cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Colmado
Historia
Na maior parte de Europa, os colmados ficaron só coma material de cuberta en zonas illadas do campo, coma nas aldeas das montañas ou en construcións auxiliares, coma alpendres, palleiros e celeiros. Perén até finais do século XIX eran aínda moi comúns. En Galicia era comúns os colmados en celeiros, alpendres e hórreos de todo o país até mediados do século XX. Os colmados nas casas restrixíronse ás vivendas das montañas (coma nas pallozas) especialmente nas zonas de lousados (provincia de Lugo), pero aos poucos a lousa foi substituíndo a cubrición de colmo. Por exemplo no reino unido, a comercialización de lousa comezou no País de Gales en 1820, e o transporte (canles e camiño de ferro) axiña fixo que o material estivese dispoñíbel en todo o territorio. Porén, o número de casas con colmados veuse incrementado no Reino Unido dende mediados do século XIX a medida que a agricultura se espallaba, mais doutra volta decreceu a finais de século coa perda de poboación rural e a migración cara as cidades. Aos poucos, o colmado volveuse un sinal de pobreza, e o número de casas con colmado decreceu así coma o de profesionais artesáns (colmeiros ). O mesmo que ocorreu en Gran Bretaña ocorría en Galicia coas pallozas. Porén os colmados tornáronse moi populares nos últimos trinta anos no Reino Unido, e hoxe en día é un símbolo de riqueza máis ca de pobreza polo gasto de mantemento que supón. Hai arredor de 1000 vivendas con colmado no Reino Unido, e os colmados estanse volvendo populares polo crecente interese na conservación de edificios históricos e o crecente uso de materiais de construción renovábeis. En Galicia, aínda que existen certas axudas da administración para colmar os edificios, o estado das cubertas dalgunhas pallozas está en serio perigo.
As cubertas vexetais hoxe
Na península ibérica existen diferentes exemplos de cubertas vexetais, especialmente no noroeste: as pallozas e os teitos asturianos son os superviventes do antigo uso estendido de colmados en Galicia, Norte de Portugal, Asturias e León (antiga Gallaecia).
Só no Reino Unido existen máis cubertas de colmados que en calquera outro país de Europa. O material utilizado tradicionalmente nunha gran parte de Inglaterra é a carriza (Phragmites australis) (especialmente no condado de Norfolk) ademais do colmo, cultivado na actualidade por produtores especializados. Unha cuberta vexetal de boa calidade pode resistir entre 45 e 50 anos, se se realizou por un artesán experimentado.
As follas das palmeiras, por exemplo, en Na Bure Fidxi, os colmados combínanse con teitos de follas de palmeiras e paredes de canas. En Dominica empréganse tamén as cubertas con follas de palmeiras. En Hawai e Balí úsase para as cubertas Alang-alang (Imperata cylindrica). En Kenya as cubertas fanse coas follas da cana de azucre, especialmente nas vivendas da tribo Kikuyu.
Shkodër
Shkodër ou Shkodra é unha cidade do noroeste de Albania, capital do distrito de Shkodër e do condado co mesmo nome. Estímase que no ano 2004 contaba cunha poboación de 90.000 habitantes, o que a converte na cuarta cidade máis grande do país.
Historia
No século III a.C. xa era capital da tribo iliria dos Ardeanos, cuxo último rei, Genthius, mantivo a súa independencia ata o 168 a.C. cando foi derrotado polos romanos baixo o mando do xeneral Paulo Emilio durante as terceiras guerras ilirias, pasando a ser a provincia romana de Praevalitania.
Coa división do Imperio romano entre occidente e oriente Shkodër sería asignada ao dominio bizantino.
Co comezo da chegada das tribos eslavas no século VII as fronteiras do Imperio Bizantino retroceden, quedando a zona baixo dominio serbio. Quen a manterán dende o ano 1040 ata 1396, cando cae en poder dos venecianos e no ano 1479 na do Imperio Otomán.
Coa caída do Imperio Otomán a raíz da I Guerra Mundial a zona de Shkodër queda baixo dirección do goberno sito en Tirana, que pouco duraría debido á conquista do mesma por parte de Alemaña no marco da segunda guerra mundial. Queda baixo autoridade xermana ata que a resistencia antifascista dirixida polo movemento comunista de Enver Hoxha libera o país no ano 1941 e instaura a República Popular de Albania, que se manterá ata 1992, trala morte do líder comunista un ao antes e a raíz do período convulso que sofre Europa do Leste.
No século XIX a cidade converteuse un importante centro industrial (principalmente industria mecánica e eléctrica), comercial e cultural, sendo sede dunha Universidade.
Xeografía
A cidade aséntase a 25 quilómetros da costa, entre dous ríos e ao carón do lago do mesmo nome, o máis grande dos Balcáns, e rodeada de montañas. A parte montenegrina do lago Shkodër foi nomeado parque nacional no ano 1983. Do mesmo lago sae o río Buene, un dos poucos ríos navegábeis do país, que desemboca no Mar Adriático.
Monumentos
Un dos principais monumentos de Shkodër é o Castelo de Rozafa, situado no promontorio que domina a cidade foi fundado polos Ilirios e dominado por tódalas civilizacións que pasaron pola convulsa zona, sendo particularmente famosa a resistencia que nel levaron a cabo durante a I Guerra Mundial os otománs baixo a dirección de Hassan Riza Pasha e Essad Pasha.
Deportes
É a sede do equipo de fútbol Klubi Sportiv Vllaznia Shkodër, fundado en 1919 e que ao longo dos anos sufriu constantes cambios de nome, no seu palmarés ten 9 títulos da Liga albanesa de fútbol, 6 Copas e 2 Supercopas. O club participou na Copa de Europa 1978-79.
Luz Elena Baños Rivas
Luz Elena Baños Rivas, nada en Cidade de México o 2 de setembro de 1959, é unha diplomática mexicana que en 2018 ascendeu ao rango de Embaixadora do Servizo Exterior Mexicano. Desde o 31 de maio de 2019 é Representante Permanente de México ante a Organización dos Estados Americanos, OEA.
Traxectoria
É egresada da licenciatura en Relacións Internacionais da Universidade Nacional Autónoma de México. Obtivo o grao de mestría en International Service pola American University de Washington, D.C. e tamén é mestra en Defensa e Seguridade Hemisférica pola Universidade do Salvador en Buenos Aires, mediante o programa compartido co Colexio Interamericano de Defensa.
En 1986 empezou a traballar na Secretaría de Relacións Exteriores (SRE) pero non foi até o 1 de abril de 1994 que ingresou no Servizo Exterior Mexicano. O seu primeiro posto como membro do SEM foi como Directora de Área da Dirección Xeral de Asuntos Culturais. Foi Directora de Publicacións Educativas da Secretaría de Educación Pública e Directora Xeral Adxunta de Cooperación Educativa e Cultural da Secretaría de Relacións Exteriores.
No exterior, traballou como encargada de medios da Embaixada de México en Panamá, Agregada Cultural na Embaixada de México no Salvador e Cónsul de Comunidades Mexicanas no Consulado Xeral de México en Miami (2001). En 2002 foi xefa de chancelería e encargada de negocios ad interim na Embaixada de México en Trinidad e Tobago, concorrente ante Antiga e Barbuda, Barbados, Dominica, Selecta, Güiana, San Cristóbal e Nieves, Santa Lucía, San Vicente e as Granadinas e Suriname. En 2004 foi xefa de chancelería na Embaixada de México en Guatemala e en 2011 Xefa de Chancelería, especificamente encargada da área política e das concorrencias ante Mongolia e a República Democrática Popular de Corea na Embaixada de México na República de Corea. En 2014 foi conselleira de asuntos económicos e prensa na Embaixada de México en Italia e desde 2016 é directora xeral de vinculación coas organizacións da sociedade civil da SRE.
No 2017 encabezou varias accións encamiñadas a fortalecer as capacidades da sociedade civil entre as que se atopa o concurso de ensaio “Participación de la sociedad civil en la agenda multilateral de México”, o Foro “Trabajando en alianza entre organizaciones de la sociedad civil para fortalecer su internacionalización” así como a mostra de “Iniciativas y proyectos de las organizaciones de la sociedad civil vinculados a la agenda multilateral en México”. No 2018 impulsou a creación da serie audiovisual “Participación de la sociedad civil en la agenda multilateral de México”, que busca dar a coñecer o traballo en conxunto entre as Organizacións da Sociedade Civil e a Secretaría de Relacións Exteriores na política exterior, entre outras actividades.
Camiño Neocatecumenal
miniatura|dereita|"[[Virxe María|Virxe do Camiño Neocatecumenal" - Icona de Francisco Argüello ]] Camiño Neocatecumenal é un movemento relixioso católico (aínda que eles rexeiten a idea de movemento e prefiren a de "itinerario")que, segundo os seus estatutos —aprobados pola Santa Sé—, é delimitado como itinerario de formación católica ou fundación de bens espirituais.
Características
Os iniciadores e membros non se autodenominan movemento nin sociedade dado o carácter eminentemente catequizador do itinerario. Esta expresión é a usada polos documentos oficiais para referirse ó "Camiño Neocatecumenal" (cf. Decreto de aprobación ad experimentum dos Estatutos do Camiño Neocatecumenal, 29 de xuño de 2002.
Os seus iniciadores son os leigos españois Kiko Argüello e Carmen Hernández. Eles dous xunto co sacerdote italiano Mario Pezzi formaban, até 2016, no denominado Equipo Itinerante Responsable Internacional mais ó morrer Carmen Hernández en 2016, foi substituída por María Ascensión Romero.
O Camiño Neocatecumenal creouse cunha primeira comunidade neocatecumenal en 1964 no barrio de Palomeras, na periferia de Madrid, e estendeuse por todo o mundo. En España son coñecidos popularmente como lod "kikos" e, na actualidade, están presentes en máis de 6.000 parroquias de 106 países, cuns 3.000 sacerdotes, 1.500 seminaristas e 78 seminarios Redemptoris Mater.
A Santa Sé defíneo como un "Itinerario de Formación Católica Postbautismal, válido para a sociedade e para os tempos de hoxe".
Nun primeiro momento, os seus Estatutos foron aprobados de forma temporal por cinco anos ("ad experimentum"), o 29 de xuño de 2002, polo Papa Xoán Paulo II. Posteriormente, a comezos do 2008 expediuse o decreto no que os estatutos se aproban definitivamente e o 13 de xuño de 2008, o Cardeal Stanisław Ryłko, Presidente dos Consellos pontificios, entregou o decreto de aprobación dos Estatutos do Camiño Neocatecumenal xunto ao seu texto final, o que reafirma este itinerario como parte estrutural da Igrexa Católica.
Críticas
En ocasións, especialmente antes da aprobación dos seus estatutos pola Santa Sé en 2008, o Camiño Neocatecumenal foi acusado por algúns medios de constituír un grupo fundamentalista e polos seus críticos de ser un movemento ultraconservador. Algúns sacerdotes e outros membros da Igrexa católica mostráronse remisos a permitir a entrada do Camiño Neocatecumenal nas súas parroquias, polas súas supostas singularidades doutrinais e os seus comportamentos e, dende o exterior do grupo, critícase o seu segredismo.
O Cebreiro, Pedrafita do Cebreiro
O seu topónimo procede do latín CEBRARIUM, "lugar onde hai moitos asnos bravos", tamén chamados onagros e "cebros" <(e)quos feros + o sufixo abundancial -arium>.
Patrimonio
A igrexa parroquial é o Santuario de Santa María a Real do Cebreiro, de estilo prerrománico e datado no século IX. Ten nave rectangular, cuberta a dúas augas e cuberta de tella. Foi fundada polo Conde de Aurillac e é un dos monumentos máis antigos do Camiño de Santiago atribuíndoselle unións á lenda do Santo Graal. No interior atópanse unha pía bautismal do século XVIII e un cáliz do século XII.
Joana Magalhães
Joana Magalhães, nada en Espinho en 1982,  é unha investigadora e divulgadora científica, que traballa no campo da medicina rexenerativa, no Instituto de Investigación Biomédica da Coruña (INIBIC) e Centro de Investigacións Científicas Avanzadas (CICA) da Universidade da Coruña.
Traxectoria
Joana Magalhães é doutora en Bioquímica e Bioloxia Molecular e investigadora no Instituto de Investigación Biomédica da Coruña (INIBIC) e Centro de Investigacións Científicas Avanzadas (CICA). En paralelo coa súa actividade investigadora na aplicación do medicina rexenerativa na artrose, realiza actividades de comunicación de ciencia con perspectiva de xénero. Algúns exemplos son as series televisiva De mayor quiero ser científica e de radio Cápsulas de SON, distinguidas como prácticas innovadoras pola FECYT, entre outros premios. Tamén colabora co programa da Radio Galega, Efervesciencia. Pertence á xunta directiva do nodo galego da Asociación de Mujeres Investigadoras y Tecnólogas (AMIT).
Rus, Carballo
Santa María de Rus é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE en 2019 tiña 1.008 habitantes (499 mulleres e 509 homes), distribuídos en 40 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 1.377 habitantes. Con 28 quilómetros cadrados, é a parroquia máis extensa do concello de Carballo.
Patrimonio
A igrexa de Santa María de Rus localízase na zona de Ramil e é de estilo barroco xeométrico. No seu interior consérvase unha cruz procesional de prata realizada no século XVI.
É a máis ampla do concello e a pegada máis importante do barroco na zona. Construíuse sobre un terreo a media ladeira entre 1606 e 1823 e nela participaron importantes mestres de obra e arquitectos da época. Supuxo un grande investimento de tempo e diñeiro, o que foi posíbel grazas á iniciativa dos monxes de San Martiño Pinario, en Compostela, de quen dependían estas terras.
A 300 metros da capela encóntrase a férveda de Rus, que salta tamén sobre a falla no terreo provocada pola Depresión Meridiana, importante fenómeno xeográfico que atravesa a fachada atlántica de Galiza de norte a sur e que divide a parroquia de Rus na Alta e a Baixa.
Pepa a Loba
miniatura|Interpretación de Pepa a Loba. Pepa a Loba é unha figura mítica de Galicia, unha lendaria bandoleira galega de finais do século XIX. Segundo a lenda, acadou a súa fama asaltando camiños e roubando a caciques e cregos.
Dúbidas sobre a súa existencia
Moitos contos, espallados por toda Galicia, falan da existencia dunha bandida chamada "Pepa a Loba", quen dirixiría a súa propia gavela de ladróns. Todos eles fan referencia ao século XIX.
O escritor Carlos Reigosa, autor dunha novela sobre a vida de Pepa a Loba, describe que, segundo as súas fontes, a bandida nacería no norte da provincia de Pontevedra contra a década de 1830. Actuaría nas terras do centro do país, desde Monterroso ata a costa occidental, e nos anos sesenta mudaría o seu ámbito de operación cara o norte de Lugo. Segundo Reigosa, ademais, habería testemuñas populares que apuntarían á existencia dunha casa da súa propiedade na Terra Chá e que antes de estar presa na Coruña pasaría polo cárcere de Mondoñedo.
A teoría da autoría múltiple
Por outra banda, tense contemplado a posibilidade de que houbese máis dunha "Pepa a Loba". Desta maneira, unha primeira bandida levaría este alcume, e outras mulleres que se dedicaron ao bandoleirismo adoptaríano, ou ben serían coñecidas pola mesma denominación. Iso podería explicar a cantidade de referencias que se dan por toda Galicia.
Lenda de bandoleira
Escritores galegos do século XIX como Emilia Pardo Bazán e Ramón María del Valle-Inclán, entre outros, déronlle vida a un bandoleirismo en Galicia imitado do bandoleirismo andaluz, pero sen realidade sociolóxica galega. É probable que a lectura popular desa literatura crease as lendas que dende finais do século XIX percorren toda Galicia coas aventuras extraordinarias da ladroa Pepa a Loba. En 1918 Antonio Rey Soto publicou La Loba, unha versión novelesca da xuventude de Pepa a Loba.
No ano 1968 Aurelio Miras Azor publicou en español a novela Juventud de Pepa Loba; o como la sociedad creó una delincuente. Grazas a súa experiencia no exercicio da avogacía por terras galegas (A Estrada, Rodeiro, Lalín, A Bandeira) recolleu moita información para escribir o seu libro.
A súa repercusión prolongouse até a música, da man do grupo Heredeiros da Crus, que titularon o seu primeiro álbum en 1994, A cuadrilla de Pepa a Loba. Inspirado en Pepa a Loba naceu no ano 2017 o grupo A banda da loba, integrado por cinco mulleres que reivindican o papel da muller loitadora como foi a mítica bandoleira a quen dedican a canción Pepa, na que contan a súa historia.
Orani João Tempesta
Traxectoria
Naceu en São José do Rio Pardo o 23 de xuño de 1950, e ingresou na Orde do Císter o 2 de febreiro de 1969. Foi ordenado sacerdote en 1974.
En 1984 pasou a ser prior do mosteiro cistercense de San Bernardo de São José do Rio Pardo e, coa elevación do mosteiro a abadía, converteuse no primeiro abade.
O 26 de febreiro de 1997 foi elixido bispo de Rio Preto. Recibiu a consagración episcopal o 25 de abril de 1997 de mans de José de Aquino Pereira, tendo como co-consagrantes aos bispos Dadeus Grings e Luiz Gonzaga Bergonzini.
The Bends
The Bends, editado o 13 de marzo de 1995 no Reino Unido e o 4 de abril nos Estados Unidos, é o segundo álbum da banda inglesa de rock alternativo Radiohead.
Orani João Tempesta
Traxectoria
Entre o 24 de marzo de 1999 e o 11 de decembro de 2002 foi administrador apostólico de Claraval.
O 13 de outubro de 2004 foi elixido arcebispo de Belém do Pará.
O 27 de febreiro de 2009 o papa Bieito XVI nomeouno arcebispo do Río de Xaneiro. Tomou posesión da arquidiocese o 19 de abril.
O 22 de febreiro de 2014 o papa Francisco creouno cardeal co título de Cardeal-Presbítero de Santa Maria Madre della Provvidenza a Monte Verde.
Sísamo, Carballo
Santiago de Sísamo é unha parroquia que se localiza no oeste do concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE, no 2019 a súa poboación descendera ata os 771 habitantes, sendo 384 homes e 387 mulleres. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 890 habitantes (462 mulleres e 428 homes), distribuídos en 19 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 876 habitantes.
Patrimonio
miniatura|esquerda|Igrexa de Santiago de Sísamo. A igrexa de Santiago de Sísamo é basicamente de estilo neoclásico, pero mantén algúns trazos da arte románica.
Moi preto da igrexa parroquial está o pazo do Souto, unha casa señorial construída en 1833 que acolle hoxe un establecemento de turismo rural.
Costa Brava
miniatura|dereita|350px|A Costa Brava nas proximidades de [[Portbou, Xirona.]] A Costa Brava é o nome asignado á zona costeira de Cataluña que comeza na desembocadura do río Tordera en Blanes e acaba na fronteira con Francia en Portbou. Limita ao norte coa Costa Vermella e ao sur coa Costa do Maresme.
O termo Costa Brava foi publicado polo xornalista Ferrán Agulló nas páxinas de La Veu de Catalunya o 12 de setembro de 1908. Con esta expresión o xornalista quería describir a paisaxe agreste e escarpado que caracteriza gran parte da zona costeira.
Xa pola década dos 30, os turistas enchían as praias da zona, pero aínda se mesturaban con pescadores e agricultores que cultivaban preto da costa. A partir dos anos 50 e 60 o fenómeno turístico xeneralizouse e houbo un gran desenvolvemento urbanístico dalgunhas localidades destas comarcas.
Ata a chegada da economía do turismo, moitas das localidades da rexión costeira eran pequenos pobos de pescadores de casas encaladas e estreitos rueiros. Os seus habitantes, as súas tradicións e a beleza natural da rexión espertaron o interese de artistas e escritores como Marc Chagall, Picasso, Rusiñol ou Dalí. Actualmente, a zona aínda conserva gran parte desta esencia que a caracterizaba antes do cambio que supuxo a chegada do turismo.
Historia
A localización xeográfica do que agora coñecemos como Costa Brava foi, desde hai séculos, unha zona de paso e asentamento para numerosos pobos e culturas, e a porta de entrada na Península desde a Europa mediterránea. A gran cantidade de restos históricos da zona son testemuño deste feito.
Os primeiros vestixios de actividade que nos atopamos pertencen aos poboadores do Paleolítico. Avanzando un pouco na historia, constatamos a presenza de pobos indoeuropeos que deixaron o seu rastro en construcións megalíticas que podemos atopar moi preto de Roses, nas Gavarres e na Serra de Rodes. Estes monumentos teñen unha antigüidade estimada de 5000 anos a. C. e podémolos atopar nas comarcas do Pla de l'Estany, a Cerdanya, La Selva, Baix Empordà e Alt Empordà.
Milenios máis tarde, observamos a presenza de pobos colonizadores como os gregos ou os romanos.
Durante o século III a. C. o territorio ibérico foi un importante escenario das operacións bélicas que mantiveron cartaxineses e romanos, as denominadas guerras púnicas. No momento no que os cartaxineses foron finalmente derrotados, os romanos tomaron o control da zona e progresivamente de toda a Península Ibérica, pero tiveron que loitar constantemente contra a resistencia local. Unha destas tribos autóctonas eran os indixetes, que estaba situados na área litoral que agora ocupa a Costa Brava.
Os conxuntos máis importantes que ilustran este feito e que se poden visitar aínda son os seguintes:
É un dos asentamentos ibéricos máis grandes de Cataluña. Está situado na localidade de Ullestret, na comarca do Baix Empordà. Data desde o século VI a.C ata principios do s.II a.C. No mesmo poboado tamén se atoparon restos anteriores aos indixetes, a tribo ibérica que se asentou no territorio. No recinto aínda se poden ver restos de vivendas, cisternas, silos para almacenar gran e algúns templos.
Este recinto esta situado en Sant Martí d'Empúries, a 2 quilómetros de L'Escala, na comarca do Alt Empordà. Os gregos asentáronse no territorio a principios do século VI antes de Xesús cristo, e despois foron os romanos quen ocuparon a zona no século II a.C.
Na actualidade, pódese realizar unha visita por todos estes restos históricos e ver a distribución das vivendas, que aínda conservan mosaicos, pinturas e ornamentación, a rede de sumidoiros, un forum, un anfiteatro e unha basílica entre outras construcións.
Atópase na poboación de Lloret de Mar, na comarca da Selva. Foi habitado durante o período que vai do ano 250 ao 210 a.C. e serviu de defensa e control sobre unha ampla franxa marítima e do territorio terrestre adxacente. Conta cun recinto amurallado e no seu interior distribúense once ámbitos de planta rectangular. Cada un deles ten unha zona dedicada a vivenda e outra a traballo. Na parte central do poboado configúrase un espazo con ámbitos de uso comunitario.
No ano 218 a.C. os romanos ocuparon o asentamento comercial de Emporion e continuaron a súa expansión militar, fundando prazas fortificadas de grande importancia estratéxica como a situada na confluencia dos ríos Ter, Onyar, Güell e Galligants. Esta cidade que recibiu o nome de Gerunda -a actual Xirona- converteríase nun punto de comunicación de gran relevancia, ao servir de escala entre algunhas das cidades situadas na Vía Augusta, como é o caso de Barcino (Barcelona) e Tarraco (Tarragona). A partir deste momento gran parte da actividade política e económica empeza a bascular cara ao interior a consecuencia da puxanza adquirida por Xirona que reclamará para si o control da zona costeira.
Varios séculos máis tarde logo da conquista da Península Ibérica por parte dos musulmáns, que ostentaron durante algún tempo o control desta zona, atopámonos cunha nova ocupación iniciada polos nobres francos baixo o impulso do Imperio Carolinxio. Esta nova conquista da rexión deu lugar ao que coñecemos como a Marca Hispánica, composta entre outros polos condados de Empúries e Xirona. Posteriormente estes condados cataláns iniciaron a súa progresiva independización do Imperio Carolinxio, finalmente pactada con Francia no ano 1258. Algúns anos antes, a unión dinástica entre o Conde de Barcelona e a filla do Rei de Aragón deu lugar á Coroa catalano-aragonesa que impulsou a expansión militar, comercial e militar destes estados polo Mediterráneo. Á súa vez, a competencia co Imperio Turco polo control do comercio marítimo e as posesións ribeiregas, induciu a que fosen frecuentes os ataques dos piratas berberiscos contra as localidades que bordean a Costa Brava.
Ao longo dos séculos seguintes non se produciron na rexión acontecementos de gran calado debido á estabilización política e militar das coroas hispánicas, coa excepción da invasión napoleónica, que con todo centrou o seu interese na localización estratéxica de Xirona. Desde ese momento a historia transcorreu vendo chegar o fenómeno da industrialización, a revolución de clases, o progresivo fortalecemento da clase media, que conduciu a mediados do século XX á revitalización da Costa Brava a través do turismo.
Espazos naturais
Máis do 30% do total da superficie da área das rexións de Xirona está protexida debido ao seu interese natural. Os espazos naturais máis importantes da Costa Brava son:
É un dos espazos naturais máis importantes de Cataluña. Está situado en torno ao accidente xeográfico do Cabo de Creus, o punto máis oriental de toda a Península Ibérica. O seu territorio pertence aos municipios de Cadaqués, El Port de la Selva, La Selva de Mar, Llançà, Vilajuïga, Pau, Palau-saverdera e Roses. O espazo, tanto terrestre como marítimo, do parque abarca 13.886 hectáreas e recibe cada ano uns 435.000 visitantes. Os fortes ventos que percorren a zona, especialmente a tramuntana, e a ondada foron moldeando esta parte do litoral, configurando un perfil moi abrupto. En todo o territorio atopamos unha vexetación escasa pero unha fauna moi rica.
Trátase dun conxunto de marismas xeradas ao final do curso do río Muga e do Fluvià. Desde 1983 esta considerada Paraxe de Interese Natural. O Parque ten unha extensión de 4.730 hectáreas aproximadamente, das que 825 son reserva natural integral estritamente protexida. O Parque está situado na zona do Alt Empordà e confórmano os municipios de Castelló d'Empúries, Sant Pere Pescador, Palau-saverdera, Peralada, Pau, Pedret i Marzà, L'Escala, Roses e L'Armentera. O seu principal interese recae na riqueza da flora e a fauna ornitolóxica, especialmente migratoria.
Pequeno arquipélago situado a 900 m de L'Estartit, na praia de Torroella de Montgrí. Son practicamente as únicas illas do litoral de Cataluña e están formadas polas elevacións da serra de Montgrí. Hai un total de sete illotes, con fondos rochosos e covas submarinas que o converten nun espazo perfecto para practicar o submarinismo. A zona esta considerada reserva mariña polo seu rico ecosistema, favorecido pola súa proximidade á desembocadura do río Ter.
A Reserva Mariña de Ses Negres está situada na comarca do Baix Empordà, en Begur, xusto no centro da Costa Brava. Esténdese ao longo de 1.300 metros de litoral, entre as calas de sa Riera e Aiguafreda. Presenta unha superficie total de 80 Ha, a cal inclúe os cantís que rodean as montañas de Begur.
Na zona da Costa Brava, existen diversos xardíns botánicos que exhiben tanto a diversidade vexetal local como especies tropicais, non autóctonas da zona. Os xardíns de Cap Roig, Santa Clotilde, Xardín Botánico Marimurtra e Xardín Botánico Pinya de Rosa son os máis importantes da rexión.
As praias da Costa Brava caracterízanse pola calidade das súas augas. A moitas destas concedeuse a Bandeira Azul, símbolo inconfundible de auga limpa e libre de contaminación. Outro dos trazos característicos da Costa Brava son as pequenas calas ou praias escondidas, rodeadas de vexetación, debido á erosión do mar sobre os cantís. Algunhas só son accesibles desde o mar e a moitas outras só se pode chegar por camiños costeiros que percorren a costa dalgúns municipios da Costa Brava.
Concellos
miniatura|270px|Proximidades de [[Portbou.]] 270px|miniatura|[[Cadaqués]] 270px|miniatura|[[Palamós]] 270px|miniatura|[[Calonge]] 270px|miniatura|Praia de [[Tossa de Mar en inverno]] 270px|miniatura|[[Tossa de Mar]] 270px|miniatura|[[Lloret de Mar]] O territorio da Costa Brava está formado por localidades do Alt Empordà, Baix Empordà e parte das localidades máis costeiras da Selva. O litoral da zona costeira está formado polos seguintes concellos, listados de norte a sur:
É o municipio que se atopa na parte máis setentrional da Costa Brava, está na comarca do Alt Empordà e limita con Francia. É un pequeno pobo que non chega a 1.500 habitantes, de tradición pesqueira e que ofrece numerosas posibilidades de lecer no seu litoral, como o mergullo ou outras actividades acuáticas.
Pequeno municipio que ten aproximadamente 600 habitantes. O seu litoral está formado por seis praias: Cala Rovellada, Praia d'en Goixa, Praia Carbassó, Praia de Garbet, Praia de les Assutzenes e Praia nudista do Borrou.
Localidade da comarca do Alt Empordà de case 5.000 habitantes. Está rodeada polo Parque Natural de Cabo de Creus e o de l'Albera, tanto por terra como por mar. Conta con praias pequenas e tranquilas que se combinan coa presenza de restos históricos megalíticos e prerrománicos.
Municipio da comarca do Alt Empordà situado ao leste do cabo de Creus. A súa paisaxe cativou a numerosos artistas, entre eles Salvador Dalí. O pintor viviu na vila xunto a Gala e agora pódese visitar a súa residencia, a Casa Museo Salvador Dalí. Aínda que se trata dunha localidade que atrae moitas visitas de turistas, a zona non se masificou e segue mantendo o seu aspecto de pobo de pescadores.
Este pobo do Mediterráneo experimentou un gran crecemento coa chegada do turismo. Actualmente ten uns 18.000 habitantes aproximadamente. A súa oferta convérteo nun destino que se adapta a todo tipo de turistas. Entre o seu patrimonio destaca a Cidadela, unha fortaleza medieval do século XVI, e os restos megalíticos.
Pobo de preto de 11.000 habitantes que engloba parte do Parque dos Aiguamolls de l'Empordà. Unha das súas festas máis importantes é Terra de Trobadors, que se celebra do 10 ao 15 de agosto e homenaxea á música da Idade Media.
Municipio no centro do Golfo de Roses, na comarca do Alt Empordà. As súas praias conforman unha contorna idónea para practicar deportes de auga como o windsurf, kitesurf ou kaiak, entre outros.
Forma parte da comarca do Alt Empordà. É un dos municipios que conforma o Parque dels Aiguamolls de l'Empordà.
Municipio costeiro do Alt Empordà. É coñecido polos bocartes que se pescan e comen, en forma de anchoa, na zona e que fixeron posible a creación da Denominación de calidade Anchoas de l'Escala.
Pobo da comarca do Baix Empordà. Na zona é de destacar a presenza do Castell de Montgrí inacabado do século XIV, situado no cumio do Macizo do Montgrí. A principal localidade costeira do concello é L'Estartit.
Localidade da comarca do Baix Empordà de pouco máis de 2.800 habitantes. Está formada por tres núcleos: Pals, Masos de Pals e a Platja de Pals. As singularidades de cada un destes ofrecen diferentes propostas aos turistas. Pals alberga a maior parte do patrimonio da zona; Masos de Pals está formado por un conxunto de masías dun grande interese arquitectónico e a Praia de Pals dispón de todos os recursos para gozar do Mediterráneo.
Sitúase na comarca do Baix Empordà. Trátase dun pobo pescador que dispón dunhas das mellores praias e calas da Costa Brava: Sa Riera, Aiguafreda, Sa Tuna, Fornells e Aiguablava.
Municipio da comarca do Baix Empordà. Está situado ao pé do macizo das Gavarres. Está conformado por 9 núcleos núcleos de poboación: El Bruguerol, Calella de Palafrugell, Ermedàs, Llafranc, Llofriu, Palafrugell, Santa Margarida, Tamariu e Vila-seca. En Calella de Palafrugell, cada ano, durante o mes de xullo, celébrase o típico encontro de cantada de Habaneras.
Pobo da comarca do Baix Empordà. O seu territorio municipal inclúe as illas Formigues, un arquipélago formado por catro illotes que son unha perfecta opción para practicar submarinismo debido a gran riqueza das súas augas.
Este municipio da comarca do Baix Empordà ten o terceiro porto comercial máis importante de Cataluña, despois do de Barcelona e Tarragona. As gambas son as protagonistas da cociña da localidade, e están consideradas como as mellores da zona.
Municipio da comarca do Baix Empordà, dividida en dous partes: Calonge por unha banda, e Sant Antoni de Calonge por outro. Bonitas praias e calas como Roques Plans, Ses Torretes (popularmente coñecida como Cala Gogo), Torre Valentina etc.
Este municipio está formado por Castell d'Aro no interior e Platja d'Aro e S'Agaró na costa. Os tres núcleos ofrecen unha contorna ideal para a práctica de deporte, ademais dunha proposta de lecer, comercio e actividades culturais importante. Durante a chegada do turismo na Costa Brava, este pobo converteuse nun dos principais destinos.
Este municipio, da comarca do Baix Empordà, adquiriu un renome internacional grazas ao festival de música que se celebra cada verán na zona, o Festival Internacional da Porta Ferrada, instituído en 1958.
Este municipio converteuse no destino por excelencia de moitos turistas. As súas praias, o seu patrimonio histórico, e a súa oferta de lecer atraen a moitos visitantes, especialmente durante o verán.
Pobo da comarca de La Selva. A súa oferta turística está chea de contrastes. A zona destaca pola súa gran variedade de oferta en lecer nocturno, así como en patrimonio histórico e monumental. É de destacar a presenza do Poboado ibérico de Puig de Castellet.
O seu termo municipal pertence á comarca de la Selva. É o pobo que delimita a Costa Brava polo sur. A súa paisaxe, que agrupa montañas, praias e calas, converteulle nun dos destinos máis visitados da Costa Brava.
Arte e cultura
A zona da Costa Brava é un territorio dunha gran riqueza cultural que se expresa na maioría das súas festas locais e festivais, e queda representada no conxunto de museos, restos arqueolóxicos da rexión e no seu patrimonio monumental.
Festas populares
Do 22 ao 27 de xullo en Blanes celébrase un dos concursos de fogos artificiais con máis renome de Europa. Este concurso ten xa un século de tradición, só durante o período da guerra civil en España deixouse de festexar.
Festa relixiosa que se celebra o 22 de maio no casco antigo de Tossa de Mar. Os veciños instalan altares e adornan con alfombras de flores as rúas por onde desfila a procesión.
É un recital que se celebra anualmente desde 1967 o 5 de xullo. Durante un día Calella de Palafrugell convértese na capital da habanera onde o pobo cubano e o español únense interpretando cancións populares que trouxeron os mariñeiros desde o Caribe no século XIX.
En todas as localidades da Costa Brava, durante a noite do 23 de xuño celébrase a chegada do verán ao redor de fogueiras purificadoras.
Nos principais municipios da Costa Brava, organízase a Cabalgata de Reis durante a noite do 5 de xaneiro. Melchor, Gaspar e Baltasar desfilan en carrozas ou montados dacabalo polos pobos, para repartir agasallos a todos os nenos.
Esta festa celébrase o 23 de abril. En Cataluña, tradicionalmente, coñécese como o día dos namorados, en que as parellas regálanse un libro e unha rosa. Esta festividade tamén é entendida como unha reivindicación á cultura catalá, e por este motivo moitos balcóns engalánanse coa senlleira.
Outras festas populares e festivais que levan a cabo en zonas de especial interese son:
Museos
É un lugar de visita imprescindible se se quere coñecer profundamente o universo do pintor. Sitúase ne a baía de Portlligat, no norte de Cadaqués, a cidade onde Dalí pasou gran parte da súa nenez e mocidade. Nela pódese visitar o taller do artista, a biblioteca, as habitacións privadas e o xardín e a piscina.
Salvador Dalí viviu alí desde o 1930 ata o 1982, ano no que morreu Gala e el se estableceu no Castelo de Púbol. Actualmente pódese visitar toda a casa, chea de obxectos relacionados coa actividade artística do pintor, e os espazos exteriores.
Neste museo, situado no poboación de Ullestret, recóllense moitos dos obxectos achados nas campañas de escavación que se realizan anualmente no sitio arqueolóxico ibérico da localidade.
É a residencia onde viviu Salvador Dalí logo da morte de Gala. Foi o último taller do artista e está aberto ao público desde 1996. O Castelo data do século XI e, aínda que o espazo conserva o seu aspecto exterior, Dalí restaurou todo o interior, creando espazos de gran beleza, como a antiga cociña convertida no baño de Gala ou o Salón do piano.
Dentro do castelo pódense ver as pinturas e debuxos que o artista regalou a Gala para decorar o castelo, ademais das esculturas de elefantes que decoran o xardín, a colección de vestidos de alta costura que pertenceron a Gala e os numerosos obxectos que usaron para a súa decoración.
Inaugurouse en 1982. No museo pódense ver máis de 4.000 xoguetes antigos que pertenceron a personaxes como Anna Maria e Salvador Dalí, Federico García Lorca, Ernest Lluch, Salvador Puig Antich, Pere Casaldàliga, Josep Palau Fabre, Quim Monzó, Federic Amat, Joan Mirou ou Joan Brossa. Ao museo outorgóuselle o Premio Nacional de Cultura Popular en 1999.
Aberto en 1.974, foi construído nas ruínas do vello teatro municipal de Figueres e deseñado polo propio Salvador Dalí. Contén un amplo abanico de obras que describen a traxectoria artística de Dalí: desde as súas primeiras experiencias artísticas e as súas creacións surrealistas, ata os últimos traballos da súa vida.
Algunhas das obras máis importantes que se exhiben no museo son Port Alguer (1924), O Espectro do Sex Appeal (1932), Autorretrato brando con bacon frito (1941), Poesía de América (1943), Galarina (1944-1945), A cesta de pan (1945), Leda Atómica (1949) e Galatea das esferas (1952).
Outras pezas importantes producidas por Dalí para o Teatro Museo son A Habitación de Mae West, O Palacio do Vento e o monumento a Francesc Pujols.
Gastronomía
A principios do século XXI, as rexións de Xirona convertéronse nun dos principais centros de peregrinación gastronómica no mundo. De feito, o centro da cociña de vangarda está situado no Cabo de Creus no tramo norte da Costa Brava onde El Bulli de Ferran Adriá (en Cala Montjoi) creou unha nova escola.
As rexións de Xirona foron sempre referencia da boa cociña: a cociña de vangarda non podería xurdir sen antecedentes históricos, sen os produtos locais, sen as materias primas da rexión provenientes da súa agricultura, horticultura, viticultura, da produción de olivas, da gandería, a pesca etc.
Comunicacións
A Costa Brava posúe unha rede de accesos e conexións privilexiada debido á súa situación xeográfica. O conxunto de localidades que a forman están conectadas entre elas por unha boa rede de estradas, con servizos regulares de autobuses e tren.
Xirona está situada a 100 quilómetros de Barcelona e a 60 quilómetros da fronteira con Francia, e existen conexións por estrada e vía ferroviaria aos dous puntos.
En Vilobí d'Onyar, ademais, atópase o aeroporto de Xirona, con compañías aéreas que voan a diferentes cidades europeas.
Clima
A Costa Brava goza dun clima suave, propio do Mediterráneo: nin o frío dos invernos nin a calor dos veráns son extremos. A temperatura media anual oscila entre os 14 °C e os 20 °C. Os meses máis calorosos son xullo e agosto mentres que novembro é o máis chuvioso; decembro, xaneiro e febreiro son os máis fríos.
Zbigniew Boniek
miniatura|300px|’’Boniek Star’’ miniatura|300px|Boniek, ([[2011)]] Zbigniew "Zibì" Kazimierz Boniek, nado o 3 de marzo de 1956 en Bydgoszcz, é un exfutbolista e adestrador de fútbol polaco. Xogaba de centrocampista e dianteiro e foi internacional coa selección polaca.
Traxectoria
Os seus primeiros clubs, no seu país de orixe foron o Zawisza Bydgoszcz e o Widzew Łódź.
No ano 1982 foi transferido á Juventus, coverténdose no primeiro futbolista polaco en xogar nunha das grandes ligas europeas. Ese mesmo ano, no Mundial de 1982 conseguiu o terceiro posto coa selección. Co equipo nacional xogaría un total de 80 encontros anotando 24 goles.
Adestrador
Boniek adestrou en Italia, nos clubs Lecce en 1990-91, Bari en 1991-92, Sambenedettese en 1992-93, e Avellino en 1994-96.
Nos últimos anos foi o vicepresidente da Federación Polaca de Fútbol a en xullo de 2002 fíxose cargo do posto de adestrador da selección do seu país. Aos poucos meses dimitiu a causas dos mediocres resultados da escuadra ó seu cargo.
Gladíolo
Gladíolo L. é o nome común das plantas bulbosas floríferas do xénero Gladiolus (do latín, diminutivo de gladius, espada) da familia Iridaceae.
O xénero Gladiolus contén cerca de 260 especies, das cales 250 son nativas da África subsahariana, principalmente de Suráfrica. Cerca de 10 especies son nativas de Eurasia. Existen 160 especies de gladíolos endémicos do sur de África e 76 da África tropical. As especies mudaron moito, sendo discretas nunha orixe e nas especies bravas, até as espectaculares espigas de flores xigantes dispoñíbeis á venda hoxe en día como plantas ornamentais.
Son moi cultivadas no mundo enteiro, por mor das súas flores altamente decorativas e que teñen gran valor comercial. En Galiza son comúns na xardinaxe particular.
Etimoloxía
O nome galego gladíolo vén do xenérico Gladiolus atribído a Plinio o Vello e fai referencia, por unha banda, á forma das follas destas plantas, semellantes á espada romana denominada "gladius". Por outra banda, tamén se refire ao feito que na época dos romanos a flor do gladíolo era entregadas aos gladiadores que triunfaban na batalla; por iso, a flor é o sinal da vitoria.
Descrición
As especies de Gladiolus presentan flores lixeira ou acentuadamente zigomorfas e hermafroditas. O perigonio está composto por 6 tépalos subiguais, estendidos, recurvos, unidos no seu baseamento formando un tubo máis ou menos notábel segundo a especie. O androceo está composto por 3 estames, dispostos unilateralmente, arqueados. Os filamentos dos estames son filiformes e ceibos. As anteras son lineares. O ovario é ínfero, trilocular, cos lóculos pluriovulados, o estilo é filiforme e trífido. O froito é unha cápsula dehiscente por 3 valvas. Son plantas herbáceas cuxo talo subterráneo é un cormo. Os talos son aplanados e as follas son ensiformes. As flores, moi vistosas, están dispostas en longas espigas terminais máis longas que as follas. A altura das plantas vai de 30 cm a 1 m, segundo a especie.
Sinonimia
miniatura|right|220px|Ilustración do Gladiolus palustri miniatura|right|220px|Gladiolus delenii miniatura|right|220px|Gladiolus delenii miniatura|right|220px|Gladíolo (cultivar) miniatura|right|220px|Gladiolus alatus, Clanwilliam, Suráfrica
Valiños, Lamas de Moreira, A Fonsagrada
Valiños é un lugar da parroquia de Lamas de Moreira, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 estaba deshabitado.
Patricia Buxán
Patricia Buján Outeiro é unha docente, editora e tradutora galega.
Traxectoria
Licenciada en Tradución e Interpretación na Universidade de Vigo no ano 1998, especializouse na combinación de linguas alemá e inglesa cara ao galego e ao castelán. É así mesmo profesora asociada desa universidade, no departamento de Tradución e Lingüística.
Foi presidenta da AGPTI entre 2012 e 2016. En novembro dese ano entrou a formar parte do equipo editorial de Catro Ventos, en labores tanto de edición como de tradución.
Como tradutora, verteu ao galego obras de Stefan Zweig, Rachel Carson ou George Steiner. Realizou traballos para diversas editoriais galegas, entre as cales se contan Edicións Xerais de Galicia, Galaxia ou Irmás Cartoné.
Mesón
Un mesón é un establecemento público onde se serve comida. Nalgúns casos mesón tamén se ten vinculado cun orónimo que fai referencia a unha zona chá e elevada, nunha relación figurada co termo meso semellante á existente entre meseta e mesa.
Topónimo
Como topónimo, Mesón pode referirse a:
Ciencia
Mesón é un tipo de partícula subatómica.
Xenaro García Suárez
Xenaro García Suárez, nado en Vigo no 1949, é un matemático e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Matemáticas pola Universidade de Santiago de Compostela e doutor en Filosofía pola Universidad Complutense de Madrid. É catedrático de Matemáticas no ensino medio. Ten traballado tamén como profesor de Estatística nas Universidades de Santiago e Vigo. Publicou diversos artigos sobre Filosofía da Ciencia, Economía e Historia das Matemáticas.
9 de decembro
O 9 de decembro é o 343º día do ano do calendario gregoriano e o 344º nos anos bisestos. Quedan 22 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|dereita|John Milton.
Mortes
miniatura|100px|dereita|Pablo Iglesias.
Outros
Os 366 días do ano
Butte
miniatura|250px|Butte en [[Monument Valley, Arizona.]] Un butte é un termo usado nos Estados Unidos e o Canadá para designar un outeiro prominente alto illado, de ladeiras ben pronunciadas e cun pequeno cumio plano. Os buttes encóntranse por todo o oeste dos Estados Unidos. Só se encontran máis raramente por Europa.
A verba, proveniente do francés, pasou a ser de uso común na xeoloxía, e pode chamarse tamén cerro testemuña, ou denominarse con outros nomes, menos precisos, como outeiro. Os buttes son similares ás mesas, pero de menor tamaño.
Os buttes fórmanse pola erosión de estratos practicamente horizontais de rochas duras. Non deben confundirse cos "pescozos volcánicos".
Nos Estados Unidos hai varios condados e cidades que levan o nome de butte, como Butte en Montana, Butte en Alasca ou Butte, en Nebraska. Un butte, chamado Chimney Rock, aparece na moeda estatal de Nebraska.
A Torrevella, Guimarei, A Estrada
A Torrevella é un lugar da parroquia de Guimarei no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 35 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 22 eran homes e 13 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 1999 cando tiña 38 habitantes (24 homes e 14 mulleres).
Día Mundial da Liberdade de Prensa
O Día Mundial da Liberdade de Prensa foi proclamado pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas en 1993 trala recomendación da Conferencia Xeral da UNESCO que, na resolución de 1991 sobre a promoción da liberdade de prensa en todo o mundo, recoñoceu que unha prensa libre, pluralista e independente é un compoñente esencial de calquera sociedade democrática.