cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Basílica de San Pedro
Presbiterio
Á esquerda da cátedra atópase o monumentoa Paulo III (núm. 40), deseñado por Giacomo della Porta. Pola súa banda, á dereita atópase a tumba de Urbano VIII (núm. 38), realizada por Bernini en 1627; o monumento está dominado por unha estatua do Papa no acto de bendicir; franquean o sarcófago figuras alegóricas da Caridade e a Xustiza e no centro, un esqueleto escribe o epitafio. Nas columnas sitúanse as esculturas de santo Domingo de Guzmán (núm. 37, 1706), San Francisco Caracciolo (núm. 37, 1834), San Francisco de Asís (núm. 41, 1727) e San Afonso María de Ligorio (núm. 41, 1839). Pola súa banda nos alicerces da cúpula sitúanse as esculturas de San Bieito de Nursia (núm. 81, 1735), Santa Francisca Romana (núm. 81, 1850), San Francisco de Sales (núm. 83, 1845), e a de San Elías (núm. 83, 1727).
No perímetro do presbiterio aparece a inscrición en latín e grego:
Altar Papal
miniatura|[[Baldaquino de San Pedro.]] Atópase no cruceiro, situado baixo a cúpula, e está enmarcado polo monumental baldaquino de San Pedro (núm. 82), obra de Gian Lorenzo Bernini, construído entre 1624 e 1633. Realizado en bronce extraído do Panteón, presenta unha altura de 30 m. Está sostido por catro columnas salomónicas a imitación das do Templo de Salomón e o tabernáculo da antiga basílica, cuxas columnas recuperáronse e colocáronse como adorno nos alicerces da cúpula de Michelangelo. No centro, á sombra do baldaquino, rodeado polo inmenso espazo baixo a cúpula, atópase o altar papal, un bloque de mármore branco en forma de paralelepípedo, e sobre el un crucifixo de bronce e un xogo de sete candelabros, no cal soamente o papa pode celebrar a Eucaristía en ocasións solemnes. Foi colocado verticalmente sobre a tumba de San Pedro e consagrado o 5 de xuño de 1594 polo papa Clemente VIII. Este altar é coñecido como «Altar da Confesión», ao estar situado sobre o lugar coñecido como «Confessio», a tumba do Apóstolo que co seu martirio confesou a súa fe.
Nos piars que sustentan a cúpula preséntanse catro esculturas mirando ao altar, encargadas por Urbano VIII, son: Santo Longinos (núm. 88) de Gian Lorenzo Bernini (1639), Santa Helena (núm. 84) de Andrea Bolgi (1646), Santa Verónica (núm. 80) de Francesco Mochi (1632), e Santo André (núm. 76) de François Duquesnoy (1640). Sobre cada unha das estatuas existe un balcón pechado por senllas reixas tralas que se atopan diversos relicarios: no de Santo Longinos atópase a reliquia da Lanza Sagrada; no de Santa Helena atópase parte da Vera Cruz; no de Santa Verónica consérvase a tea co rostro de Cristo impreso; no do Santo André, irmán de San Pedro, conservábase o cranio deste apóstolo, pero Paulo VI regalouno aos ortodoxos como xesto de boa vontade. Na parte alta de cada piar hai catro mosaicos que representan aos evanxelistas coa súa respectiva representación iconográfica.
Na parte superior dos piares que sustentan a cúpula, no entaboamento, respectivamente sobre santa Verónica, santa Helena, santo Longinos e santo André, atópase a inscrición:
Cúpula
miniatura|Inscrición na cúpula.
A cúpula da Basílica de San Pedro elévase a unha altura total de 136,57 m desde o chan ata a parte superior da cruz externa. É a cúpula máis alta do mundo. O seu diámetro interno é de 41,47 m, lixeiramente menor que dúas das tres enormes cúpulas que a precederon: a do Panteón de Agripa, de 43,3 m; e a da Catedral de Florencia, de 44 m. Os arquitectos de San Pedro baseáronse nestas dúas cúpulas para buscar o xeito de construír a que se concibiu como a maior cúpula da cristiandade. Construída desde 1547 ata 1590 por Michelangelo Buonarroti, quen despois faleceu e ocupou o seu lugar o seu discípulo Giacomo Della Porta.
Baixo a lanterna atópase a inscrición:
Sancristía
miniatura|Sancristía da basílica. A Sancristía maior é un edificio externo á basílica, situado no lado sur, que se conecta co templo a través de dous corredores sobre arcos que acceden á basílica atravesando a tumba de Pío VIII e a Capela do Coro.
En 1715 realizouse un concurso para construír unha sancristía, o ganador foi un proxecto de Filippo Juvara, cuxa maqueta en madeira consérvase nos depósitos da basílica, pero cuxo elevado custo impediu a súa execución. En 1776, o papa Pío VI encargou a Carlo Marchionni a execución do actual edificio, cuxa construción completouse en 1784. A obra concluída foi duramente criticada, sobre todo polo erudito Francesco Milizia, o que obrigou a Marchionni a abandonar a cidade.
A sancristía presenta planta octogonal e está cuberta por unha cúpula. Atópase flanqueada por varios edificios entre os que se atopan a Sancristía dos cóengos e beneficiarios, a Sala Capitular e o Tesouro.
Grutas Vaticanas
miniatura|Escaleira de acceso ás [[Grutas Vaticanas desde a parte frontal do Altar Papal, rodeada de lámpadas votivas.]]
As Grutas Vaticanas formáronse pola diferenza de cota entre a nova e a antiga basílica. Teñen forma de igrexa subterránea de tres naves. Utilizáronse como lugar de enterramento de moitos papas. O acceso realízase por unha escaleira dobre rodeada por unha elegante balaustrada sobre a que se queiman 99 lámpadas votivas; esta escaleira parte desde a parte frontal do Altar Papal. A escaleira finaliza ante a Confesión de San Pedro (núm. 65), obra de Carlo Maderno; ante o mosaico do Cristo Pantocrátor, atópase o cofre que garda os Palios. Tras este cofre atópanse os restos de mármore da tumba de San Pedro construída polo emperador Constantino. Na parte inferior atópase a bóla de bronce, chamada «cataracta» ou «billicus confessionis», que servía de acceso, desde a construción da primeira basílica, á tumba de Pedro.
O papa Pío XII, recentemente elixido en 1939, patrocinou a investigación arqueolóxica que en dez anos sacou á luz, primeiro o chan da Basílica Constantiniana, e máis tarde, os restos dunha necrópole romana que ocupaba a ladeira do Outeiro Vaticano, e que foi enterrada polos construtores da primeira basílica. A presenza desta zona de enterramento confirma a crenza de que o lugar de sepultura de san Pedro atópase no lugar onde se erixió primeiro un monumento e despois a basílica.
Carlo Ancelotti
Carlo Michelangelo Ancelotti, nado en Reggiolo o 10 de xuño de 1959, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol italiano. Xogaba na posición de centrocampista. Actualmente adestra ó Real Madrid da Primeira división española.
Octodecágono
En xeometría, un octodecágono é un polígono de 18 lados. Cada ángulo interno dun octodecágono regular mide aproximadamente 160º. A área dun octodecágono regular de lado a é:
Valse
miniatura|Parella bailando un valse. Imaxe dun [[fenaquistiscopio.]] miniatura|"[[Vals do minuto" de Chopin.]] miniatura|dereita|250px|Exemplo dun ritmo de valse. O valse (do galicismo valse, que á súa vez procede do xermanismo Walzer, que provén do verbo alemán wälzen, 'xirar, rodar') é un estilo de baile folclórico e de salón a ritmo lento.
Historia
Aínda que non existe acordo no tocante á súa orixe, pénsase que o valse naceu na zona austríaca do Tirol no século XII. Porén, tamén hai teorías que sitúan a súa orixe nunha danza do século XVIII chamada ländler que bailaban os labregos de Austria e do sur de Alemaña, e tamén nunha danza italiana chamada volte. O valse acadou gran popularidade nos anos 1760 en Viena, estendéndose axiña por outros países.
Características
É un baile de tempo ternario que se escribe normalmente en compás de 3/4 e que se baila en parella. No primeiro pulso de cada compás ábrese diagonalmente unha perna, no segundo a outra xúntase facendo que os pés se unan de novo, e no terceiro pulso faise un pequeno paso sen desprazamento co primeiro pé. Despois repítese o mesmo comezo co outro pé. Son famosos os valses vieneses da familia dos Strauss, como os de Johann Strauss.
Agnes Ibbetson
Agnes Ibbetson, nada en Londres en 1757 e finada en Exmouth en 1823, foi unha fisióloga vexetal inglesa.
Traxectoria
Naceu en Londres en 1757 e foi filla de Andrew Thomson Esq. de Roehampton, un mercador da cidade.
En 1783 casou en Bushey, Hertfordshire con James Ibbetson, fillo máis vello do reverendo James Ibbetson D.D., reitor e arquidiácono de St. Albans.
O seu marido James foi un avogado e anticuario afeccionado ao que o Lincoln's Inn admitiu en 1771 e que faleceu en 1790 aos 35 anos, deixando viúva a Agnes.
Despois do falecemento de James, Agnes mudouse a Devon onde viviu o resto da súa vida. Faleceu en febreiro de 1823 en Exmouth ós 66 anos. O seu sobriño foi Charles Poulett Thomson, un político que se converteu no primeiro gobernador do Canadá.
Legado
O xénero Ibbetsonia foi dedicado por John Sims na súa memoria, pero agora é considerado idéntico ao xénero Cyclopia de Ventenat.
José Sabariz García
Traxectoria
Militante de Izquierda Republicana. O 16 de febreiro de 1936, cando se celebraban as eleccións a Cortes, encontrándose nun colexio electoral de Antas de Ulla, José Varela Basabrú disparoulles a el, a Victorino García Otero e a outro. José e Victorino foron trasladados ao Hospital de Lugo. Finou na súa casa de Antas de Ulla o 15 de marzo. Ao seu enterro asistiron o gobernador civil de Lugo e outras autoridades A súa morte foi noticia na prensa estatal porque o autor dos disparos, José Varela, era o xenro de José Benito Pardo Rodríguez (Pepe Benito).
Universidade Nacional de La Plata
thumb|O escudo da institución. A Universidade Nacional de La Plata (en castelán: Universidad Nacional de La Plata, UNLP) é unha universidade do estado arxentino, situada na cidade de La Plata. A institución é tamén o principal centro universitario da provincia.
Historia
O campus principal foi fundado en 1905 por Joaquín Víctor González. A UNLP é a terceira universidade pública aberta na Arxentina despois das universidades de Córdoba e Buenos Aires. No 2005, a universidade tiña 82.000 estudantes en 17 facultades e 118 especialidades.
Entre os graduados da institución universitaria, fai moitas personalidades famosas, incluíndo os gañadores do Premio Nobel Adolfo Pérez Esquivel (1980) e Carlos Saavedra Lamas (1936), así como os presidentes da república Néstor Kirchner e a actual presidenta Cristina Fernández de Kirchner, o escritor Ernesto Sabato, e un estudoso de renome na área da hidrodinámica Eduardo Héctor Zarantonello, entre outros.
Ruggero Franceschini
Ruggero Franceschini, nado en Prignano sulla Secchia (provincia de Módena, Italia) o 1 de setembro de 1939, é un arcebispo católico italiano e relixioso capuchino.
Traxectoria
Entrou moi novo na Orde dos Freires Menores Capuchinos, e foi ordenado sacerdote desta orde o 11 de agosto de 1963.
O 2 de xullo de 1993 foi nomeado vigairo apostólico de Anatolia e bispo titular de Sicilibba. Recibiu a consagración episcopal o 3 de outubro de 1993 polo cardeal Achille Silvestrini, entón prefecto da Congregación para as Igrexas Orientais.
O 11 de outubro de 2004 foi elevado a arcebispo de Esmirna.
O 7 de novembro de 2015 se retirou por límite de idade.
Montañas Bretemosas
miniatura|250px|As Montañas Bretemosas na adaptación cinematográfica de Peter Jackson No legendarium de J. R. R. Tolkien, as Montañas Bretemosas (tamén coñecidas polo seu nome Sindarin Hithaeglir) é unha cordilleira da Terra Media, que percorre 1280 quilómetros do continente de norte a sur, entre Eriador e o val do Gran Río, o Anduin, e desde o Monte Gundabad no extremo norte até Methedras no sur.
Xeografía
O pico máis setentrional das Montañas Bretemosas era o Monte Gundabad, onde segundo conta a lenda espertou o Anano Durin. Porén, máis tarde converteríase nunha das goridas dos orcos. O máis grandioso dos reinos dos Ananos da Terra Media, Khazad-dûm, estaba situado no tramo central das Montañas Bretemosas. Os tres picos que conformaban Khazad-dûm eran Caradhras a Cruel (Cornovermello, Barazinbar na lingua dos Ananos), Celebdil a Branca (Dente de Prata, Zirakzigil en Anano) e Fanuidhol a Gris (Cumio Anubrado, Bundushathûr en Anano). No interior de Celebdil, os Ananos construíron a Escada Interminábel, desde as raíces da montaña até o seu cumio. O pico máis meridional das Montañas Bretemosas era Methedras (Derradeiro Pico).
Os pasos máis importantes eran o Paso Alto e o Paso e Cornovermello. Tamén había un paso nas fontes do río Ledo. O Paso de Rohan era un val (probabelmente formado polo río Isen) que se estendía entre os picos máis meridionais das Montañas Bretemosas e os máis setentrionais das Montañas Brancas. Seica existía outro paso entre o Monte Gundabad e o extremo occidental das Montañas Grises, aínda que os varios mapas publicados difiren neste punto.
Eran moitos os ríos que nacían nas Montañas Bretemosas; a saber:
Historia
miniatura|dereita|Cirith Forn en Andrath, ilustración de Matěj Čadil As Montañas Bretemosas foron creadas por Melkor, como impedimento para Oromë, que adoitaba cruzar a Terra Media a cabalo nas súas excursións de caza. Naquel tempo a cordilleira era moito máis alta.
O Paso Alto (tamén chamado Paso de Imladris e Cirith Forn en Andrath (S. 'Paso de Grande Escalada do Norte') ) foi creado antes da Primeira Idade por Oromë para permitir que os Eldar cruzasen as montañas. Durante a Primeira Idade o Paso Alto foi empregado polos Ananos, que conectaron os seus camiños (o Grande Camiño do Leste e o Men-i-Naugrim a través do Bosque Escuro) con el. En realidade había dous pasos nese lugar: o paso inferior era cortado polos Orcos con máis frecuencia, polo que a meirande parte dos viaxeiros usaban o superior, agás nas raras ocasións nas que non había ameaza de Orcos.
O grande reino Anano de Khazad-dûm fora fundado baixo as Montañas Bretemosas, mais o rexurdimento do Balrog chamado a (Ruína de Durin) no ano 1981 T.I. fixo que os Ananos abandonasen o lugar, que pasou a ser habitado por Orcos e outras criaturas.
Na Segunda Idade, o Paso Alto foi usado polo exército de Gil-galad e Elendil na súa marcha cara a Mordor durante a Guerra da Última Alianza de Elfos e Homes. Logo da guerra, Isildur morreu a mans de Orcos que vixiaban o camiño cara ao paso.
Durante a Terceira Idade, o Paso volveu ser perigoso por culpa dos Orcos, e só volveu ser seguro após a Guerra de Ananos e Orcos, que acabou con case que todos os Orcos das montañas. Con todo, na época en que se desenvolve O Hobbit, os trasnos de Cidade Trasno lograran penetrar de novo nelas, e Bilbo Bulseiro e os Ananos de Thorin Escudo de Carballo remataron sendo capturados por eles.
A Irmandade do Anel tentou cruzar o Paso de Cornovermello (logo de rexeitar o Paso Alto que conducía cara a Rhovanion porque estaba baixo a vixilancia do Inimigo, e o Paso de Rohan porque obrigaba á compañía a achegarse de máis a Isengarda), mais unha tormenta de neve obrigounos a pasar por baixo da montaña no canto de por riba dela. Os Nove Camiñantes enfrontáronse ao Balrog, a Ruína de Durin, que moraba no abandonado reino de Khazad-dûm. Gandalf caeu xunto co Balrog ao máis profundo abismo de Moria, combateu ao demo ao longo da Escada Interminábel, e ao cabo matouno guindándoo do cumio de Celebdil, sacrificando a súa propia vida.
Habitantes
Baixo as Montañas Bretemosas atopábase o antigo reino Anano de Moria e as minas dos Orcos nas que Bilbo Bulseiro atopou o Anel Único. Valfendido estaba agochado nas faldras da cordilleira, no extremo oeste do Paso Alto. Carn Dûm, onde o Rei Bruxo de Angmar residiu durante varios séculos da Terceira Idade, estendíase entre unha ramificación cara ao oeste do extremo norte das montañas, coñecida como as Montañas de Angmar. Isengarda achábase en Nan Cúrunir entre os brazos de Methedras. As Aguias aniñaban nas Montañas, que tamén foron o lar do único Balrog coñecido durante a Segunda e Terceira Idades, destruído por Gandalf en 3019 T.I.. Gollum, un dos personaxes principais do legendarium, pasou cinco séculos nas Montañas, a vivir nunha illa dunha lagoa subterránea. Os xigantes de pedra (tamén coñecidos como xigantes das montañas) eran outra das razas que habitaban o exterior da cordilleira. Ás veces, por mor do seu tamaño, confundíaselles coa propia ladeira da montaña: en ocasións estas criaturas podían atinxir alturas de até corenta pés.
La sonnambula
La sonnambula (en galego A somnámbula) é unha ópera semiseria con música de Vincenzo Bellini e libreto en italiano de Felice Romani baseada nun guión para unha pantomima-ballet de Eugène Scribe e Jean-Pierre Aumer titulada La somnambule, ou L'arrivée d'un nouveau seigneur. Foi estreada no Teatro Carcano de Milán o 6 de marzo de 1831.
É unha das tres óperas máis coñecidas e representadas de Bellini, xunto con Norma e I puritani. É considerada un dos cumios do bel canto romántico italiano. Entre as óperas máis coñecidas do século XIX e modelo do xénero pastoral, esta ópera proporcionou un vehículo de lucimento para sopranos, entre as que salientan Giuditta Pasta (quen representou a Amina na estrea), ata Jenny Lind, Maria Callas e Joan Sutherland entre outras cantantes. Salientan as escenas de Care compagne (Queridos compañeiros), na que Amina expresou a súa felicidade, o seu primeiro encontro con Elvino e, sobre todo, a escena do somnambulismo ''Ah! non credea mirarti'' (Ah, non cría mirarte).
Historia
Bellini compuxo La sonnambula en tan só dous meses, mentres se encontraba en Moltrasio, na villa do Conde Lucini Passalacqua, cerca da casa de Giuditta Turina, unha rapaza coa que mantiña unha relación. O libreto foi adaptado da obra La Somnambule ou L'arrivée d'un nouveau seigneur, un ballet-pantomime de Eugène Scribe e Pierre Aumer (1827), e da La Somnambule, comédie-vaudeville do mesmo Scribe e Germain Delavigne (1819).
Nun principio, o duque Litta de Milán encargara unha ópera a Bellini sobre Hernani de Victor Hugo (máis tarde musicalizada por Verdi). A oposición da censura austríaca levou a Bellini a abandonar o proxecto orixinal e a escoller, a suxestión de Romani, un tema máis inocente de carácter pastoral e idílico. Parte da música fora composta para Hernani, mais reciclada primeiro para La sonnambula, e posteriormente para Norma.
No transcurso da composición da ópera, Romani achegou numerosas mudanzas á obra. Eliminou a escena da anagnórise final, da cal existe unha redacción no libreto, cando o conde Rodolfo se revela como o pai de Amina (a somnámbula).
A ópera foi estreada no Teatro Carcano de Milán o 6 de marzo de 1831, nunha noite —adicada ao músico Francesco Pollini, amigo de Bellini— na que se combinou co ballet Il furore di Amore. A ópera foi estreada polos célebres Giuditta Pasta (mezzosoprano) e Giovanni Battista Rubini, requirindo dunha técnica de coloratura moi fluída e notables habilidades vocais. Co seu contorno e historia pastoral, La sonnambula tivo un éxito inmediato e segue a representarse con regularidade. O papel principal de Amina (a somnámbula) coa súa alta tesitura é famoso pola súa dificultade, que require un gran dominio dos trinos e florituras. En vida de Bellini, outra mezzosoprano, María Malibrán, foi unha destacada expoñente do papel.
Nos meses e anos seguintes a ópera foi representada nos principais teatros de ópera italianos e estranxeiros. A ópera representouse por primeira vez en Londres o 28 de xullo de 1831 no King's Theatre con María Malibrán no papel protagonista nunha versión falsificada e parcialmente traducida ao inglés, e en Nova York o 13 de novembro de 1835 no Park Theatre.
A meirande parte das gravacións do século XX realizáronse cunha soprano no papel de Amina, a maioría das veces con "notas altas engadidas e (outros) trocos sustanciais". A primeira mezzosoprano que gravou o papel de Amina foi a italiana Cecilia Bartoli.
Esta ópera segue no repertorio na actualidade, aínda que non está entre as máis representadas, aparecendo nas estatísticas de Operabase no posto nº 92 das cen óperas máis representadas no período 2005-2010, sendo a 35ª ópera máis representada en Italia e a segunda de Bellini con 41 representacións.
Características musicais
O tema do suave e contrastado amor entre Amina e Elvino ofreceu a Bellini a inspiración para exaltar a súa vea lírica: a típica extensión do arco melódico conxúgase aquí, de xeito coherente co tema, cun ritmo lánguido e divagante, mentres que a orquestra se limita a acompañar a voz con admirable simplicidade. A ópera culmina nunha das máis sublimes arias para soprano: a célebre Ah, non credea mirarti, que a protagonista canta en estado de somnambulismo.
Argumento
A acción transcorre nunha vila de Suíza durante o século XVIII.
Acto I
miniatura|right|200px|Jenny Lind en La sonnambula. A praza dunha aldea dos Alpes suízos, a un lado a pousada de Lisa, unha fermosa muller coqueta e intrigante, a cuxo amor aspira o mozo campesiño Alessio, persoa de bo corazón mais sen moitos medios de fortuna. Lisa, en realidade, quere recuperar o amor de Elvino, o seu antigo pretendente, campesiño moito máis rico que Alessio, mais prometido agora coa moza orfa Amina, á que a muiñeira Teresa acolleu na súa casa.
Ao alzarse o pano un nutrido grupo de campesiños mostra a súa ledicia pola proximidade do matrimonio entre Amina e Elvino, xa que se vai asinar o contrato nupcial e ao día seguinte será celebrada a voda relixiosa. Lisa, a propietaria da pousada, está consumida polos celos; non soporta que toda a vila louve a beleza e cualidades da súa rival Amina. Alessio, encargado de organizar a festa, é tratado con altivez por Lisa. Amina, turbada ante os eloxios de todos, agradece aos seus amigos os seus bos desexos e particularmente á súa madrasta, Teresa, a propietaria do muíño, quen a adoptou como unha orfa. Agradece a Alessio, quen preparou a canción nupcial e organizou as celebracións, desexándolle sorte no seu cortexo a Lisa, que segue rexeitando as súas proposicións.
Chega o notario. O noivo aínda non se presentou, o que resulta estraño para todos. Finalmente aparece Elvino e explica a súa tardanza por terse detido a rezar ante a tumba da súa nai, cuxa bendición dende o ceo implorou para a súa voda, e entrega á noiva o anel que lle pertencera: Amina será tan boa dona para el como súa nai o foi para seu pai. O notario procede e pregunta aos noivos cal é a súa achega ao matrimonio: tódalas súas terra, Elvino; só o seu corazón, Amina, o cal, na opinión do seu amado, o é todo.
Escóitase en escena ruído de cabalos. Unha carruaxe da que descende un misterioso cabaleiro detense na praza. Rodolfo, como se chama o personaxe, diríxese aos presentes e pregunta se falta moito para chegar ao castelo do conde, señor desas terras. Lisa, sempre calculadora, ofrece ao cabaleiro a súa pousada asegurando que non poderá chegar ata noite pechada. Rodolfo acepta a súa proposición e recoñece encantado o lugar onde, afirma, pasou fermosos días de xuventude, ao tempo que se informa das circunstancias da voda, louvando a beleza e xentileza da noiva, que lle lembra a unha rapaza á que el amou anos atrás, o que desperta os celos de Elvino, que debe calar ante un cabaleiro de tanta caste. Admite que estivo unha vez no castelo, cuxo señor morreu hai catro anos. Cando Teresa explica que o seu fillo desaparecera algúns anos antes, o estraño asegúralles que está vivo e que regresará.
Rodolfo non quere revelar a súa identidade: en realidade é o conde, chegado dende moi lonxe a facerse cargo do castelo dos seus defuntos pais. Teresa advirte entón aos presentes de que é hora de retirarse. Ás preguntas do conde, explícanlle que a esas horas adoita vagar polo lugar unha terrible presenza, unha pantasma. Rodolfo rise da superstición, augurando unha próxima do espectro. O conde retírase a descansar á pousada de Lisa e os campesiños retíranse tamén. Elvino está celoso da admiración do estraño por Amina; está mesmo celoso das brisas que a acariñan. Amina fai prometer a Elvino que esquecerá os seus celos inxustificados. As sombras invaden a praza, que pouco a pouco queda deserta.
O interior da alcoba de Rodolfo na pousada. Vese unha gran fiestra ao fondo. O alcalde ten informado a Lisa e ao resto dos veciños da verdadeira identidade do descoñecido. Lisa dille ao estraño que foi recoñecido como Rodolfo, o fillo do conde que desapareceu tempo atrás, e advírteo de que toda a vila está preparando unha benvida formal. Mentres tanto, ela é a primeira en renderlle pleitesía, desexando que iso lle reporte algún futuro beneficio. O conde acepta encantado a visita da dona da pousada, na que intúe algunha posibilidade amorosa. Ela séntese afagada cando el comeza a facerlle as beiras, mais escapa correndo, perdendo un pano, cando escoita ruído fóra.
Na fiestra aparece Amina, que camiñando durmida, imaxina como será a súa voda con Elvino. Rodolfo, percatándose de que os seus paseos nocturnos suscitaron a historia da pantasma na vila, está a piques de aproveitar o seu desvalido estado, mais queda conmovido ante a súa inocencia, a bondade de corazón da rapaza, e o seu fondo amor por Elvino, polo que abandona as ideas que encaixarían mal coa virtude da moza. O conde recolle o pano e déixao caer na cama: recoñece que a moza é somnámbula. Amina adormece no sofá e el sae.
Nese momento óense as voces dos campesiños, que a pesar da hora acoden a presentar os seus respectos ao conde. Lisa sae do seu acocho, contempla a Amina na habitación e comprende encantada que a súa rival vai perder a reputación. O conde, asustado polas circunstancias, decide marchar da pousada e sae pola fiestra pechándoa tras de si.
Os campesiños entran e comproban que o conde non se atopa alí, e tamén que hai outra persoa: unha muller. Pouco máis tarde comproban horrorizados que a muller é Amina.
Elvino, que acaba de entrar na habitación seguido de Teresa, crendo que ela lle foi infiel, rexéitaa anoxado. Ante os seus berros, Amina esperta sorprendida de atoparse alí, mais non lle serven de nada as súas protestas de inocencia: ninguén a cre, e menos aínda o celoso Elvino, que a rexeita violentamente. Amina, asustada e chorosa, busca consolo en Teresa, quen anoa o pano de Lisa no pescozo de Amina pensando que é seu. Amina está desesperada e todos —agás Teresa— a abandonan.
Acto II
Nun outeiro próximo ao castelo do conde Rodolfo un grupo de campesiños acode ao castelo para pedir ao conde que axude a demostrar a inocencia de Amina. Polo camiño encóntranse con Teresa e Amina, que tamén acoden a solicitar a axuda do conde. Entón pasa Elvino, coa cabeza baixa e ofendido, e Amina achégase a el e rógalle que acepte as súas explicacións de honradez, mais el quítalle o anel que lle entregara e nin sequera as verbas dos campesiños, que regresan coa garantía de inocencia do conde, conseguen que o mozo cambie a súa actitude, aínda que non pode apartar a súa imaxe do seu corazón. Amina, desesperada, desmaiase nos brazos de súa nai.
miniatura|250px|Amina saíndo do muíño. Novamente na praza da aldea. Lisa, como de costume, discute con Alessio, cuxo amor segue rexeitando. Elvino dedidiu casar con Lisa. Aparece un grupo de campesiños que anuncian con ledicia a próxima voda entre Lisa e Elvino: este acode en persoa a formular a Lisa a súa proposta, que a rapaza acepta encantada sen importarlle que el case con ela por despeito.
Ao escoitar os berros Teresa sae da súa casa e pide a todos que calen: Amina, finalmente, conseguiu quedar durmida esgotada. Todos obedecen. Teresa ve entón a comitiva e dáse conta do que está a suceder. Lisa, cínica, dille que casa con Elvino porque a ela non a sorprenderon de noite na habitación dun home. Teresa, indignada, mostra a todos o pano que Lisa perdeu na alcoba do conde, quen discretamente queda calado, mais segue afirmando a virtude de Amina. Lisa non sabe que explicación dar. Elvino pregúntase sobre a existencia da virtude entre as mulleres e do amor verdadeiro e pide unha demostración. Nese momento Amina sae pola fiestra do muíño e o conde amósallo a todos.
A rapaza comeza o seu paseo somnámbulo, correndo perigo de caer sobre a roda do muíño, mais sálvase; fala en soños. Rodolfo advirte que espertala sería fatal, de xeito que todos miran mentres ela revive o seu compromiso e a dor polo rexeitamento de Elvino e chega sa e salva ao outro lado. O conde, empurrando o rapaz, dille que faga o que Amina lle pide en soños e el devólvelle o anel. Os veciños póñense a berrar e Amina esperta encontrándose, marabillada, nos brazos de Elvino, quen solicita o seu perdón e todos aclaman a súa inocencia. O canto de Amina, camiño por fin do altar do brazo do seu amado, pon punto e final á ópera coa expresión da súa extasiada felicidade.
Orquestración
A partitura de La sonnambula require de:
Para soar internamente:
Arias célebres
miniatura|Ah! non credea.
A tumba de Bellini
miniatura|right|350px|Inscrición na tumba de Bellini. A frase "Ah! non credea mirarti / Sì presto estinto, o fior", da aria "Ah! non credea mirarti" de La sonnambula está inscrita na tumba de Bellini na catedral de Catania, Sicilia.
Lista de especies de Anthurium
Velaquí unha lista de especies de Anthurium:
Piñeiro, Martín, Bóveda
Piñeiro é un lugar da parroquia de Martín no concello lugués de Bóveda, na comarca da Terra de Lemos. Segundo o IGE en 2012 tiña un habitante (un home).
Léopold Sédar Senghor
Traxectoria
Estudou no liceo Louis-lle-Grand de París na década de 1930. Durante a súa época de estudante, creou xunto co martiniqueño Aimé Césaire e o guianés Léon Gontran Damas a revista L'Etudiant noir en 1934. Nesas páxinas expresará por primeira vez o seu concepto da négritude, noción introducida por Aimé Césaire nun texto titulado "Négrerie". Foi o primeiro profesor de raza negra que impartiu clases de lingua francesa en Francia.
Durante a segunda guerra mundial foi feito prisioneiro polos alemáns pero logrou a súa liberación no 1942. Despois da guerra, foi elixido deputado na Asemblea Nacional de Francia polo Senegal-Mauritania. Ocupou diversos cargos na política francesa e axudou na elaboración da constitución da Quinta República.
Coa independencia do Senegal converteuse no primeiro presidente do país. Tamén é o autor do seu himno nacional. No seu goberno o Senegal adoptou un sistema multipartidista (a pesar da limitación a tres partidos: socialista, comunista e liberal).
Foi tamén membro da Academia francesa desde o 2 de xuño de 1983 ata súa morte, e un defensor da Francofonía.
Bruce Davey
Bruce Davey é un produtor de cine australiano, nado en Sydney.
Zalaegerszeg
miniatura|dereita|200px|Fotografía aérea de Zalaegerszeg Zalaegerszeg é a capital do condado administrativo de Zala, no oeste de Hungría. A cidade ten unha poboación de 62.158 habitantes (2001) e esténdese arredor das dúas ribeiras do río Zala, preto da fronteira de Eslovenia e Austria, e a unha distancia de 213 km da cidade de Budapest.
Leandro Pita Lamas
Leandro Pita Lamas, nado en Mera de Abaixo (Ortigueira) o 12 de novembro de 1819 e finado no mesmo concello en 1873, foi un político galego.
Traxectoria
Foi elixido deputado a Cortes polo distrito de Ortigueira entre 1850-1851, 1854-1856 e en 1872. Foi tamén deputado provincial. Casou en primeiras nupcias con Mercedes García Barro, que morreu aos poucos anos, e en segundas nupcias con Gertrudis Sánchez-Boado, e foi pai de Leandro Pita Sánchez-Boado.
Linguas otomangueanas
miniatura|Extensión das linguas otomangueanas As linguas otomangueanas constitúen unha extensa familia lingüística que abrangue varios grupos de linguas amerindias faladas entre o centro de México e Nicaragua, aínda que só sobreviven as linguas otomangueanas que se falan no territorio mexicano. O maior número de falantes desta familia atópase no estado de Oaxaca, os falantes de zapoteco e de mixteco suman xuntos cerca de 1,5 millóns de persoas (case a terceira parte da poboación oaxaqueña). O número total de falantes de todas as variedades xuntas supera os dous millóns.
Varias linguas otomangueanas encóntranse en perigo de extinción, entre elas, as últimas catro mencionadas no parágrafo anterior. Como exemplo, o ixcateco e o matlatzinca contan cunhas poucas centenas de falantes. Grupos completos, como o mangueano, xa desapareceron.
Historia
A familia lingüística otomangueana está presente no sur de México desde polo menos o ano 2000 a. C., aínda que probablemente esta presenza se estenda varios milenios máis atrás no pasado. Empregando o controvertido método glotocronolóxico, propúxose que a data aproximada de ruptura do protootomangueano ocorreu arredor do ano 4400 a. C. Suxeriuse que a urheimat otomangueana é o val de Tehuacán (sueste de Puebla), polo que puido estar relacionada con algunhas da culturas neolíticas máis antigas de Mesoamérica.
Aínda que a respecto da localización da urheimat otomangueana hai algunha controversia, parece existir consenso sobre que a cultura de Tehuacán, que se desenvolveu entre o 5000 e 2300 a. C., é expresión arqueolóxica de pobos de fala otomangueana. A análise do vocabulario asociado á agricultura tamén é indicadora de que os pobos que falaron o protootomangueano tiveron unha participación relevante na domesticación do millo e outros cultivos, xunto cos falantes de protomixezoque e protomaia.
A longa historia da familia otomangueana deu como resultado unha notable diverxencia lingüística entre os grupos que a compoñen. Terrence Kaufman compara o nivel de diferenciación que existe entre as ramas do tronco otomangueano co que se observa entre os principais grupos das linguas indoeuropeas. Ademais, propón que as linguas otomangueanas poden ser a orixe de varios trazos lingüísticos que se presentan nos idiomas da área lingüística mesoamericana.
Historia dos estudos sobre as linguas otomangueanas
A familia otomangueana está composta de sete ramas: amuzga, chinanteca, mixteca, otopame, popoloca, tlapaneca e zapoteca. A elaboración da descrición desta familia foi un gran logro da lingüística comparativa e histórica. A agrupación destas sete ramas en grupos que engloben varias ramas, incluíndo o intento representado no cadro de abaixo, non conta con moito acordo. De feito, varios autores presentaron reconstrucións intermedias baseadas en 2 ou 3 ramas, pero non está claro por exemplo que existira un proto-otomangueano oriental fronte a un proto-otomangueano occidental. A reconstrución do sistema fonolóxico do proto-otomangueano a partir das sete familias e sen tratar de reconstruír todos os grupos intermedios foi realizada por Rensh (1966).
dereita|miniatura|250px|Localización das linguas otomangueanas que se falan na actualidade.
No século XIX, Manuel Orozco y Berra (1864) propuxera o parentesco das linguas zapotecas e as linguas mixtecas, incluíndo nesta proposta o cuicateco, o chocho e o amuzgo. Este mesmo autor encontrou un parentesco entre o otomí e o mazahua. Pouco despois, Pimentel (1865, 1874) engadiu ás anteriores o mazateca, o popoloca, o chatino e o chinanteco ao zapoteco-mixteco e relacionou o pame co otomí-mazahua. Daniel Brinton (1891) suxeriu que o chichimeca-jonaz e o pame estaban relacionados co otomí-mazahua. Así, a principios de século XX, recoñecéranse dous grupos relacionados, o grupo otopame e o grupo zapoteco-mixteco-amuzgo-popoloca.
A principios do século XX, Lehman (1920) engadiu o grupo chiapaneco-mangue e reorganizou os parentescos internos do otomangueano oriental. Jacques Soustelle (1935) estudou sistematicamente o grupo otopame así como o agrupamento interno. En 1926, Schmidt relacionou tentativamente o chiapaneco-mangue e o oto-pame e acuñou o termo otomí-mangue para a familia. Mais foi Sapir (1929) o primeiro autor que relacionou definitivamente o oto-pame-chiapaneco e o mixteco-zapoteco-amuzgo-popoloca, nunha forma equiparable ao moderno agrupamento, excepto polo feito de que o traballo de Suárez (1977) sobre o tlapaneco (me'phaa) e o subtiaba probou que estas linguas estaban relacionadas co resto do otomangueano máis que coas linguas hokanas como Sapir propuxera. Swadesh incluíu o huave como lingua otomangueana, que actualmente se considera illada.
A partir de 1950 empezou o traballo reconstrutivo. O proto-otopame foi reconstruído por Doris Bartholomew, o proto-zapoteco por Morris Swadesh e o proto-chiapaneco-mangue por Fernández de Miranda e Roberto Weitlaner. A primeira proposta para o proto-otomangueano reconstruído é de Longacre (1957), e foi posteriormente revisado por el mesmo e Rensch.
Características comúns
Todas as linguas otomangueanas son tonais, e en moitas delas a nasalización ten un papel fonémico. Morfoloxicamente, o nome é relativamente simple, sendo o verbo a parte máis complexa da oración.
Fonoloxía
O sistema fonolóxico do proto-otomangueano tal como foi reconstruído por Rensch é relativamente simple. Constaría de 9 consoantes, 4 vogais e 4 tons. O seguinte cadro resume os fonemas do proto-otomangueano: É de destacar a ausencia de consoantes labiais. En moitas ramas o fonema derivado // deriva do labiovelar //. Tamén convén notar a ausencia de oposición entre fonemas xordos e sonoros, que foi desenvolvida secundariamente noutras linguas otomangueanas (ás veces a partir de secuencias de nasal + oclusiva, ás veces doutras fontes). A seguinte táboa resume algúns dos cambios fonéticos principais que caracterizan as diferentes pólas do otomangueano:
Morfoloxía
As linguas otomangueanas non teñen inflexión no nome, aínda que admiten prefixos posesivos e clíticos para indicar o plural. Nalgunhas linguas a forma dos pronomes distingue entre persoa, animal ou cousa; isto pode considerarse unha distinción de xénero gramatical semanticamente determinado.
Existen poucos sufixos derivativos, sendo a composición o procedemento morfolóxico máis común para formar novas palabras.
Sintaxe
Sintacticamente, a maioría das linguas otomangueanas teñen a orde básica de frases VSO. Nun bo número delas, o modificador segue ao modificado e o complemento sintáctico vai detrás do núcleo que o require.
Léxico comparado
Diversos autores construíron listas de cognados dalgúns centenares de termos. Mais moitas desas listas, aínda que conteñen algunhas correspondencias regulares, están cheas de irregularidades, aumentos prefixados e sufixados que fan que as correspondencias sexan bastante inexactas. Polo que no estado actual, as linguas otomangueanas deben ser consideradas como unha macrofamilia tentativa. Os numerais seguintes mostran a diverxencia do léxico: Entre os cognados amplamente estendidos está *rini 'sangue, carne crúa' (otomí ng i  'carne', matlatzinca ríní 'carne', chatino tnẽ21 'sangue', zapoteco rini 'sangue', mixteco ñ i ñ i  'sangue').
Orde de Santiago
A Orde Militar de Santiago é unha orde relixioso-militar xurdida no século XII no Reino de Galicia e que aínda existe hoxe como título de honra.
Historia
miniatura|esquerda|Santiago Matamouros envolto no manto da Orde. [[Giovanni Battista Tiepolo.]]
A orde fundouse no ano 1168 polos cabaleiros Pedro Fernández de Fuencalada, Rodrigo Álvarez (da Casa de Traba), Pedro Arias e outros señores feudais que tiveron o seu bautismo de fogo como Orde cando no ano 1170 o rei Fernando II encargou a un grupo de cabaleiros coñecidos coma os Fratres a defensa da cidade de Cáceres, que tiveron que abandonar ó ser conquistada polos musulmáns.
A segunda fundación, de tipo relixioso, hai que atribuírlla ó rei Afonso VIII de Castela, coa aprobación do papa Alexandre III mediante unha bula outorgada o 5 de xullo de 1175 que a converteu nunha orde supranacional, directamente responsábel perante o xefe máximo da Cristiandade. 250px|miniatura|esquerda|[[Beltrán de la Cueva co hábito da orde a seu lado.]] Os cabaleiros da Orde de Santiago aceptaron os votos de pobreza e obediencia. Porén, ó organizárense pola regra dos agostiños en vez da do Císter, os seus membros non estaban obrigados a faceren voto de castidade e puideron contraer matrimonio (casados eran algúns dos seus fundadores). A bula do papa Alexandre III recomendaba o celibato. Nos Estatutos da fundación da orde precisábase: "En conxugal castidade, vivindo sen pecado, semellan ós primeiros pais, porque mellor é casar que queimarse".
A Orde en Castela e León
miniatura|Mosteiro e castelo de [[Uclés.]] Afonso VIII cedeulle Uclés en 1174 á orde, sendo desde aquela a súa casa principal, de onde a designación usada nos primeiros tempos para a Orde como Orde de Uclés. Máis adiante, recibiron en 1211, Moya e Mira, ás que se unirían posteriormente Osa, Campo de Criptana, Pedro Muñoz, Montiel e Alhambra. Os cabaleiros de Santiago participaron na reconquista das comarcas de Teruel e Castelló e combateron na batalla das Navas de Tolosa en 1212. Os monarcas castelán-leoneses concedéronlles privilexios que permitiron á orde repoboar extensas rexións da Andalucía e Murcia. Durante o século XV, a orde trasladou o seu radio de acción a Serra Morena e tomou como lugar habitual de residencia dos seus mestres a poboación de Llerena (Badaxoz), proporcionando un alto crecemento tanto nesta poboación coma nos arredores.
A partir do século XIV as fortalezas das Ordes sufriron unha irreversible deterioración debido ao pouco uso que tiñan e á pouca atención debido a que deixaron de ser núcleos de poder, ademais que a entrada de armas de fogo fixo deles un operativo desfasado. En 1352 o concello de Murcia denunciaba ante o rei a situación de ruína na que se atopaban os castelos santiaguistas de Caravaca e Cehegín. A finais do XV a orde de Santiago fixérase co control en Castela de máis de 20.000 km² nos que habitaban uns 200.000 vasalos, e esta potencia señorial xustificaba que en 1312 Don Juan Manuel fixese ver ao rei Xaime II de Aragón que se obtiña para un dos seus fillos a mestría santiaguista faríase cunha das chaves -a outra era o arcebispado de Toledo- que lle permitirían controlar o reino castelán.
Co pasar do tempo e o fin da Reconquista a Orde de Santiago viuse implicada nas loitas internas de Castela. Ao mesmo tempo, debido aos seus innúmeros bens, tivo que, por varias veces, sustentar as pretensións da Coroa. Por outro lado, sendo o cargo de Gran-mestre de tamaña importancia, eran frecuentes as loitas entre grandes familias para alcanzar esa dignidade. Ata tal punto desacreditaran á orde estes escándalos, que á morte do Gran-mestre Alonso de Cárdenas en 1493, os Reis Católicos pediron á Santa Sé que providenciase unha forma de acabar cos problemas na administración da orde, reservando para si mesmos o mestrado da orde. Así, por unha bula de 1493, o papa concedeu aquela dignidade aos Reis Católicos, medida que era ao mesmo tempo unha recompensa polos servizos prestados polos reis de Castela e Aragón ao servizo da fe católica, pois en 1492 fora conquistada Granada, último reduto musulmán da Península Ibérica.
Tras a morte de Fernando, o Católico, tornouse gran-mestre da Orde Carlos I de España. En 1523 o Papa Hadrián VI uniu para sempre á coroa de España os gran-mestrados das Ordes de Santiago, Calatrava e Alcántara, tornándose este un mero título hereditario dos reis de España. Até entón, o Gran-Mestre de Santiago era elixido polo Consello dos Trece, así chamado por estaren presentes trece cabaleiros designados de entre os gobernadores e comendadores provinciais da Orde.
Con todo a administración ordinaria da Orde pasou o Consello de Ordes, que tiña ao primeiro unha cámara en especial dedicada á Orde de Santiago pero xa en 1566 Filipe II ordenou que se formara un consello único para gobernar todas as ordes. Calcúlase que en 1577 os ingresos da Orde de Santiago estaban en torno a 120.000 ducados e en 1572 tiña 221 cabaleiros, pero a partir de Filipe IV os reis utilizaron a concesión de hábitos das ordes como mercede e premio debido ó seu prestixio e converténdose nun título honorífico sen máis, e así en 1625 eran 925 cabaleiros e o duque de Olivares chegou a poñelos en venda. Actualmente segue existindo a nivel de título honorífico que só o rei pode conceder.
A Orde en Portugal
150px|miniatura|A cruz de Santiago no escudo de [[Sarreaus.]] En Portugal a orde comezou tamén a actuar logo desde os seus comezos, aínda en reinado de Afonso Henriques, mais só tivo maior visibilidade a partir do reinado de Afonso II, e sobre todo, Sancho II. Detiveron como sedes o castelo de Palmela e, despois, o de Alcácer do Sal, que se tornou sede da provincia espataria portuguesa.
Foi mestre comendatario da Orde en Alcácer o grande Paio Peres Correia, que acabaría por chegar a Gran-Mestre da Orde, en Uclés. As súas forzas, moitas das veces lideradas por el persoalmente, conquistaron, entre 1234 e 1242, gran parte do Baixo Alentejo e do Algarve (Mértola, Beja, Aljustrel, Almodôvar, Tavira, Castro Marim, Cacela ou Silves). Tamén co auxilio desta Orde Afonso III consumou a conquista do Algarve en 1249, tomando os derradeiros redutos musulmáns de Faro, Loulé, Albufeira e Aljezur. Como recompensa, a Orde foi agraciada, en territorios portugueses, con varias destas terras do Alentejo e do Algarve, coa misión de as poboar e defender. A iso non é alleo, aínda hoxe, o feito de moitas delas teren por patrón a Santiago Maior, e de nas súas armas figurar a cruz espataria.
Chamada máis tarde de Orde de Santiago da Espada, constituíuse en orde honorífica en Portugal, da cal o xefe do Estado portugués se constitúe o Gran-Mestre.
Características da orde
miniatura|dereita|150px|Vestimenta dun Cabaleiro de Santiago. Os Cabaleiros de Santiago eran chamados Santiaguistas ou Espatarios, por ser o seu símbolo unha espada en forma crucífera ou cruz de forma espataria.
Facían votos de pobreza e de obediencia, mais, seguindo a regra de Santo Agostiño, ao contrario da do Císter, os seus membros non eran obrigados ao voto de castidade, e podían contraer matrimonio (algúns dos seus fundadores estaban casados). Porén, a bula papal recomendaba o celibato. Os estatutos da fundación da Orde afirmaban, seguindo un principio das cartas paulinas: "En castidade conxugal, vivindo sen pecado, seméllanse aos primeiros padres apostólicos, porque é mellor casar do que vivir consumíndose polas paixóns".
Tempada 1994 do Campionato de Galicia de Rally
A tempada 1994 foi a 16ª edición do Campionato de Galicia de Rally. O vencedor foi o navarro Javier Azcona.
Fase Autonómica Galega da Copa RFEF
A Fase Autonómica Galega da Copa RFEF é unha competición de fútbol, ronda previa da antedita copa estatal en Galicia. Está organizada pola Federación Galega de Fútbol.
Formato
O torneo foi disputado historicamente polos mellores equipos galegos da Segunda División B e da Terceira División que non obtiveran praza para disputa-la Copa do Rei nesa tempada. O campión da fase galega da tempada anterior tamén ten obtido a clasificación para o torneo.