cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
O que arde
Estrea
O 12 de outubro de 2019, O que arde estreouse no Festival de Cinema de Nova York dentro da sección oficial. Laxe non puido asistir á presentación por mor da negativa dos Estados Unidos a concederlle a ESTA, a autorización electrónica para viaxar a este país, por ter visitado Irán en 2016.
Acollida
Na primeira fin de semana logo da súa estrea en España, O que arde conseguiu máis de 11 000 espectadores en todo o estado, e o 14 de outubro entrou no décimo posto dos dez filmes máis vistos ese día no estado. Segundo a distribuidora do filme, NUMAX, foi a segunda mellor estrea dun filme independente da tempada. Na súa sexta semana nos cinemas, converteuse no filme en galego con maior recadación e o máis visto da historia, con máis de 104.000 espectadores nos cinemas logo da súa estrea, e máis de 564.854,21 € recadados, superando a Sempre Xonxa de Chano Piñeiro que mantiña o récord dende 1989.
Resposta da crítica
O que arde recibiu a aclamación da crítica e na páxina web Rotten Tomatoes conta cun 92% de aprobación en base a 25 críticas.
O crítico Thomas Baurez da revista francesa de cinema Première calificou o filme como "un filme incandescente e poderoso". Nunha recensión para a revista de entretemento estadounidense The Hollywood Reporter, David Rooney chamouno "unha obra bela e melancólica, dunha sensibilidade penetrante".
Galardóns e nomeamentos
dereita|miniatura|[[Benedicta Sánchez co Premio Goya á mellor actriz revelación.]]
O que arde estreouse en numerosos festivais e premios cinematográficos, salientando a súa participación no Festival de Cannes de 2019 na sección Un Certain Regard, onde gañou o Premio do Xurado. O filme competiu na 34ª edición do Festival Internacional de Cinema de Mar del Plata, o máis prestixioso festival de cinema de América Latina, onde gañou o Astor de Ouro ó mellor filme. Nos Premios Gaudí de 2020, o filme foi recoñecido como mellor filme europeo, ademais de conseguir o premio de mellor dirección de fotografía para Mauro Herce.
Na 34ª edición dos Premios Goya, O que arde estivo nomeado a catro categorías, incluído mellor filme, mellor director, mellor fotografía e mellor actriz revelación. Finalmente, gañou os premios de mellor fotografía para Mauro Herce e mellor actriz revelación para Benedicta Sánchez. Sánchez tamén foi recoñecida pola Xunta de Galicia no ano 2019 coa medalla Castelao pola súa aparición no filme.
Na 18ª edición dos Premios Mestre Mateo, foi nomeado en doce categorías, incluíndo mellor filme, mellor director, mellor actor, mellor actriz, mellor fotografía e mellor guión. Finalmente, gañou 6 Premios Mestre Mateo, os de mellor filme, mellor director, mellor dirección artística, mellor montaxe, mellor son e mellor fotografía. .
En outubro de 2020, foi preseleccionado pola Academia de Cine Español como un dos candidatos, xunto con El hoyo e La trinchera infinita, a representar a España na 93ª edición dos Óscar. O 3 de novembro, anunciouse que o candidato para os Óscar será La trinchera infinita.
Juan Luis Gordo Pérez
Juan Luis Gordo Pérez, nado en Sangarcía (provincia de Segovia) o 22 de marzo de 1959, é un político español do PSOE, deputado por Segovia e secretario Xeral do PSOE en Segovia.
Traxectoria
Foi Deputado por Segovia polo PSOE na X Lexislatura. No Grupo parlamentario desempeña a portavocía de Fomento. Con anterioridade exerceu a portavocía da Comisión Mixta de RTVE. Na IX lexislatura foi senador por Segovia, desempeñando a portavocía de Fomento no Grupo. Entre 2004 e 2008 foi subdelegado do Goberno en Segovia. Entre 1997 e 2001 foi concelleiro socialista no concello de Sangarcía, o seu concello.
Roma, Piñor, Barbadás
Roma é un lugar da parroquia de Piñor no concello ourensán de Barbadás na comarca de Ourense. Tiña 260 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 136 eran homes e 124 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 261 habitantes (131 homes e 130 mulleres).
Mundín, Montoxo, Cedeira
Mundín é un lugar da parroquia de Montoxo no concello coruñés de Cedeira, na comarca de Ferrol. Tiña 101 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 51 homes e 50 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 102 habitantes.
Álvaro Carrillo
Álvaro Carrillo Alarcón, nado en Cacahuatepec, Oaxaca, o 2 de decembro de 1921 e finado nun accidente automobilístico o 3 de abril de 1969, foi un compositor mexicano de música popular.
Traxectoria
En 1940, ingresou a Escola Nacional de Agricultura en Chapingo e, sendo estudante, compuxo as súas primeiras cancións. En 1945, obtivo o título de Enxeñeiro Agrónomo. Traballou na Comisión do millo, pero deixou a enxeñaría pola composición, sendo autor de máis de 300 cancións, entre outras: Amor mío, Sabor a mí, ou Luz de luna. Entre os seus principais intérpretes cóntanse: Pepe Jara, o Trío Los Santos, o Trío Los Duendes e Linda Arce.
Saint-Jacques-de-la-Lande
Saint-Jacques-de-la-Lande (en Sant-Jakez-al-Lann, e en galó: Saent-Jaq) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Linguas turcas
As linguas turcas son unha familia de linguas composto polo menos por 35 linguas, faladas polos pobos turcos dende o suroeste de Europa e o Mediterráneo até Siberia e o oeste da China. As linguas turcas xurdiron na rexión do leste de Asia e espalláronse cara ó oeste da China e de Mongolia, onde se cre que se falou o prototurco hai 2 500 anos, dende onde se expandiu cara a Asia central e mais ó oeste no primeiro milenio.
As lingua turcas son faladas como lingua nativa por preto de 170 millóns de persoas, e o número total de falantes turcos, incluíndo os falantes como segunda lingua, é de máis de 200 millóns. A lingua con maior número de falantes da familia é o turco, falado principalmente en Anatolia e os Balcáns, representando o 40% de tódolos falantes de linguas turcas.
Thomas Newman
Thomas Montgomery Newman, nado nos Ánxeles o 20 de outubro de 1955, é un compositor estadounidense coñecido polas súas bandas sonoras. Newman estivo nomeado a doce Premios Oscar e tres Globos de Ouro, e gañou dous BAFTAS, seis Grammys e un Emmy. Newman foi galardoado co premio Richard Kirk nos premios BMI de 2000. O premio é concedido anualmente a un compositor que fixo grandes contribucións á música do cine e da televisión.
Gladius
miniatura|Glaudius Gladius é a forma latina para espada; actualmente coñécese con ese nome a espada curta dos lexionarios romanos. Tiña as beiras rectas, con dous gumes, e uns 40–50 cm de lonxitude de folla. Era moito máis unha arma de perforación que de corte, ou sexa, debía ser utilizada como un puñal, ou unha daga, no combate corpo a corpo. Dise que era capaz de perforar a maior parte das armaduras.
Tamén se chamou gladius hispaniensis, por ter sido inspirado en armas utilizadas polos celtiberos na época.
Na República e comezos da época imperial levábase no lado dereito, pero a partir do século II d.C. as espadas usadas pola infantería fóronse alongando e cambiouse para o lado esquerdo. Non só os lexionarios eran adestrados polos doctores armorum na técnica do gladio, mais tamén os gladiadores.
Telmo Bernárdez
Luís Telmo Bernárdez Santomé, mellor coñecido coma Telmo Bernárdez, nado en Redondela o 11 de abril de 1885 e finado en Pontevedra o 12 de novembro de 1936, foi un médico e político galego.
Traxectoria
Nado na mesma casa que o xeneral Rubín, fillo de Basilio Bernárdez Otero. Foi un dos impulsores do movemento político coñecido como agrarismo, que loitaba contra a opresión e o academento* de solucións formais para os problemas do campesiñado, foi redactor de Nueva Gente (1906) e La Opinión (1909). O 17 de febreiro de 1923 foi elixido alcalde de Redondela, cargo dende o que seguiu a defender posturas agraristas, manténdose no cargo até a instauración do réxime ditatorial de Miguel Primo de Rivera, o 13 de setembro dese mesmo ano, momento no que renunciou ao seu posto. Exerceu tamén de doutor municipal, após ser nomeado oficialmente pola Xunta Municipal do concello de Redondela, o 10 de novembro de 1923. En 1928 pasou a ser vicepresidente do Colexio Oficial de Médicos de Pontevedra.
Durante a República foi delegado gobernativo en Redondela, e nas eleccións de 1933 presentouse a deputado pola provincia de Pontevedra, pero non conseguiu escano. En febreiro de 1936 foi nomeado delegado do goberno na Confederación Hidrográfica do Miño e en abril foi elixido compromisario para a elección do presidente da República. Foi Xefe provincial de Izquierda Republicana.
miniatura|esquerda|200px|Placa en Pontevedra en memoria dos fusilados o 12 de novembro de 1936. Trala sublevación do 18 de xullo de 1936 percorreu as rúas de Redondela tranquilizando e convencendo aos veciños de que non opuxeran resistencia. Foi detido o 5 de setembro e encarcerado en Vigo, no campo de concentración da illa de San Simón e Pontevedra. Sometido a xuízo sumarísimo, foi condenado a morte, sendo fusilado o 12 de novembro na estrada de Campañó. A súa familia e círculo social foi fortemente represaliado.
Vida persoal
Casou con Isabel Gómez Costas; dous dos seus fillos, Telmo e Jesús, mestres, foron depurados e encarcerados; a nai exiliouse en Portugal cos outros fillos José, Pedro, Isabel (tamén mestre), María, Rita e Carmela.
Recoñecementos
Déronlle o seu nome á rúa José Regojo de Redondela en 1931. En 1979 volvéronlle dedicar unha rúa en Redondela.
O 24 de setembro de 2015 o concello de Redondela nomeou a Telmo Bernárdez coma Persoeiro do ano 2015, a proposta da asociación cultural Alejandro Otero. Así, inaugurouse unha placa conmemorativa na súa vivenda familiar, e realizouse unha exposición monográfica da súa traxectoria na sala de exposicións Multiusos da Xunqueira.
Igrexa de San Martiño de Sobrán
Historia
miniatura|esquerda|Sepulcro medieval.
Segundo relata Hipólito de Sá tense noticia da existencia dun mosteiro de Sobrán por unha doazón que da igrexa fixo ao convento de San Paio de Antealtares o conde Raimundo de Borgoña xunto coa súa esposa dona Urraca o 28 de marzo de 1098, mosteiro patrimonial e dúplice. Descoñécese a que documento fai referencia o autor.
Na Historia Compostelá recóllese como no ano 1114 xa era só unha igrexa que foi doada á catedral de Santiago por Ramiro Muñoz. Outros documentos veñen a corroborar a existencia do templo como igrexa regular, conservados na Colección de documentos do mosteiro da Armenteira. Unha venda de Arias Salvadorez a Armenteira en 1235, outra venda en xullo de 1245, outra en xaneiro de 1252 e outra en abril de 1254.
Pertenceron á diocese de Iria Flavia, pasando á compostelá. Pasado un tempo, estas terras de Sobrán pasarían por aforamento da mitra compostelá, á casa dos Soutomaior.
Descrición
miniatura|Porta occidental. miniatura|Fachada meridional.
Trátase dunha igrexa dunha soa nave e ábsida semicircular. Pode datarse a súa construción nunha data próxima e non posterior ao ano 1170 para o testeiro e posteriores os beirís da nave.
Exterior
A fachada occidental divídese verticalmente por dous contrafortes en tres rúas, e horizontalmente en catro corpos divididos por tres impostas.
No centro ábrese unha porta de arco semicircular e tímpano liso apoiado sobre batente derruído. Ten chambrana de cinco liñas de tacos, as arquivoltas de media cana entre baquetóns que se apoian en columnas de bases e capiteis entregos e fustes monolíticos acaroados. As bases son de perfil ático con garras. O plinto presentan as caras con decoracións moi desgastadas. Os capiteis exteriores decóranse con motivos vexetais, follas curtas con pomas e sobre elas calículos en espiral. Os capiteis interiores non se conservan. O ábaco con chafrán recto decórase con vexetación sinuosa e trevos, que continua pola fachada ata os contrafortes.
Enriba da porta un tornachoivas con tellas de cubrir en caveto sostido por canzorros en proa. No corpo superior unha ventá con arquivoltas tóricas, o tímpano e chambrana son da mesma tipoloxía que as da porta. As arquivoltas apóianse en dous pares de columnas entregas.
O campanario é de feitura posterior.
miniatura|esquerda|Pano e ventá da fachada setentrional.
O tímpano liso apóiase sobre mochetas. A porta tiña chambrana de cinco fiadas de tacos, hoxe en día practicamente desaparecida. No terceiro pano ábrese unha ventá de arquivolta semicircular moi arruinada e capiteis historiados, o dereito de contido indescritible debido ao seu mal estado de conservación, e o esquerdo representando quizais dous monos coas extremidades superiores agarradas entre si. O beiril é de cornixas en caveto e canzorros en proa.
A fachada setentrional presenta unha estrutura e decoración similares ás da meridional. No tramo central un dos capiteis da porta presenta un cuadrúpede decapitado.
A ábsida únese á nave por medio dun anco que sobresae a modo de contraforte. Configúrase cun tramo recto limitado por un machón rectangular e o hemiciclo dividido en cinco panos por medio de catro columnas entregas. Nos tres panos centrais ábrense unha ventá con arco de medio punto con chambrana de billetes, arquivolta de media cana entre listeis e bocel apoiado sobre un par de columnas.
Os capiteis presentan diversos motivos decorativos: monos enfrontados, aves apicadas, cuadrúpedes enfrontados coas cabezas mirando cara abaixo, un capitel con tres volutas e un medio roto. As ventás apóianse sobre unha imposta de billetes.
As columnas con fustes de 13 semitambores apoiados sobre podios e bases de perfil ático con garras. Os capiteis historiados cos seguintes temas: dous monos xuntos de costas collen polas patas sendas aves, un capitel de cesta lisa con volutas, outro con dúas aves de longo pescozo coas testas enfrontadas para picar a un cuadrúpede indefinido, e unha figura antropomórfica vestido ata os xeonllos dobrando o brazo sobre o peito semellando estar a tirar dun cabalo.
miniatura|dereita|Beiril de tellas de cubrir da ábsida.
O beiril é de tellas de cubrir en caveto e canzorros historiados: cabeza de bóvido, de dous lóbulos, figura antropomórfica que sostén un vulto sobre os xeonllos coas mans, folla en espiral, ave collendo un baquetón, canzorro de rizos, felino coas patas apoiadas na nacela, un liso, un personaxe que de xeonllos na curva da nacela saca a súa cabeza entre as pernas amosando o membro viril. outro de dous lóbulos e unha cabeza. Nun perpiaño do pano central gravadas as letras gregas Alfa e Omega
Na nave e mais no cemiterio apareceron sartegos antropoides e moedas dos reis visigodos Égica e Witiza, achados que puideron ser descubertos cando se acometeron unhas obras entre 1874 e 1880, estando de crego Vicente María Tettamanzi. Estas obras consistiron na construción dunha escaleira de perpiaño que dá entrada ao adro do camposanto, unha parede que separa o adro da rúa e outra que deslinda o camposanto co adro.
Interior
miniatura|esquerda|Vista do coro desde a Capela Maior.
A nave
Cóbrese con bóveda de canón, con perpiaño ata a metade e o resto de cascallo. A bóveda apoiase en dous arcos faxóns de aresta baquetoneada, sobre columnas con bases de perfil ático, fustes de semitambores e capiteis vexetais, de follas carnosas e nervadas e follas picudas con pomas e sen elas. Os ábacos en caveto liso.
miniatura|Ventá do muro norte.
O muro sur presenta dúas ventás cada unha no seu extremo e que comparten unha mesma tipoloxía estrutural, de arquivolta tórica con capiteis lisos.
Ao pé da igrexa unha grande escaleira serve de acceso á moderna tribuna e a torre. Tamén no pé da igrexa, no muro occidental ábrese unha ventá con arco semicirculares de similar tipoloxía que as dos muros laterais e por riba dela un rosetón.
Baixo todas estas ventás rodea toda a nave unha imposta de billetes.
No interior consérvase o sepulcro de estatua xacente de don Juan Mariño Soutomaior, obra do século XV.
Testeiro
miniatura|esquerda|Capela maior. miniatura|Capitel do arco triunfal.
O tramo recto cóbrese con bóveda de canón é o hemiciclo con bóveda de forno. Ambas presentan un enlucido.
O arco triunfal é de medio punto dobrado e en aresta viva. No tramo recto da Capela Maior e paralelo ao arco triunfal un arco faxón coa mesma tipoloxía. Apóiase o triunfal sobre columnas entregas e o faixón sobre columnas acaroadas. As entregas de basas áticas con garras, fustes de once semitambores e capiteis un con follas e pomas e o outro representa dous cuadrúpedes ameazando a unha figura cun vestido longo situado na cara dereita. As bases das columnas acaroadas son de perfil ático co plinto redondeado, o fuste componse de dúas pezas separadas por un anel. Os capiteis o meridional decorado con follas grandes e estreitas con pomas e unha figura humana a carón do muro, e o setentrional tres facianas tocadas cunha especie de bonete e aos lados dúas figuriñas vestidas ata os nocelos e os brazos cruzados. miniatura|Ventá da ábsida polo exterior. A media altura dos fustes corre por todo o hemiciclo unha imposta de billetes. No centro do hemiciclo ábrense tres ventás con arco de medio punto coa aresta baquetoneada e con columnas de capiteis con motivos vexetais moi deteriorados. As seteiras teñen derramo interno.
Santa Ouxea, Piñor, Barbadás
Santa Ouxea é un lugar da parroquia de Piñor no concello ourensán de Barbadás na comarca de Ourense. Tiña 31 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 16 eran homes e 15 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 31 habitantes (16 homes e 15 mulleres).
Carlos Puebla
Carlos Manuel Puebla, nado en Manzanillo o 11 de setembro de 1917 e finado na Habana o 12 de xullo de 1989, foi un cantautor cubano, coñecido como «el cantor de la revolución», ao utilizar as súas habilidades musicais para a difusión dos valores da Revolución Cubana, cantando os feitos máis relevantes e sendo cronista dos cambios ocorridos no seu país desde 1959.
Jerzy Kuryłowicz
Jerzy Kuryłowicz, nado en Stanisławów (daquela en Austria-Hungría, hoxe, cidade de Ivano-Frankivsk, Ucraína), o 26 de agosto de 1895 e finado en Cracovia o 28 de xaneiro de 1979, foi un lingüista polonés.
Traxectoria
Foi especialista en linguas indoeuropeas e en linguas semíticas. Fíxose célebre polo seu descubrimento das laringais en hitita naquelas palabras onde foran previstas pola teoría de Saussure sobre a apofonía indoeuropea.
É coñecido polos seus traballos sobre a apofonía e a analoxía.
Muruxás, Montoxo, Cedeira
Muruxás é un lugar da parroquia de Montoxo no concello coruñés de Cedeira, na comarca de Ferrol. Tiña 10 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 6 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 15 habitantes.
Río Cabul
É o principal río do leste de Afganistán, fluíndo por máis de 700 km antes de desaugar no río Indo preto de Attock, en Paquistán. Pasa polas cidades de Cabul, Chaharbagh, Jalalabad, e, entra no Paquistán aproximadamente 30 km ao norte do Paso de Khyber, Nowshera.
Os afluentes principais do Cabul son o río Logar, río Panjshir, río Kunar e río Alingar.
Ventín, Louro, Muros
Ventín é un lugar da parroquia de Louro no concello coruñés de Muros, na comarca de Muros. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 70 habitantes (34 homes e 36 mulleres).
Fosfolipase A1
A fosfolipase A1 (PLA1) é un encima fosfolipase que separa por hidrólise o ácido graxo en posición sn-1 dun fosfolípido, formando un ácido graxo libre e un lisofosfolípido. Existen outras catro clases de fosfolipases, que se diferencia pola posición do substrato afectada pola reacción de clivaxe que catalizan.
center|miniatura|400px|A fosfolipase A1 (PLA1) cliva os fosfolípidos na posición SN1 formando un lisofosfolípido e un ácido graxo.
Función
Entre as funcións das PLA1 están a regulación e facilitación da produción de mediadores lisofosfolipídicos, e actuar como encimas dixestivos. Estes encimas son responsables da rápida taxa de recambio dos fosfolípidos. Ademais, os produtos da reacción catalizada pola PLA1 (ácidos graxos e lisofosfolípidos) son importantes en varias funcións biolóxicas como a agregación plaquetaria e a contracción do músculo liso.
Distribución nos tecidos e especies
Hai diversas variedades de PLA1, que difiren lixeiramente segundo a especie de que se trate. Nos mamíferos pode atoparse en células do fígado de ratas e cerebros bovinos, por exemplo, e tamén en humanos, invertebrados, protozoos parasitos e no veleno de serpe. Recentemente tamén nalgunhas plantas, fungos e bacterias.
Especificidade de substrato
A PLA1 hidroliza preferentemente substatos non ionizados sobre os ionizados. As condicións de pH óptimas para a actividde da PLA1 sobre fosfolípidos neutros é de arredor de 7,5, mentes que as condiciós óptimas para actuar sobre fosfolipidos ácidos son de arredor de 4. A fosfolipase A1 membro A humana hidroliza o enlace éster en posición sn-1 de glicerofosfolípidos (e produce 2-acil lisofosfolípidos), fosfatidilserina en forma de liposomas e 1-acil-2 lisofosfatidilserina, pero non trioleína, fosfatidilcolina, fosfatidiletanolamina, ácido fosfatídico ou fosfatidilinositol.
Estrutura
En estrutura a PLA1 é un monómero que contén a seguinte secuencia no centro activo: Gly-X-Ser-X-Gly (por exemplo nalgunha das formas humanas do encima), onde X representa calquera outro aminoácido. As PLA1 noutras especies tamén poden conter a secuencia Ser-X-Ser-X-Gly (por exemplo a bovina). A serina considérase o aminoácido catalítico do centro activo, mais tamén poden ter unha tríade catalítica Ser-Asp-His, segundo a especie ou a variedade do encima. Por exemplo a variedade citosólica humana ten serina catalítica, pero as variedades segregadas e unidas a membranas teñen a tríade. O encima necesita diversos residuos de cisteína para formar pontes disulfuro. Os residuos de cisteína son responsables de orixinar os motivos estruturais fundamentais do encima, como o dominio tapa e o dominio beta9, que son ambos bucles de superficie para a unión a lípidos, que cobren o centro activo na súa conformación pechada. En bacterias teñen un sódominio. Estes dous bucles eucarióticos poden variar entre distintas PLA1. Por exemplo, un encima PLA1 cun dominio tapa longo (de 22 a 23 aminoácidos) e un dominio beta9 longo (de 18 a 19 aminoácidos) constitúe unha PLA1 extracelular que mostra actividade de triacilglicerol hidrolase. En cambio, outras PLA1 teñen uns dominios tapa e beta9 curtos de 7 a 12 e de 12 a 13 aminoácidos, respectivamente. As PLA1 poden ser máis selectivas e afectar á fosfatidilserina ou ao ácido fosfatídico especificamente, por exemplo. Os pesos moleculares van de 11 a 35 kDa segundo o encima. Poden estar localizadas no citosol, ser segregadas, estar asociadas a membranas, no retículo endoplasmático ou en cloroplastos.
Uso industrial
A diferenza doutras fosfolipases como PLA2, descoñécese moito sobre as PLA1 debido á que non hai un modo eficiente de purificalas, clonalas, expresalas, e caracterizalas. Poucas foron secuenciadas. A PLA1 non está dispoñible comercialmente por dita causa. Os lisofosfolípidos poden utilizarse como surfactantes en técnicas alimentarias e cosméticos, e poden utilizarse para a entrega de drogas. Estanse facendo investigacións para determinar os medios adecuados para a produción de PLA1. Nun estudo viuse que a PLA1 pode ser producida en Saccharomyces cerevisiae e Aspergillus oryzae. Nestes cultivos produtores de PLA1 o incremento das fontes de carbono e nitróxeno aumentaban a produción de PLA1.
Descubrimento
Ao inico da década de 1900, observouse a acumuación de ácidos graxos libres despois da incubación de zume pancreático con fosfatidilcolina. Un dos primeiros casos de observación da actividade da PLA1 tivo lugar en 1903 cando se viu que o veleno de serpe alteraba a fosfatidilcolina converténdoa en lisofosfatidilcolina, que é unha fosfatidilcolina sen un dos seus ácidos graxos. Na década de 1960 descubriuse que a clivaxe dos lípidos polas fosfolipases podía facerse de diferentes maneiras segundo o encima que interviñera, o PLA1 cliva na posición sn-1 e o PLA2 na sn-2.
Antóns
O topónimo galego Antóns pode referirse a:
Angela Davis
Angela Yvonne Davis, nada en Birmingham (Alabama) o 26 de xaneiro de 1944, é unha profesora e filósofa socialista estadounidense. Alcanzou notoriedade mundial na década de 1970 como integrante do Partido Comunista dos Estados Unidos, dos Panteras Negras, pola súa militancia polos dereitos das mulleres e contra a discriminación social e racial nos Estados Unidos e por ser protagonista dun dos máis polémicos e famosos xuízos criminais da recente historia dos Estados Unidos.
Traxectoria
Angela naceu no estado do Alabama, un dos máis racistas do sur dos Estados Unidos e desde cedo conviviu con humillacións de cuño racial na súa cidade. Lectora voraz de pequena, aos 14 anos participou dun intercambio escolar que ofrecía bolsas de estudo para estudantes negros do sur en escolas integradas do norte do país, o que a levou a estudar no Greenwich Village, en Nova York, onde coñeceu o comunismo e o socialismo teórico, sendo recrutada para unha organización comunista de estudantado novo.
Na década de 1960, Angela tornouse militante do partido e participante activa dos movementos negros e feministas que sacudían a sociedade norteamericana da época, primeiro como afiliada da SNCC de Stokely Carmichael e despois de movementos e organizacións políticas como o Black Power e os Panteras Negras.
O 18 de agosto de 1970, Angela Davis converteuse na terceira muller en integrar a Lista dos dez fuxitivos máis procurados do FBI, ao ser acusada de conspiración, secuestro e homicidio, a causa dunha suposta conexión súa cunha tentativa de fuga do tribunal do Palacio de Xustiza do Condado de Marin, en California.
Durante o verán daquel ano, Angela estaba envolta nos esforzos dos Panteras Negras para conquistar o apoio da sociedade a tres militantes presos, George Jackson, Fleeta Drumgo e John Clutchette, coñecidos como os “Irmáns Soledad”, por seren encarcerados no penal de Soledad, no condado de Monterey.
O día 7 de agosto, Jonathan Jackson, o irmán de 17 anos de George, en compañía doutros dous rapaces, interrompeu armado un xuízo nun tribunal na tentativa de axudar a fuga do reo do caso que estaba sendo xulgado, o seu amigo James McClain, acusado de acoitelar un policía. Jonathan e os seus amigos levantáronse do medio da asistencia na sala do xurado e renderon todos no recinto, conducindo o xuíz, o fiscal e varios xurados para unha furgoneta estacionada fóra. Ao entrar na furgoneta, Jackson berrou que quería os “Irmáns Soledad soltos ás 12:30 do día en troco da vida dos reféns”.
No tiroteo que se seguiu coa persecución policial ao grupo, Jonathan e un amigo foron mortos pola policía, non sen antes mataren o xuíz Harold Haley cun tiro na gorxa. O fiscal raptado quedou paralítico cun tiro da policía. As investigacións que se seguiron identificaron a arma de Jonathan como rexistrada a nome de Angela Davis. miniatura|Manifestación en Boston pola liberación de Angela Davis, 1970.
Coa súa prisión decretada polo estado da California e o FBI na súa procura, Angela fuxiu do estado e desapareceu durante dous meses, sendo obxecto dunha das maiores cazarías humanas do país na época, acompañada día a día polos medios de comunicación, até ser prendida en Nova York en outubro. O xuízo de dezaoito meses que seguiu, colocou unha muller negra, moza, culta, asesorada por un equipo brillante de avogados, no centro das atencións da prensa nun caso que só sería igualado décadas despois polo xuízo de O. J. Simpson. Nos longos debates na corte, non só o caso criminal asociado veu a luz, mais unha gran discusión sobre a condición negra na sociedade norteamericana foi trabada. Manifestacións diarias pola súa liberación e absolución ocorrían fóra do tribunal e por todo o país, transmitidas en vivo pola televisión.
Dezaoito meses despois do inicio do xuízo, Angela foi absolta de todas as acusacións e liberada. John Lennon e Yoko Ono lanzaron a música Angela na súa homenaxe e os Rolling Stones gravaron Sweet Black Angel, cuxa letra falaba dos seus problemas legais e pedía a súa liberación.
Celebridade e liberdade
En 1975, a militante socialista envolveuse nun novo embate polémico, cando nun discurso contra ela o disidente ruso Aleksandr Solzhenitsyn, en Nova York, acusouna de hipocrisía pola súa simpatía coa Unión Soviética, xa que omitía as condicións dos presos políticos so o réxime comunista. Na súa crítica, Solzhenitsyn mencionaba unha carta de presos políticos checos enderezada a Angela, na cal pedían socorro, esperando que a súa condición de celebridade comunista contribuíse para libralos da persecución do Estado, e que denunciase as duras condicións de supervivencia na cadea. Estes dicíanse vítimas da mesma inxustiza que a propia Angela sufrira antes deles, pois tampouco tiñan culpa, mais estaban presos. A resposta de Angela: “Merecen o que tiveron, que continúen na prisión!”, repercutiu moito nos medios de comunicación da época.
Posterioridade
Angela Davis presentouse á candidatura á vicepresidencia dos Estados Unidos en 1980 e 1984 como compaña directa de Gus Hall, presidente do Partido Comunista Americano, tendo unha votación irrisoria. Continuou a súa carreira de activista política e escribiu diversos libros, principalmente sobre as condicións carcerarias no país.
Non se considera unha reformista das prisións, senón unha abolicionista. Nas súas conferencias, refírese sempre ao sistema carcerario dos Estados Unidos como a un complexo industrial de prisións; avoga como solución para o problema a extinción do cumprimento de penas en presidios. Apuntando a maioría de negros e latinos entre os presidiarios do país, atribúe a causa diso á orixe da clase e raza dos penados.
Aepyornithidae
Xeneralidades
dereita|miniatura|Vista frontal dun esqueleto de Aepyornis. Os rexistros fósiles, do mesmo xeito que as crónicas da época, sitúan ás aves elefantes como as segundas aves máis altas que pisen a terra, a primeira sería a moa, pois erguíase até os dous metros, podendo mesmo acadar os tres metros. Hai 85 millóns de anos xurdiu a liñaxe do Aepyornis, o “paxaro de elefante” de Madagascar, que foi a meirande ave que existiu. Aínda que é máis baixo que a especie de moa máis alta, un Aepyornis podería pesar arredor de 550 quilogramos e ter até 3 metros de altura e 2,3 metros de lonxitude.
De feito, o nome científico das aves elefante, en grego, significa “paxaro alto”. O peso roldaría a media tonelada. Isto último convertía á ave elefante na máis pesada que existiu xamais.
Evasión da motora Rocío
Historia
Fuga organizada por Juan Delgado Criado, o 31 de agosto de 1938 marchou na motora Rocío con outras 28 persoas, entre elas Antonio Rojo Varela, Eugenio Salvande Botana, Eugenio Amigo Otero, Pedro Blanco Gómez, Jesús Blanco Martínez, José Blanco Martínez, Pedro Chouciño Fariña, Manuel Graña Blanco, Miguel Mato Mato, Eliseo Novo Veiga, Gabriel Ordóñez Pose, Enrique Outeiro Mato, José Outeiro Mato, José Pose Casal, Rogelio Pose Villar, Ramón Rojo Pazos, Ramón Romay Pérez, Manuel Ruíz Arcay, José Varela Pose, Rogelio Villar Romay e Anastasio Aguilar Domínguez, un viaxante de viños de Xerez de orixe estremeña.
Os evadidos foron xulgados en Ferrol na causa 2109/1938.
Canle de calcio regulada por voltaxe
Estrutura
As canles de calcio reguladas por voltaxe están constituídas por un complexo de varias subunidades diferentes: α1, α2δ, β1-4 e γ. A subunidade α1 forma o poro condutor de ións mentres que as subunidades asociadas teñen varias funcións como a modulación da apertura das canles.
Subunidades da canle
Hai varios tipos de canles de calcio reguladas por voltaxe alta (HVGCC). Son estruturalmente homólogas entre os distintos tipos; son todas similares, mais non esturturalmente idénticas. No laboratorio, é posible estudar por separado o papel fisiolóxico ou a inhibición por toxinas específicas de cada tipo. Entre as canles de calcio reguladas por voltaxe alta están a canle de tipo N neural bloqueada pola ω-conotoxina GVIA, a canle de tipo R (R significa Resistente a outros bloqueadores e toxinas, excepto o SNX-482) implicada en procesos mal definidos no cerebro, a estreitamente relacionada canle de tipo P/Q bloqueada polas ω-agatoxinas, e a canle de tipo L sensible á dihidropiridina responsable do acoplamento da excitación-contracción do músculo esquelético, liso e cardíaco e da secreción de hormonas en células endócrinas.
Subunidade α1
A subunidade α1 poro (~190 kDa de masa molecular) é a subunidade primaria necesaria para o funcionamento da canle nas reguladas por voltaxe alta (HVGCC), e consta dos característicos catro dominios (I–IV) homólogos que conteñen seis hélices α transmembrana. A subunidade α1 forma o poro selectivo para o Ca2+, que contén a maquinaria sensible á voltaxe e os sitios de unión de drogas/toxinas. Identificáronse un total de dez subunidades α1 en humanos: a subunidade α1 contén 4 dominios homólogos (etiquetados I–IV), cada un dos cales conteñen 6 hélices transmembrana (S1–S6). Este arranxo é análogo ao homotetrámero formado por subunidades de dominio único de canles de potasio reguladas por voltaxe (que tamén contén cada unha 6 hélices transmembrana). A arquitectura de 4 dominios (e varios sitios reguladores clave, como o dominio EF e o IQ no C-terminal) tamén é compartida polas canles de sodio reguladas por voltaxe, que se pensa que están evolutivamente relacionadas coas canles de calcio reguladas por voltaxe. As hélices transmembrana dos 4 dominios alinéanse para formar a propia canle; as hélices S5 e S6 pénsase que forman a parte da superficie interna do poro, mentres que as hélices S1–4 teñen papeis na apertura das canles e a sensibilidade á voltaxe (S4 en especial). As canles de calcio reguladas por voltaxe están suxeitas a unha rápida inactivación, esta inactivación pénsase que consta de dous compoñentes: regulación por voltaxe (VGI) e regulación por calcio (CGI). Estes distínguense usando Ba2+ ou Ca2+ como transportadores de cargas na solución de rexistro externa en experimentos in vitro. Ao compoñente CGI atribúese a unión á proteína de sinalización de Ca2+ calmodulina (CaM) en polo menos un sitio da canle, xa que os mutantes CaM nulos para o Ca2+ non teñen actividade CGI nas canles de tipo L. Non todas as canles mostran as mesmas propiedades reguladoras e os detalles específicos destes mecanismos son aínda en gran medida descoñecidos.
Subunidades α2δ
O xene α2δ forma dúas subunidades: α2 e δ (que son ambas o produto do mesmo xene). Están ligadas entre si por medio de pontes disulfuro e teñen un peso molecular combinado de 170 kDa. A α2 é a subunidade glicosilada extracelular que interacciona máis coa subunidade α1. A subunidade δ ten unha soa rexión transmembrana cunha curta porción intracelular, que serve para ancorar a proteína na membrana plasmática. Hai 4 xenes α2δ:
A coexpresión de α2δ potencia o nivel de expresión da subunidade α1 e causa un incremento na amplitude da corrente, fai máis rápida a cinética de activación e inactivación e causa un cambio hiperpolarizante na dependencia de voltaxe da inactivación. Algúns destes efectos obsérvanse en ausencia da subunidade beta, mentres que, noutros casos, a coexpresión de beta é necesaria.
As subunidades α2δ-1 e α2δ-2 son o sitio de unión de gabapentinoides. Esta clase de drogas inclúe dous fármacos anticonvulsivos, como gabapentina (Neurontin) e pregabalina (Lyrica), que tamén teñen uso no tratamento da dor neuropática crónica. A subunidade α2δ é tamén un sitio de unión do fármaco depresor central e ansiolítico phenibut, ademais de actuar noutras dianas.
Tinta
miniatura|Tres tinteiros e unha pluma. A tinta é un líquido que contén varios pigmentos ou colorantes empregados para colorear unha superficie co fin de crear imaxes ou textos. Comunmente considérase que a tinta se utiliza en bolígrafos ou con pinceis; porén, é utilizada amplamente en toda clase de impresións.
Canle de calcio regulada por voltaxe
Subunidade β
A subunidade β intracelular (55 kDa) é unha proteína intracelular similar a MAGUK (guanilato quinase asociada a membranas) que contén un dominio guanilato quinase (GK) e un dominio SH3 (src homoloxía 3). O dominio guanilato quinase da subunidade β únese ao bucle citoplásmico da subunidade α1 I-II e regula a actividade HVGCC. Coñécense catro xenes para a subunidade β:
Tinta
Historia
Os antigos chineses (400 a. C.) coñecían o uso da tinta negra (atramentum) coa cal escribían con plumas ou pinceis e estaba composta de negro de fume e goma. Os emperadores do Imperio Romano Oriental ou Bizantino asinaban os seus edictos cunha tinta purpúrea moi custosa (sacrum encaustum) feita cunha secreción da glándula hipobranquial do murex, un xénero de molusco gasterópodo que producía o púrpura. O emperador León prohibiu o uso desta a calquera persoa que non fose membro da realeza. No antigo Imperio Romano este pigmento usábase exclusivamente para tinguir o bordo da toga dos senadores e as capas dos xenerais.
Escribíanse tamén algúns libros con letras de ouro ou prata, tales como a Biblia xudía, traducida ó grego polos Setenta e dous intérpretes e copiada en pergamiño con letras de ouro que Eleazar, príncipe dos sacerdotes xudeus, enviou ó faraón Tolomeo II Filadelfo para a súa Biblioteca de Alexandría, exemplar que demostra a antigüidade deste costume. No imperio de Oriente estivo tan admitida a práctica de escribir en ouro que a historia de Constantino fai mención do oficio de crisographos ou escritores de letras de ouro.
Canle de calcio regulada por voltaxe
Subunidade β
Hipotetízase que a subunidade β citosólica ten un papel principal en estabilizar a conformación da subunidade α1 final e dirixila á membrana plasmática pola súa capacidade de enmascarar un sinal de retención no retículo endoplasmático que hai na subunidade α1. O freo de retención endoplasmática está contido no bucle I–II da subunidade α1, que queda enmascarada cando se une á subunidade β. Por tanto, a subunidade β funciona inicialmente regulando a densidade de corrente ao controlar a cantidade de subunidade α1 expresada na membrana plasmática.
Xene de fusión
Un xene de fusión (fusion gene) é un xene híbrido formado a partir de dous xenes que estaban previamente separados. Pode orixinarse como resultado dunha translocación cromosómica, dunha deleción intersticial, ou dunha inversión cromosómica.
Canle de calcio regulada por voltaxe
Subunidade β
Ademais do seu papel no tráfico de ións, a subunidade β ten ademais as importantes funcións de regular a cinética de activación e inactivación, e hiperpolarizar a dependencia de voltaxe para a activación da subunidade α1 poro, polo que pasa máis corrente para despolarizacións máis pequenas. A subunidade β ten efectos na cinética da α1C cardíaca en ovocitos de Xenopus laevis coexpresada con subunidades β. A subunidade β actúa como un importante modulador das propiedades electrofisiolóxicas da canle.
Newton, Massachusetts
Newton é unha cidade do Middlesex County, en Massachusetts, ao oeste de Boston. Segundo o censo do 2000 a poboación de Newton era de 83,829 persoas, sendo a décima cidade máis grande do estado.
Canle de calcio regulada por voltaxe
Subunidade β
Ata moi recentemente, a interacción entre unha rexión de 18 aminoácidos altamente conservada na subunidade α1 intracelular enlazadora (linker) entre os dominios I e II (o Dominio de Interacción Alfa, AID) e unha rexión do dominio GK da subunidade β (o Peto de Unión do Dominio de Interacción Alfa) pensábase que era a única responsable dos efectos reguladores da subunidade β. Recentemente, descubriuse que o dominio SH3 da subunidade β tamén ten efectos regulatorios adicionais sobre a función da canle, abrindo a posibilidade de que a subunidade β teña múltiples interaccións regulatorias coa subunidade α1 poro. Ademais, a secuencia AID non parece conter un sinal de retención no retículo endoplasmático e este pode estar localizado noutras rexións da subunidade I–II α1 enlazadora.
Subunidade γ
A subunidade γ1 sábese que está asociada con complexos de canle de calcio regulada por voltaxe no músculo esquelético, pero a evidencia non é concluínte respecto a outros subtipos de canles de calcio. A glicoproteína da subunidade γ1 (33 kDa) está composta de catro hélices transmembrana. A subunidade γ1 non afecta ao tráfico de ións, e, esencialmente, non é requirida para regular o complexo da canle. Porén, γ2, γ3, γ4 e γ8 están tamén asociados con receptores de AMPA glutamato.
Hai 8 xenes para as subunidades gamma:
Fisioloxía muscular
Cando unha célula de músculo liso está despolarizada, causa a apertura das canles de calcio reguladas por voltaxe (tipo L). A despolarización pode orixinarse por estiramento da célula, ou pola unión dun agonista ao seu receptor acoplado á proteína G (GPCR), ou pola estimulación do sistema nervioso autónomo. A apertura da canle de calcio de tipo L causa o influxo de Ca2+ extracelular, que despois se une á calmodulina. A molécula de calmodulina activada activa á súa vez a quinase da cadea lixeira da miosina (MLCK), que fosforila a miosina dos filamentos grosos da célula muscular. A miosina fosforilada pode formar pontes cruzadas cos filamentos finos de actina, e as células (fibras) de músculo liso contráense polo mecanismo de filamentos deslizantes. (Ver na referencia unha ilustración da fervenza de sinalización na que interveñen as canles de calcio de tipo L no músculo liso).
As canles de calcio de tipo L son tamén máis abondosas nos túbulos T das células do músculo estriado, é dicir, nas miofibrilas esqueléticas e cardíacas. Cando estas células están despolarizadas, as canles de calcio de tipo L ábrense como no músculo liso. No músculo esquelético, a apertura da canle, que está regulada mecanicamente e asociada a unha canle de liberación de calcio (tamén chamada receptor de rianodina ou RYR) no retículo sarcoplásmico, causa a apertura de dito RYR. No músculo cardíaco, a apertura das canles de calcio de tipo L permite o influxo de calcio ao interior da célula. O calcio únese ás canles de liberación de calcio (RYRs) no retículo sarcoplásmico, abríndoas; este fenómeno denomínase "liberación de calcio inducida polo calcio" (CICR). Como os RYR foron abertos, sexa por regulación mecánica ou sexa por liberación de calcio inducida por calcio, o Ca2+ libérase do retículo sarcoplásmico e pode unirse á troponina C sobre os filamentos de actina. Os músculos despois contráense polo mecanismo de filamentos deslizantes, causando o acurtamento dos sarcómeros e a contracción muscular.
Cambios na expresión durante o desenvolvemento
Nas primeiras etapas do desenvolvemento, hai unha alta expresión de canles de calcio de tipo T. Durante a maduración do sistema nervioso, a expresión de correntes de canles de calcio de tipo N ou de tipo L faise máis prominente. Como resultado, as neuronas maduras expresan máis canles de calcio que só serán activadas cando a célula sexa significativamente despolarizada. Os niveis de expresión diferentes das canles activadas por voltaxes baixas ou por voltaxes altas poden tamén desempeñar un papel na diferenciación neuronal. No desenvolvemento das neuronas espiñais de Xenopus as canles de calcio activadas por voltaxes baixas transportan un fluxo transitorio de calcio espontáneo que pode ser necesario para que a neurona adopte un fenotipo GABAérxico así como o proceso de brote de prolongacións neuronais.
Importancia clínica
Os anticorpos para as canles de calcio reguladas por voltaxe están asociados coa síndrome miasténica de Lambert-Eaton e foron tamén implicadas na dexeneración cerebelar paraneoplástica.
Xene de fusión
Historia
O primeiro xene de fusión coñecido describiuse en células cancerosas a principios da década de 1980. O descubrimento estaba baseado no descubrimento anterior feito en 1960 por Peter Nowell e David Hungerford na cidade de Filadelfia dun pequeno cromosoma marcador anormal en pacientes de leucemia mieloide crónica, o que fora a primeira anormalidade cromosómica detectada de forma consistente nun cancro maligno humano, que posteriormente se denominaría cromosoma Filadelfia. En 1973, Janet Rowley en Chicago demostrou que o cromosoma Filadelfia se orixinara por medio dunha translocación entre os cromosomas 9 e 22, e non por medio dunha simple deleción do cormosoma 22, como se pensara inicialmente. Varios investigadores de principios da década de 1980 demostraron que a translocación do cromosoma Filadelfia orixinaba a formación dun novo xene, que era un xene de fusión chamado BCR/ABL1, composto pola parte 3' do xene ABL1 situado no punto de rotura do cromosoma 9 e a parte 5' do xene BCR situado no punto de rotura do cromosoma 22. En 1985 estableceuse claramente que o xene de fusión do cromosoma 22 producia unha proteína quimérica anormal BCR/ABL1, que tiña a capacidade de inducir a leucemia mieloide crónica.
Actualmente os científicos identificaron 358 casos de fusións de xenes que implicaban 337 xenes diferentes. Estes xenes atopáronse en practicamente todos os principais subtipos de neoplasias humanas. A identificación destes xenes de fusión é importante, xa que se usan como marcadores para diagnósticos e prognósticos.
Oncoxenes
Os xenes de fusión oncoxénicos poden orixinar un produto xénico cunha función nova ou diferente da dos produtos separados dos dous xenes fusionados. Alternativamente, un protooncoxene pode fusionarse cun potente promotor, e así a función oncoxénica queda regulada á alza, pola acción de dito promotor situado augas arriba. Isto último é común en linfomas, nos que os oncoxenes se xustapoñen cos promotores dos xenes das inmunoglobulinas. Os transcritos fusionados oncoxénicos poden tamén xerarse por trans-splicing ou eventos de lectura de diferentes exóns nos chamados xenes conxuntos (conjoint genes).
Como as translocacións cromosómicas xogan un papel significativo na neoplasia, creouse unha base de datos especializada sobre aberracións cromosómicas e fusións de xenes no cancro, que se chama Mitelman Database of Chromosome Aberrations and Gene Fusions in Cancer.