cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Felis silvestris
Costumes
Fóra do período en que alimenta á súa camada, o gato montés euroasiático é un animal solitario, cuxo territorio pode abarcar uns 2 km². É de carácter esquivo, territorial, vespertino e nocturno, o que dificulta notabelmente o seu estudo. Moi arisco e agresivo, evita a presenza humana, polo que é difícil de ver. Porén, na época de celo, os machos poden buscar femias domésticas nos arrededores de casas e granxas.
Sobre todo nocturno, é activo especialmente ao amencer e á noitiña; a media noite adoita descansar. Corre, gabea e salta moi ben. Non nada se non é necesario. O seu agocho pode ser un burato entre rochas, un tronco de árbore oco, unha galería no chan ou simplmente entre arbustos. Miaña (toma de contacto con conxéneres), rosma (signo de benestar) e funga (para expresar agresividae), como o gato doméstico, aínda que con maior intensiade. Durante a época de apareamento o macho emite sons como ouveos.
Alimentación
A súa alimentación é case exclusivamente animal: pequenos mamíferos, do tamaño até o dun coello ou unha lebre, crías de corzo ou adultos enfermos, roedores e outros micromamíferos, invertebrados, algúns réptiles, paxaros e anfibios. Excepcionalmente tamén consome froitos.
Reprodución
O apareamento do gato montés ten lugar a principios de marzo; nas zons meridionais é algo máis pronto (febreiro), e nas setentrionais algo máis tarde. A xestación dura de oito a nove semanas, ao cabo das cales a femia pare de dúas a cinco crías, que son amamentadas até uns dous meses; os gatiños abren os ollos a metade as primeira semana de vida, e empezan a inxerir alimento sólido e a abandonar o agocho a parir da quinta semana. Aos tres meses saen por primeira vez a cazar, guiados pola nai. Independízanse e abandoan á nai aos catro ou cinco meses. Alcanzan a madurez sexual ao final do seu primeiro ano de vida. A súa esperanza de vida é de até uns 16 anos.
Estado de conservación
O gato salvaxe euroasiático foi exterminado polo ser humano en numerosas rexións de Europa. Historicamente, a perda de hábitat provocou descensos moi grandes en Europa e Rusia desde o século XVIII até mediados do século XX. Porén, os gatos salvaxes poden abundar en zonas cultivadas que aumentan as densidades de roedores, aínda que estas son as zonas nas que se produce a hibridación con gatos domésticos.
A especie encóntrase protexida desde hai varios anos mediante a súa inclusión nos anexos do convenio CITES.
Na península Ibérica a súa distribución e o su número reducíronse enormemente; historicamente ocupaba a práctica totalidade do territorio ibérico, e na actualidade segue presente en practicamente todas as provincias españolas e os distritos portugueses, pero só en zonas de bosque.
Crese que a súa poboación europea está en franca regresión aínda que, quizais pola dificultade de estudo mencionada, a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) inclúe o seu status na súa Lista vermella como LC (pouco preocupante).
N
O N (ene) é a duodécima letra do alfabeto galego, e representa o fonema nasal alveolar sonoro.
Usos
En química, N é a abreviatura do elemento químico nitróxeno.
En xeografía é abreviatura de norte.
En matemáticas simboliza un número natural.
En física simboliza a unidade de medida de forza Newton.
En estatística, N é o número de elementos ou suxeitos que compoñen unha poboación estatística; n é o número de elementos que se obteñen dela nunha mostra.
Véxase tamén
Entradas da enciclopedia que comezan por N
Rafael Bárez
dereita|miniatura|Escultura no parque José Martí de Perillo, Oleiros. Rafael Bárez Vázquez, nado en Sigrás (Cambre) o 30 de decembro de 1945 e finado na Coruña o 6 de maio de 1996, foi un avogado e político coruñés.
Traxectoria
Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Participou na revolta estudantil de 1968, motivo polo que foi detido en varias ocasións e desterrado das aulas. Ao finalizar ese ano, formou parte da delegación que viaxou clandestinamente a París para participar no acto de constitución do Partido Comunista de Galicia.
Iniciou a súa carreira como avogado laboralista en Ferrol e na Coruña. Foi procesado polos sucesos de marzo de 1972 na cidade departamental, pasou nove meses no cárcere. Exerceu a avogacía na Coruña, ligado ao movemento sindical, e en abril de 1979 saíu elixido concelleiro no municipio coruñés nas listas do Partido Comunista. Ocupou unha tenencia de alcaldía e foi responsábel de Urbanismo, promovendo o primeiro PXOM.
Finalizada en 1983 a lexislatura, abandonou a política activa para exercer a súa profesión nun despacho colectivo na cidade como destacado experto en Dereito Administrativo.
Casado e pai dun fillo, fundou a asociación de xuristas Xusticia e Sociedade, da que sería secretario xeral até a súa morte na Coruña o 6 de maio de 1996.
Recoñecementos
miniatura|Monólito na Coruña.
En 1992 recibiu o Premio Fundación 10 de Marzo pola súa contribución á loita polas liberdades e a democracia. Poucos días despois da súa morte, celebrouse en Ferrol unha homenaxe na súa memoria organizado pola Asosiación Xusticia e Sociedade, CC.OO., UGT, PSOE, EU-EG Ferrol e un colectivo de cidadáns co apoio institucional dos concellos da Coruña, Ares, Pontedeume, Oleiros e Narón, ademais de entidades culturais e os Colexios de Avogados de Ourense e Ferrol. En 1996 concedéuselle a título póstumo o Premio Xusticia e Sociedade, que pasou desde ese ano a denominarse "Premio Rafael Bárez". Ese mesmo ano, o Concello de Ferrol dedicoulle unha praza e o de Narón puxo o seu nome a unha rúa pola súa dedicación á causa dos traballadores de Ferrolterra durante a ditadura e pola súa defensa dos dereitos e liberdades dos cidadáns.
En 1997, en véspera do Día da Clase Obreira Galega, o Concello de Oleiros instalou, dentro do parque José Martí, un busto de Rafael Bárez, obra do escultor Manuel Ferreiro Badía.
En maio de 2001, un colectivo  de compañeiros de profesión e amigos organizou un acto na súa memoria no Fórum Metropolitano da Coruña no quince aniversario do seu falecemento, no que interviñeron Xesús Alonso Montero, Cristina Almeida, Manuel Rivas, José María Riobó e Antón Luaces, entre outros. Uns días despois, inaugurouse unha rúa co seu nome na Urbanización Soto, na Coruña, nun acto presidido polo alcalde Francisco Vázquez.
Dustin Hoffman
Dustin Lee Hoffman, nado o 8 de agosto de 1937 nos Ánxeles, é un actor estadounidense.
Rafael Bárez
Recoñecementos
O 9 de marzo de 2017, presentouse no Teatro Rosalía de Castro da Coruña un libro que recolle os poemas inéditos escritos por Rafael Bárez na súa estadía no cárcere coruñés. Unha edición ao coidado de Xesús Alonso Montero, Toya Fernández e Manuel Rivas, co deseño gráfico de Pepe Barro e editado por Alvarellos Editora. O acto, que congregou máis de cincocentas persoas, contou coa presenza do alcalde Xulio Ferreiro.
Dustin Hoffman
Traxectoria
miniatura|Dustin Hoffman. Nun principio quixo ser médico, polo que estudou esta carreira universitaria. Con todo, durante os estudos decatouse de que quería ser actor, e comezou a actuar na Pasadena Playhouse nos Ánxeles, un teatro e unha escola de interpretación prestixiosa. Alí coincidiu con Gene Hackman, outro alumno que se convertería nun grande actor. Cando adquirira xa unha formación básica como intérprete, decidiu ir a Nova York para probar sorte no teatro.
En Nova York Hoffman tivo que realizar varios traballos pouco convencionais para gañarse a vida. Nunha ocasión conseguiu un papel pequeno nunha película para a televisión, e durante un verán foi de xira cunha compañía teatral de segunda orde. Hoffman desanimouse e dedicouse a dar clases durante un tempo. Por fin, en 1960 ofrecéronlle un papel nunha obra teatral, e ó ano seguinte actuou noutra. A pesar diso non tiña ingresos suficientes, polo que realizou de novo toda clase de traballos. Durante varios anos deixou o teatro e apuntouse á famosa escola de interpretación Actor's Studio, onde se formou como actor de método. miniatura|200px|esquerda|Hoffman nunha imaxe de 1989 En 1967 cambiou a sorte para Hoffman. Conseguiu o seu primeiro papel no cine, aínda que foi pequeno. Interveu tamén nunha comedia teatral, onde Mike Nichols o veu e decidiu ofrecerlle o papel principal en O graduado. Aínda que xa tiña 30 anos, Hoffman foi moi convincente no papel dun mozo que acababa de rematar os seus estudos universitarios. Conseguiu un nomeamento ó Oscar e, o que foi máis importante, converteuse da noite para a mañá nun actor extremadamente popular, sobre todo ante as audiencias xuvenís. Só dous anos despois, Hoffman repetiu o éxito, cando interveu xunto con Jon Voight en Cowboy de medianoite, película pola que obtivo a súa segunda nomeamento ó Oscar.
As seguintes películas que fixo Hoffman foron na súa maioría éxitos destacados. As súas interpretacións eran igual de boas en papeis cómicos que en papeis dramáticos. Coas películas Kramer contra Kramer e Rain Man gañou dous Oscar.
En 1974 volveu ó teatro, e cultivou tamén éxitos. Tamén interveu en películas e mini-series para a televisión, aínda que a súa prioridade foi sempre o cine.
Hoffman casou por primeira vez en 1969 e o matrimonio durou once anos. Volveu casar en 1980. Ten catro fillos do seu actual matrimonio, e unha filla da súa primeira esposa.
A Rabadeira, Oleiros, Oleiros
A Rabadeira é un lugar da parroquia de Oleiros no concello coruñés de Oleiros.
Distrito de Gulripshi
O distrito de Gulripshi (en გულრიფშის რაიონი, en Гәылрыҧшь араион) é un distrito de Abkhazia, unha das repúblicas independentes de facto de Xeorxia. Corresponde co distrito epónimo xeorxiano. A súa capital é Gulripshi, a vila homónima.
Demografía
Segundo o censo de 2011, tiña unha poboación de 18 032 persoas, compostas por:
Valverde, Requeixo de Valverde, Allariz
Valverde é un lugar da parroquia de Requeixo de Valverde, no concello ourensán de Allariz, na comarca de Allariz - Maceda. Segundo o IGE, en 2010 tiña 91 habitantes (70 homes e 21 mulleres).
42ª edición dos Óscar
A 42.ª entrega dos premios Óscar tivo lugar o día 7 de abril de 1970 no Dorothy Chandler Pavilion dos Ánxeles (Estados Unidos). Nesta edición non houbo mestre de cerimonias.
Premios
miniatura|150px|[[Jerome Hellman, mellor filme]] miniatura|150px|[[John Wayne, mellor actor]] miniatura|150px|[[Maggie Smith, mellor actriz]] miniatura|150px|[[Gig Young, mellor actor secundario]] miniatura|150px|[[William Goldman, mellor guión orixinal]] miniatura|150px|[[Burt Bacharach, mellor banda sonora e mellor canción]] Os gañadores aparecen en primeiro lugar e en grosas.
Oceanic Airlines
Oceanic Airlines é unha aeroliña ficticia empregada en filmes e series de televisión. Debido a que en moitos filmes e series de televisión teñen na súa historia un ou máis avións que sofren un desastre, a utilización de nomes e logotipos de empresas reais non é desexado; Oceanic Airlines, é unha escolla popular e unha alternativa ficticia.
Francis Thomas Hurley
Francis Thomas Hurley, nado o 12 de xaneiro de 1927 en San Francisco (California, Estados Unidos) e finado o 10 de xaneiro de 2016, foi un eclesiástico católico latino, entre 1976 e 2001 arcebispo metropolitano de Anchorage.
Oceanic Airlines
Os produtores do filme Executive Decision, de 1996, para a rodaxe das tomas exteriores do avión, pintaron un Boeing 747 real coas cores e o logotipo desta compañía. Estas imaxes teñen sido reutilizadas nun grande número de filmes e de series de televisión.
Francis Thomas Hurley
Traxectoria
Franis Thomas Hurley naceu o 12 de xaneiro de 1927 en San Francisco (California). O 16 de xuño de 1951 foi ordenado sacerdote da arquidiocese de San Francisco.
Oceanic Airlines
A serie de televisión da ABC, Lost tamén presentan a Oceanic Airlines, mais non empregan imaxes recicladas xa existentes do filme Executive Decision, e utilizan o seu propio logotipo da Oceanic Airlines.
Francis Thomas Hurley
Traxectoria
O 4 de maio de 1976 foi nomeado arcebispo metropolitano de Anchorage, cargo no que permaneceu até a súa renuncia o 3 de marzo de 2001. Finou o 10 de xaneiro de 2016.
Club de Rugby Santander
O Club de Rugby Santander, denominado Bathco Rugby por razóns de patrocinio, é un equipo español de rugby da cidade de Santander, fundado no ano 2007. O primeiro equipo debutará na máxima categoría do rugby español na tempada 2019-2020.
Impedancia acústica
Defínese a impedancia acústica (Z) dun medio material como a razón entre a presión sonora (p) e a velocidade das partículas(v) no medio material. Isto é,
É característica de cada material e pódese calcular co produto da densidade (\rho) e máis a vecidade do son (c) no material.
É importante non confundir v (velocidade das partículas) con c (velocidade do son).
O nome de impedancia acústica ven da analoxía coa lei de Ohm da teoría de circuítos, pola que se enuncia unha lei de Ohm acústica, na que a presión sonora xoga o papel de do potencial eléctrico e a velocidade v o da corrente eléctrica.
Outras relacións útiles,
onde J é a intensidade sonora e xoga un papel análogo á potencia eléctrica.
Unidades
A Impedancia acústica (Z) mídese en Pa·s/m. Tamén se emprega o rayl.
p (presión sonora) mídese en N/m2 =Pa= pascal.
v (velocidade da partícula) mídese en m/s.
ρ (densidade do aire mídese en kg/m3
J (intensidade sonora) mídese en W/m2.
Arnaud Démare
No seu palmarés destacan a Milán-Sanremo de 2016 e o Campionato Nacional de Francia de 2014.
Resultados nas grandes voltas
-: non participou
A Algara, Noicela, Carballo
A Algara é un lugar da parroquia de Noicela no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 9 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 5 homes e 4 mulleres.
Afluenza
Afluenza, affluenza, como préstamo do inglés, é un neoloxismo conformado polas palabras afluencia e influenza, usado polos críticos do capitalismo e do consumismo, principalmente polos de fala inglesa, que acuñaron o termo por vez primeira. Dúas fontes defínena do seguinte xeito:
Os defensores do termo consideran que o prezo dun crecemento sen fin en riqueza material pode conducir a sentimentos de inutilidade e insatisfacción máis que a experiencias dunha mellor calidade de vida, e que estes síntomas poden ser englobados baixo a metáfora dunha doenza. Defenden que aqueles que se enriqueceron, acadan o éxito económico á custa de deixarse a si mesmos insatisfeitos e famentos de máis riqueza, atopándose incapaces de conseguir pracer dos produtos que consomen, e que cada vez máis os bens materiais poden chegar a determinar o seu tempo e pensamentos, en detrimento das súas relacións persoais e a súa sensación de felicidade. A condición é considerada particularmente aguda entre aqueles con riqueza herdada, dos que se di que experimentan culpabilidade, falta de propósito e comportamento disoluto, así como unha obsesión de manter o nivel de riqueza percibido.
Teoría psicolóxica e social
O psicólogo británico Oliver James afirma que hai unha correlación entre a natureza crecente da afluenza e o aumento da desigualdade material: canto máis desigual é unha sociedade, maior é a infelicidade dos seus cidadáns. Facendo referencia á tese de Vance Packard "The Hidden Persuaders" ('Os persuasores agochados'), sobre os métodos de manipulación usados pola industria da publicidade, James relaciona a estimulación de necesidades artificiais ao incremento da afluenza. Para ilustrar a extensión da afluenza na sociedade con diversos niveis de desigualdade, James entrevistou a xente en varias cidades, como Sidney, Singapur, Auckland, Moscova, Shanghai, Copenhaguen e Nova York.
James tamén cre que as altas porcentaxes de enfermidades mentais son consecuencia da excesiva busca de riqueza propia dos países consumistas. Nun gráfico creado a partir de datos de diversas fontes, as variables de James "Prevalencia de algunha aflición emocional" e "Desigualdade de ingresos" tendían a amosar que os países de fala inglesa teñen preto de dúas veces máis estrés emocional que o resto do continente europeo e o Xapón: 21,6% contra 11,5%. James define a afluenza como 'o feito de outorgarlle un alto valor ao diñeiro, ás posesións, á aparencia (física e social) e á fama', e isto convértese na base detrás do incremento de enfermidades mentais na sociedade de fala inglesa. El explica a grande incidencia de afluenza como resultado do capitalismo egoísta ('Selfish Capitalism'), as políticas de goberno de liberalismo económico encontradas nos países de fala inglesa en comparación co capitalismo menos egoísta do resto de Europa. James afirma que estas sociedades poden amosar o efecto negativo do consumismo buscando as necesidades reais en vez dos desexos percibidos, e definíndose a si mesmos como tendo un valor independente das súas posesións materiais.
Base filosófica
Como metáfora, presenta unha crítica social subxectiva como unha enfermidade obxectiva. Pode dicirse que toma o seu corpo crítico da unión dos conceptos elaborados por Karl Marx de alienación e reprodución do capital, sendo que o home non se comporta humanamente, senón que se identifica cunha cantidade de capital que como tal debe reproducirse a si mesma para seguir activa nos ciclos de crecemento económico. Neste senso, unha vez o diñeiro é manexado como capital, este comporta unha fame de riqueza que nunca poderá ser saciada, debido a que é unha abstracción que non se corresponde coa realidade: unha vez xorde a ansia de riqueza, coménzase a ter unha visión do diñeiro como capital, coma se este fose un investimento rendible en potencia e non simplemente un medio de cambio, sentindo culpabilidade no caso de non ser capaz ou non esforzarse en medrar a cantidade inicial, pois percíbese como inmoral. Así, o sistema socioeconómico deriva, dende o máis primitivo progreso material e humano que usa o diñeiro como medio de cambio, nun crecemento do capital que utiliza os recursos materiais e humanos para a súa reprodución. A superposición das características do sistema económico capitalista: abstracto, eterno, ideal...; sobre as do material real: concreto, finito, real..., derivaría seguindo a Deleuze, nun capitalismo esquizofrénico.
Jayat
Jayat é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Ronaldinho
Ronaldo de Assis Moreira, coñecido como Ronaldinho Gaúcho ou Ronaldinho, nado o 21 de marzo de 1980 en Porto Alegre (Rio Grande do Sul), é un futbolista brasileiro. Xoga de dianteiro ou centrocampista e o seu club actual é o Atlético Mineiro.
Traxectoria
Formouse no Gremio Foot-Ball de Porto Alegre. Estreouse coa selección brasileira en xuño de 1999 nun partido contra Letonia, consagrándose na Copa América dese mesmo ano cun gol no partido fronte a Venezuela. Foi considerado mellor xogador do mundo no 2004 pola FIFA.
O Rabuñeiro, Oleiros, Oleiros
O Rabuñeiro é un lugar da parroquia de Oleiros no concello coruñés de Oleiros. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 70 habitantes (33 homes e 37 mulleres).
O Real, Oleiros, Oleiros
O Real é un lugar da parroquia de Oleiros no concello coruñés de Oleiros.
Centralismo democrático
Nos partidos comunistas leninistas, chámase centralismo democrático a un sistema de organización interno no cal, diante dunha determinada cuestión programática, as bases do partido teñen dereito á discusión libre da mesma cuestión, eventualmente podendo até mesmo constituír faccións.
O dereito ao disenso, entre tanto, esixe a organización de teses escritas, para pautar unha discusión interna. O grupo en discordancia defende súas posicións e, inmediatamente, procédese á votación das cuestións debatidas.
Determinadas teses para cuestións sensíbeis e as eleccións para órganos de dirección partidaria, pasan por este proceso deliberativo até o momento en que se chegue a unha decisión ou á escolla dunha dirección, ou ambos.
Resolta a contenda, normalmente por voto maioritario, todos os militantes do partido encóntranse a defender e aplicar as posicións e teses adoptadas, independente da posición defendida polo afiliado.
No Partido Comunista da Unión Soviética, o dereito de facción foi abolido en 1920, mais adoptado de novo por determinados grupos trotskistas.
Un dos obxectivos do centralismo democrático é desenvolver unha dirección nacional e á súa vez unha dirección rexional. Iso permite o pleno desenvolvemento dos membros de base a través da educación política que ocorre nos núcleos. É por iso polo que puntos políticos e as ideas son sempre levados de volta aos núcleos onde son discutidos a fondo. É tamén por iso que todos os membros son encoraxados a contribuír politicamente en todas as discusións e para até mesmo os novos camaradas dirixiren discusións nas reunións (con apoio e asistencia dos cadros máis experientes).
Journans
Journans é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Loureiro de Riba, Buciños, Carballedo
Loureiro de Riba é un lugar da parroquia de Buciños que se localiza no concello de Carballedo da comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 12 habitantes (6 mulleres e 6 homes).
Topónimo
Loureiro de Riba é un fitónimo que deriva do nome en latín  e da situación xeográfica, arriba. Loureiro foi parroquia ata 1890 en que foi agregada a Buciños.
Blas Agra Cadarso
Blas Luís Agra Cadarso, finado en Noia en xullo de 1956, foi un avogado e político galego.
Rinocerontes
Os rinocerótidos (Rhinocerotidae, do grego ρινός (rinós), "nariz" e κερος (keros), "corno"), coñecidos co nome de rinocerontes, son unha familia de mamíferos placentarios da suborde ceratomorfos pertencente á orde dos perisodáctilos.
Hoxe en día sobreviven cinco especies: Segundo a clasificación de estado de conservación confeccionada pola Unión Internacional para a Conservación da Natureza (IUCN), as especies de rinocerontes de Xava, Sumatra e o rinoceronte negro atópanse en "perigo crítico"'; o da India está en "perigo", e o branco considérase "vulnerable".
Blas Agra Cadarso
Traxectoria
Fillo de Joaquín María Agra Cadarso e Luisa Cadarso Ronquete. Estudou dereito na Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose en 1913. Herdou a fábrica de curtidos da Chaínza. Foi nomeado asesor do distrito marítimo de Noia en 1916. Coa ditadura de Primo de Rivera foi nomeado deputado provincial interino, e diputado directo corporativo logo da aprobación do Estatuto Provincial. A finais dos anos vinte foi nomeado profesor do Instituto de Noia. Pertenceu a xunta directiva da Irmandade Galeguista.
Rinocerontes
Características
miniatura|220px|Comparativa de tamaños das especies vivas de rinoceronte. miniatura|220px|Detalle da pel dun rinoceronte. A palabra "rinoceronte" (ρινόκερος) provén dos termos gregos rhino (nariz) e kera (corno), e significa literalmente "nariz cornuda", en alusión aos característicos cornos no fociño, que son ademais un valorado trofeo e a razón principal da súa caza. A diferenza dos cornos doutras especies, como os antílopes, os dos rinocerontes non teñen un núcleo óseo, senón que están feitos de queratina, a mesma substancia que forma os pelos e as uñas no resto de mamíferos. As dúas especies africanas e o rinoceronte de Sumatra teñen dous cornos, mentres que o Indio e o de Xava teñen só un.
Blas Agra Cadarso
Vida persoal
Casou en 1915 coa súa curmá Gloria Cadarso Caamaño, filla de Alejandro Cadarso Ronquete, e foi pai de Blas Agra Cadarso.
Rinocerontes
Características
Os rinocerontes teñen un agudo sentido do olfacto e un oído sensible, pero moi mala vista. A súa esperanza de vida máxima é duns 60 anos. A lonxitude da cabeza e o corpo é de 240 a 315 cm no rinoceronte de Sumatra e de 335 a 420 cm no rinoceronte branco. O peso, que é de 800 kg no rinoceronte de Sumatra, pode chegar aos 3.600 kg no rinoceronte branco considerándoo o segundo animal máis grande terrestre despois do elefante.
Todas as especies son perisodáctilas; é dicir, teñen un dedo central máis desenvolvido en cada pata, que lles serve de apoio principal, e dous dedos menores aos lados. Iso dá ás súas pegadas o característico aspecto dun as de trevo. No caso do rinoceronte branco e do indio, os machos adultos son moito maiores que as femias, pero nas demais especies machos e femias teñen un tamaño similar.
Os rinocerontes teñen unha visión escasa, aínda que son capaces de distinguir a unha persoa inmóbil ata uns 30 m de distancia. Os ollos están situados a ambos os dous lados da súa cabeza. O seu oído é moi fino, e as orellas son de tipo tubular, movéndose rapidamente na dirección de onde provén o son. Pero o seu sentido máis desenvolvido é o olfacto; a cantidade de tecido olfativo no fociño supera o tamaño do cerebro.
Alimentación
miniatura|220px|Os rinocerontes víronse ameazados pola caza ilegal. Todos os rinocerontes son herbívoros e necesitan unha gran cantidade de alimento diario para manter o seu gran volume. Poden tolerar alimentos relativamente altos en fibra na súa dieta, grazas á capacidade do seu colon de fermentar e dixerir o tecido vexetal leñoso, pero prefiren partes máis nutritivas e brandas cando as hai dispoñibles. As dúas especies africanas de rinoceronte perderon os dentes frontais, e aínda que as especies asiáticas conservan incisivos (e o rinoceronte de Sumatra ata caninos), estas pezas adaptáronse máis para pelexar que para a alimentación. Con todo, cada especie adaptouse ao consumo dun tipo de materia vexetal. O rinoceronte negro ten un beizo superior prénsil que utiliza para romper os extremos das ramas das plantas leñosas. O rinoceronte branco, en cambio, conta cun cranio alargado e uns beizos anchos que utiliza para pastar as herbas curtas. O rinoceronte indio tamén ten un beizo superior prénsil, que usa para obter herbas altas e pequenos arbustos. Tanto o rinoceronte de Xava como o de Sumatra, a miúdo derruban pequenas árbores para comer as súas follas e brotes, e todas as especies excepto o branco inclúen algúns froitos na súa dieta. Todos os rinocerontes beben case a diario, pero en condicións áridas poden sobrevivir entre catro ou cinco días sen beber. O rinoceronte indio pasa grandes períodos na auga, mentres as especies africanas adoitan preferir revolcarse no barro. Aínda que a auga refréscaos, o barro protéxeos contra as picaduras de moscas e outros insectos.
Reprodución
As femias do rinoceronte branco e o indio empezan os seus ciclos sexuais ao redor dos cinco anos de idade, e paren as súas primeiras crías entre os seis e os oito anos. As femias do rinoceronte negro, que son máis pequenas, son fértiles un ano antes. Por norma xeral, todas as especies teñen unha soa cría por parto, aínda que a presenza de dúas mamas levou a especular sobre a posibilidade de xestación de dúas crías en casos excepcionais. O intervalo entre sucesivas procreacións é, como mínimo, de vinte e dous meses, aínda que o normal é que varíe entre os dous e os catro anos. As crías son pequenas ao nacer, pesan uns 65 kg nos casos do rinoceronte branco e indio e 40 kg no rinoceronte negro, e poden seguir o paso das súas nais tres días despois de nados.
Os machos alcanzan a capacidade de procrear entre os sete e os oito anos de idade, pero non adoitan reproducirse polo menos ata os dez anos. Unha particularidade dos rinocerontes é que os testículos non descenden ao escroto, e o pene, cando está retraído, está dirixido cara atrás. As femias teñen dúas mamas situadas entre as dúas patas traseiras. Os nacementos prodúcense en calquera mes do ano, pero no caso dos rinocerontes africanos os nacementos prodúcense en maior número entre o fin da estación chuviosa e mediados da estación seca.
Comportamento
O rinoceronte é un animal solitario e territorial. Por regra xeral só hai asociación entre unha nai e a súa cría menor, e os machos adultos de todas as especies só se asocián temporalmente con femias en época de celo. Entre os rinocerontes brancos, e ás veces nos indios, os animais inmaturos forman parellas, e ás veces constitúen grupos máis numerosos. O rinoceronte branco é o máis sociable das cinco especies, e as femias sen descendencia reúnense ás veces e aceptan a compañía dun ou máis animais inmaturos, podendo formarse grupos persistentes de ata sete individuos.
Tanto machos como femias se moven sempre nas mesmas zonas ou territorios, que varían en tamaño segundo a especie e o xénero (de 9 a 15 km as femias de rinocerontes branco e indio, de 3 a 90 km as de rinoceronte negro), e que marcan de forma olfativa mediante as súas feces e os seus ouriños. As feces son depositadas e logo dispersadas a coces. Cando patrullan rexións limítrofes dos seus territorios, ouriñan con relativa frecuencia. En todas as especies os territorios das femias se solapan cumpridamente e non hai entre elas indicios de territorialidade. Aínda que, mentres as femias do rinoceronte branco adoitan ter contactos amigables fregándose os narices, as do rinoceronte indio responden xeralmente con agresividade a calquera proximidade. Os machos, con todo, tenden a enfrontarse con calquera outro macho que invada o seu territorio. Do mesmo xeito, tanto o rinoceronte branco como o indio responden frecuentemente con acometidas agresivas cando se lles molesta, pero moi a miúdo as súas cargas non son máis que acometidas cegas destinadas a escorrentar o intruso.
Nos seus enfrontamentos, os rinocerontes repiten os mesmos xestos unha e outra vez ata que un deles se rende. Os animais enfrontados apertan os cornos un contra outro e empúxanse; non adoitan cargar un contra outro, tal como fan outros mamíferos dotados de cornos, xa que a masa combinada de ambos bastaría para esmagarlles o cranio ou partirlles o pescozo no momento do impacto. Finalizado o conflito, o macho dominante proclama a súa supremacía expulsando unha asperxida de ouriños pulverizada mentres que o macho subordinado retírase. O dono dun territorio que resulte vencido deixa de marcalo con ouriños e de esparexer os seus excrementos, e asume a condición de macho subordinado.
A lonxevidade dos rinocerontes varía dos trinta e dous anos do rinoceronte de Sumatra aos corenta e cinco anos do rinoceronte branco e indio, aínda que poden vivir ata os sesenta anos, ou máis.
Diversidade
Todas as especies teñen 82 cromosomas (número diploide, 2n, por célula), excepto os rinocerontes negros, que teñen 84. En calquera caso, é a maior cantidade de cromosomas coñecida en calquera mamífero.
As cinco especies vivas se subdividen en catro xéneros:
Rinoceronte branco
miniatura|220px|O [[rinoceronte branco é, en realidade, gris.]] O rinoceronte branco ou rinoceronte de mandíbula cadrada (Ceratotherium simum) é, tras o elefante, o maior dos animais terrestres aínda existentes no mundo, xunto co rinoceronte indio, que é comparable en tamaño, e algúns exemplares macho dalgunhas especies de hipopótamo. Existen dous subespecies do mesmo; no 2005, Suráfrica era o maior hábitat natural da primeira delas, o rinoceronte branco do sur (Ceratotherium simum simum), cunha poboación de 20.150 exemplares, o que converte ao rinoceronte branco na especie de rinoceronte máis abundante do mundo.
O rinoceronte branco ten un corpo compacto e grande, e unha cabeza proporcionalmente maior que a das demais especies, pescozo curto e un peito máis ancho. Pode exceder as 3 t, adoita medir de 3,35 a 4,2 m de cabeza a cola, e mide en cruz entre 150 e 185 cm. O maior exemplar medido pesaba uns 3.600 kg. Presentan dous cornos sobre o morro; o frontal é maior que o posterior, e adoita medir uns 90 cm de longo, aínda que pode alcanzar os 1,5 m nos exemplares de maior tamaño. O rinoceronte branco posúe na caluga unha especie de abultamiento que corresponde á inserción do ligamento que soporta o peso da súa impresionante cabeza. Os anchos beizos do rinoceronte branco permítenlle dar grandes dentelladas nas plantas non leñosas, co que suplen a súa falta de incisivos. Adoitan alimentarse de herba curta e matoxos.
A pesar do seu nome, a cor da pel dos rinocerontes brancos é en realidade principalmente gris, en tonalidades que poden incluír do marrón-amarelado ata o gris pedra. A confusión no nome provén dunha mala tradución: como os primeiros exemplares foron observados en Suráfrica, o nome orixinal en inglés (white rhino) tomouse do nome en afrikaans wyd, que en realidade non significa "branco"' (white), senón "ancho"; a forma da boca era o principal xeito de distinguilo do rinoceronte negro, cuxa boca non é ancha e cadrada, senón estreita e picuda.
Rinoceronte negro
miniatura|220px|O [[rinoceronte negro é moi similar na súa cor ao rinoceronte branco.]] Aínda que o nome das dúas especies africanas elixiuse para distinguilas, en realidade resulta moi confuso, xa que ambas presentan practicamente o mesmo cor de pel, igual ao do resto de especies de rinoceronte existentes na actualidade. Existen catro subespecies de rinoceronte negro. A máis numerosa é o rinoceronte negro do Centro-Sur (Diceros bicornis minor), que en tempos se estendía desde o centro de Tanzania cara ao sur, a través de Zambia, Cimbabue e Mozambique, ata o norte e o leste de Suráfrica. O rinoceronte negro do Suroeste (Diceros bicornis bicornis) está mellor adaptado ás sabanas desérticas e semidesérticas de Namibia, o sur de Angola e o oeste de Botswana e Suráfrica. O rinoceronte negro do leste (Diceros bicornis michaeli) habita principalmente en Tanzania, e o rinoceronte negro do oeste (Diceros bicornis longipes) foi declarado extinto de forma preliminar en 2006
Un rinoceronte negro adulto mide entre 147 e 160 cm de altura ata as costas, e entre 3,3 e 3,6 m de lonxitude. Os adultos pesan entre 800 e 1.400 kg, podendo chegar excepcionalmente aos 1.820 kg; as femias adoitan ser de tamaño inferior aos machos. Presentan dous cornos sobre o fociño, feitos de queratina. O frontal adoita medir uns 50, aínda que en casos excepcionais pode chegar aos 1,4 m. Ás veces poden desenvolver un terceiro corno nunha posición máis atrasada, sempre inferior aos dous anteriores. O rinoceronte negro é máis pequeno que o branco e ten unha boca puntiaguda, en lugar de ancha e plana. A diferenza do seu parente africano, aliméntase principalmente de arbustos e follas baixas de árbores en lugar de pastos e matoxos; iso permite a ambas as especies coexistir nun mesmo hábitat sen competir polos recursos naturais. É coñecido por ser violento e perigoso, pois moitas persoas morren polos seus ataques.
Debido ao seu tamaño, o rinoceronte adulto é presa imposible pero as súas crías descoidadas serían vítimas fáciles dos leóns e hienas, ou, máis estraño, dos crocodilos.
Rinoceronte indio
miniatura|220px|Rinoceronte indio coa súa cría no Zoo de Nuremberg. O rinoceronte indio ou gran rinoceronte unicornio (Rhinoceros unicornis) tivo o seu hábitat natural en áreas desde Paquistán ata Birmania (chegando ata a China), pero hoxe en día, e debido á acción do home, só pode atoparse en liberdade nalgunhas áreas do Nepal e Assam, na India, nas zonas de praderías e bosques que forman os outeiros ao sur do Himalaia.
O rinoceronte indio ten unha pel grosa, de ton prateado, que forma grandes pliegues sobre o seu corpo, dándolle un aspecto aínda máis acoirazado que o doutras especies de rinoceronte. O seu tamaño é comparable ao do rinoceronte branco africano. Os machos adultos son maiores que as femias, pesando entre 2.200 e 3.000 kg, mentres estas pesan uns 1.600 kg. Os machos adultos miden entre 1,7 e 2 m de altura, e ata uns 4 m de lonxitude. O maior exemplar medido nunca pesaba uns 3.500 kg. O rinoceronte indio ten un só corno, que pode medir entre 20 e 100 cm.
Rinoceronte de Xava
O rinoceronte de Xava (Rhinoceros sondaicus) é unha das especies de mamíferos máis raras e en maior perigo de extinción do mundo. Segundo estimacións do 2002, tan só quedan uns 60 en liberdade, repartidos en pequenas comunidades en Xava (Indonesia) e Vietnam. De todas as especies de rinocerontes, a de Xava é a menos coñecida. Estes animais prefiren as selvas tropicais densas, as zonas de herbas altas e leitos de canles pluviais con grandes extensións de marismas. Aínda que en tempos estiveron estendidos por toda Asia, na década de 1930 xa foran cazados ata a extinción na India, Birmania, Malaisia e Sumatra, debido principalmente ás supostas propiedades medicinais do seu corno e o seu sangue.
Rinoceronte de Sumatra
miniatura|Un rinoceronte de Sumatra no [[Zoo do Bronx.]] O rinoceronte de Sumatra (Dicerorhinus sumatrensis) é a máis pequena das especies de rinoceronte existentes, así como a máis peluda, o que lle permite sobrevivir a grande altitude en Borneo e Sumatra. Por mor da caza furtiva, o seu número descendeu paulatinamente, e é un dos mamíferos máis raros e en maior perigo de extinción, con tan só uns 300 exemplares vivos en liberdade.
Un rinoceronte de Sumatra adulto adoita medir uns 1,3 m de altura ata a cruz, cunha lonxitude de entre 2,4 e 3,15 m e un peso roldando os 700 kg, aínda que o exemplar máis grande xamais medido chegaba á tonelada. Do mesmo xeito que as especies africanas, ten dous cornos, o maior na parte frontal (de 25 a 79 cm), e o menor detrás, normalmente de menos de 10 cm. Os machos teñen cornos moito maiores que os das femias. O pelo pode ser denso (sobre todo nas crías), ou escaso. A cor do pelo e a pel é dun marrón avermellado. O corpo é curto, con patas rechonchas, e tamén teñen uns beizos prensiles.
Evolución
Os membros da familia Rhinocerotidae diferenciáronse doutros perisodáctilos a principios do Eoceno: atopáronse fósiles de Hyrachyus eximus no norte de América datados nese período. Este pequeno antecesor sen corno parecía máis un tapir ou un cabalo pequeno que un rinoceronte. Durante o final do período Eoceno desenvolvéronse tres familias, ás veces incluídas na superfamília Rhinocerotoidea: Hyracodontidae, Amynodontidae e Rhinocerotidae.
Os Hyracodontidae, tamén chamados "rinocerontes corredores", presentaban adaptacións enfocadas cara á velocidade en carreira, e parecéronse máis aos cabalos que aos actuais rinocerontes. Os hyracodontidos máis pequenos tiñan o tamaño dun can medio; o maior, o Indricotherium, desprovisto de cornos, crese que sería o maior mamífero terrestre en pisar o planeta, con sete metros de altura, dez de lonxitude, e pesando unhas 15 t. Como as xirafas, alimentábase das follas das árbores, e estendeuse por todo o continente euroasiático durante o Eoceno medio ata o Mioceno inicial.
A familia dos Amynodontidae, tamén coñecidos como "rinocerontes acuáticos", dispersouse por todo o norte de América e o continente euroasiático desde o Eoceno tardío ata o Oligoceno inicial. Os amynodóntidos eran similares aos hipopótamos en ecoloxía e aparencia, habitando ríos e lagos, e compartindo con eles a maioría das súas adaptacións á vida acuática.
miniatura|220px|[[Teleoceras, un xénero extinguido de rinoceronte.]] A familia da que forman parte todos os rinocerontes modernos, Rhinocerotidae, apareceu por primeira vez no Eoceno tardío en Eurasia. Os primeiros membros da familia eran pequenos e numerosos; polo menos 26 xéneros viviron en Eurasia e América do Norte, ata que unha onda de extincións no Oligoceno medio acabou coa maioría das especies menores. Con todo, sobreviviron varias liñaxes independentes, como os Menoceras, un rinoceronte do tamaño dun porco con dous cornos situados ao carón e outro da cabeza, ou o Teleoceras norteamericano, de pernas curtas e corpo rechoncho, que viviu fai 5 millóns de anos. Os últimos rinocerontes do continente americano extinguíronse no Plioceno.
miniatura|220px|[[Coelodonta antiquitatis|Coelodonta, o extinto rinoceronte lanudo.]] Crese que os rinocerontes modernos dispersáronse por Asia a partir do Mioceno. Dúas especies sobreviviron á glaciación máis recente e habitaron en Europa ata fai apenas 10.000 anos. O rinoceronte lanudo (Coelodonta antiquitatis) apareceu na China hai un millón de anos, e chegou a Europa hai uns 600.000. Xunto co mamut lanudo, sobreviviu á última glaciación, e ambos se fixeron numerosos en Eurasia, pero finalmente foron cazados ata a extinción polos primeiros seres humanos. Outra especie de rinoceronte de gran tamaño, o Elasmotherium sibiricum, coñecido tamén como o "unicornio xigante", medía dous metros de altura, cinco de lonxitude e pesaba unhas 5 t, contaba cun enorme e único corno e podía correr como un cabalo.
Das especies aínda existentes, o rinoceronte de Sumatra (Dicerorhinus sumatrensis) é a máis arcaica, cuns 15 millóns de anos de antigüidade. Estaba emparentado de cerca co rinoceronte lanudo, pero non con ningunha outra das especies actuais. O rinoceronte indio e o de Xava son parentes próximos, membros dunha liñaxe de rinoceronte asiático máis recente, orixinado fai entre 2 e 4 millóns de anos
A orixe das dúas especies de rinocerontes africanas actuais pode atribuírse a un devanceiro común, o Ceratotherium neumayri, de finais do Mioceno. Ambas as liñaxes separáronse a principios do Plioceno, coa aparición de fósiles do máis probable antecesor do rinoceronte negro, o Diceros praecox De feito, as especies africanas están tan próximas que poden aparearse e reproducirse con éxito entre si.
Taxonomía
A seguinte lista presenta a clasificación dos xéneros de rinocerontes coñecidos. Todos os precedidos co símbolo "†" están extinguidos.
220px|miniatura|dereita|Teleoceras 220px|miniatura|dereita|Rhinoceros, rinoceronte da India 220px|miniatura|Ceratotherium, rinoceronte branco. 220px|miniatura|dereita|Elasmotherium, extinto en época prehistórica desde c. 10000 a. C.
Visión cultural dos rinocerontes
miniatura|220px|Rinoceronte, representado nun [[mosaico romano en Vila Romana do Casale, escavación arqueolóxica preto da Piazza Armerina en Sicilia, Italia.]] Na cultura euroasiática, o rinoceronte (máis concretamente o elasmoterio  (Elasmotherium) é seguramente a orixe do mito do unicornio, un cabalo cun só corno en metade da fronte, que en épocas posteriores modificouse ata tomar a forma romántica con que se asocia o termo hoxe en día.
En Asia existen varias lendas, comúns en Malaisia, a India e Birmania, sobre rinocerontes que apagan lumes pisoteandoos. Ata teñen un nome especial en malaio, badak api ("rinoceronte de lume"). Nelas, o animal xurdiría da selva no momento en que se declarase un incendio no bosque para esmagalo baixo as súas patas e extinguilo. É posible que haxa algo de certo na lenda, pero resulta imposible de verificar, dado que o avistamento de rinocerontes en liberdade en Asia volveuse case imposible debido á presión realizada sobre as especies pola caza ilegal. Esta lenda aparece claramente mencionada na película The Gods Must Be Crazy (Os deuses deben estar tolos ) (Jamie Uys, 1980), así como nun episodio de Os Simpson.
esquerda|miniatura|220px|Rinoceronte, por [[Durero (1515).]] Albrecht Dürer creou un famoso gravado dun rinoceronte en 1515, aínda que nunca vira un. De modo que, a pesar das súas imprecisións anatómicas, o Rinoceronte de Durero foi considerado durante moitos séculos como un debuxo fiel á forma real dun rinoceronte. Segundo Jesús Marchamalo, o primeiro rinoceronte coñecido en Europa chegou en 1515 a Lisboa como regalo para o zoolóxico que posuía o rei Manuel I. Foi estudado por artistas e naturalistas ata que o rei decidiu enviarllo a Roma como regalo para o papa León X, pero o barco naufragou cerca de Xénova e o animal morreu.
O corno do rinoceronte como remedio
220px|miniatura|Rinoceronte de [[Salvador Dalí, 3.600 kg. En Porto Banús desde setembro de 2004.]] Como xa se mencionou, a característica máis evidente do rinoceronte é o seu corno ou cornos, situados sobre o fociño e un tras outro no caso de que haxa dous. A diferenza doutros cornos de mamíferos, o do rinoceronte está composto de queratina e carece dun núcleo de óso. O corno do rinoceronte foi empregado durante séculos pola medicamento chinés tradicional, así como para a confección de mangos de daga e ornamentos no Iemen, Omán e a India.
Un mito moi común é a de afirmar que se emprega na China como afrodisíaco. De feito, emprégase no tratamento de febres e convulsións. Os intentos de lograr que se deixe de empregar como remedio tiveron resultados dispares, xa que moitos practicantes do medicamento tradicional chinesa consideran que o corno de rinoceronte é un medicamento que salva vidas, e de moita mellor calidade que as súas substitutivos. Con todo, China asinou o tratado CITES. Co fin de previr a caza furtiva, nalgunhas zonas se anestesia aos rinocerontes e córtaselles o corno de forma regular. Moitos países manteñen almacéns de cornos de rinoceronte, recortados legalmente ou incautados, que deben ser vixiados coidadosamente
Antonio Martín Puentes Rivera
Antonio Martín Puentes Rivera, coñecido como "Max", nado en Vigo o 20 de marzo de 1974, é director, supervisor de animación e animador 3D. En 2010 estaba á fronte do departamento de animación de Bren Entertainment, estudo de animación pertencente ao grupo Filmax, unha das factorias de animación máis importantes e recoñecidas tanto dentro como fóra do Estado español. Recibiu o premio Goya ou Premio Anual da Academia a mellor película de animación en catro ocasións.
Dende 1991 é tamén guitarrista da banda Skacha, unha banda de punk-rock viguesa.
Revista Jurídica de Galicia
Revista Jurídica de Galicia foi unha revista editada na Coruña entre 1886 e 1888.
Historia e características
Revista quincenal que apareceu o 1 de novembro de 1886, fundada por Vicente Cid Osorio e Daniel Suárez Fernández. Entre os seus colaboradores figurou José María Castro Bolaño. O último número, o 20, corresponde ao 15 de outubro de 1888.
Borrazás, Noicela, Carballo
Borrazás é un lugar da parroquia de Noicela no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE en 2019 tiña catro habitantes (catro homes).
Distrito de Ochamchira
O distrito de Ochamchira (en ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, en Очамчыра араион, en Очамчырский район) é un distrito de Abkhazia, unha das repúblicas independentes de facto de Xeorxia. Corresponde co distrito epónimo xeorxiano. A súa capital é Ochamchira, a vila homónima.
Airbus Helicopters X6
O Airbus Helicopters X6 é un concepto de deseño para un helicóptero pesado bimotor de 19 asentos destinado a substituír ou complementar ao Airbus Helicopters H225.
Desenvolvemento
En xuño de 2015 Airbus Helicopters anunciou o inicio dunha fase de desenvolvemento de concepto de dous anos, incluíndo un panel de asesoramento para clientes: dirixíase ao mercado do transporte comercial, á industria do gas e o petróleo e aos traballos de busca e rescate, aiming for entry into service around 2022-23.
En xuño de 2017 a Comisión Europea aprobou unha axuda estatal de 377 millóns de euros ($420 million) reembolsable que tiña que devolverse en oito anos: 330 millóns procedían de Francia e 47,25 de Alemaña. Sería o primeiro helicóptero comercial de Airbus controlado por fly-by-wire e debería ofrecer un menor nivel de ruído e un 15-20% menos de consumo de combustible e de gastos directos de operación en comparación con helicópteros da época. Para impulsar o aparello propúxose o motor Safran Aneto.