Mercantilismo
En España
miniatura|250px|[[Casa de Contratación, que actualmente cumpre a función de Arquivo Xeral das Indias, xunto á Catedral de Sevilla. Centro económico do mundo no século XVI, Sevilla afundiuse nunha profunda crise no seguinte, mentres que Londres e Ámsterdan entraban no seu apoxeo.]] A revolución dos prezos que afectou a toda Europa desde o século XVI, tivo a súa orixe na chegada a España das remesas anuais de metais preciosos que traía a frota de Indias, co que a reflexión sobre as súas causas e posibles solucións produciu o primeiro pensamento económico digno de tal nome. A iso sumábase a tradición de peticións de orde económica nas Cortes, tanto as castelás como as dos reinos da Coroa de Aragón. Castela, desde a Baixa Idade Media presenciara un enfrontamento entre os intereses vinculados á exportación da la (a aristocrática Mesta, e a alta burguesía de mercadores de Burgos, as feiras e portos conectados con Flandres) e os vinculados á produción interna de panos (a baixa burguesía e o patriciado urbano das cidades centrais, como Segovia e Toledo), que se expresaron nas guerras civís dos Trastamara e ata a das Comunidades. Ese modelo simplificado non oculta a confluencia de multitude doutros intereses, tanto persoais como dinásticos, institucionais e estamentales, como os das distintas partes do clero, e ata a presenza de minorías como xudeus e conversos e a gran maioría social que é o campesiñado. A mesma construción da monarquía autoritaria ten moito que ver coa súa habilidade para arbitrar estes conflitos socioeconómicos e a súa dimensión política. A mesma organización do monopolio do comercio americano, a través da Casa de Contratación de Sevilla, conxugado cos préstamos adiantados por banqueiros alemáns (familia Fugger) ou xenoveses, e os mecanismos da débeda pública (xuros) dan unha mostra do necesario e á vez complicado que era entender os fenómenos económicos e actuar politicamente sobre eles. Era vital para o funcionamento do complexo aparello militar, burocrático e hacendístico da Monarquía Hispánica (véxase Institucións españolas do Antigo Réxime), no que os impostos (uns do rei, outros do reino, outros dos municipios), as múltiples exencións, e os dereitos e regalías do monarca formaban un armazón caótico. miniatura|180px|[[Martín de Azpilicueta.]] Aos economistas españois, de abundante nómina nos séculos XVI e XVII (Tomás de Mercado, Sancho de Moncada e Martín de Azpilicueta, teóloxos vinculados á Escola de Salamanca; Luís Ortiz, contador de facenda, Martín González de Cellorigo, avogado na Chancillería de Valladolid, Pedro Fernández de Navarrete, militar e gobernador de Guipúscoa, Luís Valle de la Cerda, que propón en 1600 a creación dos Montes de Piedade co apoio das Cortes...), dábaselles o nome de arbitristas, por ser arbitrio o nome que adoitaba darse á medida que, pola súa mera vontade, podía o rei tomar en beneficio do reino, e que eses autores solicitaban. O seu papel foi subvalorado pola mesma historiografía económica española nos seus primeiros estudosos, como é o caso de Manuel Colmeiro. Xa na súa propia época eran ridiculizados por propor medidas extravagantes, como o fixo Quevedo, que en varias ocasións describe a benintencionados arbitristas ("arcigogolantes") causando toda clase de catástrofes; un deles está tan enfrascado en escribir as súas teorías que non se dá conta de que se sacou a si mesmo un ollo coa pluma.