Rongorongo
Descrición
Dise que as taboíñas se deben ler a partir da primeira liña do recuncho esquerdo do recto e continuar de maneira lineal até o fin da liña e logo darlle a volta para seguir co próximo (con todo, o texto inscrito encima do Bastón de Santiago resulta unha excepción). Non obstante, non está bastante claro se todas as taboíñas conteñen un documento de carácter unitario ou se algunha delas podería servir de depósito ou colección de documentos diferentes, polo que o punto de partida de lectura é un asunto pendente. Observando a fragmentación do texto en secuencias desiguais, hai razóns para crer que algunhas taboíñas reteñen esa función. Fischer di que a taboíña Mamari ten a aparencia de ser un encadeamento de varias secuencias de distintas clases. Ao parecer, Fischer estaba no certo, pois ao analizar estruturalmente o texto C, chamado «taboíña Mamari», obsérvanse grupos de secuencias que se repiten en ambos os lados do artefacto. Esas distintas secuencias, compostas en maior grao de elementos idénticos ou semellantes, poderían testificar a favor de «listas», «refráns» ou «fórmulas», tan arraigados e comúns no folclore antigo de Rapanui. Varios estudosos dan conta da posibilidade de listas incluídas en varios obxectos rongorongo en consideración de glifos delimitadores sen valor fonético do tipo 380.1 (3/52), véxase Barthel (1958), Horley (2007:28). Por exemplo, eses glifos sinalarían o inicio ou o fin de oracións pagás relacionadas con prácticas máxicas, destinadas a capturar prisioneiros de guerra e posibelmente tramitar vinganza e morte aos malfeitores; non faltarían tampouco secuencias toponímicas ou onomásticas inseridas entre os devanditos delimitadores. É de esperar que os glifos rongorongo organizados e incrustados en tales grupos secuenciais, reflictan parte da cultura precristiá pascuense. Sería desatinado pensar que o escriba malgastase talento, material precioso e escaso —madeira— e tempo para gravar un galimatías de símbolos e bobadas parecidas na superficie da taboíña 'Mamari'. miniatura|350x350px|Análise da escritura, posibelmente un calendario. Cando Jacques B.M. Guy comenta tres taboíñas, a de 'Gran Santiago' (Texto H), a de 'Gran Leningrado' (Texto P) e a de 'Pequena Leningrado' (Texto Q), que el considera que transmiten «case exactamente o mesmo texto xeroglífico», e as compara co contido da taboíña Tahua (Texto A ou ‘o Remo’), observa que esta ten o aspecto de ser ‘‘unha compilación, como colección de textos abreviados, xa perdidos, salvo o seu principio, atopados nesoutras tres taboíñas’’. miniatura|300x300px|Secuencia de signos. Mencionamos de novo que o material utilizado para o gravado dos signos rongorongo, o soporte noutros termos, é a madeira. A elección do soporte está establecida comunmente polos recursos materiais que o perímetro natural poida ofrecer aos escribas nativos. No caso dos antigos rapanuis, a maior parte dos signos tallados aparecen sobre madeira, e en menor medida sobre material rupestre, como petróglifos, e posibelmente sobre ósos de peces grandes e mamíferos mariños. Se os escribas gravasen noutros materiais perecedoiros como cabaza ou coiro, espérase que co paso de tempo se destruísen os ‘textos’ que viñan neles. En caso de soportes perdurábeis, como madeira dura ou pedra, a probabilidade de supervivencia é maior; no entanto, as condicións atmosféricas e físicas da contorna combinadas coa violencia exercida polos humanos, son soberanamente determinantes. Ademais, haberá que rememorar que o soporte condiciona a forma dos signos. Por tanto, a solidez e a textura de fibras da leña condicionarían até certo punto a simplificación ou sofisticación morfolóxica dos signos rongorongo incisos nas taboíñas. O material no que se gravaron os glifos pertence a varias especies de árbores autóctonas ou forasteiras. Entre as árbores nativas, poderíanse citar o toromiro (Sophora toromiro), o makoi (Thespesia populnea), o hau (Triumfetta semitriloba) e o sándalo (Santalum). Así, Métraux (1940:17) comentaba que «a madeira dunha das taboíñas [rongorongo] no Museo da arte Popular en Viena (22869) foi analizada e recoñecida como Thespesia populnea». No caso do material ‘forasteiro’ iso é comprensíbel, se temos en conta a escaseza da forestación na illa de Rapanui, especialmente nun período relativamente tardío da súa historia. Os habitantes recollían ao azar pezas flotantes de madeira á deriva para poder inscribilas e seguir así coa tradición. miniatura|250x250px|Primeiro documento rongorongo coñecido. Firma dos xefes rapanui da acta de anexión da Illa de Pascua á Coroa española, con certos caracteres segundo o seu estilo, [[20 de novembro de 1770.]] Para algúns investigadores, estes signos ou glifos parecen demostrar a existencia, no pasado, dunha forma de escritura, aparentemente sen antecedente similar en toda Polinesia. Non obstante, en Oceanía dáse o caso do documento do “Tratado de Waitangi” (Treaty of Waitangi, en inglés) de 1840 asinado por representantes da monarquía inglesa e un grupo de xefes tribais maorís, quen sorprenderon aos presentes mediante «series enteiras de símbolos» 1935), describindo por conseguinte a posibilidade dunha escritura emblemática entre os nativos (véxase Métraux 1940:400) . Tamén existe certa controversia sobre se a escritura de Rapa Nui xurdiu de maneira independente —ex novo— como no caso do chinés ou do sumerio, ou a idea da escritura foi tomada tras contacto cos exploradores europeos, precisamente tras a visita do navío San Lorenzo e a fragata Santa Rosalía, da Real Armada Española, en novembro de 1770. Durante aquela expedición española, coñecida como Expedición de González de Haedo, os españois tomaron posesión da Illa de Pascua, bautizándoa como illa de San Carlos, tras acordalo con varios xefes indíxenas, que asinaron a acta correspondente con «certos caracteres segundo o seu estilo», no que supuxo o primeiro documento coñecido no que aparece a escritura rongorongo . left|miniatura|237x237px|Exemplo de escritura. Adóitase teorizar que os signos rongorongo poden ser indicadores dun sistema logográfico-fonético, no cal cada signo ou grupo de signos podería representar nomes propios de caciques e a súa descendencia, distintas actividades bélicas ou económicas ou outros conceptos relacionados coa cosmogonía pascuense, etc. Os caracteres están gravados en liñas horizontais paralelas. Unha das propiedades desta escritura é que se trata de inscricións en «bustrófedon inverso»: mentres nunha liña os signos atópanse en posición normal, na seguinte áchanse investidos respecto á liña previa de modo que, para ler unha taboíña, esta debería inverterse cada vez que se inicia unha nova liña. Aínda que se descoñece que significan estes símbolos, fixéronse varios intentos de descodificar o tallado.