cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angkor Wat
Templo central
miniatura|Templo central ou Bakan. O núcleo de Angkor Wat, ou o templo principal, denomínase Bakan. Este templo sufriu unha transformación a finais do século XVI para acomodarse aos requisitos das estupas budistas. O templo apóiase sobre unha gran plataforma, e está dividido en tres recintos de altura crecente, delimitados por corredores columnados e con pavillóns nos extremos: o terceiro recinto, ou recinto exterior, carece de torres, e os seus relevos están adicados ao rei construtor do templo, Suryavarman II. Os recintos segundo e terceiro si posúen torres sobre os seus pavillóns. O recinto segundo carece de baixorrelevos, mentres que os relevos do primeiro están adicados ao deus Vishnu.
Aínda que os recintos son concéntricos, non son totalmente simétricos: entrando polo leste existe máis espazo entre o segundo e o terceiro recinto (o máis exterior). Neste lado abríronse tres entradas en lugar da única entrada practicada no resto de orientacións. Tres galerías comunican o terceiro recinto co segundo, continuando cada unha das tres entradas do lado leste. Unha galería conecta perpendicularmente as tres galerías polo seu punto medio, creando unha estrutura cruciforme denominada Preah Poan. Entre as galerías de Preah Poan aparecen catro foxos que orixinalmente estaban inundados e que eran empregados con fins rituais. Nos séculos posteriores, esta zona do templo adquiriu especial relevancia, ao servir como lugar de almacenamento para multitude de estatuas de Buda, recibindo o nome de «galería dos mil budas». A gran maioría destas estatuas foron saqueadas, ou retiradas por motivos de seguridade a principios da década de 1970. Ao norte e sur do Preah Poan aparecen dúas novas bibliotecas exentas. miniatura|esquerda|200px|Escaleiras de acceso ao primeiro recinto.
O primeiro recinto, accesible só para o rei e o sumo sacerdote, é un cadrado de 60 metros de lado que contén, dispostos en quincuncio, os cinco prasat ou templos piramidais que representan os picos do monte Meru. Os cinco templetes están conectados entre si mediante novos corredores que xeran catro patios, similares aos do Preah Poan. O prasat central é maior que os demais, e na súa base alberga un amplo nicho de 4,6 m de lado onde se aloxaba unha estatua de Vishnu. O nicho dispuña orixinalmente de aperturas aos catro puntos cardinais, mais logo da reconversión ao culto budista, trasladouse a estatua e cegáronse as portas para esculpir nelas imaxes de Buda.
En 1908 abriuse unha das catro entradas do prasat central, e en 1934 descubriuse un foxo de 25 m de profundidade baixo o lugar onde debía ter descansado a estatua de Vishnu. O foxo gardaba unicamente dúas follas de ouro e catro máis pequenas xunto con dous zafiros brancos, polo que se cre que o tesouro foi saqueado con anterioridade.
Decoración
miniatura|[[Deva (relixión)|Devas esculpidas nunha das bibliotecas.]] A maior parte das paredes do templo están decoradas con frisos en baixorrelevos de gran tamaño e moi boa factura.
Os baixorrelevos do recinto exterior, que adornan o corredor columnado perimétrico (ou quizais, mellor dito, para cuxo visionamento se habilitou o corredor perimétrico), teñen dous metros de altura e ocupan unha extensión total de máis de 1 000 m². A parte nordés do recinto exterior quedou sen esculpir á morte de Suryavarman II, sendo finalizada no século XVI con baixorrelevos de inferior calidade artística. Coa excepción do muro sur, adicado ao rei, os relevos narran historias dos libros épicos hindús Ramayana e Mahabharata, e polo menos dende o século XVI estiveron policromados, e mesmo puideron recibir algún tipo de verniz protector. Actualmente só se aprecian restos parciais de cor en zonas puntuais: coñécese a existencia de canto menos tres colores: vermella, negra e dourada.
Entre os motivos esculpidos destaca a abundancia de figuras femininas: algunhas fontes falan de devatas, ou deusas femininas hindús, das que se contabilizan 1 500 en todo o templo, e outras de apsaras ou bailarinas celestiais, contabilizándose unhas 2 000.
Practicamente toda a superficie do templo está ornamentada: nas zonas onde non aparecen baixorrelevos escúlpense formas e adornos arquitectónicos e xeométricos de gran complexidade, e do mesmo xeito que sucedeu noutros lugares do mundo, a talladura en pedra importou parte do seu repertorio formal dos materiais tradicionais: é común observar como nos tellados das galerías a pedra se esculpe imitando tellas cerámicas, e tamén as portas e fiestras de pedra imitaban as formas xeradas polos seus equivalentes en madeira. No repertorio formal do templo aparecen tamén motivos florais, limitados a decorar esquinas.
Baixorrelevos exteriores
miniatura|150px|Galería dun dos frisos exteriores. miniatura|150px|[[Ravana loitando na batalla de Lanka.]] Os baixorrelevos do recinto exterior divídense en oito enormes escenas principais (dúas escenas por muro) e varias escenas menores, situadas nos pavillóns das esquinas. Recorridas dende a entrada principal e en sentido antihorario, as escenas principais denomínanse:
Construción
Empregouse laterita nos cimentos, plataformas e nos muros exteriores de cerramento. Estas pedras cortábanse en tamaños que oscilaban entre os 30 × 40 × 60 cm e os 40 × 50 × 80 cm, se ben encontráronse pezas de ata 2 m de lonxitude. Posto que o acabado da laterita é excesivamente basto, os ocos practicados nos muros deste material rematábanse con arenito. Moitos arqueólogos están convencidos de que os paramentos de laterita que hoxe están ao descuberto deberon estar guarnecidos con estuco, e probablemente tamén pintados.
Tamén se documentou o emprego de madeira nalgúns teitos do templo, así como tellas cerámicas e de chumbo.
Como norma habitual, os baixorrelevos que decoran as paredes do templo non se engadían con posterioridade, senón que se esculpían in situ directamente sobre a rocha do templo, como testemuña o templo inacabado de Ta Keo, onde se aprecia a volumetría xa rematada das torres, aínda que nunca chegaron a ser esculpidas. miniatura|200px|Cuberta en [[falsa bóveda na zona de Angkor.]]
A morfoloxía dos templos khmeres está indubidablemente condicionada polo seu descoñecemento da técnica do arco. Como consecuencia desta desvantaxe, o khmeres non puideron construír espazos interiores suficientemente amplos, e a súa arquitectura componse de espazos exteriores e galerías. Tanto as bóvedas como as cúpulas, con forma de flor de loto, construíanse mediante o sistema de falsa bóveda, aproximando lixeiramente, usando chanzos, as sucesivas ringleiras dos muros, ata conseguir un falso arco, mais con doelas horizontais. As galerías máis estreitas, debido ao seu reducido tamaño, non precisaban de contrafortes. Debido tamén á súa pequena dimensión, nestes corredores era habitual esculpir as pedras con forma curva para conseguir o efecto de bóveda. Non ocorría así nas galerías máis grandes, que deixaban as pezas con forma prismática. Estas galerías de maior dimensión evitaban o emprego de contrafortes dispoñendo corredores paralelos máis baixos, teitados cunha media bóveda que conseguía un efecto similar aos sistemas de arcobotantes e contrafortes das igrexas pétreas occidentais. No caso das cúpulas, moi verticais, é o propio peso das mesmas o que consegue evitar o emprego de contrafortes, ao verticalizar a suma de tensións directamente cara ao chan.
Segundo investigacións modernas, o gran lago perimétrico cumpría tamén unha función estrutural: o clima monzónico da zona, cunha marcada época de choivas e unha época seca, xeraba grandes movementos no solo, que a medida que avanzaba a estación seca ía contraéndose pola perda de auga. Estes movementos anuais terminaban por arruinar os alicerces dos templos, provocando afundimentos e colapsos nas estruturas. A presenza dun gran lago, que nunca chega a secar na estación seca, permite que o solo do templo permaneza estable durante todo o ano, evitando así os problemas coa cimentación.
Turismo
400px|miniatura|Vista do templo central dende o interior do recinto exterior. Despois da relativa normalización da situación política de Camboxa na década de 1990, Angkor e o seu templo principal, Angkor Wat, convertéronse nun importante destino turístico: En 1993 recibiu tan só 7 650 visitantes, mentres que en 2004 aproximadamente 561 000 turistas estranxeiros visitaron a provincia de Siem Reap, aproximadamente o 50% de todos os turistas que visitaron Camboxa. Ao ano seguinte chegaron 677 000, cerca dun millón de turistas en 2008, e máis de dous millóns en 2012 e 2013. O sitio está xestionado polo grupo privado Sokimex dende 1990, que o alugou ao Goberno Camboxano. O turismo tamén proporcionou algúns fondos adicionais para o seu mantemento: a partir do ano 2000 aproximadamente o 28% dos ingresos da venda de entradas foi destinado para este fin, se ben a maior parte dos traballos realizados lévase a cabo por equipos patrocinados por gobernos estranxeiros e non polas autoridades camboxanas.
Se ben a afluencia de turistas ten causado relativamente poucos danos, con excepción dalgunhas pintadas, para evitar o desgaste producido pola masiva afluencia de turistas, e tamén con obxecto de previr o vandalismo, a comezos do século XXI comezouse a protexer e a acondicionar algunhas zonas do templo especialmente delicadas con cordas e escaleiras de madeira para protexer os baixorrelevos e algunhas plantas. Entre as iniciativas que permiten diminuír a presión de visitantes no templo estanse a barallar opcións como establecer distintos percorridos alternativos, ou iluminar o templo con luz artificial para poder prolongar o horario de visita despois da posta do sol.
Aínda que o 28% dos ingresos por turismo reverten en labores de conservación e restauración, aínda a maior parte dos traballos de mantemento son financiados con fondos estranxeiros.
Angkor Wat no cine
O templo de Angkor Wat tamén ten servido de escenario para varios filmes, o primeiro deles foi o filme dirixido por Richard Brooks e protagonizado por Peter O'Toole Lord Jim, estreado en 1965. Entre os filmes e series posteriores rodados en Angkor Wat destacan: Lara Croft: Tomb Raider (2001), In the mood for love (2000), o francés Deux frères (2004), ou a serie coreana Iris 2 (2013).
Sherlock Holmes Baffled
Sherlock Holmes Baffled (literalmente, Sherlock Holmes perplexo) é unha curtametraxe estadounidense de cine mudo en branco e negro dirixido por Arthur Marvin en 1900 e estreada oficialmente en 1903. É a primeira adaptación cinematográfica coñecida do detective Sherlock Holmes, creado polo escritor británico Arthur Conan Doyle. A inclusión da personaxe de Holmes fai que a obra sexa tamén o primeio filme de misterio coñecido. No filme, un ladrón que pode aparecer e desaparecer a vontade, rouba unha serie de obxectos a Holmes e tódolos esforzos do detective por capturalo fracasan.
Sherlock Holmes Baffled foi orixinariamente producida para mutoscopios en 1900, e rexistrouse 1903. Só dura 30 segundos e non se coñece o nome dos actores. Considerada durante anos un filme perdido, foi redescuberto en 1968 grazas ós fotogramas impresos en papeis arquivados na Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos.
Teodoro II, papa de Alexandría
Teodoro II (en copto: Ⲡⲁⲡⲁ Ⲁⲃⲃⲁ Ⲑⲉⲟ́ⲇⲱⲣⲟⲥ ⲃ̅, tr. Papa Abba Theódōrōs II; en árabe: ‏البابا تواضروس الثاني‎, tr. al-Baba Tawadurus al-zani), nado en Mansura (Exipto) o 4 de novembro de 1952 é o 118º Papa de Alexandría da Igrexa Ortodoxa Copta, no cargo dende o 18 de novembro de 2012.
Traxectoria
Naceu como Waxih Subhi Baqi Sulaiman (وجيه صبحى باقى سليمان) o 4 de novembro de 1952 na cidade de Mansura, Exipto. Estudou Farmacia na Universidade de Alexandría, graduándose en 1975. Aos poucos anos de traballar nunha compañía farmacéutica, ingresou no mosteiro de san Pishoi de Wadi al Natrun, e foi ordenado sacerdote en 1989.
O 15 de xuño de 1997 foi consagrado bispo polo papa de Alexandría Xinuda III, e tomou o nome de "Teodoro". Foi asignado á eparquía de Bihira.
Á morte de Xinuda III, estivo entre os tres candidatos para sucederlle, resultando elixido o 18 de novembro de 2012.
O 8 de maio de 2013 Teodoro II visitou no Vaticano ao papa Francisco; esta foi a segunda vez que un papa copto visitaba ao seu homólogo católico.
Venezuela
Venezuela é un país federal suramericano, limitado ao norte polo mar Caribe, ao leste polo océano Atlántico e pola Güiana, ao sur polo Brasil e ao oeste por Colombia. O país, alén da porción continental, inclúe tamén un número elevado de illas nas Pequenas Antillas que constitúen dúas divisións administrativas diferentes: o estado de Nova Esparta e as Dependencias Federais. Ten fronteira marítima cos territorios autónomos neerlandeses de Aruba, e das Antillas Neerlandesas, e tamén con Trinidad e Tobago. Desde 2005, é un membro efectivo do Mercosur. A súa capital é Caracas.
Etimoloxía
O nome de Venezuela historicamente atribúese ao cartógrafo italiano Américo Vespucio que acompañou a Alonso de Ojeda nunha expedición naval de exploración en 1499 pola costa noroccidental do país (hoxe coñecido como golfo de Venezuela). A tripulación observou as vivendas aboríxenes erixidas sobre estacas de madeira que sobresaían da auga, construídas polos indíxenas añú. As devanditas vivendas, a modo de palafitas, recordaron a Vespucio a cidade de Venecia en Italia, o que lle inspirou a dar o nome de Venezziola ou Venezuela (Pequena Venecia) á rexión.
A mediados de 1498, exactamente o 1 de agosto, tres veleiros achéganse pola Illa de Trindade e tocan as costas venezolanas. Entraron polo Golfo de Paria, pola Boca da Serpe ou Boca de Drago. Sen sabelo, Cristovo Colón chegara a Suramérica e contemplaba marabillado as correntes do río Orinoco. Explorando a parte sur do golfo, acuñoulle o sobrenome de "Terra de Graza".
miniatura|Américo Vespucio.
Época precolombiana
miniatura|200px|Chegada de [[Cristovo Colón ao Novo Mundo. Pintura de Dióscoro Puebla (1862)]]
Os indíxenas emprenderon guerras territoriais, pero os caribes resaltaron verdadeiramente nesta materia. As súas vitorias concedéronlles case todas as costas do norte suramericano e parte do centroamericano, e por esta razón na súa honra o mar Caribe leva actualmente o seu nome.
Chegada dos europeos
A viaxe orixinouse anteriormente no porto de Sanlúcar de Barrameda, en España, o 30 de maio dese ano. Fixera escalas en Madeira e nas Illas Canarias. Cando chegou ao continente americano, Colón quedou pasmado polas poderosas correntes do Orinoco -un río máis grande que calquera dos de Europa-, así como coas selvas fondas e verdes. Nunha carta aos Reis Católicos, denominou este lugar "Terra de Graza". Esta expresión prevaleceu ata o día de hoxe, converténdose en pseudónimo do país.
Colón proseguiu a súa viaxe pasando polo Golfo de Paria e bordeando a costa pasou preto da Illa de Margarita. Despois seguiu para o norte ata A Española.
Alonso de Ojeda realizou a primeira expedición que percorreu o país, saíndo de España en maio de 1499. Despois de pasar pola península de Paraguaná chegou ao golfo de Coquivacoa (golfo de Venezuela). Alí quedou moi impresionado coas casas dos indíxenas que estaban construídas sobre estacas, no medio da auga, recordando a cidade de Venecia. É por iso que denominaron o lugar Venezuela, ou Pequena Venecia. Nesa expedición tamén se atopaba Américo Vespucio, quen deu orixe ao nome de América.
Varias viaxes seguiron a estas expedicións. Hoxe coñécense como as Viaxes Menores, as cales permitiron recoñecer a existencia do continente americano e explorar toda a costa de Venezuela.
A primeira cidade de Venezuela (e de todo o continente americano) foi Nova Cádiz, na Illa de Cubagua, fundada ao redor do ano 1515. A pesar do inhóspito da illa, o lugar foi poboado por aventureiros de todos os países á procura de perlas. A cidade sería destruída uns anos despois por un maremoto e un furacán.
Independencia
esquerda|miniatura|300px|[[19 de abril de 1810, primeiro berro de independencia en América. A imaxe corresponde á representación da histórica data realizada por Juan Lovera.]] dereita|miniatura|200px|[[Antonio José de Sucre, Gran Mariscal de Ayacucho. Óleo sobre tea.]] Entre os movementos preindependentistas do final do século XVIII, os máis importantes foron os de Manuel Gual e José María España, así como os intentos de Francisco de Miranda.
A conspiración de Gual e España contou coa participación de todas as clases da sociedade colonial; foi o primeiro movemento que contou con raíces populares. O 13 de xullo de 1797 rebeláronse.
Francisco de Miranda, pola súa banda, intentou dúas veces en 1806 invadir o territorio venezolano cunha expedición armada proveniente de Haití. As súas incursións terminaron en fracasos pola prédica relixiosa na súa contra e a indiferenza da poboación.
Simón Bolívar, o Liberador de América do Sur, loitou en diferentes ocasións e venceu, pero España derrotouno en varias batallas. Bolívar fracasou nunha Primeira República por falta de orde no seu exército, no seu territorio e na súa unión. Bolívar fracasou tamén unha segunda vez pola forza de España e a falta de organización, pero nunha terceira campaña con éxito en 1820, na que sería realmente liberada Venezuela, venceu definitivamente os realistas na Batalla de Carabobo, co que lograría a Independencia de Venezuela. En 1819, encargouse de liberar Nova Granada e posteriormente Ecuador e o Perú, de fundar Bolivia e, entre estes sucesos, uniu pobos diferentes de América (Venezuela, Nova Granada e Ecuador) e convertiunos na Gran Colombia.
A Batalla de Carabobo constituíu unha acción bélica librada preto da cidade de Valencia, o 24 de xuño de 1821, entre o exército realista, a cargo do Mariscal de Campo Miguel da Torre, e o exército republicano, comandado polo Xeneral en Xefe Simón Bolívar. A vitoria lograda por este último resultou decisiva para a liberación de Caracas e o territorio da Capitanía Xeneral de Venezuela, feito que se logrará de xeito definitivo en 1823 coa Batalla Naval do Lago de Maracaibo e a toma da fortaleza de Porto Cabelo, o Exército Venezolano non só liberou o seu país de España, senón que tamén liberaron os pobos de América do Sur.
A Batalla de Boyacá foi o cúspide de 77 días da campaña iniciada por Simón Bolívar para contrarrestar as accións de reconquista lideradas polo coronel José María Barreiro. Este último pretendía chegar a Bogotá e unir forzas co vicerrei Juan de Sámano (1753-1821) pola vía de Boyacá. Bolívar iniciou a súa ofensiva desde os Chairos do Casanare, para cruzar os Andes e chegar así ao territorio da antiga provincia de Tunja.
A Batalla do Pichincha ocorreu o 24 de maio de 1822, nas faldras do volcán Pichincha, a máis de 3.000 metros sobre o nivel do mar, xusto arriba da cidade de Quito, no Ecuador actual. Ocorreu no contexto das guerras de independencia de Suramérica. Nesta ocasión enfrontou o exército independentista baixo o mando do xeneral venezolano Antonio José de Sucre e o exército realista, comandado polo Mariscal de Campo Melchor Aymerich. A derrota das forzas realistas leais a España conduciu á liberación de Quito e asegurou a independencia das provincias que pertencían á Real Audiencia de Quito, tamén coñecida como a Presidencia de Quito, a xurisdición administrativa colonial española da que eventualmente emerxeu a República do Ecuador.
A Batalla de Ayacucho foi o último enfrontamento armado que en campo aberto sostiveron os exércitos realista do Perú, mandado polo o Vicerrei La Serna, e o dos independentistas, mandado polo venezolano Antonio José de Sucre, na longa Guerra de Independencia Hispanoamericana (1809-1825), que se iniciou coa Revolución de Chuquisaca en 1809. A batalla desenvolveuse na Pampa da Quinoa no departamento de Ayacucho, Perú, o 9 de decembro de 1824. A vitoria dos independentistas selou de facto a independencia do Perú coa capitulación militar, que se transformaría en tratado diplomático moitos anos máis tarde, en 1879.
Óleo sobre tea de [[Arturo Michelena, representando á Batalla das Queseras do Medio.|miniatura|dereita|250px]]
A Batalla das Queseras do Medio foi unha importante acción militar levada a cabo o 2 de abril de 1819 no actual estado Apure de Venezuela, na cal o prócer da independencia, José Antonio Páez venceu, acompañado de 153 lanceiros, a máis de 1.000 xinetes de cabalería das forzas españolas, sendo a máis famosa batalla comandada por Páez e onde se dita a famosa frase: Volvan Caras! (Volvan Carallo!). O triunfo das Queseras do Medio non ten parangón. Bolívar felicitou a Páez e aos seus homes: "Acabades de executar a proeza máis extraordinaria que poida celebrar a historia militar das nacións. O que fixestes non é máis que un preludio. Contade coa vitoria que levades nas puntas das vosas lanzas e das vosas baionetas".
Gran Colombia
Este feito ocorreu desde 1820 ata 1830, no cal Venezuela, Nova Granada e Ecuador uníronse como unha soa República chamada Gran Colombia. Con todo, a disolución desta república viña xerminando desde os primeiros días da súa creación. A Gran Colombia foi creada en 1819 pola lei fundamental do Congreso de Angostura e organizada polo Congreso de Cúcuta, segundo a constitución de 1830.
No Congreso de Valencia foron escollidos os deputados que se reuniron nesta cidade a partir do 6 de maio de 1830 para tratar o tema da disolución da Gran Colombia, coa separación de Venezuela. José Antonio Páez declarou a autonomía de Venezuela e promulgou o regulamento de Eleccións para a reunión do congreso constituínte. O Deputado José Luís Cabrera, ao proporse un pacto con Colombia, declara: «Que o enunciado pacto non pode ter lugar, mentres exista no territorio colombiano o xeneral Simón Bolívar». Neste Congreso morre a Gran Colombia e nace o novo Estado, a República de Venezuela.
En 1830, discutiuse e sancionouse a Constitución Nacional, que foi aprobada o 22 de setembro de devandito ano, e que estivo vixente ata 1858. A partir desa data, Venezuela tivo 26 constitucións, algunhas das cales foron meras modificacións de forma ás que antes existían.
Guerra Federal
miniatura|esquerda|Ezequiel Zamora, líder dos "federalistas" na Guerra Federal ata a súa morte en 1860.
Os conservadores, liderados por José Antonio Páez, opúñanse a modificar a orde social establecido desde a colonia, imperturbado despois da guerra de independencia. Isto incluía, entre outras cousas, o sistema electoral e a escravitude, abolida por José Gregorio Monagas. Doutra banda, os liberais proclamaban os ideais de liberdade e igualdade. Durante a guerra, os liberais eran coñecidos co nome de federalistas. Ezequiel Zamora lideraba as liberais, e xunto aos campesiños loitaban pola repartición da terra polo fin do latifundismo. Zamora, despois de conquistar pobos do occidente venezolano, foi asasinado en San Carlos, despois de tomar o control da cidade; isto cambiou o curso da Guerra Federal, a cal ata o momento estaba ao seu favor. O seu liderado foi asumido por Juan Crisóstomo Falcón. Despois de cruentos combates, a guerra foi gañada polos liberais. O Tratado de Coche de 1863 significou o fin definitivo do conflito, tras o cal Falcón foi designado Presidente da República, nun país cunha economía nacional destruída conxuntamente con outros sectores de importancia. Ademais, a Guerra Federal foi ata a data a guerra civil máis custosa en perdas humanas de Venezuela; morreron máis de 100.000 persoas nunha nación con menos de 50 anos de independencia, que non chegaba aos dous millóns de habitantes.
San Cibrao de Armental, A Peroxa
San Cibrao de Armental é unha parroquia do concello da Peroxa na comarca de Ourense, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 73 habitantes, deles 33 eran homes e 40 eran mulleres, o que supón unha diminución de 0 habitantes en relación ao ano anterior, 2006. miniatura|Fachada da igrexa parroquial.
Venezuela
Guerra Federal
A guerra puxo fin definitivo ao caudillismo de José Antonio Páez. Con todo, xurdiron novos caudillos rexionais que se apoderaron de varias áreas do territorio nacional. Non se puido concretar unha distribución satisfactoria da terra, e todo mantívose igual. Á Guerra Federal sucedéronse períodos de alternancia no poder dos liberais e os conservadores, e o país mantívose turbulento, cunha economía agraria devastada case por completo.
Guzmancismo
miniatura|xeneral [[Antonio Guzmán Branco, presidente nos períodos: 1870-1877, 1879-1884 e 1886-1888]] Antonio Guzmán Branco, fillo de Antonio Leocadio Guzmán, loita nas filas do bando liberal durante a Guerra Federal e despois da súa vitoria, en 1863, forma parte do goberno de Juan Crisóstomo Falcón. É testemuña da Revolución Azul que derrocou ao presidente en 1868, e foi líder da Revolución de Abril, para repor no poder aos liberais. Guzmán viviu moitos anos en París e outras cidades europeas e percibiu moitos dos cambios que se produciron durante o século XIX. Por iso, cando finalmente chega ao poder pon en funcionamento unha serie de medidas tendentes a modernizar o país, e especialmente Caracas, cidade á que segundo os historiadores empeñouse en darlle calidades parisienses. Do seu goberno resaltan a creación da moeda moderna (o Bolívar), a instauración do Gloria al bravo pueblo coma himno nacional, o segundo censo nacional, a creación da Gaceta Oficial, o antigo ferrocarril entre Caracas e A Guaira, a fundación da Academia Venezolana da Lingua, o servizo telefónico entre Caracas e A Guaira, o fomento da agricultura e a educación (co Decreto de Instrución Pública e Obrigatoria de 1870), estímulo ao comercio, e a concreción de importantes obras públicas como o Panteón Nacional, o Capitolio Federal Lexislativo, o Teatro Municipal de Caracas, a estatua ecuestre do Liberador na Praza Bolívar, entre outras). Os seus detractores acusábano de ser un caudillo e facer política dunha forma moi persoal. Foi presidente en tres ocasións (1870 - 1877, 1879 - 1884, e 1886 - 1888), ata que en 1888 deixou o país definitivamente e radicouse en París.
A Restauración
miniatura|esquerda|200px|[[Joaquín Crespo, Presidente da República nos períodos: 1884 - 1886, e 1892 - 1898.]] Proveniente da rexión dos Andes, Cipriano Castro organizou un levantamento militar (a chamada Revolución Liberal Restauradora) contra o presidente Ignacio Andrade de tendencia guzmancista, accedendo ao poder o 23 de outubro de 1899. Castro asumiu a Presidencia da República, pero non contou cos seus compañeiros de invasión, senón que ratificou nos seus cargos algúns dos ministros do derrocado Presidente Andrade. Tamén incluíu no seu gabinete ao expresidente Raimundo Andueza Palacio e a destacados "anduecistas", traizoando o lema principal da súa campaña: "Novos homes, novos ideais, novos procedementos".
En 1901, a Asemblea Nacional Constituínte elixiu a Cipriano Castro como Presidente constitucional, e como segundo vicepresidente a Juan Vicente Gómez, segundo xefe da campaña de Castro, en cuxo financiamento colaborara. O goberno de Castro caracterizouse pola arbitrariedade. Fixo fronte a diversas sedicións internas; o exemplo máis sobresaliente destas foi o estalido da denominada Revolución Liberadora, encabezada polo banqueiro Manuel Antonio Matos, que supuxo unha verdadeira guerra civil, culminando no triunfo de Castro en 1903 tras a Batalla de La Victoria. Así mesmo, debeu encarar o bloqueo naval que impuxeron o Reino Unido e Alemaña, xa que Venezuela negábase a pagar a súa débeda con estes países, e ademais confiscara a empresa inglesa que fornecía electricidade a Caracas. Pola súa banda, Cipriano Castro queixábase das empresas estranxeiras que interviñeran en problemas nacionais, ao fornecer diñeiro aos inimigos do goberno.
Debido a unha enfermidade, o 24 de novembro de 1908 dirixiuse a París co propósito de someterse a tratamentos pertinentes. Tras a súa marcha, o vicepresidente Gómez perpetrou un golpe de estado que se consumou o 19 de decembro dese ano, prohibindo o regreso de Castro para Venezuela.
Gomecismo
Gómez non é oficialmente presidente senón ata 1910, cando o Congreso elíxeo; non deixaría esa posición ata a súa morte en 1935. Para aparentar que el só estaba durante o seu mandato e despois deixaba a presidencia, de 1915 a 1922 e de 1929 a 1931 o seu goberno é intervido por homes que actúan baixo as súas ordes mentres el seguía ocupando o cargo de Comandante en Xefe das Forzas Armadas.
A contribución máis grande do réxime gomecista foi a de "pacificar" o país, perseguindo os caudillos máis importantes e creando a Academia Militar de Venezuela como base dunhas Forzas Armadas Nacionais, con sede en Maracay. A consolidación do Exército Nacional axudoulle a se manter no poder.
Transición á Democracia
Despois da morte de Gómez en 1935, o xeneral Eleazar López Contreras foi designado Encargado da Presidencia da República ata o 19 de abril de 1936. Logra sufocar un conato de rebelión propiciado polos familiares do ditador falecido, decreta amnistía para os presos políticos e restablece a liberdade de prensa. O 25 de abril do seguinte ano é electo como Presidente Constitucional da República por sete anos, iniciando unha era denominada como "a nova democracia". En xullo reformou a constitución, reducindo o período presidencial de 7 a 5 anos, e concretou obras de primordial importancia para a nación, como a conformación da Garda Nacional de Venezuela en 1937, a apertura do Museo de Belas Artes e do Museo de Ciencias en 1938, e a creación do Banco Central de Venezuela en 1940.
Ao termo do seu mandato en abril de 1941, o Congreso designou como Presidente a Isaías Medina Angarita, militar que gobernou o país ata 1945, promulgou unha lei do petróleo que traería mais dividendos monetarios para o país e restrinxiría a participación das empresas transnacionais, estableceu a elección directa dos deputados, o voto feminino e legalizáronse todos os partidos que estiveran prohibidos por moitos anos, permitiuse o regreso de todos os exiliados políticos e a liberación de todos os presos políticos dos cárceres do país. Tamén creou o plan de cedulación venezolana, publicou unha lei de reforma agraria, e concretou obras transcendentais, como a Urbanización O Silencio, complexo residencial e comercial deseñado polo arquitecto Carlos Raúl Villanueva.
Medina Angarita continuou con maior rapidez a transición para a democracia que comezara co goberno do Xeneral López Contreras, pero aínda existían moitos adversarios políticos, principalmente Rómulo Betancourt, fundador de Acción Democrática (AD). Desde o seo deste partido fraguouse a rebelión militar na súa contra con axuda dun grupo de mozos militares dirixidos polos tenentes coronel Marcos Pérez Jiménez, Luís Llovera Páez e Carlos Delgado Chalbaud, quen estaban en desacordo co tipo de elección empregada para determinar quen rexería os destinos do país.
Instaurouse unha Xunta Revolucionaria de Goberno presidida por Betancourt. En breve tempo a Xunta chamou a eleccións libres, e por decisión popular o 15 de febreiro de 1948 fixo o seu xuramento o escritor e político Rómulo Galegos, o primeiro presidente venezolano electo desta forma. A pesar diso, Galegos non completou o seu período debido ao golpe de estado do 24 de novembro dese ano, no que tomou o control do país unha Xunta Militar, integrada polos mesmos rebelados tres anos antes: Delgado Chalbaud, Pérez Jiménez e Llovera Páez. O primeiro deles era candidato a presidir o país logo de que a Xunta Militar convocase a eleccións, pero é secuestrado e asasinado por un grupo liderado por Rafael Simón Urbina e o seu sobriño Domingo Urbina o 13 de novembro de 1950. Aínda que non se puido confirmar, para moitos o autor intelectual do magnicidio foi Pérez Jiménez; con todo, isto é pouco probable, pois a esposa do xeneral Marcos Pérez Jiménez, Dona Flor María Chalbaud Cardona de Pérez Jiménez, era prima sanguínea do Coronel Carlos Delgado Chalbaud.
O Perezjimenismo
Marcos Pérez Jiménez exerce como Ministro de Defensa ata decembro de 1952, e para logo asumir a Presidencia Provisional da República ao descoñecer os resultados das eleccións de deputados á Asemblea Nacional Constituínte a realizarse en 1953. O seu goberno, unha ditadura de corte autoritario e personalista, silenciou ás forzas da oposición, prohibiu os principais partidos políticos tanto de dereita como de esquerda, pechou medios impresos que lle criticaron, e impuxo a censura á radio e a televisión. Pero o seu réxime tamén se caracterizou por un progreso en infraestrutura sen igual para o país, o que posteriormente se coñecería como a "ditadura desenvolvementista" de Venezuela.
Entre estas obras de infraestrutura visionarias para a época atópanse a Autoestrada Caracas - A Guaira, a Autoestrada Caracas - Valencia (Autoestrada Rexional do Centro), a Autoestrada Francisco Fajardo, o Teleférico de Mérida, o Teleférico de Caracas, o Centro Simón Bolívar, o Círculo Militar en Caracas, a Cidade Universitaria de Caracas, a Cidade de Vacacións "Os Caracas", a Urbanización Dous de Decembro (hoxe Parroquia 23 de Xaneiro), o Paseo Os Próceres, numerosos hospitais, entre outras obras.
Tamén promoveu a inmigración de man de obra especializada para os seus proxectos de infraestruturas desde Europa, principalmente española, italiana e portuguesa. Un millón de inmigrantes europeos (dos cales os principais foron 350.000 españois, 310.000 italianos, 180.000 portugueses) cambiaron a sociedade venezolana.
Ademais impulsou un ambicioso programa de infraestrutura e de concreto armado, coa construción de edificacións, estradas, pontes e obras de grande envergadura, coas que modernizou o país grazas en parte ás exportacións de petróleos que xeraban enormes divisas.
Para os seus seguidores, Pérez Jiménez iniciou o trazado de proxectos como o do Metro de Caracas ou o Ponte sobre o Lago de Maracaibo, que quedaron inconclusos á súa caída e foron retomados polos gobernos posteriores, adxudicándoos como obras da súa propia creación, como foron a expansión na área das telecomunicacións, construción de novas autoestradas e renovación da paisaxe urbana. Ademais de devanditas obras, considérase iniciador dunha corrente nacionalista, plasmada no seu Novo Ideal NacionalO Novo Ideal Nacional Por: Jorge Mier Hoffman, figura a súa proposta en 1957 de crear o Fondo Económico Especial, ente similar ao actual Fondo Monetario Internacional, pero con vixencia unicamente nos países da América Latina. Supúxose que esta idea ?á cal opúxose o goberno estadounidense?, ademais da antipatía xerada polos seus actos represivos e as súas intencións de perpetuarse no poder, desembocou no golpe que o derrocou en 1958.
O 15 de decembro de 1957, Pérez Jiménez levou a cabo un plebiscito en relación á súa permanencia como cabeza de Estado por outro período de cinco anos. As cifras facíanlle gañador das eleccións, pero tanto a poboación como os compoñentes militares sabían que os resultados eran produto dunha fraude orquestrada. Isto produciu un fraccionamento nas Forzas Armadas que o apoiaron ata entón, e que concluíron co seu derrocamento por un movemento cívico militar na marugada do 23 de xaneiro de 1958, o que o obrigou a fuxir para a República Dominicana, e posteriormente trasladarse a España xunto á súa familia.
Pacto de Punto Fixo
Unha nova Xunta de Goberno gobernou logo do golpe, presidida por Wolfgang Larrazábal, quen renunciou o 13 de novembro de 1958 e foi substituído por Edgar Sanabria, que como presidente da Xunta de Goberno entregou o poder ao gañador das eleccións presidenciais de 1958, Rómulo Betancourt.
En 1959 asínase en Caracas, xunto a Rómulo Betancourt, Rafael Caldera, Jóvito Villalba, o que se coñecería máis tarde en "Pacto de Punto Fixo", que aseguraba a alternancia no poder dos tres grandes partidos vetados durante a ditadura, Acción Democrática, COPEI e Unión Republicana Democrática (URD). Os partidos de esquerda como o Partido Comunista de Venezuela (PCV) foron execrados deste pacto o que xerou a persecución dos seus líderes e o comezo da loita armada, cousa que tamén desencadeou na división de Acción Democrática no Movemento de Esquerda Revolucionaria (MIR).
Século XX
miniatura|250px|[[Rómulo Betancourt.]] O novo presidente constitucional foi Rómulo Betancourt, cuxa xestión abarcaría desde o 13 de febreiro de 1959 ao 11 de marzo de 1964. Neste período inaugurou algunhas obras publicas que o anterior goberno de Marcos Pérez Jiménez adiantara pero que non logrou concluír, como a Ponte Xeral Rafael Urdaneta sobre o Lago de Maracaibo. Durante o seu goberno adiantouse un decreto de Reforma Agraria, que redistribuiría os terreos públicos e privados improdutivos a fin de deter o declive da produción agrícola, debido ao boom petroleiro. Os donos de terreos a quen lles foron confiscadas as súas propiedades recibiron compensacións onerosas. Esta reforma foi criticada posteriormente, xa que foron dadas supostamente a outros terratenentes achegados de Acción Democrática e de Betancourt, marxinando os campesiños.
Betancourt enfrontou a oposición de grupos extremistas e unidades armadas. Unha fracción separouse de AD e formou o Movemento de Esquerda Revolucionaria (MIR). Cando os esquerdistas involucráronse en dúas erradas revoltas en bases navais en 1962 ?unha en Carúpano e outra en Porto Cabelo?, Betancourt eliminou as liberdades civís. Elementos da esquerda formaron desde entón as Forzas Armadas de Liberación Nacional (FALN), un grupo guerrilleiro creado polo Partido Comunista de Venezuela (PCV) que realizou varios ataques terroristas contra o goberno. Foi aplacado paulatinamente coa forte militarización do país e a persecución dos seus principais líderes, aínda que a loita armada sobreviviría polos seguintes dez anos. Betancourt tamén enfrontou un atentado na súa contra, efectuado supostamente por simpatizantes do derrocado Marcos Pérez Jiménez apoiados por Rafael Leónidas Trujillo, ditador da República Dominicana para entón. O venres 24 de xuño de 1960 ás 9:30 da mañá, durante o desfile militar que conmemoraba a Batalla de Carabobo, unha bomba estalou na avenida dos Próceres na cidade de Caracas, incendiando o automóbil en que viaxaba Betancourt. O xefe do seu escolta, o Coronel Ramón Armas Pérez, morreu no atentado. Betancourt correu con mellor sorte, xa que só sufriu feridas menores nas dúas mans.
Na actualidade moitos séguenlle chamando "o pai da democracia venezolana" principalmente pola súa doutrina ?a Doutrina Betancourt?, na cal Venezuela negaba recoñecemento diplomático a calquera réxime, sexa de esquerda ou de dereita, que chegase ao poder a través da forza militar, pero tamén recibiu fortes críticas por grupos de esquerda e en particular por Hugo Chávez, o actual presidente de Venezuela. Chávez acusou a Betancourt de crear un réxime oligárquico e corrupto chamado Puntofijismo.
En 1964, Raúl Leoni recibe o poder de mans de Rómulo Betancourt. Leoni tamén era pertencente ao partido Acción Democrática. Sendo presidente intensificouse o conflito co movemento guerrilleiro de esquerda organizado (as FALN). En 1967 suspendeu todas as garantías constitucionais e se recrudecieron as persecucións e os asasinatos dos líderes de esquerda, destacando a aparición dun cadáver nas praias do Morro de Lecherías o 27 de outubro de 1965, que posteriormente foi identificado como o do profesor Alberto Lovera, dirixente do Partido Comunista Violencia política e pacificación Por: Fundación Polar. Tamén levou a cabo algunhas obras estruturais en Venezuela, entre os que podemos destacar: a Represa do Guri e a construción da Ponte de Angostura sobre o Orinoco. Tamén, neste mesmo período, asínase en Bogotá o Acordo de Cartaxena, entre Venezuela, Chile, Colombia, o Perú e Ecuador.
miniatura|dereita|200px|[[Rafael Caldera, Presidente da República desde 1969 ata 1974.]] O 11 de marzo de 1969, Leoni entrégalle o poder a Rafael Caldera, membro do partido socialcristián COPEI, outro dos asinantes do Pacto de Punto Fixo, instaurando definitivamente a alternancia no poder dos dous partidos máis importantes de final do Século XX en Venezuela.
Caldera foi candidato presidencial nas eleccións de 1947, 1958, 1963 e 1968 polo seu partido COPEI, sendo o seu máximo líder. Gaña esta última, cunha escasa diferenza respecto de AD. Entre as súas políticas destacou o cesamento de aplicación da doutrina do expresidente Betancourt, cuxa premisa era descoñecer as ditaduras militares que gobernaban na maioría dos países latinoamericanos, así Caldera decide romper o illamento de Venezuela na rexión, recoñecendo os gobernos "de factos" deste, fai unha política de firme defensa dos territorios insulares e do Golfo de Venezuela e firma con Güiana o Protocolo de Porto España sobre a zona en reclamación. No aspecto económico reforzou o poderío a favor da patronal Fedecámaras. No aspecto social, pecha a Universidade Central de Venezuela (UCV) por dous anos, con fins plenamente políticos, e consegue a pacificación do país, xa que a súa política de goberno levoulle a unha tregua cos grupos armados de esquerda, que logran ser integrados na vida política. Neste aspecto legaliza o Partido Comunista de Venezuela, a pesar da oposición de Acción Democrática.
O seu sucesor foi Carlos Andrés Pérez, cuxo período presidencial terminou o 12 de marzo de 1979; este período marcou un gran cambio, xa que durante o seu goberno os prezos do petróleo situáronse a máis de 30 dólares por barril, o cal xerou unha riqueza sen precedentes en Venezuela, que foi malgastada con altos índices de corrupción e unha mala administración financeira, o que afundiu o país nunha débeda externa na orde de USD $ 30.000.000.000 (trinta millardos de dólares en 1978). En política exterior, Pérez como fixo o seu predecesor Rafael Caldera rompe parcialmente coa "Doutrina Betancourt" e restableceu relacións co réxime cubano encabezado por Fidel Castro. Logo deste período, o candidato da Democracia Cristiá, Luís Herrera Campíns sae elixido. Neste período os ingresos por concepto de venda de hidrocarburos triplicáronse, pero iso non impediu que o Estado contraese importantes débedas con institucións financeiras estranxeiras, ata o punto de que a débeda pública ascendeu a 25 millardos de dólares. As presións para o pago da débeda externa produciron a depreciación do bolívar: desde o chamado "Venres Negro" en febreiro de 1983, ata fins do goberno do presidente Herrera Campíns, o valor da moeda oscilou entre Bs. 12 e Bs. 15 por dólar no mercado libre. Nese escenario, Jaime Lusinchi é elixido presidente polo partido Acción Democrática. O seu goberno foi de inestabilidade, e negouse a realizar os cambios que demandaba o país, en particular o modelo de renda petroleira que convertía a Venezuela nun país moi vulnerable aos prezos internacionais desta materia prima, o que se traduciu no afondamento da corrupción pública, e a crise económica, social e política. Logo de terminar o seu goberno foi xulgado por casos de corrupción relacionados coa súa secretaria privada, Branca Ibáñez. A opinión pública acusaba a Ibáñez de posuír un poder excesivo no goberno, e relacionábano coas relacións persoais que tiña con Lusinchi.
Seguidamente, Carlos Andrés Pérez é novamente elixido durante os comicios de decembro de 1988. A súa volta á presidencia a partir de 1989 xerou un período de grande inestabilidade política, primeiro polo paquete económico neo-liberal que impuxo, privatizando distintas empresas estatais, reducindo aínda máis o gasto público e a liberalización da economía, o cal desencadeou no chamado "Caracazo" en 1989, e posteriormente producíronse dous intentos de golpe de estado en 1992. O seu mandato debía culminar en febreiro de 1994, pero foi interrompido por ser destituído por malversación de fondos en 1993 de 250 millóns de bolívares (17 millóns de dólares nesa época). O Presidente do Congreso Octavio Lepage, por poucos días foi Presidente provisional, ata que o historiador e tamén parlamentario Ramón José Velázquez, tamén pertencente ao partido Acción Democrática foi elixido polo propio Congreso como Presidente interino, para culminar o período restante do xa expresidente Pérez. O expresidente Pérez tamén sería expulsado do partido Acción Democrática.
Caldera chega ao poder por segunda vez en 1994. Con este triunfo, recolle os froitos do seu discurso do 4 de febreiro de 1992, data dun dos intentos golpistas contra o segundo goberno de Carlos Andrés Pérez. A frase de Caldera "Non se pode pedir a un pobo esfameado que se inmole pola democracia que non foi capaz de lle dar de comer", xunto ao seu apoio tácito ao Caracazo anteriormente en 1989, marcara o inicio da súa marcha a Miraflores. Para o seu segundo mandato, no seu goberno tivo que manexar unha vertixinosa espiral inflacionaria e un paralelo descenso das reservas de divisas, empregadas xenerosamente para o sostemento do bolívar fronte ao dólar. O 27 de xuño anunciou a suspensión temporal dalgunhas garantías constitucionais, fundamentalmente as relacionadas coa propiedade privada e a libre actividade económica, que supuxo o control estatal sobre o mercado de cambios, o sistema bancario e os prezos. As entidades financeiras en bancarrota pola fuga de capitais e as afectadas por prácticas especulativas ían ser intervidas e saneadas polo Estado, e de feito o Banco Central de Venezuela (BCV) anunciou a suspensión inmediata de todas as súas operacións de compra-venda de dólares. Dado o extraordinario da situación, as medidas foron toleradas polos medios de comunicación e a comunidade internacional, pero non pola poboación.
No primeiro ano de goberno ten que manexar unha forte crise financeira que se inicia coa intervención do Banco Latino que crebara no goberno interino de Ramón José Velásquez, despois da destitución de Pérez, continuou co derrube e intervención dunha decena de institucións bancarias e culminou na fuga de capital por concepto de auxilios financeiros outorgados polo Estado á banca, miles de ahorristas afectados e un grave desequilibrio na economía de Venezuela.
Aínda que Caldera prometeu durante a súa campaña non acudir xamais ante o Fondo Monetario Internacional (FMI), debeu facelo ante a crise económica e a súa incapacidade de xestión. O nulo efecto da práctica intervencionista na economía do país, fai que Caldera anuncie o programa chamado Axenda Venezuela que prometía restablecer o equilibrio macroeconómico e mallar a inflación. Aplicando medidas acusadas polos seus detractores como "de corte neoliberal" de acordo coas recomendacións do FMI, que ata entón se resistiu a adoptar. Así, devalouse o bolívar nun 70%, o control de cambios foi levantado, os combustibles encarecéronse nun 800%, se liberalizaron os tipos de xuro (o IVE subiu a 16,5%), continuouse o proceso de privatización dos activos do Estado e se avocou á disciplina no gasto público, que non forneceron efectos debido á crise económica mundial de entón. Estas medidas foron ben acollidas no exterior, pero non no país, onde foron frecuentes as manifestacións e disturbios da poboación venezolana que se sentía afectada negativamente.
En abril de 1998 o Tribunal Superior de Salvagarda do Patrimonio Público ordenou a detención de Carlos Andrés Pérez baixo a acusación de enriquecemento indebido ao desviar fondos públicos a contas bancarias conxuntas no estranxeiro. Aínda que devandita orde non significou o seu ingreso na prisión, debido á súa avanzada idade, dificultou a elección de Pérez como senador polo estado de Táchira nos comicios lexislativos previstos para o mes de outubro.