cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 67ª edición dos Óscar
O director polaco Krzysztof Kieślowski orixinalmente tiña dous filmes a competición, xa que Polonia e Suíza presentaron dous filmes da súa triloxía Trois couleurs. Un dos filmes favoritos, o suízo Rouge foi descualificado nunha decisión controvertida da Academia que determinou que aínda que estaba coproducido por Suíza, estaba ambientado no país e tiña un grande elenco de actores suízos, era unha produción maioritariamente francesa. Miramax Films tratou de que a Academia cambiase de opinión sen conseguilo. Non obstante, era elixible nas demais categorías e recibiu tres candidaturas: mellor director, mellor fotografía e mellor guión orixinal. Blanc, de Polonia, non foi candidato.
-225
Oriente Próximo
miniatura|200px|dereita|Esfera armilar
Mortes
Historia ano a ano [
Ingria
miniatura|Bandeira de Ingria Historicamente Ingria (en finés e ingrio Inkeri, en ruso Ижора - Ižora e en sueco Ingermanland) abarca a área existente no sueste e leste do Golfo de Finlandia así como ó longo do río Nevá, o río Narva, e o lago Peipsi no suroeste, o río Volchov no sueste, e o lago Ladoga no nordeste. A fronteira tradicional con Carelia segue o regato Sestra (Siestaryoki en ruso, ou Rayayoki -"Río do Límite"- en finés, Systerbäck en sueco) no noroeste sobre o istmo de Aunis. A extensión aproximada deste territorio é duns 15.000 km².
Territorio
Trátase dun país baixo, bastante chan, repreto de lagos e lagoas así como tamén (antes de ser moitos deles desecados) pantanos, de clima frío e húmido, naturalmente cuberto dun bosque no cal predominan coníferas, especialmente abetos e nalgunha menor medida caducifolias como as faias e bidueiros.
El Ciudadano (Lugo)
El Ciudadano foi un semanario publicado en Lugo en 1889.
Aha! (filme)
Aha! (en আহা!) é un filme bangladeshí de 2007 dirixido e escrito por Enamul Karim Nirjhar, producido por Faridur Reza Sagar e Impress Telefilm. Foi escollido como candidato de Bangladesh para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 81ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Aeroporto de Tuzla
O aeroporto internacional de Tuzla é un aeroporto preto de Tuzla, en Bosnia e Hercegovina. Trátase do segundo aeroporto máis grande do país, despois do de Saraxevo. É coñecido por ser un centro de conexións para aeroliñas de baixo custo en Bosnia e Hercegovina, tanto para pasaxeiros que voan cara o país como cara Croacia e Serbia. O aeroporto tamén é usado como unha base militar.
Zainab Fasiki
Zainab Fasiki, nada o 21 de xullo de 1994 en Fez, é unha artista marroquí de banda deseñada, enxeñeira mecánica e activista pola democracia de xénero e os dereitos das mulleres.
Piño, A Pobra do Brollón
Santa María de Piño é unha parroquia da Pobra do Brollón na provincia de Lugo. Pertence ó arciprestado de Santalla de Rei. No ano 2011 tiña 113 habitantes (166 en 1991), 56 homes e 57 mulleres, agrupados nas entidades de Corral da Gándara, O Lugar, O Pacio, O Requeixo, Suhortos e Vales, cunha densidade media de 16,38 hab./km².
Limita ao norte coas parroquias de Mosteiro e Freituxe, ao sur coa Parte e Eixón, ao leste coa Ferreirúa, Veiga e Santalla de Rei, e ao oeste con Ribas Pequenas.
Historia
Consérvanse restos dun castro prehistórico moi preto da actual localización da aldea. Fúndase con carácter de parroquia de Santa María de Piño o 18 de maio do ano 1222. No ano 1477 o abade de Castro de Rei de Lemos afóralle a Pedro Fernández o casal de Piño.
Nalgúns documentos do século XIII esta parroquia aparece co nome de Ecclia Pinu, Sancta María.
Festividades
As festas da Santa Bárbara celébranse o primeiro sábado despois da Ascensión, normalmente no mes de maio.
Lémbranse cabezudos percorrendo as rúas do lugar. Na actualidade hai alborada con gaiteiros, banda ou charanga, misa solemne con procesión, xogos para os pequenos no serán e a noitiña orquestra.
O 15 de agosto celébrase a Santa María, patroa da parroquia.
Vilanova, O Hío, Cangas
Vilanova é un lugar da parroquia do Hío no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 369 habitantes (188 homes e 181 mulleres).
Borja Prieto
Borja Prieto Valera, nado nas Pontes o 10 de outubro de 1982, é un piragüista galego.
Traxectoria
Comezou a practicar o piragüismo no club local, o Xuvenil Endesa, onde conseguiu diversos éxitos de categorías xuvenís tanto a nivel galego como español. A súa primeira competición internacional tivo lugar no ano 2000, onde debuta no campionato de Europa júnior. Prieto proclamouse campión de Europa sub23 en 2004 en K2 (canda Saúl Craviotto), e posteriormente representou a España en varios campionatos europeos e mundiais e nos Xogos do Mediterráneo de Almería e de Pescara.
En 2009 comeza a adestrar o K4 1000m, co obxectivo de cualificar o equipo español para os Xogos de Londres. En 2010 abandona o club pontés e ficha polo Piraguamadrid da capital española.
Corps-Nuds
Corps-Nuds (en Kornuz, e en galó: Cornut) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Ascó
É coñecido por albergar unha das dúas centrais nucleares existentes en Cataluña. A central nuclear de Ascó está formada por dous reactores que aproveitan a auga do río Ebro para a súa refrixeración e son o principal recurso económico da poboación, xunto á tradicional agricultura de secaño.
Conserva ruínas dun castelo medieval sobre o outeiro que domina a poboación.
Marmelada
A marmelada é un doce en coserva feito con froita cocida con azucre ou mel, de consistencia pastosa. A orixe pode que veña da antiga Grecia, onde xa se cocían marmelos no mel (de aí o nome), segundo recolle o libro de cociña do romano Apicio.
Disque foi descuberta de xeito accidental en Escocia por unha tendeira de Motherwell cun lote de laranxas pasadas no século XVIII. A técnica de cocer froitas en azucre de cana trouxérona os descubridores españois dende América.
miniatura|Marmelada de laranxa en tarro de vidro.
Carecterísticas
Aínda que a proporción de froita e azucre varía en función do tipo de marmelada, do punto de madureza da froita e outros factores, a miúdo adoita ser dunha proporción 1:1 en peso. Cando a mestura acada os 104 °C, o ácido e maila pectina da froita reaccionan co azucre facendo que ao arrefriar fique sólida a mestura. Para que se forme a marmelada cómpre empregar froita que conteña pectina. Algunhas froitas que teñen pectina son: as mazás, os cítricos, e numerosas froitas do bosque, agás os amorodos e mailas amoras, por exemplo. Para elaborar marmelada destas froitas a industria engade pectina pura, mais o método caseiro consiste en engadir outra froita con abundante pectina ao dous por cento (mazás ou zume de limón, por exemplo).
A lexislación española establece que as marmeladas deberán conter un mínimo de 30% de froita, elevando estas porcentaxes ao 50% para a calidade "extra".
Orixe do nome
miniatura|Marmelada de figo nunha rebanda de pan. A verba galega-portuguesa "marmelada" tiña o significado orixinal de "confeitura de marmelo" (significado que segue a ter en Portugal), e entrou a través do latín melimelum (un tipo de mazá) que ten a súa orixe no grego melimelon (meli=mel e Μήλον=meélon=mazá). Do galego-portugués o termo pasou ao castelán e de aí ao francés. En 1480, a palabra portuguesa aparece por vez primeira en documentos en inglés nos cales un Lord agradecía a marmelada que lle fora enviada desde Portugal "He most heartily thanketh her Ladyship for her marmalado", e se espallou no século XVII. Nese século elabóranse por vez primeira en Escocia as sonadas marmeladas de laranxas de Sevilla. A verba estendeuse por varios países europeos para designar conservas doces só feitas con cítricos, noutros se empregou como sinónimo de "confeitura de froita", mentre que en Portugal conservou o seu sentido orixinal, doce de marmelo.
Hai unha lenda pouco críbel que di que o séquito de María Estuardo dixo cando ela estaba doente: Marie est malade (María está doente) mentres que o seu médico lle daba laranxas con mel para aliviala. A frase francesa teríase deformado en marmalade.
Lexislación (confeituras, marmeladas e xeleas)
Nos Estados Unidos de América distínguense ata catro subprodutos, dende a marmelada sen polpa, chamada xelatina jelly, ou con polpa chamada preserve, ou conserve se ademais contén froitos secos, ata a marmalade cando contén a casca da froita.
Na Unión Europa, unha Directiva do Consello Europeo (79/693/EEC, 24 de xullo de 1979) sobre marmeladas, confeituras, xeleas e crema de castañas edulcorada regula o contido mínimo de froitas, incluíndo no concepto «froita» aos tomates, o ruibarbo, a cenoira, a cabaza, a cebola o cogombro, e outros vexetais dos que se elaboran marmeladas. Segue vixente na nova Directiva do Consello 2001/113/EC, 20 de decembro de 2001.
A lexislación da Unión Europea reserva o termo "marmelada" (e as súas versións locais) ás conservas doces de cítricos (laranxas, limóns, pomelos) e chama "confeitura" ou "xelea" (segundo o proceso de elaboración e a textura final- a xelea adoita ser transparente) ás demais conservas doces de froitas. En Alemaña e en Austria non se distingue entre "confeitura" e "marmelada" e é máis preferido o termo xenérico "marmelada". Para estes dous países, a lexislación europea aclarou a terminoloxía e acordouse que se empregarían os equivalentes en lingua alemá a confeitura e marmelada de cítricos (Konfitüre e Marmelade aus Zitrusfrüchten).
A lexislación europea en castelán e a aprobada en España distinguen entre confeitura, marmelada e "marmalade" para os cítricos (chamados agres), deixando o termo en inglés sen traducir.
El Eo
El Eo foi un periódico publicado en Ribadeo entre 1879 e 1880.
Características
Subtitulado Periódico bisemanal de intereses generales, noticias y anuncios, apareceu o 4 de xuño de 1879. Fundado por Antonio Fernández Caro Ruiz, que foi o seu primeiro director, a quen sucederon Andrés de la Cavallería e José María Páez Cancio. Durante a etapa inicial ten influencias masónicas, representadas polos artigos de Moreno Barcia e do vizconde Torres Sdaniot. No período de Andrés de la Cavallería pasou a ser republicano. Baixo a dirección de Páez Cancio converteuse nun periódico localista. Cesou a súa edición co número 167, o 28 de decembro de 1880, no que anunciaba que deixaría paso ao semanario Las Riberas del Eo.
Winsor McCay
Winsor MCCay, nado posiblemente en Spring Lake, Míchigan, Estados Unidos o 26 de setembro de 1869 ou 1871, finado en Nova York o 26 de xullo de 1934, foi un debuxante estadounidense, un dos máis importantes da historia da banda deseñada, autor do clásico Little Nemo in Slumberland. Foi tamén un destacado pioneiro do cine de animación, moi influente en autores como Walt Disney ou Osamu Tezuka, con películas como a innovadora Gertie the Dinosaur.
Traxectoria
O seu lugar de nacemento é incerto. Segundo algúns dos seus biógrafos, naceu no Canadá, mentres que outros opinan que o seu nacemento foi en Spring Lake, no estado de Míchigan, lugar no que pasou a súa adolescencia e primeira xuventude. Sobre a súa data de nacemento tamén hai opinións dispares, barallándose os anos de 1867, 1869 e 1871. Mostrou interese polo debuxo desde unha idade moi temperá, aínda que seu pai intentou dirixilo cara aos negocios, mais a Winsor fillo non lle interesaban nada, e empezou a traballar facendo caricaturas nun dime museum (unha mestura entre circo, feira e parque de atraccións) de Detroit.
En 1889 trasladouse a Chicago, onde entrou como aprendiz na National Printing and Engraving Company, para a que realizou carteis e programas utilizando as novas técnicas litográficas. Volveu a mudarse en 1891, esta vez a Cincinnati, onde traballou tamén para o dime museum local. Casou e tivo dous fillos. Desde 1897 encontrou un traballo suplementario realizando ilustracións para xornais como Cincinnati Commercial Tribune, Cincinnati Time Star, Commercial Gazette e Cincinnati Enquirer. Entre 1899 e 1903 debuxou tamén para o semanario humorístico Life,. miniatura|200px|Páxina de Little Sammy Sneeze A súa primeira tira de prensa, Tales of the Jungle Imps of Felix Fiddle, apareceu de xaneiro a novembro de 1903 no Cincinnati Enquirer. A calidade do seu traballo chamou a atención de James Gordon Bennett, da New York Herald Co., a instancias do cal Mc Cay se trasladou a Nova York e comezou a colaborar nas publicacións de Bennett, o New York Herald e o Evening Telegram. Para estas cabeceiras realizou unha gran cantidade de historietas, entre os que poden citarse Dull Care, Poor Jake, The Man From Montclair, The Faithful Employee, Mr. Bosch, A Pilgrim's Progress, Midsummer Day Dreams, It's Nice to be Married e Sister's Little Sister's Beau, entre outros. Para os seus cómics do Evening Telegram utilizaba o pseudónimo Silas.
Unha das súas máis famosas tiras cómicas foi Little Sammy Sneeze (1904 - 1906), historia na que os espirros do pequeno Sammy producen inimaxinables catástrofes. A temática onírica aparece, no ano seguinte, nun dos seus traballos máis recordados, Dreams of a Rarebit Fiend (1904 - 1911), tira que narra os incontrolables pesadelos dun impenitente aficionado ás fondues de queixo. miniatura|300px|esquerda|Páxina de Little Nemo In Slumberland A obra mestra de McCay, Little Nemo in Slumberland, iniciou a súa publicación na edición dominical do New York Herald o 15 de outubro de 1905, e continuou aparecendo semanalmente no mesmo periódico até o 23 de abril de 1911. O 30 de abril de 1911, Little Nemo pasou a publicarse no New York American e outros xornais propiedade de William Randolph Hearst, co novo título de In the Land of Wonderful Dreams. Esta nova etapa da serie prolongouse até o 26 de xullo de 1914. Anos despois, McCay faría reaparecer Little Nemo nas páxinas do New York Herald entre 1924 e 1926, aínda que sen alcanzar o éxito da primeira época do personaxe.
Little Nemo in Slumberland está considerada unha das obras clásicas da banda deseñada de todos os tempos. Cada páxina da serie corresponde a un soño do neno Nemo —"ninguén", en latín—, e ten unha estrutura recorrente: en todas as páxinas, nunha pequena viñeta do ángulo inferior dereito, Nemo esperta; a páxina seguinte, non obstante, retoma o soño onde quedara a noite anterior, o que lle confire á serie unha estrutura folletinesca que permite introducir numerosos personaxes secundarios e mostrar un mundo dos soños (Slumberland) dunha gran riqueza narrativa. Pola importancia que lle concede ao onírico, relacionouse a obra de McCay con movementos culturais posteriores, como o surrealismo ou a literatura do absurdo.
Little Nemo foi un dos primeiros cómics en aproveitar o enorme potencial da cor. McCay realiza unha exploración exhaustiva das posibilidades do medio, empregando multiplicidade de encadramentos, e xogando co formato da páxina. A súa obra pon en escena arquitecturas fantásticas, elementos decorativos inspirados no art nouveau, así como faunas e floras imaxinarias.
O éxito da tira fixo que se realizasen adaptacións teatrais en Broadway, e unha curtametraxe de animación, titulada simplemente Little Nemo (1909). Debe terse en conta que, a diferenza doutros clásicos do cómic, Little Nemo non era distribuída por syndicates a outras publicacións, polo que a súa popularidade debeuse á súa difusión por un só periódico, centrado na área de Nova York.
Nos xornais de Hearst, McCay realizou tamén viñetas políticas e grandes ilustracións para os editoriais conservadores de Arthur Brisbane, man dereita do magnate da prensa.
Ademais da adaptación cinematográfica de Little Nemo, McCay desenvolveu, a partir da segunda década do século, unha importante carreira como animador, na que destacan curtas como How a Mosquito Operates (1912), Gertie the Dinosaur (1914), The sinking of Lusitania (1918) e a inconclusa The Flying House(1921). A súa importancia na historia do cinema de animación é comparable á de Walt Disney, segundo opinións tan autorizadas como a de Chuck Jones.
Dermoquélidos
Os dermoquélidos ou dermoquelíidos (Dermochelyidae) son unha familia de tartarugas que comprende oito xéneros extintos e un só xénero actual. A única especie viva é a Dermochelys coriacea ou tartaruga de coiro, unha tartaruga mariña, que é a tartaruga máis grande que existe actualmente.
Clasificación dos xéneros coñecidos
A familia pertence ao clado Dermochelyoidae. A seguinte lista de especies de dermoquélidos é a publicada por Hirayama e Tong en 2003, a non ser que se indique outra cousa.
Balea, Darbo, Cangas
Balea é un lugar da parroquia de Darbo no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE en 2011 tiña 982 habitantes (488 homes e 494 mulleres).
Biocombustible
O biocombustible é o termo para denominar calquera tipo de combustible que derive da biomasa -organismos recentemente vivos ou os seus refugallos metabólicos, tales como o esterco da vaca-. Os restos orgánicos foron a primeira fonte de enerxía que coñeceu a humanidade: a madeira ou os excrementos secos son biocombustibles.
Se se administra ben, a madeira dos bosques pode ser un recurso renovable. Deste xeito propúxose a biomasa como fonte de enerxía. Unha destas biomasas sería a lavra de madeira (un exemplo), produto da limpeza dos bosques ou ata da súa explotación racional. miniatura|dereita|200px|A [[cana de azucre, produtora de bioetanol]] Os combustibles de orixe biolóxica poden substituír parte do consumo dos combustibles fósiles tradicionais (petróleo, carbón). Os biocombustibles máis usados e desenvolvidos son o bioetanol e o biodiésel.
Regulación
En España existe un tipo impositivo especial para biocarburantes de cero euros por 1000 litros. O tipo especial aplicarase exclusivamente sobre o volume de biocarburante aínda cando este se utilice mesturado con outros produtos.
Considéranse como biocarburantes os seguintes produtos:
Movella ártica
miniatura| Gavia arctica A movella ártica, can de mar ou mobella ártica é unha ave da familia das Gaviidae.
Morfoloxía e hábitos
Trátase dun ave de 58-68 cm de lonxitude e un peso entre os 2000 e 3000 gramos. É meirande có mergullón cristado. Cabeza e caluga grises e o lombo de cor negra con faíscas brancas. No inverno a plumaxe é unicolor con tonalidades pardo ou gris escuro. Femia e macho son morfoloxicamente iguais. Aliméntase de peixes que captura durante os seus mergullos. Pode chegar a mergullarse durante 3 minutos sen interrupción. Atópase en lagoas grandes.
Reprodución
O período de cría vai de maio a xullo, facendo unha posta de 2 ovos. O tempo de incubación é de 28-30 días. Os polos voan ós dous meses. O niño adoita estar localizado na costa.
Distribución
Na época de cría está presente en Escandinavia, Escocia e noroeste de Rusia. Fóra da época de cría atópase ó longo da costa atlántica europea (agás Portugal), costa adriática, mar Exeo e o mar Negro.
Chaleco salvavidas
miniatura|Home levando un chaleco salvavidas.
Un chaleco salvavidas é o obxecto deseñado para manter o corpo dunha persoa na superficie e a súa cabeza por encima da auga, xa sexa consciente ou inconsciente, principalmente usado en piscinas, ríos, lagos e océanos. O seu deseño cambia segundo o grao de protección requirido e do tamaño da superficie que se protexa. Está deseñado para que dea a volta a unha persoa inconsciente que estea boca abaixo na auga.
A súa flotabilidade pode ser permanente (grazas ao recheo de cortiza ou materiais plásticos) ou poden ser inchábeis. Os máis usados e fiables son os primeiros, pero os inchábeis ofrecen a vantaxe, dada a súa maior comodidade, de poder levalos postos e facer traballos a bordo. Este feito é especialmente importante cando hai un gran risco de caer á auga, como pode ser en barcos de pesca.
Os chalecos salvavidas inchábeis constan de dous compartimentos independentes que se poden inflar de tres formas: automaticamente cando se mergulla dentro da auga, activando o sistema manualmente e insuflando aire mediante uns tubos. Nos dous primeiros casos entra un gas que provén dunhas botellas presurizadas.
Gregory Peck
Eldred Gregory Peck, nado en San Diego (California) o 5 de abril de 1916 e finado nos Ánxeles o 12 de xuño de 2003, foi un actor americano de cinema.
Gañou o Óscar ó mellor actor en 1962 co filme To Kill a Mockingbird. Tamén gañou un Globo de Ouro en 1963 pola súa actuación neste filme e outro pola súa actuación en The Yearling (1947).
Lingua frisoa
O frisón (frysk) é unha lingua xermánica occidental falada na Frisia (norte dos Países Baixos, noroeste de Alemaña, moi próxima ó inglés e en grave perigo de desaparición). Os saxóns, os anglos e os xutos, antes de emigrar para a actual Inglaterra, falaban unha mesma lingua cos frisóns. Os actuais falantes son descendentes directos daqueles pobos xermánicos. Dos primeiros séculos da nosa era consérvanse escasos rexistros, entre eles unhas poucas epigrafías en alfabeto rúnico. A rexión de Frisia acabou dependente dos Países Baixos. Ata o século XV o frisón era unha lingua viva que se utilizaba ata na administración e asuntos oficiais. Dos séculos XIII a XVI consérvanse numerosos documentos de tipo legal, normativo, cartas, contratos pero tamén literarios como sagas e lendas populares, e traducións de salmos. A partir deste momento empeza a ser paulatinamente relegada polo neerlandés e o alemán.
Variantes do frisón
Cando nos referimos ao frisón facémolo en realidade a tres variantes, cada unha delas potencialmente con categoría de lingua ao ser mutuamente inintelixibles: o frisón oriental, o frisón occidental e o frisón setentrional. Só o frisón occidental acadou a categoría de lingua literaria.
O frisón oriental (friisk)
Falábase nos estados de Schleswig-Holstein e Baixa Saxonia a Ostfriesland (Frisia Oriental), Alemaña, pero na actualidade, e segundo un informe da ONU do ano 1996, xa desapareceu de practicamente todo o seu ámbito, manténdose o seu uso no concello de Saterland, nas localidades de Ramsloh, Strücklingen e Sharrell e en menor medida no novo asentamento de Sedelsberg (Baixa Saxonia) cuns 2.000 falantes, todos eles de idade avanzada. Considéranse a si mesmos frisóns orientais unhas 11.000 persoas.
O frisón setentrional (friisk, frasch, fresk)
Hai varias asociacións culturais e políticas que defenden os seus dereitos e cultura. A principal asociación dos frisóns setentrionais é a Nordfriesischer Verein ("Asociación de frisóns setentrionais"). A Nordfriesischer Verein axuda a manter o idioma e a cultura de Frisia setentrional. A principal organización política é a Friisk Foriining ("Asociación Nacional dos Frisóns"), que coopera politicamente coa minoría danesa. O seu principal interese é promover o idioma e conseguir a independencia.
Os frisóns setentrionais teñen representación nalgúns gobernos municipais onde se utiliza o frisón como idioma administrativo.
Nas escolas públicas da zona de Frisia setentrional así como nalgunhas escolas privadas administradas pola minoría danesa, ensínase o frisón de xeito voluntario, e só nos graos terceiro e cuarto. Vinte e cinco profesores impartían frisón a uns 1.350 alumnos de 33 escolas de todo tipos 161 horas por semana a principios do ano 1995. Desde 1950 existe unha oficina encargada de elaborar un dicionario de frisón setentrional na Universidade de Kiel, que, desde que se introduciu a filoloxía frisoa o 1978, é a única institución universitaria que realiza investigacións sobre o idioma frisón en Alemaña. O Nordfriisk Instituut de Bredstedt desenvolve un papel moi importante no mantemento da lingua frisoa. Dispón dunha biblioteca especializada e de arquivos, e ofrece seminarios, cursos, grupos de traballo e conferencias. Nos diarios locais de Frisia setentrional e nalgunhas revistas rexionais aparecen de cando en vez artigos en frisón. A radio pública de Alemaña setentrional emite un pequeno programa semanal. A emisora privada Radio-Schleswig-Holstein emite cada tres meses un programa dunha hora de duración en frisón. Aínda así, estamos diante dunha lingua falada por unhas 10.000 persoas cunhas perspectivas de desaparición a medio prazo. O 100% dos falantes de frisón setentrional son bilingües co alemán. Considéranse frisóns setentrionais unhas 60.000 persoas.
miniatura|dereita|300px|Mapa de expansión do frisón Con raias as zonas onde se fala hoxe en día
O frisón occidental (frysk)
Das tres linguas frisoas é a máis saudable tanto polo número de falantes como polo uso que se fai. Fálase principalmente na provincia neerlandesa de Frisia, aínda que preto do 40% dos falantes de frisón occidental son de fóra desta área. Calcúlase nuns 700.000 a 800.000 o número de persoas que se consideran frisóns occidentais e fálano máis dun 70% delas. É lingua de carácter oficial, ensínase nas escolas e ten forte presenza nos medios de comunicación e na cultura. En 1928 fundouse o Centro de estudos da Lingua Frisoa, en 1937 o frisón foi aceptado no ensino como opcional, en 1938 fundouse a Fryske Akademy ("Academia da lingua Frisoa").
Logo da segunda guerra mundial, o frisón introduciuse definitivamente nas escolas públicas (1955), no parlamento (1956), nas igrexas (década dos 70) e no goberno e na administración (1986). Desde 1970 é a segunda lingua oficial dos Países Baixos. En 1992 a Unión Europea recoñeceu o frisón como lingua oficial minoritaria da Unión.
Desde o século XVII, coa obra do poeta renacentista Gysbert Japicx (1606-1666), é unha lingua literaria. Durante o século XIX houbo unha vontade de normalización da lingua, editándose gramáticas, dicionarios, ortografías e libros de texto escolares. A literatura experimentou un forte auxe da man de escritores como os irmáns Halbertsma, Waling Dykstra ou Piter Jelles Troelstra. A obra cume deste período é Rimen che Teltsjes (Rimes e Contos) dos irmáns Halbertsma. Na actualidade publícanse preto de 100 libros cada ano en frisón, e traducíronse clásicos como William Shakespeare, Shelley ou Lewis Carroll.
A figura principal do século XX é a poeta, crítica e novelista Anne Wadman. A finais do século XX producíronse dúas películas en frisón: "O Soño" (1987) e "O Faro" (1994) ambas as obra de Pieter Verhoeff. O 1995 produciuse a Leeuwarden a primeira ópera en frisón, Rixt. Aínda así, todos os seus falantes son bilingües e o nivel de alfabetización é regular (só un 10% é capaz de escribir). O neerlandés gaña terreo pouco a pouco e o uso que do frisón que se fai na vida cotiá é cada vez máis particular e minoritario. miniatura|Dialectos do frison setentrional
Poza intermareal
300px|miniatura|Poza intermareal con [[Actiniarios|anemones de mar (Anthopleura)]] As pozas mariñas ou intermareais son pozas de auga salgada que se forman cando a auga do mar permanece entre as rochas costeiras ao baixar a marea.
Características
As pozas intermareais achegan refuxio a organismos resistentes como as estrelas de mar, mexillóns e ameixas. Aqueles organismos que moran nas pozas deben facer fronte á batida das ondas e correntes mariñas, á exposición solar, aos predadores e a un contorno que muda constantemente con flutuacións da temperatura, salinidade, e osíxeno
As ondas do mar poden arrincar os mexillóns das rochas arrastrándoos ao mar aberto. As gaivotas apañan os ourizos de mar e guíndanos dende o aire para abrilos. As estrelas de mar predan sobre os mexillóns e ourizos de mar e son igualmente predadas polas aves mariñas.
María Soledad Iparraguirre
María Soledad Iparraguirre Guenechea, alias Anboto e Marisol, nada en Eskoriatza, Guipúscoa en 1961, é unha dirixente e membro da banda terrorista ETA, detida preto de Pau (Francia) en 2004 xunto ao seu compañeiro sentimental e cerebro da banda Mikel Antza na casa que ocupaban dende xuño de 1999 en Salies de Béarn.
Traxectoria
Anboto, filla dun membro de ETA, xa de moza cooperaba co comando Araba prestando a vivenda familiar para acoller membros da organización ou agochar explosivos. Cando a familia foi detida nunha operación policial en 1981, fuxiu a Francia. Regresou en 1985 para, xunto con Kantauri, integrar o comando Araba até 1987 e, dende 1992, o comando Madrid. Foi a segunda muller que se atopaba na dirección de ETA, tras Dolores González Katarain, Yoyes, asasinada pola propia ETA na década de 1980. Está acusada en España de 14 asasinatos. Foi xefa dos chamados comandos legais de ETA de 1992 a 1998. Como xefa de administración de ETA dirixía as operacións de cobro, xestión e distribución do imposto revolucionario.
Tras a detención en 2004, o xuízo en Francia contra Soledad Iparraguirre e outro oito procesados iniciouse no Tribunal do Criminal de París, en novembro de 2010, acusada de ser a xefa de administración de ETA ó tempo da súa detención, polo que o fiscal solicitou 30 anos de prisión. Foi condenada a 20 anos de prisión, a mesma pena que a Mikel Antza o 17 de decembro de 2010.
Paulus Potter
miniatura|dereita|250px|O touro ([[1647), de P. Potter, Mauritshuis, A Haia.]]
Paulus Pieterszoon Potter, bautizado en Enkhuizen o 20 de novembro de 1625 e sepultado en Ámsterdam o 17 de xaneiro de 1654, foi un pintor holandés do Barroco.
Traxectoria
Paulus Potter foi aprendiz en Amsterdam, nos obradoiros do seu propio pai, Pieter Symonsz. Potter, e de Jacob de Wel, e posibelmente tamén nos de Pieter Lastman e Claes Moeyaert. En 1646 era membro da confraría de San Lucas na cidade de Delft. Arredor de 1649 vivía na Haia, onde era tamén socio do gremio profesional. En 1652 regresou para Amsterdam -entre tanto casara con Adriana Backen Eynde-, onde o médico Nicolas Tulp foi o seu protector.
A súa primeira obra coñecida data do ano 1641. A súa obra, até a súa morte temperá a causa da tuberculose, cando só contaba 28 anos de idade, atinxe unhas 130 pinturas, e comprende, sobre todo, paisaxes holandesas, polo corrente con detalles de gando, cadros de xénero e máis escenas de caza. As súas pinturas de animais son de fama mundial.
A súa obra máis coñecida é O touro (De Stier), datada en 1647, e que na actualidade forma parte das coleccións do Mauritshuis, na Haia.
Museos
A obra de Paulus Potter figura en diversos museos, dos que, entre outros, se poden citar:
Aeroporto de Mariehamn
O aeroporto de Mariehamn é un aeroporto finés situado en Jomala, Åland, a uns 3 quilómetros ao noroeste do centro de Mariehamn. O aeroporto está operado pola empresa estatal Finavia e no ano 2017 pasaron polas súas instalacións un total de 61 568 pasaxeiros.
Lola González
María Dolores González Lorenzo, coñecida tamén como María Gándara e Lola Gándara, nada en Celanova en 1942, é unha profesora e escritora galega de literatura infantil e xuvenil, directora de teatro, guionista de programas infantís de televisión e mestra de educación secundaria e bacharelato coa especialidades de Lingua castelá e literatura.
Traxectoria
Despois de rematar a carreira de Dereito, comezou a dedicarse á docencia decidindo estudar Filoloxía Hispánica. Foi profesora de Lingua Castelá e Literatura en varios centros de ensino secundario en Galicia, especialmente en Vigo e a súa área metropolitana. Comezou a súa carreira literaria escribindo primeiro en galego ata que en 1994 comezou a escribir tamén en castelán e traducir as súas obras a este idioma.
Durante varios anos dirixiu unha compañía de teatro infantil e participou en varios proxectos dramáticos cos que obtivo diversos premios. Tamén exerceu coma guionista para programas de televisión e participou en diversas iniciativas teatrais. Boa parte da súa obra foi traducida ao catalán e ao éuscaro.
Características temáticas e de estilo
A súa narrativa para a xente nova caracterízase polo tema histórico, especialmente situada na Antiga Roma (en Una aguja envenenada -durante o goberno de Tiberio-, A escura luz do Tíber -no reinado do emperador Nerón- e Guárdate de los Idus -nos últimos anos da República Romana), así como no século XVI inglés (en Los gavilanes rojos) e no século XVI español (en El robo de la perla). Todas elas son novelas que destacan a tensa atmosfera e o rigor histórico combinada con tramas que mestura a acción con ingredientes de suspense.
Por outro lado, outras das súas obras destacan polo seu ton realista, como Brumas de octubre ou Alexandra. Ámbalas dúas teñen protagonistas mozos e retratan o ambiente escolar, familiar e do grupo de iguais, que busca transmitir valores positivos nos lectores e lectoras adolescentes aos que vai dirixida esta novela.
Nun grupo moi desatacado da súa narrativa están os libros escritos en galego e dirixidos ao público máis infantil, que non foron traducidos ao español. Aí estarían Smerling: na tea de araña, Conxurados e Os mornias.
Apenas fixo unha incursión na narrativa para adultos coa novela histórica Magog (1997), ambientada no antigo Reino de Galicia, durante o século XII, e asinada co nome de María Gándara.
Castelo de Roslin
O castelo de Roslin (Roslin Castle en inglés, ás veces escrito como Rosslyn) é un castelo parcialmente en ruínas situado preto da localidade de Roslin, en Midlothian, Escocia, Reino Unido. Atópase a uns 15 km ao sur de Edimburgo, ao norte do North Esk, a tan só uns centos de metros da capela de Rosslyn.
O lugar foi fortificado no século XIV pola familia Sinclair, condes das Orcadas, aínda que as ruínas actuais pertencen a datas algo posteriores. O castelo foi reconstruído despois de ser destruído en 1544 durante a guerra do Rough Wooing. Esta estrutura, construída nos cantís de Roslin Glen, permaneceu parcialmente habitable desde entón. O acceso ao castelo vén dado por unha ponte elevada que substituíu a unha ponte levadiza anterior. O castelo foi restaurado nos anos 1980 e agora serve de residencia de vacacións.
Historia
O primeiro castelo foi construído nos anos 1330 por Henry Sinclair, conde das Orcadas. Os Sinclair, ou St. Clair (tamén escrito antigamente como Sanctclare), era unha familia de orixe normanda, con posesións en Lothian desde 1162. A fortaleza edificouse sobre un promontorio rochoso cerca do lugar onde se librou a batalla de Roslin, onde os escoceses derrotaron aos ingleses en 1303. A finais do século XIV ou a principios do XV, o fillo de Henry I, Henry II das Orcadas, construíu unha nova torre da homenaxe rectangular, coa esquina suroeste redondeada. Ao patio accedíase mediante unha ponte levadiza sobre un foso artificial, e que daba acceso a un pasadizo cuberto (pend) na pequena galería de tiro ao lado norte. esquerda|miniatura|267x267px|Imaxe do castelo. O castelo viuse afectado por un incendio en 1452. Durante a Idade Media, foi un scriptorium, do que cinco manuscritos "St. Clair", anteriores a 1488, consérvanse na Biblioteca Nacional de Escocia. Estes manuscritos inclúen o manuscrito Rosslyn-Hai, que se cre que é o texto máis antigo que se conserva en lingua escocesa. A lenda conta que durante o incendio, o conde estaba consternado polos valiosos manuscritos que albergaba o castelo, pero estes puideron ser salvados grazas a que o seu capelán os botou pola xanela a un lugar seguro. O castelo foi seriamente danado polo conde de Hertford, quen o incendiou en 1544 durante a guerra do Rough Wooing. A torre da homenaxe foi destruída case na súa totalidade, aínda que aínda pode verse un dos muros en ruínas que se conservou.
O castelo foi reconstruído a finais do século XVI. Sobre a aba da rocha levantouse unha nova construción de cinco plantas no lado leste e reconstruíuse a casa do garda, esta vez cunha ponte de pedra. A parte superior ao lado leste renovouse en 1622 con detalles renacentistas e esculturas na porta e nos marcos das xanelas. En 1650 volveu ser atacado, esta vez pola artillaría do comandante de Oliver Cromwell en Escocia, George Monk. Foi novamente danado por unha multitude de reformistas durante a Revolución Gloriosa de 1688.
Esborrallouse no século XVIII, aínda que parte do lado leste sempre permaneceu habitable, sendo restaurada polos arquitectos Simpson e Brown entre 1982 e 1988. O actual propietario, o conde de Rosslyn, descendente dos Sinclair, aluga o castelo como lugar de vacacións a través de Landmark Trust. Está categorizado como Scheduled Ancient Monument e na Listed Building do Reino Unido atópase categorizado como Category A.
Arquitectura
esquerda|miniatura|308x308px|Plano do castelo. miniatura|250x250px|O muro oeste, coa torre da homenaxe en ruínas ao fondo. miniatura|333x333px|Fachada do lado leste, amosando as grandes xanelas das habitacións principais na parte superior e as pequenas da área do servizo na inferior. O castelo atópase nunha forte pendente sobre unha curva que describe o río North Esk, que o protexe en tres dos seus lados. Abriuse unha brecha no lado norte do promontorio rochoso co obxectivo de construír un foso para ofrecer maior protección ao castelo. O acceso desde Roslin realízase a través deste foso, grazas a unha ponte escarpada e a casa do garda que se atopa en ruínas.
Ruínas
Os restos da entrada e da zona norte comprenden tan só fragmentos de muros e un lado do arco de entrada, e sobre el os restos dunha garita. Ao longo do lado oeste do castelo, mantense en pé o muro do século XV, de considerable altura. Esta sección do muro ten seis aberturas na base, das que unha delas servía de poterna. Na parte exterior, as seis aberturas están divididas por contrafortes redondeados. Antigos bosquexos mostran garitas sobre cada un destes contrafortes, cun corredor sobre un muro que as conectaba.
Ao sur deste muro atópase o muro que queda da torre da homenaxe. O montículo sobre o que se atopa está formado polos cascallos procedentes dos outros tres muros. As ruínas indican que a torre debía ter uns 12 ou 16 metros de altura, cuns muros de 2,9 m de grosor, e que terminaba nun matacán.
Lado leste
A parte leste, que foi restaurada, mide entre 31 e 10 metros de altura e termina cun tellado inclinado e un piñón con chanzos. Ao edificio accédese mediante unha entrada ricamente esculpida que data de 1622, que amosa as iniciais SWS de sir William Sinclair e que leva á terceira planta. As tres plantas inferiores están escavadas na rocha e cada unha delas ten catro habitacións abovedadas, cunha quinta habitación na torre sueste. Estes niveis inferiores eran usados como habitacións destinadas ao servizo, atopándose as habitacións principais nos dous pisos superiores. A cociña atopábase no piso inferior, cunha panadaría por encima. O lado sur conta con seteiras e no lado leste hai varios buracos producidos por impactos de proxectís.
Os cinco pisos están conectados por unha escaleira stair-and-platt, engadida a principios do século XVII para substituír unha escaleira de peaxe no suroeste. As habitacións dos pisos superiores contan con impresionantes paneis e ceos rasos decorados. O vestíbulo principal, situado na parte sur do bloque, foi dividido, pero segue contando cun gran fogar coas iniciais WS e JE, de William Sinclair e a súa esposa Jean Edmonstone, gravadas e que datan de 1597.
O castelo na cultura popular
Walter Scott celebrou a paisaxe pintoresca de Roslin Glen, sobre os que se asenta o castelo, nos seus poemas. Richard Hewitt de Cumberland escribiu unha balada chamada Roslin Castle no século XVIII.
Swopnodanay
Swopnodanay (en স্বপ্নডানায়) é un filme bangladeshí de 2007 dirixido por Golam Rabbany Biplob. Foi o candidato de Bangladesh para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 80ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Banyeres del Penedès
Banyeres del Penedès é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Baix Penedès.
Casa Sumelius
Orixinalmente o segundo andar do edificio tiña balcóns, que foron retirados. Outra modificación tivo lugar en 1928, cando se modificou a fachada sobre un deseño de Birger Federley. A última renovación da Casa Sumelius realizouse na década de 1990, cando se engadiron bufandas.
Estilisticamente o edificio contén elementos do período de transición entre o Revivalismo, por exemplo nas liñas regulares e simétricas, e o Art Nouveau, cos motivos ornamentais de animais.
Álvaro Negro
Álvaro Negro Romero, nado en Lalín en 1973, é un artista plástico galego.
Traxectoria
É licenciado en Belas Artes pola Universidade de Vigo e mestrado en Belas Artes no Central Saint Martins College of Art & Design (London Institute). Deuse a coñecer en 1999 coas súas primeiras exposicións individuais na Galería Rayuela de Madrid e na Galería Sargadelos de Santiago de Compostela. A súa obra móvese dende os desenvolvementos máis contemporáneos da pintura, ata a fotografía ou o vídeo. Ten obras nas coleccións do Centro Galego de Arte Contemporánea, Afundación, Museo de Arte Contemporánea Gas Natural Fenosa e Museo de Arte Contemporánea de Vigo.
É irmán do escritor Carlos Negro.
Revolución
dereita|350px|miniatura|A [[tomada da Bastilla, o 14 de xullo de 1789 durante a Revolución francesa.]] Unha Revolución (do latín revolutio 'dar volta') é un cambio ou transformación radical e profundo respecto ao pasado inmediato. Pódese producir en varios ámbitos ao mesmo tempo, tales como económicos, culturais, relixiosos, políticos, sociais, militares etc. Os cambios revolucionarios, ademais de radicais e profundos, e sobre todo traeren consecuencias transcendentais, han de percibirse como súbitos e violentos, como unha ruptura da orde estabelecida ou unha descontinuidade evidente co estado anterior das cousas. Se non é así, debería falarse mellor dunha evolución, dunha transición ou dunha crise. Se o que falta é o seu carácter transcendental, debería falarse mellor dunha revolta. As revolucións son consecuencia de procesos históricos e de construcións colectivas, para que unha revolución exista é necesario que haxa unha nova unión de intereses fronte a unha vella unión de intereses. Entón, podemos dicir que revolución é un cambio brusco ou radical nas estruturas, isto pode afectar no social, económico, cultural etc.
Tipoloxía das revolucións
Na historiografía fálase xeralmente de tres tipos de revolucións
Poden valer para exemplificalas as tres grandes revolucións que xorden e se desenvolven entre os séculos XVIII e XIX, marcando a fin da Idade Moderna e o comezo da Idade Contemporánea.
É necesario indicar que estes dous últimos procesos, a pesar de seren de duración secular, foron claramente percibidos polos seus contemporáneos como súbitos e violentos, como o proban, entre outros extremos, a resistencia e os conflitos que xerou a aparición do maquinismo (a destrución de máquinas ou luddismo). É de imposíbel solución o debate (no que pode destacarse o achegue de E. P. Thompson) sobre se a revolución industrial inglesa custou máis mortes e sufrimentos que a revolución liberal francesa.
Xustificado este uso, enténdese que por extensión se aplique o termo revolución á Revolución Neolítica e a Revolución Urbana (definidos por Vere Gordon Childe), procesos xa non seculares mais milenarios, pero que presentan claras analoxías cos do XVIII e XIX en canto á transformación radical (e sen dúbida violenta) das formas de vida da humanidade.
Non se esgota a tipoloxía das revolucións con estes tres tipos. Fálase de revolucións en calquera ámbito, até nos máis afastados dos usos anteriores, como sería o ámbito da ideoloxía (revolución ideolóxica) ou o da arte (revolución artística). Ás veces esa extensión faise con evidente abuso do termo (cando se aplica á moda, ao deporte, á última novidade da música popular...), e ás veces está plenamente xustificada (Revolución Cultural na China maoísta) ou o concepto de revolución científica (Thomas Kuhn).
Revolución Irmandiña
Aínda que a aplicación do termo revolución a estes sucesos é moi discutida, na historiografía galega o feito máis importante deste tipo é o conxunto de revoltas irmandiñas, que se ben vistos desde hoxe non teñen algunhas das características dunha revolución e o seu obxectivo era máis unha restauración de dereitos que un cambio radical, si foron vistas polos seus protagonistas e por moitos galegos desde entón como unha revolución.
Galería de imaxes das illas Cíes
As illas Cíes están situadas na ría de Vigo.
Barouta
O topónimo galego Barouta pode referirse a:
As Barreiras, Darbo, Cangas
As Barreiras é un lugar da parroquia de Darbo no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 144 habitantes (72 homes e 72 mulleres).
Condado de Iași
O condado de Iași (en romanés Județul Iași) é unha provincia de Romanía con capital en Iași.
A poboación desta provincia é de 816.910 habitantes (en 2008) nunha superficie de 5.476 km², cunha densidade de poboación de 149 hab/km².
Divisións administrativas
O distrito conta con 2 municipios, 3 cidades e 92 comunas.
Section Paloise
O Section Paloise é un equipo de rugby francés da cidade bearnesa de Pau, nos Pireneos Atlánticos, que compite na Pro D2, a segunda categoría do rugby francés. Ademais da sección de rugby consta doutras seccións deportivas: boxeo, esgrima, karate, kendo, tenis de mesa e pelota vasca.
Historia
O club foi fundado en 1902 como Section Paloise de Ligue Girondine e foi renomeado Section Paloise en 1905. Xoga os seus partidos como local no Stade du Hameau cunha capacidade para 13.819 espectadores. Visten de branco e verde e está patrocinado por Total.
Na década de 1920, o rugby converteuse no deporte rei en Francia, e o Section Paloise conseguiu gañar o campionato dese país en 1928. Mais o Section Paloise tivo que esperar ata a fin da segunda guerra mundial para poñer de novo a súa pegada no palmarés do Campionato (1946).
Logo de anos de seca, o club volveu ser campión ao erguer o Escudo de Brennus en 1964.
Grazas a unha nova xeración de adestradores e xogadores, o Section Paloise conseguiu devir unha referencia do rugby francés e europeo entre 1996 e 2000.
Gran Premio de Italia de 2013
O Gran Premio de Italia de 2013, formalmente coñecido como o 2013 Gran Premio Santander d'Italia é unha carreira de Fórmula Un, que se celebrou o 8 de setembro de 2013, no Autódromo Nazionale Monza en Italia. Foi a décimo segunda carreira do campionato de 2013, e o sesaxésimo segundo Gran Premio de Italia celebrado en Monza.
Clasificación
O provedor de pneumáticos Pirelli levou os seus dous compostos máis duros. A mesma asignación de pneumático que en Gran Premio de Italia de 2012. Sebastian Vettel e Red Bull mostráronse moi fortes nas tres sesións de práctica antes da cualificación. As dúas maiores ameazas para a pole Vettel, ademais do seu compañeiro de equipo Mark Webber, eran Lewis Hamilton e, sorprendentemente, Fernando Alonso de Ferrari, que tiña bo ritmo a unha volta o sábado pola mañá. O tres veces ganador da pole en 2013 Nico Rosberg tiña pouco quilometraxe na sesión de práctica final debido a un sobrequecemento, e era pouco probable que loitara pola pole debido a isto.