cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pobo tártaro de Crimea
Idade Moderna: o khanato de Crimea
Turquía non aceptou formalmente a anexión de Crimea a Rusia en 1783, polo que a visita de Catarina II á península en 1787 foi utilizada como pretexto para a nova guerra ruso-turca que estalou ese ano.
Século XX
Durante a segunda guerra mundial, a poboación tártara de Crimea reduciuse a consecuencia da política de Stalin que en 1944 os acusou de ser colaboradores dos nazis, polo que foron deportados en masa á Asia Central e outras rexións da Unión Soviética. Moitos morreron de enfermidades e malnutrición. Este período coñécese como Sürgün ("exilio" en tártaro de Crimea e en turco). Moitos tártaros de Crimea foron enviados principalmente á República Socialista Soviética de Uzbekistán. Tamén foron oficialmente abolidos como nación por Stalin. miniatura|250px|Monumento en recordo da deportación dos tártaros de Crimea en 1944 en [[Sudak.]]
A deportación comezou o 17 de maio de 1944 en todas as localidades habitadas da República Socialista Soviética Autónoma de Crimea. Máis de 32.000 efectivos da NKVD participaron na acción. 193.865 tártaros foron deportados, deles, 151.136 á RSS de Uzbekistán; 8.597 á República Socialista Soviética Autónoma de Mari; 4.286 á RSS de Casaquistán, e o resto (29.486) a varias óblasts da República Socialista Federativa Soviética de Rusia.
Entre maio e novembro de 1944, 10.105 tártaros de Crimea morreron de inanición na RSS de Uzbekistán (o 7 % dos deportados a dita república). En total, cerca de 30.000 (o 20 %) morreron no exilio durante o seguinte ano e medio, segundo os datos da NKVD (o 46 % segundo os activistas tártaros de Crimea).
Desde finais da década de 1980, ao redor de 250.000 tártaros de Crimea regresaron á súa patria orixinaria en Crimea. Os activistas de Crimea reclaman o recoñecemento do Sürgün como xenocidio. Tras a súa chegada, causáronse tensións persistentes cos rusos da península sobre dereitos territoriais. Tamén a carencia de vivendas adecuadas para os repatriados e a denegación da cidadanía ucraína foron outros dos problemas aos que tiveron que enfrontarse os cosacos á súa volta.
Anos recentes
En tempos máis recentes, ademais dos que viven na península de Crimea, existe unha gran diáspora de tártaros de Crimea en Turquía, Romanía, Bulgaria, Europa Occidental e América do Norte, así como pequenas comunidades en Finlandia, Lituania, Belarús e Polonia.
Na actualidade hai máis de 250.000 tártaros de Crimea na propia península e outros 250.000 no exilio, que permanecen en Asia Central (principalmente en Uzbekistán). Calcúlase que uns 5.000.000 de turcos son descendentes dos tártaros de Crimea que emigraron nos séculos XIX e XX. Na rexión da Dobruxa, en Romanía e Bulgaria, hai ao redor de 100.000 tártaros de Crimea, 60.000 no lado romanés e uns 40.000 no búlgaro.
Actualmente os tártaros de Crimea están representados polo Congreso do Pobo Tártaro de Crimea, que é membro fundador da Organización das Nacións e Pobos Non Representados (UNPO, polas súas siglas en inglés), creada en 1991.
De acordo co censo de 2001, os tártaros representan o 12 % da poboación total. No ano 2006 comezaron as primeiras transmisións de televisión en tártaro de Crimea. Tamén posúen radios e periódicos.
Tras o estalido da Crise de Crimea de 2014, o presidente do Congreso do Pobo Tártaro de Crimea, Refat Chubárov, expresou a súa preocupación de que os tártaros de Crimea se verían ameazados como consecuencia da toma do poder por parte dos rusos. Afirmou que Crimea era parte de Ucraína e advertiu sobre un colapso na “orde mundial” se Rusia tiña éxito na separación de Crimea de Ucraína. Tamén anunciou que os tártaros de Crimea boicotearían o referendo sobre o status político de Crimea do 16 de marzo, xa que o consideran ilexítimo. Aínda que parte da papeleta de dito referendo estará en tártaro de Crimea.
Serguéi Aksiónov, primeiro ministro de Crimea, afirmou o 10 de marzo que os preparativos para a anexión da rexión á Federación Rusa están en marcha, en previsión do resultado do referendo do 16 de marzo. Aksiónov comprometeuse a que habería unha presenza significativa de tártaros no futuro goberno crimeo e que o seu idioma, o tártaro de Crimea, tamén sería oficial. O 12 de marzo o presidente da Duma de Estado, Serguéi Naryshkin, anunciou que refrendarán garantías para os tártaros de Crimea se os habitantes deste territorio deciden incorporarse a Rusia, establecendo o status oficial do tártaro de Crimea xunto ao ruso e ao ucraíno; a representación nos órganos executivos e lexislativos de todos os niveis; e programas anuais de asistencia. O 16 de marzo, entre un 40 e un 50 % dos tártaros crimeos participaron no referendo, onde se impuxo a opción de adhesión a Rusia que se completou o 18 de marzo.
Os tártaros de Crimea decidiron o 29 de marzo en Bajchisarai crear unha autonomía dentro da nova república rusa. O Kurultái aprobou unha resolución sobre “a realización do dereito á autodeterminación do pobo tártaro no seu territorio histórico: Crimea” para crear unha autonomía nacional e territorial para os tártaros crimeos. A asemblea popular tamén se dirixiu á ONU, ao Consello de Europa, á Unión Europea, a OSCE e a Organización de Cooperación Islámica para que apoien a aspiración do pobo tártaro de Crimea á autodeterminación.
Distribución histórica dos tártaros en Crimea
Os números en cada demarcación indican as porcentaxes da poboación tártara.
Lo Cartanyà
Lo Cartanyà foi unha serie de televisión emitida por TV3 en Cataluña dende o 16 de setembro de 2005 até o 19 de abril de 2007. Está producida por TV3 en colaboración con El Terrat. e narra as aventuras e desventuras de Vicenç Cartanyà, a súa familia e os seus amigos, nunha vila descoñecida da provincia de Lleida. O grupo de rock The Companys fixo o tema de apertura.
A serie caracterízase porque os seus personaxes falan cun marcado acento catalán occidental (popularmente coñecido como lleidatà). Os principais lugares de encontro dos personaxes son o bar, a barbaría, a casa de Cartanyà e a redacción da televisión local.
Carlsberg
Carlsberg é unha das compañías cervexeiras máis grandes do mundo, considerada a cervexa dinamarquesa por excelencia. Ten presenza en preto de 50 países. O cuartel xeral está en Valby, preto de Copenhaguen, en Dinamarca. A compañía está relaciona principalmente coa elaboración de cervexa, tamén posúe outras marcas como Tuborg e outras marcas locais. A compañía fundouse no ano 1847 por J. C. Jacobsen tras a posesión de Carl Jacobsen. Ao absorber ao grupo noruegués Orkla ASA en xaneiro de 2001, Carlsberg converteuse no primeiro cervexeiro mundial, e emprega agora a aproximadamente 31.000 persoas.
Barcia, Regoela, Cabanas
Barcia é un lugar da parroquia de Regoela no concello coruñés de Cabanas, na comarca do Eume. Tiña 16 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 9 homes e 7 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 19 habitantes.
Cellou Dalein Diallo
Cellou Dalein Diallo, nado o 3 de febreiro de 1952 en Labé, é un político guineano.
Traxectoria
Foi primeiro ministro entre 2004 e 2006. En setembro de 2021 Cellou Dalein Diallo apoiou os golpistas que levaron a cabo o golpe de Estado de 2021.
Moët & Chandon
Moët & Chandon (pronuncia /moɛt‿e ʃɑ̃ˈdɔ̃/) ou Moët, é unha marca de viño escumoso francés.
Moët et Chandon foi establecido en 1743 por Claude Moët, na actualidade ten máis de 1 000 hectáreas de vides, e anualmente produce aproximadamente 26 millóns de botellas. A marca é propiedade do grupo de artigos de luxo LVMH.
Raído
O topónimo Raído pode referirse a dous lugares de Galicia:
Manuel Azaña
Manuel Azaña Díaz, nado en Alcalá de Henares (Madrid), o 10 de xaneiro de 1880 e finado en Montauban (Francia) o 3 de novembro de 1940, foi un político e escritor español, segundo presidente da Segunda República Española (1936-1939). Foi un dos políticos e oradores máis importantes da política española do século XX, ademais de ser un consolidado escritor (acadou o Premio Nacional de Literatura en 1926 por Vida de Juan Valera). As súas memorias son un documento moi importante para coñecer a sociedade da época.
Traxectoria
Naceu nunha familia de clase media-alta, seu pai Esteban Azaña Catarineu, home de negocios e propietario, foi alcalde da súa cidade natal e seu avó paterno fora un líder liberal progresista local. Orfo dende moi neno, en 1889 morreu súa nai (Josefina Díaz Gallo-Muguruza) e en 1890 seu pai, estudou desde os trece anos no Mosteiro do Escorial cos freires agostiños. Estudou dereito na Universidade de Zaragoza, e doutorouse na Universidade Central de Madrid coa tese titulada La responsabilidad de las multitudes, máis tarde opositou con éxito, sendo o número dous da súa promoción, a letrado da Dirección Xeral dos Rexistros e do Notariado. Pasou o curso 1911-1912 estudando na Sorbona de París grazas a unha bolsa de estudos da Xunta de Ampliación de Estudos.
Vida política
miniatura|esquerda|Estandarte Presidencial de Manuel Azaña. En 1914 afíliase ao Partido Reformista, liderado por Melquíades Álvarez, sendo elixido nese ano secretario do Ateneo de Madrid. Presentouse a Deputado as Cortes polo partido xudicial toledano de Puente del Arzobispo, presentouse dúas veces e en ningunha das dúas logrou o escano. Durante a primeira guerra mundial visitou as frontes italiana e austríaca e fixo campaña a favor dos aliados. Nesa época colabora con El Sol e El Imparcial e fundou xunto a José Ortega y Gasset a Liga de Educación Política.
En 1920 funda a revista La pluma, e en 1920 pasa a dirixir o semanario España.
Moi crítico coa ditadura de Primo de Rivera, publica en 1924 un forte manifesto contra o ditador e o rei Afonso XIII, fundando ao ano seguinte o partido Acción Republicana. En 1926 obtivo o Premio Nacional de Literatura por Vida de don Juan Valera.
Etapa no goberno
Nomeado Ministro da Guerra no goberno provisional da xa formada Segunda República, o 14 de abril substitúe a Niceto Alcalá-Zamora como presidente do goberno provisional (outubro do mesmo 1931), debido á dimisión de Alcalá-Zamora por cuestións de tema relixioso.
Como presidente do goberno de coalición republicano-socialista leva a cabo as principais reformas programadas no proxecto republicano: Reforma do exército, Reforma Agraria, Reforma da Ensinanza etc. Tivo tamén oportunidade de publicar o seu drama La Corona. Todas estas cuestións políticas, conxuntamente coa tensión social que existía en gran parte do país, tráenlle consigo moitos problemas, sobre todo co exército e coa Igrexa. Finalmente os Sucesos de Casas Viejas, Castilblanco e Ernedo motivaron o seu cesamento por parte do presidente da República Niceto Alcalá-Zamora.
Goberno da CEDA
O 19 de novembro de 1933, triunfa nas eleccións a coalición formada polo Partido Republicano Radical de Alejandro Lerroux e a Confederación Española de Derechas Autónomas (CEDA) de José María Gil-Robles, o que trae por consecuencia a retirada da política de Azaña durante a duración deste goberno de coalición. Nesta época volve a súa faceta de escritor e editor. Neste ano escribe os libros: Una política e En el poder y en la oposición.
Tras este distanciamento coa política, funda en 1934 o partido Izquierda Republicana, xurdido da unión de Acción Republicana co Radical-Socialista, liderado por Marcelino Domingo e a Organización Republicana Gallega Autónoma (ORGA) liderada por Santiago Casares Quiroga.
En 1934 teñen lugar en Asturias e Barcelona distintos sucesos revolucionarios. Azaña, acusado de ser o ideador destes sucesos é encarcerado no destrutor Sánchez Barcáiztegui, situado no porto de Barcelona, máis tarde, o xuíz Salvador Alarcón o absolveu dos cargos deixándoo en liberdade.
Etapa de presidente
O 16 de febreiro de 1936, gaña as eleccións a coalición de partidos de esquerda que se denominou Frente Popular, sendo encargado Azaña de formar novo goberno. Tras a destitución de Alcalá-Zamora, é nomeado Presidente da República de 10 de maio de 1936.
O comezo da guerra civil, e tras inútiles intentos por convencer as forzas republicanas dos perigos da desunión, suponlle un duro golpe moral. O 18 de xullo de 1938, pronunciou un soado discurso ante as Cortes reunidas en Valencia, baixo o lema "Paz, Piedad, Perdón".
Tomada Barcelona polas tropas de Franco o 26 de xaneiro de 1939 e Xirona o 5 de febreiro dese mesmo ano, retirase a Francia, e alí, o 27 de febreiro presenta a súa dimisión como Presidente da República, sendo substituído por Diego Martínez Barrio.
Exilio
Refuxiado en Rosellón, con media Francia ocupada polo exército alemán, é vixiado polos axentes do réxime de Franco, que o pretenden prender e devolvelo a España. Finalmente deciden detelo. Porén, o embaixador de México, Luís Rodríguez, perante o réxime de Vichy, consegue liberalo e trasladalo ao Hôtel du Midi, en Montauban, onde varios refuxiados españois se refuxian, alí, nese mesmo hotel, avellentado e esgotado, morreu na habitación 11 o 4 de novembro de 1940.
O mariscal Pétain prohibiu que fose soterrado con honores de Xefe de Estado, soamente accedeu a que o seu féretro fose cuberto coa bandeira española, coa condición de que fose a bicolor do lado nacionalista, pero de ningún modo a da República. O embaixador de México decidiu que fose soterrado coa bandeira mexicana. Segundo conta nas súas memorias, o embaixador díxolle ao mariscal francés: "'Lo cubrirá con orgullo la bandera de México- Para nosotros será un privilegio; para los republicanos, una esperanza, y para ustedes, una dolorosa lección'. 'Cubrirao con orgullo a bandeira de México- Para nós será un privilexio; para os republicanos, unha esperanza, e para vostedes, unha dolorosa lección'"
Isidoro Fernández Monge
Isidoro Fernández Monge, finado en Valencia en xuño de 1868, foi un mestre e escritor español.
Traxectoria
Destinado en Pontevedra, foi director de La Revista. Foi profesor da Normal de Sevilla (1856) e director da Normal de Valencia (1867). Escribiu o drama La esposa de Sancho el bravo (1852) con Florencio Luis Parreño, foi un dos colaboradores do Diccionario enciclopédico de la lengua española (1853) e publicou Curso elemental de la lengua española (1854). Colaborou en La Oliva.
Chutney
miniatura|Chutneys. Na cociña india o chutney ou chatni (do hindi "chatni") é unha variedade de especias doces e picantes, orixinarias do oeste da India. Trátase dun acompañamento moi popular na cociña india, sobre todo para os panipuris ou bolos de vento, e adoita estar acompañada doutros mollos de sabores semellantes como os encurtidos, papads ou raitas.
Na lingua hindi, a palabra equivalente a ‘facer chatni’ emprégase comunmente como ‘esmagar’. Isto débese a que no proceso de elaboración do chutney é preciso esmagar diversos ingredientes.
En Europa e os Estados Unidos o chutney é máis familiar como produto envasado. Para este propósito engádeselle aceite vexetal, vinagre ou zume de limón, para potenciar as propiedades conservantes.
Tipos de chutney
Á parte das diferentes variedades, as especias comúns empregadas adoitan ser a asafétida (chamada hing en hindi), o comiño, o coandro e a alforfa.
Moledo, Sárdoma, Vigo
Moledo é un lugar da parroquia de Sárdoma, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 279 habitantes (131 homes e 148 mulleres).
Na fermosa Galicia
Na fermosa Galicia é o primeiro álbum de estudio da banda galega de pop Los Tamara, publicado en 1970.
Características
Este foi o primeiro disco de Los Tamara despois de 12 anos de traxectoria. A carpeta do disco está deseñada por pergameos do século XIV. O álbum inclúe 12 cancións, todas elas en lingua galega, incluíndo poemas de Rosalía de Castro ("Airiños, airiños aires", "Adiós ríos, adiós fontes" e "Pensamentos"), Curros Enríquez ("O vello e o sapo (Nocturno)") e Francisco Añón (“A Galicia” e “A enfermedade d'Añón”).
A dirección musical correu a cargo de Ramón Farrán e Prudencio Romo, quen ademais compuxo os temas “O home e a terra” e “Consellos”.
Alfredo Sadel
Alfredo Sadel, nado en Caracas o 22 de febreiro de 1930 e finado na mesma cidade o 28 de xuño de 1989, foi un popular cantante venezolano. Á marxe do seu éxito nos xéneros musicais tradicionais de América latina, fixo tamén incursións no xénero da ópera.
Carlos Gomes Júnior
Carlos Domingos Gomes Júnior, nado en 1949, foi o primeiro ministro de Guinea-Bisau dende o 9 de maio de 2004 ao 2 de novembro de 2005.
Sam Hinds
Samuel Archibald Anthony Hinds, nado o 27 de decembro de 1943, foi Primeiro ministro de Güiana.
Carlos Sante Varela
Carlos Sante Varela, nado no ano 1971 na Coruña é un actor, director e actor de dobraxe galego.
Traxectoria
Comeza a súa carreira profesional coma actor no ano 2000 na Escola Dramática Galega. Actuou con compañías como Matarile ou o CDG compaxinandoo con traballos de locucións, dobraxes e participacións audovisuais. Desenvolveu espectáculos cómicos coma Concerto Bífido, gañador do Festiclown no 2000, ou Muñekitous-A Nasional Yeografic Riport, 2º premio Radiocity Valencia no 2003
Recibiu unha completa formación, destacando o posgraduado en Interpretación pola Universidade de Santiago de Compostela en 1998 e o seu diploma na Ècole Philippe Gaulier de Londres.
É o presidente da A.C. Manicómicos e director do seu festival, tamén é socio fundador da Federación de Asociación de Novo Circo de Galicia e co-director da escola de teatro San&saN da Coruña.
Sucesos de Casas Viejas
miniatura|300px Coñécese como Sucesos de Casas Viejas un dos episodios máis tráxicos polos que pasou a Segunda República Española e foi o catalizador da caída do goberno de Manuel Azaña, aínda que posteriormente volvería á Presidencia da República en 1936.
Historia e características
O 11 de xaneiro de 1933 tivo lugar na localidade gaditana de Casas Viejas (hoxe coñecida como Benalup-Casas Viejas) unha revolta protagonizada por un grupo de anarquistas da CNT que decidiu facer a revolución pola súa propia conta e impor o comunismo libertario, destituíndo ao alcalde e intentando tomar o cuartel da Garda Civil onde se atopaban un sarxento e tres números. Feren de morte ao sarxento e a un dos números, pero non conseguen os seus propósitos.
Inmediatamente, decatado o goberno, enviou forzas da Garda Civil e da Garda de Asalto que entraron a tiros na vila, incendiaron a casa na que se refuxiaban algúns dirixentes da insurrección, entre eles o coñecido como "Seisdedos" (de nome real Francisco Cruz Gutiérrez, carboeiro de 72 anos), e logo procederon cunha serie de xuízos sumarísimos, fusilando a participantes e sospeitosos de participar nos feitos. O balance definitivo foi de dezanove homes, dúas mulleres e un neno, así como tres gardas mortos.
Coñecidos os feitos en toda España, produciuse un grande escándalo parlamentario e periodístico que produciu a caída do goberno de Azaña e favoreceu a chegada da dereita ao goberno.
Chamaecyparis taiwanensis
Coñecida como 台湾扁柏 en chinés simplificado e como 臺灣扁柏 en chinés tradicional (en pinyin, tái wān biǎn bǎi), é unha árbore endémica das montañas de Taiwán, onde crece en altitudes de 1 300 a 2 800 m.
Características
Chamaecyparis taiwanensis é unha conífera de crecemento lento, que pode medrar até os 40 m de altura, cun tronco de até 2 m de diámetro. A casca do tronco é de cor café vermellada, aparece fisurada verticalmente e ten unha textura fibrosa. A follaxe está agrupada en ramiñas planas; nos adultos as follas son escuamiformes, de 0,8 a 1,5 mm de longo, con puntas agudas (a diferenza das puntas romas das follas da especie xaponesa estreitamente emparentada Chamaecyparis obtusa, e son verdes pola face, e tamén verde polo envés, pero presentando unha banda de estomas branca na base de cada folla; están dispostos en pares opostos en forma de X nos brotes. As follas dos espécimes xuvenís, encontradas en plantas de semilleiro novas, son como agullas de 4 a 8 mm de longo. Os conos son menores que os de  C. obtusa, de 7 a 9 mm de diámetro e de forma globosa, con de 6 a 10 escamas dispostas en pares opostos. As froitos maduran en outono, a uns 7 ou 8 meses despois da polinización.
Descrición
A especie foi descrita en 1933 polo botánico xaponés Genkei Masamune, residente en Taiwán desde a segunda guerra mundial, e polo tamén botánico xaponés Sigeyosi Suzuki, nun traballo publicado na páxina 57 do número 4 da revista Sylvia. Silvia é como se coñece a revista Forest Club Sylvia of the School of Forestry, da Taihoky Imperial University. Taihoku (Taipei).
Etimoloxía
Para a do xénero, véxase Chamaecyparis.
O epíteto específico, taiwanensis, alude á illa onde a especie é endémica.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñéces tamén polos seguintes sinónimos:
Posíbeis nomes galegos
Segundo as normas para a nomenclatura en linguas vulgares das especies vexetais, que aconsellan dar nomes diferentes ás especies de xéneros distintos, uns posíbeis nomes galegos para esta especie poderían ser falso ciprés de Taiwán ou camecíparis de Taiwán.
Berryz Kobo
Berryz Kobo (Berryz工房) é un grupo de J-Pop totalmente feminino dentro do Hello! Project. Os oito membros orixinais eran de Hello! Project Kids e a miúdo son bailarinas de fondo para os vídeos musicais de W (Double You). Antes da formación do grupo, algunhas integrantes traballaban con outros membros de Morning Musume en proxectos como Aa! e ZYX, e no filme de MiniMoni "Mini Moni ja Movie: Okashi na Daibōken!"
Yesterday Will Make You Cry
Yesterday Will Make You Cry ("O pasado farate chorar") é unha novela escrita por Chester Himes, publicada por vez primeira en 1999. O autor comezou a escribir o texto en 1937, dous anos despois de saír do cárcere e cando non publicara aínda novela algunha. Logo de catro revisións e bastante alterada, foi publicada en 1953 co título de Cast the First Stone ("Tirar a primeira pedra"), sendo publicada con este título logo da súa morte.
Trama
Jimmy Monroe é un rapaz de 19 anos, que ingresa no cárcere logo dun asalto a man armada en Chicago. Bota seis anos en prisión, e o seu paso polo sistema penitenciario do estado pon a proba a súa cordura, a súa capacidade de sufrimento e a súa definición de amor. Trata tamén o racismo, a homosexualidade e a corrupción.
O personaxe de Jimmy ten moitas características en común co propio Chester Himes, salvando que o protagonista da novela é de raza branca. O escritor naceu en Missouri o 29 de xullo de 1909, e personaxe o 14 de agosto dese mesmo ano. Estuda no instituto de Cleveland (Ohio) e na Universidade de Columbus, de onde foi expulsado en 1926 trala súa detención por participar nun roubo. Por aquel entón desenvólvese en ambientes delituosos e do xogo. Evita o cárcere, pero, dous anos despois, ingresou en prisión por roubo a man armada cunha condena de 20 anos. Durante o seu encerro comezou a escribir relatos curtos e a publicalos en revistas. É posto en liberdade en 1935.
Narración
A obra está narrada en terceira persoa. A trama desenvólvese de forma lineal, aínda que hai algunhas analepses a sucesos acontecidos na súa infancia e mocidade.
Pakalitha Mosisili
Pakalitha Bethuel Mosisili, nado en 1945, foi Primeiro ministro de Lesoto dende o 29 de maio de 1998. Líder do Congreso Lesoto pola Democracia.
Arcipreste
Arcipreste é o título dun sacerdote encargado de administrar e dirixir un arciprestado dunha diocese, que engloba a varias parroquias. Este título utilízase tanto na Igrexa católica como na Igrexa ortodoxa.
Antigamente o arcipreste era o sacerdote máis antigo dunha igrexa diocesana ou ben aquel que designaba o bispo como máis eminente. A súa función principal consistía en substituír o bispo, por exemplo por enfermidade, nas cerimonias de culto.
O Concilio de Trento só os menciona para determinar como deben facer, en nome do bispo, a visita ás parroquias.
Lofsöngur
Lofsöngur (do islandés: Canción da Oración) é o himno nacional de Islandia. A letra foi escrita por Matthías Jochumsson a a música composta por Sveinbjörn Sveinbjörnsson. O himno orixinal consistía de tres estrofas, mais habitualmente só se canta o primeiro.
Letra completa
Ó, guð vors lands! Ó, lands vors guð!
Vér lofum þitt heilaga, heilaga nafn!
Úr sólkerfum himnanna hnýta þér krans
þínir herskarar, tímanna safn.
Fyrir þér er einn dagur sem þúsund ár
og þúsund ár dagur, ei meir:
eitt eilífðar smáblóm með titrandi tár,
sem tilbiður guð sinn og deyr.
Íslands þúsund ár,
Ó, guð, ó, guð! Vér föllum fram
og fórnum þér brennandi, brennandi sál,
guð faðir, vor drottinn frá kyni til kyns,
og vér kvökum vort helgasta mál.
Vér kvökum og þökkum í þúsund ár,
því þú ert vort einasta skjól.
Vér kvökum og þökkum með titrandi tár,
því þú tilbjóst vort forlagahjól.
Íslands þúsund ár
voru morgunsins húmköldu, hrynjandi tár,
sem hitna við skínandi sól.
Vér lifum sem blaktandi, blaktandi strá.
Vér deyjum, ef þú ert ei ljós það og líf,
sem að lyftir oss duftinu frá.
Ó, vert þú hvern morgun vort ljúfasta líf,
vor leiðtogi í daganna þraut
og á kvöldin vor himneska hvíld og vor hlíf
og vor hertogi á þjóðlífsins braut.
Vilariño, Vilariño, Agolada
Vilariño é un lugar da parroquia de Vilariño, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 23 habitantes (12 homes e 11 mulleres), o que supón unha diminución de 11 habitantes con respecto ao ano 2000.
Lofsöngur
Letra completa
verði gróandi þjóðlíf með þverrandi tár,
sem þroskast á guðsríkis braut.
Tuborg
miniatura|dereita|A fábrica orixinal, contra 1900. Tuborg é unha compañía e marca de cervexa dinamarquesa fundada en 1875 por Carl Frederik Tietgen. Dende 1970, forma parte da compañía Carlsberg. Ten a súa sede en Hellerup, un distrito do norte de Copenhaguen.
Voo 811 de United Airlines
O voo 811 de United Airlines era un voo regular dende Os Ánxeles ata Sydney, con escalas en Honolulu e Auckland. O 24 de febreiro de 1989 o Boeing 747-122 que realizaba a ruta tivo un fallo nunha porta de carga mentres voaba pouco despois de deixar Honolulu. A descompresión explosiva resultante rebentou varias filas de asentos matando a nove dos pasaxeiros. O avión regresou a Honolulu onde conseguiu aterrar con seguridade.
Avión
O avión do accidente era un Boeing 747-122 con rexistro N4713U. Foi entregado a United Airlines o día 3 de novembro de 1970. No momento do incidente o aparello acumulaba 58 814 horas de voo, e non tivera problemas graves anteriormente.
O 24 de febreiro de 1989 o avión estaba programado por United Airlines para operar o voo 811 dende o aeroporto dos Ánxeles ata o aeroporto de Sydney, con escalas no aeroporto de Honolulu e no aeroporto de Auckland.
O voo 811 operou sen problemas na súa primeira parte da ruta, dende Os Ánxeles ata Honolulu. Tras chegar a Honolulu houbo un cambio de tripulación. A anterior tripulación de voo informou que non tivera dificultades co avión durante o voo a Honolulu.
Venturi
Venturi pode referirse a:
Voo 811 de United Airlines
Avión
Despoisdo accidente o avión foi reparado e volveu ao servizo con United, pero desta vez co rexistro N4724U. En 1997 United retirouno e pasou a operar con Air Dabia como C5-FBS. Air Dabia cesou as operacións en 1998, e o avión quedou abandonado no aeroporto de Plattsburgh, onde foi desgüazado en 2004.
Entremés al feliz y real parto de nuestra Reyna
Entremés al feliz y real parto de nuestra Reyna é unha peza teatral escrita en 1707 por Salvador Francisco Roel.
Características
É o texto máis antigo impreso en lingua galega publicado como obra independente. Foi descuberto por Julio González Montañés e editado, lematizado e etiquetado por Rosario Álvarez e Ernesto González Seoane.
En 2019 Laiovento editou O Entremés galego ao feliz e real parto da nosa raíña con estudos de Julio González Montañés (edición), Anxo Angueira (literario) e Ramón Mariño Paz (lingua). Foi representado na Coruña en 1707 e impreso en Compostela entre 1708 e 1712. Trátase dunha obra de teatro breve en verso na que participan seis personaxes populares: tres homes e tres mulleres. Estes reciben a nova, que despois celebran, do nacemento do príncipe herdeiro de Filipe V (o futuro Luís I) no contexto histórico da Guerra de Sucesión.
Fentalla
Descrición
As frondes, de cor verde brillante miden 30-120 cm de lonxitude. Xeralmente son caídas e polo xeral nun número de 4-10 follas nunha planta madura. As follas son de textura suave, bipinnadas (pinadas en plantas novas). Cada pinna mide de 4 a 14 cm de longo, cunha gran pínnula apuntada cara arriba na base e as outras pínulas diminuíndo de tamaño dende a base. As frondes individuais viven de 9 a 15 meses e permanecen unidos ao rizoma despois de murchar. Os soros ocupan dúas fileiras a ambos os dous lados da nervadura central de cada pínula e están cubertos por un insidio tipo paraugas agarrado polo centro cos bordos serrados. Producen esporas amarelas claras.
Usos
Adóitase utilizar coma planta ornamental en xardíns. Existen varios cultivares cultivados.
Canicosa de la Sierra
Canicosa de la Sierra é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 554 habitantes (INE 2012).
Amparo Montes
Amparo Montes, nada en Tuxtla Mozo o 22 de abril de 1925 e finada o 13 de xaneiro de 2002, foi unha cantante mexicana que acadou sona polas súas interpretacións das composicións de Agustín Lara. Montes debutou na radio en 1938 e pronto se converteu nunha destacada intérprete de boleros. Durante a súa traxectoria artística gravou máis de 100 álbums.
Kilt
miniatura|250px|Highland dress: Kilt, [[sporran e chaqueta Argyll.]]
O kilt orixinal
miniatura|150 px|Kilt.
A orixe do kilt está na feileadh mor, unha túnica longa e sen confeccionar, duns cinco metros de longo, que se recollía e ataba cun cinto para cubrirse tanto o corpo como as pernas. A tea sobrante colocábase sobre o ombreiro, suxeitándose cun broche. A súa colocación sobre os ombreiros variaba en función das condicións climáticas ou da necesidade de liberdade de movementos.
Evolución
A feileadh mor simplificouse prescindindo da parte de arriba, deixando só o cinto e a saia. A peza resultante recibiu o nome de feileadh beg, ou "kilt pequeno". Segundo a tradición, esta transformación debeuse a un inglés, director dunha fundición en Invergarry, que considerou que os seus empregados (todos eles ataviados co kilt tradicional), necesitaban maior liberdade de movemento para levar a cabo a súa angueira.
Prohibición e supervivencia
Trala derrota dos xacobitas na batalla de Culloden en 1746 prohibíronse o kilt e outros elementos da vestimenta das Highlands. Porén, sobreviviu en parte grazas ó seu uso por parte dos rexementos das Highlands ao servizo do exército británico.
Na primeira guerra mundial (a primeira guerra moderna que desenvolveu unha preocupación pola camuflaxe das tropas, rexeitando os coridos e abigarrados uniformes anteriores, demasiado visibles para o inimigo) os rexementos escoceses do exército británico levaban un kilt de cor caqui.
Os actuais rexementos das Highlanders adoitan levalo (pero non en acción), se ben xa non como unha peza de roupa decote. Tamén acostuma ser usado en eventos como vodas, xogos e acontecementos similares.
Adopción nas nacións celtas
Foi popularizada durante o Rexurdimento do século XIX en Escocia. Desde finais do século XX, o kilt comezou tamén a ser adoptado progresivamente no resto dos países celtas como un sinal da moderna identidade celta e de rexurdimento histórico en certos contextos folclóricos.
Malia que o kilt é comunmente asociado só a Escocia, onde esta peza de roupa é o traxe nacional desde hai dous séculos, o certo é que a saia masculina non é unicamente escocesa senón que é parte dunha máis extensa moda europea.
No espazo cultural atlántico sempre houbo intercambios desde moi antigo, e estes intercambios continúan a darse hoxe baixo diversas formas.
Desde que a saia con tartán ou kilt se recuperou como traxe nacional da Escocia, esta vestimenta foi progresivamente espertando o interese doutros curmáns celtas modernos na Irlanda, Gales, Galiza, Bretaña e Cornualla.
Irlanda mantivo sempre unhas relacións moi estreitas cos seus veciños escoceses. Isto levou a que o kilt e o tartán fosen importados con naturalidade como un elemento complementario máis do folclore irlandés moderno. Aínda que obviamente con moita menor intensidade que en Escocia, onde cada familia ou clan ten o seu propio tartán, na Irlanda é posible ver individuos e grupos de gaitas vestindo en tartán e en kilt nalgúns eventos folclóricos. O tartán preferido para representar a Irlanda en kilt é o Irish National tartán, que sobre un fondo verde -a cor nacional irlandesa- ten fíos brancos, verde-escuros e laranxas, igual que as cores da bandeira do Éire.
Seguindo o exemplo de irlandeses, os entusiastas da identidade nacional galesa adoptaron un tartán nacional galés para identificar o País de Gales en kilt. O Welsh National tartan leva unha combinación simple de liñas verdes e vermellas sobre un fondo verde, representando as cores da bandeira nacional galesa. Galegos, bretóns e córnicos foron os seguintes en ir acollendo a noción do kilt ou saia celta como peza de roupa que representa un ideal de irmandade cultural entre as fisterras celtas do Atlántico.
Córnicos e bretóns teñen os tartáns Cornish National e Brittany National para representar os seus respectivos países en kilt. O Cornish National tartan inclúe as cores negra e branca da bandeira nacional sobre un amarelo que representa a liñaxe de reis córnicos. O Brittany National ten unha laboriosa combinación de fíos cuxas cores representan o branco da bandeira, o verde do país e o azul do Atlántico.
De xeito similar aos anteriores, o Galicia National tartan ou Tartan Gallaecia é o tartán nacional galego para representar o país en kilt. O tartán está baseado na cor azul, cunha gama de azul mariño representando o Atlántico e un azul cobalto simbolizando o ceo e a cor histórica do Reino. Sobre o fondo azul discorren fíos en cor de prata, inspirados no branco da resaca do Atlántico do oeste, as neves das serras galegas do leste, e os mil ríos que percorren toda a Galiza, ademais de estar esta cor presente na bandeira histórica do Reino galego.
Na Bretaña, un grupo de seareiros da saia celta uniu forzas nunha asociación co fin de promocionar o uso do kit no seu país. Desde o ano 2003, os bretóns da Association Breizhlanders reúnense en festivais folclóricos e conmemoracións de todo tipo para mostrar a vestimenta desta elegante peza de vestir masculina que eles consideran que xa non é unha exclusividade escocesa, senón un símbolo identitario dos celtas modernos.
No sitio web desta asociación afirman que «O kilt é o símbolo da vestimenta intercéltica por excelencia». «Todas as persoas xustifican a súa maneira de ser e o seu modo de vivir en base á súa libre pertenza a un grupo cultural. Os bretóns poden vestir o kilt por todas as razóns que se queiran, mais o motivo principal é a vontade de afirmar a diferenza cultural da Bretaña e de achegar ao país as modas que existen nas outras nacións celtas».
Australopithecus anamensis
O Australopithecus anamensis é unha especie do xénero Australopithecus.
Epicarpo
O epicarpo (do grego epi "sobre" + karpós "froito", ás veces denominado exocarpo de exo, "exterior") é a tona do pericarpo que adoita protexer ao froito do exterior. O epicarpo forma a epiderme protectora do froito que, a miúdo, contén glándulas con esencias e pigmentos. En moitas froitas chámase comunmente pela ou carapa.
O epicarpo ten como compoñente principal material a celulosa mais tamén contén outros compoñentes, tales como aceites esenciais, ceras de parafina, esteroides e triterpenoides, ácidos graxos, pigmentos (carotenoides, flavonoides), principios amargos e encimas.
Noscítricos, a carapela constitúe a superficie do pericarpo. Está composto por unhas cantas camadas de células que se fan progresivamente máis grosas na parte interna; a tona epidérmica cóbrese con cera e contén poucos estomas. Cando o froito está chegado, as células desta pela conteñen carotenoides (principalmente xantofilas) dentro de cromoplastos que, en estados iniciais, contiñan clorofila. Este feito é o responsábel do cambio de cor de moitos froitos de verde a amarelos ou vermello ao madurararen. A rexión interna da casca é rica en corpos multicelulares con formas esféricas ou piriformes, que están cheas de aceites esenciais recendentes.
Nas bagas, coma o tomate, o epicarpo é moi magro. Nos hesperidios, coma a laranxa, o epicarpo (monda) é relativamente carnoso e con glándulas de esencia. En pepónides, coma o melón, o epicarpo preséntase moi endurecido. En drupas, como a ameixa, o epicarpo é magro, porén menos que no caso das bagas.
Sociedad Deportiva Noja
A Sociedad Deportiva Noja é un club de fútbol español de Noja, en Cantabria. O club actual data de 1963, aínda que con anterioridade houbese outros equipos na localidade: o Brusco Sport nos anos 30 e o Noja CF, fundado en 1943 e desaparecido en 1949 tras varias campañas en Segunda e Terceira Rexional. Actualmente o club milita no grupo III da Terceira División Española, pero durante dúas tempadas militou en Segunda B.
Indución
O termo indución ten diversos significados segundo a área do coñecemento humano.
Física
O termo indución en física posúe varias connotacións:
Xanadu (Titán)
Xanadu (a miúdo chamada "Xanadu Regio", aínda que non é o seu nome oficial) é unha grande área brillante no hemisferio de vangarda da lúa de Saturno,Titán. Este vasto accidente xeolóxico ten un diámetro do redor de 3.400 km e unha extensión semellante á de Australia. O seu nome provén do lendario palacio descrito no poema Kubla Khan de Samuel Taylor Coleridge.
Xanadu foi descuberto polo Telescopio Hubble no ano 1994 coma unha rechamante mancha brillante vista a través do infravermello. Cando o radar da Cassini volveu a captar imaxes de Xanadu o 30 de abril do 2006, atopouse cunha superficie modificada polos ventos, choivas e ríos ; algúns destes sistemas fluviais moi posiblemente van morrer nos bancos de dunas que existen nas zonas ecuatoriais próximas a Xanadu, xa que Xanadu esta máis elevado cás zonas limítrofes. Moi posiblemente serían estes ríos os que achegarían parte do material do que están formadas esas dunas, ó arrastrar grans de area e depositalos nas dunas. En Titán, onde existen unhas temperaturas moi baixas, as choivas, ríos e canles non son de auga senón que están feitos de hidrocarburos, moi posiblemente metano ou etano.
esquerda|400px|miniatura|Mapa cos nomes dos principais accidentes xeolóxicos de Titán. En imaxes tomadas o 28 de maio do 2008, durante un dos sobrevoos da Cassini puidéronse atopar canles tan anchas coma o Támese na súa desembocadura (entre 3-5 kms) e poden ter varios centos de metros de profundidade. Tamén se atoparon cráteres de impacto parcialmente degradados en imaxes obtidas pola Cassini o 30 de abril do 2008, un destes cráteres ten incluso un pico central, indicando unha interacción do impacto coa codia de Titán distinta en comparación có cráter Sinlap, de tamaño semellante ó atopado nas imaxes obtidas pola Cassini na data xa sinalada.
Xanadu é estudado con intensidade debido ás numerosas virgae (sobre todo as que están preto da fronteira con Shangri-La) e varias regiones que existen dentro deste extenso accidente xeolóxico, así coma pola existencia de cráteres no interior desta rexión, a parte de ser fronteiriza con grandes rexións, Shangri-La no oeste e Fensal ó leste.
Repostaría
miniatura|200x200px|Torta de aniversario. A repostaría ou pastelaría é a arte de preparar ou decorar pasteis ou outras sobremesas doces como o biscoito, filloas, etc. O estabelecemento onde se venden estes sobremesas coñécese como pastelaría, dozaría ou confeitaría.
Banxing
Banxing (en 伴星), tamén coñecido como BX-1, foi un satélite artificial chinés soltado a man desde unha cápsula tripulada Shenzou durante a misión Shenzou 7 o 25 de setembro de 2008.
Repostaría
Etimoloxía
No pasado, a palabra repostaría quería dicir "despensa", foi o lugar nomeado para o almacenamento de provisións, e onde se elaboraban os doces, pasteis, carnes frías e embutidos. O reposteiro maior dun palacio era a persoa responsable de gobernar tódalas necesidades domésticas. Despois dun certo tempo, a posición foi honoraria e sempre a ocupaba unha persoa que viña dunha familia de gran liñaxe.
Dende o inicio do século XVIII, a palabra repostaría referiuse á arte de facer pasteis, sobremesas, doces, turróns, xeados e certos licores.
Banxing
Características
Banxing foi soltado durante a misión orbital Shenzou 7 por un dos astronautas da cápsula. O satélite foi usado para tomar imaxes da misión tripulada. Unha vez terminada a misión e regresados os astronautas a terra, Benxing foi usado para probar o voo en formación co módulo orbital da cápsula Shenzou deixado atrás como parte da misión.
Poucas horas despois do seu lanzamento, Banxing pasou infrecuentemente preto da Estación Espacial Internacional, levantando especulacións sobre unha posible finalidade como experimento militar.
Horta, Regoela, Cabanas
Horta é un lugar da parroquia de Regoela no concello coruñés de Cabanas, na comarca do Eume. Tiña 21 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 11 homes e 10 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 22 habitantes.
Xaque mate
miniatura|dereita|Unha posición de xaque mate. En xadrez, a posición de xaque mate, ou mate, é aquela coa que o último bando que moveu gana a partida. É dicir, hai un xaque ao rei, que non pode ser evitado mediante ningunha xogada legal por parte do bando ameazado.
O xaque como xogada de ameaza de captura que é, só pode ser evadido dun dos tres seguintes xeitos:
Se ningunha das tres formas anteriores é posible, fálase entón dun xaque mate.
Mates básicos
A continuación preséntanse os mates fundamentais máis comúns onde un bando só ten ao seu rei e o outro ademais do seu rei ten o mínimo material para forzar ao xaque mate ao contrario.
Nótese que dous cabalos non poden forzar un xaque mate a un rei solitario.
Mate coa Dama
Estes diagramas mostran a posición básica de xaque mate cunha dama, a cal pode ocorrer en calquera beira do taboleiro. Obviamente, a posición exacta pode variar do diagrama. Sendo a quenda das negras, o mate pode ser forzado en non máis de dez movementos a partir de calquera posición inicial das pezas.
Na primeira posición, a dama está directamente enfronte do rei inimigo.
Na segunda posición, os reis están en oposición e a dama fai mate desde un flanco do rei.
Mate con dúas Torres
Este é o primeiro mate que debe practicar o principiante, xa que é o máis sinxelo e fácil de comprender. Débese de levar ao rei inimigo á banda con dúas torres usando o método coñecido como "a escaleira".Para conseguir este mate non fai falta a axuda do rei.
Mate cunha Torre
A continuación preséntase a posición básica de mate cunha torre, o cal pode ocorrer en calquera beira do taboleiro. Sendo quenda das negras, o mate pode forzarse en non máis de 16 xogadas a partir de calquera posición inicial das pezas.
Alfil e cabalo
O segundo diagrama mostra un mate executado polo cabalo, co rei nunha casa preto do recuncho e o alfil entre ambos os dous reis. Alternativamente, o cabalo pode colocarse en d7.
The Pacific
The Pacific é unha miniserie de televisión estadounidense. Dos mesmos creadores de Band of Brothers, está ambientada na segunda guerra mundial na zona do Pacífico.
A serie tivo un orzamento de 200 millóns de dólares.
En España emitiuse en Canal+ (2010) e en Antena 3 / Nitro (2011).
Shukri Ghanem
Shukri Mohammed Ghanem (en árabe: شكرى محمد غانم), nado en Trípoli o 9 de outubro de 1942 e finado en Viena o 29 de abril de 2012, foi secretario xeral do Comité Popular de Libia, equivalente a primeiro ministro.
Efecto Venturi
miniatura|300px|Esquema do efecto Venturi. O efecto Venturi consiste no fenómeno no que un fluído en movemento dentro dun conduto cerrado diminúe a súa presión ao aumentar a velocidade despois de pasar por unha zona de sección menor. Se neste punto do conduto se introduce o extremo doutro conduto, prodúcese unha aspiración do fluído contido neste segundo conduto. Este efecto, demostrado en 1797, recibe o seu nome do físico italiano Giovanni Battista Venturi (1746-1822).
Características
O efecto Venturi explícase polo Principio de Bernoulli e a o principio de continuidade da masa. Se o caudal dun fluído é constante pero a sección diminúe, necesariamente a velocidade aumenta tras atravesar esta sección. Polo teorema da conservación da enerxía mecánica, se a enerxía cinética aumenta, a enerxía determinada polo valor da presión diminúe forzosamente.
Tubo de Venturi
Un tubo de Venturi é un dispositivo inicialmente deseñado para medir a velocidade dun fluído aproveitando o efecto Venturi. Non obstante, algúns utilízanse para acelerar a velocidade dun fluído obrigándoo a atravesar un tubo estreito en forma de cono. Estes modelos utilízanse en numerosos dispositivos nos que a velocidade dun fluído é importante e constitúen a base de aparatos como o carburador.
A aplicación clásica de medida de velocidade dun fluído consiste nun tubo formado por dúas seccións cónicas unidas por un tubo estreito no que o fluído se despraza consecuentemente a maior velocidade. A presión no tubo Venturi pode medirse cun tubo vertical en forma de U conectando a rexión ancha e a canalización estreita. A diferenza de alturas do líquido no tubo en U permite medir a presión en ambos puntos e consecuentemente a velocidade.