cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
O almorzo sobre a herba
Le Déjeuner sur l´herbe (en galego, O almorzo sobre a herba ou O xantar campestre, literalmente O xantar sobre a herba) é un cadro realizado polo pintor francés Édouard Manet en 1863. Mide 208 cm de altura e 264,5 de longo. O cadro está pintado ao óleo e se atopa no Museo de Orsay de París, Francia. Ao principio o cadro foi chamado Le Bain, e logo La Partie carrée.
A xustaposición dun espido feminino con cabaleiros completamente vestidos suscitaron controversia cando a obra se amosou por vez primeira no Salon des Refusés en 1863, logo de ser rexeitado polo Salón oficial. Foi o lenzo «máis irritante e controvertido» desa exposición de obras rexeitadas. Á parte de considerar vulgar o que unha muller estivese espida xunto a xoves vestidos, numerosos críticos rexeitaron a modernidade do estilo, dende o punto de vista cromático e compositivo.
Descrición
En 1863, Manet sorprendeu ao público francés ao expor o seu Déjeuner sur l'Herbe («O almorzo sobre a herba»). A idea do cadro ocorréuselle durante unha excursión a Argenteuil, nas beiras do río Sena. Non é unha pintura realista no sentido político ou social do termo dun Daumier, senón que é unha afirmación a favor da liberdade individual do artista. O escándalo que causaba unha muller espida almorzando despreocupadamente con dous homes completamente vestidos, o que ofendía á moralidade da época, acentuábase polo feito de que as figuras eran recoñecibles.
O cadro representa un almorzo ou xantar nunha fraga, preto de Argenteuil, onde discorre o Sena. A muller espida, a modelo de Manet chamada Victorine Meurend, cuxo corpo está cruamente iluminado, mira directamente ao espectador. Está sentada sobre unha tea azul, probablemente unha parte das roupas que quitou. Os dous homes son o irmán de Manet, Gustave e o seu futuro cuñado, o escultor holandés Ferdinand Leenhoff. Están vestidos como dandis. Os homes semellan estar ocupados conversando, ignorando á muller. En fronte deles móstranse as roupas da muller, un cesto de froitas, e un pan redondo, como nun bodegón. No fondo, unha muller lixeiramente vestida vadea unha corrente. Demasiado grande en comparación coas figuras do primeiro plano, ela parece flotar. A desproporción entre a muller do fondo e a barca á dereita considerábase unha impericia de parte do pintor: en realidade, os mórbidos contrastes cromáticos e a utilización da perspectiva aérea en clave moderna inscriben esta obra entre as obras mestras do século XIX.
O fondo pintado toscamente carece de profundidade, dando ao espectador a impresión de que a escena non ten lugar no exterior, senón nun estudo. Esta impresión refórzase polo emprego dunha intensa luz «fotográfica», que case non deixa sombras: de feito, a iluminación da escena é inconsistente e nada natural. O home á dereita loce un chapeu chan cunha borla, da clase que normalmente se usa nos interiores.
A esposa de Manet, Suzanne Leenhoff, e a súa modelo favorita, Victorine Meurent, pousaron para a muller espida, que leva a cara de Meurent pero o corpo de Leenhoff, máis gordiño. O home á esquerda é probablemente o cuñado de Manet, Rodolphe Leenhoff.
O estilo da pintura rompe coas tradicións académicas da época. Manet usou unha luz crúa, «fotográfica» que elimina os tons medios. Considérase un cadro «preimpresionista» por usar un motivo da contorna inmediata do artista. A feitura é conscientemente clásica. Con todo, non intentou ocultar as pinceladas: de feito, a pintura semella inacabada nalgunhas partes da escena. O espido está moi lonxe das figuras suaves e impecables de Cabanel ou Ingres.
Malia ser un tema mundano, Manet deliberadamente elixiu un formato de lenzo grande, normalmente reservado para os grandes temas.
Influencias
Esta pintura pode interpretarse como unha versión moderna do Concerto campestre (1508-1509) do pintor renacentista Tiziano (aínda que a obra fose atribuída anteriormente a Giorgione).
A composición de Manet revela o seu estudo dos antigos mestres, pois a disposición das figuras principais derivan dunha escena cos deuses fluviais dun gravado (1514-1518) de Marcantonio Raimondi titulado Urteil des Paris (h. 1515) segundo a súa copia dun debuxo de Rafael, o Xuízo de Paris.
Algúns eruditos citan tamén A tempestade, unha famosa pintura renacentista que tamén representa a un home totalmente vestido cunha muller espida nun ambiente rural, como un importante precedente da pintura de Manet Le déjeuner sur l'herbe.
A representación de dúas parellas que se relaxan nun parque ou nun decorado semellante era un tema clásico na pintura galante, como está ilustrado en La Partie carrée (1713) de Antoine Watteau. James Tissot, contemporáneo e amigo de Manet, pintou a súa propia versión do tema en 1870.
Réplicas
miniatura|200px|Déjeuner sur l'herbe, de [[Claude Monet, 1865-1866, 418 x 150 cm, óleo sobre lenzo, Museo de Orsay]]
En 1865, Claude Monet comezou a pintar o seu propio Déjeuner sur l'herbe en resposta ao de Manet. Porén, este inmenso cadro (4,6 por máis 6 m) quedou incompleto. Representa unha escena máis socialmente aceptable de lecer burgués, pero posto que se trata dunha demostración do novo estilo impresionista, ponse máis o acento nos efectos de luz que no tema como tal. O xogo sutil de sombra e luz demostra as vantaxes da pintura pleinairiste e contraste coa pouco natural luz de taller de Manet. Despois de que esta pintura monumental resultase danada pola humidade, Monet recortouna en tres. As seccións de esquerda e o centro están agora no museo de Orsay, pero se perdeu a terceira. Un estudo para o cadro está ao museo Pushkin.
En 1961, preto dun século despois do Déjeuner de Manet, un Pablo Picasso que envellece elixe atacar este gran monumento da arte moderna. En menos de dous anos, fixo máis de 27 pinturas, 6 gravados sobre linóleo e 140 debuxos segundo o cadro de Manet.
O artista de pop art francés Alain Jacquet fixo unha parodia do Déjeuner sur l'herbe en serigrafía en 1964.
Asociación Uruguaia de Fútbol
A Asociación Uruguaia de Fútbol (AUF) (en castelán: Asociación Uruguaya de Fútbol) é o corpo gobernante do fútbol do Uruguai. Foi fundada o 30 de marzo de 1900, é un membro fundador da Conmebol, e está a cargo da organización da selección nacional e dos campionatos oficiais de fútbol (Campionato Uruguaio de Fútbol).
En 1916 a AUF, en conxunto coas asociacións de fútbol da Arxentina, Brasil e Chile, fundaron a Conmebol e sete anos máis tarde, afiliouse á FIFA. No ano 1923, producíronse algunhas disidencias dentro da mesma organización, e o grupo disidente decidiu fundar unha nova federación do fútbol, a Federación Uruguaia de Fútbol (FUF). Esta situación estendeuse até 1925, cando se produciron graves confusións pola existencia das dúas federacións, polo que tivo que intervir o goberno uruguaio para impor a disolución da FUF.
Torneos organizados
A AUF organiza os torneos nacionais de fútbol, ao redor das dúas divisións profesionais do campionato (Primera División e Segunda División), así como tamén coa Segunda División Amateur ou Terceira División (o mundo dos afeccionados), onde participan os equipos da zona metropolitana de Montevideo. Para os clubs afeccionados do resto do país existe a Organización do Fútbol do Interior, federación afiliada á AUF, pero de forma autónoma.
O almorzo sobre a herba
Réplicas
En 1994, o escultor estadounidense J. Seward Johnson, Jr. reconstruíu a pintura en tres dimensións, Déjeuner déjà vu.
1629
Outros
Historia ano a ano
O almorzo sobre a herba
Réplicas
Por último, no ano 2002, os pintores rusos Dubosarsky e Vinogradov pintaron un Déjeuner sur l'herbe en homeaxe aos pintores impresionistas.
Fervenza
miniatura|450px|[[Cataratas do Iguazú.]]
Unha fervenza, tamén denominada abanqueiro, cadoiro, freixa, ruxida, ruxidoira, salto, salto de auga ou seimeira é unha caída de auga desde certa altura provocada por un desnivel na canle dun río.
Unha fervenza componse da censa, que é o salto de auga propiamente dito; a fervenza como tal, onde se forma a escuma; e a mergulleira, onde a auga da fervenza se mergulla.
Unha gran fervenza recibe o nome de catarata mentres que unha pequena denomínase cachoada, ou tamén cachoeira, cachón, callón ou pincheira.
Cataratas
miniatura|dereita|Fervenzas e área nevada no Parque de Ordesa.
María Luisa Ponte
María Luisa Ponte Mancini, nada en Medina de Rioseco (Valladolid) o 21 de xuño de 1918 e finada en Aranjuez (Madrid) o 2 de maio de 1996, foi unha actriz española que participou en numerosos filmes, obras de teatro e series de televisión.
Traxectoria
Ponte era filla dos actores Enrique Ponte e Haydée Mancini Puggi. Naceu en plena xira teatral e con tan só seis meses de idade subiu por primeira vez a un escenario. Dedicouse profesionalmente á interpretación dende os catorce anos e a partir de entón centrou a súa actividade no teatro, incorporándose á compañía do seu pai e participando en montaxes de La malquerida, Casa de muñecas ou Ni al amor, ni al mar. Cando estalou a guerra civil estba a traballar en Pola de Siero (Asturias), onde desapareceu a súa equipaxa.
A súa voz potente, a súa forza e o seu carácter fixeron dela unha intérprete popular e recoñecíbel. O seu primeiro filme foi en 1952 e nas décadas seguintes consolidouse como unha das actrices máis destacadas dos elencos cinematográficos. Con frecuencia as súas personaxes respondían a un estereotipo de muller amargada, hipócrita ou antipática. Na súa amplísima traxectoria hai filmes como El pisito e El cochecito, de Marco Ferreri, La ciudad no es para mí, de Pedro Lazaga, El verdugo, de Luis García Berlanga, El extraño viaje e El viaje a ninguna parte, de Fernando Fernán Gómez, Camada negra, de Manuel Gutiérrez Aragón ou La colmena, de Mario Camus.
Tamén na televisión desenvolveu unha carreira salientébel, destacando a súa participación en Fortunata y Jacinta, Farmacia de guardia e La Regenta.
Mantivo a súa actividade profesional ata pouco antes do seu pasamento, recibindo o Goya á mellor actriz secundaria polo seu último filme en xaneiro de 1995.
Tivo unha filla antes de enviuvar do actor José Luis López de Rueda e tamén estivo unida sentimentalmente ao actor Agustín González entre 1954 e 1986.
Faleceu a mañá do 2 de maio de 1996 por unha súbida parada cardíaca nunha residencia de anciáns de Aranjuez, onde vivía dende o setembro anterior completamente retirada do seu oficio e apartada do que fora o seu ámbito cotián no mundo das noites madrileñas.
Irina Petrovna
Irina Petrovna Beletskaya, nada en San Petersburgo o 10 de marzo de 1933, é unha química rusa, especialista en organometalicidade.
Traxectoria
Graduouse na Universidade Estatal de Moscova en 1955. É coñecida polos seus traballos en mecanismos de reacción en hidrocarburos aromáticos, e en acidez e reactividade de carbanións, combina o seu estudo en química organometálica coas súas aplicacións, en particular a problemas de química orgánica.
William King Gregory
William King Gregory, nado en Greenwich Village, condado de Washington, no estado de Nova York, o 19 de maio de 1876, e finado en Woodstock, condado de Ulster, do mesmo estado, o 29 de decembro de 1970, foi un zoólogo estadounidense coñecido como primatólogo, paleontólogo e morfólogo funcional e comparativo. Foi un experto na dentición dos mamíferos e un importante contribuinte ás teorías da evolución. Ademais foi un profesor que destacou na presentación das súas ideas aos estudantes, e ao público en xeral, a través de libros e obxectos expostos en museos.
Irina Petrovna
Traxectoria
Desenvolveu métodos de formación de ligazóns carbono-carbono usando catalizadores de paladio ou níquel, e traballado o tema en medios acuosos, así como contribuído ós comezos da química de organolantánidos.
William King Gregory
Primeiros anos
Gregory era fillo de George Gregory e Jane King Gregory. Asistiu á Trinity School e, en 1895 ingresou na Universidade de Columbia, estudando inicialmente na Escola de Minas, pero despois pasou ao Columbia College, onde se especializou en zooloxía e en paleontoloxía de vertebrados baixo a dirección de Henry Fairfield Osborn. Sendo aínda estudante foi nomeado axudante de investigación de Osborn e, pouco despois, casou con Laura Grace Foote. Graduouse en Columbia en 1900, facendo un máster en 1905 e acadando o título de doutor en 1910.
Irina Petrovna
Traxectoria
Foi nomeada doutora honoris causa pola Universidade de Alacant.
William King Gregory
Carreira académica
Amosou moi cedo un grande interese polos peixes e os vertebrados terrestres, publicando varios artigos sobre ambos os grupos, entre eles dous na revista Science en 1903. A altura do 1911 centrou os seus intereses na palentoloxía dos anfibios, publicando un artigo sobre a estrutura das extremidades do xénero Eryops, do Permiano. A pesar da súa pesada carga de traballo foi tamén editor do American Museum Journal (que máis tarde se convertería en Natural History). en 1911 Foi nomeado formalmente membro do persoal científico do American Museum of Natural History (Museo Americano de Historia Natural) e, en 1916, pasou a formar parte do profesorado da Facultade de Ciencias da Universidade de Columbia, chegando eventualmente ao posto do profesor Da Costa no Departamento de Zooloxía. Entre os seus estudantes que logo se fixeron famosos destacan Alfred Romer, James Chapin e G. K. Noble. Destacou así mesmo no Museo, no que foi conservador de tres departamentos e director de dous.
Aínda que o ámbito do seu traballo foi moi amplo, o foco primordial estivo na anatomía comparada. Moitos dos seus estudos tiveron unha importancia especial no campo da evolución; cría que as estruturas anatómicas dos fósiles e das especies viventes deberían reflectir as súas relacións. Realizou importantes traballos sobre a evolución desde os primitivos peixes até as distintas ramas de aves e mamíferos, publicando numerosos artigos e dúas grandes obras: Our Face from Fish to Man (1929) e Evolution Emerging (1951).
Gregory desenvolveu o principio de habitus and heritage (de hábitos e herdanza), teorizando que os animais evolucionaron con dous conxuntos de características: as características de herdanza, que derivan dunha longa historia evolutiva, e as características de hábitos, que son adaptacións ao medio en que a especie en cuestión existiu. Máis tarde ampliou este principio coa súa teoría do palimpsesto, na que propuxo que os caracteres do hábito a miúdo superpóñense e ocultan as características da herdanza. Unha teoría similar de bioloxía evolutiva, a chamada evolución en mosaico, xurdiu despois da súa morte.
Estudou os lémures e os primates insectívoros e ás súas orixes evolutivas, describindo en 1910 as ordes dos erinaceomorfos e os soricomorfos, e en 1915 a infraorde dos tarsiiformes. Desde a década de 1920 participou no estudo dos marsupiais, e en 1947 desenvolveu a súa teoría do palimpsesto que mostra unha conexión entre os monotremas e os réptiles primitivos. Ao redor de principios de 1920 tamén se interesou na evolución humana recente, particularmente despois do descubrimento dos primeiros homínidos africanos. O seu coñecemento especializado da dentición dos mamíferos levouno a seguir o mesmo camiño con respecto á evolución humana, chegando a ser considerado como o principal experto mundial na evolución da dentición humana, unha reputación asegurada pola publicación en 1922 de The Evolution of the Human Dentition. Talvez, a pesar de que se pensaba que era unha falacia, o home de Piltdown parece que é xenuíno.
Últimos anos
Retirouse do American Museum of Natural History en 1944, e da Universidade de Columbia en 1945, trasladose permanentemente a vivir na súa casa en Woodstock, Nova York, coa súa segunda esposa Angela, coa que casara pouco despois da morte de Laura en 1937.
En 1949 foi galardoado coa Viking Fund Medal polas súas achegas á antropoloxía física.
Faleceu na casa de Woodstock o 29 de decembro de 1970.
Abreviatura
A abreviatura Gregory emprégase para recoñecer a como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
A Pumarega, A Pumarega, Castroverde
A Pumarega é un lugar da parroquia da Pumarega no concello lugués de Castroverde na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 42 habitantes (24 homes e 18 mulleres).
Lillian Sanderson
Lillian Kemper, máis coñecida co sobrenome artístico de Lillian Sanderson, nada en Herman o 13 de xaneiro de 1866 e finada en Dresden o 9 de abril de 1947, foi unha cantante e profesora estadounidense que fixo carreira en Alemaña.
Traxectoria
Naceu na vila de Herman (condado de Dogde, en Wisconsin), e foi a bisneta por parte de nai do fundador da localidade, de orixe alemá e procedente de Hamelin. En 1880 marchou a Europa para estudar no Conservatorio Hoch de Frankfurt baixo a dirección de Julius Stockhausen. Debutou en 1890 en Berlín coa Berliner Philharmoniker.
En 1900 casou co pintor Richard Müller e deixou de dar concertos para se centrar na docencia. Durante a época nazi negouse a renunciar á cidadanía estadounidense e o réxime expropioulle as súas propiedades e sen ser rehabilitada polas autoridades comunistas morreu na pobreza no barrio de Loschwitz de Dresden.
Albelos, Guillarei, Tui
Albelos é un lugar da parroquia de Guillarei, no concello pontevedrés de Tui, na comarca do Baixo Miño. Segundo o padrón municipal de habitantes do Instituto Galego de Estatística no ano 2019 tiña 318 habitantes (161 homes e 157 mulleres), un descenso de 48 habitantes respecto ao ano 1999.
Historia
A primeira mención histórica a este barrio é do 1095, co topónimo Alvillos.
Etajima
Etajima coñécese como a illa onde localizaba a academia naval do Xapón ata final da segunda guerra mundial.
Etajima está conectado pola ponte con Kure.
Historia
A cidade de Etajima foi fundada pola fusión dun concello de vila do distrito de Aki (Etajima) e tres concellos de vila do distrito de Saeki (Ōgaki, Okimi e Nōmi) en 1 de novembro de 2004.
Zooloxía
miniatura|[[Salamántiga rabilonga|Salamántiga galega (Chioglossa lusitanica), anfibio endémico do noroeste da península Ibérica, en perigo de extinción.]] miniatura|Busto de [[Aristóteles, da época imperial romana, en mármore e alabastro, copia do orixinal, en bronce, obra do escultor grego Lisipo (ca. 330 a.C.)]]
A zooloxía (dos termos do grego antigo ζῷον zõon, 'animal', e λόγος lógos, 'discurso', 'tratado') é a ciencia que estuda os animais, incluíndo a súa estrutura, embrioloxía, evolución, clasificación, hábitos e distribución de todas as especies.
Reunindo varias disciplinas e utilizando numerosas técnicas, esta ciencia foi lentamente elaborada a través do paso dos tempos, desde a máis remota antigüidade. Historicamente, as primeiras reflexións precientíficas referidas á zooloxía que chegaron até a actualidade son as do filósofo grego Aristóteles, do IV a.C.. As tentativas de clasificación das especeies animais foron numerosas e frecuentemente modificadas desde aquela época.
A controvertida distinción entre zooloxía e botánica
miniatura|O [[coral (animal)|corais, son animais ou plantas?]]
A fronteira entre a zooloxía, que estuda os animais, e a botánica, que estuda os vexetais, sempre foi obxecto de controversias, e aínda o é a día de hoxe.
Algúns seres vivos, que tradicionalmente foran considerados vexetais, resultaron seren animais. E mesmo hoxe, nos albores do século XXI, hai organismos que son obxecto de discusións. Para estes seres vivos atípicos, a pertenza a unha ou a outra das ciencias, está hoxe aclarándose grazas aos avances e descubrimentos técnicos e científicos (entre outros, a microscopía electrónica ou a análise do ADN).
Se a maior parte dos metazoos foron sempre indiscutibelmente considerados como animais, certos metazoos inferiores estaban aínda no século XIX situados nunha categoría particular denominada "Zoófitos" (etimoloxicamente animais-plantas).
Este grupo comprendía tradicionalmente os esponxiarios, os cnidarios e os ctenóforos. E Linneo clasificaba nesta categoría a moluscos cefalópodos como a xiba, gasterópodos como as borrachas (Aplysia punctata), e tamén a equinodermos como os ourizos, as estrelas e os cogombros de mar. E non foi até o ano 1744 que Jean André Peyssonnel recoñecera os corais como animais; incluso os eponxiarios non foron recoñecidos como animais até 1825.
O caso dos protozoos é aínda máis problemático. O estudo dos seres unicelulares amosa formas ambiguas nas que a distinción entre animal e vexetal no é clara.
Algúns, como as especies de Euglena ou certos peridíneos (dinoflaxelados), que poden teren nutrición autótrofa ou heterótrofa, hai moito tempo que están situados na fronteira entre ambas as disciplinas. En efecto, hai algúns organismos unicelulares que teñen clorofila (carácter do "estado vexetal"), pero que son móbiles e teñen unha membrana celular flexíbel (carácter do "estado animal").
Na segunda metade do século XIX, Ernst Haeckel, considerando que a coexistencia destes caracteres fora herdada de antepasados comúns aos animais e aos vexetais, creou, en 1866, para os organismes unicelulares o reino dos protistas (Protista). A protistoloxía, estudo científico dos protistas, encóntrase, pois, relacionado á vez coa zooloxía e a botánica. Porén, aínda permanece unha certa dicotomía tradicional: os zoólogos estudan as formas con "afinidade animal", e os botánicos as formas con "afinidade vexetal". As delimitacións e clasificacións dos protistas propostas polos expertos diverxen entón considerabelmente segundo a disciplina de que se trate.
Os investigadores intentaron delimitar os dous reinos, "animal" e "vexetal", que tenden a confundirse no seo dos flaxelados, pola coexistencia entre os zooflaxelados e os fitoflaxelados. Para os biólogos que, como Cavalier-Smith, a finais do século XX, recomendaban non utilizar o termo "animais unicelulares", a zooloxía é ''o estudo dos animais e dos protozoos.
A comenzos do século XXI, os datos da bioloxía molecular permiten apreciar de forma máis fiábel as relacións de parentesco entre as liñaxes dos organismos vivos.
Os modernos métodos da cladística permitiron distinguir a liñaxe verde (que concirne indiscutibelmente á botánica e á ficoloxía), os opistocontos (que concirnen á zooloxía e á micoloxía), a liñaxe parda (ficoloxía), e diversas liñaxes nas que a pertenza a tal ou cal disciplina non está aínda esclarecida.
Prehistoria
O home iniciou a zooloxía xa na prehistoria: a medida que ía entrando en contacto cos seres vivos (en especial, os animais) foinos coñecendo e utilizando de acordo coas súas necesidades.
A calidade dos coñecementos que tiña acerca da natureza reflíctese nas pinturas rupestres deixadas en cavernas polo home de Cro-Magnon.
Na revolución neolítica, á domesticación dos animais seguiu un coñecemento aínda máis adecuado dos fenómenos da natureza. As prácticas médicas rudimentarias involucraban certa clase de coñecementos sobre a anatomía humana, así como dos animais que se utilizaban na alimentación e para o traballo, que lle deron certos coñecementos superficiais das súas estruturas.
Oriente Medio e Extremo Oriente
As escolas de medicina da antigüidade realizaban diseccións de animais con fins de comparación anatómica e adestramento cirúrxico. En Babilonia, os sacerdotes coñecían algo acerca da anatomía animal (particularmente dos que sacrificaban) e de medicina; porén, esta última estaba intimamente ligada coa astroloxía. A medicina do antigo Exipto era máis práctica.
Os exipcios e os asirios realizaron observacións sobre vermes parasitos do home. Os antigos xudeus contribuíron cos seus coñecementos ás concepcións modernas de hixiene.
No Extremo Oriente o coñecemento da natureza e da medicina non estaba tan avanzado como noutros aspectos da cultura.
Idade Media
A Idade Media non representou ningún avance no coñecimento zoolóxico. Desde a morte de Galeno até o denominado renacemento do século XII, recompiláronse os traballos de gregos e romanos. A maior parte dos autores interesados na vida animal son tributarios de Isidoro de Sevilla (ca. 560-636), que reuniu, a comezos do século VII, nas súas Etimoloxías (ou Origines) gran parte dos coñecementos, pero tamén dos mitos, transmitidos por Plino na súa Historia natural.
No século XII prodúcese o redescubrimento de Aristóteles e dos seus tratados consagrados aos animais, especialmente grazas aos comentarios do filósofo árabe Averroes (1126-1198). Isto sería o punto de partida dun renacemento do interese pol munde animal. Cómpre ter preesente que durante a última parte deste período, os principais centros de cultura estiveron no islam. Os científicos árabes conservaran e interpretaran o máis notábel da antiga ciencia grega, trasmitindo estes coñecementos á Europa cristiá. A obra zoolóxica máis notábel procede da España musulmá, data do século X e débese a Maslama al-Mayriti, o Tratado da xeración dos animais.
No século XIII, a figuras máis importantes no campo da zooloxía foron:
Pero, simultaneamente, a partir de finais do século XII, a historia natural dos animais atravesou o que se podería chamar o seu período fabuloso, coa multiplicación de "bestiairios" dedicados á descrición e representación simbólicae e animaao reais e imaxinarios. Os máis ricos bestiairios medievais inspíranse nunha obra oriental anónima, que data probabelmente do século II e redactada sen dúbida en Alexandría, O fisiólogo (en latín, Physiologus; en grego, Φυσιολόγος), bestiairio cristián posteriormente arrequecido por préstamos das Etimoloxías de Isidoro de Sevilla e doutro autors, que foi a fonte principal dos bestiarios medievais. Así, aparecen nestas recompilacións multitude de animais fabulosos ou fantásticos, entre eles unicornios, a ave fénix, os dragóns, o basilisco, a serpe de mar, as sereas, os grifóns e moitos máis.
Renacemento
miniatura|220px|Famosa xilografía gravada par [[Albrecht Dürer (Alberte Durero) en 1515, denominada O rinoceronte de Durero.]]
Dos científicos desta época destácanse Francis Bacon, Nicolao Copérnico e Galileo Galilei; eles estabeleceron o denominado método científico.
Ademais, no curso dos séculos XV e XVI prodúcense en Europa, iniciadas polos reinos de Castela e Portugal, grandes expedicións marítimas de envergadura mundial, coñecidas co nome de grandes descubrimentos. O impulso renovador da zooloxía vai ligado, por iso, ao descubrimento das faunas exóticas polas grandes exploracións xeográficas. É curioso que o descubrimento destes animais novos fixera volver os ollos cara aos propios.
Bacon, Copérnico e Galileo sentaron as bases do método científico
Entre os autores que describiron a fauna americana destacan Gonzalo Fernández de Oviedo (1478-1557), autor da Historia General y Natural de Indias (1535), Francisco López de Gómara (1511-1566), que escribiu Historia General de Indias (1552) e José de Acosta (1539–1600) que, na súa obra Historia Natural y Moral de las Indias (1590), sentou as bases para a zooxeografía, ao comparar a fauna europea coa americana.
Século XVI
No século XVI floreceron en Europa os museos zoolóxicos e as obras de recompilación.
Século XVIII
No último cuarto do século XVIII, a zooloxía, ciencia que trata de todos os animais da natureza, estaba dividida en diferentes partes, que se poden reducir a seis:
Século XIX
miniatura|220px|Lámina de Birds of America, de [[John James Audubon|Audobon.]]
Gandes naturalistas como Lamarck, Cuvier, Geoffroy Saint-Hilaire e Darwin encarnan o espírito do século XIX, marcado en zooloxía polas teorías da evolución das especies animais. O descubrimento, a principios do século, da combustión, a respiración e a formación de osíxeno polas plantas verdes (Lavoisier e Priestley), deu impulso á aplicación á bioloxía de coñecemientos químicos. A doutrina do protoplasma como unha característica universal da vida foi aceptada 30 anos despois. Caracterizaron a última parte deste ciclo os estudos sobre a mitose, o desenvolvento das células xerminais, a fecundación e a embrioloxía.
Durante o século XIX apareceron os campos disciplinarios especializados segundo o grupo animal estudado. Os principais son:
Século XX
Neste século, caracterizado por unha aplicación máis intensa dos métodos experimentais, producíronse as maiores achegas ás ciencias biolóxicas.
Evolución das clasificacións zooloóxicas: primeiros intentos
A primeira clasificación dos animais da que temos noticia foi a xa citada de Aristóteles, que os dividiu en dous grupos: os animais "sen sangue", e os animais "con sangue".
No auténtico xurdimento da zooloxía despois do período lendario da Idade Media cómpre sinalar o labor de Edward Wotton (1492–1555), médico inglés, nado en Oxford e que exerceu a súa profesión en Londres, e que está considerado como o pioneiro dos estudos modernos da zooloxía, despoxándoa de moitas das adicións fantasiosas e folclóricas que engadiran co tempo ao corpo do coñecemento zoolóxico. As súas investigacións sistemáticas están recollidas De differentiis animalium libri decem, obra publicada en París en 1552. Wotton, ademais, tamén foi parcialmente responsábel de Insectorum, sive, Minimorum animalium theatrum ou Teatro dos insectos, aínda que este non fou publicado (editado por Thomas Muffet) até 1634.
Ray foi o primeiro en propoñer unha clasificación dos animais baseada en criterios anatómicos e non condutuais ou ambientais. A súa clasificación, especialmentre a das aves e os peixes peces, foi a máis avanzada até os traballos de Linneo. Nas súas diferentes obras, John Ray e Francis Willughby melloraron considerabelmente a clasificación dos animais,
John Ray distingue, entre os animais, e como Aristóteles, os desprouvistos de sangue, os exsangües, e os que teñen sangue, os sanguíneos.
A súa clasificación dos animais é,. esquematicamente, a seguinte:
A clasificación linneana
Sendo novo, nunha viaxe aos Países Baixos, coñeceu a Jan Frederik Gronovius, a quen mostrou un dos seu manuscritos que levara con el desde Suecia. O manuscrito describía un sistema novo de clasificación das plantas. Cando Gronovius o viu quedou moi impresionado, ofrecéndose a axudarlle a custear a súa impresión. Cunha contribución monetaria adicional do doutor escocés Isaac Lawson, o manuscrito publicouse baixo o nome de Systema Naturae.
Linné familiarizouse cun dos médicos e botánicos máis respectado dos Países Baixos, Herman Boerhaave, que intentou convencer a Linné de facer carreira no seu país. Boerhaave ofreceulle unha viaxe a Suráfrica e América, pero Linné escusouse manifestando que non soportaba a calor. Boerhaave suxeriulle visitar ao botánico Johannes Burman o que Linné fixo. Tras a visita de Carl Linné, Burman quedou impresionado co coñecemento do seu invitado e decidiu que Linné quedaría con el durante o inverno. Durante a súa estancia Linné axudou a Burman coa súa Thesaurus Zeylanicus. Burman tamén axudou a Linné cos libros en que estaba traballando: Fundamenta Botanica e Bibliotheca Botanica.
O seu título completo é Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis , (en galego: "Sistema natural, en tres reinos da natureza, segundo clases, ordes, xéneros e especies, con características, diferenzas, sinónimos, lugares"). A décima edición deste libro é considerada o punto de partida da nomenclatura zoolóxica. A parte zoolóxica de Systema Naturae rerpartía aos animais en seis grupos (Cuadrúpedes, Aves, Anfibios, Peixes, Insectos e Vermes), establecidas segundo caracteres anatómicos (dentes, bicos, aletas, ás etc.), e foi obxecto de numerosas emendas por Linné entre a 1ª edición (1735) e a 13ª edición (1770). Así, os seres humanos foron clasificados cos Primates, por primeira vez, en 1758. Na 10ª edición (1758), Linné transferiu os cetáceos dos Peixes aos Mamíferos, e aos morcegos das Aves tamén aos Mamíferos.
Linné atribuía a denominación de animais con sangue branco aos insectos e aos vermes.
En 1777, Pennant distinguiu aos crustáceos dos insectos.
Latreille separou tamén os insectes dos crustáceos, pero así mesmo dos arácnidos e dos miriápodos no seu Précis des caractères génériques des Insectes, disposés dans un ordre naturel, publicado en 1796.
Lamarck propón denominar 'animais sen vértebras' ou invertebrados aos animais que foranm antigamente considerados como desprovistos de sangue (e despois como 'animais de sangue branco') e darlle o nome de vertebrados aos que tiñan vértebras para substituír a denominación de 'animais de sangue vermello'.
Canto aos vertebrados, conservou a clasificación de Linné en catro clases:
Blainville fixo varias modificacións significativas na clasificación dos animais no seu Prodrome, publicado en 1816. Elevou ao rango de clases independentes os réptiles e os anfibios (ou batracios).
Na súa obra o Reino animal, publicada en 1817, Cuvier admite catro grupos principais que denomina filos ou grandes divisións dos animais: vertabrados, moluscos, articulados e zoófitos (ou radiados):
miniatura|250px|Árbore do mundo animal, segundo [[Ernst Haeckel|Haeckel (1874).]]
En 1874, Ernst Haeckel propón, baixo o nome de "árbore xenealóxico do home", unha filoxénia do reino animal construída segundo os datos da anatomía e da embrioloxía comparadas.
O científico alemán distinguía os protozoarios (Protozoa), os metazoarios ou metazoos invertebrtados (Metazoa evertebrata), os vertebrados (Vertebrata) e situaba aos mamíferos (Mammalia) no cumio da súa árbore filoxenética.
Clasificación actual (subreinos e filos)
(sen clasificar) Radiata (radiados) (sen clasificar) Bilateria bilaterais) (sen clasificar) Lophophorata (lofoforados) (sen clasificar) 'Deuterostomia (deuteróstomos)
Nomenclatura dos animais
A nomenclatura é a disciplina da taxonomía e da sistemáticae que ten por obxecto definir e ditar as regras de atribución e de prioritidade dos nomes científicos dos organismos vivos (ou que viviran), chamados taxons. Foi Linné, como vimos, quen estableceu as regras base da nomenclatura binomial aínda hoxe utilizada.
En particular, a nomenclatura zoolóxica designa o cponxunto das regras que permiten denominar os taxons (como as especies) dos animai. O conxunto destas regras que fixan os nomes dos taxons constitúe o Código internacional de nomenclatura zoolóxica. Esta nomenclatura zoolóxica está definida por un organismo, a Comisión internacional de nomenclatura zoolóxica.
Cladística
miniatura|100px|Willi Hennig. A cladística é unha rama da bioloxía que define as relacións evolutivas entre os organismos baseándose en similitudes derivadas. É a máis importante das sistemáticas filoxenéticas, que estudan as relacións evolutivas entre os organismos.
A cladística é un método de análise rigoroso que emprega as "propiedades derivadas compartidas" (sinapomorfias) dos organismos. Foi creado nos anos 1950 polo entomólogo alemán Willi Hennig (1913-1976).
A análise cladística forma a base da maior parte dos sistemas modernos de clasificación biolóxica, que buscan xuntar os organismos polas súas relacións evolutivas.
Filoxenia dos animais
No seguinte cladograma Brusca, G. J. (2005): Invertebrados, 2ª edición. Madrid: McGraw-Hill Interamericana. ISBN 0-87893-097-3. Trátase dunha hipótese filoxenética "clásica" na que se recoñecen os grandes clados admitidos tradicionalmente (pseudocelomados, articulados etc.) e asume a teoría colonial como a explicación sobre a orixe dos metazoos.
Segundo o punto de vista que se acaba de expoñer, os bilaterais subdivídense en catro grandes liñaxes:
As modernas técnicas de secuenciación de bases de ADN, xunto coa metodoloxía da cladística, permitiron reinterpretar as relacións filoxenéticas dos distintos filos animais, o que conduciu a unha revolución na clasificación dos mesmos; aínda non hai un acordo unánime sobre o tema, pero son cada vez máis os zoólogos que admiten a nova clasificación; así, a maioría ds bilaterais parecen pertencer a un destas catro liñaxes:
Os decubrimentos continuos na zooloxía
miniatura|220px|Ocapi (Okapia johnstoni). Numerosas especes animais non se coñecen aínda na actualidade, quer por estar en coleccións non estudadas polo de agora, quer porque aínda non foron descubertas.
Algúns descubrimentos recentes foron moi importantes, como, por exemplo:
A Pumarega
O topónimo A Pumarega pode referirse a:
1627
Outros
Historia ano a ano
Baraona
Baraona (ou Barahona) é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 183 habitantes (INE 2012) e ocupa unha área de 116,59 km².
En 2005 tiña 211 habitantes, o que daba unha densidade de 1,81 hab/km².
Faxilde
O topónimo Faxilde pode referirse a:
Kokkai
A Dieta do Xapón (国会 Kokkai) é a asemblea ou órgano máximo do poder do estado do Xapón consonte a Constitución xaponesa. Está formada por membros directamente elixidos polo pobo, cunha idade mínima de 20 anos. Os partidos políticos, aos que pertencen case tódolos membros da Dieta, son as unidades básicas da actividade política.
A Dieta nomea a un dos seus membros Primeiro Ministro, quen a súa vez forma o [gabinete] que controla o poder executivo do goberno.
A Dieta é o único órgano lexislativo do Estado. Toda lei debe seguir un proceso ata a súa aprobación final na mesma. Ademais ten outras funcións importantes, como a aprobación dos orzamentos da Nación, a ratificación de tratados internacionais e a posta en marcha de propostas formais para emendar a Constitución.
Celébranse tres categorías de sesións na Dieta: ordinaria, extraordinaria, e especial. A sesión ordinaria, convocase en xaneiro, unha vez ao ano, cun termo de 150 días, desempeña o papel principal xa que é onde os membros da Dieta deliberan os orzamentos para o ano seguinte e as leis necesarias para poñer en execución tales orzamentos.
Faloidina
miniatura|A [[Amanita phalloides contén faloidina, aínda que non é o seu principal veleno.]] A faloidina é un composto que pertence a unha clase de toxinas chamadas falotoxinas, que se encontran no fungo Amanita phalloides. É un hexapéptido bicíclico ríxido que é mortal poucos días despois de ser inxectado no torrente sanguíneo. O principal síntoma do envelenamento por faloidina é sentir unha gran fame debido á destrución das células do fígado. Funciona uníndose e estabilizando a proteína actina filamentosa (actina F ou F-actina) e impedindo a despolimerización das fibras de actina. Debido á súa unión forte e selectiva coa actina F, os derivados da faloidina que levan etiquetas fluorescentes utilízanse moito en microscopía para visualizar a actina F en investigacións biomédicas. Aínda que a faloidina é moi tóxica para as células hepáticas, engade pouca toxicidade adicional á que teñen outros compoñentes da Amanita phalloides, xa que non se absorbe no tracto dixestivo.
Descubrimento
A faloidina foi un dos primeiros péptidos cíclicos que se descubriron. Foi illado da Amanita phalloides e cristalizado por Feodor Lynen e Ulrich Wieland en 1937. A súa estrutura é pouco común porque contén un enlace cisteína-triptófano que orixina un hexapéptido bicíclico. Este enlace non fora atopado antes e fai que determinar a estrutura da faloidina sexa bastante máis difícil que a doutros péptidos. Estes investigadores determinaron a presenza dun átomo de xofre usando espectroscopía UV. Os experimentos con níquel de Raney confirmaron a presenza de xofre no anel do triptófano. Atoparon que o triptófano desulfurado seguía sendo circular, o cal demostraba que a estrutura da faloidina é normalmente bicíclica. Unha vez linearizado, puido determinarse a secuencia de aminoácidos da faloidina desulfurizada por degradación de Edman, traballo feito por T. Wieland e W. Schön en 1955.
Biosíntese
A faloidina é un hexapéptido bicíclico que contén un enlace pouco frecuente cisteína-triptófano. O xene que codifica a faloidina forma parte da familia MSDIN de xenes da A. phalloides e codifica un propéptido de 34 aminoácidos. Un residuo de prolina flanquea a rexión de sete residuos que posteriormente constituirá a faloidina. Despois da tradución, o péptido debe ser escindido proteoliticamente, ciclado, hidroxilado, formarse o enlace Trp-Cys para orixinar triptationina, e epimerizado para formar D-Thr. A orde o mecanismo bioquímico exacto destes pasos non se coñece completamente. O que se cre actualmente é que os xenes necesarios para a biosíntese están agrupados preto dos xenes MSDIN.
A primeira modificación postraducional do péptido de 34 aminoácidos é a clivaxe proteolítica por medio dunha prolil oligopeptidase (POP) que elimina o péptido líder de 10 aminoácidos. Despois, a POP cicla o hexapéptido Ala-Trp-Leu-Ala-Thr-Cys-Pro por transpeptidación entre o aminoácido 1 (Ala) e o 7 (Pro). Crese que a formación de triptationina por medio do enlace cruzado Trp-Cys ocorre a continuación.
Síntese química
Como a faloidina se utiliza pola súa capacidade de unirse e estabilizar os polímeros de actina pero as células non poden captala doadamente, os derivados da faloidina demostraron ser máis útiles no laboratorio. Esencialmente, segue a síntese típica dun pequeno péptido, usando hidroxilprolina. A principal dificultade na síntese é a formación do enlace da triptationina (cisteína-triptófano).
Máis abaixo móstrase o mecanismo sintético xeral levado a cabo por Anderson et al. en 2005 para a síntese en fase sólida de ala7-faloidina, que difire no residuo 7 da faloidina como se indica na imaxe. THPP significa linker de tetrahidropiranil polistireno, que se utiliza para conectar a molécula co soporte sólido durante a síntese. Nótese que a síntese mostrada é simplemente un esquema xeral para indicar a orde de formación de enlaces para unir os materiais de partida. A ala7-faloidina e outras variantes similares da faloidina son útiles para incrementar a captación na célula da floidina e para unir a eles un fluoróforo que favoreza a visualización da actina F en microscopía. center|700px|Esquema da síntese da faloidina A primeira síntese total da faloidina conseguiuse pola combinación da síntese en fase sólida e en fase de solución (Baosheng Liu e Jianheng Zhang, Patente dos Estados Unidos, US 8,569,452 B2). As propiedades físicas e químicas da faloidina sintética son as mesmas que as da natural.
Mecanismo de acción
A faloidina únese á actina F, impedindo a súa polimerización e envelenando a célula. A faloidina únese especificamente á interface entre as subunidades da actina F, unindo fortemente as subunidades adxacentes. A faloidina, un heptapéptido biciclico, únese aos filamentos de actina moito máis fortemente que aos monómeros de actina, o que leva a unha diminución na constante de disociación das subunidades de actina dos extremos dos filamentos, que estabiliza esencialmente os filamentos de actina impedindo a despolimerización de filamentos. Ademais, a faloidina inhibe a actividade de hidrólise de ATP da actina F. Así, a faloidina atrapa os monimeros de actina nunha conformación distinta da propia da actina G e estabiliza a estrutura da actina F ao reducir grandemente a constante de disociación dos monómeros, un evento asociado co atrapamento de ADP. Overall, phalloidin is found to react stoichiometrically with actin, strongly promote actin polymerization, and stabilize actin polymers.
A faloidina funciona de forma diferente segundo a súa concentración na célula. Cando se introduciu no citoplasma en baixas concentracións, a faloidina recruta as formas menos polimerizadas da actina citoplásmica e a filamina en "illas" estables de polímeros de actina agregados, aínda que non interfire coas fibras de estrés, é dicir, os grosos feixes de microfilamentos. Wehland et al. tamén sinalaron que a maiores concentracións, a faloidina induce a contracción celular.
Uso para a obtención de imaxes
miniatura|300px|Faloidina fluorescente (vermella) marcando filamentos de actina nunha célula [[endotelio|endotelial.]] As propiedades da faloidina fan que sexa unha útil ferramenta para investigar a distribución da actina F nas células etiquetando a faloidina con análogos fluorescentes e usándoos para tinguir os filamentos de actina en microscopía óptica. Os derivados fluorescentes da faloidina fixéronse enormemente útiles para localizar os filamentos de actina nas células vivas ou fixadas e para visualizar os filamentos de actina in vitro. Desenvolveuse unha técnica de alta resolución para detectar a actina F aos niveis necesarios para a microscopía óptica e electrónica utilizando faloidina conxugada co fluoróforo eosina, que actúa como etiqueta fluorescente. Neste método coñecido como fotooxidación de fluorescencia, as moléculas fluorescentes poden utilizarse para dirixir a oxidación de diaminobencidina (DAB) para xerar un produto de reacción que pode facerse denso aos electróns e detectable por microscopía electrónica. A cantidade de fluorescencia visualizada pode usarse como unha medida cuantitativa da cantidade de actina filamentosa que hai nas células se se usan cantidades saturantes de faloidina fluorescente. En consecuencia, a microscopía fluorescente xunto coa microinxección de faloidina pode utilizarse para avaliar as funcións directas e indirectas da actina citoplásmica nos seus diferentes estadios de formación de polímero. Por tanto, a faloidina fluorescente é unha ferramaneta útil no estudo das redes de actina a alta resolución.
Usos e limitacións
miniatura|Imaxe de deconvolución de células U2OS tinguidas con faloidina fluorescente tomadas con [[microscopio confocal.]] A faloidina é moito máis pequena que un anticorpo como os que tipicamente se usarían para etiquetar proteíans celulares para microscopia de fluorescencia, e permite un etiquetado moito máis denso de actina filamentosa, polo que pode obterse unha imaxe moito máis detallada a maiores resolucións.
As faloidinas non modificadas non permean a membrana, polo que so menos efectivas en experimentos con células vivas. Porén, sintetizáronse derivados da faloidina nos que se observa unha moita maior permeabilidade celular.
Provincia de Prachinburi
Prachin Buri é unha provincia da Tailandia. A súa capital é a cidade de Prachin Buri.