cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estatuto dos dezaseis
Xénese
A Comisión, composta por dezaseis membros, estaba integrada por representantes de UCD, AP, PSOE, Partido Obreiro Galego, un reconstituído Partido Galeguista, o Partido do Traballo de Galicia e o PC. A UPG, a través da Asemblea Nacional-Popular Galega, e o PSG, fundado por Xosé Manuel Beiras, defendían unhas Bases constitucionais para un estado federado galego como base dun pacto federal constituínte que non recoñecía o proceso de transición dende o franquismo. Ao non ser aceptadas estas pretensións, estes grupos non se sumaron ao proxecto, como tampouco o faría o Movemento Comunista de Galicia nin a Liga Comunista Revolucionaria. O único líder nacionalista de esquerda integrado na Comisión sería Camilo Nogueira Román, a través do POG (matriz de Esquerda Galega). Pola súa banda, Manuel Fraga Iribarne, pese as súas reservas co Título VIII da Constitución, impulsaba a plena integración da AP de Galicia nos traballos da Comisión.
A Comisión estaría presidida por Manuel Reimóndez Portela e comezaría os traballos o 10 de xaneiro de 1979 para rematalos o 7 de abril coa unanimidade de todas as forzas participantes.
Contido
O texto aproveitaba ao máximo o teito de autogoberno permitido pola Constitución de 1978, conceptuaba a Galicia como nacionalidade histórica e encamiñábaa pola vía rápida prevista na disposición transitoria 2ª da Constitución para as nacionalidades que no pasado plebiscitasen o seu Estatuto de autonomía, como por exemplo Galicia no 1936. Incluía a expresión "poder galego", que abranguía o Parlamento, o Goberno e o seu Presidente e o poder xudicial.
O Goberno chamaríase Xunta de Galicia recollendo a denominación histórica da Xunta do Reino de Galicia do Antigo Réxime e a Xunta Suprema do Reino de Galicia de principios do XIX.
A lingua galega e a castelá serían oficiais, coa orde aos poderes públicos de potenciar o galego e darlle ao que se consideraba lingua propia de Galicia un estatuto de obrigatoriedade.
Dende o punto de vista territorial, baleirábase de poder ás deputacións e recoñecíanse as peculiaridades territoriais a través das comarcas e as parroquias. Un Tribunal Superior de Xustiza sería a derradeira instancia en Dereito civil de Galicia e nos litixios contencioso-administrativos que aplicasen normativa galega. Fixábase un número de deputados entre 100 e 125 e recollíase a posibilidade dun referendo lexislativo. As competencias de Galicia non tiñan máis límite que a Constitución e, de ser o caso, a lexislación básica do Estado. Podíanse exercer sen agardar a delimitacións previas e xenéricas interpostas polas Cortes Xerais. Prevíase a existencia dun Banco Público Galego.
Tramitación
O relatorio e a asemblea de deputados aceptaron ese texto con modificacións menores e elevárono ás Cortes Xerais. Será aquí cando un pacto entre PSOE e UCD, impulsado polo Ministro da Presidencia de Adolfo Suárez, Pérez Llorca, daría como resultado alteracións á baixa no informe do relatorio de 1979 e na minuta da Comisión Constitucional do Congreso. Tras os estatutos do País Vasco e Cataluña, pretendíase o que se denominou unha "racionalización" do estado autonómico no que Galicia, como comunidade histórica acollida á vía rápida, marcaría unha pauta á baixa para as demais rexións que arelasen un réxime autonómico pola vía ordinaria. Isto articulábase principalmente a través da introdución dunha disposición transitoria terceira mediante a delimitación unilateral por lei das Cortes Xerais das materias compartidas e a supresión da iniciativa do Parlamento galego en todas as competencias non exclusivas.
A situación provocou a rebelión de significados parlamentarios e políticos de UCD como o propio Rosón, xa dimitido como Presidente da Xunta preautonómica, José Luis Meilán Gil líder do integrado Partido Galego Independente, Euloxio Gómez Franqueira futuro fundador de Coalición Galega, ou Pablo González Mariñas, próximo candidato por este partido. Manuel Fraga, pola súa parte, abandonaba o relatorio en sinal de rexeitamento declarando que, de aprobarse neses termos, o Estatuto de Galicia "sería un estatuto de segunda división" e que iso ocorría "porque en Galicia no hay metralletas . O PG desvinculábanse do proceso. O POG pechouse nos concellos o 28 de xuño . Na rúa houbo as mobilizacións populares máis numerosas ata o momento acaecidas en Galicia en contra do que se denominou "Estatuto da aldraxe".
Aínda que corrixido, o texto referendado polo pobo galego o 21 de decembro xa non era o do Estatuto dos dezaseis.
Saúde mental
miniatura|Hospital psiquiátrico de Conxo en [[Santiago de Compostela.]] Saúde mental é o estado de equilibrio entre unha persoa e o seu contorno socio-cultural, o que garantiza a súa participación laboral, intelectual e de relacións para alcanzar un benestar e unha calidade de vida. Dise “saúde mental” como analoxía a “saúde ou estado físico”, pois o mental corresponde a dimensións máis complexas que o funcionamento soamente orgánico do individuo. A saúde mental foi definida de múltiples formas por autores de diferentes culturas. Os conceptos de saúde mental inclúen o benestar subxectivo, a autonomía e potencial emocional, entre outros. Porén, as precisións da Organización Mundial da Saúde (OMS) establecen que a saúde mental non é só a ausencia de trastornos mentais. Se define como un estado de benestar na cal o individuo é consciente das súas propias capacidades, pode afrontar as tensións normais da vida, pode traballar de forma produtiva e frutífera e é capaz de facer unha contribución a súa comunidade.
En cambio, un punto en común na cal coinciden os teóricos é que “saúde mental” e “enfermidades mentais” non son dous conceptos opostos, é dicir, a ausencia dun recoñecido desorde mental non indica necesariamente que se teña saúde mental e, ao revés, sufrir un determinado trastorno mental non constitúe un impedimento para gozar dunha saúde mental razoablemente boa.
A observación do comportamento dunha persoa na súa vida diaria é o principal modo de coñecer o estado da súa saúde mental en aspectos como o manexo dos seus temores e capacidades, súas competencias e responsabilidades, a manutención das súas propias necesidades, a forma en que afronta súas propias tensións, súas relacións interpersonais e a maneira en que dirixe unha vida independente. Ademais o comportamento que ten unha persoa fronte a situacións difíciles e a superación de momentos traumáticos permiten establecer unha tipoloxía acerca de seu nivel de saúde mental.
Filipe II de Tarento
Filipe II de Anjou-Sicilia ou Filipe II de Tarento (en italiano: Filippo II dei Taranto, francés: Philippe II de Tarente, grego: Φίλιππος Β΄ του Τάραντα), nado en 1329 e finado en Tarento o 25 de decembro de 1374, foi príncipe de Acaia e Tarento, e emperador titular de Constantinopla (como Filipe III), fillo de Filipe I de Tarento e Catarina de Valois-Courtenay.
Traxectoria
Foi fillo do príncipe Filipe I de Tarento e da emperatriz Catarina II de Valois. Os seus avós paternos eran o rei Carlos II de Nápoles e María de Hungría. Os seus avós maternos eran o conde Carlos de Valois e a súa segunda esposa, a emperatriz Catarina de Courtenay.
Foi levado como prisioneiro a Hungría en 1332 polo rei Luís I de Hungría. Foi Vigairo xeral de Provenza en decembro de 1355. O seu irmán Roberto nomeouno sucesor dos seus dereitos en Grecia, e á súa morte en 1364 asumiu os títulos de emperador de Constantinopla e príncipe de Acaia. Desafiado en Acaia pola viúva do seu irmán, que estaba na efectiva posesión da maior parte do país, estalou a guerra civil que só se resolveu en 1370, cando María de Borbón lle vendeu os seus dereitos por 6.000 floríns, malia que Filipe era aínda capaz de tomar posesión física de só unha pequena parte do principado. Reclamou os principados de Salerno e Bari, e o condado de L'Aquila en 1371.
Tras a execución do seu primo Carlos de Durazzo, en 1348, sucedeuno como rei de Albania. En abril de 1355 casou con María de Calabria, filla de Carlos de Calabria, e de María de Valois. Isto fíxoo cuñado da raíña Xoana I de Nápoles.
En 1364, sucedeu como emperador titular de Constantinopla, e príncipe de Acaia e Tarento á morte do seu irmán máis vello, Roberto.
A súa esposa María morreu en 1366. O 20 de outubro de 1370 Filipe tomou como segunda esposa a Isabel de Eslavonia, filla de Estevo de Hungría, antigo herdeiro presunto ao trono de Hungría. En 1373, renunciou aos seus dereitos sobre o Principado de Acaia á raíña Xoana I de Nápoles. Morreu o 25 de novembro de 1374 en Tarento.
Todos os seus fillos morreran novos. O seu herdeiro era o fillo da súa irmá Xaime de Baux, duque de Andría.
Matrimonios
Coa súa primeira esposa, María de Calabria, Filipe tivo cinco fillos:
Devanceiros
Devanceiros de Filipe II de Tarento
Concello da Coruña
miniatura|Fachada do [[Palacio de María Pita|Palacio Municipal]] O Concello da Coruña é o órgano de goberno e administración local do concello da Coruña, na provincia homónima. O concello existe polo desde o século XIII.
Está presidido polo alcalde ou alcaldesa da Coruña que, desde 1979, é elixido democraticamente. Actualmente ocupa o cargo Inés Rey, do PSG-PSOE, que tomou posesión en 2019, sucedendo a Xulio Ferreiro da Marea Atlántica.
Casa consistorial
miniatura|Placa coa situación do concello na rúa das Donas
O concello tivo a súa sede en varios lugares da Cidade Vella, como a Casa Cornide ou o antigo colexio e convento de San Agustín, sendo este último a sede dende 1837 ata 1918. En setembro de 1918 inaugurouse a nova sede, o Palacio de María Pita, edificio de estilo modernista situado na praza de María Pita, obra do arquitecto municipal Pedro Mariño.
Siracusa
Siracusa (Siracusa, Sarausa/Seragusa; latín: Syrācūsae, Συράκουσαι, Syrakousai, grego medieval: Συρακοῦσαι) é unha cidade histórica na illa de Sicilia, é a capital da provincia italiana de Siracusa. A cidade é notable pola súa rica cultura grega, o anfiteatro, a arquitectura e como lugar de nacemento e morte do preeminente matemático, físico e enxeñeiro Arquímedes. Esta cidade de 2.700 anos de antigúidade desempeñou un papel fundamental nos tempos antigos, cando foi unha das grandes potencias do mundo Mediterráneo. Siracusa está situada no canto sueste da illa de Sicilia, ao lado do Golfo de Siracusa xunto ao Mar Xónico.
A cidade foi fundada polos antigos corintos gregos e teneos e converteuse nunha cidade estado moi poderosa. Siracusa aliouse con Esparta e  Corinto e exerceu influencia sobre a totalidade de Magna Grecia, da que foi a cidade máis importante. Descrita por Cicero como "a maior cidade grega e a máis fermosa de todas", igualou a Atenas en tamaño durante o século V a. C. Máis tarde converteuse en parte da República Romana e do Imperio Bizantino. Co emperador Constante II foi a capital do Imperio Romano (663-669). Logo Palermo superouna en importancia, como capital do Reino de Sicilia. Eventualmente o reino uniríase co Reino de Nápoles para formar as Dúas Sicilias ata a  unificación italiana de 1860.
O centro histórico da cidade está desde o ano 2005 na lista da UNESCO de Patrimonio da Humanidade xunto coa Necrópole de Pantalica. Na zona central, a propia cidade ten unha poboación de 121.318 habitantes (31-08-2018), sendo a cuarta cidade en número de habitantes de Sicilia. As festas locais celébranse o 13 de decembro en honor a Santa Lucía.
Período grego
thumb| O cerco de Siracusa nun gravado do século XVII
Siracusa e arredores habitouse desde tempos antigos, como mostran os achadegos nas aldeas de Stentinello, Ognina, Plemmirio, Matrensa, Cozzo Pantano e Thapsos que xa tiñan unha relación coa Grecia micénica.
Os descendentes dos primeiros colonos, chamados Gamoroi, mantiveron o poder ata que foron expulsados ​​polos Killichiroi, a clase baixa da cidade. Os primeiros, con todo, volveu ao poder no 485 a.C., grazas á axuda de Gelón, gobernante de Gela. O propio Gelón converteuse no déspota da cidade e trasladou a moitos habitantes de Gela, Kamarina e Megara a Siracusa, construíndo os novos barrios de Tiche e Neapolis fóra das murallas. O seu programa de novas construcións incluíu un novo teatro, deseñado por Damocopos, que deu á cidade unha vida cultural florecente: Este, a súa vez, atraeu personalidades como Ésquilo, Ario de Metimna e Eumelos de Corinto. O amplo poder de Siracusa fixo inevitable o enfrontamento contra os cartaxineses, que gobernaban o oeste de Sicilia. Na Batalla de Hímera, Gelón, que aliárase con Theron de Agrigento, derrotou á forza africana liderada por Hamilcar. Un templo dedicado a Atenea (no lugar da actual catedral) erixíuse na cidade para conmemorar o evento.
Siracusa creceu considerablemente durante este tempo. As súas murallas protexían 120 hectáreas no século V, pero xa no ano 470 a.C os habitantes comezaron a construír fóra das murallas. A poboación completa do seu territorio era aproximadamente de 250.000 habitantes no ano 415 a.C., e o tamaño da poboación da cidade era probablemente similar a Atenas.
Gelón foi sucedido polo seu irmán Hierón I de Siracusa, Hierón, quen loitou contra os Etruscos na batalla de Cumas no 474 a.C. O seu goberno foi eloxiado por poetas como Simónides de Ceos, Baquílides e Píndaro, que visitaron a súa corte. Trasíbulo de Siracusa (467 a.C.) introduciu un réxime democrático. A cidade continuou a expandirse en Sicilia, loitando contra os sículos rebeldes e no mar Tirreno, facendo expedicións ata Córsega e Elba. A finais do século V a.C., Siracusa atopouse en guerra con Atenas, que buscou máis recursos para loitar na Guerra do Peloponeso. Os siracusanos obriveron axuda dun xeneral de Esparta, o inimigo de Atenas na guerra, para derrotar aos atenienses, destruír os seus barcos e deixalos morrer de fame na illa (véxase a Expedición a Sicilia). No 401 a.C., Siracusa contribuíu cunha forza de 300 hoplitas e un xeneral para a Expedición dos Dez Mil de Ciro o Novo.
Entón, a comezos do século IV a.C., o tirano Dionisio o Vello estaba de novo en guerra contraa antiga Cartago e, aínda que perdeu Gela e Camarina, mantivo o poder no resto de Sicilia. Despois do final do conflito, Dionisio construíu unha gran fortaleza en Ortigia e murallas de 22 km. de longo ao redor de toda Siracusa. Outro período de expansión viu a destrución de Naxos, Catania e Lentini, entón Siracusa entrou de novo en guerra contra Cartago (397 a.C.). Despois de varios cambios de fortuna, os cartaxineses lograron asediar a propia Siracusa, pero foron finalmente vencidos pola peste. Un tratado no 392 a.C. permitiu a Siracusa ampliar aínda máis as súas posesións, fundando as cidades de Adrano, Tindari, Taormina, conquistando Reggio de Calabria no continente. No Adriático, para facilitar o comercio, Dionisio o Vello fundou Ancona, Adria e a illa de  Vis. Ademais dos seus actos de batalla, Dionisio era famoso como mecenas da arte, Platón visitou Siracusa varias veces.
O seu sucesor foi Dionisio o novo, que foi expulsado por  Dion no 356 a.C. Pero despótico goberno deste último levou á súa vez a súa expulsión, Dionisio recuperou o seu trono no 347 a.C. Dionisio foi asediado en Siracusa polo xeneral siracusano Hicetas no 344 a.C. O ano seguinte o corintio Timoleón instalou un réxime democrático na cidade despois de desterrar a Dionisio e derrotar a Hicetas. A longa serie de loitas internas debilitou o poder de Siracusa na illa, e Timoleon intentou remediar isto, derrotando aos cartaxineses na Batalla do Crimiso (339 a. C.).
Logo da morte de Timoleón, a loita entre os partidos da cidade reiniciouse e terminou co ascenso doutro tirano, Agátocles, que tomou o poder cun golpe no 317 a.C. Retomou a guerra contra Cartago, con fortuna alterna. Foi sitiado en Siracusa  polos cartaxineses no 311 a.C., pero escapou da cidade cunha pequena frota. Logrou un éxito moral, levando a guerra ao territorio africano dos cartaxineses, causando grandes perdas ao inimigo. Os defensores de Siracusa destruíron o exército cartaxinés que os asediaba. Con todo, Agátocles tamén foi derrotado en África. A guerra terminou con outro tratado de paz que non impediu aos cartaxineses interferir na política de Siracusa logo da morte de Agátocles (289 a.C.). Eles asediaron Siracusa por cuarta e última vez no 278 a.C. Retiráronse á chegada do rei Pirro de Epiro, a quen Siracusa pedira axuda. Despois dun breve período baixo o dominio de Epiro, Hierón II tomou o poder no 275 a.C.
Hierón inaugurou un período de 50 anos de paz e prosperidade, no que Siracusa converteuse nunha das capitais máis famosas da antigüidade. Emitiu a chamada Lex Hieronica, que máis tarde adoptaron os romanos para a súa administración de Sicilia, tamén ampliou o teatro e construíu un novo inmenso altar, a Ara de Hierón. Baixo o seu goberno viviu o máis famoso siracusano, o matemático e filósofo Arquímedes. Entre os seus moitos inventos atopáronse varios atiluxios militares, incluíndo a garra de Arquímedes, usada máis tarde para resistir o asedio romano de 214 a.C.–212 a.C. Entre as figuras literarias figuraban Teócrito e outros.
O sucesor de Hierón, o Xerónimo o novo (gobernou desde 215 a.C.), rompeu a alianza cos romanos logo da súa derrota na Batalla de Cannas e aceptou o apoio de Cartago. Os romanos, liderados polo cónsul Marco Claudius Marcellus, sitiaron a cidade no 214 a.C. A cidade aguantou tres anos, pero caeu no 212 a.C. Os logros dos siracusanos repelendo o cerco romano fíxoos demasiado confiados. No 212 a.C., os romanos recibiron información de que os habitantes da cidade debían participar no festival anual á súa deusa Artemisa. Un pequeno grupo de soldados romanos achegouse á cidade ao abeiro da noite e conseguiu escalar as murallas para entrar na cidade exterior e con reforzos pronto tomou o control, matando a Arquímedes no proceso, pero a fortaleza principal mantívose firme. Despois dun cerco de oito meses e con conversas en curso, crese que un capitán ibéro chamado Moeriscus deixou que os romanos se acercaran ás Fontes de Arethusa. Logo dun sinal acordado, durante un ataque de distración, abriu a porta. Tras poñer gardas nas casas dos pro-romanos, Marcelo entregou Siracusa ao saqueo.
Patrimonio Mundial
thumb|250px|Teatro grego en Neapolis. thumb|250px|Anfiteatro romano. thumb|250px|Castelo Maniaces. thumb|250px|Detalle do Palazzo Beneventano Del Bosco. 250px|thumb|Vista da praza Archimede.
«Siracusa e a necrópole rochosa de Pantalica» foron declaradas Patrimonio da Humanidade pola Unesco no ano 2005. Destes dous sitios, a parte correspondente a Siracusa está dividida en dous activos. Por unha banda, co código Unesco 1200-003, a illa de Ortigia, berce da antiga cidade fundada polos Corintios. Pola súa banda, o código 1200-002 agrupa aos outros catro distritos da cidade vella (Epípolas, Acradina, Tiche e Neápolis) e outros bens, esencialmente relacionados coas antigas fortificacións, como muros, portas e o castelo de Euríalo, construído a 9 km da cidade por Diosinio I e que foi unha das principais fortalezas da antigüidade.
O código UNESCO 1200-001 corresponde á necrópole de Pantalica, que está ao noroeste destas outras dúas zonas.
Construcións da Antigüidade
A Neápolis está definida historicamente como un "barrio novo" da antiga polis grega. Neste barrio atópase o Parque Arqueolóxico de Neapolis, que inclúe os seguintes monumentos:
Na illa de Ortigia hai outros restos da antigüidade clásica en Siracusa, como por exemplo:
Relinga
A relinga (de ralinga, á súa vez do francés ralingue, ) é un dos bordos das velas chamadas de relinga. Consiste no bordo que queda a proa da embarcación e que se enfronta ó vento. A relinga leva unha costura reforzada que alberga no seu interior un cabo que ten como misión manter tenso a beira de relinga para que poida corta-lo vento e facer que a vela porte. A punta baixa da relinga é chamada puño de relinga e é con ela que a vela se amura.
Émile Borel
Félix Édouard Justin Émile Borel, nado en Saint-Affrique (Aveyron) o 7 de xaneiro de 1871 e finado en París o 3 de febreiro de 1956 foi un matemático e político francés.
Relinga
Tamén se chama relinga (ou tralla) a un cabo que se cose en cada un dos bordos das redes ou artes de pesca, especialmente nas de deriva. Na chamada relinga superior estaban colocadas antigamente as cortizas que aseguraban o sostemento e flotabilidade da rede, e que hoxe están substituídas por flotadores de plástico, mentres que na relinga inferior se sitúan as chumbadas que facilitan o calado da rede, mantendo así, entre ambas as dúas, a rede tensa.
Émile Borel
Traxectoria
Ese mesmo ano Borel comezou un traballo de catro anos como profesor na Universidade de Lille, tempo durante o que publicou vinte e dous artigos. Volveu á École normale en 1897, e foi proposto para a cátedra de teoría de funcións, que mantivo ata 1941.
En 1901 casou con Marguerite, de dezasete anos, filla do seu colega Paul Émile Appel; ela máis tarde escribiu máis de trinta novelas baixo o pseudónimo Camille Marbo. Émile Borel faleceu en París o 3 de febreiro de 1956.
Obra
Xunto con René-Louis Baire e Henri Lebesgue, Émile Borel foi un dos pioneiros da teoría da medida e a súa aplicación á teoría da probabilidade. O concepto de conxunto de Borel recibe este nome na súa honra. Un dos seus libros recolle o divertimento que entrou na cultura popular co nome de teorema do mono infinito. Tamén publicou unha serie de artigos (1921-27) que definiron por vez primeira os xogos de estratexia.
En 1913 e 1914 fixo o salto entre a xeometría hiperbólica e a relatividade especial.
Carreira política
Nas décadas de 1920, 1930 e 1940 Borel foi activo na política. En 1922 fundou o Instituto de Estatística de París e entre 1924 e 1936 foi membro da Asemblea Nacional de Francia. En 1925 foi Ministro de Mariña no goberno do tamén matemático Paul Painlevé. Durante a segunda guerra mundial foi membro da Resistencia francesa.
Honores
Ademais do Centre Émile Borel no Institut Henri Poincaré en Parés e do cráter da Lúa, levan o nome de Borel os seguintes conceptos matemáticos: álxebra de Borel, lema de Borel, lei dos grandes números de Borel, medida de Borel, paradoxo de Borel–Kolmogorov, lema de Borel–Cantelli, teorema de Borel–Carathéodory, teorema de Heine–Borel, suma de Borel, distribución de Borel.
Tony Gatlif
Michel Dahmani, coñecido comoTony Gatlif, nado en Alxer o 10 de setembro de 1948 é un director de cinema francés de orixe romaní que tamén traballa como guionista, compositor, actor e produtor.
Traxectoria
Gatlif naceu en Alxer, de pai cabilo e nai romaní. Trala súa infancia en Alxeria, chegou a Francia en 1960 trala guerra de independencia de Alxeria.
Gatlif loitou durante anos para entrar na industria do cinema, traballando en varias producións teatrais ata que dirixiu o seu primeiro filme, La Tête en ruine, en 1975. Seguiuno co filme de 1979 La Terre au ventre, historia ambientada na guerra de Alxeria.
Pardela xoubeira
A pardela xoubeira (Puffinus gravis) é unha ave mariña membro do xénero Puffinus amplamente espallada polo Océano Atlántico. Cría en tres lugares: a illa Nightingale, a Illa Inaccesible (Tristán da Cunha) e maila illa Gough, as tres no arquipélago de Tristan da Cunha. Tamén, aínda que en escaso número, cría nas illas Malvinas. A súa poboación mundial estímase nuns 15 millóns de individuos.
Tony Gatlif
Traxectoria
O seu filme de 2004 Exils, gañou o premio ao mellor director no festival de Cannes. O seu filme Transylvania tamén se estreou en Cannes.
Phoenix (constelación)
Phoenix ou Fénix é unha constelación menor do sur, introducida polos navegantes daneses Pieter Dirkszoon Keyser e Frederick de Houtman, e popularizada polo libro Uranometria de Johann Bayer no 1603. Só hai trinta estrelas en toda a constelación que teñen un brillo dunha magnitude maior a 5,0.
Características
A extensión aproximada da constelación é −41° ata −57° declinación, e dende 23,5h ata 2h de ascensión recta. Isto significa que polo xeral é invisible para calquera que viva ó norte do paralelo 40 no Hemisferio Norte, e permanece baixa no firmamento para aqueles que vivan ó norte do Ecuador. É facilmente visible dende lugares coma Australia, Suramérica e Suráfrica durante o verán do Hemisferio Sur.
Phoenix está asociado coa choiva (menor) de meteoros das Phoenicidas que se pode ver no 5 de decembro.
Vilela, Cualedro
Santiago de Vilela é unha parroquia do concello ourensán de Cualedro na comarca de Verín. No ano 2007 tiña 88 habitantes (47 homes e 41 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 5 habitantes en relación ao ano 2000.
Castro de Borneiro
O castro de Borneiro ou da Cibdá é un castro galaico datado a finais da Idade de Bronce, pertencente á coñecida como Cultura castrexa. Sitúase na parroquia de Borneiro (Cabana de Bergantiños), a 500 metros da estrada LC-430 de Ponteceso a Baio. A poucos quilómetros está o famoso dolmen de Dombate. O poboado castrexo ten sido obxecto de escavacións arqueolóxicas e traballos de consolidación que permiten a súa visita. Foi catalogado como Ben de Interese Cultural en 2011
Descrición
Foi o primeiro castro en ser datado cientificamente co método do carbono-14 en Galicia. Estivo habitado entre os séculos VI a.C. e o I d.C., pero non se observaron sinais de romanización. A súa localización é un tanto atípica, nunha ladeira orientada ao leste que baixa cara a un regato, a unha altura de 200 metros.
Hannes Kolehmainen
Juho Pietari "Hannes" Kolehmainen - (9 de decembro de 1889 en Kuopio; 11 de xaneiro de 1966 en Helsinqui). Atleta finlandés especialista en probas de longa distancia que gañou catro medallas de ouro olímpicas e unha de prata entre os Xogos Olímpicos de Estocolmo 1912 e os de Antuerpen 1920.
Castro de Borneiro
Descrición
Foi descuberto en 1924 polo xeógrafo Isidro Parga Pondal e Ciriaco Pérez Bustamante, e comezouse a escavar na década de 1930 por Sebastián González García-Paz. Na década de 1970 retomou as escavacións Jorge Juan Eiroa, e xa na década de 1980 leváronse a cabo as escavacións máis senlleiras por parte de Ana Romero Masiá. Na actualidade presenta escavadas un total de 36 construcións -case as tres cuartas partes da súa extensión total-. As vivendas son circulares e cuadrangulares coas esquinas redondeadas, de gran tamaño en comparación coas doutros castros.
Hannes Kolehmainen
Está considerado como o pioneiro da xeración de atletas finlandeses que dominaron as probas de media e longa distancia nos anos 20, e aos que se coñece coma os Finlandeses Voadores ("Flying Finns"), tales como Paavo Nurmi, Ville Ritola, Albin Stenroos ou o propio Kolehmainen.
Castro de Borneiro
Descrición
Atopáronse múltiples fragmentos de cerámica indíxena, útiles de bronce e ferro, muíños de pedra, fusaiolas, fíbulas, moldes de fundición ou contas de vidro, hoxe en día expostos no Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña.
Hannes Kolehmainen
Kolehmainen procedía dunha familia de tradición deportiva (os seus irmáns Willy e Tatu tamén eran corredores de fondo), e converteuse nunha das grandes estrelas dos Xogos Olímpicos de 1912, ao gañar tres medallas de ouro (5.000 m, 10.000 m e cross-country individual) e unha de prata (cross-country por equipos)
Castro de Borneiro
Descrición
A acrópole está rodeada por un foxo e dous muros defensivos en todo o seu perímetro, excepto no lado leste onde a acentuada pendente do terreo actúa como defensa natural, cunha extensión de 90 metros de longo por 55 de largo.
Hannes Kolehmainen
A súa actuación máis memorábel nestes Xogos foi a súa vitoria nos 5.000 metros, onde mantivo un gran duelo co francés Jean Bouin. Despois de dominar a maior parte da carreira, Bouin viuse superado por Kolehmainen nos metros finais. O tempo do vencedor foi de 14:36,6 un novo récord do mundo.
Por esta época Finlandia era parte do Imperio Ruso, e aínda participaba nos Xogos Olímpicos cun equipo propio, nas vitorias dos seus deportistas era a bandeira rusa a que se izaba. Isto fíxolle dicir a Kolehmainen que case desexaba non ter gañado para non ter que ver ondear esa bandeira.
Castro de Borneiro
Descrición
Ademais do recinto principal hai unha zona coñecida como o Barrio Extramuros, no lado leste, coincidindo coa entrada principal do poboado. É un conxunto formado por unha gran casa ovalada, dúas fontes con desaugadoiro e un forno circular que debeu estar cuberto cunha bóveda.
Hannes Kolehmainen
Tralos Xogos trasladouse aos Estados Unidos, onde residiu ata 1921, e participou en numerosas competicións. A súa carreira deportiva sufriu un duro golpe polo estalido da primeira guerra mundial, que fixo que se suspenderan os Xogos Olímpicos de 1916, previstos en Berlín.
Trala guerra, nos Xogos Olímpicos de 1920, volveu conseguir un grande éxito ao vencer na proba de maratón, e ademais batendo o récord mundial con 2h32:35. A 2ª posición foi para o estoniano Jury Lossman, que chegou só a 13 segundos, e a 3ª para o italiano Valerio Arri, a case 4 minutos do gañador.
Lago Chad
O lago Chad (francés "lac Tchad") é un lago endoréico que se atopa situado no límite entre o Chad, Níxer, Nixeria e o Camerún, na África Central. A súa capacidade vén diminuíndo co paso do tempo debido, sobre todo, á desertificación provocada pola proximidade do deserto do Sáhara e pola captura de auga para cultivos de irrigación. Segundo a Base de Datos Global de Información de Recursos do Programa das Nacións Unidas para o Medio Ambiente, esta reduciuse nun 95% entre 1963 e 1998, pero "unha imaxe de 2007 (satélite) mostra unha mellora significativa en comparación con anos anteriores".
Hannes Kolehmainen
Retirouse do atletismo en 1923, pero Finlandia atoparía sucesores do talle de Paavo Nurmi, Wille Ritola o Albin Stenroos, que manterían durante varios anos a hexemonía de Finlandia nas probas de mediofondo e fondo.
Lago Chad
Xeografía e hidroloxía
O seu maior tributario é o río Chari, o cal lle fornece o 90% das súas augas. Por mor da súa escasa profundidade, de só 7 metros no seu punto máis profundo, a área é particularmente sensible a cambios na profundidade media, e mostra fluctuacións de tamaño segundo a época do ano. Aparentemente as augas non teñen saída, aínda que as súas augas fíltranse nas depresións de Soro e Bodele. Existen numerosas illas e bancos de limo, e nas súas beiras abundan as zonas pantanosas.
Hannes Kolehmainen
Moitos anos despois, na cerimonia inaugural dos Xogos Olímpicos de 1952, Kohlemainen foi o encargado de prender o facho olímpico, despois de recibilo de mans de Paavo Nurmi Era un xeito de render tributo á época dourada do atletismo finlandés.
Lago Chad
Historia
miniatura|Extensión máxima durante o [[Holoceno do "Mega lago Chad" (zona verde-azul limitada por unha liña de puntos azul)]] O lago Chad deu o seu nome ao país de Chad. O nome Chad é unha palabra local que significa "gran extensión de auga", noutras palabras, un "lago"
Hannes Kolehmainen
Kohlemainen faleceu en Helsinqui o 11 de xaneiro de 1966 aos 76 anos de idade.
Lago Chad
Historia
Existen evidencias científicas sobre a existencia dun lago moito maior que cubría unha área de algo menos de 400.000 km² en dous pulsos húmidos do Holoceno. Os seus cambios radicais de extensión teñen que ver coa súa pouca profundidade. Cando foi descuberto polos europeos en 1823 era un dos maiores lagos do mundo, pero reduciuse considerablemente desde entón. A demanda crecente de auga do lago acelerou a súa dexeneración no últimos corenta anos.
Nos anos 1960 a área cuberta polas súas augas era de 26.000 km², unha extensión similar á superficie da illa de Sicilia, o cal o convertía no cuarto maior lago de África. En 2000 a súa extensión reduciuse a menos de 1.500 km², e en 2006 era de tan só 900 km²; as causas son a redución das precipitacións xunto ao aumento da extracción de auga para regadíos e outros usos, tanto do mesmo lago como dos ríos tributarios. Os prognósticos indican que o lago continuará reducíndose e mesmo acabará secándose ao longo do século século XXI.
Períodos de seca
O lago estivo practicamente seco en 1908 e novamente en 1984 con só 1,5 m de profundidade.
O Castriño
O topónimo galego O Castriño pode referirse a:
Asper, Brigos, Chantada
Asper e un lugar na parroquia de Brigos, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, na provincia de Lugo. No ano 2008 tiña un habitante (un home).
Kunal Nayyar
Kunal Nayyar, nado en Londres o 30 de abril de 1981, é un actor e escritor británico de orixe india, principalmente coñecido por interpretar o papel de Rajesh Koothrappali na serie de televisión estadounidense The Big Bang Theory.
Gallus
O astrónomo alemán Jakob Bartsch, que estaba desexoso de atopar referencias bíblicas para tódalas constelacións, di no seu libro Usus Astronomicus (1624) que Gallus representa ó galo que cantou despois de que Pedro negara a Xesús tres veces.
A Xironda, Cualedro
San Salvador da Xironda é unha parroquia do concello ourensán de Cualedro na comarca de Verín. No ano 2007 tiña 445 habitantes (210 homes e 235 mulleres) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 38 habitantes en relación ao ano 2000.
Globus Aerostaticus
150px|miniatura|Globus Aerostaticus.
Globus Aerostaticus, o globo aerostático, é unha exigua constelación creada por Joseph Lalande en 1798 na honra ó globo de aire quente, que se consideraba un grande adianto científico na época. A constelación estaba composta por estrelas febles que se atopan entre Capricornus e Microscopium (o microscopio). Aínda que apareceu coma constelación en varios atlas, nunca se converteu en oficial e caeu no desuso por parte dos astrónomos.
José Martinho Montero Santalha
José Martinho Montero Santalha, nado en Cerdido o 5 de abril de 1947, é un teólogo e lingüista galego.
Traxectoria
En 1957 ingresou no seminario de Mondoñedo. En 1965 marchou estudar teoloxía a Roma, onde se licenciou e preparou o doutoramento, sendo profesor agregado na Pontificia Universidade Gregoriana. Licenciouse en Filosofía pola Pontificia Universidade de San Tomé de Aquino de Roma. En 1971 foi ordenado sacerdote por Monseñor Arauxo, sendo a súa a primeira ordenación sacerdotal oficiada en lingua galega (os textos son adaptación e tradución do propio Montero).
Antena (artrópodos)
miniatura|250px|Antena de Tabanus subsimilis.
José Martinho Montero Santalha
Traxectoria
Regresou a Galiza en 1974, sendo mestre de Teoloxía no seminario de Santiago de Compostela. Licenciouse en Filoloxía pola UNED e no ano 2000 acadou o doutoramento pola Universidade da Coruña cunha tese sobre as rimas da poesía trobadoresca. Deu clases de lingua inglesa en Ferrol, e na Facultade de Ciencias da Educación e do Deporte de Pontevedra, da Universidade de Vigo.
Reintegracionismo
dereita|miniatura|Homenaxe a Carvalho Calero en 2008.
A súa obra está vinculada á defensa do reintegracionismo. Redactou a primeira formulación ortográfica desta corrente, publicada en 1976 na revista Grial co nome de Unificación ortográfica galego-portuguesa. Este texto recollía a proposta feita por Manuel Rodrigues Lapa de adoptar o portugués como forma literaria do galego, pero matizándoa para defender só un achegamento ortográfico.
Participou na fundación da Associaçom Galega da Língua e as Irmandades da Fala da Galiza e Portugal.
Obra
Foi membro fundador das revistas Boa Nova, O Tempo e o Modo, Agália, Estudios Mindonienses e Encrucillada, da que tamén foi membro da redacción. En 1977 gañou o Premio Fernández Latorre de xornalismo, concedido por La Voz de Galicia polo artigo "Integración lingüística galego-portuguesa". Participou na tradución do Novo Testamento ao galego.
Poesía
Quince poemas seus aparecen no libro ''Un alpendre de sombra e de luar. A escola literaria da diocese de Mondoñedo-Ferrol'' (Félix Villares Mouteira, 2007). Deles, catro son de temética relixiosa (de Nadal), tres sobre a lingua galega, dous adicados ao Camiño de Santiago e dous sobre Pontevedra.
Antena (artrópodos)
As antenas son apéndices multisegmentados presentes nos metámeros anteriores dos artrópodos mandibulados.
Nos crustáceos son birrámeas e están presentes nos dous primeiros segmentos do céfalon (cabeza), denominándose o par máis pequeno anténulas. Todos os demais grupos de artrópodos (coa excepción dos quelicerados e os proturos, que carecen delas) teñen un único par unirrámeo de antenas.
As antenas están articuladas á cabeza, poidiendo rotar na súa base articular monocondilar. Aloxan multitude de sensilia táctiles, olfactorios, gustativos e termo- e higroreceptores, que permiten ao animal percibir a presenza de obxectos tocándoos, oír, percibir o movemento do aire, percibir aromas e sabores, así como captar a temperatura e a humidade do ambiente e os obxectos tocados por elas. A percepción de todos estes estímulos é unha definitiva vantaxe biolóxica.
Insectos
Nos insectos, os receptores olfactorios poden ser extremadamente sensíbeis e capaces de diferenciar determinadas substancias químicas aínda ao nivel dos seus isómeros. Desta maneira, os insectos machos de certas ordes, como son Lepidoptera, Coleoptera etc., poden percibir e orientarse cara ás feromonas sexuais liberadas polas femias da súa mesma especie, facilitándose os encontros sexuais; tamén estes receptores poden percibir feromonas de alarma emitidas por algún outro membro da súa colonia e iniciar unha manobra evasiva ante o perigo que puidiera representar a presenxa dun insecto carnívoro depredador, como sucede nas colonias de pulgóns. Os receptores olfactorios teñen asociado un grupo de neuronas sensoriais. Estas neuronas emiten nervios ou paquetes de axons que, no caso das antenas, penetran no deutocerebro a través dos lóbulos antenais. A capacidade para distinguir olores está relacionada coa proteína trasportadora dos olores, que move a substancia química (olor) desde a súa entrada ao receptor até a superficie da dendrita dalgunha das neuronas sensoriais. A sensibilidade dun receptor olfactorio a unha substancia química causa a despolarización ou cambio de polaridade eléctrica da neurona sensorial, o que pode observarse graficamente usando un electroantenógrafo.
miniatura|250px|Forma das antenas nos [[bolboreta|lepidópteros, por C. T. Bingham (1905).]]
A antena típica dun insecto presenta tres segmentos básicos:
Crustáceos
Os crustáceos teñen dous pares de antenas. As do primeiro par son unirrámeas, e a miúdo se lles dá o nome de anténulas, mentres que o segundo par é birrámeo, o que significa que cada antena está formada por dúas partes, unidas na súa base. Na maioría dos adultos as antenas son órganos sensoriais, pero se usan polas larvas nauplio para nadar e para capturar o alimento. Nalgúns grupos de crustáceos, como os Palinuridae (lagostas) e os Scyllaridae (santiaguiños), as segundas antenas son alongadas, mentres que noutros, como nos cangrexos, as antenas son de tamaño reducido.
Provincia de Loei
Loei é unha provincia da Tailandia. A súa capital é a cidade de Loei.
Distritos
A provincia está subdividida en 12 distritos (amphoes) e 2 subdistritos (king amphoes). Os distritos e subdistritos están divididos á súa vez en 89 comunas (tambons) e estas en 839 poboados (moobans).
esquerda|miniatura|250px|Distritos da provincia
Teníase
miniatura|dereita|Proglote grávida dunha Taenia saginata liberada nas [[feces.]] A teníase é unha enfermidade parasitaria intestinal causada polas formas adultas de cestodos do xénero Taenia (as larvas enquistadas producen outra enfermidade chamada cisticercose). Nos humanos os causantes son as especies Taenia solium (tenia do porco) e a Taenia saginata (tenia da vaca), comunmente coñecidas como tenias ou solitarias, das cales normalmente só se atopa un individuo adulto en cada persoa afectada. As tenias adultas son hermafroditas, e requiren un hóspede intermediario para cumpriren o seu ciclo biolóxico: o porco ou o xabaril, no caso da Taenia solium, e o gando vacún no caso da Taenia saginata.
Teodoro Fernández
Teodoro Fernández Meyzán, nado en San Vicente de Cañete, Provincia de Cañete, o 20 de maio de 1913 e finado en Lima o 17 de setembro de 1996, foi un destacado futbolista peruano.
Teníase
Epidemioloxía
A teníase é unha cestodíase de distribución mundial, principalmente de zonas onde os animais teñen acceso ás feces humanas. A infestación é maior cando prevalece a insalubridade e malos métodos de eliminación de excrementos que contaminan as aguas e plantas, os cales, neses casos, son consumidos por porcos e vacas. Afecta tanto a nenos coma a adultos e é máis freceunte en mulleres, e é máis perigosa nas mulleres preñadas e nos nenos. Transmítese pola inxesta de carne crúa ou mal cocida e infectada con cisticercos do parasito que se encontran nos tecidos do hóspede intermediario, e que se desenvolven en tenias adultas no hospedador humano.
Distribución xeográfica
É unha enfermidade cosmopolita que se presenta con maior frecuencia en rexións onde se acostuma a comer carne de porco ou bovino crúa ou mal cocida, con maior incidencia en Latinoamérica, a península Ibérica, países eslavos, África meridional, Sueste asiático, India, China, Oriente Próximo, Siria, Turquía, Etiopía e Estados Unidos.
Teodoro Fernández
Biografía
Debutou en Club Universitario de Deportes no 1930, ós 17 anos de idade, onde gañou a Liga peruana en 1945 e 1956. Xogou 63 encontros e anotou 28 goles.
Teníase
Fonte de infestación primaria
A teníase é unha antropozoonose cuxa única fonte de infestación primaria é o home doente que libera proglotes e ovos coas súas feces. O adulto inféstase con maior frecuencia debido aos hábitos de alimantación, en particular comer carne crúa ou mal cocida. A falta de educación sanitaria e as condicións socioeconómicas deficientes fan que se produza a excreción contaminante de feces ao medio ambiente. O ciclo de vida do parasito facilítase ademais en ambientes rodeados de pasteiros e auga, onde se alimentan o gando bovino e porcino.
Mecanismo de transmisión
150px|miniatura|Inspección nunha cámara frigorífica. A vía de eliminación é o ano e o medio de eliminación, as feces. O axente de contaxio é o hóspede intermediario: en Taenia solium o porco, e en Taenia saginata o gando vacún. O porco e o bovino inféstanse ao comer herba e/ou auga contaminada coas feces de persoas infestadas. A cría destes animais en lugares con condicións sanitarias deficientes, así como os matadeiros con escaso control sanitario, facilitan a probabilidade de infestación.
Teodoro Fernández
Selección nacional
Foi internacional coa selección peruana. Coa escuadra peruana xogou 32 econtros e anotou 24 goles, gañando tamén a Copa América de 1939.
Desert rock
O termo foi previamente aplicado, nos anos 80, a un tipo de punk sicodélico con doses de country, que xeralmente evocaban a zonas desérticas, caracterizado por pasaxes instrumentais épicas e letras que falaban de xente marxinal. Esta xeración de desert rockers estaba centrada na área de Arizona, particularmente en Tucson, a pesar de que moitas bandas tiñan fortes lazos coa escena musical dos Ánxeles, e moitas mudáronse a esta cidade.
Teníase
Patoxenia
Ao ser inxerido o cisticerco contido na carne de porco ou vacún contaminada, pola acción dos zumes dixestivos, perde a súa cuberta e libera o escólex, que se fixa á parede intestinal, e a partir del se desenvolve o individuo adulto no intestino da persoa afectada nun período de 50 días ou máis.
Debido ao grande tamaño destes cestodos na fase adulta (de 2 a 10 metros) producen alteracións na función normal do intestino, igual que unha inflamación da mucosa intestinal debida á irritación mecánica producida polo estróbilo ("corpo") e o escólex ("cabeza") do verme, o que ocasiona tamén trastornos nerviosos. Outro dos seus principais mecanismos de dano é o consumo de gran parte dos nutrientes dixeridos polo hóspede, que o parasito absorbe pola pel ao longo de todo o seu corpo (non ten boca), xa que se alimentan osmoticamente, por careceren de tubo dixestivo. Outro efecto é o provocado polos metabolitos do parasito ao seren absorbidos polo hóspede, xa que poden inducir alteracións tóxicas ou alérxicas, producindo algúns síntomas xerais e dixestivos. Igualmente, a acción das toxinas tradúcese en trastornos neurolóxicos.
Cadro clínico
O período de incubación é de 2 a 3 meses, e polo xeral non causan grandes alteracións patolóxicas na anatomía do afectado, o cal pode albergar o parasito durante varios anos sen presentar ningún síntoma.
Complicacións
As complicacións ocorren na infestación por T. solium, cando, pola ruta fecal-oral a través da inxestión de ovos do parasito esparexidos no ambiente, ou por autoinfestación producida pola rotura de proglotes dos parasitos adultos no intestino, as oncosferas penetran na circulación, dando lugar á formación de cisticercos, que poden aloxarse nos tecidos do hóspede, orixinando unha cisticercose. Este fenómeno non se observa nas infestacións con T. saginata, que non orixina cisticercose en humanos.
Diagnóstico
Ante a presenza de síntomas, o primeiro diagnóstico faise pola observación directa das cadeas de proglotes nas feces, ou adheridas á roupa. É frecuente encontrar proglotes nas feces de persoas que non teñen ningún síntoma ou malestar. En ocasións o diagnóstico é facilitado polo mesmo doente que encontra as proglotes no seu propio bólo fecal.
O diagnóstico específico debe facerse pola observación microscópica de ovos por medio de diagnóstico coproparasitoscópico (CPS), xa sexa polo método Faust (por flotación) ou polo método Ritchie (por sedimentación) ou por frotis groso ou método Kato-Katz. Algúns autores propoñen unha impresión anal con fita adhesiva.
Para poder facer a diferenciación de especies, cómpre realizar un peneirado das feces. Para isto homoxeinízase o contido dunha evacuación sospeitosa con solución fisiolóxica e logo pásase por unha malla porosa fina peneirando así as proglotes. Estes obsérvanse ao miscroscopio facendo doada a diferenciación entre especies, en particular distinguindo as proglotes grávidas.
Prevención
As medidas profilácticas para evitar as teniases son:
Mesoplodon stejnegeri
Mesoplodon stejnegeri, coñecido vulgarmente na bibliografía internacional cos nomes de zifio de Stejneger e zifio do mar de Bering, é unha especie de mamífero cetáceo odontoceto da familia dos zifíidos e subfamilia dos zifioideos, unha das quince integradas no xénero Mesoplodon.
Durante moito tempo foi un membro moi pouco coñecido do xénero Mesoplodon. O seu descubrimento fíxose en 1885 por Leonhard Hess Stejneger a partir dos restos dun cranio, sendo isto o único que se sabía desta especie durante case un século, xa que non foi até 1994 cando a aparencia externa puido ser coñecida a partir de mostras frescas provenientes de espécimes varados. A descrición formal fíxoa True a partir das notas de Stejneger.
Descrición
A especie foi descrita en 1885 polo mastozoólogo estadounidense Frederick William True, no seu traballo "Contributions to the history of the Commander Islands". Proceedings of the United States National Museum  1885: 584-585.
Etimoloxías
Para a do xénero, ver Mesoplodon.
O epíteto específico, stejnegeri, foi unha homenaxe de True ao seu colega noruegués, nacionalizado estadounidense, L. H. Stejneger, que escribiu a primeira descrición dun cranio desta especie, como quedou dito.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceus tamén polos sinónimos: