cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samaín
Na mitoloxía irlandesa
De acordo coa mitoloxía irlandesa, o Samaín (ó igual que Beltane) era un tempo no que as 'portas de entrada' ó Outro Mundo abrían, permitindo ós seres sobrenaturais e ás almas dos mortos vir ó noso mundo. Mentres que Beltane era un festival de verán para os vivos, o Samaín "era esencialmente un festival para os mortos". A narrativa medieval Macgnímartha Finn ("Os feitos da infancia de Fionn") di que os sidhe] (outeiros de fadas ou portais ó outro mundo) "sempre estaban abertos no Samaín". Tamén conta que o Gran Rei de Irlanda celebraba unha gran xuntanza no outeiro de Tara cada Samaín. Cada ano, o botalume Aillen emerxía do Outro mundo e queimaba o palacio de Tara despois de adormecer a todos coa súa música. Un Samaín, o mozo Fionn mac Cumhaill foi quen de quedar esperto e mata a Aillen cunha lanza máxica, co cal se converteu no líder dos fianna. En Acallam na Senórach ('Coloquio dos Anciáns') cóntase como tres lobishomes femias emerxían da cova de Cruachan (un portal do Outro mundo) cada Samaín e mataban o gando. Cando Cas Corach tocou a súa arpa, regresaron á súa forma humana e o guerreiro fianna Caílte acabou con elas coa súa lanza.
Proceláridos
Ameazas e conservación
As especies máis grandes de proceláridos enfróntanse a problemas similares aos dos albatros coa pesca de palangre. Estas especies obteñen facilmente vísceras dos barcos pesqueiros e tamén rouban isco dos propios palangres cando os están largando, arriscándose a quedar enganchados nos anzós e acabar afogando. No caso do Procellaria conspicillata isto fixo que a especie sufrise un gran declive e estea na lista das especies en perigo crítico. As especies que se mergullan, especialmente as pardelas, son tamén vulnerables á pesca con redes de enmalle. Os estudos das pesquerías de rede de enmalle mostran que as pardelas (Ardenna grisea e Ardenna tenuirostris) supoñen o 60% das aves mariñas que morren nas redes de enmalle nas augas xaponesas e o 40% na baía de Monterey (California) na década de 1980, e o número total de pardelas mortas por esta causa en augas xaponesas foi de entre 65 000 e 125 000 ao ano no período 1978–1981.
Samaín
Na mitoloxía irlandesa
Algúns relatos tamén suxiren que se facían ofrendas e sacrificios durante o Samaín. No Lebor Gabála Érenn (ou 'Libro das Invasións') cóntase que cada Samaín a xente de Nemed tiña que ofrecer dous terzos dos seus fillos, a súa colleita e o leite ós monstrosos fomorianos. Os fomorianos representaban os poderes destrutivos e perigosos da natureza; personificaións do caos, da escuridade, da morte, das pragas e as secas. Este tributo pagado pola xente de Nemed podía representar un "sacrificio ofrecido no comezo do inverno, cando os poderes da escuridade e as pragas están en ascenso". Segundo os posteriores Dindsenchas e Anais dos Catro Mestres — que foron escritos por monxes cristiáns —o Samaín na antiga Irlanda estaba asociado cun deus ou ídolo chamado Crom Cruach. Os textos din que o primeiro fillo debía ser sacrificado na pedra ritual de Crom Cruach, en Magh Slécht. Tamén din que o rei Tigernmas, e tres cuartas partes da súa xente, morreron mentres adoraban a Crom Cruach durante un Samaín.
Os reis lendarios Diarmait mac Cerbaill e Muirchertach mac Ercae morreron de morte tripla no Samaín, o que implica que morreron feridos, queimados e afogados, do cal ámbolos dous estaban previdos. No conto Togail Bruidne Dá Derga ('A destrución da pousada de Dá Derga'), o rei Conaire Mór tamén morre durante o Samaín despois de romper o seu geasa (prohibición ou tabú). El é advertido da súa inminente perdición por tres xinetes non mortos que son mensaxeiros de Donn, deus da morte. Macgnímartha Finn ("Os feitos da infancia de Fionn") conta como cada Samaín os homes de Irlanda ían cortexar unha fermosa doncela que vivía nun outeiro de fadas en Brí Eile (outeiro de Croghan). Conta que cada ano alguén tiña que ser asasinado "para conmemorar a ocasión", por persoas descoñecidas. Algúns académicos suxiren que eses contos fan referencia a sacrificios humanos, e argumentan que varias momias do pantano (como o home de Croghan) puideron ter sido reis que foron ritualmente asasinados, algúns dos cales arredor do período do Samaín.
Proceláridos
Ameazas e conservación
Os conservacionistas están traballando cos gobernos e a industria pesqueira para impedir maiores declives e incrementar as poboacións dos proceláridos en perigo. Fixéronse progresos na protección de moitas colonias, que é onde a maioría das especies son máis vulnerables. O 20 de xuño de 2001, sete das principais nacións pesqueiras asinaron o Acordo sobre a Conservación de Albatros e Pardelas (Agreement on Conservation of Albatrosses and Petrels). O acordo establece un plan para xestionar as capturas accidentais na pesca, protexer os sitios de reprodución, promover a conservación na industria, e investigar sobre as especies ameazadas. En moitos programas de recuperación de varios proceláridos utilizouse un procedemento en desenvolvemento chamado restauración de illas, onde se eliminan as especies introducidas e se restauran as especies nativas e os hábitats. As especies invasivas como as ratas, gatos e porcos que se fixeron silvestres foron eliminados ou controlados en moitas illas remotas no Pacífico tropical (como as Illas hawaianas do noroeste), arredor de Nova Zelandia (onde se desenvolveu inicialmente a restauración de illas), e no Atlántico sur e océano Índico. Os Pterodroma gouldi de Whale Island (como se mencionou antes) están tendo un éxito reprodutivo moito maior despois de que se eliminou de vez a rata común que fora introducida. No mar, os proceláridos ameazados polos palangres poden ser protexidos usando técnicas como largar os palangres con isco de noite, tinguir o isco de azul, situar o isco baixo a auga, incrementar o peso das liñas, así como usando aves que os asusten, todo o cal pode reducir a captura accidental de aves. Outro paso cara adiante orientado á conservación foi a sinatura en 2001 do xa mencionado tratado Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels, que entrou en vigor en 2004 e foi ratificado por oito países: España, Australia, Ecuador, Nova Zelandia, Suráfrica, Francia, Perú e Reino Unido. O tratado require que estes países tomen medidas específicas para reducir a captura accidental e a contaminación e a eliminación de especies introducidas nas illas de nidación.
Samaín
Na mitoloxía irlandesa
O conto Aided Chrimthainn maic Fidaig ('O asasinato de Crimthann mac Fidaig') conta como Mongfind mata ó seu irmán, o rei Crimthann de Munster, para que un dos seus fillos se converta en rei. Mongfind ofrece a Crimthann unha bebida envelenada nunha festa, mais el pídelle a ela que beba primeiro. Sen outra opción que beber o seu propio veleno, morre na véspera do Samaín. O escritor irlandés medio sinala que ó Samaín tamén se lle chamaba Féile Moingfhinne (o festival de Mongfind ou Mongfhionn), e que as "mulleres e a plebe fanlle peticións a ela" no Samaín.
miniatura|[[Rathcroghan#Oweynagat|Oweynagat ('cova dos gatos'), unha das moitas 'portas ó Outro mundo' dende onde xorden os seres e os espíritos no Samaín.]]
Outros moitos eventos da mitoloxía irlandesa ocorren ou comezan no Samaín. A invasión do Ulster, que conforma a acción princial do Táin Bó Cúailnge ('A incursión do gando de Cooley') comeza no Samaín. Xa que as incursións polo gando eran unha actividade do verán, está invasión fóra de tempada sorprende ós homes do Ulster. A Segunda batalla de Magh Tuireadh tamén comeza no Samaín. Morrigu e Dagda coñécense e teñen sexo antes da batalla contra os fomorianos; neste senso, Morrigu actúa como unha figura de soberanía e outorga a vitoria ó pobo de Dagda, os Tuatha Dé Danann. En Aislinge Óengusa ('O soño de Óengus') é cando el e a súa futura esposa cambian de ave a forma humana, e en Tochmarc Étaíne ('O cortexo de Étaín') é o día no que Óengus reclama o reinado de Brú na Bóinne.
Localizacións
Varias cidades de Irlanda están especialmente vinculadas co Samaín. Cada Samaín un membro dos seres do outro mundo emerxe de Oweynagat ("cova dos gatos"), en Rathcroghan no Condado de Roscommon. Crese que o outeiro de Ward (ou Tlachtga) no Condado de Meath puido ser un sitio importante de reunión do Samaín e de acendido de fogueiras; e o ringfort da Idade de Ferro puido ser o sitio onde a deusa ou druída Tlachtga deu a luz a trillizos e logo morreu.
En The Stations of the Sun: A History of the Ritual Year in Britain (1996), Ronald Hutton escribe: "Sen dúbida tamén houbo prácticas relixiosas [pagás], pero ningún dos contos conservados as describen". A única referencia histórica a ritos relixiosos pagáns está na obra de Geoffrey Keating (finado 1644), mais a súa fonte é descoñecida. Hutton di que é posible que non se mencionen ritos relixiosos porque, séculos despois da cristianización, os escritores non tiñan rexistro deles. Hutton suxire que o Samaín puido non ter estado particularmente asociado co sobrenatural. Tamén di que as reunións da realeza e dos guerreiros no Samaín puido ser simplemente un escenario ideal para os contos, do mesmo xeito que os relatos artúricos teñen como escenarios reunións no Nadal ou Pentecostés.
O Samaín en Galicia
miniatura|Concurso de [[calacús nun bar en Vilaboa.]] O Samaín en Galicia, é unha celebración estreitamente relacionada co Día dos Fieis Defuntos e co Magosto, o herdeiro directo en Galicia destas festividades da cultura atlántica anterior á romanización. Está baseada na tradición de tallar cabazas o día de Defuntos, que eran deixadas nos camiños para asustar ós viandantes. Tradicionalmente, tamén era habitual que a mesa non se recollese despois de cear, por se as ánimas dos defuntos acodían de visita durante a noite. Ademais, deixábase o lume aceso para que non pasasen frío. É unha festa asociada ó ciclo anual do sol que forma parte do Patrimonio Inmaterial de Galicia e o Norte de Portugal, e formou parte da candidatura á declaración da UNESCO do patrimonio inmaterial galego-portugués na candidatura multinacional "As tradicións orais galego-portuguesas".
Algunhas destas tradicións foron perseguidas e prohibidas pola Igrexa, como se pode constatar nas Constitucións Sinodais de 1541 do bispo de Mondoñedo, Antonio de Guevara:
A súa recuperación e promoción comezou na década de 1990, en Cedeira, estendéndose por Galicia con actividades que involucran as escolas e asociacións culturais. Porén, hai lugares como A Illa de Arousa con tradicións vinculadas a esta celebración que nunca se perderon. Os nenos arousáns van cada 2 de novembro a pedir as portas dos veciños, tendas, panaderías, etc. repetindo a frase "Unha esmoliña polos defuntiños que (xa) van alá", enchendo as bolsas de lambetadas, castañas, mandarinas e uns cornechos de pan feitos expresamente para este día.
Diversas localidades comezaron a recuperar as celebracións apoiadas pola recolleita de testemuños e documentos sobre as antigas tradicións locais asociadas ó Magosto. Hoxe en día é común atopala referenciada en diversas expresións culturais e festivas relacionadas con esa data. Existe un texto teatral, Indo para o Samaín, de Carlos Labraña e Sabela Labraña, e un álbum ilustrado, O noso Samaín de Loreta Birott Bermejo publicado por Editorial Galaxia no ano 2016, con obxectivos divulgativos entre os nenos. Ademais, existen outras publicacións dirixidas ós nenos protagonizadas por personaxes como Os Bolechas ou Os Barbanzóns. Asemade, a presenza do termo en Internet aumentou de maneira constante dende o comezo da década de 2010.
Recuperación
miniatura|[[Calacú no Samaín en Galicia.]] Rafael López Loureiro, mestre da escola de Cedeira, é o principal impulsor do Samaín. Promoveu esta festividade dende a asociación "Chirlateira", e despois dende "Amigos do Samaín", durante a década de 1990. Ademais, López Loureiro realizou un estudo no que recolle testemuñas e referencias documentais desta tradición e creou unha unidade didáctica que utilizou nos colexios de Cedeira e, pouco despois, de Santiago. Segundo el, a tradición esténdese por toda a antiga xeografía céltica europea, e en Galicia, "atopámola en toda a súa xeografía, non faltando esta tradición en ningunha das súas bisbarras e aportando un folclore similar aínda que dándolles nomes diferentes". Chegou a detectar peculiaridades como a de Quiroga (Lugo), onde a cabaza tallada sécase e é empregada como máscara no Entroido.
Nalgunhas localidades galegas empregábanse nabos no canto de cabazas, segundo o refrán que di:
O escritor Xoán Xosé Pérez Labaca tamén defendeu a persistencia do Samaín en Galicia.
Controversia
O termo Samaín non foi recollido por ningún lexicógrafo nin dicionario de referencia. Porén, as celebracións pagás que designa, relacionadas co equinoccio de outono, foron recollidas por diferentes etnógrafos, como Risco, González Reboredo ou Mariño Ferro co seu nome cristián ou tradicional. López Loureiro, porén, afirma:
A Torre, Cospeito, Cospeito
A Torre é un lugar da parroquia de Cospeito no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 3 habitantes (3 mulleres).
Cachoeira do Sul
Cachoeira do Sul é un municipio brasileiro do estado de Rio Grande do Sul. A súa poboación o ano 2007 era de 84 690 habitantes. A súa superficie total é 3 765 km².
A Bouza, San Martiño de Meis, Meis
A Bouza é un lugar da parroquia de San Martiño de Meis no concello pontevedrés de Meis, na comarca do Salnés. Tiña 77 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 38 eran mulleres e 39 homes, o que representa un aumento respecto ós anos 2010, cando tiña 74 veciños, e 2005, cando eran 70.
Mantes-la-Jolie
miniatura|200px|Escudo Mantes-la-Jolie (chamada informalmente Mantes) é un municipio de Francia situado nos suburbios occidentais de París. É unha subprefectura do departamento de Yvelines, Illa de Francia. Trátase dunha cidade industrial moderna, situada na beira esquerda do Sena a 57 km ao oeste da capital francesa.
Xeografía
A comuna de Mantes-la-Jolie, situada no centro dunha aglomeración urbana de arredor de 80 000 habitantes, encóntrase nas beiras do Sena. Engloba dúas illas: a illa de Aumône, na que se encontra un centro de exposicións, e a illa aux Dames, chamada tamén illa de Limay.
Limita ao sur con Mantes-la-Ville e Buchelay, ao oeste con Rosny-sur-Seine, e ao norte con Limay e Follainville-Dennemont, das que se encontra separada polo Sena.
O concello ten unha altitude media de 34 msnm, estendéndose sobre unha superficie de 9,38 km².
A súa poboación en 2013 era de 45 052 habitantes, o que facía que nese ano a súa densidade fose de 4 802,99 hab./km².
Historia
Parece ser que a cidade se fundou na Idade Media, e que foi un porto durante a época carolinxia. Fortificouse moi cedo a causa da súa posición estratéxica, xa que se encontra cerca da fronteira de Normandía, polo que permitía protexer París das incursións inimigas.
A cidade foi incendiada en 1087 por Guillerme o Conquistador durante a súa campaña de represalias no Vexin.
O rei de Francia Luís VI concedeulle á cidade o status de comuna libre mediante unha carta en 1110, na que lle outorgaba privilexios.
O rei Filipe Augusto faleceu nesta cidade o 14 de xullo de 1223. E o 22 de xullo de 1361 naceu nela o rei Carlos III de Navarra.
Á morte de Henrique III, Mantes foi partidaria da Santa Liga de París, pero foi tomada por Henrique IV, quen instalou o seu cuartel xeral á espera da conquista de París, que tivo lugar o 22 de marzo de 1594. Ademais, este rei visitaba regularmente a cidade, xa que nela vivía unha das súas amantes, Gabrielle d'Estrées.
A súa posición estratéxica durante a segunda guerra mundial, ao ser un nexo entre Normandía e a Illa de Francia, converteu a cidade de Mantes nun obxectivo estratéxico. O 13 de xuño de 1940, a Wehrmacht ocupou a cidade. No transcurso da guerra foi bombardeada desde o aire en máis de cincuenta ocasións, especialmente o 30 de maio de 1944. Este ataque aéreo das forzas aliadas reduciu a cascallos gran parte do centro histórico da cidade aínda que, milagrosamente, a catedral de la Collégiale quedou intacta. A cidade foi liberada polo III Exército estadounidense de Patton o 19 de agosto de 1944, pero as consecuencias da recente incursión aérea foron catastróficas, xa que se contan por centenares as vítimas civís que pereceron a causa do bombardeo.
Mary Cassatt
Mary Stevenson Cassatt nada o 22 de maio de 1844 en Allegheny, (Pensilvania) e finada o 14 de xuño de 1926 en Le Mesnil-Théribus, (Francia), foi unha pintora e gravadora americana. Viviu gran parte da súa vida en Francia, onde estableceu unha profunda amizade con Edgar Degas e máis tarde expuxo cos Impresionistas.
Cassatt pintou sobre a vida social e privada das mulleres, cunha particular énfase na unión entre nais e fillos.
Xuventude
Cassatt naceu en Allegheny City, Pensilvania, parte actual da cidade de Pittsburgh. Mary naceu no seo dunha familia acomodada: o seu pai, Robert S. Cassatt, era un exitoso axente de bolsa, e a súa nai, Katherine Kelso Johnston, proviña dunha familia de banqueiros. Cassatt medrou nun ambiente onde as viaxes eran parte da súa educación; antes de cumprir os dez anos a rapaza xa viaxara a moitas capitais europeas, incluíndo Londres, París e Berlín.
A pesar de que a súa familia obxectou a súa decisión de converterse nunha artista profesional, ela comezou a estudar pintura na Pennsylvania Academy of the Fine Arts en Filadelfia, Pensilvania (1861-1865). Impaciente co lento ritmo das clases e a actitude condescendente dos estudantes e dos mestres, fixo que decidise estudar os antigos patróns por si mesma, e en 1866 mudouse a París.
miniatura|esquerda|A festa no bote, 1893-94 Co comezo da Guerra franco-prusiana, Mary Cassatt volveu aos Estados Unidos xunto á súa familia, adicándose á pintura na súa vila, a pesar da dificultade de atopar bos materiais e modelos para as súas pinturas. O seu pai continuou a resistirse á súa vocación, pagando só as súas necesidades básicas, deixando ao seu cargo o pagamento dos seus materiais plásticos. En 1871 volveu a Europa cando o Arcebispado de Pittsburgh lle encargou pintar copias dalgunhas pinturas de Italia, despois do cal viaxou por Europa.
Impresionismo
En 1872, Mary Cassatt xa contaba cun estilo maduro, en parte debido ao estudo dos mestres máis importantes e ás indicacións e consellos do seu mestre Camille Pissarro. Ese mesmo ano unha das súas pinturas foi escollida polo xurado para ingresar no Salon de Paris. Respecto á súa obra, os críticos dixeron que as súas cores eran moi rechamantes e que os seus retratos eran demasiado fieis para favorecer ao modelo.
Logo de ver a obra ao pastel de Edgar Degas na fiestra dunha galería de arte, soubo que non estaba soa na súa rebelión. Nunha carta a un amigo atopamos o seguinte:
miniatura|dereita|225px| Té [[1880 Museum of Fine Arts, Boston]]
En 1874 coñeceu a Edgar Degas quen a convidou a exhibir o seu traballo cos impresionistas, o que finalmente ocorreu en 1879. Pouco despois do seu triunfo cos impresionistas, Cassat deixou a pintura para facerse cargo da súa nai e irmá quen enfermaron logo de mudarse a París en 1877. A súa irmá morreu en 1882 pero a súa nai recuperou a saúde logo do cal Cassat retomou a pintura a mediados de 1880. Permaneceu unida a este círculo até 1886, con todo a súa amizade con Degas e Berthe Morisot non se disolveu. miniatura|esquerda| Tempo de verán (c. 1894)
Cassat continuou en evolución, polo que deixou o impresionismo e achegouse máis cara a unha honesta e sinxela copia da realidade. Contra 1886, xa non se identificaba con este nin con ningún outro movemento artístico e comezou a experimentar con varias técnicas. No seu traballo pódese observar que case un terzo das súas pinturas amosan escenas da vida cotiá e retratos de nais e fillos en íntima relación.
Derradeiros anos
miniatura|dereita|200px| O baño do neno (O baño) [[Art Institute of Chicago]] A década de 1890 foi a época máis creativa de Cassatt, mesmo se converteu en modelo a seguir para novas artistas americanas, entre as que destacan Lucy A. Bacon, a quen Cassat presentoulle a Camille Pissarro.
En 1891, exhibiu unha serie de coloridas pinturas entre as cales estaban Muller tomando un baño e O salón de beleza, cadros inspirados na arte xaponesa que foron exhibidos en París un ano antes.
Ao iniciarce o novo século, traballou como conselleira en varias coleccións de arte onde deixou estipulado que eventualmete doarían as súas vendas aos Museos de Arte Norteamericanos. Con todo, o recoñecemento da súa arte chegou tardiamente aos Estados Unidos.
O irmán de Cassatt, Alexander Cassatt, (presidente da Pennsylvania Railroad dende 1899 ata a súa morte) morreu en 1906. A morte do seu irmán fixo que non volvese pintar até 1912.
Unha viaxe ao Exipto en 1910 impresionou a pintora coa beleza da súa arte antiga. Diagnosticada de diabetes, reumatismo, neuralxia e cataratas en 1911, seguiu coa súa produción artística, mais en 1914 foi forzada a deixar de pintar ao ir perdendo a vista. Non obstante, Cassatt non deixou a súa actividade, uníndose aos colectivos femininos que loitaban polo recoñecemento do sufraxio feminino, facendo unha exposición de dezaoito cadros en 1915 para apoiar o movemento.
En recoñecemento á súa achega á arte, o goberno de Francia galardoouna coa Légion d'honneur no ano 1904.
A pintora morreu o 14 de xuño de 1926 na vila de Château de Beaufresne, preto de París, sendo soterrada no panteón familiar de Mesnil-Théribus, Francia.
Como a maioría dos pintores da súa época, Cassatt ten escasa presenza nos museos de España. Existe un exemplo de notable importancia, o lenzo "Maternidade", no Museo de Belas Artes de Bilbao.
Marvo the Wonder Chicken
Marvo e Henry (orixinalmente Marvo the wonder Chicken and Henry!) é unha serie británica baseada no personaxe cómico Marvo, o polo marabilla, emitida en Jetix no ano 2008. Despois da cancelación de Jetix, a serie continuou a emitirse en Disney XD. Logo Cartoon Network Latinoamérica iniciou a súa retransmisión, que durou desde 2011 ata 2013 en Latinoamérica. Desde 2014, Boomerang Latinoamérica emite o programa. Os personaxes son Marvo e Henry.
Trama
Na maioría dos episodios, Marvo, o personaxe principal, sempre trata de facer cousas asombrosas, sobre todo acrobacias, pero a ausencia de Henry fai que faga mal todo o que se lle ocorra ben. Exponse a moito risco, ás veces sofre graves feridas, pero logo termina rehabilitándose.
In dubio pro reo
In dubio pro reo é unha locución latina que significa literalmente "ante a dúbida, a favor do reo". Expresa o principio xurídico de que en caso de dúbida, por exemplo insuficiencia probatoria, favorecerase ao acusado ou ao imputado (reo). Este principio formaba parte da interpretación aristotélica da lei e a forma da lei romana: Favorabiliores rei potius quam actores habentur, que significa "a condición da parte demandada ha de ser favorecida en lugar da do demandante". Esta frase pertence a Xustiniano I (D.50.17.125).
Ademais de ser un reforzo do principio de inocencia, a súa aplicación está relacionada co principio de legalidade. Sabemos que para xulgar a alguén asinándolle a pena, a súa conduta debeu estar penada por unha lei anterior aos feitos do proceso. En caso de que a pena posteriormente se agrave, se suavice ou se deroge, non debe aplicarse a lei vixente ao momento dos feitos do proceso, senón aquela máis favorable ao imputado. Se este xa foi condenado, a súa pena debe adecuarse á lexislación máis benigna, incluso se iso implica a súa liberación.
É un dos piares do Dereito penal moderno onde o fiscal ou o axente estatal equivalente debe probar a culpa do acusado e non este último a súa inocencia. miniatura|In dubio pro reo
Substancia fundamental
A substancia fundamental ou matriz extrafibrilar é un compoñente do tecido conectivo constituído por unha especie de xel amorfo que rodea as células e as fibras coláxenas. Nun tecido, as células están rodeadas e sostidas por unha matriz extracelular da que a substancia fundamental amorfa forma parte. A substancia fundamental non inclúe as fibras de coláxeno ou as fibras elásticas da matriz, pero si todos os outros compoñentes da matriz extracelular.
Os compoñentes da substancia fundamental varían dependendo do tecido, pero está principalmente composta por auga, glicosaminoglicanos (principalmente hialurona), proteoglicanos, e glicoproteínas. A fase acuosa desta substancia é o medio polo que teñen que pasar todas as substancias nutritivas e residuais para chegar ás células ou pasar ao sangue.
Xeralmente a substancia fundamental non é visible en preparacións microscópicas porque se elimina durante o proceso de preparación. Pode conservarse parcialmente fixando os cortes de tecido conxelados con vapores de éter-formol, e despois pódese tinguir con ácido periódico-Schiff e azul de toluidina.
O significado exacto do termo evolucionou ao longo do tempo.
O Outeiro, Corredoira, Cerdedo-Cotobade
O Outeiro é un lugar da parroquia de Corredoira, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE, en 2015 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres), o que supón un leve aumento respecto ó 2005, cando tiña 3.
Neste lugar está o cruceiro do Avelar.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Litocranius walleri
Litocranius walleri é unha especie de mamífero artiodáctilo da familia dos bóvidos, subfamilia dos antilopinos.
É unha especie monotípica, isto é, a única do seu xénero, na que se recoñecen dúas subespecies.
Xénero
O xénero describiuno en 1886 o entomólogo austríaco Franz Friedrich Kohl, en ''Ann. K. K. Naturhist. Hofmus. Wien'', 1: 79.
Especie
A especie fora descrita varios anos antes, en 1878, polo naturalista anglo-irlandés Victor Brooke, baixo o nome de Gazella walleri, no traballo publicado en ''Proc. Zool. Soc. Lond''., 1878: 929. Posteriormente foi reclasificada no xénero descrito por Kohl.
Xénero
O nome do xénero, Litocranius, está formado polos elmentos Lito- e -cranius, adaptacións ao latín científico dos termos do grego antigo λίθος líthos ('pedra', 'rocha') e κράνιον kránion ('cranio'), en alusión ao espesor e dureza do cranio deste animal.
Especie
O nome específico, walleri é unha homenaxe que Brooke lle fixo a Horace Waller, superintendente laico das Misións de Africa Central baixo o liderado do bispo Charles F. Mackenzie, e que era amigo do doutor Livingstone.
Subespecies
A maioría dos autores recoñecen dúas subespecies,   aínda que algúns consideran estas como especies separadas.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Nomes vulgares
O seu nome en suahili é swala twiga, que significa 'gacela xirafa', polo que na bibliografía en castelán e noutras linguas románicas a especie é coñecida con este nome, gacela xirafa (coas modificacións pertinentes en cada lingua). Ademais, na bibliografía internacional é común denominala gerenuc ou gerenuk, nome vernáculo que procede do somalí, gáránúug, que significa "pescozo de xirafa".
Aparencia xeral
miniatura|250px|Primeiro plano dun macho. Nótense as marcas faciais brancas, as glándulas preorbitais e os cornos en forma de lira. miniatura|250px|Macho. [[Zoo de San Diego.]] miniatura|250px|Femias. Zoo de San Diego.
É un antílope de tamaño mediano, esvelto e grácil, coas patas finas e longas, con guedellas de longos pelos nos xeonllos, que lles confiren gran velocidade na carreira. A súa característica máis salientábel é a de presentar un colo excepcionalmente longo, característica da cal recibe varios dos seus nomes vulgares. A cabeza é pequena e estreita, pero os seus ollos e as súas orellas son grandes; o fociño presenta unha tira estreita espida entre as fosas nasais, e remata nuns labios con moita mobilidade. Só os machos presentan cornos, que son robustos e presentan moitos aneis, amplamente separados na base, de sección oval, tendendo a adoptar unha forma de lira, curvados ao principio cara a fóra e cara a arriba, despois cara a atrás e cara a dentro, coas puntas reurvadas cara arriba ou cara a diante; ademais, os machos posúen un colo máis musculado que as femias que, en lugar de cornos, exhiben unha guedella esura no curuto, e son dun tamaño e peso algo menores cos dos machos. A cola e máis ben curta, ensanchada e esmagada na base, afusándose despois até a geudella de pelo negro terminal, polo que parece máis longa a simple vista.
Como moitas outras gacelas, as de Weller posúen glándulas preorbitais (diante dos ollos) que segregan unha substancia olorosa similar ao alcatrán. Tamén presentan glándulas de olor nos xeonllos, ocultas polas guedellas de pelo, e entre as fendas dos pezuños. Non teñen glándulas inguinais.
Coloración
A coloración xeral, nas partes superiores, é parda avermellada, coa parte superior do lombo máis escura, contrastando coa parda máis clara dos flancos, non presentan ningunha banda lateral, e as partes inferiores son brancas, a liña de separación entre os flancos e o ventre branco está definida claramente. A parte media da face é avermellada escura, sen marcas faciais, e presentan un anel branco ao redor os ollos, que se estende como unha delgada lista cara ao fociño.
Dimensións
Os machos miden entre 155 e 160 cm de lonxitude de cabeza e tronco, e as femias, de entre 140 e 155 cm; a altura na cruz é de entre 95 e 105 cm nos machos, e de entre 90 a 100 cm nas femias; a cola mide entre 23 e 25 cm. O peso oscila entre 35 e os 50 kg nos machos, e entre os 30 e os 40 kg nas femias.
Hábitat
Litocranius walleri vive en chairas semiáridas con matogueiras secas e espiñentas do Corno de África, mesmo en zonas desérticas chegando polo sur até Tanzania,  o que representa un dos casos de sepervivencia en terras secas entre os antílopes.
Distribución
Antigamente ocupaba amplamente as zonas de matogueiras semiáridas do nordeste de África, desde o sur de Djibuti até o nordeste de Tanzania. O límite norte da súa área de dispersión era aproximadamente os 11º 30' N en Djibuti, e o límite sur situábase ao redor do Parque Nacional Tarangire, en Tanzania.
Aínda hoxe ocupa gran parte da súa distribución histórica. Funaioli e Simonetta indicaron, en 1966, que era a especie de antílope máis común e estendida en toda Somalia, pero hai pouca información recente dispoñíbel sobre a súa distribución actual alí, e se supón que a súa área se reducira en gran medida. Segundo Mallon e Jama, a especie mantense amplamente difundida, pero pouco estendida en Somalilandia (norte de Somalia).
Distribución da subespecies
A área de dispersión da subespecie setentrional, Litocranius walleri sclateri, está restrinxida ao sur de Djibuti, o nordeste de Somalia (distrito de Berbera) e partes adxacentes do leste de Etiopía, e só está presente en moi poucas zonas protexidas.
A distribución da subespecie meridional é máis ampla, xe que se encontra no nordeste de Tanzania, en toda Kenya, no sur de Somalia e no sur de Etiopía.
Costumes
Litocranius walleri vive solitario ou formando pequenos grupos de até sete cabezas.
Alimentación
miniatura|260px|Litocranius walleri alimentándose na Reserva Nacional de Samburu, [[Kenya.]]
É un dos varios e exemplos dunha especie adecuándose a un nicho especializado nun ecosistema complexo. A pesar de que algúns animais compiten pola mesma comida, moitas das diferentes especies que habitan xuntas non se alimentan das mesmas plantas, ou as comen en diferentes estadios do seu desenvolvemento, ou en diferentes alturas. Aliméntase a distancias máis elevadas do chan que outras gacelas e moitos outros antílopes, manténdose levantado sobre as súas patas traseiras, co longos pescozos estendido, para comer as ramas dos arbustos altos. Aínda que outras gacelas poden tamén levantarse sobre as súas patas traseiras, como Ammodorcas clarkei, o generuc é único antílope que pode manterse nesta posición e mesmo camiñar unha certa distancia desta maneira.
miniatura|270px|esquerda|A gacela de Waller pode comer onde ningún outro antílope pode chegar, a 3 m do chan, ergueita sobre as súas patas traseiras.
A principal vantaxe do seu comportamento alimentario, altamente selectivo, é que só inxire as partes máis sucosas e nutritivas das plantas; probabelmente esta é a causa de que se independizaran da auga (mesmo en catividade apenas beben nunca), o que lle permite habitar en terras moi secas que para moitos bóvidos serían inhópitas. Come sobre todo follas, xunto algunhas flores e froitos dunha gran variedade de árbores e arbustos (tense calculado que no Parque Nacional de Tsavo, en Kenya, aliméntase de máis de 80 especies diferentes). Utiliza as patas dianteiras para baixar as ramas máis altas, e pode alcanzar follas situadas até uns 3 m do chan. As follas máis tenras e os abrochos das árbores e os arbustos espiñentos conforman a maior parte da súa dieta, xunto cunha nutritiva mestura de insectos. Non comen pasto, nin requiren auga, xa que obteñen suficiente líquido das plantas das que se alimenta, polo que pode sobrevivir en zonas moi secas e até en desertos.
A súa dieta varía substancialmente nas estacións chuviosas e secas, cando a dispoñibilidade de plantas tamén cambia. Algunhas das plantas das que comen son perennifolias, que teñen follas grosas, bastante duras e cubertas por unha espesa cutícula que evita a evaporación da auga; nestas plantas perennes os litocranius walleri son moi selectivos, que olen coidadosamente a planta antes arrincarlle as follas e os abrochos pequenos e tenros cos seus labios extraordinariamente móbiles; estes, xunto co seu afiado fociño, permítenlles tamén apañar as delicadas folliñas das acacias evitando as perigosa espiñas. Porén, estas vantaxes teñen tamén os seus custos, pois nas secas zonas en que habita as plantas con alimentos adecuados están moi espalladas, especialmente na estación seca, e recoller os suficientes para satisfacer tanto as súas necesidades de enerxía como de auga exixe dedicar á súa busca un tempo considerábel. Isto ten dous inconvenientes principais: en primeiro lugar, o animal debe gastar o mínimo de enerxía, o que consegue —en parte— evitando actividades arduas, como as loitas e as viaxes estacionais a grandes distancias; en segundo lugar, as súas poboacións non poden alcanzar altas densidades de biomasa en comparación con outras especies de ungulados.
Reprodución
O período de xestación non se coñece exactamente, e se calcula que pode durar de 6 a 7 meses, polo que son posíbeis dous partos ao ano. Cando está lista para dar a luz, a femia deixa o grupo dirixíndose a un lugar apartado. Logo de parir unha soa cría, lámea para limpala e come a placenta, para aproveitar os nutrientes que posúe e para evitar que o olor atraia a predadores. Ao estaren adaptados para alimentarse de plantas que se encontran todo o ano permítelles teren crías en calquera momento, en vez de só antes da temporada de chuvias, como sucede nos animais que se alimentan de pasto.
Durante a súa primeira semana de vida, ou até que poida camiñar ao paso dos adultos, a cría pasa o tempo agochada entre os arbustos. A nai acode a onde se agocha a cría 3 ou 4 veces ao día para aleitala, e limpar ou comer coidadosamente os seus refugallos para non deixar rastros de olor. As femias choran suavemente para comunicarse coas súas crías.
Filoxenia
En 1999, un estudo filoxenético baseado no citocromo b e no citocromo c oxidase (subunidade III) mostrou que a tribo dos antilopinos, á que pertence Litocranius walleri, é monofilética.
En 2013, Eva Verena Bärmann (da Universidade de Cambridge) e os seus colegas revisaron a filoxenia do antilopinos en base a datos de ADN nuclear e mitocondrial.
O cladograma efectuado por eles demostrou que o Antidorcas marsupialis forma un clado con Litocranius walleri.
Status
Estímase que especie está moi cerca de alcanzar o limiar de vulnerábel, segundo o criterio baseado nunha diminución da súa poboación de polo menos un 25 % nos últimos 14 anos (tres xeracións) calculada desde 2002 a 2016. Esta diminución continúa debido á caza e á degradación do seu hábitat causado polo pastoreo de gando e a talacorte de árbores. Por iso a UICN cualifica o seu status xa como vulnerábel.
Salvador García-Bodaño (homónimos)
O nome Salvador García-Bodaño pode referirse a:
Cronobiografía de Xosé María Díaz Castro
Liña temporal ou cronobiografía de Xosé María Díaz Castro.
Monk
Monk é unha serie de televisión estadounidense, creada por Andy Breckman e protagonizada por Tony Shalhoub no papel de Adrian Monk, un exaxente de homicidios de San Francisco que traballa agora coma detective privado. Así pois, é principalmente unha serie de misterio cun ambiente ás veces escuro, mais sempre con grandes toques cómicos. Con todo, é unha serie un pouco habitual dentro deste xénero, debido a que a súa personaxe principal, Monk, acompañado pola súa axudante, padece unha serie de graves desordes psiquiátricos, como un trastorno obsesivo-compulsivo e un gran número de fobias, agravados polo trauma da morte da súa esposa.
A serie comezou a emitirse o 12 de xullo de 2002 en USA Network sempre con moito éxito, sendo considerada un dos motivos do grande incremento de popularidade desa canle. A súa oitava e última tempada concluíu o 4 de decembro de 2009. Ademais, aínda posúe o récord de serie de televisión dramática máis vista da historia da televisión por cable, superando á marca anterior de The Closer. Este rexistro de audiencia produciuse no seu último episodio, "O Sr. Monk e a fin – Parte II", con 9,4 millóns de espectadores.
Argumento
Adrian Monk era un brillante detective de homicidios que traballaba no Departamento de Policía de San Francisco ata que a súa esposa, Trudy, foi asasinada por un coche bomba nun aparcadoiro, que Monk cría destinada a el. Así pois, a morte de Trudy Monk levouno a sufrir unha crise nerviosa, que o levou a perder o seu posto no Departamento e a pecharse sen saír da súa casa durante máis de tres anos. Finalmente, foi capaz de saír de novo coa axuda da súa enfermeira, Sharona Fleming, o que lle permitiu volver a traballar como detective privado e asesor da unidade de homicidios a pesar das súas limitacións, debidas a un trastorno obsesivo-compulsivo (TOC), que empeorou significativamente despois da traxedia.
Os hábitos compulsivos de Monk son numerosos, agravados por unha gran serie de fobias, que non lle deixan exercer a súa profesión con normalidade. Segundo conta o propio detective, ten 312 fobias, sendo algunhas das cales os xermes, o leite, as xoaniñas, as harmónicas, as alturas, a imperfección ou o risco. Así, o TOC e as fobias condúceno inevitablemente a situacións moi incómodas, que causan problemas, tanto a Monk como á xente ao redor del, mentres investiga os casos. con todo, estes mesmos trastornos, en particular o TOC, axúdanlle moitas veces na resolución dos casos, xunto coa súa prodixiosa memoria, atención ao detalle, capacidade de análise e razoamento dedutivo. Porén, practicamente nunca se menciona que Adrian Monk padeza TOC e as personaxes cambian de tema para evitar falar diso, ou evitar un malentendido. Por exemplo, no episodio "Monk e o maratoniano", o detective dálle a man a dúas mulleres brancas e a un home negro, e entón como de costume pide á súa axudante un pano para limpar as mans pola súa fobia aos xermes, xerando un malentendido, que tanto Monk como a súa axudante prefiren deixar pensar que foi por motivos racistas que comentar o seu trastorno. Natalie adoita referirse ao seu xefe como "especial" ou "maniático" no canto de revelar a verdade sobre os seus problemas.
O capitán Leland Stottlemeyer e o tenente Randall "Randy" Disher, do Departamento de Policia, sempre solicitan a axuda de Monk cando teñen problemas cunha investigación. Stottlemeyer a miúdo irritase pola desorde de Monk, pero quere ao seu amigo e respecta as súas sorprendentes habilidades de observación, do mesmo xeito que Disher. Dende a infancia, a atención obsesiva aos detalles de Monk permitiulle detectar diferenzas pequenas, atopar patróns, e facer conexións que outros non adoitan facer. Monk continúa a procura de información sobre a morte da súa esposa, o único caso que foi incapaz de resolver.
Sharona, a primeira axudante de Monk, decidiu volver casar co seu ex-esposo e regresar a Nova Jersey, e Natalie Teeger é contratada como nova axudante, unha viúva e nai dunha nena de once anos. Monk ademais ten un irmán, Ambrose Monk, e un medio irmán, Jack, Jr., cuxa existencia Monk descobre na quinta tempada. A idade de Adrian Monk non se menciona case nunca, pero pódese calcular nuns 47 anos, xa que no episodio "O Sr. Monk vai ao dentista" di que a única vez que estivera no dentista fora con doce anos, e máis tarde comenta que non volvera a un dentista dende había 35 anos. Ademais, no episodio "O Sr. Monk e a Reunión de Alumnos", asiste ao XXV aniversario da súa promoción universitaria, o que dá consistencia á teoría sobre a súa idade.
Personaxes principais
miniatura|325px|Jason Gray-Stanford, Traylor Howard e Tony Shalhoub asinando autógrafos na Base Aérea Edwards despois de filmar o episodio "O Sr. Monk e o astronauta". A personaxe Natalie Teeger fixo a súa entrada na metade da terceira tempada, cando a actriz Bitty Schram, quen interpretaba á enfermeira de Monk Sharona Fleming, abandona precipitadamente a serie, supostamente a raíz unha disputa contractual. A nova actriz, Traylor Howard, aínda non vira ningún capítulo da serie e cando a chamaran para a audición non estaba moi entusiasmada. Con todo, preparouse e obtivo o papel. A pesar da fría recepción inicial por parte dos fans do cambio, o creador da serie, Andy Breckman, cre que o éxito de Howard foi rápido, enchendo o baleiro creado con éxito. "Sempre estarei agradecido a Traylor, porque chegou cando a serie estaba en crise e salvou ao noso bebé [....] Tivemos que facer unha substitución apresurada, e non tódalas series sobreviven a un cambio así. Tiña medo á morte".
Bitty Schram regresou como estrela convidada durante a oitava e última tempada, o 23 de outubro de 2009, en O Sr. Monk e Sharona, a fin de dar peche ao seu personaxe, que partiu da serie de xeito abrupto na terceira tempada despois de volver casar co seu exmarido e de volver a Nova Jersey. Neste episodio, Sharona confirma que ela e o seu ex marido, Trevor, agora están separados para sempre e ao final, realmente namórase de Randy, que obviamente lle gusta o suficiente como para bicala e levala ao aeroporto para regresar a Nova Jersey. Sharona dille Monk, con todo, que ela vai regresar a San Francisco, unhas semanas despois de tramitar a súa demanda contra o club de campo onde rompeu o brazo despois de resolver un caso de relacionado co asasinato do seu tío Howie con Monk e Natalie. Con todo, esta foi a última aparición de Sharona Fleming en persoa. Ao final da serie en "O Sr. Monk e a fin, Parte 2, amósase unha foto dela no escritorio de Randy, o cal conseguiu un novo emprego como Xefe de Policía preto de Nova Jersey. Ademais menciona que el e Sharona atoparon un lugar para vivir.
Episodios
A meirande parte dos episodios teñen títulos da forma "O Sr. Monk e (unha persoa ou cousa)" ou "O Sr. Monk (fai algo)", do mesmo xeito que moitas novelas cun detective coma protagonista. Aínda que a resolución dun asasinato é o argumento na maioría dos episodios, hai algúns episodios nos que Monk axuda a investigar outros crimes, como algún secuestro ou roubo. Durante a sétima tempada Monk resolve o seu caso número cen (e cento un) dende a morte da súa muller no capítulo "O Sr. Monk e o caso número 100", un fito na súa carreira.
"Isto foi o que pasou"
A maioría dos episodios contan cunha secuencia na que Monk revela como se cometeu o crime, e case sempre precede á súa explicación coas palabras "isto foi o que pasou". Algunhas destas secuencias teñen ocorrido dun xeito infrecuente, como contada a un oso, en forma de conto a un neno, cantada durante un ritual nun mosteiro ou rapeada. Esta frase foi dita en dúas ocasións en dous capítulos, unha no pasado e outra no presente, concretamente en "O Sr. Monk e o pequeno Monk".
Produción
Segundo unha entrevista co produtor executivo David Hoberman, a ABC concibiu por primeira vez da serie cun argumento policial e cunha personaxe protagonista semellante ao Inspector Clouseau cun trastorno obsesivo-compulsivo. O propio Hoberman, dixo que a ABC quería Michael Richards como protagonista, mais o propio actor rexeitou o papel. Así pois, Hoberman ficha a Andy Breckman como creador e este, inspirado por Sherlock Holmes, presenta a un Doutor Watson como o personaxe de enfermeira de Monk e a un Inspector Lestrade, como o personaxe que co tempo converteuse no Capitán Stottlemeyer. Aínda que idea do programa orixinouse na canle ABC, a compañía entregoulla a USA Network, agora propiedade de NBC.
Localización
Aínda que situada en San Francisco e a súa zona, Monk está maiormente rodada para noutros lugares, excepto os exteriores nos cales se ven de cando en vez monumentos da cidade. O episodio piloto foi filmado en Vancouver, Columbia Británica, e os seguintes episodios da primeira tempada en Toronto, Ontario. A maioría dos episodios entre as tempadas segunda e sexta foron filmados nos Ánxeles (California), dentro dos Ren-Mar Studios para tempadas de dúas a cinco e nos Paramount Studios na sexta tempada, que inclúen o apartamento de Adrian, a casa de Stottlemeyer, a oficina do Dr. Kroger e a casa de Natalie.
Moitas das escenas da cuarta tempada foron filmadas en San Francisco, entre Union Square e Chinatown, que se amosa en "O Sr. Monk é xurado" na persecución policial de Escobar até a rúa Jackson.
Banda sonora
Durante a primeira tempada a serie tiña un tema musical de jazz composto por Jeff Beal e interpretado por Grant Geissman. Esta peza obtivo un Emmy en 2003 ao Mellor Tema Musical. Con todo, ao comezar a segunda tempada, a serie tiña unha nova música: unha canción titulada "It's a Jungle Out There" (do inglés: Hai unha xungla aí fóra), obra de Randy Newman. Moitos fans e críticos sentíronse decepcionados ao ver que cambiaran o tema musical. Para outros, con todo, o cambio foi para mellor. Newman recibiu o Emmy en 2004 ao Mellor Tema Musical pola súa canción.
Este debate introduciuse como unha broma dentro da propia serie no episodio titulado "O Sr. Monk e a estrela de televisión", no que aparece un actor que interpreta a un detective de homicidios nunha serie de moito éxito, e gran cantidade de fans quéixanse de que cambiasen o tema musical. Ao final do devandito episodio, unha nova fan da serie agradécelle ao Sr. Monk resolver o caso e pídelle que, se algunha vez fan unha serie de televisión sobre el, que non permita que nunca lle cambien o tema musical. Pese ao debate, a música orixinal séguese ouvindo ao final dos episodios durante os créditos.