (institucións locais, administración autonómica, Parlamento galego, determinados ámbitos literarios e artísticos...) e por iso se caracteriza como diglosia imperfecta o momento actual.
Calgary
Calgary é a cidade máis grande da provincia de Alberta (Canadá). Está situada no sur da provincia, nunha rexión de outeiros e mesetas a unha distancia aproximada de 80 km ao leste das montañas Rochosas.
Lingua galega
Da marxinalidade forzosa ao prexuízo: Séculos Escuros e Ilustración
Xa iniciados os Séculos Escuros a marxinación do idioma propio de Galicia avanza ao ritmo que o fan as institucións políticas e educativas de Castela/España e da Igrexa católica; quedando a rede monacal galega baixo o control de Valladolid, a Universidade compostelá nace sometida ás dúas poderosas institucións. A pesar dalgunha tímida protesta circunscrita ao ámbito literario ou á correspondencia privada, o castelán/español imponse como idioma de prestixio, quedando o galego relegado a funcións de dialecto oral. Haberá que esperar ao século XVIII para que, co espertar da Ilustración, figuras intelectuais de primeira orde coma os frades bieitos Feijoo e Martín Sarmiento reivindiquen en primeira instancia a latinidade do galego e, consecuentemente, a súa necesaria dignificación como lingua irmá dos outros romances cultos de Europa. Mais fóra do alborexar da conciencia sociolingüística contemporánea o panorama continúa sendo o mesmo: o galego é a lingua habitual de ben máis do 90% da poboación, o castelán domina a escola, a administración, os actos oficiais e os documentos. Son moitas as leis coas que España garante tal dominio e coa chegada dos Borbóns ao trono, a represión dos outros idiomas non casteláns falados no territorio español e o avance do modelo centralista serán o marco férreo a partir do cal todo avance na alfabetización e todo progreso cultural deberán ir indisolublemente ligados á promoción da lingua que se reserva en réxime de exclusividade o adxectivo de español. En calquera caso será durante os Séculos Escuros cando os prexuízos contra o galego ("dialecto", "rudo", "vulgar", "xiria" etc.) boten raíces na conciencia colectiva do país.
A reacción político-cultural do XIX: Rexurdimento
No século XIX as profundas crises económicas provocan a acentuación do fenómeno migratorio e a chegada ás grandes vilas e cidades dun apreciable continxente de poboación rural; era precisamente nos núcleos máis poboados onde a presenza das institucións reforzaba o castelán como lingua de poder e de ascenso social. Ao tempo, e da mesma maneira que durante o período medieval e renacentista a aristocracia castelá se erixira en modelo para a nobreza autóctona, a burguesía do século XIX ía medrando de xeito tímido e sen referentes nacionais de autoestima. Os postos máis destacados da Administración, incluída a eclesiástica, foran reservados para persoas alleas a Galicia desde había centurias ; igualmente a fina capa burguesa das vilas e das urbes estaba composta por empresariado de procedencia foránea, pouco disposto a recoñecer na fala popular un elemento cultural no que integrarse. Asemade para o estamento fidalgo en descomposición fora sempre o castelán o código da promoción social. A práctica totalidade do que rematarán sendo os sectores dirixentes —económico, político e xudicial— da Galicia do século XIX, con orixe nesa fidalguía sometida e na burguesía cuxo centro simbólico gravitaba en torno a Madrid, concibe a lingua galega, no mellor caso, como unha reliquia identitaria. O progreso, a ciencia, a riqueza, asócianse ao español; unicamente personalidades intelectuais e políticas vinculadas ao liberalismo alzan a súa voz contra tales prexuízos e contra a discriminación nacional e cultural asociada e eles: nacía o Rexurdimento.
Calgary
Características
É a terceira cidade do Canadá por poboación, contando, segundo o censo de abril de 2006, con 988.193 habitantes (1 079 310 na metrópole urbana en 2006, o que a coloca no quinto posto metropolitano canadense). O corredor Calgary-Edmonton é a zona urbana máis poboada entre Toronto e Vancouver. Tomou o seu nome dunha praia sita na illa de Mull en Escocia.
Lingua galega
A reacción político-cultural do XIX: Rexurdimento
Será a prensa liberal e protogaleguista a que avive o debate en torno aos prexuízos contra o idioma e reclame a extensión dos seus usos. Se ben nos seus inicios o provincialismo non facía do idioma o eixe da identidade nacional galega, a irrupción de Murguía como ideólogo da fase rexionalista do galeguismo asenta a idea de que sen a lingua propia do país ningunha autoafirmación irá máis alá do simple folclorismo. A propaganda que vai sementando a prensa durante todo o período oitocentista fai posible que se afonde na recuperación de usos escritos perdidos ou inéditos; debemos lembrar que cando Rosalía de Castro publica Cantares gallegos ela e o resto de ideólogos do movemento galeguista descoñecían a dimensión culta do galego medieval ou tiñan noticias moi difusas sobre el. Polo tanto posúe unha dimensión refundadora o cultivo e a publicación de poesía en galego, cuxos grandes nomes antes da eclosión rosaliana (o que se coñece como Rexurdimento pleno) son Francisco Añón Paz, Xoán Manuel Pintos e o propio padre Sarmiento, cuxo Coloquio de 24 galegos rústicos, sería publicado aínda naquela altura. A Galicia decimonónica asistirá tamén á recuperación doutros xéneros para a lingua galega, desde o xornalismo ata a prosa, esta última nunha fase inicial e sen dar chegado á universalidade das grandes figuras poéticas; a propia Rosalía, Eduardo Pondal e Curros Enríquez intervirán mediante algúns dos seus versos contra a situación de marxinalidade forzosa do idioma no que escriben.
Calgary
Características
Calgary é un destino ben coñecido para deportes de inverno e ecoturismo; un gran número de lugares de vacacións importantes se sitúan preto da cidade. A economía de Calgary está principalmente centrada na industria petroleira; porén, a agricultura, o turismo e mais a alta tecnoloxía contribúen de xeito importante no desenvolvemento económico veloz da urbe. Calgary acolle tamén varios dos festivais anuais máis importantes como a Stampede de Calgary, o Folk Music Festival, o Lilac Festival, a GlobalFest, e o segundo festival da cultura dos Caribes do país (Carifest). En 1988, Calgary converteuse na primeira cidade canadense que acolleu os Xogos Olímpicos de inverno.
Lingua galega
Século XX. Da persecución á oficialidade
As altísimas cifras de analfabetismo —tres cuartas partes da poboación non sabían ler nin escribir no comezo do século XX— relativizaron as posibilidades de que o ideario do Rexurdimento se filtrase con rapidez á sociedade galega, cuxa esmagadora maioría continuaba a falar o idioma propio. A pesar de que non dispoñemos de estatísticas oficiais de uso, abonda comprobar as primeiras enquisas científicas sobre lingua que se realizaron en Galicia nos anos noventa para certificar que o galego era a lingua inicial do 80,6% do total das persoas maiores de 65 anos, polo que non parece aventurado inducir que a porcentaxe de persoas educadas en galego á volta de 1901 sería próxima ao 90%. Con todo, o número de falantes non salvaba o idioma dos mesmos seculares prexuízos que enraizaron tanto no interior coma no exterior da comunidade falante. Unha nova xeración do galeguismo representada polas Irmandades da Fala toma maior conciencia do proceso de substitución e esixe a oficialidade da lingua galega como paso imprescindible para que abandone a súa estranxeiría nos ámbitos de prestixio do propio territorio. Mentres, a recuperación do uso culto continúa: pronúncianse os primeiros discursos públicos na lingua galega e o idioma pasa a escoitarse cada vez máis nas comparecencias relacionadas con temas humanísticos. A ditadura de Primo de Rivera retarda o pulo normalizador, que se reinicia coa Segunda República Española. Para esa época a prensa en galego, ben que minoritaria, xa estaba solidamente asentada e o normal era que a poesía se escribise no idioma nacional. A prosa, ensaística ou de ficción, irá experimentando un crecemento apreciable en canto á súa recepción e enorme na calidade e na profundidade dos textos: é a Xeración Nós —varios dos seus membros pertenceran ás Irmandades da Fala— a protagonista deses avances. O idioma propio de Galicia conseguira recuperar algúns dos usos vedados, pero continuaba a ser semiclandestino no ámbito escolar e, fóra da órbita do Partido Galeguista, raro no debate político. O Estatuto do 36 introduciría a oficialidade, mais non chegou a entrar en vigor ao declararse o golpe de Estado fascista.
Calgary
Características
Calgary é a cidade máis próspera na provincia máis rica do Canadá.
Lingua galega
Século XX. Da persecución á oficialidade
Alén da burguesía urbana e vilega, predominantemente castelanizada, os ámbitos de uso coloquial, familiar e laboral do idioma galego —os que continuaran de xeito ininterrompido ao longo da historia— transvasábanse con naturalidade desde os sectores primarios e artesanais ata os industriais. As fábricas naceran con obreiros e obreiras galegofalantes. Os núcleos operarios que se organizaran xa durante o século anterior tardarán aínda en naturalizar o idioma; as súas publicacións usan con preferencia case exclusiva, desde o XIX ata mediados do XX, a mesma lingua que utilizaba a patronal. Debates ao respecto puxéranse en marcha, pero foron abruptamente varridos polo triunfo do franquismo. O novo Estado totalitario retoma as máis radicais formulacións do españolismo e volve fortalecer os preconceptos lingüísticos contra o galego mediante o férreo control do ensino, dos medios de comunicación e da administración do Estado. O nacionalcatolicismo non dubida a partir de xullo de 1936 en valerse de políticas de terror: o asasinato, o exilio, a prisión ou a marxinalización social de figuras sobranceiras da intelectualidade galeguista responden a un programa no que a imposición histórica da lingua castelá debe percibirse como irreversible.
Calgary
Xeografía
Calgary está localizada na transición entre os chanzos das montañas Rochosas e as Pradeiras canadenses. A altitude de Calgary é aproximadamente de 1 048 metros sobre o nivel do mar no centro de negocios da cidade (Downtown), e de 1 083 metros no aeroporto. A cidade propia cobre unha área territorial de 721 km² (ano 2001).
Lingua galega
Século XX. Da persecución á oficialidade
Ao mesmo tempo, e sendo as áreas urbanas as máis castelanizadas, o éxodo rural masivo que se suma á emigración nos anos 40 e 50 comporta que as familias chegadas ás cidades (A Coruña, Vigo, Ferrol etc.) rompan a transmisión da lingua. O cóctel entre vellos prexuízos, un contexto sociopolítico hostil e a presenza do castelán —asociada aos ámbitos todos do poder, comezando polo económico—, empuxa a maioría das familias emigradas desde o rural, cun nivel cultural precario e polo tanto forte descoñecemento da cultura galega académica (coa consecuente baixa estima pola propia identidade) a renunciaren a educar os seus fillos e fillas na lingua na que se viñera facendo desde sempre. Será pois a partir de mediados do século cando a substitución do galego polo castelán supere por primeira vez a barreira que representaba a cultura material e simbólica das clases populares, unidas aos sectores produtivos tradicionais. O español comeza a sentirse daquela con forza, por primeira vez, nos ámbitos urbanos de poboamento obreiro. A radio, a televisión e a universalización do ensino xogan a favor do proceso substitutivo, de maneira que as novas xeracións urbanas da época do desarrollismo franquista son tamén as primeiras da historia de Galicia para as que o galego pasa de ser o natural a constituírse en excepción. Reforzaranse con virulencia, ata a máis alá da fin da ditadura, os peores preconceptos que asociaban a lingua nacional de Galicia ao atraso rural, ao pasado decadente ou a unha versión paternalista do folclore.
Calgary
Xeografía
Está sobre dous ríos principais que a atravesan. O río Bow é o maior e flúe do Oeste ao Sur. O río Elbow corre do Norte para o Mediodía ata confluír co Bow case no centro comercial de Calgary. Dado que o clima da rexión é, en xeral, frío, unha certa densidade de vexetación só aparece nos vales dos ríos, nalgunhas ladeiras da cara sur dos outeiros e no Fish Creek Provincial Park.
Lingua galega
Século XX. Da persecución á oficialidade
Nos anos 70, a música cantada en galego por Andrés do Barro gañou gran popularidade. En 1969 comezou a traballar con Juan Pardo, tamén fillo de militar, quen se ofreceu a ser o seu produtor. "O tren" acadou axiña un grande éxito. En 1970 publicouse o sinxelo "Corpiño xeitoso", primeira canción en galego en estar no número 1 de Los 40 Principales.
Calgary
Clima
miniatura|200px|Gráfico de temperaturas e precipitacións. Calgary ten un clima continental propio de terras altas, con longos, pero moi variábeis, invernos e veráns curtos e cálidos. O clima está fortemente influído pola altitude da cidade e a proximidade ás montañas Rochosas. Aínda que os invernos de Calgary son fríos, o vento Chinook, quente e seco, que sopra regularmente sobre a cidade desde o Océano Pacífico durante a época invernal, pode supor un alivio do frío. Tales ventos poden elevar as temperaturas ata 15 °C en poucas horas, e poden durar varios días. Aproximadamente nunha metade dos días invernais os máximos diarios están por encima dos 0 °C, e mesmo nalgúns mediodías do inverno a temperatura pode atinxir os 20 °C.
Lingua galega
Século XX. Da persecución á oficialidade
Mentres, o galego conquistaba o debate clandestino nos espazos de resistencia ao franquismo que se foran configurando; será a ruptura coa oposición culturalista ao Réxime e a fundación dos novos partidos (UPG e PSG) de base marxista e vocación obreira as que actualicen a interacción do nacionalismo galego coas clases populares. O idioma faise presente nas pancartas, nos graffitis políticos, nas asembleas estudantís e obreiras, nos panfletos e nas manifestacións. A lingua intenta adaptarse ao medio urbano moi poucos anos despois de que se operasen mudanzas similares na expresión literaria grazas á infraestrutura que subministraban as editoras (especialmente Galaxia e Monterrey). A oficialidade convértese en reivindicación de varias forzas políticas, sobre todo as situadas no campo da esquerda, de maneira que cando remata a ditadura despois de 40 anos o uso do galego entrou en crise nas cidades, pero ao seu abeiro naceu o galeguismo co inicio do século e medrou a conciencia positiva sobre o idioma. O número de falantes decae, mais aparecen as persoas neofalantes, aquelas cuxa primeira lingua fora o castelán e que se converten en monolingües en galego.
Calgary
Historia
Documentouse a presenza de poboadores desde hai uns 11.000 anos. Até a chegada dos europeos, era territorio do pobo pés negros.
Lingua galega
Século XX. Da persecución á oficialidade
A restauración da monarquía borbónica e a recuperación dalgunhas liberdades desde 1975 culminará a partir do marco constitucional de 1978, que abre a porta para que outras linguas, ademais do castelán, sexan oficiais no Estado. Nun acto con carga simbólica o rei Xoán Carlos I pronuncia (1979) un discurso en galego na sede da Real Academia Galega, poucos meses antes de que se aprobe o Estatuto de autonomía de Galicia de 1981 que proclamaría a oficialidade da lingua propia do país. A dimensión legal e os efectos na vida cotiá virán desenvolvidos por outra serie de leis vixentes na comunidade autónoma, coma a Lei de normalización lingüística aprobada por unanimidade en 1983; quedan fóra deste recoñecemento institucional os territorios de lingua galega doutras comunidades autónomas (o chamado "galego exterior") e polo tanto as persoas galegofalantes de Asturias e de Castela-León non verán recoñecidos os seus dereitos. En todos eses territorios as cifras de substitución do galego polo castelán presentan un perfil moito máis acusado a prol deste último, incluso nos ámbitos rurais.
Na comunidade autónoma de Galicia non é doado establecer ata que punto os cambios lexislativos —que propiciaron a presenza do idioma onde estivera longamente proscrito— deron freado un proceso de substitución que viña alicerzado tamén en razóns de índole socioeconómica, ademais das histórico-políticas e as puramente lingüísticas. O galego recupera o uso institucional, perdido desde a fin do Medievo, o que inclúe por vez primeira a moderna administración, o ensino, os medios de comunicación... Será determinante para a superación, canto menos parcial, de moitos prexuízos, a fundación da CRTVG. Asemade a presenza da lingua na escola, que aproxima o alumnado á realidade cultural do país e contribúe a dignificar producións asociadas á lingua (literatura, música, banda deseñada, audiovisual, teatro...), representa unha innegable mudanza xeracional.
Calgary
Historia
Sam Livingston foi o primeiro en crear, na cidade, nos inicios de 1870, un asentamento europeo que cinco anos despois (no 1875) se converteu no punto de referencia da Policía da cabalo do Noroeste (North West Mounted Police). O lugar foi denominado primeiramente Fort Brisebois (do nome do oficial Éphrem-A. Brisebois), pero sería renomeada como Fort Calgary en 1876, como se dixo no inicio do nome dun areal. Cando máis tarde a compañía ferroviaria pacífica canadense (Canadian Pacific Railway) construíu no posto unha estación ferroviaria, Calgary comezou a medrar, volvéndose un gran centro agrícola e comercial. En 1894 Calgary foi proclamada oficialmente cidade (a sede central da compañía Canadian Pacific Railway radica agora na cidade).
Lingua galega
Situación actual
dereita|miniatura|Mural con verbas en lingua galega na Mezquita. O galego está oficialmente recoñecido no ámbito da comunidade autónoma de Galicia conforme co disposto no artigo 5 do Estatuto de autonomía de Galicia de 1981, que á súa vez parte do artigo 3.2 da Constitución española de 1978, que sen as citar garante a oficialidade das "outras linguas españolas" se así o estableceren, en cada territorio, os seus Estatutos de autonomía. Actualmente existen diversos instrumentos xurídicos que fan posible o dereito dos galegos a expresárense en lingua galega nos diferentes ámbitos de actuación públicos. Ademais do principal, a Lei de normalización lingüística (1983) están a Lexislación de Réxime Local, a Lei reguladora das administracións públicas e do procedemento administrativo común, Lei do uso do galego nas corporacións locais, ordenanzas municipais de normalización lingüística etc.
Calgary
Historia
Cando, a mediados do século XX foron descubertos en Alberta grandes xacementos de petróleo, Calgary foi o centro do conseguinte boom económico, tanto que, durante a década de 1970 a poboación se duplicou. En 1981, logo da promoción por parte do goberno do Programa Nacional da Enerxía, o éxito económico comezou a minguar. Aínda na actualidade a urbe atrae moitos residentes doutras cidade canadenses.
Lingua galega
Situación actual
Desde o punto de vista da sociolingüística, tanto a comunidade autónoma de Galicia coma os outros territorios que falan a lingua galega presentan trazos típicos dunha situación de conflito lingüístico. Galicia mostra un cadro de diglosia imperfecta no que conviven episodios nos que a lingua galega semella usarse con relativa normalidade (no Parlamento de Galicia, nos concellos, nas deputacións, en actos e eventos culturais etc.) con outros fenómenos de desprezo tanto do idioma en si coma das persoas falantes, sometidas a unha batería de prexuízos non tan diferente daqueles que se orixinaran nos Séculos Escuros. O uso da lingua nacional implicaría, segundo eses preconceptos, que a persoa que a fala ou ben procede da área rural ou ben pertence a algún grupo nacionalista. En ocasións existe un aprecio que se ten por sincero cara á lingua propia cando se limita a funcionar como elemento identitario, mais se do que se trata é de usalo no día a día ao mesmo nivel que o idioma dominante —o español— o aprecio pode virar incluso en rexeitamento. Desa ambivalencia tiran partido os grupos de oposición á oficialidade do galego, testemuñais en número pero con fortes apoios na prensa conservadora de Galicia.
En calquera caso as últimas cifras de uso que rexistra o Instituto Galego de Estatística ofrecen un panorama inédito: por vez primeira o número de galegos e galegas que usan só ou de forma habitual o castelán supera o de galegofalantes, algo sen precedentes na Historia. As mostras de inquietude non tardaron: asociacións, Universidades e prestixiosos nomes da intelectualidade galega advirten que o camiño iniciado pola Xunta desde a chegada ao poder de Alberto Núñez Feijoo (a quen se culpa da ruptura do consenso a respecto da normalización gañado nos primeiros anos oitenta) parece colaborar, máis ca tentar evitala, coa ameaza de desaparición que pende xa sobre o idioma de Galicia.
Uso do galego
miniatura|300px|Falantes de galego como primeira lingua no 2001 (por concellos). miniatura|300px|Falantes de galego como primeira lingua no 2011 (por concellos).
Enquisas do IGE
As enquisas de fogares do Instituto Galego de Estatística (IGE) ofrecen amplos datos de uso da lingua desde 2003. Estes veñen a confirmar as grandes diferenzas no uso diario do idioma segundo a idade e o territorio.
O uso habitual da lingua varía moito segundo a rexión ou cidade de Galiza. Mentres que en dúas grandes áreas da Provincia da Coruña (A Costa da Morte e o suroeste) máis do 90% da poboación fala sempre ou maioritariamente en galego, só un 15,2% da poboación da cidade de Vigo fai o mesmo.
No exterior
O galego mantense como lingua comunitaria no interior de pequenas comunidades emigrantes, mesmo dispoñendo dalgún medio de difusión, como foi nalgún momento A Nosa Galiza, programa de radio en Barcelona.
Áreas lingüísticas do galego
miniatura|300px|Mapa dos bloques e áreas lingüísticas do galego. miniatura|300px|Mapa lingüístico do Galego cos [[bloque lingüístico|bloques lingüísticos, as áreas e as subáreas lingüísticas.]]
Segundo a separación dialectolóxica de Galicia empregada por organismos como a Real Academia Galega (RAG) e o Instituto da Lingua Galega (ILG) existen tres bloques lingüísticos recoñecidos, cada un coas súas particularidades:
Estes bloques están caracterizados pola forma de construír o plural das palabras acabadas en -n, sendo as isoglosas que os delimitan cans/cas (bloques occidental e central, respectivamente) e cas/cais (bloques central e oriental, tamén respectivamente).
O filólogo portugués Cintra, que estudou os dialectos galegos como pertencentes ao diasistema galego-portugués e cuxos traballos son considerados de referencia en Portugal, preferiu separar o territorio galego en dúas áreas: a occidental, que presenta gheada (aspiración do fonema /g/ converténdose nun /h/ aspirado similar ao do inglés) e a oriental, que non presenta este fenómeno.
Vogais
Este é o sistema común a todos os falares galegos excepto a fala de Estremadura, que só presenta as cinco vogais pechadas.
Consoantes
As consoantes existentes no galego represéntanse mediante as grafías e os dígrafos: b, c, ch, d, f, g (gu), h, l, ll, m, n, ñ, p, q (qu), r, r- (rr) s, t, v, x, z.
A pesar de se poderen atopar tamén nos dicionarios as letras j, k, w, y; estas non son propias do galego contemporáneo e só se utilizan en estranxeirismos aceptados pola normativa.
Nos dígrafos: rr, ch, ll, nh, qu, gu, os sons son diferentes a cada un dos grafemas consonánticas por separado.
Existe, tamén, o dígrafo gh que se corresponde co fonema farínxeo fricativo xordo, pero o seu uso é exclusivo da lingua oral das variantes occidentais e só aparece na lingua escrita para transcribir unha mensaxe en forma oral. Así, en varias zonas de Galicia aparecen fenómenos chamados gheada e seseo, que non son erros, senón que a Real Academia Galega permíteos a prol dunha maior riqueza na fala galega.
* Este fonema está presente só nos dialectos galegos non seseantes, aqueles que pronuncian pazo de forma ben distinta de paso.
Emma Calvé
miniatura| Emma Calvé en 1896 Rosa Emma Calvet de Roquer, nada en La Sala, Aveyron, o 15 de agosto de 1858 e finada en Montpellier o 6 de xaneiro de 1942, foi unha soprano francesa de orixe catalá coñecida como Emma Calvé. Probablemente foi a cantante de ópera francesa máis famosa da Belle Époque.
Traxectoria
esquerda|miniatura| Cartel de Safo Foi alumna de Jules Puget, Mathilde Marchesi, Rosina Laborde e Manuel García.
Debutou como Marguerite en Faust no Théâtre de la Monnaie, Bruxelas, o 23 de setembro de 1881 e tres anos máis tarde apareceu en París na Ópera-Comique. Massenet escribiu para ela dous papeis, as heroínas de La navarraise e Sapho. Interpretou o papel de Suzel en L'amico Fritz de Pietro Mascagni, que máis tarde cantou en Roma. Debido ao seu grande éxito, foi escollida para o papel de Santuzza en Cavalleria rusticana, que foi vista como unha das súas mellores pezas. Repetiu o éxito en Londres. Debutou no Teatro Real de Madrid o 9 de xaneiro de 1895 na ópera Hamlet de Ambroise Thomas.
Cantou frecuentemente no Covent Garden e na Metropolitan Opera e foi coñecida polas súas moitas actuacións de Carmen. Tivo éxito en papeis como Leila e Ophelia. A súa voz, clara na zona alta, era sonora e timbrada na baixa. Grazas a isto puido encarnar unha Santuzza e unha Carmen que fixeron historia. En contraste coa súa contemporánea Bellincioni, Calvé intentou ser moi expresiva e ao mesmo tempo medida.
Foi a gran sacerdotisa da subcultura esotérica de París e chegou a estar comprometida co escritor ocultista Jules Bois. Foi membro da Independent Society for Esoteric Studies, fundada polo ocultista Papus. Dise que era un amante de Bérenger Saunière e que estaba relacionada co asunto de Rennes-le-Château.
Poucos anos antes da súa morte, Calvé confiou as súas memorias a unha editorial que as publicou baixo o título Sous tous les ciels j'ai chanté.
Calvé faleceu o 6 de xaneiro de 1942 en Montpellier, Hérault, e está enterrada en Millau. A súa voz consérvase en numerosas gravacións rea lizadas entre 1902 e 1920.
Francisco Sandaza
Francisco José Sandaza Asensio, coñecido como Francisco Sandaza, nado en Toledo o 30 de novembro de 1984, é un futbolista profesional español. Xoga como dianteiro no Girona da Segunda División. Saltou á fama debido á controversia creada por unha broma telefónica que sufriu mentres xogaba no Glasgow Rangers escocés.
The Information
The Information é o décimo álbum de estudio do músico estadounidense de rock alternativo Beck, editado o 3 de outubro do 2006 polo selo Interscope Records. Foi producido e mesturado polo vello colaborador de Beck Nigel Godrich. A gravación comezou no 2003 coincidindo con Guero, pero non se completou ata o 2006.
Francisco Sandaza
Dundee United
O 11 de xullo de 2008, Sandaza cambia de aires e asina polo Dundee United da Scottish Premier League, a máxima categoría do fútbol escocés, tras desestimar ofertas da Segunda División. Debuta na campetición exactamente un mes despois, logo de anotar tres goles na pretempada. Marcou o seu primeiro gol na liga para o club no empate 1-1 contra o Celtic o 17 de agosto. En setembro, Sandaza anotou o seu segundo gol, conseguíndoo catro veces na primeira quincena de novembro, incluíndo un dobrete o Rangers, posteriormente campión da Liga. Con todo, unha lesión detivo o seu progreso, non volvendo anotar de novo até finais de febreiro, marcando tres veces máis en marzo. Na súa primeira tempada en Escocia, Sandaza anotou dez goles na liga, cinco deles ante os dous grandes do fútbol escocés: Celtic e Rangers.
The Information
O álbum acadou o número 7 da Billboard 200, foi número 6 no Canadá e 31 en Australia. No mes de xullo do 2008 o disco levaba vendidas 434.000 copias nos Estados Unidos.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Beck, agás o 5, 12, 14 e 15 escritos por Beck e Nigel Godrich.
Francisco Sandaza
Dundee United
Unha lesión na íngua impediulle comezar a camapaña 2009-10, tras unha operación, problemas de hernia restrinxiron as súas aparicións durante o resto da tempada. O 31 de agosto, trala fin da Liga, recibiu a carta de liberdade, o que lle permitiu fichar por outro club como axente libre tralo peche do mercado de fichaxes.
Brighton & Hove Albion
Sandaza asinou polo Brighton & Hove Albion inglés baixo da man do adestrador Gus Poyet. Fixo o seu debut no club na vitoria por 2-0 sobre o Plymouth Argyle. Algunhas semanas máis tarde, Sandaza anotou o seu primeiro gol, que resultou ser o da vitoria por 2-1 ante o Oldham Athletic. Na FA Cup, Sandaza anotou dous goles en dous partidos consecutivos nas vitorias ante United of Manchester e o Portsmouth.
Dous meses máis tarde, o 22 de febreiro de 2011, marcou de novo, esta vez contra o Plymouth, o mesmo equipo contra o que debutara. Con todo, non logrou ter continuidade no equipo por mor da dura competencia no seu posto, no que estaban nun grande estado de forma Ashley Barnes e Glenn Murray. Ao final da tempada, o club consegue o ascenso á Premier League. Porén, en maio abandona o club ao rematarse o seu contrato.
St. Johnstone
O 25 de xullo de 2011, Sandaza asinou un contrato dun ano co St. Johnstone. Anotou 12 goles nos seus primeiros 17 partidos, o que provocou que o club lle ofrece un contrato estendido. Debido á súa forma goleadora, o Rangers ofrecelle un pre-contrato, xa que o seu período no club expiraba esa tempada. Finalmente rexeitaría a oferta, aínda que sinalando a súa simpatía polo equipo de Glasgow. Despois dunha tempada no St. Johnstone, no que sería un dos máximos goleadores da Primeira División escocesa, convertese en axente libre despois de anunciar que deixa o club.
Rangers
O 7 de agosto de 2012, asina finalmente un contrato millonario de catro anos cos Rangers, onde chega en calidade de estrela para facer rexuridir ao mítico club do seu descenso administrativo cun soldo de 6.850 dólares semanais. O 18 de agosto anotou o seu primeiro gol cos de Glasgow e proporcionou dúas asistencias para gañar por 3-1 ao East Stirlingshire ante 49.118 espectadores no Ibrox Stadium. O 20 de xaneiro, anotou o seu segundo gol ante o Peterhead dando a vitoria por 1 a 0 aos light blues. Con todo, sufriu unha lesión no pómulo que o lastrou para o resto do ano.
Tras algúns roces co club, debido ao seu contrato e á súa lesión, sofre unha broma telefónica de alguén que dicía ser axente de fútbol ofrecéndolle un gran contrato, Sandoza afirmouque estudiaría ofertas alternativas a seguir no Rangers, onde non se sentía moi a gusto.
Lugo
Con isto como excusa, foi suspendido polo club, que finalmente rescindiría o seu contrato. O xogador, con todo, toma medidas legais debido ao incumprimento de contrato. Finalmente marcha da liga escocesa para asinar como novo xogador do Club Deportivo Lugo da Liga Adelante. Tras un ano sen moitos minutos, onde anota 5 goles, o club lucense decide non renovar ao xogador que asina no verán polo Girona da mesma categoría.
Palmarés
Valencia Mestalla
Brighton & Hove Albion
Glasgow Rangers
Bodegas Val de Souto
Bodegas Val de Souto é unha adega de Colleiteiro da Denominación de Orixe Ribeiro, cunha capacidade de produción anual de 20.000 botellas e 1,73 hectáreas de viñedos. Atópase na aldea de Souto, pertence ao municipio de Castrelo de Miño.
Historia
Goza dunha longa tradición familiar, onde xeración tras xeración dedicaronse á viticultura. As viñas foron herdadas xeración tras xeración, e dende 1986 un dos seus herdeiros, José Manuel Branco, encárgase de manter a tradición.
No ano 2002 decidiu converterse a adega de Colleiteiro, construíndo unha adega para encargarse da elaboración do viño e do seu posterior embotellado.
No ano 2012, con motivo do décimo aniversario, dáse un paso adiante na fabricación de produtos de calidade, polo que se elixe unha marca nova. Esa marca, Val de Souto, é o produto de anos de experiencia e a mellora no proceso de elaboración de viño.
Manciñeiras, Codesoso, Sobrado
Manciñeiras é un lugar da parroquia de Codesoso, no concello coruñés de Sobrado na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Avery Johnson
Avery Johnson, nado o 25 de marzo de 1965 en Nova Orleáns, Louisiana, é un ex xogador profesional e actual adestrador de baloncesto estadounidense. Na NBA adestrou aos Dallas Mavericks, liderándoos ata as Finais da NBA e a catro tempadas consecutivas con máis de 50 vitorias, e ós Nets, tanto en Nova Jersey coma en Brooklyn. Nos seus anos coma xogador, destacou na súa etapa nos San Antonio Spurs, con quen conseguiu o seu único campionato da NBA na tempada 1998-99.
Xogador
Na súa etapa no instituto, en 1983, Johnson liderou á St. Augustine High School de Nova Orleáns a unha marca de 35-0 e ao campionato da Class 4A de Louisiana State. Johnson se matriculou no New Mexico Junior College antes de irse á Cameron University, e finalmente á Southern University, na cal no seu ano sénior en 1988 liderou a NCAA con 13.3 asistencias por partido, récord de todos os tempos que aínda conserva. Tras a súa graduación en 1988, Johnson non foi elixido no Draft da NBA dese mesmo ano. Johnson asinaría máis tarde cos Seattle SuperSonics, e pasou os 16 anos coma xogador na NBA, incluíndo etapas nos Denver Nuggets, Houston Rockets, Golden State Warriors, e Dallas Mavericks. Johnson foi todo un trotamundos coma xogador, traspasado moi frecuentemente, ou incluso cortado, a súa etapa máis importante nos San Antonio Spurs (1991, 1992–1993, 1994–2001), en particular o seu papel nos Spurs de 1999 que gañaron o campionato contra os New York Knicks, no cal anotou no 5º partido a canastra que lles deu a vitoria e o título da NBA aos Spurs. Os San Antonio Spurs retiraron o número 6 de Johnson o 22 de decembro de 2007 nun partido na casa contra os Los Angeles Clippers. Foi ademais incluído no "San Antonio Sports Hall of Fame" o 20 de febreiro de 2009.
Iago de la Campa
Iago de la Campa Pose, nado na Coruña o 20 de xaneiro de 1993, é un escritor galego en lingua castelá. Reside entre A Coruña e Madrid.
Traxectoria
É técnico de mercadotecnia e xestión comercial. Comezou a escribir con 14 anos, e empezou a difundir a súa obra a través de YouTube e Twitter. Entre as súas inspiracións están Joaquín Sabina, Andrés Suárez e Patrick Rothfuss. As súas obras son de prosa poética.
Quarquernos
miniatura|dereita|200px|Localización aproximada da pobo dos Quarquerni ou Quarquenos na provincia romana da [[Gallaecia.]] Os quarquernos (latín: quarquerni) eran un pobo galaico da Gallaecia, sito dentro do Convento xurídico bracarense, cuxo territorio actual pode reducirse á comarca da Baixa Limia, centrados en torno aos Baños (Bande, provincia de Ourense), e nas beiras do curso medio do río Limia.
Fontes e problemas de denominación
Son citados por Plinio, N. H., III, 28, como querquerni, despois dos límicos; entanto Claudio Tolomeo, II, 6, 46, os denomina kuakernoi, designándolles por capital Hydata Kuakernon (que vén sendo traducida ao latín como Aquae Cuacernorum), citándoos entre os luancos e os lubenos. No Padrón dos pobos (CIL, II, 2477) aparecen grafados como quarquerni. No Itinerario de Antonino figura a mansión de Aquis Quarquennis; que a súa vez é mencionada nas Táboas Peutingerianas como Aquis Cercenis.
Nós aquí adoptamos a escrita quarquerni consonte o Padrón dos Pobos, que segue A. Tranoy no seu mapa da Gallaecia, e máis recentemente Felipe Arias Vilas.
Unha ala militar romana quarquerna
Fóra das fontes indicadas, hai diversos achados epigráficos, como a cita dunha Ala I Hispanorum Asturum et Quarquernorum (CIL, III, páx. XXX), do ano 124 d.C., ou un exvoto aos deuses Hércules e Silvano por parte dun individuo deste pobo, encontrada en West Cumberland, Inglaterra, que cita Rodríguez Colmenero.
Redución xeográfica
O Itinerario de Antonino permite, ao asignar as distancias entre as estación intermedias ou mansións, a contar desde Braga (Brácara Augusta), na Vía Nova ou Vía XVIII, calcular con aproximación a situación das Aquis Quarquennis, que é posíbel identificar coa capital do pobo indicada por Tolomeo. A efecto indícanse as mansións seguintes:
Isto fai que os especialistas teñan identificado a primeira mansión con Portela do Homem, a segunda con Baños de Riocaldo, e asignen as Aquis Quarquennis. Esta equivalencia ten xa unha certa tradición, que remonta a finais do século XIX (Aureliano Fernández Guerra).
Porén, isto foi complementado con datos arqueolóxicos, sendo emprendida unha primeira exploración por Florentino López Cuevillas, en 1922, na que se observaran restos de murallas. En 1975, Rodríguez Colmenero observou os restos de murallas e de edificacións, xuntos con outros de orixe romana, como tégulas, cerámica e máis epígrafes, que o levaran a identificalos, sen dúbidas, coa mansión viaria citada. Posteriores escavacións mostrarían a existencia dun campamento romano, o que fai do lugar á vez cuartel, mansión, castella e estación termal. O lugar era coñecido entre os habitantes da zona como A Cidá.
Unidades menores
A catro quilómetros ao Norte das Aquis Querquennis fora atopada unha inscrición que menciona un novo grupo, os Ancondei, e un posíbel poboamento, o Castello Meidunio, o que levou a pensar aos investigadores, nunha subdivión étnica dos quarquernos, cun castro, cuxo nome se adscribe ao Castro de Rubiás, preto de Bande.
Antonio Rodríguez del Busto
Antonio Rodríguez del Busto, nado en Ribadeo o 3 de xullo de 1848 e finado no océano Atlántico o 18 de outubro de 1926, foi un escritor e xornalista galego.
Traxectoria
Fillo do naviero José Rodríguez e sobriño do enxeñeiro Alexandre Le Laboureur. Estudou Nautica e Comercio en Ribadeo. Nos veráns estudaba en Ferrol para entrar na Armada de Guerra. Enviado polos seus pais a Arxentina, participou na guerra de Paraguai. Despois instalouse en Córdoba, onde casou con Jerónima Escuti. Apaixonado pola cultura e xornalista de aceirada pluma, fixo fortuna. Ao notar que a cidade de Córdoba tendía a expandirse á zona que agora conforma o barrio Alta Córdoba, comprou esas terras. En 1886 formou unha sociedade urbanizadora con Marcos N. Juárez e Ramón J. Cárcano e, dous anos despois, comezou a venda de terreos. Foi intendente da cidade de Córdoba entre o 18 de abril e o 12 de maio de 1887.
Dirixiu os periódicos Eco de Córdoba, El Progreso, El Interior e as revistas El Jaspe e El Moro Tarfe e fundou en 1890 El Debate; tamén colaborou en El Nacional, La República e La Tribuna. Nos seus libros analizou cuestións históricas e da súa época.
Finou no océano Atlántico o 18 de outubro de 1926 a bordo do vapor Infanta Isabel de Borbón, cando regresaba dunha viaxe a España.
Cápsula Mercury
miniatura|250px|Esquema do interior dunha cápsula Mercury. A cápsula Mercury foi a nave tripulada do proxecto Mercury.
Características
A cápsula Mercury foi a primeira nave tripulada dos Estados Unidos. Era monopraza e tiña unha masa de 1355 kg con propelente e 1136 kg baleira. Os seus motores, usados unicamente para retropropulsión para a reentrada atmosférica, xeraban 13,33 kN de pulo. Tiña un volume habitable de 1,70 m3, cunhas dimensións de 3,51 m de altura e un diámetro máximo de 1,89 m. O seu sistema eléctrico xeraba 0,54 kW de media.
A cápsula deseñouse para ser o máis pequena posible e poder ser lanzada tripulada a órbita mediante foguetes Atlas LV-3B. Previamente aos voos orbitais tripulados lanzáronse 17 cápsulas non tripuladas mediante foguetes Little Joe 1, Redstone MRLV e Atlas LV-3B. Seguíronlle dous voos suborbitais tripulados mediante foguetes Redstone e dúas probas orbitais non tripuladas lanzadas con Atlas LV-3B, despois das cales John Glenn, a bordo da cápsula Friendship 7 na misión Mercury-Atlas 6, se converteu no primeiro estadounidense en órbita. Seguíronlle tres astronautas máis nas súas respectivas misións antes do fin do proxecto Mercury. Aínda que se estudaron evolucións da cápsula Mercury, a NASA elixiu usar a súa experiencia para dar lugar ao programa Gemini.
Avesta
miniatura|Tradución francesa do Avesta por Ignacio Pietraszewski. Berlín, 1858. O Avesta é a colección de libros sagrados da relixión de Zoroastro. Os libros escribíronse en avesta, os máis antigos, e palevi, os máis recentes. Os libros elaboráronse en diferentes épocas, os máis antigos, os Gâthâs, compúxoos o propio Zoroastro, e durante séculos transmitíronse por tradición oral. Non se conservan todos os libros, segundo a tradición porque Alexandre Magno mandou queimalos. A fixación máis antiga conservada por escrito dos textos data de 1278.
Berres, Berres, A Estrada
Berres é un lugar da parroquia de Berres no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2009 tiña 176 habitantes, sendo o núcleo de máis poboación da parroquia.
Gnathophis
Gnathophis é un xénero de peixes da orde dos angüiliformes pertencente á familia dos cóngridos, subfamilia dos congrinos.
Alimentación
As especies deste xénero, como as de todos os cóngridos, do depredadores, alimentándose de crustáceos, cefalópodos e peixes pequenos.
Especies
Segundo o WoRMS o xénero conta coas seguintes especies:
Spilocuscus papuensis
O Spilocuscus papuensis é unha especie de marsupial da familia dos falanxéridos. É endémica da illa de Waigeo en Indonesia. Diferente de todos os outros membros do xénero Spilocuscus, ambos os dous sexos son abrancazados con manchas negras. É relativamente común, mais a súa pequena área de distribución fai que estea clasificado como vulnerábel por mor da caza e a perda de hábitat.
As Teixugueiras
O topónimo As Teixugueiras pode referirse a varios lugares de Galicia:
The Quarrymen
The Quarrymen foi unha banda británica de skiffle e rock and roll, inicialmente formada en Liverpool en 1956, por John Lennon, e que foi a orixe do que despois sería The Beatles.
Formación
Estivo integrada, entre outros, por tres dos catro membros de The Beatles (John Lennon, Paul McCartney e George Harrison), a banda máis aclamada pola crítica en toda a historia do rock. Orixinalmente composta por John Lennon e varios dos seus compañeiros de colexio, The Quarrymen tomaron o seu nome da escola Quarry Bank High School, onde asistían devanditos músicos. A nai de Lennon, Julia, ensinou ao seu fillo e a Eric Griffiths como afinar as súas guitarras do mesmo xeito que nun banjo, algúns acordes e a cantar.
En Galiza
En En 2014 a ONG Acordes pola Paz organizou en Santiago de Compostela unha gala de homenaxe a John Lennon, presentada pola irmá de Lennon, Julia Baird, xunto a Javier Gurruchaga, na que actuou o grupo The Qarrymen con Rod Davis.
Freak Puke
Freak Puke é o décimo oitavo álbum da banda estadounidense de sludge metal Melvins, publicado o día 5 de xuño de 2012 a través do selo Ipecac Recordings. Conta cunha formación lixeiramente diferente composta por Buzz Osborne na guitarra e nas voces, Dale Crover na batería e Trevor Dunn no baixo. Esta formación xirou baixo o nome de "Melvins Lite". Trátase do primeiro álbum dende o Pigs of the Roman Empire (2004) que non conta cos membros actuais da banda, co baixista/vocalista Jared Warren e o batería Coady Willis. O tema "Let Me Roll It" é unha versión de Paul McCartney & Wings.
Eleccións municipais en Chantada
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Chantada dende 1979.
miniatura|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Chantada]]
Corporacións
Candidaturas: Manuel López Campo (UCD), Víctor Arias Pérez (CD), Manuel Arrojo López (PSOE), Xosé Manuel Ledo Fernández (BN-PG).
Candidaturas: Sergio Vázquez Yebra (CG), Víctor Arias Pérez (AP), José Manuel Lorenzana (PSdG-PSOE), Luis Camilo Benito Eyré Diéguez (BNG)
.
Antonio Abril
Antonio Abril Abadín, nado en Viveiro o 12 de decembro de 1957, é un avogado galego, membro do consello e secretario xeral do grupo téxtil Inditex.
Traxectoria
No ano 1989 incorporouse ao departamento xurídico de Inditex, e en 2002 pasou a ser conselleiro-secretario xeral do grupo. Tamén é membro do consello de administración do Banco Gallego e presidente de consello social da Universidade da Coruña, e tamén das universidades españolas.
En 2011 foi pregoeiro da Semana Santa de Viveiro, festa declarada de Interese Turístico Nacional.
Neto do filántropo indiano Vicente Abadín, benefactor da escola de Vieiro e a traída de augas de Viveiro.
Cristofano Allori
miniatura|Xudit e Holofernes, 1613. Cristofano Allori, nado en Florencia en 1577 e finado na mesma cidade en 1621, foi un pintor manierista italiano.
Traxectoria
As súas pinturas distínguense polo seu achegamento á natureza e pola delicadeza e perfección técnica da súa execución. A súa obra máis famosa e Xudit e Holofermes, no Palazzo Pitti de Florencia, onde segundo a tradición a cabeza de Holofernes é o propio retrato do artista.
TTS 2
TTS 2 (Test and Training Satellite 2), tamén coñecido como TETR 2, foi un satélite artificial estadounidense lanzado o 8 de novembro de 1968 mediante un foguete Delta E desde Cabo Cañaveral.