cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naisten SM-sarja 1982-1983
Estrutura da tempada
O torneo final celebrouse en Tampere entre os días 12 e 13 de marzo de 1983.
Grupo A
No grupo A o Ilves de Tampere finalizou a liga regular primeira posición logo de gañar todos os seus partidos con ampla marxe. O Ilves conseguiu anotar dez goles ou máis en sete dos seus oito encontros, e en tres deles sumou máis de vinte. Ilves foi o equipo máis goleador e o menos goleado. A segunda posición foi para as Tiikerit de Hämeenlinna, que tan só cederon nos seus dous partidos fronte ao Ilves e un fronte a Ässät, que sumaron os mesmos puntos que as de Hämeenlinna (10), pero que conseguiron peor rexistro nos enfrontamentos directos con estas. Pola súa banda, tanto SaiPa como Haukat conseguiron sumar dous puntos ao gañar un partido cada un.
Fase G0
Ciclina C/Cdk3 e Rb
A transición da fase G1 á fase S é promovida pola inactivación de Rb pola súa progresiva hiperfosforilación realizada polos complexos ciclina D/Cdk4 e ciclina E/Cdk2 ao final de G1. A observación inicial de que a perda de Rb promovía a reentrada no ciclo celular en células en G0 suxeriu que Rb é tamén esencial para regular a transición de G0 a G1 en células quiescentes. Posteriores observacións revelaron que os niveis do ARNm da ciclina C son máximos cando as células humanas saen de G0, o que suxire que a ciclina C pode estar implicada na fosforilación de Rb para promover a reentrada no ciclo celular de células paradas en G0. Ensaios de quinases de inmunoprecipitación revelaron que a ciclina C ten actividade de quinase Rb. Ademais, a diferenza das ciclinas D e E, a actividade de quinasa Rb da ciclina C é máxima durante os inicios de G1 e a menor durante o final de G1 e na fase S, o que indica que pode estar implicada na transición de G0 a G1. O uso de clasificación de células activada por fluorescencia para identificar células en G0, que se caracterizan por unha alta proporción ADN/ARN comparadas coas células en G1, confirmou a sospeita de que a ciclina C promove a saída de G0, xa que a represión da ciclina C endóxena por interferencia de ARN en células de mamífero incrementaba a proporción de células detidas en G0. Posteriores experimentos que implicaban a mutación de Rb en sitios de fosforilación específicos mostraron que cómpre a fosforilación por parte de ciclina C de Rb en S807/811 para a saída de G0. Porén, non queda claro se este padrón de fosforilación é suficiente para a saída de G0. Finalmente, os ensaios de coinmunoprecipitación revelaron que a quinase dependente de ciclina 3 (cdk3) promove a saída de G0 ao formar un complexo coa ciclina C para fosforilar Rb en S807/811. Un dato interesante é que S807/811 son tamén as dianas da fosforilación feita pola ciclina D/cdk4 durante a transición de G1 a S. Isto podería indicar unha posible compensación da actividade de cdk3 por cdk4, especialmente á luz da observación de que a saída de G0 só está atrasada, pero non permanentemente inhibida, en células que carecen de cdk3 pero teñen unha cdk4 funcional. Malia o solapamento de dianas de fosforilación, parece que cdk3 é aínda necesaria para unha transición máis efectiva de G0 a G1.
Naisten SM-sarja 1982-1983
Grupo A
As máximas puntuadoras foron Anne Bäckman (Ässät) e Jaana Rautavuoma (Ilves), que rexistraron 42 puntos cada unha. Bäckman foi a máxima goleadora do grupo con 33 goles, menores que Rautavuoma, con 13 asistencias, foi a mellor neste aspecto do xogo.
Fase G0
Saída de Rb e G0
Os estudos suxiren que a represión por Rb da familia E2F de factores de transcrición regula a transición de G0 a G1 igual que fai coa transición de G1 a S. Os complexos E2F activantes están asociados co recrutamento de histona acetiltransferases, as cales activan a expresión xénica necesaria para a entrada en G1, mentres que os complexos E2F4 recrutan histona desacetilases, que reprimen a expresión xénica. A fosforilación de Rb polos complexos Cdk permite a súa disociación dos factores de transcrición E2F e a subseguinte expresión dos xenes necesarios para a saída de G0. Outros membros da familia de proteínas peto (pocket) Rb, como p107 e p130, tamén están implicados na detención na fase G0. Os niveis de p130 están elevados en G0 e están asociados con complexos E2F-4 para reprimir a transcrición de xenes diana de E2F. Por outra parte, p107 rescata o fenotipo de detención celular despois da perda de Rb incluso se p107 se expresa a un nivel comparativamente baixo en células en G0. En conxunto, estes descubrimentos sinalan que a represión feita por Rb dos factores de transcrición E2F promove a detención celular mentes que a fosforilación de Rb leva á saída de G0 pola desrepresión de xenes diana de E2F. Ademais da súa regulación de E2F, Rb tamén suprime a ARN polimerase I e a ARN polimerase III, as cales interveñen na síntese de ARNr. Así, a fosforilación de Rb tamén permite a síntese de ARNr, que é esencial para a síntese de proteínas despois da entrada en G1.
Naisten SM-sarja 1982-1983
Grupo B
No grupo B o nivel dos equipos foi máis parello e ningún equipo conseguiu o pleno de vitorias. O EVU de Vantaa finalizou a liga regular primeira posición logo de perder tan só un partido, contra o segundo clasificado, o HJK. O EVU foi ademais o equipo máis goleador e o menos goleado. A segunda posición foi para as xogadoras do HJK de Helsinki, que rexistraron cinco vitorias, un empate e dúas derrotas para un total de 11 puntos. O Jäähonka de Espoo non conseguiu clasificarse para o torneo final ao sumar unha derrota máis que o HJK. Pola súa banda, as Shakers de Kerava, que tan só anotaron dous goles nos seus oito encontros, foron o único equipo que non foi quen de sumar ningunha vitoria na competición, e cun -124 foi o equipo coa peor diferenza de goles, o menos goleador e o máis goleado.
A máxima puntuadora foi Jaana Ikonen (Jäähonka), que rexistrou 22 puntos. Ikonen foi ademais a máxima asistente (10) A máxima goleadora do grupo foi a xogadora de HIFK Sirkka-Liisa Pesonen, que anotou 15 goles.
Torneo final
O equipo campión de Finlandia decidiuse no torneo final, unha liguiña na que participaron os dous mellores equipos de cada grupo e que se celebrou en Tampere entre os días 12 e 13 de marzo de 1983.
Á finalización do torneo o HJK de Helsinqui coroouse como o mellor equipo feminino de Finlandia. O equipo capitalino tan só cedeu un empate ante o Ilves, que foi segundo, e rexistrou a maior goleada do toreo final frote ás Tiikerit (12-2). A pesar ter sido con moito o equipo máis goleador, o Ilves tan só puido sumar unha vitoria e dous empates e tivo que conformarse coa medalla de prata. O EVU fíxose co bronce logo de caer fronte o HJK, empatar co Ilves, e sumar unha única vitoria fronte ás Tiikerit, que foi o único equipo que non conseguiu sumar ningunha vitoria. O HJK foi o equipo máis goleador e o menos goleado do torneo.
A nivel individual Piia Vuorinen (HJK) foi a máxima puntuadora do torneo (7 puntos, 6+1), e a máxima goleadora con seis goles. Elisa Koivunen e Kati Luomajoki pola súa banda foron as máximas asistentes con tres asistencias cada unha.
Equipo campión
O equipo do Helsingin Jääkiekkoklubi (HJK) que conquistou o primeiro campionato finlandés feminino estivo integrado polas seguintes xogadoras:
C/2020 F3 (NEOWISE)
alt=Vista dende o Parc Montsouris (Paris), o 18 de xuño de 2020.|miniatura|Vista dende o Parc Montsouris (París), o 18 de xuño de 2020. C/2020 F3 (NEOWISE) ou Comet NEOWISE é un cometa de período longo cunha órbita parabólica próxima, descuberta o 27 de marzo de 2020, por astrónomos durante a misión NEOWISE polo telescopio espacial do explorador de vixilancia en infravermello de campo largo (WISE polas súas siglas en inglés). Na súa descoberta era un obxecto de magnitude 18, a 2 UA (300 millóns de km do Sol e 1,7 UA (250 millóns de km) da Terra.
En xullo de 2020, pode ser vistro a ollo nu no campo, necesitándose prismáticos nas zonas urbanas. É un dos cometas máis brilantes no hemisferio norte desde o Cometa Hale–Bopp en 1997. Pasou polo seu perihelio o 3 de xullo. O 23 de xullo o cometa ten a súa máxima aproximación á Terra. O 23 de xullo 18, tiña magnitude 3.
Para os observadores do hemisferio norte, o cometa aparece moi baixo sobre o horizonte nordeste, baixo Capella, pola mañá. Á noite, o cometa pode verse baixo o ceo noroeste. O cometa pode verse pola mañá e á noite porque está ao norte circumpolar do paralelo norte 45 °. O 17 de xullo, o cometa NEOWISE entrou na constelación de Ursa Majoris, por debaixo do asterismo do Setestrelo.
Marrowbone (filme)
Marrowbone é un español de 2017 rodado en lingua inglesa e escrito e dirixido por Sergio G. Sánchez. Está protagonizado por George MacKay, Anya Taylor-Joy, Charlie Heaton, Mia Goth e Matthew Stagg. O filme conta a historia dos irmáns Marrowbone (MacKay, Heaton, Goth e Stagg), que marchan de Inglaterra até o fogar da súa nai no estado de Maine, onde se enfrontan a unha presenza sinitra na súa nova casa. Marrowbone estreouse na sección "Presentacións Especiais" do Festival Internacional de Cinema de Toronto de 2017. Estreouse nos cinemas de España o 27 de outubro de 2017 a través de Universal Pictures.
Necrópole do Alto de Rebullón
miniatura|dereita|Dolmen de Meixoeiro.
A necrópole do Alto de Rebullón foi unha necrópole do neolítico (IV milenio a.C.) situada na parroquia de Cela (Mos). Estaba formada por 12 monumentos megalíticos repartidos polos lugares das Pereiras, Cela e San Cosme, xunto á necrópole das Xunqueiras ou das Pedreiras. A súa conservación é practicamente inexistente, sendo o, trasladado, dolmen de Meixoeiro dos poucos monumentos conservados ademais de dous dolmens reconstruídos. Moitas das pedras orixinais leváronse ao centro cultural As Pedriñas.
Narcissus triandrus
Narcissus triandrus é unha planta bulbosa da familia das amarilidáceas e o único membro do xénero Narcissus na sección Ganymedes. miniatura|433x433px|Ilustración.
Descrición
Especie moi característica dentro do xénero Narcissus, con flores en grupos de 1-8, péndulas, de cor branca, amarela pálido ou amarela intenso; o tubo do perigonio é longo e tubular, a coroa con forma de copa máis ou menos alargada e os tépalos reflexos e retortos. Estames inferiores incluídos no tubo, os superiores saíntes. Follas de 1-8 mm de anchura, coa face acanalada e o envés estriado. Florece na primavera.
Hábitat
Brezais, bosques e zonas rochosas. En espazos solleiros entre repisas de pedregais, carrascais, e berrocais.
Distribución
Península ibérica, Francia (Archipel das Glénan).
Taxonomía
Narcissus triandrus foi descrita por Carl von Linné e publicada en Species Plantarum ed. 2 416 1762.
Número de cromosomas de Narcissus tazetta (Fam. Amaryllidaceae) e taxóns infraespecíficos: n=5 2n=10. 2n=20,21,30,31. 2n=22.
Narcissus nome xenérico que fai referencia do mozo narcisista da mitoloxía grega Νάρκισσος (Narkissos) fillo do deus río Cephissus e da ninfa Leiriope; que se distinguía pola súa beleza.
O nome deriva da palabra grega: ναρκὰο, narkào (= narcótico) e refírese ao cheiro penetrante e embriagante das flores dalgunhas especies (algúns sosteñen que a palabra deriva da palabra persa نرگس e que se pronuncia Nargis, que indica que esta planta é embriagadora).
triandrus: epíteto latino que significa "con tres estames".
Francisca Nneka Okeke
Francisca Nneka Okeke FAS, nada en Onitsha, Estado de Anambra (Nixeria) é unha científica nixeriana e profesora de física na Universidad de Nixeria e a primeira muller Xefa dun Departamento universitario. . En 2011, foi elixida como membro da Academia Nixeriana de Ciencia, a organización científica pionera en Nixeria.
Traxectoria
Francisca obtivo a súa licenciatura de física en 1980, xunto con outra compañeira e trinta estudantes homes. Foi a primeira muller xefa do departamento de Física e Astronomía e foi tamén a primeira muller nomeada decana da Facultade de Ciencias Físicas.
Os seus estudos sobre a actividade solar na forma en que a ionosfera afecta o campo magnético da Terra, podería conducir a unha mellor comprensión do cambio climático e axudar a identificar as fontes de fenómenos dramáticos como tsunamis e terremotos.
Francisca Nneka Okeke, fomenta a participación de mulleres na investigación sobre cambio climático.
Don Giovanni Records
Don Giovanni Records é un selo discográfico independente especializado orixinalmente no punk rock da escena musical de New Brunswick, Nova Jersey, aínda que no presente traballa con artistas de distintos xéneros.
A discográfica é coñecida por desenvolver as carreiras de artistas como Screaming Females, Mitski, Waxahatchee, Laura Stevenson, e Moor Mother, así como por fomentar unha comunidad xeográficamente diversa de artistas, como Mal Blum, o músico nativo americano Keith Secola, o fundadore de Holy Modal Rounders Peter Stampfel, Lavender Country, Swamp Dogg, Alice Bag, e o cómico Chris Gethard.
Historia
Don Giovanni Records foi fundado por Joe Steinhardt e Zach Gajewski no ano 2004 mentres vivían en Boston. Steinhardt e Gajewski iniciaron o selo mentres tocaban en bandas e estudaban na Universidade de Boston onde se coñeceron. Tras graduarse trasladáronse a New Brunswick, de onde era Steinhardt, para poder dedicarse a tempo completo á empresa.
Dimetilsulfóxido
O dimetilsulfóxido ou dimetil sulfóxido (DMSO) é un composto organosulfurado coa fórmula química (CH3)2. Este líquido incoloro é o sulfóxido máis amplamente usado comercialmente. e un importante solvente aprótico polar que disolve tanto compostos polares coma non polares e é miscible nunha ampla gama de solventes orgánicos e en auga. Ten un punto de ebulición relativamente alto. Ten a rara propiedade de que moitos individuos perciben un gusto a allo na boca cando o DMSO toma contacto coa súa pel.
En canto á súa estrutura química, a molécula ten unha simetría Cs idealizada. Ten unha xeometría molecular piramidal trigonal consistente con outros compostos S(IV) de coordinación 3, cun par electrónico non enlazado sobre o átomo de xofre aproximadamente tetraédrico.
Síntese e produción
O DMSO foi sintetiado por primeira vez en 1866 polo científico ruso Alexander Zaytsev, que informou do seu descubrimento en 1867. O DMSO prodúcese industrialmente a partir de sulfuro de dimetilo (dimetil sulfuro), un subproduto do proceso Kraft, por oxidación con oxíxeno ou dióxido de nitróxeno.
Reaccións con electrófilos
O centro de xofre no DMSO é nucleófilo fronte a electrófilos suaves e o oxíxeno é nucleófilo fronte a electrófilos fortes. Co ioduro de metilo forma ioduro de trimetilsulfoxonio, [(CH3)3SO]I:
Este sal pode ser desprotonado con hidruro de sodio para formar o iluro de xofre:
Doenza de Fabry
A doenza de Fabry, tamén coñecida como doenza de Anderson-Fabry, é unha doenza xenética rara que pode afectar moitas partes do corpo, incluíndo os riles, o corazón e a pel. A doenza de Fabry é unha das coñecidas como doenzas por depósito lisosomal. A mutación xenética que causa a enfermidade de Fabry interfire coa función dun enzima que procesa biomoléculas coñecidas como esfingolípidos, o que provoca que estas substancias se acumulen nas paredes dos vasos sanguíneos e outros órganos. É inherente de forma ligada a X.
Dimetilsulfóxido
Oxidante
En síntese orgánica, o DMSO utilízase como oxidante. Forma a base de varias reaccións de oxidación baseadas no sulfonio selectivas incluíndo a oxidación de Pfitzner–Moffatt, a oxidación de Corey–Kim e a oxidación de Swern. A oxidación de Kornblum é conceptualmente similar. Todas elas implican a formación dunha especie sulfonio intermediaria (R2S+X, onde X é un heteroátomo)
Doenza de Fabry
A enfermidade de Fabry ás veces diagnostícase mediante unha análise de sangue que mide a actividade do enzima afectado, chamado alfa-galactosidase, pero ás veces tamén se usan probas xenéticas, especialmente nas mulleres.
Space Recovery Experiment
Space Recovery Experiment, tamén coñecida como Space Capsule Recovery Experiment, SCRE ou SRE foi unha cápsula espacial experimental da India lanzada o 10 de xaneiro de 2007 mediante un foguete PLSV-G desde o Centro Espacial Satish Dhawan.
Doenza de Fabry
O tratamento da enfermidade de Fabry varía dependendo dos órganos afectados pola enfermidade, e a causa subxacente pódese abordar substituíndo o enzima que falta.
Dimetilsulfóxido
Ligando e base de Lewis
Relacionado coa súa capacidade de disolver moitos sales, o DMSO é un ligando común en química de coordinación. É ilustrativo o complexo diclorotetraquis(dimetil sulfóxido)rutenio(II) (RuCl2(dmso)4). Neste complexo, tres ligandos DMSO está unidos ao rutenio por medio dun xofre. O cuarto DMSO está ligado por medio de oxíxeno. En xeral, o modo ligado a oxíxeno é máis común.
En solucións de tetracloruro de carbono o DMSO funciona como unha base de Lewis cunha variedade de ácidos de Lewis como I2, fenols, cloruro de trimetiltina, metaloporfirinas, e o dímero Rh2Cl2(CO)4. As propiedades de doante discútense no modelo ECW. A forza relativa de doante do DMSO cara a series de ácidos fronte a outras bases de Lewis, pode ilustrarse por gráficos C-B.
Solvente
esquerda|miniatura|upright|Para a destilación de DMSO cómpre un baleiro parcial para acadar un punto de ebulición máis baixo. O DMSO é un solvente aprótico apolar e é menos tóxico que outros membros desta clase, como a dimetilformamida, dimetilacetamida, N-metil-2-pirrolidona e hexametilfosforamida (HMPA). O DMSO utilízase frecuentemente como solvente para reaccións químicas nas que interveñen sales, principalmente nas reaccións de Finkelstein e outras substitucións nucleofílicas. Tamén é amplamente usado como extractante en bioquímica e bioloxía celular. Comol o DMSO só ten unha feble acidez, tolera bases relativamente fortes e por iso utilízase moito no estudo de carbanións. En solución de DMSO determináronse todo un conxunto de valores de pKa non acuosos (acideces C-H, O-H, S-H e N-H) para miles de compostos orgánicos.
Debido ao seu alto punto de ebulición, de 189 °C, o DMSO evapora lentamente á presión atmosférica normal. As mostras disoltas en DMSO non se poden recuperar doadamente en comparación con outros solventes, xa que é moi difícil eliminar toda traza de DMSO por evaporación rotacional convencional. Unha técnica para recuperar completamente mostras é retirar o solvente orgánico por evaporación seguida da adición de auga (para disolver o DMSO) e usar a criodesecación para eliminar tanto o DMSO coma a auga. As reaccións realizadas en solucións de DMSO adoitan ser diluídas con auga para precipitar ou separar por fases os produtos. O punto de conxelación relativamente alto do DMSO (18,5 °C) significa que á, ou xusto por debaixo da, temperatura dunha habitación é sólido, o cal pode limitar a súa utilidade nalgúns procesos químicos (por exemplo, a cristalización cando se arrefría).
Na súa forma deuterada (DMSO-d6), é un útil solvente para espectroscopia RMN, de novo debido á súa capacidade de disolver un amplo rango de analitos, á simplicidade do seu espectro e á súa adecuación para estudos de espectroscopia RMN de alta temperatura. As desvantaxes do uso de DMSO-d6 son a súa alta viscosidade, que alarga os sinais, e a súa higroscopia, que orixina unha enorme resonancia de H2O no espectro 1H-NMR. A miúdo mestúrase con CDCl3 ou CD2Cl2 buscando menores viscosidade e punto de fusión.
O DMSO utilízase para disolver compoñentes de tests en programas de cribado in vitro para o descubrimento e deseño de fármacos, como os de cribado de alta resolución. Isto débese a que pode disolver tanto compostos polares coma apolares, pode usarse para manter as solucións stock de compostos de tests (importante cando se traballa cunha gran biblioteca química), é rapidamente miscible con auga e medios de cultivo de células e ten un alto punto de ebulición (isto mellora a exactitude da concentración dos compostos do test ao reducir a evaporación á temperatura dunha habitación). Unha limitación co DMSO é que pode afectar o crecemento e viabilidade de liñas celulares, de modo que con baixas concentracións de DMSO ás veces estimula o crecemento celular e con concentracións altas de DMSO ás veces inhibe ou mata as células.
O DMSO utilízase tamén como vehículo en estudos in vivo de compostos de test. Por exemplo ten sido empregado como cosolvente para axudar á absorción do flavonol glicósido Icariin no verme nematodo Caenorhabditis elegans. Igual que co seu uso en estudos in vitro, o DMSO ten algunhas limitacións en modelos animais. Pode haber efectos pleiotrópicos e, se os grupos de control do DMSO son se planean coidadosamente, entón os efectos do solvente poden ser falsamente atribuídos ao fármaco en estudo. Por exemplo, incluso a moi baixa dose de DMSO este ten un poderoso efecto protector contra a lesión hepática inducida polo paracetamol (acetaminofén) en ratos.
Ademais do xa dito, o DMSO está aumentando o seu uso en procesos de fabricación para producir aparellos microelectrónicos. Utilízase moito para raspar resinas fotosensibles (photoresist) en pantallas de 'panel plano' TFT-LCD e aplicacións de encapsulado de compoñentes electrónicos avanzado (como o encapsulado a nivel de oblea electrónica / estampado de solder bumps). O DMSO é tamén un efectivo decapante, e é máis seguro que moitos dos outros como o nitrometano e o diclorometano.
Bioloxía
O DMSO utilízase na reacción en cadea da polimerase (PCR) para inhibir estruturas secundarias no molde de ADN ou os cebadores de ADN. Engádese á mestura da PCR antes de reaccionar, onde interfire coa autocomplementariedade do ADN, minimizando as reaccións de interferencia.
O DMSO na PCR é aplicable a plásmidos superenrolados (para relaxalos antes da amplificación) ou moldes de ADN con alto contido GC (para diminuír a termoestabilidade). Por exemplo, o 10% de concentración final de DMSO na mestura da PCR con Phusion diminúe a temperatura de annealing dos cebadores (é dicir a temperatura de "fusión" dos cebadores) en 5,5–6,0 °C.
É un composto que causa a detención de forma reversible o ciclo celular na fase G1 de células linfoides humanas.
Doenza de Fabry
As primeiras descricións da condición foron feitas simultaneamente polo dermatólogo Johannes Fabry e o cirurxián William Anderson, en 1898.
Dimetilsulfóxido
Bioloxía
O DMSO pode tamén usarse como crioprotector, engadido a medios celulares para reducir a formación de xeo e así impide a morte celular durante o proceso de conxelación. Aproximadamente ao 10% pode usarse cun método de conxelación lenta e as células poden ser conxeladas a −80 ªC ou almacenados con seguridade en nitróxeno líquido.
Sarah Gilbert
Traxectoria
Estudou no instituto de Kettering, onde se deu conta que quería traballar en medicina. Graduouse en Ciencias Biolóxicas, por Universidade de Anglia do Leste, e realizou o seu doutoramento na Universidade de Hull, onde se centrou en bioquímica. Tras obter o seu doutoramento, traballou como investigadora posdoutoral na industria. Comezou a súa carreira na Brewing Industry Research Foundation antes de mudarse ao Leicester Biocentre. Finalmente uniuse a Delta Biotechnology, unha compañía biofarmacéutica que fabrica medicamentos en Nottingham.
Traxectoria investigadora
No ano 1994, Gilbert regresou á Universidade, uníndose ao laboratorio de Adrian V. S. Cerro. A súa investigación inicial considerou as interaccións hóspede-parasito na malaria. Foi nomeada lectora en vacunología na Universidade de Oxford no ano 2004. Foi nomeada profesora no Instituto Jenner en 2010. Co apoio de Wellcome Trust, Gilbert comezou a traballar no deseño e a creación de novas vacinas contra a gripe. En particular, a súa investigación considera o desenvolvemento e as probas preclínicas de vacinas virais, que incorporan unha proteína patóxena dentro dun virus seguro. Estas vacúas virais inducen unha resposta de células T, que pode usarse contra enfermidades virais, contra a malaria e o cancro.
Dimetilsulfóxido
Bioloxía
En cultivos celulares o DMSO utilízase para inducir a diferenciación de células de carcinoma P19 embrionarias en cardiomiocitos e célula muscular esquelética.
Sarah Gilbert
Vacina universal da gripe
miniatura|Representación gráfica da Síndrome Respiratoria Agudo Severo coronavirus 2 (SARS-CoV-2), creado polos Centros para Control de Enfermidade e Prevención, que revela a morfoloxía ultraestructural exhibida polos coronavirus. Participou no desenvolvemento e as probas da vacina universal contra a gripe. A diferenza das vacinas convencionais, a vacina universal contra a gripe non estimula a produción de anticorpos, senón que activa o sistema inmune para crear células T que son específicas para a gripe. Utiliza unha das proteínas centrais (nucleoproteína e proteína de matriz 1) dentro do Influenzavirus A, non as proteínas externas que existen na capa externa. A medida que o sistema inmunitario debilítase coa idade, as vacinas convencionais non son efectivas para as persoas maiores. A vacina universal contra a gripe non necesita ser reformateada cada ano e evita que as persoas necesiten unha vacina contra a gripe estacional. As súas primeiras probas clínicas en 2008, usaron o virus Influenza A subtipo H3N2, monitorizando diariamente os síntomas das persoas pacientes. Foi o primeiro estudo que mostrou que era posible estimular as células T en resposta a un virus da gripe, e que esta estimulación protexería ás persoas de contraer a gripe. A súa investigación demostrou que o vector adenovirus ChAdOx1 pode usarse en vacinas que protexen contra a Síndrome Respiratoria de Oriente Medio (MERS) a ratos e capaces de inducir resposta inmune contra MERS en humanos. O mesmo vector tamén se usou para crear unha vacina contra Nipah que foi efectiva en hámster (pero nunca se probou en humanos), ademais dunha vacina potencial para a febre do Val do Rift que protexía a ovellas, cabras e gando (pero non se probou en humanos).
Dimetilsulfóxido
Medicina
O uso do DMSO en medicina data de 1963, cando un equipo da Escola Médica da Univerdidade de Saúde & Ciencia, encabezada por Stanley Jacob, descubriu que este composto podía penetrar a pel e outras membranas sen danalas e podía transportar outros compostos a un sistema biolóxico. En medicina, o DMSO úsase predominantemente como un analxésico tópico, un vehículo para a aplicación tópica de fármacos, como anti-inflamatorio e antioxidante. Como o DMSO incrementa a velocidade de absoción dalgúns compostos a través dos tecidos biolóxicos, como a pel, é usado nalgúns sistemas de entrega de fármacos transdérmica. Os seus efectos poden ser potenciados coa adición de EDTA. É frecuentemente composto con medicamentos antifúnxicos, o que permite que estes penetren non só na pel senón tamén nas uñas das dedas e dedos.
O DMSO foi examinado para o tratamento de numerosas condicións e trastornos, pero a FDA dos Estados Unidos aprobou o seu uso soamente para o alivio sintomático de pacientes de cistite intersticial. Un estudo de 1978 concluíu que o DMSO supuxo un alivio significativo para a maioría dos 213 pacientes de trastornos inflamatorios xenitourinarios que foron estudados. Os autores recomendaron o DMSO para condicións inflamatorias xenitourinarias non causadas por infeccións ou tumores nas cales os síntomas eras graves ou os pacientes non respondían á terapia convencional.
Sarah Gilbert
Publicacións
Gilbert ten un Índice-h de 80 en Google Scholar.
Premios
O 23 de xuño de 2021 o xurado do Premio Princesa de Asturias de Investigación Científica e Técnica otorgou este galardón a Katalin Kariko, Drew Weissman, Philip Felgner, Uğur Şahin, Özlem Türeci, Derrick Rossi e Sarah Gilbert polas investigacións que permitiron o desenvolvemento das vacinas contra a covid 19.
Dimetilsulfóxido
Medicina
En radioloxía intervencionista, o DMSO é utilizado como solvente do alcohol EVOH (ethylene vinyl alcohol) no axente embólico líquido Onyx, que se usa en embolización, a oclusión terapéutica de vasos sanguíneos.
Space Recovery Experiment
Características
SRE era un demostrador tecnolóxico para estudar a reentrada atmosférica e a recuperación dunha cápsula espacial. A nave tiña unha masa de 500 kg e forma cónica, cun diámetro de 2,0 m na base e unha altura de 1,60 m. Unha vez lanzada permaneceu varios días en órbita terrestre para facer experimentos en microgravedade ata o seu regreso e reentrada na atmosfera protexida por un escudo térmico para acabar amerizando no golfo de Bengala o 22 de xaneiro de 2007. Planificáronse dúas cápsulas SRE, aínda que so se chegou a lanzar unha.
Dimetilsulfóxido
Medicina
O DMSO é metabolizado por desproporcionación a sulfuro de dimetilo e dimetil sulfona. É excretado polos riles e pulmóns. Un posible efecto lateral do DMSO é a elevación de sulfuro de dimetilo no sangue, que pode causar un síntoma de halitose orixinado polo sangue.
Medicina alternativa
O DMSO véndese como unha medicina alternativa. A súa popularidade como remedio alternativo afírmase que empezou cun documental da serie 60 Minutes en 1980 que presentou un dos primeiros defensores. Porén, o DMSO é un ingrediente nalgúns produtos que están na lista da FDA norteamericana como curas falsas para o cancro e a FDA librou unha intensa batalla contra os distribuidores. Un de ditos distribuidores é Mildred Miller, que promoveu o DMSO para diversos trastornos e foi como consecuencia condenada xudicialmente por fraude a Medicare.
O uso do DMSO como tratamento alternativo para o cancro é especialmente preocupante, xa que interfire con diversos fármacos de quimioterapia, como o cisplatino, o carboplatino e o oxaliplatino. Hai evidencias insuficientes para soster a hipótese de que o DMSO ten algún efecto, e a maioría das fontes están de acordo en que a súa historia de efectos laterais cando se somete a test garantizan recomendar precaución cando se usa como suplemento dietario, polo cal nos Estados Unidos é comercializado cunha clara advertencia na etiqueta que di: "Estas afirmacións non foron avaliadas pola Administración de Fármacos e Alimentos (FDA). Este produto non ten como fin facer diagnósticos, tratar, curar ou previr ningunha doenza...".
Veterinaria
O DMSO é comunmente usado en veterinaria como linimento para cabalos, só ou en combinación con outros ingredientes. No último caso, a míudo a función que se pretende para o DMSO é a de solvente, para que transporte os outros ingredientes a través da pel. Tamén en cabalos, o DMSO utilízase por vía intravenosa, só ou en combinación con outros fármacos. Utilízase el só para o tratamento do aumento da presión intracranial ou cerebral en cabalos.
Gusto
O gusto a allo percibido por contacto coa pel co DMSO pode deberse á activación non olfactoria dos receptores TRPA1 nos ganglios trixéminos. A diferenza dos disulfuros de dimetilo e de dialilo (que realmente teñen un cheiro que lembro ao allo), os mono- e tri- sulfuros (que tipicamente teñen desagradables fedores) e compostos de xofre odoríferos similares, o DMSO puro é inodoro.
Toxicidade
O DMSO é un solvente non tóxico cunha dose letal media maior que a do etanol (DMSO: LD50, oral, rata, 14,500 mg/kg; etanol: LD50, oral, rata, 7,060 mg/kg ).
Os ensaios clínicos iniciais co DMSO foron interrompidos debido a cuestións sobre a súa seguridade, especialmente sobre a súa capacidade de danar os ollos. Os efectos laterais dos que se informa máis habitualmente inclúen dores de cabeza e queimaduras e proídos en contacto coa pel. Tamén se informou de fortes reaccións alérxicas. O DMSO pode causar que contaminantes, toxinas e medicinas se absorban a través da pel, o cal pode causar efectos inesperados. Pénsase que o DMSO incrementa os efectos de anticoagulantes do sangue, esteroides, medicinas para o corazón, sedantes e outros fármacos. Nalgúns dos casos isto podería ser daniño e perigoso.
Como o DMSO penetra facilmente na pel, as substancias disoltas en DMSO poden ser absorbidas rapidamente. A selección de luvas é importante, pois, cando se traballa con DMSO. Recoméndanse luvas de caucho butílico, fluoroelastómero, neopreno ou de latex (de 0,4 mm de grosor). As luvas de nitrilo, que son de uso moi común nos laboratorios, poden protexer dun breve contacto pero degrádanse rapidamente coa exposición ao DMSO.
O 9 de setembro de 1965, The Wall Street Journal informou que un fabricante deste composto químico advertiu da morte dunha muller irlandesa que despois de ser tratada con DMSO por unha torcedura de pulso puido ter finado debido ao tratamento, aínda que non se fixo autopsia nin se estbleceu unha relación causal. As investigacións clínicas que usaban DMSO foron paralizadas e non empezaron de novo ata que a Academia Nacional das Ciencias (NAS) dos Estados Unidos publicou descubrimentos favorables ao DMSO en 1972. En 1978, a FDA norteamericana aprobou o uso do DMSO para tratar a cistite intersticial. En 1980 o Congreso dos Estados Unidos tivo unha sesión sobre queixas de que a FDA estaba sendo lenta para aprobar o DMSO para outros usos médicos. En 2007, a FDA deulle a designación de "vía rápida" aos estudos cñinicos sobre o uso do DMSO para reducir o inchamento do tecido cerebral despois dunha lesión cerebral traumática. A exposición ao DMSO de cerebros de ratos en desenvolvemento pode producir a dexeneración cerebral. Esta neurotoxicidade podía detectarse a doses tan baixas como 0,3mL/kg, un nivel que se superaba en nenos expostos ao DMSO durante un transplante de medula ósea.
O DMSO aplicado a cloacas podía causar tamén problemas de cheiros nos efluentes municipais: as bacterias que vivían nas augas residuais transformabna o DMSO en condicións hipóxicas (ou anóxicas) en sulfuro de dimetilo (DMS) que ten un forte e desagradable cheiro, similar ao do repolo podre. Porén, o DMSO quimicamente puro é inodoro porque carece de enlaces C-S-C (sulfuro) e C-S-H (mercaptano). A desodorización do DMSO conséguese eliminando as impurezas cheirentas que contén.
Perigo da exposición
O DMSO pode descompoñerse á temperatura de ebulición de 189 °C a presión normal, o que leva posiblemente a unha explosión. A descomposición é catalizada por ácidos e bases e, por tanto, pode ser relevante incluso a temperaturas menores. Unha forte reacción explosiva tamén ten lugar cando se combina con compostos halóxenos, nitruros de metais, percloratos de metais, hidruro de sodio, ácido periódico e axentes fluorantes.
Ligazóns externas
s
Cetrería
A cetraría, ou cetrería, é a actividade de cazar con aves rapaces adestradas, especialmente con falcóns, azores e outras aves de presa para a captura de especies de aves. O humano captura e liga á ave de presa ao propio home, por reflexos condicionados, e a adestra na caza e na fidelidade. A súa ave captura entón outras aves ou calquera outro tipo de presa, xeralmente cuadrúpedes pequenos ou medianos, como coellos ou lebres.
A cetrería foi unha práctica moi estendida na Idade Media, ligada á nobreza e aos potentados. Acabou decaendo polo progreso das armas de fogo e a maior vistosidade e festividade que se podía ofrecer coas partidas de caza maior, especialmente a montaría.
O 16 de novembro de 2010, a Unesco declarouna Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade, nunha candidatura multinacional de Arabia Saudita, Bélxica, República Checa, Corea do Sur, Emiratos Árabes Unidos, España, Francia, Marrocos, Mongolia, Qatar e Siria. O 6 de decembro de 2012 uníronse a esta candidatura Austria e Hungría. , e o 30 de novembro de 2016 adheríronse tamén Alemaña, Italia, Casaquistán, Paquistán e Portugal.
Historia
miniatura|esquerda|[[Federico II Hohenstaufen|Federico II co seu falcón de cetrería no seu libro De arte venandi cum avibus (Sobre a arte de cazar con aves). Século XIII.]] As orixes da cetrería son moi antigas. É posíbel que se descubrise na China, xa que existen moitas referencias sobre a práctica da cetrería antes de Cristo en diversos textos chineses.
No mundo greco-latino non se practicou a cetrería. Algunhas das representacións que fan pasar como de cetrería, tan só o son do que entre os romanos se chamaba aucupio (captura de paxaros, paxaritaría).
Parece que a Europa occidental chegou da man das invasiónes godas. O primeiro testimonio gráfico, datado no século V d.C., encóntrase nos mosaicos da Vila do Falconeiro en Argos, Grecia. Posteriormente menciónase nas leis dos pobos xermánicos que pouco a pouco foron traspasando as fronteiras do Imperio romano e que se asentaron ao sur dos ríos Rin e Danubio.
Na Península Ibérica localizouse no campo arqueolóxico de Mértola (Portugal) un mosaico, fragmentario, que só se pode interpretar como unha escena de cetrería. O feito de que se descubrira nun estrato inferior dunha construción musulmá, é un claro indicio de que a cetrería chegou á península Ibérica da man dos pobos xermánicos.
Por outra parte, as fontes árabes indican que cando os primeiros invasores musulmáns entraron na península descubriron e adoptaron unha modalidade cetreira que se pode interpretar como altanería (caza con falcóns e outras aves de rapina de alto voo).
En Europa a época dourada desta arte e afección foi a Idade Media. Pódese dicir que máis ou menos desde o século VI até o século XVI, no que se practicaba a caza con falcóns e azores, gozou do seu maior auxe e difusión. Esta técnica venatoria perdeu terreo fronte ás novas armas de fogo e, tamén, a causa do custoso que era manter un bo equipo de falcóns e falconeiros, pois a cetrería, polo xeral, foi unha práctica reservada a reis e grandes señores, aínda que non había ningunha lei que se a prohibira ao pobo, pero para obter comida había métodos máis efectivos e seguros.
En novembro de 2010 a cetrería foi declarada patrimonio cultural inmaterial da Humanidade, por ser un dos métodos de caza tradicionais máis antigos, selectivo coas presas cinexéticas, non contaminante e respectuoso co medio ambiente.
Equipo
miniatura|200px|Azor con caparuza. Os principais elementos que compoñen o equipo dun cetreiro, á parte, claro está, da ave de presa, son:
Especies
As especies máis empregadas na cetrería son:
Avatar: Frontiers of Pandora
Avatar: Frontiers of Pandora é un videoxogo de acción en mundo aberto baseado na serie de filmes de Avatar. O xogo foi desenvolvido por Massive Entertainment e publicado por Ubisoft para PlayStation 5, Windows, Xbox Series X/S e Amazon Luna o 7 de decembro de 2023.
Sinopse
Xogado nunha perspectiva en primeira persoa, os xogadores toman o control dun orfo Na'vi criado e adestrado como soldado pola RDA, antes de ser posto en animación suspendida e espertar quince anos despois nunha instalación abandonada. O xogador debe emprender unha viaxe a través da Fronteira Occidental, unha rexión nunca antes vista de Pandora, descubrindo as súas orixes e organizando as tribos Na'vi locais para loitar contra a RDA que intentan explotar os recursos naturais da Fronteira Occidental. A historia do xogo está parcialmente ligada aos filmes, aínda que é independente.
O xogo tamén admite o modo multixogador cooperativo de 2 xogadores.
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Amaryllidaceae
As amarilidáceas (Amaryllidaceae) son unha familia de plantas herbáceas, perennes, bulbosas ou rizomatosas, pertencentes á orde Asparagales das monocotiledóneas. Poden ser facilmente recoñecidas polas súas flores trímeras dispostas en inflorescencias similares a umbelas, as cales se achan rodeadas de dúas brácteas na extremidade dun escapo. A familia está composta por uns 73 xéneros e aproximadamente 1600 especies e distribúese por todo o mundo. A diversidade desta familia áchase taxonómicamente organizada en tres subfamilias, ás que até hai pouco tempo eran recoñecidas con categoría de familia: amarilidóideas, alióideas e agapantóideas. Salvo esta última, que presenta un só xénero, as dúas restantes divídense en varias tribos.
Descrición
esquerda|miniatura|[[Perigonio (crema) e paraperigonio (amarelo) en Narcissus.]] miniatura|Estigma trífido en [[Hippeastrum.]] miniatura|Umbela en Scadoxus. miniatura|[[Cápsula (froito)|Cápsula loculicida en Hippeastrum.]] As amarilidáceas son plantas terrestres, raramente acuáticas ou epífitas, herbáceas ou suculentas e, excepto catro especies, perennes. Presentan bulbos ou, máis raramente, rizomas —por exemplo en Clivia, Scadoxus e Agapanthus—. Os bulbos áchanse recubertos polas bases membranosas das follas, formando unha estrutura que se denomina «túnica». A raíz primaria áchase ben desenvolvida.
O androceo presenta seis estames dispostos en dous verticilos de tres pezas cada un —de cando en cando presentan só tres estames, como en Zephyra, ou de 9 até 18, como en Gethyllis—, opostos aos tépalos, insertos sobre o tubo do perigonio ou a base dos tépalos. Os filamentos son delgados, filiformes ou áchanse ensanchados na base, poden ser libres (Hippeastrum) ou estar unidos entre si por medio dunha membrana que rodea a todo o ovario que se denomina «copa estaminal», por exemplo en Hymenocallis. As anteras son oblongas ou lineais. Os estames ás veces teñen apéndices que forman unha coroa estaminal —por exemplo en Hymenocallis—.
O xineceo é de ovario ínfero no caso das amarilióideas e é de ovario súpero nas agapantóideas e alióideas. Está formado por tres carpelos unidos entre si e delimitando tres cavidades ou lóculos, os cales conteñen desde dous a tres até moitos óvulos anátropos de placentación axilar. O ovario continúase cun estilo e cun estigma diminuto, capitado a profundamente trífido. Presentan usualmente nectarios florais e a secreción de néctar provén do perigonio ou do xineceo, usualmente nos septos do ovario.
As flores áchanse dispostas en inflorescencias determinadas cimosas na extremidade dun escapo, ás veces compactadas e similares a umbelas —polo que reciben o nome de «pseudoumbelas»—, raramente reducidas a flores solitarias. As brácteas involucrais, aquelas que encerran aos gomos das flores, poden estar presentes ou ausentes.
O froito é unha cápsula indehiscente ou unha cápsula loculicida, ocasionalmente pode ser unha baga —por exemplo en Clivia—. As sementes son secas a carnosas, aplanadas a globosas, aladas ou sen ás e presentan endosperma que non reserva amidón senón aceites. A testa está usualmente incrustada con fitomelaninas (con algunhas excepcións, como Amaryllis ou Hymenocallis). A cor das sementes usualmente é negra, ou tamén verde ou vermella.
Os cromosomas nas amarilidóideas son en xeral longos, de 3 a 28 µm. Os números cromosómicos básicos son x = 6, 8, 9, 10, 11 e 26; e difiren entre as tribos. No caso das alióideas, os números cromosómicos básicos son x = 4, 5, 6, 7, 8 e 9 e os cromosomas poden ser desde relativamente pequenos a grandes (de 2 a 20 µm). As agapantóideas, finalmente, presentan un número cromosómico básico x = 15, aínda que se informaron tamén x = 14 e x = 16, e os cromosomas teñen unha lonxitude de 4 a 9 µm.
Fitoquímica
As alióideas e amarilidóideas presentan moléculas relacionadas coa defensa, denominadas lectinas, moi particulares e que se unen especificamente á manosa.
As alióideas presentan saponinas esteroideas, así como compostos característicos de cada especie e son creados pola transformación química dunha serie de compostos volátiles de xofre xeradas pola ruptura de sulfóxidos de S-alquil e S-alquenil cisteínas. O máis representativo é a aliina. Ao tronzar os tecidos do bulbo, actívanse as encimas alinasa (EC 4.4.1.4) e a sintasa do factor lacrimóxeno (LFS). Os metabolitos secundarios da aliina son:
Os estudos da transformación dos intermediarios biosintéticos por marcaxe, e das medicións dos compostos de xofre na cebola e o allo proporcionaron información para suxerir a ruta de biosíntese. centro|miniatura|757x757px| Metabolitos da aliina.
A fitoquímica da subfamilia das agapantóideas tamén ofrece particularidades. De feito, todas as especies de Agapanthus producen fitoecdiesteroides, compostos que están relacionados coa defensa das plantas fronte ao ataque de insectos que se alimentan das súas follas. Ademais, comprobouse que os extractos das especies deste xénero exhiben propiedades antifúnxicas cunha acción moi efectiva contra patóxenos das plantas.
As amarilidóideas non presentan sulfuro de alilo —característico das alióideas— antocianidinas, ácido elágico, saponinas nin inulina. Os flavonois poden ou non estar presentes. As amarilidóideas presentan un tipo único de alcaloides derivados da tirosina chamados norbeladinas. Tales alcaloides son responsables das propiedades ponzoñosas dun gran número de especies da subfamilia. Coñécense máis de 200 estruturas diferentes, das cales 79 foron identificadas soamente no xénero Narcissus. A norbeladina é unha amina formada pola redución da base de Schiff formada entre o aldehido protocatéquico e a tiramina. A norbeladina pode axustar por radicais libres aos dous aneis aromáticos que presenta. Así, poden formarse distintas estruturas de acordo ao patrón de axuste dos aneis.
centro|650x650px
Evolución e filoxenia
A idade do grupo troncal das amarilidáceas, ou sexa, a idade das amarilidáceas e os seus parentes extintos pertencentes á mesma liñaxe, estimouse en 91 millóns de anos, e a do grupo coroa, idade na que se supón iniciaron a súa diverxencia as amarilidáceas actuais, en 87 millóns de anos.
As agapantóideas, naturais de África, constitúen o clado máis diverxente da familia. As alióideas (cun representante de África e os restantes membros de América e do hemisferio norte) son o clado irmán das amarilidóideas, representadas en África, América, Asia e Europa. O cladograma que sintetiza as relacións filoxenéticas entre as subfamilias e tribos das amarilidáceas amósase a continuación:
Historia taxonómica
miniatura|[[Allium moly.]] miniatura|[[Allium narcissiflorum.]] As amarilidáceas, como se achan circunscriptas actualmente, constitúen un gran grupo de monocotiledóneas petaloideas que inclúen ás amarilidáceas propiamente ditas (como subfamilia Amarilidoideae), aos allos e especies emparentadas (subfamilia Allioideae) e ás especies de agapantos (subfamilia Agapanthoideae). A historia taxonómica desta familia é bastante extensa e caracterizada por diversas interpretacións e definicións.