cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Álbum de Galicia
Listaxe (incompleta) das personalidades con entrada de seu no álbum
Abadesas de Sobrado de Trives Agustín María Acevedo Rodríguez Marcial del Adalid Ramón María Aller Juan Alonso López y Nobal Syra Alonso José Alonso López y Nobal Amparo Alvajar Salustio Alvarado Fernández Juan R. Álvarez Amalia Álvarez Gallego Francisca Álvarez González Waldo Álvarez Ínsua Marceliano Álvarez Muñiz Carme Alvariño Alejandro Ángeles Alvariño Emilio Anadón Frutos Eloy Luís André Jesús Andreu Lázaro Buenaventura Andreu Morera José María Andrey y Sierra Nicolasa Añón Paz Andrés Antelo Lamas Antigas galaicas María Araújo Concepción Arenal Rafael Areses Vidal Xela Arias Carmen Arias López Joaquín Arias Sanjurjo Anselmo Arias Teixeiro Antonio Arias Teixeiro Carmen Arias Mimina Ramón Armada Teixeiro José Arriola As espontáneas de San Xoán de Río Felicia Auber Pedro Alejandro Auber Jesús Bal y Gay José María Baleato Ramón Baltar Ángel Baltar Cortés Antonio Baltar María Balteira Manuel Banet Manuel Fernández Baraja María Barbeito Dorotea Bárcena Juan Barcia Caballero Juan José Barcia Goyanes Bernardo Barreiro Manuela Barbeiro Pico Andrés do Barro Charles Eugène Barrois José Luis Barros Malvar Leopoldo Basa Rosa Bassave Tomás Batuecas Marugán Francisco Bellot Rodríguez Ben-Cho-Shey Beatriz Benavides Miguel Bendamio Ricardo Bernárdez Fermín Bescansa Casares Hortensia Blanch Luis Blanco Rivero Ramón Blanco y Pérez José Blanco Amor Fernando Blanco de Lema Josefina Blanco Tejerina Roberto Blanco Torres José Boado y Castro Pucho Boedo Maruxa Boga Baltasar Manuel Boldo Ignacio Bolívar y Urrutia Patricio Borobio Fermín Bouza-Brey Celia Bouzas Barreiro Luis R. Brage Villar Celia Brañas Gonzalo Brañas Fernández Pedro Brey Guerra María Brey Mariño Antonio Brunet y Talleda Odón de Buen y del Cos Eusebio Martínez Bueno Gumersindo Busto Villanueva Begoña Caamaño Manuel Cabaleiro Goás Ernesto Caballero Bellido Darío Xohán Cabana Ramón Cabanillas Salvador Cabeza de León Berta Á. Cáccamo Rafael Cadórniga Carro María Cagiao Laureano Calderón Arana Emilia Calé Jesús Manuel Calle Pazos
Ligamento lateral externo do cóbado
miniatura|150px|Ligamentos do cóbado. O ligamento lateral externo do cóbado ou radial colateral é un ligamento do membro superior humano, pertencente á articulación úmero-radial, que forma parte do cóbado. Orixínase no epicóndilo lateral umeral para inserirse no bordo lateral ou externo do cúbito. Durante o seu traxecto pode estender febras ao ligamento anular do cóbado. Está adherido ao músculo supinador longo.
Ligamento anterior do cóbado
miniatura|150px|Ligamentos do cóbado. O ligamento anterior do cóbado é un ligamento do membro superior humano, pertencente ao cóbado. Cobre a superficie anterior da articulación. Insírese no epicóndilo medial umeral, na fosa coronoide e na fosa radial para dirixirse cara a superficie anterior da apófise coronoide cubital, onde se insire. Tamén emite febras cara o ligamento anular do cóbado. A parte anterior do ligamento está en contacto co músculo braquial anterior.
Humphry Davy
Humphry Davy, nado en Penzance en 1778 e finado en Xenebra en 1829, foi un químico córnico. Foi profesor da Royal Institution of Great Britain dende 1801, foi tamén presidente da Royal Society (1820-1827).
Traxectoria
En 1800 Alessandro Volta presentou a primeira batería eléctrica e Davy empregouna para separar sales nun proceso coñecido hoxe como electrólise, con varias baterías en serie conseguiu separar o potasio e o sodio en 1807 e calcio, estroncio, bario e magnesio en 1808. Davy tamén estudou as enerxías envolvidas na separación destes sales, o que hoxe se coñece como electroquímica.
En 1812 casou cunha viúva rica, logo dunha viaxe por varios países europeos, inventou a lámpada que leva o seu nome, empregada para evitar as explosións de grisú nas minas. En 1813 publica Elements of agricultural chemistry in a course of lectures for the board of agriculture.
Variedades diatópicas
Concepto
Entre os factores que poden provocar a aparición de variedades diatópicas nunha lingua achamos:
Carlos Labraña
Carlos Ignacio Labraña Barrero, nado en Cedeira o 29 de maio de 1969, é un escritor galego.
Traxectoria
Arquitecto técnico de profesión, comezou a súa relación co teatro asistindo aos cursos de técnica actoral impartidos pola actriz Fusa Guillén. Xuntos fundaron en 1988 o Colectivo Garola, dedicado á difusión do teatro infantil galego. Con este colectivo participou na escrita de numerosas pezas de teatro para nenas e nenos como O segredo de Daniel (1998) e A Escada (1994), ámbalas dúas premiadas na Mostra de Teatro Xeración Nós.
Afastado de Cedeira por motivos laborais, comezou a súa escrita de maneira individual ou en colaboración cos seus irmáns Sabela e Antón, con títulos como O teatro dos soños, A viaxe de Farrapos ou Esperta, principiño! Froito da colaboración coa Asociación de Amigos do Samaín na recuperación do tallado de cabazas é a obra Indo para o Samaín, traducida posteriormente ao castelán.
Coa peza Os sons da bugina resultou finalista do premio Meiga Moira de Literatura Infantil no ano 2006. Foi galardoado en dúas edicións co premio Estornela de teatro para nenos con Teatro de Xoguete (2010) e A pequena compaña (2014), e mención de honra con A fraga das árbores das palabras (2012). Tamén recibiu en tres ocasións o premio O Facho de teatro infantil polas obras Espantallo (2013), Moito Morro Corporation, Sociedade Ilimitada (2014) e Estrela...fugaz? (2015) e o premio Manuel María de literatura dramática infantil por O valo (2016).
Participa na promoción do teatro infantil galego a través de diferentes plataformas, como a Asociación de teatro infantil e xuvenil de España (ASSITEJ), de cuxa directiva formou parte, a Asociación de Literatura Dramática Galega (DRAMATURGA), da que é socio fundador, ou a Asociación Galega do Libro Infantil e Xuvenil (GALIX), na que coordina un grupo traballo para a elaboración da Guía do teatro infantil e xuvenil galego.
Fundou a compañía de teatro Os furabolos para levar á escena as súas obras, e na que desenvolve tamén a súa faceta como actor. Estrelamar foi a primeira montaxe estreada.
Obras
miniatura|Labraña en 2008.
Vida persoal
Foi irmán da lingüista Sabela Labraña.
Ventosa, Centroña, Pontedeume
Ventosa é un lugar da parroquia de Centroña no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 68 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 32 eran homes e 36 eran mulleres.
Corda oblicua
miniatura|150px|Ligamento oblicuo. A corda oblicua, ligamento oblicuo do cóbado, ligamento oblicuo superior, ligamento redondo do cóbado ou ligamento de Weitbrecht é un ligamento do membro superior humano, pertencente á articulación radiocubital superior, que forma parte do cóbado. É un ligamento estreito, que discorre dende o radio ao cúbito en sentido oblicuo descendente.
Modesto López Teijeiro
Modesto López Teijeiro, nado en Ourense en 1910 e finado na mesma cidade o 27 de setembro de 1937, foi un escritor e político galego.
Traxectoria
Empregado do Banco Hispano e membro do sindicato da Banca. Membro da Irmandade da Fala de Ourense. A revista Nós publicou en 1933 Investigacións etno-morfolóxicas antre a poboación do Ribeiro de Avia, o seu traballo de ingreso no Seminario de Estudos Galegos, e en 1935 o seu artigo "A raza eurafricana". Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido, considerado o secretario de organización do PCE. Foi asasinado o 27 de setembro de 1937 con 27 anos. En 1965 a revista Vieiros publicou o seu artigo Ensaio de tipoloxía galega.
Jorge Víctor Sueiro
Jorge Víctor Sueiro Rodríguez, nado en Ribasar (Rois) en 1934 e finado en Madrid o 25 de xaneiro de 1991, foi un escritor e xornalista galego, especializado na crítica gastronómica.
Traxectoria
Está soterrado no Cemiterio de Santo Amaro da Coruña.
Vida persoal
Casou en Mondoñedo con Amparo Nieto Rial en xaneiro de 1955.
Ligamento anular do cóbado
miniatura|150px|Ligamentos do cóbado. O ligamento anular do cóbado ou orbicular é un ligamento do membro superior humano, pertencente á articulación radiocubital superior, que forma parte do cóbado. Fórmase en torno á cabeza radial, envólvea e insírese na epífise superior ou proximal do cúbito. Mantén o radio unido ao cúbito e a súa rotura desestabiliza o cóbado.
Centroña, Centroña, Pontedeume
Centroña é un lugar da parroquia de Centroña no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 18 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 9 eran homes e 9 eran mulleres.
Na igrexa parroquial de Santa María de Centroña producíronse achados de restos románicos na restaruración feita en 1973. Estes restos son testemuñas de que o primitivo centro fora románico.
A pequena praia de Centroña, sen servizos turísticos, áchase neste lugar.
Variedade diafásica
Chámanse variedades diafásicas as diferentes formas de falar que ten unha mesma persoa en función do contexto da comunicación.
Concepto
Catro factores básicos provocan que nas situacións comunicativas se distingan dúas variedades básicas (aínda que pode haber mais) de carácter diafásico: o rexistro formal e o rexistro informal, ou, dito doutro xeito, o código elaborado e o código restrinxido.
A variedade ou rexistro formal utilizase en xeral na escrita e en contextos orais formais. Presenta as seguintes características:
É de uso minoritario. É o rexistro propio da administración, da ensinanza, dos medios de comunicación de masas,...
A variedade ou rexistro informal representa aqueles actos de fala espontáneos que tratan temas cotiáns, con intención persoal ou subxectiva e cun nivel baixo de formalidade; é a lingua oral coloquial ou familiar. Entre as características lingüísticas deste rexistro podemos sinalar as seguintes:
Epicóndilo lateral
miniatura|150px|Epicóndilo lateral O epicóndilo ou epicóndilo lateral é unha formación ósea do úmero, situada na epífise inferior. Está inmediatamente por fóra do cóndilo umeral. Apenas ten relevancia na articulación úmero-radial, pero serve de punto de inserción de:
Santibáñez del Val
Santibáñez del Val é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 62 habitantes (INE 2012). Dista 5 km de Santo Domingo de Silos. Está situado na Ruta da Lá.
Antonio Domínguez Pérez
Antonio Domínguez Pérez, nado en Melón e finado en Ourense o 3 de marzo de 1937, foi un político galego.
Traxectoria
Sancristán. Veciño da Eirexa da parroquia de Quins. Membro da Irmandade da Fala de Ourense. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Ourense por tenencia ilícita de armas, foi condenado á pena de morte. Foi fusilado no Campo de Aragón o 3 de marzo de 1937 con 28 anos.
María do Carme Kruckenberg
María do Carme Kruckenberg Sanjurjo, nada en Vigo o 3 de xuño de 1926 e finada na mesma cidade o 16 de maio de 2015, foi unha escritora galega.
Traxectoria
Foi filla da galega Josefina Sanjurjo de Oza e do mexicano de orixe alemá Gustavo Kruckenberg Sartorius, afiliado á Falange Española en 1932. Bautizárona na concatedral de Santa María de Vigo, cos nomes de María del Carmen Josefina Margarita Beatriz. En febreiro de 1938 participou como actriz na estrea a obra de teatro de Álvaro Cunqueiro Érase una vez....
Estudou pola súa conta idiomas, historia, ciencias, literatura etc., converténdose nunha autodidacta. Viviu na Arxentina de 1949 a 1953, onde coñeceu moitos escritores galegos emigrados e arxentinos. De novo en Madrid, participou nas reunións do Café Gijón. Posteriormente, tras volver a Galicia, traballou como delegada científica nos Laboratorios Servier.
Autora de contos e tradutora, colaborou con diversas revistas e diarios, sobre todo en Faro de Vigo.
Recoñecementos
En 2006 foi nomeada socia de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega, entidade da que foi vicepresidenta. En 1999 dedicóuselle unha praza en Vigo.
Xoán II de Brabante
Traxectoria
En 1290 casou na abadía de Westminster con Margarida de Inglaterra, filla de Eduardo I, e de Leonor de Castela. Este concerto matrimonial inscribíase nun conxunto de alianzas ideado por Eduardo para dispor de apoios no seu enfrontamento co rei de Francia Filipe IV o Fermoso.
A participación de Xoán, duque desde 1394, na liga contra Francia encabezada por Eduardo, con Guido de Dampierre, conde de Flandres e outros señores foi, con todo, sumamente dubitativa, e en 1300 a alianza quedou disolta polas vacilacións dos seus compoñentes antes de lanzar o ataque. Desde o primeiro momento houbo de facer fronte ademais a revoltas internas e tumultos nas cidades, promovidos polos grupos burgueses enriquecidos coa industria e o comercio paneiro, que reclamaban acabar cos privilexios do patriciado urbano. Anveres, Malinas, Bolduque, Lovaina e por último Bruxelas en 1306 se amotinaron sucesivamente e momentaneamente lograron expulsar delas aos patricios.
Sometidas as cidades desencadeouse unha onda de persecucións contra os xudeus, protexidos polo duque que percibía os seus impostos.
Angustiado polas débedas e gravemente enfermo do mal de pedra, en 1312 convocou en Kortenberg á nobreza e os representantes das cidades, nas que persistían as mostras de descontento. O resultado da reunión foi a aprobación da Carta de Kortenberg que limitaba a imposición de novas cargas fiscais, establecía mecanismos de control da xustiza e recoñecía ás cidades os seus privilexios e dereito consuetudinario, ademais de crear un consello no que estarían presentes membros da nobreza e do pobo.
Morreu o 27 de outubro de 1312, ao mes de asinar a Carta, deixando como herdeiro a un fillo único home de pouco máis de doce anos, Xoán III.
Castelanismos fonéticos
Como castelanismo fonético defínese a influencia do español sobre outra lingua no eido da fonética, é dicir, na articulación de sons.
Castelanismos fonéticos no galego
Os castelanismos, como calquera outro empréstito, pode ser aceptado pola norma da lingua ou rexeitado. Dado que a norma escrita non comenta apenas nada sobre a correcta pronuncia dos sons do galego, non se pode dicir que os castelanismos fonéticos sexan incorreccións contra a norma, aínda que si contra o estándar.
Enuméranse a continuación algúns exemplos de castelanismos fonéticos que se poden atopar no galego:
Rally Dakar
miniatura|255px|[[Volkswagen de Carlos Sainz no Dakar 2007.]] O Rally Dakar (anteriormente Rally París-Dakar) é unha competición anual de rally raid disputada dende 1978. Celébrase habitualmente durante as dúas primeiras semanas de xaneiro e está considerado o rally máis duro do mundo. Nas primeiras edicións partía de París e remataba na cidade de Dakar (Senegal), pero dende 1995 foi cambiando o seu lugar de inicio por outras cidades europeas, fundamentalmente por motivos publicitarios e/ou políticos, xa que a verdadeira competición non comezaba ata que se entraba no continente africano, e máis tarde variou tamén o punto de chegada. En 2008 non se disputou por falta de seguridade, pasando a disputarse entre 2009 e 2019 na América do Sur (a Arxentina, Chile e o Perú), cun percorrido de máis de 9.000 quilómetros, incluíndo o deserto de Atacama. Dende 2020 dispútase en Arabia Saudita.
A pesar do nome, o Dakar é máis unha carreira de resistencia ca un rally convencional. Os vehículos participantes son completamente todo terreo e o terreo varía considerablemente, atravesando zonas de area, rochas, barro ou vexetación. miniatura|dereita|255px|Un quad no Dakar 2009. miniatura|dereita|255px|Stéphane Peterhansel campión en doce ocasións. A inscrición na proba é aberta, o cal a converte na carreira idónea para amantes da aventura. A participación de competidores afeccionados chega con frecuencia ao 80% dos inscritos.
Historia e trazado
miniatura|dereita|255px|Thierry Sabine, fundador do Dakar. A proba foi fundada en 1979, despois de que o piloto Thierry Sabine se perdese no deserto e considerase a súa experiencia digna de ser reproducida nun rally. O que empezou como unha aventura en estado puro, sen apenas organización, evolucionou ata converterse nun gran despregue tecnolóxico, con máis de mil persoas implicadas entre organización, participantes e asistencia.
O trazado da carreira cambiou ao longo dos anos, tanto o inicio como o final, por mor de diversos motivos. Ata 1994, a carreira foi fiel á rota orixinal, sendo París o inicio e Dakar o final. Precisamente en 1994, a carreira variou e, unha vez en Dakar, regresaba de novo a París. Debido a problemas co alcalde de París, o final tivo que ser cambiado, dos Campos Elisios a Eurodisney. A partir de entón, o lugar de inicio da carreira foi cambiando entre distintas cidades europeas, como Granada, Marsella, Barcelona ou Lisboa e ultimamente a Buenos Aires ou Lima.
A ruta no continente africano tamén se viu modificada en multitude de ocasións por problemas políticos, ás veces derivados de accións de guerrilla ou guerras civís.
miniatura|esquerda|300px|2009, primeiro ano no que se disputou na Arxentina e Chile.
Vehículos e clases
Existen tres categorías principais na competición: motocicletas, coches e camións. Á súa vez cada categoría divídese en subcategorías, segundo sexa o equipo profesional ou privado, e segundo o tipo de vehículo (de serie ou modificado).
Motocicletas
Trátase da categoría máis perigosa das tres, por ser a moto un vehículo que deixa desprotexido ao condutor. Tamén é a categoría máis popular, por ser a máis accesible respecto ao custo para competidores privados. Divídese nas seguintes subcategorías:
Coches
miniatura|dereita|255px|[[Mitsubishi de Peterhansel no Lisboa-Dakar 2007.]] Algunhas grandes marcas compiten nesta categoría con fins publicitarios (equipos oficiais) e para probar novas tecnoloxías que despois se aplican aos coches de rúa.
Divídese nas seguintes subcategorías:
Camións
Considérase a categoría máis espectacular. Non tódolos camións compiten, xa que a maioría só realizan funcións de asistencia. Algúns equipos mesturan as funcións de asistencia coa competición, e uns poucos equipos céntranse exclusivamente na competición. Esta categoría existe como tal dende 1999; nas edicións anteriores, os camións estaban englobados na categoría de coches.
Durante os anos oitenta, competían tamén prototipos de camións, pero prohibiuse a súa participación debido aos graves accidentes que se producían, ao atinxir estes grandes velocidades.
Gañadores do Dakar
miniatura|dereita|255px|Porsche 959 de René Metge, gañador en 1986. miniatura|dereita|255px|KTM de Cyril Despres, gañadora do 2005.
Meirande número de vitorias
Os que obtiveron meirande número de vitorias. Resaltados os que gañaron en máis dunha categoría.
Actualizado a 1 de xaneiro de 2014.
Galegos no Dakar
miniatura|dereita|255px|Gañadores do 2009. Galegos que participaron no Dakar.
Controversia
Científicos denunciaron os danos que o rally provoca ao patrimonio arqueolóxico.
Mortes no Dakar
miniatura|255px|Restos do camión no que morreu Van Loevezijn. miniatura|255px|[[Thierry Sabine en 1986, ano no que faleceu.]] Varios participantes morreron durante a disputa dalgunha das edicións: O número de falecidos elévase por enriba da media centena se se engaden as mortes doutras persoas, dende nenos e mulleres de localidades africanas, a mecánicos ou xornalistas que cubrían o evento.
Thierry Sabine, fundador da proba, faleceu en 1986 durante a disputa do rally, ao estrelarse o helicóptero en que viaxaba, xunto a outros catro pasaxeiros.
Galería de imaxes
<div style="height: 390px; width: 845px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist4" >
Castelanismo
Castelanismos no galego
Particularmente, e ao referirse á lingua galega, a palabra castelanismo é empregada como un hipónimo de barbarismo. O termo castelanismo non fai referencia á corrección ou incorrección dun vocábulo, senón a un tipo concreto de empréstito. É polo tanto, un termo do campo da etimoloxía. A norma, ou no seu defecto o estándar, define o que é incorrecto e o que non, independentemente da súa orixe ou procedencia. Por iso hai na lingua galega castelanismos admitidos como lunar, tortilla, bocadillo, pacotilla, serranilla, pandilla, pastilla, perilla, xustillo, boquilla, cartilla, gatillo, guerrilla, guerrilleiro etc.
Por mor do contacto lingüístico, a presenza de castelanismos na fala do galego é importante. Os castelanismos que encontremos poden ser dos seguintes tipos:
Xoán Rodríguez de Padrón
Xoán Rodríguez de Padrón ou de la Cámara, nado en Padrón en 1390 e finado no mosteiro de Herbón en 1450, foi un escritor en lingua castelá do prerrenacemento, considerado o último poeta da escola galega.
Non se coñece moito da súa vida, dado que dos seus versos naceu unha lenda persoal que deu pé mesmo a biografías apócrifas, como a Vida del trovador Juan Rodríguez del Padrón, editada en 1839 por Pedro José Pidal na Revista de Madrid, e da que existen polo menos dúas copias manuscritas do século XVII. Non se trata dunha biografía real, senón dunha novelización da súa vida a partir dos seus poemas. Amais, os feitos da súa propia vida están mesturados cos dos personaxes da súa novela sentimental El siervo libre de amor. Ao igual que ao seu paisano Macías o Namorado, atribúenselle moitos lances amorosos, e ambos son mitificados no Cancioneiro Geral de Garcia de Resende.
Traxectoria
miniatura|page=14|"Recuerdos de un viaje". Naceu nunha familia fidalga de Padrón (Fidel Fita sinala que da parroquia de Herbón), e algúns membros da súa familia paterna eran próximos á Orde Franciscana Reformada. Estudou na Universidade de Salamanca, estando ao servizo do arcebispo (e despois cardeal) Juan de Cervantes. En contacto coa corte de Xoán II de Castela, recibiu boa educación, destacando como poeta. En 1430 viaxou a Italia acompañando ao arcebispo na visita a Asís ao convento xeral dos franciscanos. En 1434 puido asistir ao Concilio de Basilea como secretario seu, así como noutras andanzas por Alemaña. Nestas viaxes contactaría co viaxeiro Pero Tafur.
De regreso á corte ten amoríos cunha dama da Raíña, que estaba casada. Xoán Rodriguez conta o seu amor a un amigo, e ao sabelo, a dama dálle as costas. Marcha entón da corte, peregrinando a Xerusalén. En 1438 visitou Suíza. Desde ese ano escribiu a obra Servo libre de amor, reflexo do desengano amoroso, dedicada ao seu amigo Gonzalo de Medina, xuíz de Mondoñedo. Na obra narra unha historia amorosa e introduce ao tempo unha novela cabaleiresca, utilizando verso e prosa, o que nese momento era unha innovación.
Ao seu regreso, en 1440, recibe beneficios de varias parroquias galegas e unha coenxía en Tui. Pero ao ano seguinte renunciou a estes privilexios e marchou de novo a Xerusalén, onde se fixo franciscano. Regresou a Herbón, ingresando no convento de San Francisco de Herbón, ao que doou a súa fortuna.
Personaxe
En 1941 Ramón Otero Pedrayo publicou ''Las palmas del convento. Biografía novelada de Rodríguez del Padrón''. En 1788 Nicolás Antonio, na súa obra Bibliotheca Hispana Vetus, resumiu de forma crítica os datos até entón coñecidos sobre el:
Obra
A súa primeira obra, Siervo libre de amor (1439), inaugura a ficción sentimental. Na primeira parte, cun estilo latinizante propio da prosa do século XV, narra o rexeitamento do protagonista por parte da amada por divulgar a súa paixón. Na segunda parte, "El Entendimiento", personaxe alegórico, aparta ao protagonista do suicidio e presenta a Estoria de dos amadores, Ardanlier e Liesa, asasinada polo rei Creos, pai do amante, cuxa morte segue á dela. Na terceira parte parte o autor, só e desesperado, encontra unha estraña nave que o agarda. A obra recorda as Heroidas de Ovidio, que o propio autor adaptou traducíndoas co título de Bursario.
Cara a 1440 escribiu Cadira de Onor, un tratado moral que defende a nobreza e virtude como antigüidade de liñaxe. De 1445 é outra novela sentimental, Triunfo de las donas, que reúne máis de corenta argumentos feministas, escrita como signo do prerrenacemento contra a misoxinia medievalizadora do Corbacho o reprobación del amor mundano de Alfonso Martínez de Toledo.
Con todo, Xoán Rodríguez de Padrón foi sobre todo coñecido polos seus poemas de arte menor, clasificables coma lírica cancioneril e o amor cortés de tipo provenzalizante. Nesta poesía hai encanto, graza e certa picardía de bo gusto.
Obras súas en verso son Siete canciones, Los 10 mandamientos del amor e Siete gozos de amor. Tamén escribiu epístolas como Bursario e Oriflama.
Marcial Souto
Marcial Souto Tizón, nado na Coruña en 1947, é un escritor, tradutor e director de revistas e coleccións literarias galego. Traballou na Arxentina, España e o Uruguai.
Traxectoria
En 1969, mentres vivía no Uruguai, foi recomendado polo humorista gráfico Pancho Graells para dirixir a colección literaria xuvenil Literatura Diferente, da editorial Tierra Nueva. O primeiro libro que editou foi La ciudad de Mario Levrero, ao que lle presentara o propio Graells.
Epicóndilo medial
miniatura|150px|Epitróclea. O epicóndilo medial ou epitróclea é unha formación ósea do úmero, situada na epífise distal ou inferior. Está situada por dentro da tróclea umeral. Apenas ten relevancia na articulación umerocubital, pero presta inserción ou paso para varias estruturas.
Ligamentos
Insírese un ligamento do cóbado, o ligamento lateral interno do cóbado.
Marcial Souto
Traxectoria
O seu primeiro libro foi Para bajar a un pozo de estrellas (Editorial Sudamericana, 1983). En 1985 compilou unha antoloxía para a editorial Eudeba, La ciencia ficción en la Argentina. En 1988 seleccionou material para coleccións de Punto sur editores, onde publicou novamente a Levrero e o seu segundo libro de relatos, Trama de pesadillas.
Epicóndilo medial
Músculos
No epicóndilo medial insírense cranialmente os seguintes músculos:
Nervios
Por detrás da epitróclea pasa o nervio cubital.
Marcial Souto
Traxectoria
Actualmente vive en España, onde dirixiu a colección Mundos Imaginarios de Plaza y Janés.
Manuel Fuentes Canal
Manuel Fuentes Canal, nado en Ourense e finado en Celanova o 16 de agosto de 1936, foi un político galego.
Traxectoria
Empregado do Hispano-Americano en Ourense. Membro da Irmandade da Fala de Ourense, traballou na transcrición das cantigas de Nuno Eanes Cerzeo no cancioneiro da Biblioteca Nacional. Publicou tres artigos na revista Nós, entre eles "Unha nova vía romana", escrito xunto a Manuel Fernández Costas (1926) e "A eirexa de Santa María de Mixós e as súas aras romanas" (1928), escrito xunto a Fermín Bouza-Brey e Xosé Ramón Fernández-Oxea e considerado o seu traballo de ingreso no Seminario de Estudos Galegos.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 22 de xullo. Foi sacado da prisión e asasinado na Ponte Pequena de Paradela de Viveiro (Celanova) o 16 de agosto de 1936 con 35 anos, xunto co seu irmán Emilio.
Vizús, Centroña, Pontedeume
Vizús é un lugar da parroquia de Centroña no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 112 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 52 eran homes e 60 eran mulleres.
Entre o seu patrimonio destaca o parque O Muíño, inaugurado en 1986, onde se acha un interesante cruceiro; e a antiga escola unitaria de Centroña pechada en 2009 e hoxe en día convertida en centro social.
A Torre, Vilar, Pontedeume
A Torre é un lugar da parroquia de Vilar no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 12 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 4 eran homes e 8 eran mulleres.
Helloween
Da formación orixinal, só persisten Michael Weikath e Markus Großkopf.
Castelanismos ortográficos
Denomínase castelanismo ortográfico ao emprego dunha ortografía incorrecta no idioma galego por interferencia do idioma español. Coñécense tamén co nome de préstamos innecesarios, xa que a lingua galega conta con palabras propias para referirse ao mesmo concepto. Diferéncianse así dos préstamos necesarios, que incorporan ao seu léxico termos procedentes doutras linguas cando non existe termo para a mesma no idioma propio. Os castelanismos ortográficos son as interferencias máis habituais na lingua galega. Outros intrusismos ortográficos poden ser os anglicismos e os lusismos.
En 1982 a Real Academia Galega creou unhas normas ortográficas acorde coa etimoloxía dos vocábulos. Porén, pola interferencia co castelán.
Facultade de Veterinaria de Lugo
A Facultade de Veterinaria, é un centro pertencente a Universidade de Santiago de Compostela sito no Campus Universitario de Lugo, no que actualmente se imparte tanto a diplomatura coma o grao de Veterinaria, así como diferentes masters.
Historia
Este centro estableceuse na USC pola Lei de Presupostos de 1881 e creada en 1882. Nun principio tiña como nome Escola Especial de Veterinaria e as súas instalacións tíñaas no antigo Seminario de San Clemente, onde se mantivo durante 33 anos, ata 1915. EN 1913 trasladouse a unhas instalacións rematadas pouco tempo antes, onde na actualidade se atopa o Parlamento Galego, onde permaneceu ata a súa desaparición en 1924, debido á falta de alumnos e ás accións das denominadas Juntas de Reforma que propuxeron diversos proxectos acerca das ensinanzas veterinarias en todo o Estado, un dos cales era a redución do número de Escolas. Este campo de estudo fundamental para o agro galego quedaría deserto durante 59 anos.
En 1973 creouse o actual centro, continuador da vella Escola Especial de Veterinaria pero cun espírito e compromiso totalmente diferentes. Nun principio tiña unha gran dependencia da Universidade de León, onde o alumnado tiña que completar os estudos de primeiro ciclo realizados en Lugo, pero a facultade creceu rapidamente chegando a ser un dos principais centros de estudos veterinarios do Estado, e con recoñecemento europeo.
Xoán II da Bretaña
Xoán II da Bretaña, nado o 3 ou 4 de xaneiro de 1239 e finado o 16 de novembro de 1305 en Lión, foi duque da Bretaña (1286 - 1305), conde de Richmond (1268 - 1305) e par de Francia.
Traxectoria
En 1285, acompañou ao rei Filipe III de Francia o intrépido, na guerra contra o rei catalán Pedro o Grande (cruzada de Aragón). Cuñado do rei de Inglaterra, o seu segundo fillo Xoán foi nomeado por este como capitán xeneral de Aquitania e defendeu esta provincia contra o exército do rei de Francia, dirixido por Carlos I de Valois. Xoán só experimentou derrotas. Os ingleses que intentaban avituallárense na Bretaña cometeron pillaxes tras pillaxes, o que levou ao duque a romper a súa alianza co rei de Inglaterra. Casou o seu neto, o futuro Xoán III da Bretaña, con Isabel, a filla de Carlos de Valois, e converteuse en par de Francia en 1297 polo rei Filipe IV de Francia, que tiña espías a través dos bispos, actuando de feito contra os templarios.
De 1297 a 1304, uniu a súa bandeira coa do rei de Francia na súa loita contra os flamengos; é mencionado na batalla de Mons-en-Pévèle, nos dous asedios de Lille e noutras batallas.
Durante o seu mandato destacou o eminente xurista Erwan Helouri (1253-1303), máis coñecido como San Ivo de Kermartin (en francés Saint Ives ), desde que foi canonizado en 1347, ao que actualmente consideran patrón os avogados e notarios.
Familia
Fillo de Xoán I o Roxo, duque da Bretaña e de Branca de Navarra (morta en 1283), en novembro de 1260 casou, na basílica de Saint-Denis, con Beatriz de Inglaterra (1242 - 1275), filla do rei Henrique III de Inglaterra, que o dotou do condado de Richmond. Tiveron seis fillos:
Black Arrow
Características
Black Arrow é o único lanzador orbital indíxena que tivo Reino Unido. Comezou a desenvolverse nos anos 1960 usando como base a experiencia co foguete Black Knight e cancelouse en xullo de 1971 tras conseguir poñer en órbita ao satélite Prospero. Era un foguete de tres etapas que usaba oito motores Gamma na primeira etapa, agrupados en catro pares, mentres que a segunda etapa usaba dous motores Gamma con tobeiras máis longas para un mellor rendemento no baleiro. A terceira etapa usaba un motor de propelente sólido Waxwing fabricado por RPE Westcott.
Nicolosi
miniatura|Vista panorámica de Nicolsi. Nicolosi (Niculusi ou Niculosi en siciliano) é unha comuna italiana de 7 533 habitantes (censo de 2016), da área metropolitana de Catania, en Sicilia.
Movemento do deseño intelixente
miniatura|300px|dereita|O [[Discovery Institute usou o fresco "A creación de Adán" da Capela Sistina. Posteriormente, usou unha imaxe menos relixiosa, e o centro pasou a chamarse Centro para a ciencia e a cultura .]] O Movemento do deseño intelixente (Intelligent design movement) é unha campaña neocreacionista relixiosa con orixe nos Estados Unidos de América, que promove a idea do deseño intelixente en ámbitos sociais, académicos e políticos, afirmando que "certas características do universo e a vida explícanse por unha causa intelixente e non por un proceso non dirixido coma a selección natural. Este movemento ten varios plans de acción, dos que os máis coñecidos son os do Discovery Institute, como por exemplo a estratexia da cuña (controversia sobre o ensino).
Orixe
O movemento do deseño intelixente apareceu e desenvolveuse nos Estados Unidos contra 1987, a través dunha versión moderna do argumento teleolóxico para a existencia de Deus, despois de fracasaren, salvo éxitos menores e provisionais, os intentos dos representantes da literalidade bíblica de lograr o ensino do relato da creación do libro da Xénese nas clases de Ciencias naturais.
O movemento do deseño intelixente é un rebento directo do creacionismo. As comunidades científica e académica, xunto co Tribunal Federal Norteamericano, consideran o deseño intelixente como unha forma de creacionismo ou como un descendente directo que está estreitamente ligado co creacionismo tradicional  , e varios autores refírense explicitamente a el como "creacionismo do deseño intelixente".
O movemento ten a súa sede no Center for Science and Culture (CSC), (Centro para a ciencia e a cultura, en inglés), establecido en 1996 como o brazo creacionista do Discovery Institute para promover os seus obxectivos relixiosos. Ambas as institucións reclaman amplas mudanzas sociais, académicas e políticas. As campañas do deseño intelixente do Discovery Institute realízanse principalmente nos Estados Unidos, aínda que se fixeron esforzos para promover o DI noutros países. Os líderes do movemento afirman que o deseño intelixente expón as limitacións da ortodoxia científica e da filosofía secular do Naturalismo.
Postura
Os defensores do movemento do deseño intelixente alegan que a ciencia non debería limitarse ao naturalismo nin debería demandar a adopción de filosofías naturalistas que rexeitan automaticamente calquera explicación que conteña causas sobrenaturais, pois o que parece sobrenatural ou milagroso é só o que aínda non se lle coñece unha causa lóxica. O obxectivo principal do movemento é "derrotar a visión do mundo materialista" representada pola teoría da evolución en favor "dunha ciencia consonte con conviccións teístas e cristiás".
Phillip E. Johnson afirmou que o obxectivo do deseño intelixente é o de presentar o creacionismo como un concepto científico. Todos os principais defensores do deseño intelixente son afiliados ou funcionarios do Discovery Institute e o seu Centro para a ciencia e a cultura. Practicamente todos os conceptos do deseño intelixente e o movemento asociado son produtos do Discovery Institute, que guía o movemento seguindo a súa estratexia da cuña en canto conduce a súa campaña de ensinar a controversia e outros programas relacionados.
Algúns dos principais defensores do deseño intelixente fixeron declaracións conflitivas en relación co deseño intelixente. En declaracións dirixidas ao público en xeral, afirman que o deseño intelixente non é relixioso; cando o abordan cristiáns conservadores que apoian o movemento, afirman que o deseño intelixente ten os seus fundamentos na Biblia. Recoñecendo a necesidade de apoio, o Instituto afirma a súa orientación cristiá, evanxélica: "Xuntamente cun foco sobre os formadores de opinión influentes, temos tamén o obxectivo de construír unha base de apoio popular entre o noso círculo de constituíntes, a saber, os cristiáns. Fáremolo esencialmente a través de seminarios apoloxéticos. É a nosa intención incentivar e dotar a eses crentes con novas evidencias científicas que soportan a fe, así como "popularizar" as nosas ideas no ámbito máis amplo da cultura". Barbara Forrest, unha especialista que escribiu extensamente sobre o movemento, liga ese comportamento aos obxectivos ofuscantes do Discovery Institute debido a razóns políticas. Escribiu que as actividades do movemento "teñen unha verdadeira intención agresiva e sistemática para promover non só o creacionismo do deseño intelixente, senón tamén a visión do mundo relixiosa entrelazada con el".
Este movemento tamén rexeita as posturas representadas pola evolución teísta e o creacionismo evolutivo que, aínda que cren na existencia dun creador e un propósito, a diferenza do Movemento do deseño intelixente, a evolución teísta e o creacionismo evolutivo si aceptan que os seres vivos se diferenciaron a través dun proceso de evolución natural sen a intervención directa de Deus; ao considerar a Deus o creador das leis da natureza, pero "sen actuar directamente" no desenvolvemento dos procesos que actúan na evolución, e que describen as ciencias naturais.
Argumentos do Movemento do deseño intelixente
Os promotores do deseño intelixente argumentan que o modelo científico da evolución por selección natural é insuficiente para explicar a orixe, a complexidade e a diversidade da vida, e que o universo está tan ben adaptado para as criaturas viventes como para pensar que é así por puro azar. A evolución descríbena os científicos, porén, como un proceso sistemático e orientado, baseado na selección, que traballa, iso si, sobre unha variabilidade xerada por procesos esencialmente aleatorios.
Os defensores do deseño intelixente non toman publicamente un partido explícito sobre a identidade do ou dos creadores, ou sobre os medios que utilizaron para deseñar e despois crear a vida, pero son respaldados pola maioría dos partidarios da lectura literal da Biblia e actúan ao abeiro de institucións explicitamente cristiás e fundamentalistas.
Os argumentos que achegan en favor do chamado "deseño intelixente" refírense sobre todo aos seguintes aspectos:
O "universo ben afinado"
Un dos argumentos dos partidarios do deseño intelixente, que inclúe elementos adicionais á bioloxía, é o que afirma que vivimos nun universo ben afinado, con moitas características que fan posíbel a vida e que non poden atribuírse á sorte. Estas características inclúen os valores das constantes físicas (como o valor das interaccións nucleares) e moitos outros. Os defensores deste modelo, entre eles o membro do "Centro para a ciencia e a cultura" Guillermo González, argumentan que se algún destes valores fose lixeiramente diferente, o universo sería dramaticamente diferente, facendo imposíbel a existencia de moitos elementos químicos e características do universo tales como as galaxias. De maneira que, para que a vida exista, fai falta a presenza dun deseñador intelixente que asegure que as condicións requiridas estivesen presentes no seu momento producindo o resultado que este deseñador tiña previsto.
A comunidade científica respondeu de forma case unánime que non é posíbel verificar este argumento, polo que só pode ser base de especulacións. Ademais, non existe evidencia suficiente que apoie este argumento.
A "complexidade irredutíbel"
miniatura|esquerda|250px|Detalle do mecanismo presente nun flaxelo celular. Para os defensores do deseño intelixente, algunhas estruturas biolóxicas non poden ser explicadas pola selección natural.
Formulada polo bioquímico M. J. Behe en termos de "complexidade bioquímica irredutíbel", pode expoñerse así:
Behe utiliza o trebello para ratos como exemplo para ilustrar o concepto. Unha trampa para ratos está composta por varias pezas que interactúan -a base, a trampa, o resorte, o martelo-, todas elas deben estar no seu posto para que o trebello para ratos funcione. Ao eliminar un deles, o obxecto deixa de ser funcional. No deseño intelixente afírmase que a selección natural non podería crear sistemas complexos irredutíbeis, debido a que a función de selección se aplica logo que o sistema complexo xa está armado. Os exemplos de complexidade irredutíbel propostos por Behe inclúen mecanismos biolóxicos como o das bacterias Escherichia coli, o cilio e o mecanismo adaptativo do sistema inmunitario.
Trátase dunha reedición dun argumento usado contra o darwinismo desde antigo, por exemplo con respecto á complexidade do ollo. Behe intentouno renovar con respecto a agregados macromoleculares funcionais como o flaxelo bacteriano. Alega que a complexidade dunha estrutura deste tipo, onde non se observa redundancia, é irredutíbel, porque a alteración de calquera das partes destrúe por completo a funcionalidade do conxunto (o que é certo). Alega (sen argumentos) que este feito inhabilita a selección natural (o mecanismo esencial darwiniano da evolución) para darlle orixe. Efectivamente, a selección natural traballa sobre pequenas diferenzas fenotípicas, baseadas á súa vez en pequenas diferenzas xenéticas, e a coincidencia por azar e dunha vez de todas as innovacións evolutivas implicadas na complexa estrutura do flaxelo é tan improbábel que debe declararse incríbel.
A "complexidade específica"
miniatura|dereita|200px| [[William A. Dembski, que propuxo o concepto de complexidade específica. ]]
¡Guau... Guau!
Historia e características
Subtitulado Periódico que sale cuando puede, aparceu en maio de 1906. Periódico satírico impulsado por Antón Villar Ponte, Antonio Noriega Varela e Camilo Cela Fernández. Editado na imprenta de César González-Seco Romero de Mondoñedo. Recollía en clave satírica as noticias da comarca. Cesou a súa publicación o 13 de novembro dese ano.
Movemento do deseño intelixente
A "complexidade específica"
O concepto de complexidade específica no deseño intelixente desenvolveuno o matemático, filósofo e teólogo William A. Dembski.
Dembski afirma que cando algo ten complexidade específica pódese asumir que foi producido por unha causa intelixente (é dicir, foi deseñado) en lugar de ser o produto dun proceso natural.
Para entender o concepto propón os seguintes exemplos: "Unha soa letra dun alfabeto é específica sen ser complexa. Unha longa frase de letras escollidas de forma aleatoria é complexa pero non específica. Un soneto de Shakespeare é complexo e específico". Dembski afirma que os detalles dos seres viventes teñen esa mesma característica, especialmente os patróns de secuencias moleculares nas moléculas biolóxicas funcionais, como o ADN.
Dembski define o concepto de información complexa específica como calquera cousa que teña menos dunha oportunidade entre 10150 de ocorrer de forma espontánea.
Estratexia da cuña
O Discovery Institute presentou esta estratexia por medio dun manifesto coñecido como o documento da cuña, o cal describe unha ampla axenda social, política e académica cuxo obxectivo último sería o tratar de reverter unha suposta sufocante visión do mundo materialista ao "derrotar o materialismo científico" que, segundo esta organización, estaría representado pola ensinanza da evolución biolóxica, e substituíla por unha suposta ciencia de índole relixiosa acorde coas conviccións cristiás teístas que profesa o Discovery Institute e con iso "afirmar a realidade de Deus". sendo o seu obxectivo "renovar" a cultura americana, ao tratar de moldear a política pública de forma que só reflicta as crenzas e os valores cristiáns conservadores que son aceptados polo Discovery Institute.
Críticas
Unha das principais críticas científicas que se lle fan ao deseño intelixente é a de non ser unha teoría científica real (como si o é a Teoría sintética da evolución), xa que non sustenta as súas bases no método científico, a partir de experimentacións e observacións críticas e científicas. Outras críticas non menos importantes refírense á falsidade das súas principais afirmacións, como, por exemplo, que os sistemas "irredutibelmente complexos" non poden xurdir por evolución darwiniana. Así, o consenso científico sinala que o deseño intelixente intenta negar o feito de que a teoría da evolución está considerada como unha das máis grandes e sólidas teorías científicas actuais, que describe un feito sobre o que non existen probas ou evidencias científicas que o refuten.
O debate, especialmente intenso nos Estados Unidos, estendeuse a outros países, xeralmente por medio da influencia das igrexas evanxélicas e outros grupos relixiosos fundamentalistas grazas aos cales se converteu nunha posición de crecente forza.
Crítica ao argumento do "universo ben afinado"
Os críticos do deseño intelixente e do principio antrópico alegan que estes argumentos son esencialmente tautolóxicos. Segundo o seu punto de vista, estes argumentos poden resumirse en afirmar que a vida só é posíbel porque o universo a sustenta.
A afirmación sobre a improbabilidade dun universo que sustente a vida tamén foi criticada ao cualificala dun argumento de falta de imaxinación por asumir a imposibilidade da existencia doutras formas de vida. A vida, tal e como a coñecemos, podería non existir en condicións diferentes, pero formas diferentes de vida poderían existir no seu lugar.