cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
El Greco
O retablo de dona María de Aragón
En 1985 apareceu un documento de 1814 co rexistro das obras depositadas na casa da Inquisición que cita "sete quadros de pinturas orixinais de Domenico Greco que estaban no Altar Maior". Esta información afianzou a hipótese de Gómez Moreno dun retablo de tres ruas en dous pisos supoñendo que o sétimo estaría nun terceiro piso amodo de ático.
Os temas, salvo A Pentecoste, foran desenvolvidos xa anteriormente, algúns na súa etapa italiana. Segundo Ruiz Gómez estes temas son retomados con grande orixinalidade mostrando a súa espiritualidade máis expresionista. A partir deste momento a súa obra toma un camiño moi persoal e desconcertante distanciándose do estilo naturista que comezaba a dominar naquela época. As escenas están suscitadas en espazos claustrofóbicos potenciando a verticalidade dos formatos. Unha luz espectral destaca a irrealidade das figuras, algunhas en escorzos moi marcados. A cor fría, intensa e contrastada aplicada con soltura ás súas poderosas construcións anatómicas mostra o que sería o seu estilo tardío.
Capela maior do Hospital da Caridade de Illescas
miniatura|200px|A anunciación do Hospital da Caridade en [[Illescas.]] En 1603 recibiu a encarga de realizar todos os elementos decorativos da capela maior da igrexa do Hospital da Caridade de Illescas (Toledo) que incluía retablos, esculturas e catro pinturas. O Greco desenvolveu un programa iconográfico que enxalzaba á Virxe María. Os catro cadros teñen un estilo pictórico similar, sendo tres deles de formato circular ou elíptico.
Retratos
Desde os seus comezos en Italia, o Greco foi un gran retratista. A composición e o estilo están aprendidos de Tiziano, a colocación da figura, normalmente de medio corpo e os fondos neutros. Os seus mellores retratos, xa na súa madurez en Toledo, seguen estes criterios. Analízanse tres dos seus retratos.
O cabaleiro da man no peito é un dos máis importantes do artista e símbolo do cabaleiro español do Renacemento. A rica espada, a man no peito levada con xesto solemne e a relación que o cabaleiro establece co espectador mirándolle aos ollos, converteron este retrato na referencia das consideradas esencias do español, do honor de Castela.
Trátase dunha obra temperá do Greco, recentemente chegado a España, pois a súa factura aproxímase aos modos venecianos. O lenzo foi restaurado en diferentes ocasións, nas que se retocaron faltas de cor, se repintou o fondo e retocouse a vestimenta do personaxe. A restauración de 1996 resultou moi polémica pois ao levantar os repintes do fondo e os da vestimenta, cambiou a visión que durante moito tempo se proxectou deste personaxe.
Visión da Apocalipse
miniatura|A visión da [[Apocalipse (1609-1614). Representa o cume do seu expresionismo tardío. O cadro recortouse e non corresponde ao encadramento ideado polo Greco. San Xoán, axeonllado en xesto violento, está sumamente desproporcionado. Ao fondo mártires espidos e as túnicas que recollen forman un friso expresionista que anticipa a pintura do século XX. ]]
Este lenzo foille encargado en 1608, é unha das súas últimas obras e mostra o seu estilo máis extremo. Á morte do pintor en 1614, aínda non fora entregado. O cadro debía colocarse nun retablo da capela do Hospital de Tavera de Toledo. Na restauración do Museo Metropolitano de Arte de Nova York de 1958, posterior á súa compra, atopouse que non só fora cortado por arriba onde o bordo estaba esfiañado senón tamén no seu lado esquerdo. Segundo Álvarez Lopera si tiña as mesmas medidas que o cadro do outro retablo lateral, A Anunciación de 406 x 209 cm, a parte cortada a finais do século XIX sería a superior de 185 cm de alto e o corte esquerdo de 16 cm de ancho, sendo as proporcións orixinais aproximadamente o dobre de alto que de ancho.
Representa o momento da Apocalipse cando Deus lle amosa a san Xoán nunha visión a apertura dos sete selos: ''Cando abriu o quinto selo, vin baixo o altar as almas dos degolados pola palabra de Deus e polo testemuño que deron. E gritaron cunha gran voz dicindo: «Ata cando Señor, santo e verdadeiro, non farás xustiza, e non vingarás o noso sangue nos que viven na terra?» E déuselles a cada un un manto branco e díxoselles que descansasen aínda un pouco de tempo''...(Apocalipse 6, 9-11).
O cadro, no estado actual despois do corte, está dominado pola xigantesca figura de san Xoán. Os resucitados son sete, número máxico da Apocalipse, os mesmos que empregou Albrecht Dürer e outros autores ao representar esta mesma pasaxe.
Para Wethey a cor ten unha gran relevancia neste cadro. O azul luminoso do vestido de san Xoán onde se reflicten luces brancas e, como contraste, aos seus pés hai un manto rosa. Á esquerda os mártires espidos dispoñen dun fondo cun manto amarelo pálido, mentres que os corpos das mulleres son dunha gran brancura que contrasta cos amarelos corpos masculinos. Mantos verdes con reflexos amarelos son o fondo dos tres espidos da esquerda. Os mártires forman un grupo irregular nun espazo indefinido azul pálido sobre chan avermellado e todo nun ambiente de nubes escuras que produce unha impresión de soño.
Do Greco descoñécese o sentido relixioso persoal da súa obra ou a razón da súa evolución última cara a esta pintura antinaturista e espiritualista, onde como nesta Visión da Apocalipse, violou sistematicamente todas as leis establecidas no racionalismo renacentista. Wethey considerou que este modo de expresión tardío do Greco estaba relacionado co primeiro manierismo. Dvorak, o primeiro en asociar solidamente o antinaturismo do cretense co manierismo, estimou que este antinaturismo, da mesma forma que lles sucedeu a Michelangelo ou Tintoretto nas súas obras finais, era consecuencia do mundo en crise xurdido do esborrallamento do optimismo renacentista e a súa fe na razón.
Filmografía
miniatura|170px|[[Vista de Toledo (h. 1596–1600). Paisaxe acentuando os desniveis con edificios tétricos nunha atmosfera alucinada. Comparouse con a tempestade de Giorgione. ]]
Expedición Shackleton-Rowett
miniatura|dereita|O Quest en 1921 antes de levantar áncora. A expedición Shackleton-Rowett (1921–1922) foi o derradeiro proxecto antártico de Sir Ernest Shackleton, e o episodio final da Idade heroica da exploración da Antártida. A aventura, financiada por John Quiller Rowett, un home de negocios, tamén é coñecida como a expedición Quest que era o nome que Shackleton lle puxo a un antigo barco noruegués empregado na caza de focas e que foi reconvertido para a expedición. O proxecto orixinal era explorar o sector do mar de Beaufort, no océano Ártico, pero tivo que abandonar despois de que o goberno canadense lle retirase o apoio financeiro e acabou dirixíndose cara a Antártida. O Quest, máis cativo que calquera outro barco de exploración antártica usado até ese momento, amosou a miúdo as súas eivas e a viaxe cara o sur padeceu atrasos por mor da pobre capacidade de navegación e por continuos problemas cos motores. Porén, antes de chegar ó punto no que debían comezar a expedición, Shackleton morreu a bordo do barco, xusto despois da súa chegada á illa sub-antártica de Xeorxia do Sur.
Quintá, Palmou, Lalín
Quintá é un lugar da parroquia de Palmou, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 18 habitantes (8 homes e 10 mulleres), o que supón unha diminución de 12 habitantes con respecto ao ano 2000.
Expedición Shackleton-Rowett
Despois da morte de Shackleton, a expedición limitouse a un cruceiro de tres meses polo Antártico oriental, baixo a dirección do segundo comandante Frank Wild. Nestas augas os defectos do Quest fixéronse manifestos: pouca velocidade, alto consumo de combustible, tendencia de alagar coas marusías e vías de auga constantes. O barco non puido continuar alén da lonxitude 20°E, moi por debaixo do seu obxectivo, e a pouca potencia do seu motor non era de abondo para penetrar no xeo antártico. Despois duns cantos intentos infrutuosos de crebar cara o sur a través da banquisa, Wild dirixiu o barco a Xeorxia do Sur, despois dunha visita nostálxica á Illa Elefante onde, seis anos antes, el e outros 21 tripulantes do Endurance estiveran abandonados logo do afundimento do barco, na chamada expedición Endurance.
Wild pensou en pasar unha segunda volta polo xeo e levou o barco a Cidade do Cabo para preparalo. Aló recibiu unha mensaxe do patrocinador Rowett na que ordenaba o retorno do barco a casa, a Inglaterra e a viaxe rematou discretamente. Aínda que esta expedición dentro da historia da exploración polar non está moi ben considerada, a relevancia da viaxe do Quest é que marcou o final da Idade heroica da exploración da Antártida e o comezo da Idade mecánica. Porén, no fondo o acontecemento que a mantén na memoria colectiva, eclipsando todas as súas actividades, é a inoportuna morte de Shackleton.
Liga Galega de Wáter-polo 2008/09
A Liga Galega de Wáter-polo 2008/09 foi a novena edición da Liga Galega de Wáter-polo, organizada pola Federación Galega de Natación. Na categoría masculina participaron sete equipos, e proclamouse vencedor o Club Natación Coruña-Banco Gallego.
Ruínas de San Domingos
miniatura|Vista xeral segundo se accede ás ruínas: á esquerda, as capelas; ó fondo, a sancristía; á dereita, o acceso á sala capitular. As ruínas de San Domingos constitúen un dos seis edificios que forman o complexo do Museo Provincial de Pontevedra. Corresponde cos restos que permanecen en pé da igrexa gótica do que no seu día foi o convento de San Domingos.
Hoxe consérvase só a cabeceira porticada, con cinco capelas correspondentes ó brazo transversal do cruceiro, mentres que a entrada ó recinto faise polo extremo oposto do cruceiro.
A Sociedade Arqueolóxica de Pontevedra iniciou en 1889 as xestións para a súa recuperación e declaración como Monumento Nacional, e utilizou as ruínas como sede da institución. Co tempo, a Sociedade cedeu as instalacións ó Museo de Pontevedra, en 1938, e este converteu este espazo na súa Sección lapidar (arqueolóxica) e dedicouno á exposición permanente de sepulcros de persoeiros históricos pontevedreses, laudas gremiais e escudos heráldicos procedentes de enterramentos na propia igrexa e de casas nobres da cidade e da provincia.
Historia do convento
Os dominicos chegaron a Pontevedra a finais do século XIII e fundaron o convento cara a 1281, na Moureira, nas proximidades da muralla que pechaba a cidade na Idade Media, onda a porta do mesmo nome, pero pronto se trasladaron ó lugar onde hoxe quedan os restos do edificio. As obras da cabeceira comezaron en 1304 ou 1305 pero a partir de 1380 substituíronse pola obra actual, que non se rematou ata o século XV. A finais do XVIII decidiuse reformar a igrexa mediante unha nova nave, neoclásica, que substituiría a antiga igrexa gótica. Esta reconstrución, que ía dirixir Álvarez Reguera, viuse fanada en 1835, cando o Estado aprobou a chamada desamortización de Mendizábal e puxo en venda as posesións das ordes relixiosas, incluída igrexa e convento de San Domingos.
O 8 de decembro de 1836 pecha o convento e a partir deste momento, o edificio entrou nun longo proceso de ruína e deterioración progresivos. En 1840 a Junta de Enajenación de Edificios y Efectos de los Conventos Suprimidos de la Provincia de Pontevedra cedeuno ó Concello, que o dedicou a Casa de Asilo; posteriormente dedicouse a cárcere, hospicio, escola infantil, cuartel e teatro, pero sen realizar labores de mantemento que evitaran a progresiva ruína. Mesmo en 1846 aprovéitase a pedra para pavimentar as rúas de Pontevedra.
Filgueira Valverde recolleu o seguinte texto do historiador pontevedrés Gonzalo de Zúñiga que, en 1846 se refería así ás lápidas e sepulcros que se conservaban:
En 1864 derrúbase a capela de San Xacinto, que estaba no extremo sur do cruceiro e entre 1869 e 1870 a parte superior da torre que existía neste mesmo punto.
En 1874 o Concello comeza a estudar a demolición do convento, co obxectivo de ampliar o espazo dedicado a Campo da Feira (actual parque das Palmeiras), para o que conta co informe favorable da Comisión Provincial de Monumentos, que puña como condición respectar a antiga igrexa e algúns outros elementos de interese. A pesar desta limitación, o Concello aprobou en xullo de 1880 a demolición completa, decisión que provocou a reacción en contra da Comisión de Monumentos, e de numerosos pontevedreses, que conseguiron deter as obras de demolición. O Concello volveuno intentar en 1889, pero a reacción social conseguiu de novo deter as obras; nesta ocasión a vontade de demoler as ruínas era tan firme que o concello xa incluíu nos seus orzamentos os ingresos previstos pola venda dos terreos resultantes.
Recuperación
Aínda que a Sociedade Arqueolóxica de Pontevedra non se constituíu formalmente ata o 15 de agosto de 1894, baixo a presidencia de Casto Sampedro, xa desde anos antes levou adiante algunhas actividades en prol da conservación histórica e artística de Pontevedra. Canto ás actividades dirixidas á conservación das ruínas de San Domingos cómpre destacar a xuntanza que se celebrou nas propias ruínas o 16 de setembro de 1889, baixo a convocatoria do poeta Roxelio Lois Estévez, daquela director de O Galiciano, Manuel de la Fuente e o médico Xosé Casal, estes dous delegados da Comisión Provincial de Monumentos. Esta xuntanza converteuse nunha especie de ocupación das ruínas, a piques de ser derrubadas definitivamente. Nesta xuntanza tomaron as ruínas como sede da Sociedade e procederon a limpalas de entullos e lixo e ó seu peche cun valado.
A consecuencia desta reivindicación foi a declaración como Monumento Nacional do que nese momento se conservaba das ruínas —o que hoxe podemos ver—, o 14 de agosto de 1895. San Domingos convertíase así no primeiro Monumento Nacional da provincia de Pontevedra.
En 1905 comezan as obras do Instituto de Pontevedra (actual IES Valle Inclán), a carón das ruínas, sobre o terreo que ocupaba o convento. Entón, a Sociedade Arqueolóxica solicitou que se lle reservase un espazo na planta baixa, pero a sala que lle deixaron era insuficiente para os fondos que necesitaba expor. En 1945 esta sala foi permutada por un pequeno patio e parte do soto do instituto. miniatura|300px|O membros do [[SEG en 1928, nas ruínas de San Domingos. De pé: Pedrayo, Losada, Cuevillas, Risco, Carballo Calero, Filgueira, García Paz, Pintos, Fraguas e Osorio-Tafall. Sentados: Parga Pondal, Moralejo Laso, Carro, Cabeza de León, Arias Sanjurjo, Álvarez Limeses e Novás. ]] En 2008, durante as obras acometidas polo concello para a construción dun aparcadoiro subterráneo na praza de España, descubríronse restos da cimentación da igrexa gótica e unhas 20 fosas do que sería o cemiterio exterior da mesma.
As ruínas como sección do Museo de Pontevedra
A Sociedade Arqueolóxica disolveuse en 1938 e cedeu a xestión dos restos ó Museo de Pontevedra, que fora fundado en 1927. Como xa se dixo, o Museo de Pontevedra dedicou este espazo á exposición permanente de pezas pétreas relacionadas coa historia da cidade e provincia. No exterior exponse ó público non só as propias ruínas senón tamén sepulcros de persoeiros pontevedreses e laudas gremiais, algúns deles procedentes dos enterramentos que se realizaron na propia igrexa, e unha ampla colección de escudos heráldicos, procedentes das casas nobres da cidade e da provincia, cedidos polos propietarios ou herdeiros no momento do derrubo das mesmas ou adquiridas polo propio museo.
O espazo museístico está constituído, en primeiro lugar, polos restos conservados da propia igrexa:
Á dereita desta última estaba a capela de San Xacinto e a torre, derruídas entre 1864 e 1870, e a sancristía, xa fronte ás capelas. No muro da zona da sancristía pódese ver un rosetón que foi trasladado desde a fachada norte (onde hoxe está o acceso ó recinto). Xunto á sancristía sitúase a entrada á sala capitular, precedida por unha arquería que procede do antigo convento.
Entre os sepulcros expostos destacan os de Paio Gómez de Soutomaior. Tamén estaba exposto o do seu fillo Sueiro, hoxe no Edificio Castelao do Museo de Pontevedra. miniatura|300px|Arco de entrada á sala capitular, procedente de San Bartolomeu o Vello A sala capitular foi ampliada e aproveitada para expor pezas máis sensibles, como capiteis, estatuas, tímpanos, baldaquinos etc. A entrada a esta sala faise a través dun arco construído coas doelas recuperadas da portada occidental da igrexa de San Bartolomeu o Vello, derruída en 1842. A reconstrución hipotética foi realizada baixo a dirección de Xosé Filgueira Valverde para construír unha portada con dúas arquivoltas, aproveitando sete doelas (seis anciáns músicos sedentes e un anxo) máis a cabeza de Cristo na clave inferior e tres anxos con filacterias ou un libro, na superior. Parece ser que na reconstrución se alterou a forma orixinal das esculturas e que a disposición non corresponde co arco de medio punto que se fixo senón que se trataría orixinalmente dun arco apuntado, máis propio da fábrica gótica do edificio de San Bartolomeu.
No soto desta sala capitular habilitáronse algunhas estancias dedicadas á restauración.
An Srath Mòr
miniatura|dereita|300px|Vista do val dende o seu extremo norte, nas abas iniciais do [[Beinn Hòb.]] An Srath Mòr ou Strathmore (en inglés) é un srath (val aberto e plano) de Escocia.
Localización
É un val da Escocia setentrional, no antigo condado de Sutherland, e agora integrado na área municipal da Terra Alta. Esténdese de sur a norte (dos 58º35' aos 58º41' N) sen apenas variación na súa lonxitude (4º64' a 4º65' W). Fórmao o río homónimo, qe ten unha lonxitude duns 15 kms, e como todos os sraths, caracterízase por unha parte final moi aberta e cha, formada pola ampla separación entre as montañas. Ao leste do An Srath Mòr atópase o Beinn Hòb, que deita as súas abas no remate do val. O val termina no lago Hòb.
Cultura e turismo
É un val practicamente despoboado, onde só existen unhas poucas granxas illadas. Fundamentalmente é coñecido por ser o lugar de nacenza de Rob Donn, un poeta en gaélico escocés do século XVIII, e por partir de aquí a rota de ascensión ao Beinn Hòb.
Kosta Khetagurov
miniatura|Kosta Khetagurov na súa época de estudante (entre 1875 e 1880) Kosta Khetagurov (en oseto Хетӕгкаты Леуаны фырт Къоста), nado o 15 de outubro de 1859 en Nar e finado 1 de abril de 1906 en Labæ, foi un pintor e poeta oseto, considerado o fundador da literatura oseta.
Traxectoria
Naceu nunha pequena aldea de montaña. Seu pai, Levan Khetagurov, estaba á cabeza da milicia oseta ao servizo do Imperio Ruso, e súa nai era filla dun portaestandarte do exército imperial. Orfo de nai cando tiña  dous anos, quedou ao coidado dun familiar do pai. Tras rematar a súa primeira educación na súa localidade natal, continuou a estudar en Vladikavkaz. En 1870 seu pai á cabeza dos habitantes de Nara transladouse á rexión de Kuba e alí fundou o asentamento de Labæ
Entre 1871 e 1881 estudou en Stavropol e foi nesta época cando comezou a pintar. En 1881 entrou na Academia das Artes de San Petersburgo pero en 1883 por problemas económicos viuse obrigado a deixar os estudos e acabou volvendo a Osetia. A partir de 1888 comezou a publicar poemas na prensa en oseto e ruso. En 1891 por conflitos co gobernador de Terek a raíz do peche dunha escola feminina tivo que deixar Osetia, estableceuse en Labə e en 1893, o ano seguinte á morte de seu pai, marchou a Stravopol, editou o periódico Severny Kavkaz. Os anos entre 1893 e 1897 constitúen a época máis creativa do autor, publicando na prensa poesía rusa mentres continuaba a escribir poemas en oseto, malia non poder publicalos. En 1897 enfermou de tuberculose e o ano seguinte puido volver a Osetia, pero tivo que marchar por enfrontarse de novo co gobernador. En 1899 estableceuse en Khersón, no sur de Ucraína. En decembro de 1901 aveciñouse en Vladikavkaz, pintando e escribindo, pero enfermo de tuberculose os seus últimos anos fórono de dificultades económicas. En 1905 foi vivir á casa da súa irmá en Labæ, e alí morreu no ano seguinte.
Pintura
Khetagurov está considerado o primeiro pintor oseto.
Nantan
Nantan (南丹市, なんたんし, Nantan-shi) é un concello xaponés da prefectura de Quioto. Está situado ao norte da rexión de Kinki e no centro da prefectura, na zona sur da provincia de Tanba, no centro-oeste da illa de Honshu. A súa superficie é de 616,31 km² e a poboación de 35.286 habitantes (2009), cunha densidade de poboación de 57,3 hab./km².
A cidade Nantan foi fundada pola fusión de tres concellos de vila do distrito de Funai (Sonobe, Yagi e Hiyoshi) e un concello de vila do distrito de Kitakuwada (Miyama) no ano 2006.
O concello de Nantan limita cos concellos de Kyōtamba, Ayabe, Quioto, Kameoka (da prefectura de Quioto); Sasayama (da prefectura de Hyōgo); Nose (da Prefectura de Osaca); Takashima (da prefectura de Shiga); e Ōi (da prefectura de Fukui).
Maximiliano Coto
Maximiliano Coto López, nado na Estrada en 1888, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Canteiro de profesión. Membro activo da sociedade agraria de Luou. Foi fundador e primeiro presidente da Sociedad de Oficios Varios de Teo y Ames (1918). Foi tiroteado pola Garda civil durante a folga de outubro de 1919, quedando inútil do brazo dereito. Mambro da directiva do Centro Republicano de Teo, reorganizou a Agrupación Socialista de Santiago de Compostela en 1931, da que tamén foi directivo. Durante a República traballou no Hospital de Santiago, sendo elixido presidente dos empregados. Participou nos mitins da campaña do Estatuto organizados polo Comité Pro-Autonomía de Santiago de Compostela, como o de Noia. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi cesado pola autoridade militar en agosto.
Xosé Fernández da Ponte
Xosé Xoán Fernández da Ponte, nado en Tabeirós (A Estrada) o 17 de xullo de 1901 e finado na Baña o 26 de setembro de 1989, foi un poeta e docente galego, autor de obras en galego e castelán.
Rielo, Palmou, Lalín
Rielo é un lugar da parroquia de Palmou, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 41 habitantes (18 homes e 23 mulleres), o que supón unha diminución de 10 habitantes con respecto ao ano 2000.
Xosé Fernández da Ponte
Traxectoria
Fillo de Manuel Fernández Caramés. Fixo os estudos de mestre en Santiago de Compostela rematándoos en 1919, con 18 anos e, ao non poder opositar pola idade, exerceu o ensino privado primeiro en Lalín e posteriormente durante tres anos no colexio Cuba da Baña. Aprobou as oposicións de 1923 e foi destinado á escola de Vinseiro, que rexentou durante nove anos. Durante a súa estadía como mestre en Vinseiro foi Secretario do Sindicato Agrícola Unión de Vinseiro y Cereijo e foi director interino do xornal estradense El Emigrado de outubro de 1932 a abril de 1933. Foi nomeado “Socio de Honor” pola Sociedad Hijos del Ayuntamiento de La Estrada en Cuba en 1932. Promoveu un premio en 1934 para incentivar a asistencia dos nenos á escola que acabou levando o seu nome (Premios Fernández da Ponte). En 1934 foi destinado a Noia por concurso, onde exerceu ata a súa xubilación en 1971. Foi director do Grupo Escolar de Noia.
Actividade literaria
Comezou publicando poemas en El Emigrado, Vida Gallega, El Compostelano, La Noche e Tapal. asinaba ás veces co pseudónimo Zenón de Ferjas. A súa obra poética, en galego e en castelán foi recompilada e publicada co título Latexos pola Editorial Celta en 1979.
Vida persoal
Casou coa mestra María Asunción García Amigo, filla do médico da Baña Baltasar García Seoane, o 15 de decembro de 1934.
Prehistoria da China
O territorio que actualmente ocupa a República Popular da China estivo poboado dende hai miles de anos. Atopáronse restos de homínidos que constitúen os antepasados máis remotos do hombre e os inicios da historia China. De feito, para moitos expertos cada vez está máis claro que este puido ser un dos escenarios, xunto con África, onde xurdiu a civilización humana. Así o demostran os restos atopados pertencentes ao home de Renzidong, de hai máis de dous millóns de anos; o home de Yuanmou de hi un millón setecentos mil anos; o home de Nihewan de hai un millón cincocentos mil anos; o home de Lantian de hai uns seiscentos mil anos; o home de Nanjing de hai medio millón de anos ou o Homo erectus pekinensis, o máis coñecido de todos eles, xa que cando se descubriu en 1929 identificouse como o "elo perdido" da evolución humana.
Posteriormente xurdirían outras culturas, como o home de Dali, que viviu en Yunnan hai entre 230.000 e 180.000 anos; o home de Maba en Cantón; o home de Fujian de hai uns 200.000 anos ou o home de Dingcun, na provincia de Shanxi, de hai uns 100.000 anos.
miniatura|dereita|Cultura de Longshan. O Homo sapiens fixo a súa aparición hai uns 40.000 anos. O hombre da caverna superior, atopado en Zhoukoudian, viviu fai 18.000 anos e revela un grao de evolución de maior complexidade respecto a outras culturas do sur do país. Hai uns 10.000 anos comezouse a cultivar arroz no río Yangzi e pouco despois millo na provincia de Henan.
No VIII milenio a. C. as culturas da zona do val do río Amarelo fixéronse sedentarias. Un milenio despois comezaría a domesticación de animais. É o comezo do que actualmente coñecemos coma civilización china, os primeiros vestixios da civilización han que acabaría asimilando en maior o menor medida as outras culturas xurdidas sur e oeste do país.
Entre o VII milenio a. C. e VI milenio a. C. xorden as primeiras civilizacións neolíticas, Peilikan e Cishan, precursoras da cultura de Yangshao, que se estendería polas actuais provincias de Gansu e Shaanxi, entre o V milenio a. C. e o III milenio a. C. Foi a primeira en abarcar unha grande área. Son característicos os seus obxectos en cerámica pintada, con inscricións que poderían ser o comezo dos caracteres chineses de escritura. Unha cultura semellante é a de majiayao, desenvolta en Gansu e Qinghai.
Galo Páramo
José Galo Páramo Eguía, nado en Haro o 16 de outubro de 1849, foi un xornalista español.
Traxectoria
Colportor protestante. Foi redactor da segunda etapa de El Látigo (1889). Chegou a Monforte de Lemos en 1890 e abriu un templo evanxélico. Sufriu algúns procesos por presuntos ataques á relixión católica. Colaborou en ''El Heraldo. Periódico evángelico, científico e ilustrado''.
Vida persoal
Casou con Jacoba Eguizábal López e, ao enviuvar, volveu casar na Coruña con Isabel Imperio Mosquera en 1902.
Billetes, Castromaior, Abadín
Billetes é un lugar da parroquia de Castromaior, no concello lugués de Abadín, na comarca da Terra Chá. Tiña 16 habitantes en 2015 (9 homes e 7 mulleres) segundo datos do IGE. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010 cando tiña 18 habitantes (9 homes e 9 mulleres).
Herdanza por mestura
miniatura|dereita|240px|Exemplo de herdanza por mestura da cor de flores que mostra como a varaición de cor dunha especie converxe nunha soa cor en relativamente poucas xeracións se as variacións de cor da súa descendencia teñen como límites as cores dos proxenitores.
A herdanza por mestura ou mesturada (blending inheritance) era unha teoría xenética, hoxe considerada incorrecta, que sostiñan moitos biólogos e outros académicos durante parte do século XIX, antes do descubrimento das leis básicas da xenética. A herdanza por mestura era simplemente un modelo hipotético de uso moi estendido, máis que unha teoría científica formalizada (nunca foi presentada formalmente ante a comunidade ou institucións científicas, nin se publicou en revistas científicas, nin estivo adscrita a unha persoa específica). Esta teoría consideraba que os trazos herdados eran determinados ao azar, e estaban sempre dentro dun intervalo cuxos dous límites eran os trazos homólogos que se encontran nos proxenitores. A altura dunha persoa, cun proxenitor baixo e outro alto, pensábase que sempre era un valor intermedio entre o das alturas de ambos os proxenitores. O defecto desta idea era que requiría que, por exemplo, unha persoa de estatura dun valor intermedio, á súa vez, tiña que converterse despois nun dos extremos limitantes (o superior ou o inferiro) dunha futura descendencia, e así continuamente en toda a súa liñaxe. Así, en cada familia, o potencial para a variación tendería a facerse máis estreito de forma bastante drástica en cada xeración, e, así ocorrería en toda a poboación con cada trazo. Se a herdanza por mestura fose certa, neste exemplo, todos os membros dunha especie converxerían finalmente nun só valor para a altura. Noutras palabras, a "herdanza por mestura é incompatible...con feitos obvios. Se fose certa esa variación desaparecería, cada xeración debería ser máis uniforme que a anterior. No momento actual, todos os individuos deberían ser tan indistinguibles coma clons."
Ademais, a herdanza por mestura non podía explicar como os trazos que aparentemene desaparecían durante varias xeracións a miúdo reaparecían inalteradas máis adiante nunha liñaxe. Os ollos azuis e o cabelo loiro, por exemplo, ás veces desaparecen na liñaxe dunha familia durane varias xeracións de ollos e cabelos castaños, pero esas xeracións poden ter despois algún fillo loiro ou de ollos azuis. Se a herdanza por mestura fose certa isto non sería posible.
A herdanza por mestura (e outras varias hipóteses que competían con ela) foron finalmente desbotadas cando se aceptaron as propostas de Gregor Mendel sobre a herdanza particulada, presentada nos seus Experimentos sobre Hibridación de Plantas (1865), que seguen sendo a base do modelo de herdanza da síntese evolutiva moderna.
Mary Toft
Mary Toft, nada como Mary Denyer e tamén coñecida como Mary Tofts, nada c. 1701 en Goldaming, Surrey e finada en 1763, foi unha muller inglesa que no ano 1726 provocou unha controversia considerable ó enganar a varios médicos facéndolles crer que dera luz a coellos.
En 1726 Toft quedou embarazada, pero segundo a súa propia declaración, tivo un aborto tras quedar fascinada ó ver a un coello. A súa afirmación de ter expulsado do seu corpo varias partes animais levou a que John Howard, un cirurxián local, investigase o suceso. Howard obtivo varios anacos de carne animal e notificou a outros médicos prominentes do momento, chegando o caso ata os oídos de Nathaniel St. André, cirurxián da corte do rei Xurxo I. St. André chegou á conclusión de que o caso de Toft era xenuíno, mais o rei enviou tamén o cirurxián Cyriacus Ahlers a que revisase o caso. Toft adquiriu certa fama e foi trasladada ata Londres para que os médicos estudasen alí o seu caso. Tras un intenso escrutinio dos doutores, e sen que ela chegase a expulsar máis partes animais, Toft confesou finalmente o engano e foi levada a prisión por fraude.
Praça do Comércio
miniatura|Arco Triunfal da Rua Augusta e Estatua de D. [[Xosé I de Portugal|Xosé I, na Praça do Comércio.]] A Praça do Comércio (Praza do Comercio, máis coñecida por Terreiro do Paço), foi o terreo onde se asentou o Palacio Real de Lisboa durante máis de 200 anos. É unha das máis importantes prazas de Lisboa, cunha gran vista ao estuario do río Texo, ademais de ser o centro neurálxico da cidade.
Mary Toft
A burla pública resultante xerou pánico entre a profesión médica e arruinou a carreira de varios cirurxiáns prominentes. O suceso foi satirizado en varias ocasións, destacando nas obras do debuxante e crítico social William Hogarth, que criticou de forma notable a credulidade da profesión médica neste caso. Toft foi eventualmente liberada sen cargos, e volveu ó seu fogar onde pasou o resto da súa vida.
Praça do Comércio
Historia
En 1511, D. Manuel I cambiou a súa residencia desde o Castelo de San Xurxo a este lugar á beira do Texo. Este palacio e a súa biblioteca con máis de setenta mil volumes foi destruído polo Terremoto de Lisboa. Na reconstrución, a praza converteuse en elemento fundamental dos plans do Marqués de Pombal. Os novos edifícios, con arcadas rodeando a praza están ocupados por ministerios.
Mary Toft
Reconto inicial
A historia fíxose pública a finais de outubro de 1726, cando varios recontos do suceso chegaron ata Londres. Un destes recontos apareceu no Mist's Weekly Journal o 19 de novembro de 1726:
A "pobre muller", Mary Toft, tiña uns 24 ou 25 anos de idade. Fora bautizada como Mary Denyer o 21 de febreiro de 1703, filla de John e Jane Denyer. En 1720 casou con Joshua Toft, un oficial de xastre co que tivo tres fillos, Mary, Anne e James. Sendo unha campesiña inglesa no século XVIII, viuse obrigada a continuar traballando no campo tras quedar embarazada de novo en 1726. No comezo do seu embarazo queixárase de complicacións dolorosas e a comezos de agosto expulsou varios anacos de carne. Isto puido ser o resultado dunha anormalidade no desenvolvemento da placenta, que puido provocar que o embrión deixase de desenvolverse e provocase a expulsión de coágulos de sangue e anacos de carne. Toft pariu o 27 de setembro. Un veciño asistiu ó mesmo e declarou ver como expulsaba varias partes de animais, que posteriormente ensinou á nai e á sogra de Toft, Ann Toft, que era tamén matrona. Ann Toft envioulle os anacos a John Howard, un parteiro de Guildford con trinta anos de experiencia.
Nun primeiro momento Howard descartou a noción de que Toft dera a luz varias partes animais, pero ó día seguinte, malia as súas reservas, foi visitala. Ann Toft amosoulle máis pezas que expulsara a noite anterior, pero Howard non atopou nada tras un exame inicial de Mary. Cando esta volveu parir, Howard volveu visitala para continuar coa súa investigación. Segundo un reconto coetáneo do 9 de novembro, nos días seguintes asistiu o parto de "tres patas dun gato de cor atigrada, e unha pata dun coello: as tripas eran coma dun gato e dentro delas había tres anacos de espiñazo dunha anguía... Os pés do gato formáronse supostamente na súa imaxinación dun gato ó que tiña aprecio e que durmira na cama pola noite". Toft caeu aparentemente enferma de novo e durante os seguintes días expulsou máis anacos de coello.
Praça do Comércio
Historia
O 1 de febreiro de 1908, o rei D. Carlos e o seu fillo Luís Felipe foron atacados cando atravesaban a praza. En 1974 a praza foi o escenario da Revolución dos Caraveis, que derrubou ao goberno de Marcelo Caetano nunha revolución sen violencia. A área foi utilizada como aparcadoiro durante moitos anos, aínda que hoxe este vasto espazo é utilizado para eventos culturais e espectáculos.
Mary Toft
Reconto inicial
Segundo a historia se facía máis coñecida, o 4 de novembro Henry Davenant, membro da corte do rei Xurxo I, decidiu ver por si mesmo o que estaba sucedendo. Examinou as mostras que Howard recollera e levara a Londres. Howard trasladara a Toft ata Guildford, ofrecéndose a asistir no parto de coellos en presenza de calquera que dubidase da súa historia. Algunhas das cartas que lle escribiu a Davenant para notificarlle de calquera progreso chamaron a atención de Nathaniel St. André, cirurxián da corte de orixe suíza dende 1723. St. André detallou posteriormente o contido dunha destas cartas no seu reconto de 1727, A short narrative of an extraordinary delivery of rabbets:
Investigación
miniatura|180px|esquerda|Gravado a cor de [[Nathaniel St. André]] A mediados de novembro a familia real británica estaba tan interesada na historia que enviou a St. André e Samuel Molyneux, secretario do príncipe de Gales, a que investigasen o suceso. Ó chegaren o 15 de novembro, Howard levounos a ver a Toft, que tras unhas dúas horas pariu o torso dun coello. O reconto de St. André detalla o exame que fixo do coello. Para comprobar se chegara a respirar, meteu un anaco do seu pulmón en auga para ver se flotaba, cousa que fixo. Pasou entón a realizar un exame médico de Toft, concluíndo que os coellos se reproduciran nas súas trompas de Falopio. Durante unha ausencia ese mesmo día, Toft supostamente pariu o torso doutro coello, que tamén foi examinado. Esa mesma noite atoparon a Toft sufrindo unhas contraccións violentas. Tralo exame médico que lle practicaron, St. André extraeu parte da pel dun coello, seguida en poucos minutos da cabeza dun coello. Tanto St. André como Howard examinaron os anacos de carne expulsados, indicando que algunhas destas partes semellaban anacos do corpo dun gato.
Fascinado polo caso, o rei enviou o cirurxián Cyriacus Ahlers a Guildford. Ahlers chegou o 20 de novembro e viu que Toft non tiña ningún sinal que indicase un embarazo. Sospeitou que o suceso podería ser un engano, e observou que Toft semellaba premer os xeonllos o un contra o outro, como se quixese previr que "lle caese algo". Tamén considerou sospeitoso o comportamento de Howard, que non o deixou asistir no parto dos coellos, aínda que Ahlers non era parteiro e nun intento previo causáralle bastante dor a Toft. Convencido de que era todo un engano mentiulles ós involucrados dicindo que cría a historia de Toft, escusándose e levando a Londres varios espécimes dos coellos. Tras un estudo máis minucioso, atopou evidencias de que estaban cortados cun instrumento manual, e detectou anacos de palla e grans nas súas feces.
O 21 de novembro Ahlers informou o rei e outros do resultado da súa investigación. Howard escribiulle a Ahlers ó día seguinte, pedíndolle que devolvese os espécimes. As sospeitas de Ahlers preocupaban tanto a Howard coma a St. André, que volveu dous días despois a Guildford seguindo unha orde do rei. Trala súa chegada reuníronse con Howard, quen informou a St. André de que Toft dera a luz dous coellos máis. Pariu varios anacos do que se supoñía era unha placenta, malia que para entón estaba bastante enferma e sufría unha dor constante no lado dereito do seu abdome. Anticipándose a Ahlers, St. André recompilou declaracións xuradas de varias testemuñas, que provocaron dúbidas sobre a honestidade de Ahlers, e o 26 de novembro realizou unha demostración anatómica perante o rei para apoiar a historia de Toft. Segundo o seu propio escrito, nin St. André nin Molyneux sospeitaban de ningunha actividade fraudulenta.
O rei ordenoulle a St. André que volvese a Guildford para traer a Toft ata Londres, para que puidesen levar a cabo máis investigacións. Acompañouno Richard Manningham, un reputado tocólogo nomeado cabaleiro en 1721, ademais do segundo fillo de Thomas Manningham, bispo de Chichester. St. André examinou a Toft e viu que tiña o lado dereito do seu abdome dun tamaño lixeiramente maior do normal. Manningham asistiu no parto do que lle pareceu unha vexiga de porco —aínda que St. André e Howard non estiveron de acordo con esta identificación— e comezou a ter sospeitas xa que ulía a urina. Porén, os involucrados acordaron non dicir nada en público e o 29 de novembro aloxaron a Toft nun hospedaxe en Leicester Fields.
Exame médico
miniatura|250px|Cunicularii, ou The Wise Men of Godliman in Consultation, de [[William Hogarth|Hogarth (1726). ]] Aparecendo nos xornais da época, a historia converteuse nunha sensación nacional, malia que varias publicacións se amosaron escépticas, e o Norwich Gazette en particular considerou o asunto como un simple "rumor de mulleres". O escritor John Hervey relataríalle posteriormente a situación ó seu colega Henry Fox:
Varios médicos e cirurxiáns eminentes, incluíndo a John Maubray, estudaron a Toft baixo a estrita supervisión de St. André. En The Female Physician, Maubray propuxera que as mulleres podían dar a luz unha criatura que el denominara sooterkin. Era un propoñente da "impresión maternal", unha crenza espallada de que a concepción e embarazo podían estar influenciados polos soños ou visións da nai, e advertira as mulleres embarazadas de que a excesiva familiaridade coas mascotas caseiras poderían provocar que os seus fillos se asemellasen a elas. Maubray examinou con gusto a Toft, considerando o seu caso como unha vindicación das súas teorías. Porén, o parteiro James Douglas, ó igual que Manningham, sospeitaba que o caso era unha fraude e malia as repetidas invitacións que recibiu por parte de St. André non se involucrou. Naquel entón Douglas era un dos anatomistas e parteiros máis respectados e coñecidos do país, mentres que a concepción xeral era que St. André era membro da corte só porque falaba alemán, a lingua nativa do rei. St. André insistiu en que ámbolos dous examinasen a Toft; tralo ascenso de Xurxo I ó trono, a facción dos Whigs pasara a ser dominante, e as afiliacións de Manningham e Douglas con esta facción xunto cos seus coñecementos médicos axudarían a elevar o seu status como doutor e filósofo. Douglas considerou que o feito de que unha muller dese a luz coellos era tan probable como que un coello dese a luz un neno humano, mais accedeu a examinala. Cando Manningham lle informou das súas sospeitas pola vexiga de porco, e tralo seu propio exame de Toft, Douglas rexeitou debater o asunto con St. André:
Toft púxose de parto en varias ocasións máis baixo unha supervisión constante, pero sen ningún resultado adicional.
Confesión
miniatura|150px|esquerda|Confesión de Mary Toft do 7 de decembro, tomada por Douglas O engano descubriuse finalmente o 4 de decembro. Thomas Onslow comezara unha investigación pola súa conta descubrindo que durante o mes anterior Joshua, o marido de Toft, estivera mercando crías de coello. Convencido de que tiña probas suficientes para proceder, escribiulle unha cara ó médico Hans Sloane afirmando que o asunto "case alarmara a Inglaterra" e que publicaría en pouco tempo os resultados da súa investigación. Ese mesmo día, Thomas Howard, un porteiro da hospedaxe, confesoulle ó xuíz de paz Thomas Clarges que fora subornado pola cuñada de Toft, Margaret, para introducir en segredo un coello na habitación de Toft's. Cando foi arrestada e interrogada, Mary Toft negou a acusación, mentres que Margaret, interrogada por Douglas, afirmou que mercara o coello só para comelo.
Manningham examinou a Toft e pensaba que aínda tiña algo na cavidade do seu útero, polo que convenceu a Clarges de que lle permitise permanecer no hospedaxe. Douglas, que para aquel entón xa visitara a Toft, interrogouna en varias ocasións e durante varias horas. Tras varios días Manningham ameazouna con realizarlle unha operación dolorosa, e finalmente o 7 de decembro, en presenza de Manningham, Douglas, John Montagu e Frederick Calvert, Toft confesou. Tras sufrir o aborto e mentres aínda tiña acceso ó colo uterino, un cómplice introducíralle as gadoupas e corpo dun gato, xunto coa cabeza dun coello. Inventaran unha historia na que Toft afirmaba que quedara obsesionada cos coellos un día mentres traballaba no campo, e nos partos posteriores inseríranlle outras partes animais na vaxina.
Baixo presión de Manningham e Douglas admitiu os feitos en dúas novas ocasións, o 8 de decembro e o 9 de decembro. Foi levada á prisión Tothill Fields Bridewell, baixo os cargos promulgados nun estatuto de Eduardo III de "vil tramposa e impostora". Nas súas confesións anteriores non publicadas, culpaba do asunto a varios outros participantes, dende a súa sogra ata a John Howard. Tamén afirmaba que unha muller lle dixera como inserir os coellos no seu corpo para levar a cabo o engano. O British Journal informou da súa comparecencia do 7 de xaneiro de 1727 nas cortes das sesións cuadrimestrais en Westminster, acusada de "ser unha tramposa abominable e impostora pretendendo dar a crer que tivera varios partos monstruosos".
Consecuencias
miniatura|Credulity, Superstition, and Fanaticism de Hogarth, publicado en 1762 miniatura|The Doctors in Labour, or a New Wim-Wam in Guildford, 1727 A credulidade da profesión médica converteuse nun obxectivo da burla pública tralo descubrimento do engano. William Hogarth publicou Cunicularii, or The Wise Men of Godliman in Consultation en 1726, no que se representa a Toft agonizando nun parto, arrodeada doutros participantes do engano coma o seu marido, St. André e Howard. A confesión de Toft do 7 de decembro demostra unha insistencia pola súa parte de que a súa cuñada non participou no engano, pero na obra de 1726 An Exact Diary of what was observ'd during a Close Attendance upon Mary Toft, the pretended Rabbet-Breeder of Godalming in Surrey de Manningham indícanse testemuños visuais da súa complicidade. O debuxo de Hogarth non foi a única imaxe que ridiculizou o asunto. George Vertue publicou The Surrey-Wonder e The Doctors in Labour, or a New Wim-Wam in Guildford, unha serie de 12 imaxes publicada en 1727 na que satiriza a St. André e que tamén foi popular naquela época.
O momento da confesión de Toft resultou nunha incomodidade para St. André, quen o 3 de decembro publicara o seu primeiro artigo de corenta páxinas A Short Narrative of an Extraordinary Delivery of Rabbets. St. André xogárase a súa reputación neste documento, e malia ofrecer un reconto máis empírico do caso de Toft que outras publicacións anteriores sobre a reprodución en xeral, finalmente foi ridiculizado publicamente. Ahlers, xustificando o seu escepticismo, publicou Some observations concerning the woman of Godlyman in Surrey, no que detallou o seu reconto dos eventos e a súa sospeita da complicidade de St. André e Howard no caso.
St. André retractouse o 9 de decembro de 1726. En 1729, tralo finamento de Samuel Molyneux por envelenamento, casou coa viúva de Molyneux, Elizabeth. O primo de Molyneux acusou a St. André de ser o culpable do envelenamento, do que St. André defendeuse demandándoo por difamación, malia que para aquel entón a súa carreira profesional xunto coa de Elizabeth xa estaban danadas de forma permanente. Elizabeth perdeu a súa posición de asistenta da raíña Carolina, mentres que St. André foi humillado publicamente na corte. A parella retirouse a vivir no campo subsistindo coa considerable fortuna de Elizabeth, e St. André finaría en 1776 ós 96 anos de idade. Manningham, desesperado por exculparse a si mesmo, publicou un diario das súas observacións de Toft, xunto a un reconto da confesión do fraude por parte dela, o 12 de decembro. Neste diario indicaba que Douglas fora enganado por Toft, polo que preocupado pola súa propia imaxe pública Douglas respondeu publicando o seu propio reconto dos feitos. Usando o pseudónimo 'Lover of Truth and Learning', Douglas publicou tamén no 1727 The Sooterkin Dissected, unha carta dirixida a Maubray na que fixo unha crítica mordaz da teoría do Sooterkin. O dano provocado á profesión médica foi tal que varios doutores sen relación co suceso sentíronse obrigados a publicar declaracións de que non creran a historia de Toft. O 7 de xaneiro de 1727 John Howard e Toft asistiron a un novo xuízo, no que Howard recibiu unha multa de 800 £ Volveu a Surrey e continuou exercendo ata que finou en 1755.
Houbo grupos de xente que durante varios meses se achegaban a Tothill Fields Bridewell agardando ver a Toft. Para entón ela estaba bastante enferma, e estando en prisión John Laguerre realizou un debuxo do seu retrato. Finalmente foi posta en liberdade o 8 de abril de 1727, xa que as autoridades non tiñan claro o cargo do que se lle podía acusar. A familia Toft non sacou ningún beneficio do asunto, e Mary volveu a Surrey. En febreiro de 1727 deu a luz a unha filla, Elizabeth, indicada no rexistro parroquial de Godalming como a súa "primeira filla tralo seu suposto parto de coellos". Este nacemento confirmou que estivera embarazada durante o engano, o que puido contribuír á confusión dos doutores. Non se teñen apenas rexistros da vida posterior de Toft. En 1740 foi arrestada por recibir bens roubados, e faleceu en 1763, aparecendo o seu obituario nos xornais de Londres.