cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parc de la Ciutadella
A Exposición Universal de 1888
Fontserè contou coa colaboración do mozo Antoni Gaudí, que interveu no proxecto da Fervenza Monumental, un dos puntos neurálxicos do parque. Gaudí realizou o proxecto hidráulico e deseñou unha cova artificial debaixo da Fervenza. O monumento destaca pola súa profusión escultórica, na que interviñeron varios dos mellores escultores do momento: destaca o grupo escultórico de ferro forxado A Cuadriga da Aurora, de Rossend Nobas, así como O nacemento de Venus, de Venanci Vallmitjana; o frontón é obra de Francesc Pagès i Serratosa. Outras esculturas son: Anfítrite, de Josep Gamot; Neptuno e Leda, de Manel Fuxà; e Dánae, de Joan Flotats. Así mesmo, Rafael Atché realizou os catro billas que expulsan auga pola boca, na parte inferior do monumento.
O parque
Actualmente o Parque da Ciutadella é un dos máis extensos de Barcelona. Dentro do seu recinto sitúase o Zoo de Barcelona, así como diversas edificacións que perviven da antiga fortaleza (a capela, o palacio do gobernador e o arsenal) e da Exposición de 1888 (Umbráculo, Hivernáculo, Museo de Xeoloxía e Museo de Zooloxía).
O parque destaca pola súa grande extensión axardinada, con amplas zonas de árbores e para pasear, así como o lago e a fervenza. O lago é un dos centros neurálxicos do parque, con varios illotes e gran profusión de plantas exóticas e animais acuáticos; pódese navegar nel con barcas de remos. Xunto á fervenza figura o Xardín Romántico, cunha gran variedade de especies vexetais. Na antiga praza de armas hai un estanque ovalado coa soada escultura Desconsuelo, obra de Josep Llimona.
Max Planck
Max Planck, nado en Kiel o 23 de abril de 1858 e finado en Gotinga o 4 de outubro de 1947, foi un físico alemán, considerado como o pai da teoría cuántica.
Despois de estudar en Múnic e Berlín, Planck obtivo o seu grao de doutor en 1879. Despois de ocupar o cargo na Universidade de Kiel, Planck foi nomeado profesor de física teórica da Universidade de Berlín no 1899 substituíndo a Kirchhoff, permaneceu aquí ata 1926. Planck foi premiado no 1918 co Premio Nobel de Física polo descubrimento da natureza cuantizada da enerxía.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia de gran tradición académica: o seu bisavó, Gottlieb Planck (1751-1833); seu avó, Heirich Ludwig Planck (1785-1831), foron profesores de teoloxía na Universidade de Gotinga; seu pai, Wilhem Johann Julius von Planck (1817-1900), foi profesor de dereito en Kiel e Múnic; seu tío, Gottlieb Planck (1824-1907), foi tamén xurista en Gotinga e un dos país do Código Civil de Alemaña.
Naceu do matrimonio de Julius Wilhem coa súa segunda esposa, Emma Patzig (1821-1914), tiña catro irmáns (Hermann, Hildegard, Adalbert e Otto) e dous medio irmáns (Hugo e Emma), fillos do seu pai coa súa primeira esposa. Criouse en Kiel ata os seis anos de idade, cando a súa familia se trasladou a Múnic, alí matriculouse no Maximilians gymnasium. Os seus compañeiros de clase eran fillos de familias coñecidas de Múnic. Entre eles atopábanse o fillo do banqueiro Heinrich Merck e Oskar Miller, fundador máis adiante do Deutsches Museum. Aos 16 anos obtivo o seu Schulabschluss ou graduación. Como mostraba talento para a música (tocaba o órgano, o piano e o violoncello), a filoloxía clásica e as ciencias, dubidou á hora de elixir a súa orientación académica. Ao consultar ao profesor de física Philipp von Jolly este respondeu que en física o esencial estaba xa descuberto, e que quedaban poucos ocos por reencher, concepción que compartían moitos outros físicos do seu tempo. Planck, que respondeu ao seu profesor que non tiña interese en descubrir novos mundos senón en comprender os fundamentos da física, finalmente decidiuse por esta materia. miniatura|esquerda|O mozo Planck na súa época de estudante (1878) Comezou os estudos de física na Universidade de Múnic en 1874, graduándose en 1879 en Berlín. Volveu a Múnic no 1880 para ensinar na universidade, e trasladouse á súa cidade natal, Kiel, en 1885. Casou con Marie Merck en 1886. No 1889, trasladouse de novo a Berlín, onde ocupou a cátedra de física teórica dende 1892 en diante.
En 1899, descubriu unha nova constante fundamental, chamada na súa honra Constante de Planck, que é usada, por exemplo, para calcular a enerxía do fotón. Un ano máis tarde, descubriu a lei da radiación, chamada lei de Planck da radiación. Esta foi a base da teoría cuántica, que xurdiu dez anos despois coa colaboración de Albert Einstein e Niels Bohr.
De 1905 a 1909, Planck actuou como a cabeza da Deutsche Physikalische Gesellschaft (Sociedade alemá de física).
A súa muller morreu en 1909, e un ano despois casou novamente con Marga von Hoesslin. En 1913, foi nomeado Reitor da Universidade de Berlín. Como consecuencia do nacemento da física cuántica foi premiado no 1918 co Premio Nobel de Física. De 1930 a 1937, Planck foi o Presidente do Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (KWG, Sociedade para o Avance da Ciencia Emperador Guillerme).
Durante a segunda guerra mundial, Planck tratou de convencer a Hitler de liberar ós científicos xudeus. O seu fillo Erwin foi executado o 20 de xullo de 1944, ó ser acusado de traizón en relación cun atentado sufrido por Hitler.
Contribucións científicas
A pesar de que nun primeiro momento foi ingnorado pola comunidade científica afondou no estudo da teoría da calor, chegou, un tras outro aos principios que xa enunciara Joiah Willard Gibbs sen coñecelos previamente, xa que estes non foran divulgados. As ideas de Clasius sobre a entropía ocuparon un espazo central nos seus razoamentos.
En 1900 descubriu unha constante fundamental, a denominada constante de Planck, usada para calcular a enerxía dun fotón. Isto significa que a radiación non pode ser emitida nin absorbida de maneira continua, senón só en determinados momentos e pequenas cantidades denominadas cuantos ou fotóns. A enerxía dun cuanto ou fotón depende da frecuencia da radiación.
Un ano despois descubriu a ley da radiación electromagnética emitida por un corpo a unha temperatura dada, denominada Lei de Planck, que explica o espectro da emisión dun corpo negro. Esta lei converteuse nunha das bases da mecánica cuántica, que emerxeu uns anos máis tarde coa colaboración de Albert Einstein e Niels Bohr, entre outros.
Relación con Albert Einstein
miniatura|dereita|Primeiro [[Congreso Solvay, Max Planck de pé segundo pola esquerda.]]
No ano 1905 publicaronse os primeiros estudos do aínda descoñecido Albert Einstein sobre a teoría da relatividade, e Plank foi un dos poucos científicos que recoñeceron inmediatamente a importancia desta nova teoría científica.
Max Planck tamén contribuíu considerablemente ao desenvolvemento desta teoría. Porén a hipótese de Einstein sobre a lixereza do quantum (o fotón), baseada no descubrimento de Philipp Lenard en 1902 sobre o efecto fotoeléctrico foi rechazada inicialmente por Planck, así coma a teoría de James Clerk Maxwell sobre electrodinámica.
En 1910 Einstein precisou o comportamento anómalo da calor específica en baixas temperaturas coma outro exemplo dun fenómeno que desafía a explicación da física clásica. Planck e Walter Nernst para clarificar as contradicións que aparecían na física organizaron a primeira conferencia Solvay, realizada en Bruxelas en 1911, conferencia que dende ese ano reuniu aos principais científicos de Europa cada tres anos, baixo o mezenazgo do industrial belga Ernest Solvay. Nesta reunión Einstein finalmente convenceu a Planck sobre as súas investigacións e dúbidas, mantendo a partir de entón unha estreita relación, sendo nomeado Albert Einstein profesor de física na Universidade de Berlín sendo Planck decano.
En 1918 foi galardonado co Premio Nobel de Física polo seu papel xogado no avance da física co descubrimento da teoría cuántica.
Recoñecementos
Trala súa morte o 4 de outubro de 1947 en Gotinga, o KWG foi renomeado como Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften (Sociedade Max Planck, MPG).
Foi nomeado súa honra un cráter de impacto na Lúa, o cráter Planck. No ano 2009 a Axencia Espacial Europea lanzou un satélite artificial de dúas toneladas bautizado co seu apelido, como parte do programa científico Horizon 2000.
Méixome, Lalín
Santiago de Méixome é unha parroquia do concello de Lalín. Segundo o IGE en 2011 tiña 131 habitantes (73 mulleres e 58 homes), distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999, cando tiña 146 habitantes. Pertence ao arciprestado do Deza e á diocese de Lugo.
Xeografía
Limita ao norte coas parroquias de Bermés e Busto, ao sur con Santiso ao leste con Bermés e ao oeste con Madriñán e Noceda. Dista 9 km da capital municipal. Acada unha altitude máxima de 700 m e está bañada polo Rego de Freixo.
Méixome foi a primeira parroquia do concello de Lalín na que se fixo a concentración parcelaria.
Historia
O nome da parroquia figura nunha permuta feita co Mosteiro de Carboeiro en 1182, en pleno período románico, o que fai pensar na existencia dunha igrexa orixinaria desta época que foi substituída pola actual.
Patrimonio
O castro de Méixome, situado na aldea de Castro, xunto ao río en terreo de labranza, está conformado a partir dun recinto de planta lixeiramente ovalada en dirección nordés-suroeste. As súas dimensións son: eixo NL-SO mide 85 m no interior e uns 100 m ao exterior; eixo NO-SL mide 55 m no interior e 85 m no exterior. A altura máxima acadada pola coroa respecto ao exterior é duns 7 m no lado leste. No parapeto do sector setentrional apréciase un tramo de liña de muralla pétrea (nalgúns puntos vese claramente unha anchura de 3 m a 4 m) feita de xisto sen argamasa. Ten parapeto interior no sector setentrional, cuns 4 m ou 5 m de anchura, moi vertical cara ao exterior.
A igrexa parroquial de Santiago de Méixome é de estilo barroco.
Festas
As súas festas parroquiais son o 16 e 17 de agosto na honra a San Roque. O primeiro fin de semana do mes de outubro toda a parroquia reúnese para realizar a chamada Festa dos Veciños no campo da festa.
Manresa
Manresa é unha cidade catalá da provincia de Barcelona. Pertence á comarca do Bages, da que é capital. Está situada no centro de Cataluña, a uns 60 km da cidade de Barcelona, marcando límite entre unha contorna industrial ao sur, e rural ao norte.
Péter Medgyessy
Estudos
Nado en Budapest, Medgyessy estudou económicas na Universidade Corvinus de Budapest (entón chamada Universidade de ciencias económicas Karl Marx). Graduouse en 1966, doutorándose máis tarde. Fala francés e romanés, e ten amplos coñecementos de inglés e ruso.
Manresa
Está situada nun ángulo no que uns quilómetros máis ao sur, confluirán os ríos Llobregat e Cardener. É un importante nó de comunicacións, en especial co Eixe do Llobregat e o Eixe Transversal.
Manresa ten industrias de tecidos, fiados, química, maquinaria. Nas últimas décadas substituíu a industria polo comercio. É unha cidade cun interesante conxunto medieval, coas súas pontes sobre o río Cardener e a súa igrexa de estilo gótico (chamada Seo, en catalán Seu). Ademais tamén podemos atopar igrexas de estilo barroco así como interesantes edificacións modernistas.
Xeografía
250px|miniatura|A montaña de Montserrat desde Manresa|esquerda Manresa está situada no centro de Cataluña. O río Cardener pasa polo suroeste da cidade, con todo o municipio utiliza, para beber, a auga do río Llobregat, que pasa polo límite leste do termo. A auga é recollida ao seu paso por Balsareny e transportada a Manresa por unha canle ata o Parque de l'Agulla.
A orografía urbana está claramente marcada pola existencia de varios cerros (Puigcardener, Puigmercadal, Puigterrà, Puigberenguer e Tossal dels Cigalons).
Economía
Josep Pla escribiu: Manresa as fábricas confúndense cos conventos, e os conventos coas fábricas. Ambas as cousas xa forman parte da historia.
A pesar de que as actividades industriais e servizos son os máis destacables, o sector primario non está totalmente marxinado. O regadío, que aproveita a auga da histórica canle de Manresa, dedícase, especialmente, ás verduras, legumes e froita, como tamén aos cereais, trigo, millo, patacas e forraxe. No secaño predominan os cereais e a forraxe. A gandería céntrase, especialmente, na produción do porco e bovino. A tradición industrial remóntase aos séculos medievais.
O sector terciario é moi importante, como corresponde a unha capital de comarca das súas dimensións.
A súa condición de núcleo radial de vías de comunicación é un factor relevante na actividade comercial de Manresa.
Lugares de interese
250px|miniatura|La Seu de Manresa 250px|miniatura|A Cova de Sant Ignasi de Loiola
Familia Bernoulli
O fundador desta familia foi Jacob o vello, nacido en Antuerpen (Bélxica), un hugonote que se trasladou a Basilea en 1622 por motivos de persecución relixiosa. casou tres veces e só tivo un fillo, Nikolaus. Este casou e tivo unha ducia, dos cales catro chegaron á idade adulta; dous deles convertéronse en matemáticos de primeira orde: Jakob, nacido en 1654, e Johann, nacido en 1667. Ambos estudaron a teoría do cálculo infinitesimal de Leibniz e desenvolveron aplicacións da mesma.
Principais membros
A familia Bernoulli produciu moitos artistas e científicos notables, en particular un gran número de matemáticos famosos do século XVIII:
Minas de sal de Bochnia
A Mina de sal de Bochnia (Kopalnia soli Bochnia) en Bochnia, Polonia é unha das minas de sal máis antigas do mundo e a máis antiga de Polonia. A mina abriuse entre os séculos XII e XIII despois de que se descubrise o sal en Bochnia e pasou a formar parte da Compañía mineira real żupy krakowskie (salinas de Cracovia). Desde o ano 2005 a mina deixou de explotarse.
A mina foi pechada en 1990. En 1981 declarouse monumento patrimonio. O sitio é un dos monumentos históricos de Polonia (Pomnik historii), segundo se designou o 6 de outubro de 2000 e seguido pola Xunta do Patrimonio Nacional de Polonia. A mina ten unha capela que é atravesada polas vías do tren.
Historia
miniatura|upright = 1.2 | Entrada do pozo  Sutoris As galerías da mina miden 4´5 km de lonxitude por uns 330-468 m de profundidade por baixo da superficie, en 16 niveis.
En 2013 a mina engadiuse ao Património Mundial da UNESCO como unha extensión da inscrición da mina de sal de Wieliczka de 1978.
Galería August
A galería August é a principal ruta de comunicación e transporte da mina. Esténdese de leste a oeste da mina, conectando en liña recta os extremos inferiores dos pozos Campi e Sutoris. Atópase a unha profundidade de 176 m desde a parte superior do pozo Sutoris e 212 m desde a parte superior do pozo Campi. A galería August inicialmente chamouse forno longo (Piec Długi). O primeiro tramo, que se estendía entre o pozo Rabsztyn e o pozo Campi, construíuse nos anos 1723-1743, segundo un deseño de Jan Gottfried Borlach. O seu gran logro foi regular as rutas na mina asegurando a súa rectitude e nivelación. Como resultado disto, durante as seguintes décadas, a galería August púido alcanzar unha extensión de case 3 km.
As cámaras, pozos e galerías escavados forman unha vila subterránea, aberta aos turistas. A maior das cámaras preservadas converteuse nun sanatorio.
A Cámara Ważyn
A cámara Ważyn foi nomeada co nome do administrador (podżupek) Andrzej Ważyński. A profundidade desta cámara, a maior da mina de sal de Bochnia, é de 248 m; a súa lonxitude é 255m; o seu ancho máximo é de 14´4 m; e a altura máxima é de 7´2 m. A cámara non usa ningún piar. Extraíuse sal da cámara Ważyn desde 1697 ata a década de 1950. Co fin de crear un sanatorio estes pozos antigos foron expandidos cunha máquina unitaria de carga e descarga (LHD). Estas obras tiveron lugar ata 1984. Grazas a elas o pozo Ernest do século XVII preséntase de forma impresionante no tellado da cámara desmontada.
La 1
La 1 é a primeira cadea de televisión de Televisión Española, grupo pertencente á corporación pública Radiotelevisión Española. Conta cunha programación xeralista para todos os públicos, e foi líder de audiencia en España entre 2009 e 2012.
É a primeira canle de televisión que emitiu en España, ao comezar as súas emisións oficiais o 28 de outubro de 1956. Dende entón recibiu varios nomes como VHF, Primer Programa, Programa Nacional, Primera Cadena, TVE1, La Primera ou o actual La 1. A denominación Televisión Española tamén se utilizou para referirse só a esta canle, se ben o grupo xestiona máis canles.
Cory Jefferson
Cory Allen Jefferson, nado o 26 de decembro de 1990 en Tacoma, Washington, é un xogador de baloncesto profesional estadounidense.
Traxectoria
O 26 de xuño de 2014, Jefferson foi elixido na 60ª posición do Draft da NBA de 2014 polos San Antonio Spurs. Na mesma noite do Draft, foi traspasado ós Brooklyn Nets. O 23 de xullo de 2014, asinou un contrato cos Nets. O 1 de xaneiro de 2015, os Nets asignaron a Jefferson ós Maine Red Claws, afiliado dos Boston Celtics na NBA Development League. O 8 de xaneiro de 2015 volveu ós Nets.
La 1
Historia
La 1 inaugurouse ás 20:30 horas cunha cerimonia relixiosa na que se daba a bendición a televisión pública. Máis tarde producíronse discursos dos directivos da cadea e do ministro Gabriel Arias Salgado e o remataren comezouse coa emisión de documentais e unhas actuacións musicais.
Durante os primeiros anos, La 1 só podía ser vista en Madrid e os seus arredores, mentres que se traballaba na posta en marcha dunha infraestrutura e repetidores noutras cidades de España. A súa vez, o horario de emisións estaba reducido á noite, con 3 horas desde os seus inicios e distribuídas desde as nove da noite ata a media noite.
No ano 1957 iniciouse a emisión de informativos propios baixo a denominación de Telediario (ata entón a cadea emitía os noticiarios do No-Do), comezou a emisión de publicidade e o horario de emisión ampliouse a un horario de sobremesa desde as dúas da tarde, cun peche a metade da tarde. Durante os primeiros anos o goberno de Francisco Franco continuou coas tarefas de ampliación da cobertura e ampliouse o radio de emisións e de número de receptores na capital. O 15 de febreiro de 1959, coa inauguración dos Estudios Miramar, chegou a televisión a Barcelona e a comezos dos anos 60 La 1 comezou a estar dispoñible nas principais capitais de provincias.
No ano 1964 inauguráronse os estudios de Prado del Rey, o cal supuxo un grande adianto para a cadea. A medida que personaxes como Laura Valenzuela ou Mariano Medina adquiren popularidade e se introducen programas como series americanas, hai unha maior demanda e a cobertura comeza a ampliarse. Ese mesmo ano chégase á cifra dun millón de televisores nos fogares españois, número que se cuadriplicaría no ano 1970.
Coa chegada da segunda cadea UHF, La 1 pasa a ser unha televisión xeralista mentres que os contidos culturais pasan a La 2, ademais de ser máis accesible para gran parte da poboación española, e nestes anos destacan programas de entretemento, series, e a cobertura de espazos en directo como algúns partidos de fútbol ou o Festival de Eurovisión. As emisións en cor, comezaron en 1972 con motivo dos Xogos Olímpicos de 1972, porén ata 1974 non se regularizaron.
Tras a morte de Franco La 1 mantívose como a principal cadea de televisión pública. Comezan a aparecer novos formatos e programas que antes non tiñan cabida a causa da censura e xorde unha maior pluralidade. As horas de emisión aumentaron co horario matinal desde 1986.
A chegada das televisións privadas a partir de 1989 La 1 deixou pasou a ser a cadea xeralista e con maior vocación comercial da empresa. Desde o 2010, deixou de emitir publicidade xunto co resto de cadeas do grupo Radiotelevisión Española
Programación
A programación de La 1 é xeralista e está enfocada a todos os públicos. Os programas con máis audiencia da canle son as series de ficción e o cine. Actualmente, a maioría de series en La 1 son españolas, sendo Cuéntame cómo pasó e Águila Roja as producións con maior audiencia, seguidas da telenovela Amar en tiempos revueltos en horario de sobremesa. Con todo, tamén se emiten novelas latinoamericanas e algunhas series estranxeiras, como Los Tudor. Doutra banda, a maioría de películas da primeira canle son producións que tiveron éxito en cines.
Boa parte dos seus espazos son produción propia, enfocada ao tratamento da actualidade e a información en directo. O espazo máis popular dos servizos informativos é o Telediario, presente desde 1957. Tamén destacan Informe semanal no lado informativo, e magacíns informativos con contido social, como +Gente. La 1 tamén se encarga de emitir informativos especiais.
Ademais destes espazos, La 1 emite acontecementos especiais e eventos deportivos de gran transcendencia. En deportes, TVE posúe os dereitos da Liga de Campións de Europa e emite encontros da selección española de fútbol. Tamén deu especial cobertura ao campionato mundial de motociclismo ata 2012, finais de tenis con presenza de españois, e etapas clave en voltas ciclistas como o Tour de Francia ou a Volta a España. En canto a acontecementos especiais, La 1 retransmite todos os anos a final do Festival da Canción de Eurovisión, que rexistra cotas superiores ao 40% de share.
Audiencias
Evolución da cota de pantalla mensual, segundo as medicións de audiencia elaborados en España por TNS, e en anos anteriores polo EGM. Están en letra grosa e verde os meses en que foi líder de audiencia.
* Empatou no primeiro posto con Telecinco | ** Mínimo histórico | *** Máximo histórico
Emisións en galego
O 25 de xullo de 1974 o Centro Territorial de Galicia o primeiro televisivo programa en lingua galega, que desde agosto se fixo diario, Panorama de Galicia, desde aquela a primeira cadea da TVE emite regularmente programación en galego para Galicia, pero na dende agosto de 2010 tan só emite un telexornal ao mediodía de quince minutos de duración. .
Werner Herzog
Werner Herzog, nado co nome de Werner Stipetic en Múnic o 5 de setembro de 1942, é un director de cine, documentalista, guionista, produtor e actor alemán.
Biografía
Con trece anos marchou a Múnic para iniciar os estudos secundarios, aloxándose na mesma pensión en que vivía Klaus Kinski, actor que nun futuro sería importante na súa carreira cinematográfica. Durante a adolescencia tivo unha etapa de gran fervor relixioso, chegando a converterse ao catolicismo, o que provocou discusións coa súa familia, que eran ateos convencidos. Nesa época tamén comezou a realizar longas viaxes a pé. Con quince anos atravesou Europa, desde Múnic até Albania. Tamén fixo a pé unha viaxe até Grecia.
Obra
200px|miniatura|Werner Herzog en Seattle.
Gatañal, Bribes, Cambre
Gatañal é un lugar da parroquia de Bribes no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña.
Adela Muñoz Páez
Adela Muñoz Páez, nada en La Carolina (Xaén) en 1958, é unha química española especialista en espectroscopía de Absorción de Raios X (EXAFS) aplicada á caracterización de materiais.
Traxectoria
É catedrática de Química Inorgánica e profesora das facultades de Química e Física da Universidade de Sevilla. Foi vicedirectora do Instituto de Ciencia de Materiais de Sevilla de 1998 a 2010. Para o seu traballo de investigación traballou en fontes de radiación sincrotrón de Gran Bretaña, Xapón e España así como a fonte europea, ESRF, situada en Grenoble (Francia), nas cales fixo uso das Espectroscopías, EXAFS e XANES, para estudar a estrutura de sistemas amorfos. Publicou máis de 75 artigos en revistas internacionais, dirixiu varias teses doutorais e proxectos de investigación e formou parte de números comités de avaliación científica nacionais e internaciones, como a Comisión Nacional de Avaliación de Actividade Investigadora, (CNEAI) a Fonte Europea de Radiación Sincrotrón, ESRF, ou a instalación europea Láser de Electróns Libres, XFEL, en Hamburgo (Alemaña). Realizou estancias de investigación nas universidades de Eindhoven (Holanda), Oxford (GB) e Osaka (Xapón) e en centros de investigación de Mar da Prata (Arxentina), Lausana (Suíza) e no ESRF.
Nos últimos anos realiza tarefas de divulgación científica, publicando máis de cen artigos en prensa escrita e dixital e impartido máis de oitenta conferencias, nas que se ocupou fundamentalmente das mulleres científicas. Publicou os ensaios Da cicuta ao polonio (Debate, 2012), traducido ao polaco en 2014, A boa morte (Debate 2013), que trata sobre a eutanasia, e as biografías Marie Curie e Antoine Lavoisier (RBA, 2013 Grandes Ideas da Ciencia) traducidas ao italiano, francés, ruso e portugués dos que en conxunto se imprimiron máis de 150.00 exemplares. A biografía de Marie Curie foi reeditada por National Geographic e está á venda en librarías e en Amazon desde xaneiro de 2018. En febreiro de 2017 publicou SABIAS. A cara oculta da Ciencia, tamén con Debate e en xullo dese ano a edición flash de SABIAS na Segunda República española, que están a ter unha gran repercusión. Participou en máis de oitenta actos de presentación de ambos os libros desde a súa publicación e ten previstos varios máis. Desde 2008 mantén a web http://hypatia.es/, que recolle as súas actividades de divulgación científica.
En decembro de 2015 presentouse ás eleccións a reitora da Universidade de Sevilla. Desde febreiro de 2016 interpreta a Marie Curie nunha obra teatral dirixida a alumnos de primaria e secundaria, con grande éxito de público -24 representacións e máis de 6000 espectadores- e crítica -Premio Equitat da Universitat Oberta de Cataluña en maio de 2017-. En xaneiro de 2018 dedicáronlles unha reportaxe no programa Lab24h de TV2
En 2015 foille concedido o premio Meridiana do Instituto da Muller da Xunta de Andalucía pola súa traxectoria persoal e profesional.
Desde maio de 2017 publica un artigo mensual de divulgación científica no Xornal de Cataluña
Desde febreiro de 2018 é presidenta do nodo Andaluz da Asociación de Mulleres Investigadoras e Tecnólogas, AMIT-A. Formou parte da ONG ASDHA, en defensa dos dereitos humanos en Afganistán, e desde 2015 forma parte da ONG Alianza pola Solidariedade que desenvolve proxectos de cooperación de axuda mulleres no Mediterráneo e Latinoamérica.
Obra
É coautora de máis de cen artigos en revistas científicas internacionais e artigos sobre mulleres científicas.
O Mazo, Santiago de Acevo, Ribeira de Piquín
O Mazo é un lugar da parroquia de Santiago de Acevo no concello lugués da Ribeira de Piquín na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2013 tiña 5 habitantes (3 homes e 2 mulleres).
O Mero, Limiñón, Abegondo
O Mero é un lugar da parroquia de Limiñón no concello coruñés de Abegondo, na comarca da Coruña.
Organización do Pobo de África do Suroeste
A SWAPO (acrónimo en inglés de South-West African People's Organization; en galego: «Organización Popular Africana do Suroeste») é un partido político de Namibia. A efectos electorais denomínase «SWAPO Party» (partido SWAPO).
Foi fundada en 1960. En 1966, pasou a ser unha organización militar que, usando tácticas guerrilleiras, empezou a combater o goberno surafricano en busca da independencia de Namibia. Primeiramente tivo os seus cuarteis xerais en Zambia, trasladándoas a Angola en 1975 ao se independizar esta de Portugal.
Utilizando o slogan "Unha Namibia, unha nación", opúxose con vehemencia ás políticas de desenvolvemento separado (apartheid) e de bantustáns impostas polo réxime racista de Suráfrica.
Cando en 1990 Namibia finalmente se constituíu como Estado independente, a SWAPO converteuse no partido político dominante da escena política, co seu líder Sam Nujoma gañando as primeiras eleccións e converténdose no primeiro presidente do país.
A SWAPO volveu obter a vitoria nas eleccións de 2005, con Hifikepunye Pohamba, logrando facerse co 75% do electorado.
Mecánica cuántica
miniatura|upright|Funcións de onda do electrón nun átomo de hidróxeno en diferentes niveis de enerxía. A mecánica cuántica non pode predicir a localización exacta dunha partícula no espazo, só a probabilidade de atopala en diferentes lugares. As áreas máis brillantes representan unha maior probabilidade de atopar o electrón. miniatura|upright|Esquema dunha función de onda monoelectrónica ou [[Orbital atómico|orbital en tres dimensións.]] alt=|miniatura|upright|Esquema dun orbital en dúas dimensións A mecánica cuántica é unha teoría fundamental da física (máis particularmente, da física moderna) que proporciona unha descrición das propiedades físicas da natureza a escala de átomos e partículas subatómicas. É a base de toda a física cuántica, incluíndo a química cuántica, a teoría cuántica de campos, a tecnoloxía cuántica e a ciencia da información cuántica.
A física clásica (o conxunto de teorías que existían antes da aparición da mecánica cuántica) describe moitos aspectos da natureza a escala ordinaria (macroscópica), pero non é suficiente para describilos a escalas moi pequenas (atómica e subatómica). A maioría das teorías da física clásica poden derivarse da mecánica cuántica como unha aproximación válida a gran escala (macroscópica).
A mecánica cuántica difire da física clásica en que a enerxía, o momento, o momento angular e outras cantidades dun sistema de ligado están restrinxidas a valores discretos (quantización); os obxectos teñen características tanto de partículas como de ondas (dualidade onda-partícula); e existen límites á precisión coa que se pode predicir o valor dunha cantidade física antes da súa medición, dado un conxunto completo de condicións iniciais (principio de incerteza).
Historia
A mecánica cuántica xurdiu gradualmente a partir de teorías para explicar observacións que non podían reconciliarse coa física clásica, como a solución de Max Planck en 1900 ao problema da radiación do corpo negro, e a correspondencia entre enerxía e frecuencia nos artigos de 1905 de Albert Einstein, que explicaban o efecto fotoeléctrico. Estes primeiros intentos de comprender os fenómenos microscópicos, agora coñecidos como a "teoría cuántica antigua", conduciron ao desenvolvemento completo da mecánica cuántica a mediados da década de 1920 por Niels Bohr, Erwin Schrödinger, Werner Heisenberg, Max Born, Paul Dirac e outros. A teoría moderna formúlase en varios formalismos matemáticos especialmente desenvolvidos. Nun deles, unha entidade matemática chamada función de onda proporciona información, en forma de amplitude de probabilidade, sobre o que poden producir as medidas da enerxía, o momento e outras propiedades físicas dunha partícula.
Baséase na observación de que todas as formas de enerxía libéranse en unidades discretas ou paquetes chamados quantos. As partículas con esta propiedade poden pertencer a dous tipos distintos: fermións ou bosóns. Algúns destes últimos están ligados a unha interacción fundamental (por exemplo, o fotón pertence á electromagnética). Sorprendentemente, a teoría cuántica só permite normalmente cálculos probabilísticos ou estatísticos das características observadas das partículas elementais, entendidos en termos de funcións de onda. A ecuación de Schrödinger desempeña, na mecánica cuántica, o papel que as leis de Newton e a conservación da enerxía desempeñan na mecánica clásica. É dicir, a predición do comportamento futuro dun sistema dinámico e é unha ecuación de onda en termos dunha función de onda a que predi analiticamente a probabilidade precisa dos eventos ou resultados.
En teorías anteriores da física clásica, a enerxía era tratada unicamente como un fenómeno continuo, en tanto que a materia suponse que ocupa unha rexión moi concreta do espazo e que se move de maneira continua. Segundo a teoría cuántica, a enerxía emítese e absórbese en cantidades discretas e minúsculas. Un paquete individual de enerxía, chamado quanto, nalgunhas situacións compórtase como unha partícula de materia. Doutra banda, atopouse que as partículas expoñen algunhas propiedades ondulatorias cando están en movemento e xa non son vistas como localizadas nunha rexión determinada, senón máis ben estendidas en certa medida. A luz ou outra radiación emitida ou absorbida por un átomo só ten certas frecuencias (ou lonxitudes de onda), como pode verse na liña do espectro asociado ao elemento químico representado por tal átomo. A teoría cuántica demostra que tales frecuencias corresponden a niveis definidos dos quantos de luz, ou fotóns, e é o resultado do feito de que os electróns do átomo só poden ter certos valores de enerxía permitidos. Cando un electrón pasa dun nivel permitido a outro, unha cantidade de enerxía é emitida ou absorbida, cuxa frecuencia é directamente proporcional á diferenza de enerxía entre os dous niveis.
A mecánica cuántica xorde timidamente nos inicios do século XX dentro das tradicións máis profundas da física para dar unha solución a problemas para os que as teorías coñecidas ata o momento esgotaran a súa capacidade de explicar, como a chamada catástrofe ultravioleta na radiación de corpo negro predita pola física estatística clásica e a inestabilidade dos átomos no modelo atómico de Rutherford. A primeira proposta dun principio propiamente cuántico débese a Max Planck en 1900, para resolver o problema da radiación de corpo negro, que foi duramente cuestionado, ata que Albert Einstein convérteo no principio que exitosamente poida explicar o efecto fotoeléctrico. As primeiras formulacións matemáticas completas da mecánica cuántica non se alcanzan ata mediados da década de 1920, sen que ata o día de hoxe téñase unha interpretación coherente da teoría, en particular do problema da medición.
O formalismo da mecánica cuántica desenvolveuse durante a década de 1920. En 1924, Louis de Broglie propuxo que, do mesmo xeito que as ondas de luz presentan propiedades de partículas, como ocorre no efecto fotoeléctrico, as partículas, tamén presentan propiedades ondulatorias. Dúas formulacións diferentes da mecánica cuántica presentáronse despois da suxestión de Broglie. En 1926, a mecánica ondulatoria de Erwin Schrödinger implica a utilización dunha entidade matemática, a función de onda, que está relacionada coa probabilidade de atopar unha partícula nun punto dado no espazo. En 1925, a mecánica matricial de Werner Heisenberg non fai mención algunha das funcións de onda ou conceptos similares, pero demostrou ser matematicamente equivalente á teoría de Schrödinger. Un descubrimento importante da teoría cuántica é o principio de incerteza, enunciado por Heisenberg en 1927, que pon un límite teórico absoluto na precisión de certas medicións. Como resultado diso, a asunción clásica dos científicos de que o estado físico dun sistema podería medirse exactamente e utilizarse para predicir os estados futuros tivo que ser abandonada. Isto supuxo unha revolución filosófica e deu pé a numerosas discusións entre os máis grandes físicos da época.
A mecánica cuántica propiamente dita non incorpora á relatividade na súa formulación matemática. A parte da mecánica cuántica que incorpora elementos relativistas de maneira formal para abordar diversos problemas coñécese como mecánica cuántica relativista ou xa, en forma máis correcta e acabada, teoría cuántica de campos (que inclúe á súa vez á electrodinámica cuántica, cromodinámica cuántica e teoría electrodébil dentro do modelo estándar) e máis xeralmente, a teoría cuántica de campos en espazo-tempo curvo. A única interacción elemental que non se puido cuantizar ata o momento foi a interacción gravitatoria. Este problema constitúe entón un dos maiores desafíos da física do século XXI. A mecánica cuántica combinouse coa teoría da relatividade na formulación de Paul Dirac de 1928, o que, ademais, predixo a existencia de antipartículas. Outros desenvolvementos da teoría inclúen a estatística cuántica, presentada nunha forma por Einstein e Bose (a estatística de Bose-Einstein) e noutra forma por Dirac e Enrico Fermi (a estatística de Fermi-Dirac); a electrodinámica cuántica, interesada na interacción entre partículas cargadas e os campos electromagnéticos, a súa xeneralización, a teoría cuántica de campos e a electrónica cuántica.
A mecánica cuántica proporciona o fundamento da fenomenoloxía do átomo, do seu núcleo e das partículas elementais (o cal require necesariamente o enfoque relativista). Tamén o seu impacto en teoría da información, criptografía e química foi decisivo entre esta mesma. upright|miniatura|Fig. 1: A [[función de onda dun electrón dun átomo de hidróxeno ten niveis de enerxía definidos e discretos ós que se lle asigna un número cuántico n=1,2,3,... e valores definidos de momento angular caracterizados pola notación: s, p, d,... As áreas brillantes da figura corresponden a elevadas densidades de probabilidade de atopar o electrón nesa posición.]]
Visión xeral e conceptos fundamentais
A mecánica cuántica permite calcular as propiedades e o comportamento dos sistemas físicos. Adoita aplicarse a sistemas microscópicos: moléculas, átomos e partículas subatómicas. Demostrouse que é válida para moléculas complexas con miles de átomos, pero a súa aplicación aos seres humanos expón problemas filosóficos, como o amigo de Wigner, e a súa aplicación ao universo no seu conxunto segue sendo especulativa. As predicións da mecánica cuántica verificáronse experimentalmente cun grao de precisión extremadamente alto.
Unha característica fundamental da teoría é que, polo xeral, non pode predicir con certeza o que ocorrerá, senón que só dá probabilidades. Matematicamente, unha probabilidade áchase tomando o cadrado do valor absoluto dun número complexo, coñecido como amplitude de probabilidade. Isto coñécese como regra de Born, chamada así polo físico Max Born. Por exemplo, unha partícula cuántica como un electrón pode describirse mediante unha función de onda, que asocia a cada punto do espazo unha amplitude de probabilidade. Aplicando a regra de Born a estas amplitudes obtense unha función de densidade de probabilidade para a posición que ocupará o electrón cando se realice un experimento para medilo. Isto é o mellor que pode facer a teoría; non pode dicir con certeza onde se atopará o electrón. A ecuación de Schrödinger relaciona a colección de amplitudes de probabilidade que pertencen a un momento do tempo coa colección de amplitudes de probabilidade que pertencen a outro.
Unha das consecuencias das regras matemáticas da mecánica cuántica é o compromiso na predictibilidade entre distintas cantidades medibles. A forma máis famosa deste principio de incerteza di que non importa como se prepare unha partícula cuántica ou con que coidado organícense os experimentos sobre ela, é imposible ter unha predición precisa para unha medida da súa posición e tamén ao mesmo tempo para unha medida do seu impulso.
Outra consecuencia das regras matemáticas da mecánica cuántica é o fenómeno de interferencia cuántica, que adoita ilustrarse co experimento da dobre fenda. Na versión básica deste experimento, unha fonte de luz coherente, como un raio láser, ilumina unha placa perforada por dúas fendas paralelas, e a luz que pasa a través das fendas obsérvase nunha pantalla situada detrás da placa. A natureza ondulatoria da luz fai que as ondas luminosas que pasan polas dúas fendas interfiran, producindo bandas brillantes e escuras na pantalla, un resultado que non se esperaría se a luz consistise en partículas clásicas. Con todo, a luz sempre se absorbe na pantalla en puntos discretos, como partículas individuais e non como ondas; o patrón de interferencia aparece a través da densidade variable destes impactos de partículas na pantalla. Ademais, as versións do experimento que inclúen detectores nas fendas mostran que cada fotón detectado pasa a través dunha fenda (como o faría unha partícula clásica), e non a través de ambas as fendas (como o faría unha onda). Con todo, estes experimentos demostran que as partículas non forman o patrón de interferencia se se detecta por que fenda pasan. Outras entidades a escala atómica, como os electróns, mostran o mesmo comportamento cando se disparan cara a unha dobre fenda. Este comportamento coñécese como dualidade onda-corpúsculo.
Cando os sistemas cuánticos interactúan, o resultado pode ser a creación de entrelazamento cuántico: as súas propiedades entrelázanse tanto que xa non é posible unha descrición do todo unicamente en termos das partes individuais. Erwin Schrödinger chamou ao entrelazamiento "...o' trazo característico da mecánica cuántica, o que impón todo o seu afastamento das liñas clásicas de pensamento". O entrelazamiento cuántico permite as propiedades contraintuitivas da pseudotelepatía cuántica, e pode ser un recurso valioso en protocolos de comunicación, como a distribución de claves cuántica e a codificación superdensa. Contrariamente á crenza popular, o entrelazamento non permite enviar sinais máis rápido que a luz, como demostra o teorema da non-comunicación.
Outra posibilidade que abre o entrelazamiento é a comprobación de "variables ocultas", propiedades hipotéticas máis fundamentais que as cantidades abordadas na propia teoría cuántica, cuxo coñecemento permitiría predicións máis exactas que as que pode proporcionar a teoría cuántica. Unha serie de resultados, entre os que destaca o teorema de Bell, demostraron que amplas clases destas teorías de variables ocultas son, de feito, incompatibles coa física cuántica. Segundo o teorema de Bell, se a natureza funciona realmente de acordo con calquera teoría de variables ocultas locais, entón os resultados da proba de Bell veranse limitadas dunha maneira particular e cuantificable. Realizáronse moitas probas de Bell, utilizando partículas entrelazadas, e mostraron resultados incompatibles coas restricións impostas polas variables ocultas locais.
Principios da mecánica cuántica
Para cada sistema físico asóciase un espazo de Hilbert \epsilon_H. O estado do sistema defínese en cada instante por un vector normado de \epsilon_H.
a) Para toda magnitude física A asóciase un operador lineal auto-adxunto Á pertencente a A: Á é o observábel representando a magnitude A.
b) Sexa o estado no cal o sistema se atopa no momento onde efectuamos a medida de A. Calquera que sexa, os únicos resultados posíbeis son os autovalores de a_{\alpha} do observábel Á.
c) Sendo o proxector sobre o subespazo asociado ao valor propio a_{\alpha}, a probablidade de atopar o valor a_{\alpha} nunha medida de A é:
d) Inmediatamente despois dun medida de A, que resultou no valor a_{\alpha}, o novo estado do sistema é
Sexa o estado dun sistema ao instante t. Se o sistema non se somete a ningunha observación, a súa evolución ao longo do tempo réxese pola ecuación de Schrödinger:
onde \hat{H} é o observábel enerxía, ou hamiltoneana do sistema.
Conclusións da mecánica cuántica
As conclusións máis importantes desta teoría son:
Aínda que a estrutura formal estea ben desenvolta desde a década de 1930, non pasa o mesmo coa súa interpretación, que segue a ser obxecto dalgunhas controversias, a principal é o problema da medida en Mecánica Cuántica e a súa relación coa non-localidade e causalidade. Xa en 1935, Einstein, Podolski e Rosen publicaron o seu G, mostrando unha aparente contradición entre localidade e o proceso de Medida en Mecánica Cuántica. Nos anos 60 J. S. Bell publicou unha serie de relacións que serían respectadas caso a localidade — ou polo menos como a entendemos clasicamente — aínda persistise en sistemas cuánticos. Tales condicións chámanse desigualdades de Bell e testáronse experimentalmente por A. Aspect, P. Grangier, J. Dalibard en favor da Mecánica Cuántica. Como sería de se esperar, tal interpretación aínda causa desconforto entre varios físicos, mais a gran parte da comunidade acepta que estados correlacionados poden violar causalidade desta forma.
Tal revisión radical do noso concepto de realidade fundamentouse en explicacións teóricas brillantes para resultados experimentais que non podían ser descritos pola teoría Clásica, que inclúen:
O desenvolvemento formal da teoría foi obra de esforzos conxuntos de moitos físicos e matemáticos da época como Erwin Schrödinger, Werner Heisenberg, Einstein, P.A.M. Dirac, Niels Bohr e John von Neumann, entre outros (dunha longa lista). En xeral, a rexión de orixe da Mecánica Cuántica pode localizarse na Europa Central, na Alemaña e Austria, ben como a Inglaterra, e no contexto histórico do primeiro terzo do século XX.
Formalismos matemáticos na mecánica cuántica
É importante resaltar que a mecánica cuántica, así como acontece coa mecánica clásica, pode presentarse (formalizarse) de xeitos distintos.
A mecánica clásica, por exemplo, pode ser descrita na linguaxe das forzas, que é a forma máis antiga, debida á Newton. Foi moito ben sucedida na explicación de varios fenómenos.
Máis tarde, o formalismo lagranxiano, onde o concepto máis importante non é a forza, mais a enerxía e acción, sendo que esta última é definida en termos da enerxía potencial e da enerxía cinética.
Despois, o formalismo hamiltoniano, baseado formalmente na lagranxiana, mais con desenvolvemento matemático moitas veces máis fácil.
Kamenné huby
miniatura|dereita|230px|Os cogomelos de pedra preto da aldea de [[Beli plast.]]
Os cogomelos de pedra (en Каменните гъби) é un fenómeno de formación rochosa preto de Beli plast, unha aldea en Bulgaria, na estrada entre Haskovo e Kardzhali. Miden uns 2,5 metros de alto. A área, de 3 hectáreas, foi declarada espazo natural o 13 de maio de 1974. Algunhas especies de aves poden ser observadas nesta zona, como a aguia albela, o voitre branco, a andoriña dáurica e o pedreiro rubio.
RD-0205
RD-0205 é un motor foguete utilizado na segunda etapa dos foguetes Proton. Tamén é coñecido polo seu índice GRAU como 8D46.
Sandro Rosell
Alexandre Rosell i Feliu, coñecido como Sandro Rosell, nado en Barcelona o 6 de marzo de 1964, é un empresario catalán que foi presidente do Futbol Club Barcelona entre 2010 e 2014.
Traxectoria
É diplomado en Ciencias Empresariais e MBA por ESADE. Empezou a súa vida profesional na empresa Myrurgia, pasando posteriormente ao departamento de mercadotecnia internacional do Comité Organizador dos Xogos Olímpicos de Barcelona'92 (COOB 92). Foi vicepresidente do Futbol Club Barcelona entre 2003 e 2005. É propietario da empresa Bonus Sports Mercadotecnia, S.L. (BSM) dedicada á mercadotecnia deportiva.