cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conopodium pyrenaeum
Conopodium pyrenaeum é unha especie de herba pertencente á familia das umbelíferas.
Descrición
É unha herba perenne, con tubérculo de 0,7-1,5 cm de diámetro, globoso ou subgloboso. Talos de (4)15-50(65) cm, de ordinario rectos, simples –poucas veces con 1-2(3) ramas–, glabrescentes ou esparcidamente pelosos –pelos patentes de c. 1 mm, máis abundantes na base do eixe principal e en zonas próximas ás vainas caulinares–. Follas basais longamente pecioladas, 2-3 pinnatisectas, glabras, secas na antesis, con divisións de última orde pinnatipartidas –enteiras cara ao ápice–; follas medias de contorno triangular, pecioladas ou subsésiles, 1-2 pinnatisectas, con segmentos indivisos, pinnatífidos ou pinnatipartidos, lineares, linear-lanceolados, ovalados ou oblongos, glabrescentes ou, máis comunmente, escábridos, con vainas de (0,5)1-3(4) cm, con marxe escarioso ± ancho, ciliado, con indumento denso de pelos máis longos nas zonas de unión co pecíolo e co talo; follas superiores similares ás medias pero de menor tamaño, sentadas, con vainas de 0,5-1,5(2) cm, de marxe escarioso, ciliadas, ás veces esparcidamente pelosas na superficie. As inflorescencias en umbelas de flores hermafroditas de (2,5)3-6(8) cm de anchura, con (5)7-10(14) radios de 1,5- 3(3,5) cm, subiguais, glabros; pedúnculos 2,5-7(10) cm, glabros ou dispersamente pelosos na parte inferior. Brácteas e bractéolas nulas. Umbélulas con (10)14-18(20) radios de 1-5 mm, subiguais. Pétalos 1,5-1,8 mm, os externos das flores exteriores das umbélulas lixeiramente maiores, emarxinados, brancos, ás veces con nervio medio castaño, pouco marcado. Estilopodio 0,2- 0,5 mm, cónico, cun pequeno anel que o separa do mericarpo; estilos 0,2-0,4 mm –0,5-1,1(1,4) mm na fructificación, engrosados na base, erecto- patentes–. Froitos (2)2,5-5,5 mm, ovoides ou oblongo-ovoides, campilospermos; mericarpos con cara comisural de 0,9-1,2 mm de anchura e 0,7-0,9 mm de grosor, con costelas primarias pouco prominentes; vitas 3 en cada valécula e 4 na cara comisural; carpóforo bífido no terzo superior, xeralmente glabro. Ten un número de cromosomas de n = 11.
Distribución e hábitat
Atópase no sotobosque de bosques de cerquiños, faiais e piñeirais principalmente, aínda que tamén aparece en prados e claros de bosque, ou pedregais, tanto en chans calizos como silíceos; a unha altitude de 30-2100(2200) metros na Península Ibérica e Pireneos occidentais franceses. Disperso por boa parte da metade norte da península ibérica, penetrando tamén nas serras do sueste.
Ebalinos
Taxonomía
A subfamilia foi descrita en 1995 polo zoólogo sueco, especializado en moluscos, Anders Herman Warén.
Clasificación
A subfamilia conta cun só xénero, coas especies que se citan:
Xénero Ebala Gray, 1847.
Zabiullah Mujahid
Zabiullah Mujahid (en paxto: ذبیح الله مجاهد‎; Ẕabīḥullāh Mujāhid) é o portavoz oficial do réxime talibán, autodenominado como Emirato Islámico de Afganistán. Aínda que foi designado en 2007, non foi ata o 17 de agosto de 2021 que apareceu en público.
Identidade
As vagas informacións sobre a súa vida foron dadas polo propio Mujahid en diferentes entrevistas feitas por teléfono móbil. Fala de forma fluída tanto persa como paxto. Preséntase como un home afgán de mediana idade, casado e con varios fillos. Afirma ter estudos relixiosos malia a que non indica onde os cursou alegando razóns de seguridade. Durante o primeiro goberno talibán, ocupou un posto de baixo nivel no Ministerio de Cultura e Información. Logo da intervención estadounidense, uniuse os insurxentes e en 2007 foi nomeado voceiro logo da detención do anterior.
Un home que afirmaba ser Mujahid foi entrevistado polo reporteiro da CNN, Nic Robertson, a comezos de 2009. A cámara non filmou o seu rostro pois a entrevista se fixo de costas. Robertson describiu o como unha persoa duns 30 anos, de barba e cunha altura duns 180 cm. Tras a emisión da entrevista, Zabiullah Mujahid dixo por teléfono a algúns xornalistas que o entrevistado non era el senón un impostor. Dende entón non fixo entrevistas para a televisión preferindo as chamadas telefónicas.
Dubidouse se Zabiullah Mujahid era unha persoa real ou se era un nome empregado polos portavoces talibáns. En 2011, a Dirección Nacional de Seguridade, a axencia de intelixencia de Afganistán, identificouno como un labrego de Baluchistán (Paquistán) de 44 anos chamado Haji Ismail, algo que foi desmentido por Mujahid.
Portavoz talibán
Como voceiro foi o responsable de confirmar ou negar os ataques talibáns en Afganistán e outras informacións relevantes, sobre todo das zonas leste, norte e centro do país. Empregou como canles de comunicación mensaxes de texto, chamadas telefónicas, chíos en Twitter, correos electrónicos e entradas en webs xihadistas. En 2011 desmentiu a presunta morte do líder talibán, o mulá Omar, pero, en 2015, foi el quen anunciou o falecemento do líder talibán "debido a unha enfermidade".
Ademais, tamén publicou vídeos de propaganda en Twitter amosando os logros militares dos talibáns. Deste xeito, en 2017 reivindicou un atentado suicida contra unha base militar que casou 140 mortes, en 2019, outro ataque contra un campo de adestramento da Dirección Nacional de Seguridade, e outro en 2020 contra a outra base do exército afgán que causou 30 mortes.
Tamén concedeu unha entrevista o xornal El Mundo, en 2017, na que xustificou o asalto dun comando talibán á embaixada española en Cabul. O ataque resultou coa morte de dous españois, afirmando que se pretendía rematar co departamento de intelixencia da embaixada.
O 17 de agosto de 2021, logo da toma de Cabul, Mujahid foi a cara visible do novo réxime talibán ao conceder unha rolda de prensa para medios locais e internacionais. A súa comparecencia resultou anovadora pois os talibáns foron tradicionalmente moi remisos a amosar a súa cara. Do contido da intervención destacou o anuncio de que se respectarían os dereitos das mulleres "dentro da lei islámica", unha amnistía para os que traballaron para os países estranxeiros e para administración afgá, e o compromiso de non protexer a Al Qaida ou outros grupos terroristas. Estas declaracións foron acollidas con escepticismo pola comunidade internacional.
En setembro de 2021, unha vez consumada a retirada dos Estados Unidos e anunciado o control do Panjshir, Zabiullah Mujahib, foi o voceiro que anunciou a conformación do goberno talibán, un executivo que definiu como "interino", con Mohammad Hasan Akhund. O propio Majahib integrouse nel como viceministro de cultura e información.
Tamén, o 2 de agosto de 2022, verbalizou a reacción de Afganistán logo do asasinato cun dron estadounidense do líder de Al Qaida, Ayman al Zawahiri, en Cabul. Nun comunicado, Zabiullah Mujahib, confirmou os feitos e condenou a operación considerándoa unha violación aos Acordos de Doha.
Lingua guarijío
A lingua guarijío (tamén escrita como huarijío, varihío ou warihío) é unha lingua uto-azteca falada nos estados de Chihuahua e Sonora, no noroeste de México. É falada por unhas 2 100 persoas do pobo guarijío, a maioría deles monolingües.
Boucher de Perthes
Traxectoria
miniatura|255x255px| [[Biface de Menchecourt-les-Abbeville, exposto na Exposición Universal de 1867.]] Nacido en Rethel, nas Ardenas, era o fillo máis vello de Jules Armand Guillaume Boucher de Crèvecœur, botánico e aduaneiro, e de Etienne-Jeanne-Marie de Perthes. En 1802 ingresou como oficial de alfándegas. As súas funcións mantívose durante seis anos en Italia, pero ao seu regreso en 1811 atopou un rápido ascenso e foi nomeado, en marzo de 1825, para suceder ao seu pai como director da douane (oficina de aduanas) en Abbeville, onde permaneceu o resto da súa vida.
Boucher de Perthes como arqueólogo
O seu tempo de lecer dedicábase principalmente ao estudo do que despois se chamou a Idade de Pedra e do home antediluviano, como el expresaba. Ao redor do ano 1830 atopara, nas gravas do val do Somme, pedernais que, na súa opinión, deixaban constancia da obra humana; pero non até moitos anos despois, en 1846, fixo público o importante descubrimento dun apeiro de sílex traballado con restos de elefante e rinoceronte nas gravas de Menchecourt.
En 1847, comezou a publicar a súa monumental obra en tres volumes, Antiquités celtiques et antédiluviennes, obra na que foi o primeiro en establecer a existencia do home no Plistoceno ou primeiro Cuaternario. As súas opinións recibiron pouca aprobación, en parte porque xa propuxera teorías sobre a antigüidade do home sen feitos que as apoiasen, en parte porque as figuras do seu libro estaban mal executadas e incluían debuxos de sílex que non mostraban ningún signo claro de fabricación.
En 1855, o doutor Marcel Jérôme Rigollot, de Amiens, defendeu firmemente a autenticidade das ferramentas de sílex; pero non foi até 1858 cando Hugh Falconer viu a colección en Abbeville e induciu a Sir Joseph Prestwich no ano seguinte a visitar a localidade. Prestwich aceptou entón definitivamente que os apeiros de sílex eran obra do home e que se producían en terreos non perturbados en asociación con restos de mamíferos extintos.
Charles Lyell non só confirmou os enormes períodos de tempo xeolóxicos das estratificacións, senón que indicou que a meseta calcaria de Picardía, Francia, estivo conectada algunha vez coas terras de Kent, Inglaterra, e que o estreito de Dover ou Pas de Calais foi o resultado recente de forzas de erosión complexas a moi longo prazo.
En 1863, o seu descubrimento dunha mandíbula humana, xunto con sílex traballados, nunha grava de Moulin-Quignon, preto de Abbeville, parecía reivindicar por completo a Boucher de Perthes; pero dubidaban sobre a antigüidade dos restos humanos (debido á posibilidade de ter sido enterrados), aínda que non sobre a boa fe do descubridor, que o mesmo ano foi nomeado oficial da Légion d'honneur. Non obstante, a "mandíbula de Moulin-Quigon" foi un engano, plantado por un dos traballadores de Boucher de Perthes en resposta a unha oferta de recompensa de 200 francos polos achados de restos humanos.
Aínda que Boucher de Perthes foi o primeiro en establecer que Europa fora poboada polo home primitivo, non foi capaz de precisar o período preciso, porque o marco científico de referencia non existía entón. Hoxe en día os machados do distrito do río Somme son amplamente aceptados por ter polo menos 500.000 anos de antigüidade e, polo tanto, produto de poboacións de neandertais, mentres que algunhas autoridades pensan que poden ter unha antigüidade de até un millón de anos e, polo tanto, asociados co Homo erectus.
Legado
En 1954 abriuse en Abbeville o Museo Boucher de Perthes, con coleccións que abarcan unha gran variedade de materiais e épocas.
Lapatiancos
Os lapatiancos (en Lapatianci) ou labacenos eran unha antiga tribo celta de Gallaecia, un pobo galaico lucense que viviu na costa norte da actual Galicia, arredor da vila de Cedeira. É considerado por Luís Monteagudo como unha das tres subtribos dos ártabros, xunto cos brigantinos e os nerios.
Etimoloxía
É posible que o topónimo da parroquia de Labacengos, en Moeche proveña dunha deformación da "Lapatiancos" ou "Lapatiencos".
Diplodus puntazzo
miniatura|240px|Grupo de sargos bicudos na [[illa de Mouro, Santander (España)]] miniatura|240px|Diplodus puntazzo pescado no [[mar Tirreno]]
Diplodus puntazzo, coñecido en galego como sargo bicudo, é unha especie de peixe actinopterixio da orde dos perciformes e familia dos espáridos, unha das 23 integradas actualmente (2022) no xénero Diplodus.
Descrición
A especie foi descrita en 1792 polo médico, naturalista e taxónomo alemán Johann Julius Walbaum, baixo o nome de Sparus puntazzo.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Etimoloxías
Para a do xénero, ver Diplodus.
O epíteto específico, puntazzo, é unha voz da lingua lígur, que pasou ao latín científico, probabelmente derivada de "punta" (extremo agudo dunha cousa), debido ao fociño acabado en punta da especie Puntazzo puntazzo [hoxe Diplodus puntazzo], tamén chamado en lígur e en italiano puntazzo ou sarago pizzuto.
Hábitat
Diplodus puntazzo é un peixe que habita en augas mariñas e salobres, subtropicais, bentopeláxico e oceanódromo, a un rango de profundidades en entre os 0 e os 140 m, usualmente entre os 0 e os 60 m.
Distribución
A súa área de distribución esténdese entre os 42° N e os 28° S, e entre os 26° O e os 42° L, encontrándose nas costas do Atlántico oriental, desde o golfo de Biscaia (onde é raro) até Serra Leoa, as illas de Cabo Verde e as Canarias, e nos mares Mediterráneo e Negro. E tamén en Suráfrica.
Unha nova especie galega
Moi poucas veces chega ás lonxas galegas (e do resto do noroeste español) un espécime fresco de sargo bicudo (Diplodus puntazzo). Pero en agosto de 2022 chegou á de Burela un, que foi identificado como o sargo común (Diplodus sargus) aínda que, por suposto, se sabía que non o era e que, máis tarde, confirmou un biólogo especializado en especies mariñas raras á empresa comercializadora que o comprou. Supoñen os que o estudaron que chegou tan ao norte debido ao quecemento global, que eleva a temopreatura do mar; polo seu tamaño e porque pesaba 1,5 kg deduciron que debía levar xa tempo na Mariña lucense, obnde foi pescado o 22 de agosto deste ano. O comprador doouno para a investigación.
Características
A forma do corpo é ovalada e aplanada polos lados, co fociño longo e puntiagudo.
A súa coloración é gris prateada, con de 7 a 11 liñas negras transversais e unha gran mancha negra no eixe da cola.
Os machos poden chegar a alcanzar os 60 cm de lonxitude total.
Bioloxía
Diplodus puntazzo é unha especie mariña bentopeláxica, como quedou dito. Especie gregaria que vive en augas costeiras en fondos rochosos ou areosos, até os 150 m (só ocasionalmente a máis de 50 m). Os individuos máis novos tamén se poden atopar en augas salobres e poden vivir en lagoas litorais (ás veces en augas salobres), os adultos adoitan encontrarse en augas máis profundas. Aliméntase de algas, vermes, moluscos e camaróns.
É moi común no Mediterráneo. No Atlántico encóntrase desde o estreito de Xibraltar até as costas de Serra Leoa, incluíndo as costas das Illas Canarias e do Cabo Verde. Atópase con menos frecuencia nas costas atlánticas ibéricas e no golfo de Biscaia. Escasea no mar Negro. É unha especie hermafrodita permanente con algúns episodios protándricos (comportándose como macho despois da súa primeira madurez sexual para converterse en femia posteriormente). A reprodución ocorre a finais do verán e no outono. O tamaño do ovo é de 0,85 mm, e a lonxitude da larva na eclosión de 1,7 mm.
Ameazas
Os posíbeis descensos localizados derivados da pesca e da modificación do hábitat nas rías poden supoñer unha ameaza para esta especie.
Estado de conservación
Segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), a nivel globl, Diplodus puntazzo é unha especie moi estendida que é localmente abundante, sen que haxa evidencias de diminucións das súas poboacións, polo que está avaliada como LC (pouco preocupante). A especie está moi estendida en augas europeas, e non hai evidencias de diminución da poboación, polo que tamén se cualifica o seu status nesta área como LC.
Luís López Méndez
Docente e político
Exercera como profesor de filosofía da Universidade de Caracas en 1777 e en 1797 foi elixido alcalde ordinario de Caracas.
Misión diplomática da Junta Suprema de Caracas
Por mor dos sucesos do 19 de abril de 1810, é enviado como representante da Junta de Caracas á cidade de Londres xunto con Simón Bolívar e Andrés Bello aos fins de obter o recoñecemento do goberno británico que para ese entón tiña como prioridade a derrota militar de Napoleón Bonaparte. Londres, á mantenta do ataque de Bonaparte a países aliados de Gran Bretaña, buscaba sumar aliados á coalición antifrancesa, que até facía pouco oscilaran entre un e outro bando, casos de España no suroeste, e Rusia no nordeste europeo. O grupo saíu o 4 de xuño de 1810 da Guaira a bordo da corveta "Wellington", cedida polo goberno británico, e chegou ao porto inglés de Portsmouth o 29 de xuño.
Coa chegada da delegación o 30 de xuño a Londres, o goberno británico, que apoiaba a Portugal e España -en guerra con Francia desde as guerras napoleónicas e a guerra peninsular, ponderaba dúas circunstancias: dunha parte garantir a continuidade da postura antifrancesa dos peninsulares; e da outra meter presión ao Consejo de Regencia establecido en Cádiz, mediante certo recoñecemento formal aos representantes americanos, para que España abrise ao comercio británico as colonias do Novo Mundo, ao cal se manifestara adversa até entón.
Logo da primeira reunión do 16 de xullo de 1810 co Secretario de Estado de Asuntos Exteriores, o marqués Richard Wellesley, houbo seis encontros máis; o último, o 9 de setembro. Xa o 21 de xullo, Bolívar entrega unha Nota Verbal protestando a esixencia do embaixador español o Duque de Albuquerque, de que se fracasaba a mediación do Reino Unido, este país apoiase a España no sometemento dos rebeldes venezolanos.
Esta actitude de compracencia do goberno británico [en canto a recibir a representantes de Venezuela], levou ao embaixador de España a protestar pola maneira insólita como se atendía aos ‘facciosos venezolanos’ como os chamaba. Wellesley, desexoso de conservar para o Reino Unido a súa posición de mediadora, convidou o embaixador español e aos deputados venezolanos a unha reunión informal para considerar as diferenzas e chegar a un acordo que permitise unir os esforzos do Novo Mundo á guerra contra o inimigo común: Bonaparte. A esta reunión negouse a concorrer a última hora o embaixador español, quen se dirixiu a Wellesley, informándolle que aceptaba a proposta de mediación coa expresa condición de que se non se chegaba a un acordo definitivo, o Reino Unido uniría os seus esforzos diplomáticos e militares aos do Goberno español para debelar a rebelión en Venezuela. Tal intransixencia levou a Bolívar a manifestar ao ministro británico que Venezuela aceptaba a mediación se ela non entrañaba o recoñecemento do Consejo de Regencia, sobre cuxa lexitimidade os venezolanos tiñan serias obxeccións.
Os comisionados venezolanos xunto ao xeneral Francisco de Miranda e José de Antepara asistiron á recepción de estado que lles brindou no Foreign Office o Ministro Richard Wellesley a nome do goberno da súa Maxestade británica Xurxo III. Esta comisión foi aclamada pola prensa británica e obtivo o ofrecemento dun respaldo da frota británica no caso de que Francia atacase ás costas de Venezuela, en apoio ao réxime español das Cortes de Cádiz, cuxo embaixador en Londres volveu protestar polo tratamento altamente honroso dado a "los insurgentes".
Axente de Colombia e comisionado especial de Venezuela en Londres
A misión venezolana en Londres, abriu unha primeira ‘fenda’ na opinión pública europea, recibindo atención de xornais como “The Times” que lle dedicou varios artigos co título de "embaixadores da América do Sur". Só isto constituía en si logro significativo, por canto entón en Europa ninguén coñecía dos acontecementos da América hispana. O primeiro ministro Wellesley e os venezolanos acordaron “deixar en Londres un delegado que ‘sacudise a opinión’. Tal rol tomaríao Luís López Méndez, mentres que Wellesley facilitou a Bolívar a corveta "Shaphire" para o seu regreso a Venezuela.
López Méndez e Bello permaneceron en Londres xestionando todo tipo de apoio institucional ademais da subministración de insumos e material de guerra para a independencia de Venezuela e a Nova Granada. López Méndez foi o responsábel de espertar entusiasmo, buscar voluntarios e contratar a mercenarios europeos na súa maioría británicos e alemáns veteranos das guerras napoleónicas (entre eles o doutor Siegert). Polo seu labor Bolívar chamouno “o verdadeiro libertador de Colombia”. Esa tarefa levouna a cabo entre grandes dificultades: o Estado nacente de Venezuela non lle daba apoio económico nin información necesaria para levar a cabo a súa misión, e o goberno británico non o terminaba de recoñecer como embaixador pola súa alianza con España e mesmo tivo que padecer prisión polas débedas que adquiriu.
En 1821 a República de Colombia revogoulle os poderes conferidos e ordenoulle regresar para dar conta da súa misión. Ese episodio constituíu unha fenda que sería fundamental na ruptura da Gran Colombia soñada por Bolívar.
Diplomático en Centroeuropa e conspiración en Bolivia
Con todo, en 1822 foi nomeado axente diplomático ante as cortes de Francia, Países Baixos e Cidades da Liga Hanseáticas, con orde de tomar o carácter de enviado extraordinario e ministro plenipotenciario, chegado o caso do reconoñecemento da Gran Colombia ou da República de Colombia por aqueles gobernos.
Viaxou a Lima en 1826 e, ao ano seguinte, López Méndez sumouse á conspiración do coronel José María Bustamante, oposto ao proxecto bolivariano de creación de Bolivia. En compañía de Bustamante e outros conspiradores chegou a Guayaquil e de alí pasou a Cuenca, en Ecuador, onde o oficial José Ramón Bravo, á fronte do batallón Rifles (conformado na súa maioría por mercenarios irlandeses que o mesmo contratara en Londres), reduciu a prisión a Bustamante e a corenta dos seus oficiais. López Méndez, director da imprenta dos conxurados, foi enviado prisioneiro a Bogotá.
Anos finais
Ao pouco tempo foi liberado e dirixiuse a Chile, onde morreu na poboación de Casablanca (Provincia de Valparaíso) en 1841. Os seus restos non puideron ser localizados. Na Praza Maior de Casablanca, colocouse en 1970 un monumento na súa honra.
Chico Mendes
Francisco Alves Mendes Filho, máis coñecido como Chico Mendes, nado en Xapuri, Brasil, o 15 de decembro de 1944, e finado no mesmo concello o 22 de decembro de 1988, foi un recolledor de caucho, sindicalista e activista ambiental brasileiro. Loitou de maneira pacífica contra a extracción de madeira e a expansión dos pasteiros sobre a Amazonía ata que foi asasinado por rancheiros.
Traxectoria
Chico Mendes naceu en 1944 nunha plantación de caucho chamada "Bom Futuro" no Estado brasileiro de Acre. Era fillo de Francisco Mendes, descendente dos emigrantes nordestinos asentados desde hai un século na Amazonía. Chico Mendes comezou a traballar aos nove anos e até os 14 non aprendeu a ler. Foi recolledor de caucho (chamados no Brasil seringueiros), ambientalista e socialista. Era un loitador nato e desde mozo desenvolveu unha infatigable labor en defensa dos seringueiros. Participou na creación da Central Única de Trabajadores e do Partido dos Traballadores. Chico Mendes foi o principal impulsor do "Conselho Nacional dos Seringueiros". A súa oposición á deforestación que afectaba a Acre e a súa defensa dos pobos da foresta (indios, recolectores de caucho e habitantes das ribeiras dos ríos, entre outros), deulle unha gran proxección internacional. De seringueiro transformouse en sindicalista e de sindicalista en ecoloxista.
Chico Mendes fundou un sindicato de recolectores de caucho e condutores de camións nun intento por preservar os seus traballos e a selva tropical ao mesmo tempo. Tivo un papel importante na fundación do Consello Nacional dos Recolectores de Caucho e a creación da proposta de Reservas Extractivas para os recolectores. Foi o primeiro presidente da ACRE (CUT de ACRE), fundada en 1984.
A mediados da década de 1980, Chico era coñecido como un sindicalista radical e un activista, aínda que tamén se presentou a varios postos políticos locais, como deputado de estado e concelleiro da cidade.
Conseguiu o apoio internacional e en 1987 recibiu o premio Global 500 pola ONU. Foi asasinado o 22 de decembro de 1988.
Empates
O 10 de marzo de 1976 os seringueiros organizaron o primeiro empate (acción non violenta para impedir a talla dun "seringal", área de selva explotada de forma sostible polos recolectores de caucho) en Brasiléia, municipio próximo a Xapuri, en Acre. Entre 1976 e 1988 Chico Mendes e outros como Wilson Pinheiro (asasinado o 21 de xullo de 1980) organizaron 45 empates, cun saldo de 400 detidos, 40 torturados e varios mortos, pero lograron impedir a deforestación de 1,2 millóns de hectáreas de selva. Estas accións sempre chocaron cos intereses dos grandes latifundistas.
Poucos días antes de morrer, Chico Mendes, que tiña cando foi asasinado 44 anos, declarou: "Se descendese un enviado dos ceos e garantíseme que a miña morte facilitaría a nosa loita, até valería a pena. Pero a experiencia ensíname o contrario. As manifestacións ou os enterros non salvarán a Amazonía. Quero vivir."
A morte de Chico Mendes atraeu a atención internacional sobre a destrución da Amazonía e a violación dos dereitos humanos, acabou coa impunidade absoluta e sobre todo posibilitou a creación das chamadas reservas extrativistas.
Modernismo valenciano
Aínda que forma parte dunha corrente xeral que xorde en toda Europa (denominada en cada país como modernismo, art nouveau, Jugendstil, sezession, etc.), na Comunidade Valenciana adquire unha personalidade propia e diferenciada, influenciado en boa medida pola corrente modernista austríaca Sezession.
Chico Mendes
Morte
"A Chico gustáballe moito xogar ao dominó. Levaba xogando desde as catro da tarde. Ás seis e media pedinlle que parase, para servir a cea. Entón levantouse da mesa, dixo que ía ducharse e preguntoume se podía usar a toalla que lle regalara polo seu aniversario. Díxenlle que si, tomou a toalla e dirixiuse cara á porta. Abriu un pouco, viu que estaba escuro e volveu. Tomou unha lanterna, abriu a porta e entón disparáronlle".
Modernismo valenciano
Ten lugar en distintas cidades valencianas, dentro dun contexto dun gran desenvolvemento industrial, económico e urbano. Neste sentido, cómpre salientar o grande impacto que tivo a Exposición Rexional Valenciana de 1909 e que supuxo a divulgación da nova arquitectura do modernismo valenciano en todo o territorio valenciano. No caso de Novelda, Borriana, Carcaixent, Alzira ou Sueca o desenvolvemento da arquitectura modernista estará ligado á puxante exportación agrícola da uva, a laranxa ou o arroz. En Valencia altérnase a industria coa exportación da laranxa no porto de Valencia. O caso de Alcoi é netamente industrial, no que o modernismo estará moi ligado ao enorme desenvolvemento da industria alcoiana dende finais do século XIX.
Chico Mendes
Morte
Ilzamar Gadelha, esposa de Chico Mendes, que entón tiña 24 anos, lembrou con estas palabras os últimos momentos do seu marido. Darly e Darcy eran da Unión Democrática Ruralista, latifundistas brasileiros cunha longa lista de asasinatos no seu haber segundo afirmou a viúva de Mendes.
Modernismo valenciano
Alcoi e Valencia, por número de obras, serán as principais cidades valencianas que máis profusamente desenvolvesen a arquitectura modernista. Novelda, Alacant, Castelló de la Plana, Borriana, Sueca ou Carcaixent, son outros focos onde se desenvolvesen importantes exemplos de arquitectura modernista.
Chico Mendes
Morte
En honra á súa morte, foi composta a canción "Cuando los ángeles lloran", do grupo mexicano Maná.
Modernismo valenciano
Doutra banda, hai varias poboacións valencianas que forman parte da Ruta Europea do Modernismo, asociación europea formada por institucións e gobernos locais cuxo fin é a protección e promoción internacional do patrimonio modernista. É o caso de Alcoi, Novelda e Sueca.
Chico Mendes
Repercusión da súa morte
O asasinato de Mendes, de non ser pola repercusión que tivo no Brasil e noutros países, quedaría tan impune como os máis de 1000 crimes de dirixentes sindicais, militantes de esquerda, avogados, sacerdotes da teoloxía da liberación e indíxenas rexistrados nos últimos anos na Amazonía brasileira. Trala morte de Mendes os asasinatos seguíronse producindo, aínda que a unha escala menor, pero coa mesma impunidade. O 26 de marzo de 1998, 10 anos despois, foron asasinados 2 líderes do Movemento de Traballadores Rurais Sen Terra (MST) en Parauapebas, en Pará, un dos municipios onde a loita pola terra é máis violenta. En Pará foron asasinados máis de 500 campesiños pobres na última década. Os conflitos pola terra e a destrución do bosque tropical son as dúas caras da política de ocupación da Amazonía.
Modernismo valenciano
Características
As características comúns dentro do modernismo valenciano son:
Chico Mendes
Repercusión da súa morte
O 9 de decembro de 1988, 13 días antes de ser asasinado, Chico Mendes nunha entrevista con Edilson Martins, do diario Xornal do Brasil, afirmou que estaba ameazado polos propietarios da fazenda Paraná, Darly Alves e Alvarino Alves. Desde 1973, eses dous terratenentes tiñan orde de prisión en Paraná (no sur do Brasil), pero o delegado da Policía Federal de Acre, Mauro Spósito, retivo esa orde de prisión.
Modernismo valenciano
Arquitectura
Da man de arquitectos, enxeñeiros e mestres de obras valencianos, a gran maioría deles formados en Barcelona ou Madrid e coetáneos ao modernismo catalán e ao modernismo madrileño, mais que exerceron boa parte da súa carreira na Comunidade Valenciana, o modernismo cobrará unha especial relevancia arquitectónica en distintas cidades valencianas.
Chico Mendes
A implicación da UDR
Un mes antes da morte de Chico, o avogado e terratenente Joao Branco, presidente da UDR de Acre, estivo na facenda de Darly Alves discutindo o asasinato de Chico Mendes, segundo Genesio Ferreira de Silva, un raparigo que por entón tiña 14 anos e era empregado de Darly. Para moitos Joao Branco foi o verdadeiro instigador da morte de Chico Mendes e outros líderes sindicais en Acre, e o auténtico dirixente dun escuadrón da morte na rexión, encamiñado a suprimir toda oposición á expropiación e deforestación da selva. Joao Branco declarou como testemuña no xuízo, pero nunca foi xulgado, e tras pasar varios meses fóra, esperando a que acougase a situación, regresou a Acre, dimitindo como presidente da UDR, a entidade asociativa brasileira que reúne os grandes propietarios rurais.
A UDR de Acree, segundo Chico Mendes, "é o núcleo dun auténtico escuadrón da morte, responsable de numerosos asasinatos". Os seus principais integrantes na época en que Mendes foi asasinado eran Joao Branco; Rubem Branquinho, que foi candidato a gobernador do estado; o exalcalde de Río Branco, Adalberto Aragao; o deputado polo partido Fronte liberal, Joao Tezza; os terratenentes Benedito Rosa Gastao Mota; o exalcalde de Xapuri, Vanderlei Viana, e o que era concelleiro de Brasileia, Luís Assém.
Sinosauropteryx
Sinosauropteryx (que quere dicir "reptiliano alado chinés"; en chinés simplificado: 中华龙鸟; en chinés tradicional: 中華龍鳥; pinyin: Zhōnghuá lóng niǎo, que quere dicir literalmente paxaro dragón chinés) é un dinosauro compsognátido. Descrito en 1996, foi o primeiro taxon de dinosauro fóra de Avialae (paxaros e os seus parentes inmediatos) ó ser atopado con evidencia de plumas. Apareceu cuberto cunha capa de filamentos simples semellantes a plumas. Tamén se observaron estruturas que indican coloración que foron preservadas nalgunhas das plumas, o que converteu a Sinosauropteryx no primeiro dinosauro non Avialea cuxa coloración foi determinada. A coloración inclúe unha cola con bandas vermellas e claras. Xurdiu certa controversia cunha interpretación alternativa da impresión filamentosa como restos de fibras de coláxeno, mais esta teoría non foi amplamente aceptada.
Pakolas
Francisco Manuel Cerdeira Castiñeiras, máis coñecido como Paco Cerceira e Pakolas, nado na Cidade de México o 2 de agosto de 1976, é un músico, compositor e produtor galego, residente en Oleiros.
Traxectoria
Estudou enxeñería civil en UPAEP.
Comezou sendo membro do grupo Mamá Cabra. Despois en 2014 forma a banda de música infantil A Gramola Gominola, con propostas didácticas para a rapazada arredor do rock and roll. O seu primeiro traballo en solitario é Pakolas (Galaxia, 2017), co apoio do Colexio Profesional de Logopedas de Galicia.
Tamén colabora en Zënzar "rock en galego".
Casa de Dona María
A Casa de Dona María, tamén coñecida como Casa Inquisicional de Cristillón ou Casa de Cristillón foi unha casa de labranza con certo poderío en Mañufe. Salienta por ter sido feudo do Santo Oficio e cárcere da Inquisición. A súa fundación non ten data certa pero especúlase que corresponde á primeira metade do século XVII. Dende o ano 1673 foi morgado e sobre ela quedou escriturado un aforamento, sendo propietario Gerónimo de Seyra y Mariño. Está situada no lugar de Cristillón, parroquia de Mañufe, Gondomar. Actualmente consérvase en bo estado, inda que con reformas.
Arquitectura
O edificio levántase a base de perpiaño granítico irregular, de dous andares e cuberta a dúas augas. Inicialmente era de planta rectangular con orientación norte-sur. Máis tarde engadíuselle un anexo que funcionaba como patín. Co paso do tempo foise transformando e tras varios anexos quedou con forma de T.  A casa contaba con construcións anexas como corte, adega e lagar. Como elemento decorativo un reloxo de sol sobre o testeiro sur. Salienta un hórreo de grandes proporcións e beleza .Ao outro lado do camiño de Cristillón mantense, aínda modificada, a fonte do Romaio
Historia e liñaxes
A súa fundación remóntase á primeira metade do século XVII, segundo Soliño Troncoso. Engade que sobre ela fundouse morgado en 1673 sendo propietario o capitán Jerónimo de Seya Mariño, veciño de San Pedro de Filgueiras (actualmente San Pedro da Ramallosa) Nese mesmo ano ante o escribán, Antonio Vitorio de Losada, a casa aforouse a unha familia da parroquia de Mañufe. O mesmo estudo engade que no ano 1681 o morgado foi adquirido polo matrimonio formado por Pedro de Puga Novoa, de Bembrive (Vigo) e María de Ulloa do barrio do Burgo (Baiona).
No primeiro terzo do século XVIII o ben pasou a Manuel Antonio de la Sierpe Troncoso y Lira casado con Baltasara de Romay. Estes o deixaron para o seu fillo Manuel Antonio de la Sierpe Troncoso y Lira que casará en 1788 con María Francisca de Castro y Correa, de San Pedro da Ramallosa.
En 1828 o morgado é herdado por María Jesús de la Sierpe, filla de Manuel Antonio e María Francisca. A nova herdeira estaba casada con Fernando Fernández, veciño de Mañufe. María Jesús de la Sierpe foi quen deu nome popular á casa.
A familia "de la Serpe" tivo outra casa en Mañufe, aos pés da ermida de San Sebastián, aínda parcialmente conservada”.
Casa do Santo Oficio
Nesta casa, que foi cabeza de morgado, viviu un Comisario Inquisidor. O seu vencello ao Santo Oficio está claramente amosado co brasón no lintel da entrada principal “cuxas armas se mostran sobre o brasón pétreo que coroa o lintel do portalón de entrada ao patio aberto ante a casa”. Por outra banda, en parte, a casa funcionou como cárcere da Inquisición na planta baixa do edificio central.
Bueu, Bueu
San Martiño de Bueu é unha parroquia que se localiza no norte do concello pontevedrés de Bueu, na comarca do Morrazo. Segundo o padrón municipal de 2022 tiña 3.969 habitantes (1.927 homes e 2.042 mulleres), o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 3.548 habitantes.
José Luís Camiñas
José Luis Camiñas Vázquez, nado en Rodeiro, é un gandeiro e político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Gandeiro de Faílde. Foi presidente da cooperativa gandeira O Rodo ate 2022. Militante do PSdeG-PSOE, nas eleccións municipais de 2007 foi elixido concelleiro de Rodeiro e foi concelleiro de Urbanismo durante a alcaldía de Manuel Salgado González, de Independentes de Rodeiro. Volveu ser elixido concelleiro nas municipais de 2011. Nas eleccións municipais de 2023 encabezou a candidatura socialista, e foi elixido alcalde de Rodeiro co apoio de UxR.
José María Montero Martínez
José María Montero Martínez, coñecido como Enterrador, nado en Mugardos cara a 1898 e finado en Ferrol o 27 de xaneiro de 1938, foi un político galego.
Traxectoria
Veciño de Meá. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, foi detido e procesado. Xulgado por un tribunal militar en Ferrol os días 1, 2 e 3 de decembro de 1937 acusado de rebelión polos sucesos do pazo do Piñeiro, foi condenado a pena de morte. Foi executado no castelo de San Filipe o 27 de xaneiro de 1938 canda Amada García, Antonio Eytor Canizo, Ángel Roldos Gelpi e Juan José Teijeiro Leira de Mugardos; Jaime González Pérez e Ramón Rodríguez López de Ares; e Germán López García de Cabanas. Abríronlle expediente de responsabilidade civil en xuño de 1938.
Lugones
miniatura|dereita|Mapa das tribos ástures. Os lugones (en Lugoni) eran unha tribo celta dos ástures que viviu no Convento Asturicense de Gallaecia, entre os ríos Nailos (Nalón) e Salia (Sella) e na zona do val de Duerna. A súa capital era Paelontium (Belonciu). A persistencia desta tribo é coñecida até despois da caída do Imperio Romano, en tempos dos visigodos, cando Sisebuto mandou ó seu xeneral Riquila sufocar unha rebelión destes contra o século VI-VII.
Etimoloxía
O seu nome provén da raíz celta lug, que quere dicir “brillante”. Lug era unha divindade solar, a principal dos celtas na península, dos que os lugones eran os descendentes ou "fillos da luz". Segundo a documentación literaria antiga, o territorio actual de Siero estivo habitado por esta tribo.
É posible que o nome da actual parroquia de Llugones, no concello de Siero, proveña da antiga tribo.
Omaliinae
Omaliinae é unha subfamilia de escaravellos dentro da subfamilia Staphylinidae.
Anatomía
Os adultos típicos miden de 1,5 a 6 mm de longo, son algo máis anchos que a maioría dos estafilínidos, con élitros algo máis longos e sen punteaduras seriadas, a cabeza ten un ancho colo, as antenas son lixeiramente máis anchas no ápice e os tarsos teñen cinco artellos. Case todos os xéneros teñen un par de ocelos preto da base da cabeza e nuns poucos xéneros os élitros cobren todo o abdome. As malas maxilares das larvas teñen forma de correa, pero non son tan longas coma nos Proteininae e a mandíbula carece de prosteca.
Ecoloxía
Os adultos e larvas viven nas follas caídas, froitos en descomposición, musgos e baixo codias de árbores mortas. Os adultos de varias especies e algunhas larvas viven en flores. Adultos e larvas de moitos xéneros e especies crese que son predadores que se alimentan de insectos pequenos acabados de matar, aínda que algúns parecen ser fitófagos (danan as flores) ou saprófagos que se alimentan de froita en descomposición.
Sistemática e evolución
A subfamilia Omaliinae é grande, xa que comprende uns 100 xéneros, e está dividida nas seguintes sete tribos:
Bando de Abaixo, Bando, Santiago de Compostela
Bando de Abaixo é un lugar da parroquia de Bando, no concello coruñés de Santiago de Compostela. Segundo o IGE, en 2021 tiña 33 habitantes, 19 homes e 14 mulleres. Neste lugar atópanse a igrexa de Santa Eulalia de Bando e mais os restos arqueolóxicos do castro de Bando.
Boulton Paul Defiant
O Boulton Paul Defiant era un interceptor británico que operou coa Royal Air Force (RAF) durante a segunda guerra mundial. O Defiant foi deseñado e fabricado por Boulton Paul Aircraft como un "caza de torreta", sen ningún canón fixo que disparase cara adiante, unha configuración que tamén usaba o Blackburn Roc da Royal Navy.
En combate o Defiant foi efectivo destruíndo bombardeiros, o rol para o que fora deseñado, pero era vulnerabe ao máis manobrable caza Messerschmitt Bf 109 da Luftwaffe. O Defiant deseñárase para destruír bombardeiros sen escolta a través de ataques ventrais e polo tanto carecía de armamento que disparase cara adiante, o que demostrou ser unha gran debilidade en combates diúrnos contra cazas. Porén, tivo éxito cando se converteu nun caza nocturno. Finalmete equipou a trece escuadróns nese rol, en comparación con só dous escuadróns como caza diúrno, aínda que en parte isto debeuse á lenta produción inicial. A mediados de 1942 foi substituído por mellores cazas nocturnos, o Bristol Beaufighter e o de Havilland Mosquito.
O Defiant continuou operando como adestrador de artilleiros, remolcador de brancos, contramendidas electrónicas, e rescate no mar. Entre os pilotos da RAF era alcumado "Daffy".
Pazo de Moldes
O Pazo de Moldes, tamén coñecido como Casa Forte de Moldes ou Pousa de San Blas é un antigo couto sobre o que  foi edificada unha casa grande galega arredor do século XIV. Canda ela, unha capela baixo advocación de San Brais, sede dunha romaxe tradicionais da parroquia de Mañufe. No século XXI, inda que con algunha reforma no exterior, mantén en boa conservación as súas estruturas, sendo utilizada como vivenda familiar. Atópase no lugar de San Brais, parroquia de Mañufe, Gondomar.
Arquitectura
O pazo sitúase nuns terreos altos dende os que se domina a paisaxe do Val Miñor. O edificio é de planta rectangular dividido en dous andares. Antigamente a baixa estaba dedicada á corte de animais e mais a adega. A construción conserva numerosas marcas de canteiros na fábrica. Está brasonado na fachada norte co escudo de armas dos Suárez de Deza. O brasón ten diferenza co que se atopa na Torre de Tebra (Tomiño), pois cambia unha das flores de lis por unha cruz de Calatrava. Ao respecto especúlase que se debería a unha modificación feita por Álvaro Suárez de Deza, quen tería pertencido a esta orde ao momento de fixar morgado no ano 1566 en Tebra e deixar constancia do seu carácter de propietario do couto de Moldes.
A capela foi reconstruída durante o século XX, tras ter sido utilizada como leñeiro e asador. A tradición oral remite a que foi sede dunha antiga romaxe anual de carácter parroquial que baixaba en procesión até o veciño Cruceiro de Piquetes. Contiña unha imaxe de San Brais que na actualidade se atopa na Igrexa de San Vicente de Mañufe. Trala súa remodelación volveu ser lugar de culto de carácter familiar.
Garrano
miniatura|Manda de garranos na serra da Groba. miniatura|Manda de garranos nos altos da Groba. Os garranos (Equus ferus atlanticus) son équidos que habitan no norte da península Ibérica. Son coñecidos tamén como burras. Na serra da Groba consérvase o exemplar de garrano máis xenuíno, e nos últimos anos ten evolucionado en alzada e cor da capa polo control humano que se fai na festa dos curros e o número baixo de garañóns. A capa dominante segue a ser a castaña e a alzada a máis baixa de todas as razas de garranos de Portugal, norte de España e sur de Francia. De todos os garranos existentes na área xeográfica do norte peninsular as burras da Serra da Groba son os de menor alzada.
Pazo de Moldes
Toponimia
A capela é nomeada tradicionalmente en castelán, San Blas, tanto nos estudos de José Espinosa Rodríguez, como nos traballos do arquitecto Antonio Soliño Troncoso. Este nome de lugar tamén foi recollido deste xeito polo historiador Anxo Rodríguez Lemos na recollida de topónimos da parroquia de Mañufe.
Garrano
Importancia
Probablemente foron representados na arte parietal dende hai 30 000 anos xunto con outras razas. Da Serra da Groba foron os exemplares que se colleron para crear a raza Cabalo de pura raza galega, que nun primeiro momento se chamou Cabalo Galego do Monte, cando se creou polo Real decreto 1682/1997 a raza equina en perigo de extinción, única raza de cabalo autóctono, e que levou a crear unhas características raciais que hoxe se utilizan no Rexistro de Pura Raza Galega.
Pazo de Moldes
Toponimia
Grazas a este último traballo foi posible xeolocalizar microtopónimos que pertencían ao antigo couto espallados na entidade de San Brais:
Garrano
Importancia
Coñecida a evolución dos últimos anos dos garranos na Serra da Groba, e dada a importancia destes animais que son a única reserva de cabalos salvaxes do Atlántico e a maior manda de garranos que hai en liberdade de Europa e un dos poucos lugares onde se pode velos en liberdade e sen necesidade de intervención humana para sobrevivir, é polo que se está tentando analizar o gran tesouro biolóxico e cultural para que se coñezan algunhas características particulares e entre todos buscar que non se perdan nin os animais nin as tradicións ligadas a eles, e pór en valor as burras da Groba, garranos milenarios que aínda subsisten.
Pazo de Moldes
Toponimia
Da casa é capela: A Capela de San Blas, O Pazo, Casa Forte de Moldes,
Das terras de labor e enxeños: A Tomada do Pazo (ao norte), A Fonte de San Blase e O Coto de Modes(oeste), Os Muíños do Pazo, Muíño de Baixo e Muíño de Riba, A Presa do Pazo (sur); A Tol do Pazo (leste); Moldes (tomada ao sueste)
Historia e liñaxes
O primeiro propietario do que se ten documentación é Álvaro Suárez de Deza, quen fundou morgado con cabeza na Torre de Tebra (Tebra - Tomiño), e fixo constar nun testamento outorgado en 1566, que o couto de Moldes era da súa propiedade, segundo a investigación histórica de José Espinosa Rodríguez publicada en 1951.
Porén, a investigación máis recente de Carmen Pérez Pérez, matiza que ao longo do século XV, este couto como outros do Val Miñor, foron reivindicados como señoríos pola Igrexa de Tui, pola vila de Baiona e por cabaleiros galegos, "coma os señores de Montaos, situados na zona coruñesa, que queren ter unha presenza en terras tudenses." Nesta liña, afirma que a principios do XV, o couto de Moldes é propiedade de Lope de Oya. Engade que no ano 1634 Gregorio de Castro e Oya, señor do couto de Piñeiro (Peitieiros), no seu testamento di que os seus ascendentes eran señores da casa de Moldes. En base a esta documentación, Pérez Pérez, entende que pode afirmarse que o couto pertenceu á familia dos Oya. Pero Espinosa Rodríguez, que recolle o devandito testamento de Gregorio Castro de Oya no que se adxudica ser señor da casa de Moldes, matiza que dos seus descendentes non se coñece ningún que fose dono do devandito couto.
En 1570, o sobriño e herdeiro de Álvaro Suárez de Dez, chamado Gregorio Suárez de Deza testou en Mañufe afirmando que "era habitante no couto de Moldes". Por esa época, segundo Espinosa Rodríguez, "unha filla da casa de Tebra", Cristina Suárez de Deza, casou con Lorenzo Alemparte co quen tivo un fillo que chamou Pedro de Alemparte.
Pedro Alemparte tamén foi señor do couto de Moldes e casou con Elvira Correa Ozores, señora do pazo de Pegullal, da parroquia de Santa María de Salceda. Desta unión naceu Lorenzo Correa Alemparte, quen sería capitán de milicias e mais herdeiro das casas de Pegullal e Moldes.
A casa e couto seguirá a descendencia dos Correa, entre eles salienta Alonso Correa Sotomayor de Mendoza, primeiro vizconde de Pegullal e conde de San Bernardo. Este casou con Catalina Sarmiento, segunda marquesa de Mos.
Deste matrimonio nacerá Payo Correa Sotomayor, e unha das súas fillas herdará e casará con Antonio Montenegro y Tavares, señor de Castrelos.