cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chrysler Building
Coroa e agulla
O elemento máis recoñecíbel do Edificio Chrysler é a súa coroa. Composta de sete arcos concéntricos aterrazados, o deseño de Van Alen consiste nunha bóveda de aresta cruciforme que ten sete arcos concéntricos, colocados un enriba do outro con recuamentos entre eles. O revestimento de aceiro inoxidábel está nervado e remachado con forma de raios de sol, con moitas xanelas triangulares. Toda a coroa está revestida co metal prateado «Enduro KA-2», un aceiro inoxidábel austenítico desenvolvido en Alemaña por Krupp e comercializado co nome comercial Nirosta (un acrónimo do alemán nichtrostender Stahl, que significa «aceiro inoxidábel»), que ten un 18 % de níquel e un 8 % de cromo, razón pola cal tamén se coñece como «aceiro inoxidábel 18-8». Debido á forma curva da cúpula, as medidas das chapas de Nirosta tíñanse que verificar na obra. Polo tanto, a maior parte do traballo realizouse en obradoiros situados nos andares 67 e 75 do edificio. Tamén se usou Nirosta nos enfeites exteriores (as piñas do andar 24, os enfeites de capó do andar 31 e as aguias do 61), nos marcos das xanelas e na agulla.
O aceiro inoxidábel Nirosta era unha parte integral do deseño de Van Alen, como el mesmo sinala no capítulo «Architectural Uses» do libro The Book of Stainless Steels (1933, 1935): «O uso de metal brillante foi de grande axuda para executar as liñas verticais e as formas circulares minguantes da parte superior, para acentuar o movemento ascendente gradual até que o edificio se esvae literalmente no ceo». Os produtores de aceiro inoxidábel tiñan interese no Edificio Chrysler como experimento da durabilidade do aceiro inoxidábel na arquitectura. En 1929 organizouse o Committee A-l0 on Stainless Steel da American Society for Testing Materials. Os membros dese comité vían o Edificio Chrysler como unha excelente oportunidade para estudar o efecto do ambiente neste novo tipo de material, polo que se fundou outro comité máis cativo, composto principalmente por produtores de aceiro inoxidábel, para inspeccionar os paneis do Chrysler cada cinco anos e determinar a súa condición. Isto realizouse durante trinta anos, até 1960, ano no que se suspenderon as inspeccións debido a que os paneis practicamente non se deterioraran.[73]
Cando se inaugurou o edificio, tiña un miradoiro público no andar 71 chamado Celestial, que pechou ao público en 1945. Podíase acceder ao mesmo por un prezo de cincuenta centavos, e os visitantes podían arrodear toda a súa circunferencia percorrendo un corredor con teito s abovedados, que foron pintados con motivos celestes e dos que penduraban pequenos Saturnos de vidro. Esta planta tiña unha superficie de 362 metros cadrados e segundo un folleto ofrecía vistas de até 100 mi  de distancia nun día claro. No centro da galería estaba exposta a caixa de ferramentas coa que empezou Walter P. Chrysler a súa carreira como mecánico, arrodeada de cristal, a modo de emblema da súa empresa e o seu éxito persoal, que actualmente se conserva no Chrysler Technology Center en Auburn Hills, Míchigan. Con todo, as pequenas xanelas triangulares resultado do deseño da coroa creaban ángulos estraños que dificultaban a vista da cidade. A apertura un ano máis tarde do Empire State Building, que contaba cun miradoiro ao ar libre que se fixo máis popular, fixo que o observatorio do Edificio Chrysler perdese clientela, e seguiu aberto durante só catorce anos máis (pechou en 1945). O antigo miradoiro contén agora a oficina dos arquitectos Morse e Harvey de Cowperwood Interests, ocupada desde 1986. O club privado Cloud Club ocupaba andares do edificio (da 66 á 68), mais pechou a finais dos anos setenta. Os andares superiores do edificio —a partir do 72— non son habitábeis e construíronse principalmente acorde ao deseño exterior, e funcionan ademais como relanzo s da escaleira que leva até a agulla. Son moi estreitas, teñen teitos baixos e inclinados e só se usan para albergar transmisores de radio e outros equipamentos mecánicos e eléctricos. Por exemplo, o andar 73 alberga os motores dos elevadores e un depósito de auga rectangular duns 57.000 litros, dos cales se reservan 13 000 para caso de incendio. dereita|miniatura|267x267px|Vista dende unha das xanelas triangulares que dan ao norte. Orixinalmente, Chrysler tiña un apartamento de dous andares con lareira e unha oficina particular na parte superior do edificio, que, ademais contiña un ximnasio e os baños máis altos do mundo. Os andares 69 e 70 albergan unha clínica dental.
A cadea de televisión WCBS-TV (a Canle 2) emitía o seu sinal desde o cumio do Edificio Chrysler nos anos corenta e cincuenta, até se trasladar ao Empire State Building. Durante moitos anos, tamén usaron o edificio para emitir o seu sinal WPAT-FM e WTFM (actual WKTU), pero tamén se trasladaron ao Empire State nos anos setenta. Actualmente non hai transmisores comerciais no Edificio Chrysler.
Hai dous tipos de iluminación na coroa e agulla do edificio. A primeira corresponde ás luces en forma de «V» no aceiro do edificio, ao redor do perímetro das fiestras. Tras as reformas efectuadas en 1978, o novo propietario engadiu grupos de focos en mastros apuntados cara ao edificio. Isto permite que a cima se ilumine de diferentes cores para ocasións especiais. Até 1998 as luces apagábanse ás 2 da madrugada, porén o columnista Ron Rosembaum logrou que Tishman Speyer, propietario do inmoble, accedese a acendelas toda a noite, apagándose ás seis da mañá. Desde 2015, o Edificio Chrysler forma parte do programa Audubon Society Lixeiros Out, polo que se compromete a apagar as súas luces durante as épocas de migración das aves.
O vestíbulo de entrada ao edificio, que adopta unha «forma triangular pouco habitual», é un belo exemplo do estilo art déco, con claras influencias do expresionismo alemán. Chrysler non reparou en gastos con tal de impresionar a outros arquitectos e magnates do automóbil, revestindo as paredes con enormes laxes de mármore africano vermello, e os chans con travertino de Siena traído de Alemaña nunha disposición que marca o camiño cara aos elevadores.
O vestíbulo, que «parece flotar nun halo misterioso», presenta unha iluminación escasa e algo tenue, a pesar de que os apliques das lámpada s son rechamangueiros e icónicos. Ambos os factores crean un ambiente íntimo e resaltan o lugar. Cada barra vertical de luz fluorescente está recuberta con mármore azul belga e ónix ámbar mexicano, que apaga e difumina a luz conseguindo un brillo macío que ilumina e fúndese coas paredes de mármore de cor vermella dando lustre a toda a sala.
Hai un total de 32 elevadores no rañaceos, divididos en grupos de seis ou oito, cada un dos cales serve andares distintos do edificio. Segundo Curcio, «o interior destes elevadores era quizais o elemento máis fermoso e, xunto coa coroa, o máis importante de todo o edificio».
Van Alen tardou un ano en deseñar minuciosamente estes elevadores, axudado por L. T. M. Ralston, que estaba encargado de elaborar as partes mecánicas do edificio. Foron fabricados pola Otis Elevator Company, e as portas foron realizadas pola Tyler Company. Cada elevador ten unhas dimensións interiores de 1,68 x 2,44 m. As portas son de metal recuberto con madeiras exóticas de diferentes tipos e tonalidades. Cando están pechadas, as portas dos elevadores semellan altos ventiladores resaltados por follas de palma metálicas que se elevan a través dunha serie de parábolas de prata, cuxos bordos están resaltados por lirios curvos, e amosan a influencia do Antigo Exipto no art déco. Cando as portas están abertas, cada elevador semella unha exquisita habitación de estilo art déco.
Cloud Club
O Cloud Club (lit. «club nas nubres») ocupou as plantas 66, 67 e 68 do Edificio Chrysler e abriu en xullo de 1930 cuns trescentos membros que se atopaban entre as persoas máis influentes da cidade, como E. F. Hutton, Condé Nast e o boxeador Gene Tunney. O Cloud Club creouse en parte a petición de Texaco, que antes de alugar catorce andares no edificio pediu que houbese un restaurante axeitado para os seus executivos. O Cloud Club foi a solución, e o seu deseño reflectiu un compromiso entre William van Alen, que deu ao resto do edificio a súa aparencia moderna, e Walter Chrysler, cuxo gusto persoal era máis señorial e tradicional.
Chrysler Center
Chrysler Center é o nome do complexo de edificios composto polo Edificio Chrysler, o Chrysler Building East (anteriormente Kent Building) e o pavillón comercial denominado Chrysler Trylons, situado entre ambos. En 1998 Tishman Speyer adquiriu todo o complexo e procedeu a renovalo por completo entre 1998 e 2000.
Legado
O Edificio Chrysler aparece en varios filmes ambientados en Nova York e é considerado con frecuencia un dos mellores edificios da cidade. En 1997, unha enquisa de arquitectos de Nova York amosou que o Chrysler era de lonxe o seu edificio favorito. En 2001, unha enquisa entre críticos clasificouno como o terceiro mellor edificio do país. No verán de 2005, o Skyscraper Museum de Nova York pediu a cen arquitectos, críticos, enxeñeiros e historiadores, entre outros, que escollesen os seus dez favoritos entre vinte e cinco rañaceos de Nova York. O Edificio Chrysler quedou en primeiro lugar e o 90 % dos enquisados situárono entre o seu dez favoritos. En 2007 quedou en novena posición na lista de America's Favorite Architecture realizada polo Instituto Americano de Arquitectos, dentro dunha selección de cento cincuenta edificios e estruturas.
Illa Decepción
miniatura|Localización A illa Decepción pertence ao arquipélago das Shetland do Sur, na Antártida. Sitúase no noroeste da península Antártica.
Xeografía
É un foco de actividade sísmica e volcánica da Antártida, sendo o principal volcán activo da cunca do estreito de Bransfield.
Sendo o cumio dun cráter volcánico, a súa forma é aproximadamente circular, cun diámetro medio de 15 km; ten 18 km de norte a sur e 16 km de leste a oeste. A súa altitude máxima é de 540 msnm no monte Pond, fronte a caleta Péndulo. A illa alberga no seu interior unha gran baía, chamada Foster, que ten unha estreita abertura duns 150 m, chamada Foles de Neptuno, que a comunica co exterior.
A base deste volcán, que orixinou a illa no período cuaternario, atópase a 850 m baixo o nivel do mar, cun diámetro de 25–30 km. Máis do 50% da illa está cuberta por glaciares, menores que os que cobren illas veciñas, nalgúns casos cubertos polos piroclastos xerados polas erupcións (glaciares negros).
Crusaders
Os Crusaders, antes coñecidos como Canterbury Crusaders e oficialmente BNZ Crusaders por motivos de patrocinio, son un equipo de rugby neozelandés da cidade de Christchurch que compite no torneo Super Rugby, sendo o equipo máis laureado da competición. Fundados en 1996, representan ás federacións provinciais de Buller, Canterbury, Mid-Canterbury, South Canterbury, Tasman e West Coast. O seu estadio local é o Orangetheory Stadium, recinto con capacidade para 18.600 espectadores.
Illa Decepción
Xeografía
Destacan na baía Foster as famosas caleta Baleeiros, caleta Péndulo, caleta Teléfono e caleta 1º de Maio (ou Iquique). Entre C. Baleeiros e C. Péndulo hai unha gran enseada, chamada do Bo Tempo. No exterior da illa sobresae a punta Froilán (ou Macaroni Point), no nordeste. A rocha Ravn está na entrada da gran baía, que se abre ao sueste.
Crusaders
Estadio
Os Crusaders xogan os seus encontros como locais no AMI Stadium, chamado Lancaster Park dende que se construíu en 1881 ata 1998, e despois chamado Jade Stadium ata 2007. A capacidade do AMI Stadium é dunhas 38.600 persoas. Os Crusaders comparten o estadio co seu dono orixinal, o equipo Canterbury RFU da ITM Cup.
Illa Decepción
Xeografía
Encóntranse na illa numerosas lagoas termais. A temperatura da auga de baía Foster é moi superior á da do mar exterior da illa.
Crusaders
Estadio
Este estadio foi orixinalmente construído para acoller encontros de crícket, razón pola cal ten forma circular.
Illa Decepción
Historia
miniatura|250px|dereita|Mapa da illa Decepción creado pola expedición de 1829 ao mando do capitán [[Henry Foster.]] miniatura|250px|Vista da illa Decepción. Sobre o seu nome existe unha lenda, que basicamente fala do sentimento provocado no seu momento pola crenza de que existían fabulosos tesouros de piratas e bucaneiros que nunca apareceron, sendo a verdadeira xoia da illa o porto natural protexido dos ventos e relativamente temperado, que baleeiros e cazadores de focas utilizaron durante moitos anos para desenvolver as súas actividades.
Crusaders
Estadio
O AMI Stadium foi escollido para que se disputasen nel algúns dos encontros da Copa do Mundo de Rugby 2011 que Nova Zelandia organizará a partir do 9 de setembro do 2011, pero en febreiro de 2011 un terremoto de 6'3º na escala de Richter sacudiu a cidade de Christchurch, deixando 145 persoas mortas e moitos danos na estrutura do estadio, facendo que fose imposible a disputa de calquera tipo de evento deportivo nel. Os Crusaders tiveron entón que xogar tódolos seus encontros fóra de Christchurch, a maioría deles no estadio Trafalgar Park da localidade de Nelson. Os 7 encontros que o estadio ía acoller no mundial de rugby foron repartidos por outros estadios do país, e as obras de restauración non remataron ata o ano 2012.
Illa Decepción
Historia
O estadounidense Nathaniel Palmer, indo das illas Malvinas, recalou en Decepción. A actual baía Foster foi chamada polos norteamericanos Yankee-Harbor, nome desbotado posteriormente.
Crusaders
Traxectoria
320px|miniatura|dereita|Os Crusaders compiten representando a un territorio da [[Illa Sur composto por 6 Unions provinciais.]] A traxectoria dos Crusaders no Super Rugby é a de máis éxito de tódolos 18 equipos que compiten no torneo de rugby punteiro no Hemisferio Sur. A pesar de comezar as súas participacións no torneo quedando no último posto no Super 12 1996, nos seguintes anos os Crusaders creceron ata acadar 7 títulos, nos anos 1998, 1999, 2000, 2002, 2005, 2006 e 2008, ademais de 4 subcampionatos, nos anos 2003, 2004, 2011 e 2014.
Illa Decepción
Historia
En 1820 o almirante Fabian Gottlieb von Bellingshausen, contratado por Rusia, visitou e rebautizou Decepción, como fixo con outras illas do grupo, chamándoa Yaroslav.
En 1829, o expedicionario Foster visitou e estudou a illa, realizando medicións pendulares e magnéticas en marzo e xaneiro na caleta Péndulo.
En 1839, o tenente estadounidense Charles Wilkes, visitou a illa e fixo estudos de estratexia naval. Ese mesmo ano, o francés Jules Dumont D'Urville, nos barcos Astrolabe e Zelee, cartografou a illa.
Por decreto supremo, o goberno de Chile aprobou en 1906 os estatutos da Sociedade Baleeira de Magalláns -organizada por Adolfo Andresen e Pedro A. de Brupne-, que desde o ano anterior tiña instalada a súa base de operacións en Decepción.
En 1908, na súa segunda viaxe á Antártida, o francés Jean-Baptiste Charcot visitou as compañías baleeiras norueguesas e a chilena. Un informe de Charcot di:
Arxentina realizou na illa Decepción a súa toma de posesión formal do territorio continental antártico entre os 25° e 68° 34" oeste o 8 de febreiro de 1942, mediante a colocación dun cilindro que contiña unha acta e unha bandeira pintada sobre as paredes da Hektor Whaling Company, deixados alí por unha expedición ao mando do capitán de fragata Alberto J. Oddera no transporte ARA 1° de Mayo. O 8 de xaneiro de 1943, persoal do barco británico HMS Carnarvon Castle destruíu as evidencias da toma de posesión arxentina, borrou a bandeira pintada, deixou escrito que a construción era de propiedade do Goberno británico e envioulle a Bos Aires a acta. O Ministro de Relacións Exteriores arxentino replicou que o seu país consideraba os seus dereitos antárticos como herdanza de España. O 5 de marzo dese ano o ARA 1° de Mayo removeu a bandeira británica e repintou nas paredes as colores arxentinas.
miniatura|250px|dereita|Vista da base arxentina Decepción durante a CAV 2009. O 19 de novembro de 1947, a Armada Arxentina inaugurou o Refuxio Caleta Péndulo en Porto Foster. O 25 de xaneiro de 1948, Arxentina instalou unha Base.
En 1955 inaugurouse na caleta Péndulo a base chilena Pedro Aguirre Cerda.
En 1961 o presidente da Arxentina, Arturo Frondizi visitou a illa.
O 4 de decembro de 1967 mediante un cable na Arxentina difundíase a nova: "Sobre a baía e as praias da illa Decepción, improvisadamente cae unha choiva de pedras" Durante o 5 de decembro de 1967 a precipitación pétrea cesara, para dar paso a unha enorme columna de gases e vapores, que proxectada até máis de mil seiscentos metros, formaba o típico fungo eruptivo. A violenta explosión volcánica destruíu as bases chilenas Pedro Aguirre Cerda, Gutiérrez Vargas e a base británica. Esta última foi reocupada desde o 4 de decembro de 1968 até o 23 de febreiro de 1969.
As únicas fotografías aéreas rescatables da explosión foron sacadas polo Contra-Almirante IM en retiro da Armada de Chile Pablo Wunderlich Piderit, quen sobrevoou a área no mesmo momento da formación dos volcáns.
Na primeira década do século XXI funcionan dúas bases de verán, a arxentina Base Decepción e a española Base Antártica Gabriel de Castilla. En 2011 o Consello Superior de Investigacións Científicas fixo públicas investigacións sobre a creación da illa.
Reclamacións territoriais
miniatura|250px|Foles de Neptuno, entrada á baía Foster. Arxentina inclúe a illa dentro do Departamento Antártida Arxentina, dentro da Provincia de Terra do Fogo, Antártida e Illas do Atlántico Sur; para Chile forma parte da Comuna Antártica da Provincia da Antártica Chilena, dentro da Rexión de Magallanes e da Antártica Chilena; e para o Reino Unido integra o Territorio Antártico Británico. As tres reclamacións están suxeitas ás disposicións do Tratado Antártico.
Nomenclatura dos países reclamantes:
Delage
Delage foi unha compañía francesa de automóbiles de luxo e de carreiras fundada en 1905 por Louis Delage en Levallois-Perret preto de París. Foi adquirido por Delahaye en 1935 e deixou de funcionar en 1953.
Historia temperá
miniatura|right|Albert Guyot, gañador do GP des voiturettes de Dieppe 1908. miniatura|Lucas-Bonnard, René Thomas e Albert Guyot antes do Grand Prix des Voiturettes de Dieppe en 1908, nos seus Delage. miniatura|Delage de carreiras de 1908, na actualidae. miniatura|[[Delage 2LCV-Coche de carreiras de 1924]]
A compañía fundouse en 1905 por Louis Delage, quen pediu prestados 35.000 Francos para facelo.
A súa primeira sede foi na Rue Cormeilles en Levallois-Perret. A empresa ao principio tiña só dous tornos e tres empregados, un deles o antigo xefe de deseño de Peugeot. Delage produciu inicialmente pezas para Helbé, co motor De Dion-Bouton e o chasis montados por Helbé, Delage engadia só a carrozaría.
O primeiro modelo foi o Type A, un mini coche que apareceu en 1906. impulsado por un motor De Dion-Bouton dun cilindro de 4.5 ou 9 hp (3.4 ou 6.7 kW; 4.6 ou 9.1 PS). Como outros dos primeiros fabricantes de automóbiles, Delage participou en carreiras de motor, participando na Coupe de Voiturettes celebrada en Rambouillet en novembro de 1906 cun 9 hp (6.7 kW; 9.1 PS).
En 1907 a fábrica trasladouse á Rue Baudin Levallois, onde un taller de 4.000 m2 permitiulle crecer. O Delage dous-cilindros non competiu en ningunha competición ese ano da "Coupe des Voiturettes".
En 1908, o éxito permitiu o desenvolvemento da fábrica e a entrada en máis carreiras de Grand Prix. Ese ano, volveu o éxito nas carreiras, Delage gañou o Grand Prix des Voiturettes celebrado o 6 de xullo. Este evento, consistente en seis voltas ao circuíto de 76´83 km viu 47 participantes. Delage colocou tres coches. Os tres Delages terminaron esta vez, o equipo tamén levou a casa o premio da regularidade. Os bos resultados contribuíron ás vendas totais que excederon os 300 coches no ano.
Delage pasouse ao motor de catro cilindros en 1909, ao principio proporcionado por De Dion e Edouard Ballot. Pronto, a compañía producia os seus propios motores.
Logo do aumento nas vendas, as instalacións existentes eran demasiado pequenas, polo que en 1910 a fábrica trasladouse a unha nova instalación no 138 do Boulevard de Verdun, Courbevoie. Ao ano seguinte creouse unha carrozaría avanzada. Cara a 1912, 350 traballadores producían máis de 1000 automóbiles ao ano, e ofrecían motores de catro válvulas de catro e seis cilindros.
A década de 1920 foi realmente a primeira "Idade de Ouro" de Delage. Os máis famosos foron os 4 cilindros DE e DI de aproximadamente 2 litros e 11 hp. Delage tamén intentou competir con Hispano-Suiza, co GL de 30 hp e 5954 cc, con certo éxito. Logo diso veu unha nova xeración de coches de seis cilindros, como o MD (3174 cc) e DR (2516 cc), o vehículo máis vendido na historia da marca, deseñado polo enxeñeiro Gaultier.
Tanto o CO como o DO foron substituídos en 1922. O CO converteuse en CO2, producindo 88 Hp, mentres que o DO foi suplantado polo DE con 2117 cc. O CO2 completou a carreira de París-Niza en 16 horas, cunha media de 67 km/h.
O seguinte ano, o novo 14 hp DI tamén cambiou a OHV con 2121 cc (Catro cilindros), equipado con magneto de aceso e termosifón de enfriamento. Todos tiñan caixas de cambios de catro velocidades e carburadores Zenith. No outro extremo da escala, o GL (Grand Luxe), tamén coñecido como o 40/50, substituíu ao CO2, con 5344 cc..
En 1923, produciron un coche de hillclimb co chasis DI, con rodas e pneumáticos máis grandes, e 5107 cc. Delage logrou éxitos en La Turbie e Mont Ventoux. A este coche monstouselle un motor V12, que bateu a marca da subida á montaña Gaillon, con Thomas no volante. Thomas lograría a marca de velocidade en terra en Arpajon neste coche, a unha velocidade de 230´52 km/h en 1924. Un coche de 1925 con motor de 5954 cc e seis cilindros, utilizou novamente o bloque GL, con catro válvulas por cilindro e dous levas de cabeza gemelas.
En 1930, Louis Delâge foi atraído polo luxo e o "coche bonito". Maurice Gaultier deseñou un 8 cilindros en liña de 4.061 cm3, o D8 evolucionou ao D8S (Sport). Que permanecerá na mente de moitos como LA Delage ... As carrozarías máis belas vestiron este chasis e Delage gañou o primeiro lugar entre a competencia dos máis elegantes.
A raíz das secuelas da crise económica de 1929, as dificultades debido ás malas vendas acumuláronse para os fabricantes de automóbiles de luxo. Louis Delâge, con todo, levou a cabo un importante esforzo de renovación técnica, axudado por un grupo de comerciantes e banqueiros. Foi en balde, a situación comercial e financeira da firma quedou bastante mal parada.
Renacemento
miniatura|Un Delage TT (Tourist Trophy). miniatura|Un Delage D6 Grand Prix antes da guerra (1939). miniatura|Un Delage D6 Grand Prix despois da guerra (1946). En 1935 Louis Delage, pouco disposto a admitir a derrota, considerou moitas solucións para salvar a súa empresa, unha marca que destacara de xeito tan brillante nos circuítos, e cunha reputación de calidade dos seus produtos. Renovouse coa asociación co empresario Walter Watney. Deste xeito creou a « Société Nouvelle des Automobiles Delage » producidos por Delahaye, os coches coñeceron unha especie de segunda "idade de ouro" ...
Os Delage fabricados por Delahaye viron a luz no Salón de 1935 desde a gama de 4 cilindros DI-12 ao maxestoso D8-120 pasando polo 6 cilindros D6-70, coche que logrou un amplo éxito. Todos estes coches, do mesmo xeito que os seus predecesores, levaron o "toque Delage" e foron carrozados polos mellores carroceiros logrando os primeiros lugares nos concursos de elegancia. O D6-70 estivo dispoñible na versión "carreira" e volveu facer brillar o nome de Delage nos circuítos con certo éxito.
Logo da segunda guerra mundial, produciuse un modelo de seis cilindros de 3 L, pero ao final o nome desaparece despois do salón de 1953.
Modelos
miniatura|Delage DI. miniatura|Delage D8 S Pourtout 1933. miniatura|Delage Tipo D8-120 miniatura|Delage D6.
Faiado
miniatura|Faiado dunha casa ventilado e alumeado grazas a unha xanela.
O faiado ou faio é a parte máis alta da casa, inmediatamente debaixo da cuberta, non sempre habitábel, onde se adoitan amontoar mobles e trebellos vellos e en desuso a xeito de rocho. Por extensión tamén ás veces é denominado faiado un teito de táboas.
Hoxe en día adoitan rehabilitarse para empregalos coma estudios, salas ou pequenos cuartos.
Curiosamente en portugués o faiado denomínase sótão, polo que cómpre non confundir co soto galego.
Características
A súa especial configuración determina as peculiaridades e as súas posibilidades de uso. Os seus principais inconvenientes son a falla de espazo delimitado polo teito inclinado que forman as vertentes ou abas da cuberta, e a escaseza e má orientación da luz situada en ocasións a rente do chan.
A casa tradicional galega non acostuma ter o faiado habitábel, xa que a pequena pendente da cuberta non permite unha altura de abondo até a cumieira para acoller un cuarto; porén si adoita separarse do sobrado ou primeiro andar cun forxado de trabes de madeira ou un teito de táboas, xa que si podía existir un zapón para usalo como rocho ou incluso preservar parte da colleita. Estruturalmente o espazo conséguese grazas a unhas estruturas en tesoira nas cubertas de catro augas ou unha estrutura sinxela de cangos dende a cumieira ao beirado en casas con tellados de dúas aguas e muros piñón (triangulares). Os muros poden contar con varios ocos ou vans para permitiren a ventilación e o acceso á luz, que poden ser fiestras, xanelas, bufardas ou lumieiras segundo teñamos en conta do maior a menor talle. Malia non ser moi comúns en Galicia, nos faios habitábeis aparecen bufardas levantándose por riba do tellado ou lousado da casa; son moi comúns nas Illas Británicas por exemplo.
As Cruces, Sobrado
As Cruces é un lugar do concello coruñés de Sobrado, que forma parte de dúas parroquias: Cumbraos e Grixalba. Segundo o IGE, en 2019 a parte de Cumbraos tiña 37 habitantes (18 homes e 19 mulleres), mentres a de Grixalba tiña 32 habitantes (17 homes e 15 mulleres).
A localidade, asentada nunha antiga e importante encrucillada de camiños, é atravesada polo Camiño de Santiago, concretamente unha das variantes do Camiño do Norte. Até o comezo do século XXI celebrouse nela unha significativa feira tradicional.
Historia
Nas Cruces estivo a casa do concello, polo menos durante a década de 1910 e até o 15 de febreiro de 1920, cando se estabeleceu o seu traslado a Sobrado.
Contra 1990, o párroco de Cumbraos trasladou para as Cruces a capela de San Roque que se achaba no inmediato lugar da Torre. Antigamente esta capela estaba situada no tamén inmediato monte da Corda, xa na parroquia da Ciadella, onde aínda se conserva un cruceiro denominado Cruceiro da Corda.
Demografía
miniatura|Casas da dereita e do fondo á esquerda pertencentes a Grixalba. En 1780, a parte de Cumbraos tiña 9 veciños e 38 almas, mentres a de Grixalba 4 veciños e 18 almas, sumando deste xeito un total de 13 veciños e 56 almas. Estes mesmos datos son os que aparecen en 1847 no Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar de Pascual Madoz.
No censo de 1887, en Cumbraos e Grixalba contaba 43 e 25 habitantes de feito respectivamente, 68 en total; e 43 e 28 habitantes de dereito, 71 en total.
Xa nos últimos anos do século XX e segundo o padrón municipal, en 1999 tiña 40 habitantes en Cumbraos e 54 en Grixalba, 94 en total; mentres no ano 2000 en Cumbraos tiña 41 e en Grixalba 56, en total 97.
Feira
300px|esquerda|miniatura|As Cruces na [[Carta Xeométrica de Galiza de Domingo Fontán (1845).]] miniatura|Feira das Cruces en [[1943.]] As Cruces tiña unha importante feira que se celebraba o día 13 de cada mes. Era unha das feiras antigas de Galiza e, igual ca outras feiras galegas, a súa data no calendario remóntaa a unha época en que a superstición do número 13 debía ser allea á cultura galega. A ela viñan xentes de longas distancias, coma os ferreiros do val do Eo. Dispuña de todo tipo de gado (bovino, porcino, ovino, cabrún, cabalar, mular, avícola) e comestíbeis (froitas, ovos, queixos, pan, manteiga etc.), á parte de teas, ferraxes e outras mercadorías.
Deste xeito, figura por exemplo no Catastro de Ensenada (1752) ou na Descripcion economica del Reyno de Galicia de Lucas Labrada (1804). Aparece tamén nos principais dicionarios xeográficos españois do século XIX, isto é, no Diccionario geográfico-estadístico de España y Portugal de Sebastián Miñano (1826), no Diccionario geográfico universal (1831) e no Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar de Pascual Madoz (1845).
miniatura|Vista aérea das Cruces un día de feira ([[13 de marzo de 1985).]] Así mesmo, o lugar das Cruces aparece como feira na Carta Xeométrica de Galiza de Domingo Fontán, tanto na minuta manuscrita de 1834 como na edición gravada de 1845. O propio Fontán divisou a «feira das Cruces» o 14 de setembro de 1822 desde unha das «penas cónicas» dos montes do Bocelo.
Fala da importancia desta ancestral feira o feito de o seu posterior esmorecemento contribuír ó declive dos camiños históricos que se dirixían cara a alí. Adicionalmente, a feira tornouse tan multitudinaria que cumpriu realizar unha segunda o día 27 de cada mes. Por outra banda, a feira tamén deu o paso á tradición oral, achándose nalgunha lenda como a procedente de Pedrouzos recolleita polo Seminario de Estudos Galegos, e á literatura, sendo mencionada en Terra brava. Contos da solaina (1955) de Ánxel Fole.
En decembro de 1951 o alcalde estabeleceu que a feira do 27 pasase a se celebrar en Sobrado. Isto non gostou ós veciños das Cruces, que o 28 de maio de 1954 solicitaron ó ministro da gobernación a revogación do traslado, aínda que sen éxito.
Vías de comunicación
As Cruces foi desde antigo un considerábel nó de comunicacións, a través do cal se distribuían os camiños na zona e onde se conformaba unha importante encrucillada de camiños de longo percorrido. Isto é corroborado pola toponimia e a cartografía histórica.
miniatura|As Cruces na [[Carta geométrica de Galicia con el trazado de ferro-carriles y carreteras kilometradas (1917).]] Actualmente é atravesada pola AC-231, a súa principal vía de comunicación. Esta estrada comunica o lugar en dirección ó norte con Teixeiro (Curtis) e A Castellana (Aranga), onde parte da N-VI, mentres en dirección ó sur con Sobrado, onde conecta coa AC-934 que prosegue até As Corredoiras. O seu paso polas Cruces estaba pensado desde o final do século XIX e durante o principio do XX. Foi construída seguindo o trazado do camiño real que conectaba Sobrado con Ponte Aranga e desde 1909 até aproximadamente 1916 realizouse o tramo Teixeiro-Sobrado.
A seguinte vía en importancia é a DP-8001, que inicia o seu percorrido directamente nas Cruces, na propia AC-231. Coñecida coma a estrada das Cruces á Pena Branca, diríxese cara ó nordeste, atravesando a parroquia de Grixalba, até empatar na serra da Cova da Serpe coa LU-P-2302 que prosegue até Guitiriz. Foi construída de xeito progresivo en varias fases, entre 1962 e os primeiros anos da década de 1970, a partir do denominado «camiño real» polos veciños e «camiño de ferradura» polo Madoz. Este camiño era en realidade un tramo que formaba parte do histórico e ancestral camiño de Compostela a Viveiro e mais a Ribadeo, por Vilalba e Mondoñedo, o cal estaba posibelmente conectado coa vía cantábrica mencionada no Anónimo de Rávena e foi posteriormente empregado coma Camiño de Santiago. En 2015, após anos en proxecto e trala expropiación dunha vivenda tradicional no ámbito urbano das Cruces, procedeuse ó seu derrubamento e á mellora e ampliación do trazado do comezo da estrada. Noutras dúas fases realizadas nos anos seguintes tamén se ampliou o resto da estrada.
Quer o camiño de Betanzos a Portomarín, quer o camiño de Compostela a Ribadeo, que se cruzaban nas Cruces, terían orixe romana. Deste xeito, segundo algúns autores tamén pasaría polo lugar unha controvertida calzada romana de carácter militar: a vía XX, tamén chamada per loca maritima, do Itinerario de Antonino. Así mesmo, outra vía transversal procedente da zona de Iria Flavia conectaría nas Cruces coa XX proseguindo cara á costa norte. Foi posibelmente por estas dúas vías por onde os viquingos, na súa incursión de 968-970, chegaron ó mosteiro de Curtis para o destruír. Após se internaren en Galiza pola ría de Arousa e chegaren a Compostela, probabelmente entroncaron co camiño á costa norte e unha vez nas Cruces continuaron pola vía XX até Santaia de Curtis.
Outro camiño real era o que desde As Cruces chegaba até A Penalba, na parroquia de Nodar (Friol). Pasaba por Sante e, tras discorrer entre Vilasuso e A Armada, proseguía polo sur de Vilariño. En realidade non remataba na Penalba, senón que continuaba para se dirixir cara a Lugo. En 1978 foi asfaltado até Sante. Segundo algún autor, compartiría parte do seu trazado co de Betanzos-Portomarín.
Camiño de Santiago
miniatura|esquerda|Camiño de Santiago por Grixalba no mapa do [[bispado de Mondoñedo (1764).]] miniatura|Panel informativo sobre o trazado. As Cruces é unha localidade do Camiño de Santiago situada nunha das variantes do Camiño do Norte ou Ruta da Costa.
No lugar de Toar en San Breixo de Parga (Guitiriz), o Camiño do Norte galla para se dirixir unha variante ás Cruces e a outra a Sobrado. Así, o antigo camiño que chega ás Cruces, oficializado en 2014, faino após pasar polas parroquias guitiricenses de San Breixo de Parga, Parga, Vilar e as Negradas e tamén pola de Grixalba. Xa nas Cruces, vólvese dividir en dous gallos, un cara a Sobrado e o outro cara a Boimil (Boimorto) pola Ciadella e Vilariño (Vilasantar). Ámbolos tramos únense de novo coa variante de Sobrado procedente de Toar.
O Camiño chega ás Cruces tras atravesar a parroquia de Grixalba pola DP-8001, mais desviándose polos lugares de Paraños, O Coto e Suavila. O trazado histórico evitaba estes lugares, axustándose máis á lóxica dos camiños de longo percorrido, mais nalgúns puntos está perdido. Este treito é sinalado coma «trazado con vestixios históricos». Adicionalmente, tamén existía antano outra ruta que accedía a Grixalba polo lugar de Codesoso do Monte no canto de pola futura DP-8001 e que procedía de Paradela, na contigua parroquia de Foxado (Curtis). O concello de Curtis, malia ter proposto e sinalizado o Camiño de Santiago polo seu territorio municipal, non ten en conta esta variante.
Unha vez nas Cruces, antigamente os peregrinos decidían se se dirixir cara ó mosteiro de Sobrado ou cara ó santuario de San Pedro de Mezonzo. Para a segunda escolla proseguían cara á Ciadella, onde existía un hospital de peregrinos xunto á referida capela do monte da Corda.
Pseudopleuronectes
Pseudopleuronectes é un xénero de peixes teleósteos da orde dos pleuronectiformes, suborde dos pleuronectoideos, familia dos pleuronéctidos e subfamilia dos pleuronectinos, que comprende cinco especies propias das costas do noroesta do océano Pacífico, excepto unha (P. americanus) que vive no the noroste do océano Atlántico.
Como todos os peixes da familia dos pleuronéctidos, as especies deste xénero teñen o corpo aplanado, asimétrico, e cos dous ollos situados no lado pigmentado do corpo.
Descrición
O xénero foi descrito en 1862 polo naturalista e ictiólogo neerlandés Pieter Bleeker na súa obra "Sur quelques genres de la famille des Pleuronectoïdes", publicada na revista ''Versl. Akad. Amsterdam'' 13: 422-429,
Etimoloxía
O nome do xénero, Pseudopleuronectes, está construído coa forma prefixa do latín científico pseudo-, tirada da do grego antigo ψεῦδο- pseũdo-, derivada de ψευδής, pseudḗs, "falso", e o nome do xénero Pleuronectes. Literalmente: as falsas sollas", ou "os parecidos ás sollas".
Especies
Na actualidade recoñécense dentro do xénero Pseudopleuronectes as seguintes cinco especies:
Capnófilo
Algúns capnófilos poden necesitar metabolicamente o dióxido de carbono, mentres que outros non o necesitan, pero compiten con maior éxito polos recursos nesas condicións, xa que moitos outros microorganismos non poden resistir niveis tan altos de CO2. Trátase dun termo descritivo xeral e ten pouca relevancia á hora de establecer unha relación taxonómica ou evolutiva entre organismos que compartan esta característica. Por exemplo, a capacidade dos capnófilos de tolerar (ou ás veces utilizar) a cantidade de oxíxeno que tamén está presente no seu ambiente pode variar grandemente e pode ser moito máis importante para a súa supervivencia. Especies de bacterias do xénero Campylobacter son capnófilos que son máis doadas de identificar porque son tamén organismos microaerófilos, é dicir, que poden crecer en altas concentracións de dióxido de carbono con tal de que haxa tamén unha moi pequena cantidade de oxíxeno libre. (Na atmosfera terrestre os niveis de dióxido de carbono son aproximadamente 500 veces menores que os de oxíxeno, 0,04% e 21% do total, respectivamente). Os anaerobios obrigados son microbios que morren en presenza de oxíxeno sen importar a concentración de dióxido de carbono que haxa no seu ambiente, e obteñen enerxía da respiración aerobia ou da fermentación. En 2004, caracterizouse unha bacteria capnófila que requiría dióxido de carbono chamada Mannheimia succiniciproducens, a cal ten un peculiar metabolismo no que se produce a fixación do carbono. Aínda que a fixación do carbono é normal entre as plantas e outros seres fotosintéticos durante a fase escura da súa fotosíntese, atópase en relativamente poucos microorganismos e non se dá en animais. Mannheimia succiniciproducens pode fixar dióxido de carbono no esqueleto de tres carbonos da molécula de fosfoenolpiruvato, un produto final da glicólise, para xerar o composto de catro carbonos ácido oxalacético, que é un intermediario do ciclo de Krebs (hai plantas con fotosínteses especiais, C4 e CAM, que tamén o fan). Aínda que Mannheimia succiniciproducens ten a maioría dos intermediarios do ciclo de Krebs, non pode facer a fosforilación oxidativa para producir enerxía.
Patoxenicidade
Actualmente hai polo menos dous grupos de microorganismos capnófilos ben caracterizados que son patóxenos humanos. As especies capnófilas do xénero Campylobacter poden causar trastornos intestinais. Outros patóxenos capnófilos son os do xénero gramnegativo Aggregatibacter, que se encontran na boca (por exemplo, Aggregatibacter actinomycetemcomitans). Estes causan unha periodontite agresiva xuvenil.
Rubén Arroxo
Rubén Arroxo, nado en Lugo en 1985, é un político galego do BNG.
Traxectoria
Formado como aparellador e tamén como adestrador de atletismo, tivo diversas responsabilidades dentro da organización xuvenil Galiza Nova e formou parte da candidatura do BNG nas eleccións municipais de Lugo. Pertenceu á plataforma Miño Si, Gasolineira Non. Foi candidato polo BNG á alcaldía de Lugo nas eleccións municipais de 2015, repetindo de novo nas municipais de 2019. Logo dun acordo de goberno entre o PSdeG e o BNG, Arroxo converteuse en tenente de alcalde após a constitución dos consistorios o 15 de xuño.
Elinor Crawley
Elinor Crawley, nada o 8 de novembro de 1991 en Cardiff e unha actriz galesa, o seu papel máis popular foi na serie histórica Vikings.
María Patiño
María Patiño Castro, nada en Ferrol en 1971, é unha xornalista galega. Trátase dunha das máis coñecidas representantes da chamada prensa do corazón, e faciana habitual en numerosos espazos de televisión do que nalgúns casos é cualificado coma tele-lixo.
Traxectoria
Licenciada en xornalismo, comezou a súa actividade na delegación de Sevilla da axencia de noticias Europa Press. Posteriormente traballou en Canal Sur Radio, Onda Giralda e a axencia oficial de Diez Minutos en Andalucía.
Os seus primeiros contactos coa televisión, medio a través do que alcanzou sona en España, comezaron no programa magazine Sabor a verano (1999), de Antena 3, presentado por Inés Ballester.
Tralo seu paso polo late-night Abierto al anochecer (2002) de Jordi González, recala no que foi un dos programas televisivos máis seguidos, Sabor a ti (2003-2004), xunto a Ana Rosa Quintana.
Con todo, a súa sona débea ao talk show de actualidade social ¿Dónde estás corazón?, conducido por Jaime Cantizano en Antena 3 entre 2003 e 2011.
Na tempada 2007-2008 presentou o magazine A 3 bandas, en Antena 3, que foi retirado por baixa audiencia. A partir do 13 de xullo de 2009 presentou xunto a Jesús Mariñas e Julian Iantzi o programa Vaya par, dirixido por Gema López, tamén retirado por baixa audiencia o 11 de setembro dese ano.
O 15 de outubro de 2011, xa retirado da grella o programa DEC, Patiño foi entrevistada en La Noria, de Telecinco, xunto a Bárbara Rey, con quen tivera unha gran liorta en 2007. Desde o 5 de novembro de 2011 comeza a traballar como colaboradora habitual de La Noria. O 17 de xaneiro de 2012 incorporouse como colaboradora habitual en El programa de Ana Rosa, ademais de colaborar en Sálvame Deluxe os venres pola noite.
O seu estilo polémico e apaixonado de exercer o xornalismo garante unha audiencia fiel dos programas en que participa.
VI edición dos Premios Goya
A cerimonia de entrega da VI edición dos Premios Goya tivo lugar no Palacio de Congresos de Madrid o 7 de marzo de 1992, e foi presentada por Aitana Sánchez-Gijón e José Coronado.
José Varela Bouza
José Varela Bouza, coñecido como Pepe o Lobo, nado en Bañobre (Miño) en 1910 e finado en Perbes o 29 de marzo de 1938, foi un político galego.
Traxectoria
Militante da CNT e do PCE de Miño. Foi acusado de executar o incendio da igrexa de Santa María de Castro o 10 de abril de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Abriron varias causas contra el. Xulgado na Coruña o 13 de novembro de 1937 acusado de rebelión militar na causa 921/37, foi condenado a pena de morte o 18 de novembro. Preso no castelo de Santo Antón agardando o cumprimento da condena, fuxiu da cadea o 28 de xaneiro de 1938 logrando chegar a nado á praia do Naval. Agochouse preto da súa casa de Bañobre, pero foi descuberto polos falanxistas e a Garda civil que o mataron en Perbes o 29 de marzo de 1938 xunto con José María Blanco Barros.
A súa muller Manuela López Cabana foi detida e procesada por auxilio á rebelión.
Maxi Rodríguez
Maximiliano Rubén Rodríguez, máis coñecido como Maxi Rodríguez, nado en Rosario, Santa Fe, o 2 de xaneiro de 1981, é un exfutbolista profesional arxentino que xogaba como centrocampista.
Ligazóns externas
‎
Trofeo Emma Cuervo 2008
A 57º edición do Trofeo Emma Cuervo celebrouse en Ribadeo o 23 de agosto de 2008 a partido único. O campión foi o Sporting de Gijón B.
Clemente VIII, antipapa
Clemente VIII, nado co nome de Gil Sánchez Muñoz y Carbón en Teruel entre 1369-1370 e finado en Mallorca o 28 de decembro de 1446, foi un relixioso aragonés.
Traxectoria
Arcipreste de Teruel e antigo cóengo de Barcelona, foi un antipapa non recoñecido oficialmente da Igrexa católica, que substituíu a Bieito XIII o 10 de xuño de 1424, mantendo as súas pretensións pontificias ata o 26 de xullo de 1429.
A súa elección foi unha farsa de só tres cardeais, pero Muñoz aceptou e tomou o nome de Clemente VIII. Martiño V ordenou aos bispos de Barcelona e Tortosa que interviñesen para resolver este cisma. A situación perdurou, non obstante, uns anos máis, pois o enfrontamento político entre o papa e o rei aragonés Afonso V polo reino de Nápoles fixo que se mantivese de forma artificial o cisma. O papa enviou como legado a Alfonso de Borja (o futuro papa Calisto III) para negociar co rei o fin do seu apoio ao antipapa. Así, cando o rei Afonso conseguiu que Martiño V fixese tamén concesións (entre as que se incluían as relativas á súa posesión do reino de Nápoles) obrigou a abdicar a Clemente VIII. O último acto desta farsa foi o recoñecemento no castelo de Peñíscola de Martiño V por Clemente VIII, os seus tres cardeais e dignatarios, abandonando o seu nome pontificio e volvendo a tomar o seu nome de bautismo.
Martín V nomeouno entón bispo de Mallorca.
El País Gallego
El País Gallego foi o nome de dúas publicacións galegas:
Intocable
Intocable (en Intouchables) é un filme francés dirixido por Olivier Nakache e Éric Toledano que foi estreado no 2011. Está protagonizado por François Cluzet e Omar Sy. A historia está baseada en feitos reais. Estreouse en galego na TVG o 25 de decembro de 2015.
Knud Holmboe
Knud Valdemar Gylding Holmboe, nado en Horsens o 22 de abril de 1902 e finado en Aqaba (Xordania) o 13 de outubro de 1931, foi un xornalista e explorador dinamarqués.
Intocable
Sinopse
Philippe, un aristócrata que ficou tetrapléxico a causa dun accidente de parapente, contrata como coidador a domicilio a Driss, un inmigrante dun barrio marxinal acabado de saír do cárcere. Aínda que, a primeira vista, non semella a persoa máis indicada, os dous acaban logrando que convivan Vivaldi e Earth, Wind & Fire, a elocuencia e a hilaridade, os traxes de etiqueta e o chándal. Dous mundos enfrontados que, pouco a pouco, conxenian ata forxar unha amizade tan disparatada, divertida e sólida como inesperada.
O Ceao, San Vicenzo de Curtis, Vilasantar
O Ceao é un lugar da parroquia de San Vicenzo de Curtis, no concello coruñés de Vilasantar, na comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística a súa poboación en 2018 era de 14 habitantes (sete homes e sete mulleres).
Lousada
O topónimo Lousada pode referirse a:
Enrique Míguez Gómez
Enrique Míguez Gómez, nado en Tui o 14 de marzo de 1966, é un ex-piragüista galego. Posúe vinte e dous títulos nacionais e dez galegos.
Traxectoria
Participou en oito campionatos do mundo, tres olimpíadas (Los Ángeles 1984, Seúl 1988 e Barcelona 1992) e dous Xogos do Mediterráneo.
Nos Ánxeles, 1984, obtivo medalla de bronce en C2 500 m e foi sexto en 1.000 m. Nos Xogos do Mediterráneo de Atenas (1991) conseguiu a medalla de prata en C2 500 m e nos Xogos do Mediterráneo de Languedoc-Rosellón (1993) obtivo a medalla de ouro en C1 1000 m e a de prata en C1 500 m.
El Eco Republicano
El Eco Republicano foi un periódico republicano editado en Ferrol despois de 1868.
Barcias
O termo Barcias é unha forma deturpada de  ou , terreo chan e fértil situado á beira dun río que adoita ser anegado. Como topónimo pódese referir a:
Miriam Giovanelli
Miriam Giovanelli, nada en Roma o 28 de abril de 1989, é unha actriz e modelo española de orixe italiana.
Bieito XIV Garnier, antipapa
Bernard Garnier, nado cara a 1370 e finado cara a 1450, foi un clérigo francés, proclamado como Papa da Igrexa católica como sucesor do antipapa Bieito XIII. Actuou como papa en segredo aproximadamente desde 1425, aínda que a súa elección para o cargo resultou extremadamente absurda.