cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luciano Pavarotti
Vida
Foi fillo único dun panadeiro amante da ópera chamado Fernando Pavarotti (1912-2002), que estimulou a Luciano a comezar os seus estudos no mundo do canto lírico. A súa nai chamábase Adele Venturi (1915-1999), e traballaba nunha fábrica cigarreira. Traballou un breve tempo como profesor de primaria logo de graduarse. As súas primeiras incursións vocais deunas no coro de Módena xunto ao seu pai.
A pesar de que Luciano falaba con cariño da súa infancia, a realidade é que viviu certas penurias, aínda que a felicidade podería ser interpretada de formas diversas. A súa familia tiña escasos recursos económicos; os seus catro membros apiñábanse nun apartamento de dous cartos. A Segunda Guerra Mundial forzou a súa familia a evacuar a cidade en 1943 e no ano seguinte tiveron que alugar un cuarto a un granxeiro na campiña próxima, onde Luciano desenvolveu interese pola agricultura.
Ópera
Debutou o 29 de abril de 1961 no papel de Rodolfo na ópera La Bohème de Puccini, no pazo da ópera de Reggio Emilia e consagraríase no rol de Tonio da ópera A filla do rexemento coa súa difícil aria de nove notas e dó de peito.
Pavarotti foi moi solicitado en teatros de todo o mundo ata o seu retiro na Ópera Metropolitana de Nova York, en marzo do 2004, onde interpretou o papel do pintor Mario Cavardossi en Tosca, de Giacomo Puccini.
Música popular
No seu achegamento á música popular, gravou duetos con Eros Ramazzotti, Sting, Andrea Bocelli, Frank Sinatra, Michael Jackson, e aínda inéditos, co brasileiro Caetano Veloso e o grupo de rock irlandés U2. Cos tenores españois Plácido Domingo e José Carreras, formou o trío Los Tres Tenores (The Three Tenors).
Durante varios anos dende 1991, Pavarotti apoiou a organización War Child, e recadou fondos para a construción dun centro de musicoterapia en Mostar. Para iso anualmente organizaba concertos en Módena baixo o título "Luciano Pavarotti and friends", onde ademais participaban outras personalidades da música internacional, como Anastacia.
A Panda, As Neves, Ortigueira
A Panda é un lugar da parroquia das Neves no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 5 habitantes (1 home e 4 mulleres).
A Panda da Serra, As Neves, Ortigueira
A Panda da Serra é un lugar da parroquia das Neves no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Pepe Vaamonde Grupo
Pepe Vaamonde Grupo é unha banda galega de música folk fundada no 2001, como idea orixinal de Pepe Vaamonde e Nacho Tobío.
Sal mariño
Composición
O sal mariño posúe diferentes composicións dependendo da procedencia da salina, por regra xeral ten un 86% de cloruro sódico (NaCl) e outros oligoelementos como poden ser calcio, magnesio e manganeso.
O sal mariño é obtido por un método apropiado de salinas en lugares cálidos, mentres que os lugares máis fríos necesitan empregar para a evaporación outros medios.
Usos
O sal mariño emprégase frecuentemente na elaboración de salgaduras de peixes, como pode ser o bacallau, os bocartes, as sardiñas etc. aínda que tamén de carnes.
Convención Americana sobre Dereitos Humanos
A Convención Americana sobre Dereitos Humanos (tamén chamada Pacto de San José de Costa Rica ou CADH) foi subscrita, tras a Conferencia Especializada Interamericana de Dereitos Humanos, o 22 de novembro de 1969 na cidade de San José de Costa Rica e entrou en vixencia o 18 de xullo de 1978. É unha das bases do Sistema interamericano de protección de dereitos humanos.
Os Estados partes nesta Convención comprométense a respectar os dereitos e liberdades recoñecidos nela e a garantir o seu libre e pleno exercicio a toda persoa que estea suxeita á súa xurisdición, sen discriminación algunha''".
Como medios de protección dos dereitos e liberdades, establece dous órganos para coñecer dos asuntos relacionados co cumprimento da Convención: a Comisión Interamericana de Dereitos Humanos e a Corte Interamericana de Dereitos Humanos.
Contido
Esta Convención consagra diversos dereitos civís e políticos, entre outros: o dereito ao recoñecemento da personalidade xurídica, o dereito á vida, dereito á integridade persoal, dereito á liberdade persoal e garantías xudiciais, dereito ao respecto da honra e recoñecemento da dignidade, a liberdade de conciencia e de relixión, a liberdade de pensamento e de expresión, e o dereito a asociarse libremente.
285
Véxase tamén
Historia ano a ano
Juan Díaz Lobelos
Traxectoria
Emigrou con 17 anos aos Estados Unidos de América, onde traballou de chófer, albanel, mineiro, fogueiro e mariñeiro. En 1932 foi detido e procesado por motivos político-sindicais, e regresou a Galicia. Instalouse na Coruña, traballou como mariñeiro e foi membro da Sociedade de Oficios Varios da UGT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e torturado, conseguindo fugarse. Regresou a Fisterra buscando protección na familia. Fuxiu co seu irmán José no pesqueiro Cabo Finisterre o 18 de decembro de 1936 logrando chegar a Asturias, desembarcando en San Esteban de Pravia. Combateu no exército leal. Foi xulgado en Ferrol e declarado en rebeldía. Logrou exiliarse en Francia. Residiu en Alxer até 1951, cando o seu irmán José o reclamou e puido marchar a Arxentina. Embarcou na mariña mercante arxentina e abandonou o buque en Nova York onde quedou a vivir. En Nova York casou cunha portorriqueña, e ao xubilarse trasládaronse a Porto Rico, onde morreu.
Santa Susanna
Santa Susanna é un municipio catalán, pertencente á provincia de Barcelona, localizado na comarca do Maresme. Está situado no litoral, entre Malgrat de Mar e Pineda de Mar.
Soiuz 39
Soiuz 39 foi unha misión espacial tripulada soviética lanzada o 22 de marzo de 1981 mediante un foguete Soiuz U desde o cosmódromo de Baikonur.
Características
Soyuz 39, unha Soiuz modelo 7K-T cos cosmonautas Vladimir Dzhanibekov e Zhugderdemidiyn Gurragcha (o primeiro cosmonauta de Mongolia) a bordo, foi unha misión Interkosmos lanzada para acoplarse coa estación espacial Saliut 6. A tripulación adicouse a facer diversos experimentos ata o seu regreso, o 30 de marzo de 1981 ás 11:41
Santa Susanna
Situación
left|250px|thumb|Praza do concello Está situado entre os concellos de Malgrat de Mar e de Pineda de Mar, seguindo a estrada N-II que os atravesa. Polo norte, tamén limita cos termos de Tordera e de Palafolls.
Economía
250px|thumb|right|Masía de Can Bonet d'Avall 250px|thumb|right|Capela de Santa Susanna Actualmente a actividade económica principal é o turismo. Teceu un modelo propio especializado no turismo de sol, praia e natureza. Este destino turístico ten varias certificacións como a Marca de Turismo Familiar e a Marca de Turismo Deportiva outorgadas pola Axencia Catalá de Turismo.
Santa Susanna conta cunha ampla e variada oferta de aloxamentos de calidade, ademais da oferta de actividades que ofrece a Estación Náutica e o Centro de Bicicleta de montaña entre outras ofertas complementarias.
Pola súa localización na Costa do Maresme, Santa Susanna convértese nun punto estratéxico preto de Barcelona e Xirona, excelente punto de partida para efectuar con rapidez e comodidade excursións aos lugares máis importantes do país, tanto no interior coma na próxima Costa Brava ou na cidade de Barcelona.
Xan o das fabas máxicas
"Xan o das fabas máxicas" ou Os feixóns máxicos (na súa versión orixinal inglesa: "Jack and the Beanstalk") é un conto de fadas inglés probabelmente de tradición oral. A primeira edición impresa coñecida é a versión con ensinanza de Benjamin Tabart en 1807(The History of Jack and the Bean-Stalk - A historia de Xacobe e o pé de feixón) "Felix Summerly" (Henry Cole) popularizouno na súa obra The Home Treasury (1842), e Joseph Jacobs reescribiuno en English Fairy Tales (1890). A versión de Jacobs é a máis común hoxe en día, e seica é máis achegada ás versións orais do conto ca a de Tabart, que non ten ensinanza. Durante algún tempo foi erroneamente atribuído a Hans Christian Andersen.
Enredo
A historia conta que un rapaz, chamado Xan, mandado pola súa nai, vai á feira co fin de vender unha vaca. Cando o neno chega ao mercado, un estraño ofrécelle trocar cinco feixóns máxicos polo bovino. Xan acepta o troco e retorna para casa cos grans no peto. A súa nai enfurécese por non ter vendido a vaca a xeito. Fóra de si, bota os feixóns pola xanela.
Mentres Xan dorme, os feixóns xermolan e dan orixe a uns pés de feixón xigantes que ruben até o ceo. Ao acordar, o neno gabea o colosal feixón e atopa un castelo por riba das nubes, lugar habitado por un xigante que se alimenta de xente.
Protexido pola esposa do xigante, Xan consegue fuxir, logo de roubar unha saqueta de moedas de ouro. Retorna no día seguinte para furtar a galiña dos ovos de ouro do xigante e novamente escapa ileso. No terceiro día, Xan gabea polo feixón de novo e tenta roubar unha arpa de ouro. Desta vez, o xigante persegue a Xan, mais o rapaz consegue baixar o pé de feixón axiña e o córtao cun machado.
Controversias
O conto está marcado por controversias porque, na versión orixinal, de Tabart, retrata un heroe que, logo de ser enganado por alguén sórdido, sen poder defenderse, entra agachado na casa doutro home, gaña a simpatía da súa esposa para así conseguir roubarlles e por fin mátao. El non atopa ningún conflito moral ou castigo polos seus actos, igual que o seu verdugo.
Na versión reescrita, reinterpretada e popularizada por Jacobs, hai todo un desdobramento en dirección á moral da historia, un desfecho ben demarcado, como demanda a tradicional forma da fábula. Disque por retratar a moralidade de maneira máis evidente, foi mellor aceptada e propagada ao gran público.
Versións en galego
miniatura|Ilustración do conto de [[Arthur Rackham.]] Existen varias adaptacións do conto ao galego.
Editorial Galaxia fixo en 2012 unha adaptación en audiolibro de Xesús Carballo Soliño con ilustracións de Ana Santiso chamada Xan o das fabas máxicas, un libro de capa dura de 32 páxinas.
Kalandraka Editora sacou ao prelo no 2000 unha versión chamada As fabas máxicas, versionada por María Dolores Hermida.
Algunhas versións galegas chaman ao protagonista Xián no canto de Xoán ou Xan; a versión orixinal chámao Jack (Xácome, Xacobe, Iago ou Santiago). En español adoita ser Juanito, en Portugués João, en francés Jack.
Puss in Boots
A fábula é referida no filme de animación de 2011 Puss in Boots, baseada no conto d'O gato con botas a partir da imaxe do personaxe da saga Shrek, a cal non menciona a Jack (ou Xan), mais si a súa sonada historia dos feixóns máxicos. Segundo esta, o personaxe Humpty Dumpty atopa os feixóns e convence ao Gato con Botas para que o apoie. Cando Humpty sementou as sementes pasou algo sorprendente: medrou unha árbore xigante que acadaba o ceo e aí se atopou a famosa pita que daba ovos de ouro.
Jack The Giant Killer
Cómpre salientar tamén a relación deste conto con outra fábula británica: Jack The Giant Killer, na que un mozo bravo mata un número de xigantes durante o reinado do rei Artur.
Gladys Vázquez Montes
Traxectoria
Gladys Vázquez estudou Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela de 2001 a 2005, mentres estudaba a carreira traballou en Radio Voz. Cando a rematou, incorporouse a DxT Campeón onde traballou ata agosto de 2007, en setembro, iniciouse no mundo da televisión en Localia Coruña onde fixo os labores de redactora e presentadora ata xullo de 2009, neste tempo, tamén traballou en Radio Coruña, emisora local na que emite a Cadena SER entre outras emisoras do Grupo PRISA.
En abril de 2010 comezou a súa andaina en V Televisión, onde traballa de presentadora dos Informativos V Televisión Fin de semana.
José Díaz Lobelos
José Díaz Lobelos, coñecido como José de Xan de Siso, nado en Fisterra o 19 de maio de 1911, e finado na Arxentina en 2002, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Mecánico naval, navegou na mariña mercante como primeiro maquinista. Membro do Sindicato de Oficios Varios da UGT, en 1936 foi nomeado concelleiro de Fisterra. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e estivo preso en Corcubión. Foi multado con 250 ptas en agosto de 1936. Fuxiu co seu irmán Juan no pesqueiro Cabo Finisterre o 18 de decembro de 1936 logrando chegar a Asturias, desembarcando en San Esteban de Pravia. Alí combateu no exército leal. Foi xulgado en Ferrol e declarado en rebeldía. Exiliouse en Francia. Por medio da Cruz Vermella Internacional puido trasladarse coa súa familia a Arxentina como refuxiado en 1950. Un ano despois reclamou o seu irmán Juan.
Gunnar Hansen
miniatura|dereita. Hansen en 2012. Gunnar Milton Hansen, nado en Reiquiavik o 4 de marzo de 1947 e finado en Northeast Harbor (Maine) o 7 de novembro de 2015, foi un actor e escritor islandés nacionalizado estadounidense, coñecido mundialmente polo seu papel como Leatherface no filme The Texas Chain Saw Massacre (1974).
Fritixerno
Traxectoria
miniatura|[[Sólido (moeda)|Sólido do emperador Valente (364-378)]] Rival de Atanarico, outro gran xuíz ou caudillo visigodo, Fritixerno (cuxo nome significa "Desexando a paz") foi apoiado polo emperador romano Valente principalmente pola súa adhesión ao arianismo, unha forma de cristianismo moi estendida nesta época e coa que Valente simpatizaba, mentres que Atanarico permaneceu fiel á relixión xermana pagá porque pensaba que o espallamento do cristianismo provocaría o abandono das tradicións godas.
No 376, coa aparición dos hunos, os godos baixo o mando de Atanarico intentaron resitir pero este foi derrotado o que provocou o saqueo do seu territorio e que a maior parte dos godos non recoñecesen a súa autoridade e elixiron a Fritixerno e Alavivo mentres os tervingos que permaneceron fieis a Atanarico agocháronse nos Cárpatos. Polo despois, xa baixo o mando destes dous solicitaron a Valente permiso, que este concedeu, para cruzar o Danubio e instalárense en territorio romano, onde os hunos non poderían alcanzalos. O permiso foi concedido polo apoio de Fritixerno a Valente cando este loitou contra Atanarico. Foron instalados na provincia de Mesia e, a cambio de seren tratados como cidadáns romanos, como contraprestación, debían ofrecer continxentes militares cando se solicitase. Aos poucos, empezou Fritixerno a ter serios problemas para gobernar ao seu pobo, debido en gran parte ao feito de que moitos seguidores de Atanarico tamén lograron cruzar o Danubio. Estímase que a cifra total dos que conseguiron cruzar o Danubio estaría polos douscentos mil. Neste momento, Alavivo aparece como líder dos tervingos por diante de Fritixerno, posiblemente por ter unha posición aristrocrática máis elevada.
Conflito cos romanos
En 377, os visigodos pediron axuda ao Emperador para combater as fames negras que estaban arrasando as súas terras. Os gobernadores destas terras, Lucipino e Máximo, non só non solucionaron o problema, senón que o acrecentaron coa súa actitude belixerante. Sen outras alternativas máis que loitar ou morrer, Fritixerno conduciu ao seu pobo á guerra, conquistando en pouco tempo gran parte da provincia veciña de Tracia, moito máis rica. A crise continuou no 378, e o 9 de agosto dese ano Fritixerno vingou a derrota que sufrira o seu pobo na batalla de Naissus, 109 anos antes, inflixindo ao Imperio romano a súa maior derrota militar en séculos, a batalla de Adrianópolis.
A vitoria de Fritixerno pronto levou aos visigodos a controlar a maior parte da península Balcánica, incluída Grecia. Só pequenas áreas e cidades, como Atenas e Constantinopla, quedaron libres do seu saqueo, en parte debido á falta dos instrumentos de asedio adecuados no exército de Fritixerno.
Presidente de Angola
O Presidente de Angola cumpre a función de xefe de estado do seu país, e comandante en xefe das Forzas Armadas. O actual presidente é João Lourenço quen accedeu ao cargo en 2017.
Historia
A finais de 1975, Angola converteuse nun país independente cun sistema socialista unipartidista. Acto seguido foi proclamado primeiro presidente Agostinho Neto, do Movemento Popular de Liberación de Angola (MPLA), único partido aceptado, e enfrontado nunha dura guerra civil contra outros grupos opostos ideoloxicamente. Cando Neto morreu en 1979, José Eduardo dos Santos sucedeuno como presidente interino até setembro dese mesmo ano.
Coa caída do bloque comunista, as primeiras eleccións presidenciais multipartidistas foron celebradas en 1992. Dos Santos foi elixido co 49% dos votos aproximadamente, vencendo ao seu rival Jonas Savimbi, da Unión Nacional para a Independencia Total de Angola (UNITA). Tras a derrota, Savimbi denunciou que as eleccións foran fraudulentas. En 2008 celebráronse as primeiras eleccións lexislativas multipartidistas que significaron a esmagadora vitoria do MPLA con 191 escanos fronte os 29 dos partidos opositores.
Coa nova constitución (2010), as eleccións presidenciais foron transformadas nunhas eleccións xerais, onde as cabezas de lista de cada partido eran os candidatos á presidencia, á vez que se renovaban os escanos á Asemblea Nacional (elixidos en anteriores eleccións lexislativas). Porén, estas terceiras eleccións estaban programadas para 2009, pero foron postergadas 3 anos por unha reforma constitucional. Foron as eleccións celebradas en 2012. Dos Santos foi reelixido co 71,84% dos votos, vencendo novamente á Unión Nacional para a Independencia Total de Angola.
Elección
Para ser candidato á presidencia débese ter a cidadanía angolana, levar residindo no país un mínimo de 10 anos e ter máis de 35 anos (artigo 110).
Mandato
esquerda|miniatura|Estandarte presidencial Segundo a Constitución angolana de 2010, o presidente de Angola exerce o poder durante 5 anos, podendo servir no cargo en dous mandatos consecutivos (artigo 113). Para iso debe ser nomeado cabeza de lista polo seu partido e ser o candidato máis votado nas eleccións xerais (artigo 109).
O presidente debe ser angolano de nacemento, ter un mínimo de 35 anos, residir no país como mínimo dez anos e atoparse en pleno uso dos seus dereitos e facultades físicas e mentais (artigo 110, apartado 1).
O presidente de Angola acaba o seu mandato por diferentes motivos: cumprir os dous mandatos consecutivos, perda das eleccións xerais, renuncia previa comunicación á Asemblea Nacional (artigo 116), destituído por traizón, corrupción, incapacidade física e mental segundo o artigo 129. Nestes casos, ademais de falecemento ou abandono de funcións, establecerase unha presidencia vacante ocupada polo vicepresidente.
Poderes
Segundo a constitución, Angola, é un estado presidencialista polo que o presidente ten amplas funcións executivas. O presidente, como xefe de Estado ten atribucións para convocar eleccións xerais e provinciais (autárquicas en portugués), dirixirse á Asemblea Nacional, nomear ao Vicepresidente e ministros do seu goberno, nomear ao Presidente e demais membros do Tribunal Constitucional, así como os membros do Tribunal Supremo e do Tribunal de Contas entre outros nomeamentos (artigo 119). Ademais como xefe do poder executivo define a orientación política do país e dirixe a política xeral (artigo 120), dirixe a política exterior (artigo 121) e exerce como Comandante en xefe das Forzas Armadas (artigo 122).
Pepe Coira
Pepe Coira Nieto, nado en Rábade en 1963, é un guionista galego.
Schleswig-Holstein
Schleswig-Holstein é un dos 16 Estados federados de Alemaña. É o estado máis setentrional do país e comprende a maior parte do Ducado de Holstein e o sur do Ducado de Schleswig.
Pepe Coira
Traxectoria
Licenciado en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela e diplomado en Historia e Estética da Cinematografía pola Universidade de Valladolid. Foi crítico cinematográfico en El Correo Gallego (1983-1986), e despois redactor (1986-1987). Traballou para a Consellería de Cultura da Xunta de Galicia (1988-1997). Foi director do CGAI (1991-1998), ocupándose da promoción, difusión e recuperación do audiovisual galego. Despois foi profesor na Escola de Imaxe e Son ata o ano 2000. Foi profesor asociado na Facultade de Ciencias Sociais e da Comunicación de Pontevedra (2004-2007) e no mestrado de Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña desde a súa fundación.
Foi guionista dos programas da TVG Extramuros (1987) e Luces da Cidade (1988-1989). Foi director de Desenvolvemento e despois subdirector da compañía Voz Audiovisual, onde traballou como produtor executivo e editor de guión de series televisivas de ficción (Mareas vivas, Terra de Miranda, A miña sogra e mais eu e As leis de Celavella) e documental (Vida nas mareas e O mundo de Celavella), e da longametraxe De bares.
Schleswig-Holstein
Historia
miniatura|esquerda|A cidade de [[Lübeck foi o centro da Liga Hanseática.]] O termo "Holstein" deriva do saxón antigo Holseta Land e referíase á tribo central das tres tribos saxoas ao norte do río Elba, Tedmarsgoi, Holstein e Sturmarii. O termo "Schleswig" vén da cidade de Schleswig. O Ducado de Schleswig foi orixinariamente parte de Dinamarca. Tanto Schleswig como Holstein pertenceron ao longo da súa historia en parte ou completamente tanto a Dinamarca como a Alemaña e mesmo foron virtualmente independentes de ambos. A excepción é que Schleswig non formou parte nunca de Alemaña ata a Segunda Guerra de Schleswig en 1864.
Chūō, Toquio
Chūō (中央区, ちゅうおうく, Chūō-ku) é un barrio especial da prefectura de Toquio no Xapón. Está situado ó sur da rexión de Kanto e ó leste da prefectura, na parte leste da illa de Honshu. A súa superficie é de 10,18 km² e a poboación de 114.385 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 11.240 hab./km².
O barrio de Chūō limita cos barrios de Kōtō, de Sumida, de Taitō, de Chiyoda e de Minato.
Schleswig-Holstein
Historia
O nacionalismo alemán que seguiu ás guerras napoleónicas impulsou un forte movemento popular en Holstein e no sur de Schleswig para a unificación con Prusia. Este movemento foi tamén forte en Dinamarca e no norte de Schleswig reclamando a reintegración de Schleswig no reino de Dinamarca.
Tralo fin da guerra Austro-Prusiana en 1866 acordouse que o pobo do norte de Schleswig sería consultado nun referendo sobre a súa permanencia en Prusia ou volver a Dinamarca. A condición, porén, non foi cumprida. A derrota de Alemaña na primeira guerra mundial os aliados organizaron finalmente o referendo. No norte (10 de febreiro de 1920) os partidarios da unificación con Dinamarca lograron o 75% dos votos. No Schleswig central (14 de marzo de 1920) o 80% votou por Alemaña. No sur non se levou a cabo plebiscito ningún. O 15 de xuño de 1920 o norte de Schleswig volveu a Dinamarca. Esta fronteira foi a única das impostas no Tratado de Versalles que non foi desafiada por Adolf Hitler.
Trala segunda guerra mundial, a provincia prusiana de Schleswig-Holstein entrou na área de ocupación británica. O 23 de agosto de 1946 o goberno militar aboliu a provincia e reconstituíuna como Land separado. Debido ás migracións forzosas de alemáns entre 1944 e 1950 a poboación do estado incrementouse nun 33% (860 000 persoas).
Xeografía
Schleswig-Holstein localízase na base da península de Xutlandia entre o mar do Norte e o mar Báltico. Na parte occidental do estado as terras baixas non teñen outeiros. Xunto coas Illas Frisoas Setentrionais forma o Nationalpark Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer, que é o maior parque nacional de Europa Central.
A costa do mar Báltico está marcada polas baías, fiordes e cantís.
División administrativa
Hai ademais catro distritos urbanos (Stadtbezirk):
Economía
Schleswig-Holstein é o estado líder na industria das enerxías renovables de Alemaña. En 2014 converteuse no primeiro estado alemán en cubrir o 100% da súa demanda de enerxía con estas enerxías (especialmente eólica, solar e de biomasa).
Pepe Coira
Traxectoria
En 2006 comezou a traballar para o grupo Fílmax como xefe de Desenvolvemento e produtor executivo de Filmax TV. Dedicouse especialmente ao documental.
Ría de Muros e Noia
A ría de Muros e Noia forma parte das Rías Baixas, sendo a que está situada máis ó norte, entre as rías de Corcubión e Arousa. A ría foise formando na desembocadura do río Tambre.
Pepe Coira
Traxectoria
Á marxe da televisión realizou a vídeo-instalación Paso (1990). É socio fundador da editorial TrisTram.
Premios Mestre Mateo
alt=XVII Hectómetro literario no Paseo dos Soños de Vilalba|miniatura|XVII Hectómetro literario no Paseo dos Soños de Vilalba. No 2023, xunto cos seus irmáns Carlos e Jorge, recibiu unha homenaxe en Vilalba, pasando os tres a ter un monólito adicado no Paseo dos Soños, no hectómetro XVII.
Ría de Muros e Noia
As augas do Tambre son as que orixinan na súa confluencia co mar, un hábitat no que se desenvolverán os bivalvos, que serán o motor económico das vilas que a circundan. As ameixas e os berberechos acadan boas proporcións nos tempos da colleita, a partir do mes de setembro, nos lombos de Testal e o Freixo, grazas a esa simbiose entre as augas doces do río e a salinidade que achega o océano Atlántico.
A ría comeza a partir da punta do Castro de Baroña en Porto do Son, pola súa beira sur, e remata coa punta Carreiro en Louro (Muros), pola súa parte norte.
Entre as vilas a destacar están as que dan nome á ría: Muros, fundada detrás do monte Louro como unha vila mariñeira agochada da vista de piratas e de corsarios alá polo século XVI e XVII e Noia, vila medieval. Tamén Porto do Son, que vive fundamentalmente do turismo e do mar e Portosín, outra vila de interese pertencente ao mesmo concello.
Marca turística ría da Estrela
Os concellos con saída á ría, Outes, Noia, Muros, Porto do Son, xunto con Lousame, constituíron en 2015 a Asociación de Desenvolvemento Rural Ría Muros-Noia, un organismo intermunicipal que xunta esforzos para a promoción e posta en valor dos recursos da ría e dos concellos que a conforman. Estes concellos crearon unha marca turística, A Ría da Estrela, co logotipo dunha estrela de mar que representa os cinco concellos que se inclúen no proxecto e evoca aspectos do Camiño como a relación coa vía láctea.
A raíz desta nova marca turística naceu o xornal dixital Xornal da Estrela.
Abelendo, Xuño, Porto do Son
Abelendo é un lugar da parroquia de Xuño no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 7 habitantes (6 homes e 1 muller).
Está situado na estrada local que conduce dende a AC-550 ata a ladeira dos montes do Barbanza. Atópase despois da aldea do Castelo, e serve de lindes da parroquia de Xuño e malia de Oleiros (Ribeira).
O fitónimo Abelendo fai referencia á abundancia de abeleiras.
Nunha casa dun veciño de Abelendo foron rodadas escenas da película de Alejandro Amenábar Mar adentro, baseada na tráxica historia do tetrapléxico Ramón Sampedro, nado no lugar veciño de Sieira e habitante destas terras.
Vor der Morgenröte
Sinopse
O filme narra os últimos anos da vida do escritor austríaco Stefan Zweig, dende a súa chegada ao Brasil en 1936 ata o seu suicidio no mesmo país en 1942, con escenas tamén en Buenos Aires para unha reunión do PEN Club e en Nova York.
Ribeirao, Negreiros, Silleda
Ribeirao é un lugar da parroquia de Negreiros no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 45 habitantes, 22 homes e 23 mulleres; o que supón un mantemento dos habitantes con respecto ao ano 2000.
The Microphones
The Microphones é unha banda estadounidense de indie rock procedente de Olympia, Washington, fundada en 1996 e disolta en 2003, cunha curta reunión en 2007 e rexurdimentos en 2019 e 2020. O grupo está liderado por Phil Elverum que sempre foi o principal compositor e produtor dos álbums da banda, pero tamén colaborou con outros músicos locais nas súas gravacións e xiras. A meirande parte das gravacións de Elverum do seu período inicial foron publicadas polo selo K Records.
Dende o ano 2003 Elverum grava e actúa baixo o nome de Mount Eerie. En xuño de 2019 realizou un único concerto en Anacortes, Washington, baixo o nome de The Microphones e anunciou o lanzamento dun novo álbum da banda, Microphones in 2020, en agosto de 2020.
Bananeira
A bananeira, plataneiro ou plátano (Musa × paradisiaca) é unha planta herbácea de orixe asiática pertencente ao xénero Musa, propia dos países tropicais, moi cultivada en diferentes zonas do globo polo seu froito: a banana, tamén coñecida coma plátano.
Bananeira e o nome científico Musa × paradisiaca (ou Musa paradisiaca) fan referencia a un gran número de plantas herbáceas do xénero Musa, tanto híbridos obtidos horticulturalmente a partir das especies silvestres o xénero Musa acuminata e Musa balbisiana como cultivares xeneticamente puros destas especies. Clasificada orixinalmente por Linnaeus coma Musa paradisiaca en 1753, a especie tipo do xénero Musa, estudos posteriores levaron á conclusión de que a complexa taxonomía do xénero inclúe numerosos híbridos, de variada composición xenética, e se ten desenvolvido un sistema estritamente sui generis  de clasificación para dar conta desta variación. Porén, de acordó coas regras do Código Internacional de Nomenclatura Botánica, o nome linneano conta con prioridade, e segue a ser usado —tanto na súa forma orixinal como na modificada Musa × paradisiaca, que indica que se trata dun híbrido— para designar xenericamente a estas variedades.
No entanto, este grupo de vexetais conforma a froita intertropical máis consumida do mundo. Trátase dunha falsa baga, de forma falcada ou alongada, que medra en acios (mans) de até 400 unidades e 50 kg de peso; de cor amarela cando está maduro, é doce e carnoso, rico en fibras, glícidos, potasio, vitamina A, vitamina C e triptófano, contén un antiácido natural moi útil contra a pirose; ademais, é baixo en sodio e baixo en graxas. É moito máis rico en calorías que a meirande parte das froitas polo seu gran contido en fécula; dos 125 gramos que pesa de media, o 25% é materia seca, que aporta unhas 120 calorías. Contén os glícidos máis dixeríbeis (o corpo pode queimar as calorías que ofrece moito máis facilmente que as que proveñen das graxas).
Cultívase en máis de 130 países, desde o sueste asiático de onde son nativas, até Oceanía e América do Sur; o principal produtor mundial é a India, onde se cultivan case un cuarto dos froitos comercializados no mundo, aínda que boa parte dos mesmos son para consumo doméstico. O principal exportador é o Ecuador, que xera case un terzo das exportacións globais. O volume de produción de bananas só é superado polo trigo (Triticum spp.), o arroz (Oryza sativa) e o millo (Zea mays). A produción continua de froito ao longo do ano fainos especialmente valiosos como alimento na época entre colleitas nos países tropicais; son as bananas de frixir as que cumpren este papel principalmente.
Oco poplíteo
O oco poplíteo, comunmente chamado sofraxe, é unha rexión anatómica do membro inferior humano situada detrás do xeonllo, entre a coxa e a perna. É un espazo romboidal con catro límites e un contido.
Bananeira
A planta
miniatura|Bananeira.
Oco poplíteo
Contido
De profundo a superficial (anterior a posterior):
Bananeira
A planta
A bananeira non é unha árbore, senón unha megaforbia, unha herba perenne de gran tamaño. Como as demais especies de Musa, carece de verdadeiro tronco. No canto, posúe vaíñas foliares que se desenvolven formando estruturas chamadas pseudotalos, semellantes a fustes verticais de até 30 cm de diámetro basal que non son leñosos, e acadan os 7 m de altura.
As follas cóntanse entre as máis grandes do reino vexetal. Son lisas, tenras, oblongas, co ápice trunco e a base arredondada ou lixeiramente cordiforme, verdes pola face superior e máis clariñas e normalmente glaucas polo envés, coas marxes lisas e as nervaduras pinnadas, amarelentas ou verdes. Dispostas en espiral, despréganse até acadar 3 m de longo e 60 cm de largo; o pecíolo ten até 60 cm. Nas variedades con maior compoñente xenético de M. balbisiana este é cóncavo pola parte superior, cos extremos case tocándose por riba da canle adaxial. Da xenética depende tamén que sexa glabro ou pubescente. As follas tenden a se crebaren espontaneamente ao longo das nervaduras, dándolles un aspecto pouco axeitado. Cada planta ten normalmente entre 5 e 15 follas, sendo 10 o mínimo para a considerar madura; as follas viven non máis de dous meses, e nos trópicos renóvansese a razón dunha por semana na tempada de crecemento.
O elemento perenne é o rizoma, superficial ou subterráneo, que posúe meristemas a partir dos cales nacen entre 200 e 500 raíces fibrosas, que poden acadar unha fondura de 1,5 m e cubrir 5 m de superficie. Do rizoma tamén agroman rebentos ("chupóns") que susbstitúen o talo principal logo de florear e morrer. Nos exemplares cultivados só se deixa normalmente un para evitar que a planta sexa máis feble, mais nas plantas bravas aparecen en gran cantidade; este é o principal xeito de espallamento das variedades estériles, que son a maioría.
Flores
Uns 10 a 15 meses logo do nacemento do pseudotalo, cando este xa deu entre 26 e 32 follas, nace directamente a partir do rizoma unha inflorescencia que abrolla do centro dos pseudotalos en posición vertical; semella un enorme casulo púrpura ou violáceo que se afina cara o extremo distal, co pedúnculo e o raque glabros. Ao abrir, revela unha estrutura en forma de espiga, sobre cuxo talo axial dispóñense en espiral ringleiras duplas de flores, agrupadas en acios de 10 a 20 que están abeirados por brácteas grosas e carnosas de cor purpúrea. A medida que as flores desenvolven, as brácteas caen, un proceso que tarda entre 10 e 30 días para a primeira ringleira.
miniatura|Flor da bananeira.
As primeiras 5 a 15 ringleiras son de flores femininas, ricas en néctar; nelas o tépalo composto acada os 5 cm de longo e os 1,2 cm de largo; é branco ou máis raramente violáceo polo interior, coa cor translúcida á vista desde fóra coma unha delicada tonalidade purpúrea. A súa parte superior é amarela ou alaranxada, cos dentes duns 5 mm de longo, os dous máis exteriores dotados dun apéndice filiforme de até 2 mm de longo. O tépalo libre é aproximadamente da metade de tamaño, branco ou rosado, obtuso ou trunco, coa apícula mucronada e curta. Séguenas unhas poucas ringleiras de flores hermafroditas ou neutras, e as masculinas na rexión apical.
Agás nalgúns poucos cultivares, as flores masculinas desaparecen de súpeto logo de abriren (a excepción son as bananas 'Cavendish' e 'French'), deixando o ápice da espiga espido salvo por un casulo carnoso terminal que contén flores masculinos sen abrir. O enorme peso das flores fai que o talo floral se incline cara o chan en pouco tempo; á súa vez, o fototropismo das flores fai que se dirixan no seu crecemento cara arriba.
Froito
right|miniatura|Froito da bananeira.
O froito tarda entre 80 e 180 días en se desenvolver por completo. En condicións ideais frutifican todas as flores femininas, adoptando unha aparencia dactiliforme que leva a que se denomine “man” ás fileiras nas que se dispoñen. Pode haber entre 5 e 20 mans por espiga, aínda que normalmente se trunca a mesma parcialmente para evitar o desenvolvemento de froitos imperfectos e evitar que o casulo terminal colle as enerxías da planta. O punto de corte fíxase normalmente na "falsa man", unha na que aparecen froitos ananos. En total pode producir uns 300 a 400 froitos por espiga, pesando máis de 50 kg.
O froito é unha falsa baga epíxina de 7 a 30 cm de longo e até 5 de diámetro, que forma un acio compacto. Está cuberta por un pericarpo coriáceo verde no exemplar inmaturo e amarelo intenso, vermello ou bandeado verde e branco ao chegar. É de forma lineal ou falcada, entre cilíndrica e marcadamente angulosa segundo a variedade. O extremo basal estréitase abruptamente cara a un pedicelo de 1 a 2 cm. A polpa é branca a amarela, rica en amidón e doce; nalgunhas bananas pode resultar algo adstrinxente ou gomosa polo seu contido en látex, fariñenta e seca. Moi rara vez as variedades diploides ou tetraploides producen sementes, negras, globosas ou irregulares, coa superficie rugosa, de até 16 × 3 mm de tamaño, incrustadas na polpa. As triploides, como 'Cavendish', nunca producen semente.
Orixe e distribución
A bananeira moderna é un cultivo, probabelmente orixinario da rexión indomalaia. Desde Indonesia espalláronse cara o sur e o oeste, acadando Hawai e a Polinesia por etapas. Os comerciantes europeos levaron noticias da planta a Europa arredor do século III a. C., mais non o introduciron deica o século X. Das plantacións da África Occidental os colonizadores portugueses levaríano á América do Sur no século XVI.
miniatura|Variedade de bananeira denominada plátano Tabasco (Musa cavendishii), cultivada no [[estado de Tabasco|estado mexicano do mesmo nome. É o terceiro tipo de banana máis producida en México: as dúas primeiros son a anana xigante (Musa acuminata) e o ‘’plátano macho’’ (Musa paradisiaca). ]]
Hoxe as variedades comerciais cultívanse en todas as rexións tropicais do mundo. É a máis cultivada das froitas tropicais e unha das catro máis importantes en termos globais, só trala uva (videira-Vitis vinifera), os cítricos (‘’Citrus’’) e a mazá (maceira - Malus domestica). Anualmente prodúcense máis de 28 millóns de toneladas de froita, das cales case dous terzos proveñen de América do Sur. Os principais importadores son Europa, os Estados Unidos, o Xapón e o Canadá. A India é o principal produtor mundial de banana, con arredor de 11 millóns de toneladas (11 000 000 tn) anuais, destinadas na súa maioría ao mercado interno. Ségueo o Brasil, que produce 6 millóns de toneladas anuais, tamén consumidas localmente na súa gran maioría. Tanto Indonesia (2 millóns de toneladas/ano) coma Filipinas (0,5 millóns de toneladas/ano) exportan a maioría da súa produción ao Xapón, ao igual que a República da China (0,5 millóns de toneladas/ano). A froita consumida en Europa procede sobre todo das plantacións do occidente africano, en particular da Costa do Marfil e de Somalia, dende onde 9 millóns de toneladas anuais fornecen as mesas europeas, e en menor medida das posesións francesas e neerlandesas no Mar Caribe. O consumo interno en España serveuse tradicionalmente dos plátanos de sobremesa producidos nas Canarias (semellantes aos de Madeira), que exportaban tamén abundantemente a Europa, porén, a liberalización dos mercados fixo retroceder fronte ás importacións de orixe africana (Camerún) e suramericana (Ecuador). O Ecuador e Colombia son os principais exportadores de banana en América, aos que segue Venezuela, que superou o millón de toneladas anuais. A produción do Panamá, Honduras e Costa Rica está principalmente destinada aos Estados Unidos.
A banana é unha colleita fundamental en Colombia, onde os subprodutos vexetais úsanse na alimentación animal, así como en México e en Venezuela. A República Dominicana é tamén un importante produtor, mais a principal fonte de bananas no Caribe é Porto Rico, que produce máis de 30 millóns de dólares estadounidenses anuais, consumindo a gran maioría dos mesmos dentro do país. O consumo per capita de banana en Porto Rico cifrábase en 30 kg por ano a mediados dos anos 1980. En Ghana ocupan un papel importante na economía, especialmente en combinación co cacao (Theobroma cacao), cultivándose coma sombra para este.
Solos
As baneiras toleran ben unha gran variedade de terreos; medran e frutifican en condicións de bastante pobreza, aínda que para que a produción sexa economicamente rendíbel ccómpren de solos fértiles e húmidos. Prefiren terreos profundos, ben drenados, coa capa freática a non menos de dous metros de profundidade; para evitar o asolagamento das raíces, os cultivos en zonas de extrema humidade adoitan elevar as plantas mediante canteiros ou bancais, ademais de cavar canles de desaugamento entre as plantas, previndo unha pendente de arredor do 1% para permitir a drenaxe. En terreos máis secos cómpre unha rega artificial; a rega por aspersión permite a plantación de bananeiras en terreos arxilosos que tradicionalmente se consideraron non axeitados.
Prefiren solos lixeiramente acedos, cun pH arredor de 6. Un exceso de acidez fai necesaria a adición de álcalis durante o crecemento para evitar a propagación dos fungos do xénero Fusarium, responsábeis da enfermidade do Panamá que é a principal praga desta cultura. No entanto, os solos ideais son de orixe aluvial, os terreos areentos, franco-areentos, arxilosos, calcarios e rochosos poden ser aceptábeis; se presentan problemas nas areas demasiado finas, que reteñen demasiada auga.
Os requirimentos nutritivos da bananeira son elevados; as variedades de froita poden necesitar entre 250 e 600 kg de nitróxeno por hectárea para fornecer rendementos comerciais, e entre 700 e 800 kg de potasio. Os rebentos cortados para evitar o seu desenvolvemento e os restos dos pseudotalos despois da colla abandónanse no chan ou se engaden a un compost para mellorar a calidade do solo. Un exceso de salinidade non detén o crecemento da planta, mais reduce marcadamente o seu rendemento, dando lugar a froitos ananos ou moi magros.
Temperatura e pluviosidade
As bananeiras son propias de rexións tropicais e subtropicais, e rara vez dan bos resultados fóra da banda comprendida entre os 30°N e 30°S. Algúns cultivos están adaptados a altitudes de até 2.300 msnm, mais a maioría non prospera a máis de 600 m de altitude.
A temperatura óptima para a floración rolda os 27°C, e o crecemento dos froitos benefíciase dunha lixeiramente superior. Por riba dos 37 °C as follas padecen queimaduras e os froitos se deforman; por baixo dos 16 °C o ritmo de desenvolvemento redúcese sensibelmente, dando lugar á aparición dunha folla por mes no canto do período óptimo dunha por semana. Por baixo dos 10 °C, a planta detén o seu crecemento por completo, e o desenvolvemento dos froitos aborta. Incluso breves accesos de frío poden matar as inflorescencias, ocasionar a podremia dos froitos xa presentes ou abortar o seu desenvolvemento, dando lugar a froitos pequenos, de cor verde agrisado e sabor débil. As xeadas son tremendamente prexudiciais; temperaturas debaixo do punto de conxelación provocan a seca das partes verdes e a eventual caída dos pseudotalos e follas presentes. O rizoma pode sobrevivir, e torna a agromar en canto a temperatura é axeitada, aínda que rigores climáticos por baixo dos 7 °C baixo cero poden danalo irreversibelmente. Ás veces énchese de auga lixeiramente o chan en previsión dunha xeada breve para que o intercambio térmico vais máis amodo e permitir a supervivencia; noutros casos elévase artificialmente a temperatura mediante a queima controlada de detritos.
O réxime de choivas debe ser constante, cuns 100 mm mensuais ao longo do ano, e non máis de tres meses de estación seca. A seca pode ocasionar unha grave redución no número e o tamaño dos froitos, comprometendo o rendemento da colleita. Ante a falla de auga, as follas creban ou marelecen prematuramente, e eventualmente caen por completo; en casos graves, as vaíñas foliares que forman o pseudotalo morren tamén. Unha maior dotación xenética de M. balbisiana favorece a resistencia á seca. As enchentes son igual de perigosas; máis de 48 horas de saturación ou o estancamento de auga entre as raíces matan as plantas por podremia irreversibelmente. Se a humidade é excesiva, as plantas poden presentar ananismo e falta de vizosidade, o que se arranxa abrindo cales ou sucos de drenaxe ou elevando as plantacións sobre noiros.
En Australia e a India algunhas variedades téñense adaptado a solos elevados. As variedades australianas cultívanse entre os 60 e os 300 msnm para evitar as xeadas que son frecuentes máis abaixo; as indias chegan até os 2.000 msnm, en especial a variedade anana 'Kullen', que se cultiva nos contrafortes orientais dos Ghats, 'Vella vazhai', que se planta nos Pulneys, e a banana 'Plankel'. En África a maior parte das plantacións están por riba dos 900 m; en Suráfrica é a rexión sueste o principal foco produtor, entre os 900 e os 1000 msnm, e na África Oriental as altitudes son aínda maiores.
Situación
Pola súa natureza herbácea, as bananeiras deben estar protexidas do vento. Por riba dos 40 km/h as variedades de talo máis alongado poden resultar arrincadas, ao ofreceren as grandes follas moita resistencia; por riba dos 60 km/h aínda as variedades ananas sofren danos. Tamén con refachos de menor intensidade os froitos poden verse danados, poden caer as flores ou se desecar as follas.
As bananeiras prefiren pleno sol, agás en climas moi calorosos; no trópico medran ben en semisombra, mais en rexións de temperaturas máis moderadas a falla de exposición ao sol leva á produción de froitos escasos e de baixa calidade.
Propagación
miniatura|Plantación de bananeiras.
Agás en proxectos experimentais de desenvolvemento de novas variedades, as bananeiras non se desenvolven nunca a partir de semenetes. O principal medio de reprodución é o corte de potenciais propágulos a partir do rizoma, sexa unicamente as xemas do mesmo —un procedemento semellante o empregado para a propagación da pataqueira, Solanum tuberosum— ou os rebentos ("chupóns") que agroman del xunto ao pseudotalo principal.
Para empregar as xemas,selecciónase preferentemente unha planta duns sete meses de idade e se desarraiga, cortando despois o pseudotalo 1 dm por riba do seu nacemento. Ao arrincar as bases das vaíñas foliares, fican visíbeis dúas xemas de cor rosada, que poden medrar axiña tralo replante. As xemas inferiores, de cor abrancazada, acostuman descartarse, pois o seu desenvolvemento en caso de replante é máis lento e traballoso. Elimínanse as seccións afectadas por doenzas, as descoloridas ou que presentan nodulacións por mor dos nematodos, e o resto do rizoma divídese en dous. Cada un dos anacos mergúllase nunha solución nematicida e se fumiga contra fungos, para deixalo despois repousar unhas 48 h antes do replante. O peso ideal de cada anaco de rizoma está entre os 800 e os 1.800 g; se son máis pequenos, unha fertilización adicional será necesaria. A práctica de replantar rizomas enteiros, de até 8 kg de peso, desapareceu virtualmente; no entanto ofrecen un mellor rendemento o primeiro ano, despois o eu desenvolvemento asimílase ao dos rebentos obtidos por división.