cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geosat
Características
O control de actitude foi deseñado para apuntar o radar cunha separación de menos dun grao a partir da dirección do nadir durante o 98% do tempo. O sistema de telemetría estaba composto por dous transmisores en banda S, dúas grabadoras de cinta e dúas unidades de encriptación.
Cerceta
miniatura|Ovos de cerceta. A cerceta, ou charneco, (Anas crecca) é unha ave anseriforme do xénero dos patos nadadores (Anas). É o pato máis pequeno dos que viven en Europa, cunha lonxitude de entre 35 e 36 cm. Nas ribeiras do río Louro atópase a única zona de cría regular da Península Ibérica.
Descrición
As cercetas pesan entre 250 e 400 gramos, sendo os machos algo máis pesados que as femias, e teñen unha envergadura de alas que vai dos 53 ós 59 cm.
Coma moitos outros parrulos, amosan un notable dimorfismo sexual. Os machos teñen unha plumaxe de gala predominantemente agrisada. A diferenza da tamén pequena cerceta albela (Anas querquedula) o peito de ámbolos dous sexos ten unha coloración clara, con manchas da cor do ante ou pardas claras. A cabeza é castaña brillante, cunha faixa lateral ancha verde que rodea os ollos e chega á caluga. Esta faixa ten unha beira de cor crema, que non aparece na variedade norteamericana, que é considerada por algúns autores unha especie separada, a cerceta de Carolina co nome científico de Anas carolinensis. A parte posterior do corpo dos machos é negra cun triángulo de cor amarelada. O espello alar ten en ámbolos dous sexos unha coloración verde brillante e ten as beiras brancas. As femias son amarronadas, coa cabeza máis escura e co pescozo e as meixelas cun raiado fino pardo.
Alimentación
Son principalmente vexetarianas, malia que capturan tamén invertebrados que buscan entre a lama. O seu pequeno tamaño obrígaas a busca-lo alimento na auga por riba dos 20 cm de profundidade.
Reprodución
miniatura|Cartaz explicativo sobre o charneco na vila de Caión. Coma en tódolos patos nadadores auténticos, as parellas fórmanse xa a finais do inverno. O punto culminante do cortexo empeza coa chegada ás zonas de reprodución. As cerimonias inclúen voos de persecución, que serven para marca-lo territorio.
Fan os niños entre a vexetación que medra ó longo da auga, por ben que ás veces poden verse niños a algunha distancia das ribeiras. As femias poñen, a partir de finais de abril, entre oito e dez ovos averdesados, nalgunhas ocasións de cor crema. Cando empezan a poñer, as cercetas vólvense moi discretas e prefiren pasa-lo día entre a vexetación mesta.
A incubación, que dura entre 21 e 23 días, realízana exclusivamente as femias, que tamén se encargan de criar os polos, xa que os machos comezan a remuda-las plumas cando as femias aínda están chocando. Nai e polos pasan o máis do tempo entre as plantas da ribeira. Só cando os polos empezan a voaren, uns 53 días despois da posta, ousan saír a augas abertas.
Status
A desaparición das zonas tradicionais de cría fixo reducir as poboacións da especie nelgunhas áreas. Malia isto, as cercetas son, a nivel global, unha das aves acuáticas máis abundantes e mesmo están a vivir unha certa recuperación. No oeste da rexión paleártica calcúlase os seus números en ó redor de 1,4 millóns de exemplares, e a poboación norteamericana é duns 1,7 millóns.
A cerceta como ave doméstica
As cercetas son criadas en catividade dende hai moito tempo. En Europa é sobre todo a raza local Anas crecca crecca a que se utiliza como ave doméstica. A cría doutras razas pode causar problemas, porque existe a posibilidade de que exemplares fuxidos se mesturen coas aves da zona.
Juan Manuel Lillo
Juan Manuel Lillo Díez, coñecido como Juanma Lillo, nado en Tolosa (Guipúscoa) o 3 de novembro de 1965, é un adestrador de fútbol español.
Traxectoria
Ao longo da súa carreira adestrou a varios equipos na Primeira división española: UD Salamanca, Real Oviedo, UD Almería, CD Tenerife e Real Zaragoza. Tamén adestrou ao Dorados de Sinaloa na Primeira División de México.
É recordado principalmente por lograr ascender á UD Salamanca en dúas tempadas consecutivas desde 2ªB ata a Primeira División española e debutar nesta categoría con 29 anos como o adestrador máis novo da historia da categoría. Adestrou ao UD Almería o final de tempada 2009/10 e ata a xornada 12 da 2010/11.
Castlebar
Castlebar (en irlandés Caisleán an Bharraigh) é a capital do Condado de Mayo, en Irlanda. Conta con 15.041 habitantes segundo o censo de 2006.
Historia
A vila moderna medrou como un asentamento cara ao castelo de Barry, que foi construído por un aventureiro Normando en 1235 e máis tarde foi o lugar da gornición inglesa. O castelo atópase ao final da Castle Street, onde se pensa que corría o río da cidade. Un cuartel militar opera na cidade a día de hoxe, o conflito armado foi o eixo central do patrimonio histórico da cidade. As forzas francesas baixo o mando do xeneral Humbert axudaron nunha derrota da gornición inglesa na cidade durante a Rebelión irlandesa de 1798, que foi tan ampla que sería coñecido máis adiante como "as Carreiras de Castlebar". Unha breve provisional República de Connacht foi declarada logo da vitoria e John Moore, xefe dos Irlandeses Unidos de Mayo e o irmán dun terratenente local, foi declarado o seu presidente. Os seus restos atópanse hoxe enterrados nun recuncho da cidade verde, coñecido coma o Mall, anteriormente o campo de crícket de Lord Lucan, cuxa familia (os Binghams) posuía e posúe aínda grandes extensións da cidade e do condado. A cidade recibiu a súa carta do rei Xaime I en 1613, e hoxe é gobernado por un consello do distrito urbano, unha subdivisión de Mayo County Council. O Lago de Castlebar é tamén coñecido como Lago Lannagh.
A Irish National Land League foi fundada por Michael Davitt, de Straide no Condado de Mayo, no Hotel Imperial en Castlebar o 21 de outubro de 1879. Castlebar expandiuse rapidamente durante as décadas de 1980, 1990 e 2000 en gran parte como resultado dos esforzos de influentes políticos locais, coma Padraig Flynn, Enda Kenny e Beverly Flynn.
Escudo
O nome da cidade vén dun castelo construído en 1235. Este castelo aparece na parte superior xunto con dúas árbores de teixo (unha a cada lado), porque Castlebar é a capital do Condado de Mayo (Maigh Eo significa a chaira do teixo). As cruces representan á parroquia de Aglish (o nome oficial da parroquia de Castlebar). As Carreiras de Castlebar de 1798 representan coas picas da parte superior esquerda. Por debaixo, as palabras Ar Aghaidh pódense encontrar, o que significa Reenviar.
Pavo doméstico
O pavo doméstico (Meleagris gallopavo) tamén coñecido como perú ou pirú é unha ave de curral de gran tamaño utilizada na alimentación humana, fundamentalmente pola súa carne, e en moita menor medida polos seus ovos. Foi introducido como ave doméstica a partir do pavo en case todo o mundo. A maior demanda de carne de pavo ocorre nos países castelanfalantes para a data de Nadal, mentres que nos de cultura anglosaxoa para o día de Acción de Grazas.
O agriotipo desta ave domesticada é o pavo mexicano (Meleagris gallopavo mexicana), unha subespecie do pavo común (Meleagris gallopavo), especie que aínda vive nas fragas de América do Norte.
Orixe
miniatura|dereita|180px|Un pavo ([[Meleagris gallopavo), a ave salvaxe da cal partiron todas as variedades de pavo doméstico.]] miniatura|dereita|180px|Un pavo doméstico macho. miniatura|dereita|180px|Un pavo doméstico macho. miniatura|dereita|180px|Un pavo doméstico macho. miniatura|dereita|180px|Un pavo doméstico macho. miniatura|dereita|180px|Pavos domésticos brancos. miniatura|dereita|180px|Un criadeiro de pavos domésticos. miniatura|dereita|180px|Un criadeiro de pavos domésticos. miniatura|dereita|180px|Un criadeiro de pavos domésticos en [[Israel.]] miniatura|dereita|180px|Pombiño de pavo doméstico acabado de saír do ovo. miniatura|dereita|180px|Un pombiño de pavo doméstico de poucos días de vida.
O pavo doméstico é o resultado dunha interacción prolongada en conxunto cunha selección artificial por parte do ser humano durante 2.000 anos. O proceso de domesticación produciuse arredor do comezo do primeiro milenio da nosa era, e foi obra dos pobos indíxenas das rexións centrais de México. O agriotipo empregado foi o pavo mexicano, unha subespecie do pavo común, especie que vive nos bosques de México e dos Estados Unidos. Esta subespecie moraba nas montañas da meseta leste e central de México, nos estados de Veracruz, Guerrero, e Xalisco.
Utilizaban del a súa carne e ovos como fontes de proteína. Tamén empregaban as súas plumas con fins ornamentais. Os aztecas asociaron o pavo co seu deus Tezcatlipoca.
Posteriormente, no ano 1498, os conquistadores españois de regreso a Europa levaron consigo pavos domésticos —co nome de galiñas das Indias—, co que se iniciou a súa reprodución nese continente, primeiro en España e despois noutros países, onde en case todos se foron desenvolvendo razas propias. Alí sería seleccionado durante séculos, conseguíndose aves de carne apetecíbel, rápido crecemento e gran tamaño corporal.
A Inglaterra chegaron no ano 1521 dende Turquía, razón pola cal o pavo é denominado en inglés turkey ('turco'). Os ingleses repatriárono ás Américas, introducíndoo nas súas colonias de América do Norte. Alí, na rexión de Nova Inglaterra crearon a «raza Bronceada» mediante cruzamentos entre o pavo doméstico e a subespecie brava que habitaba nos bosques dos montes Apalaches.
Antes do século XX, unha cea de Noiteboa con pavo era un luxo só para podentes, os que con el substituían o típico ganso das mesas das clases obreiras. Varios feitos ocorridos durante o século XX fixeron que o prezo da súa carne diminuíse drasticamente, polo que se tornou máis accesíbel ás clases humildes, facendo que o pavo fresco fose un alimento barato e doado de dispor. A produción avícola intensiva de pavos tornouse popular a partir da década de 1940. A dispoñibilidade da refrixeración permitiu que poidan ser enviados pavos conxelados a mercados afastados, aproveitando para iso os avances no transporte marítimo. Lográronse grandes melloras na loita contra as enfermidades que os afectaban, aumentando aínda máis a súa produción. As preferencias dos consumidores acompañaron estes cambios.
Nomes comúns
O termo pavo (coincidente co castelán) vén do latín pavus, nome latino do pavón.
O termo perú (coincidente co portugués peru) úsase no sur de Galiza, ás veces pronunciado pirú. A orixe deste termo é escura: a teoría máis popular derívaa da palabra suramericana nativa "birú" que significa "río", de aí pasou ao portugués e ao galego. Outra explicación afirma que o nome deriva do xefe indíxena "Berú". Os exploradores españois preguntáronlle o nome da terra, mais non entendía a súa lingua, e el entendeu que eles querían saber o seu nome, que foi o que lles dixo. Outra posíbel explicación leva ata a palabra "pelú", posiblemente unha antiga palabra nativa para a rexión.
Xeneralidades
As súas patas son rexas. Amosa un importante dimorfismo sexual. Tanto a súa cabeza como o pescozo carecen de plumaxe, polo que nese sector expón a súa pel núa, a que alí presenta —notabelmente no macho— excrecencias carnosas de diferentes tons que van dende o rosado ao avermellado, até o violáceo e o azulino. Os riscos máis notábeis da súa fisionomía son o papo encarnado baixo o peteiro, que está ligado á parte inferior deste, e a protuberancia carnosa situada sobre o bico, denominada moco, e que en ocasións pendura case 10 cm baixo el.
O macho chega a superar o metro de altura, e as súas ás estendidas teñen unha envergadura de 2 m, e malia o seu elevado peso permítenlle realizar curtos voos. O seu peso de adulto ronda entre os 8 e os 10 kg; nas femias o peso de adulto ronda entre os 4 e os 5 kg.
Valores nutricionais da carne de pavo
O pavo de criadeiro posúe unha carne de calidade nutricional superior ao doutras especies domésticas, ao presentar un menor contido de colesterol e graxa. 100 g de peituga ou de zanco de pavo contan cunha porcentaxe de colesterol de 16 e 28 mg respectivamente, e a porcentaxe de graxa é de 0,6 e 1,6 % respectivamente. A mesma cantidade de carne achega 130 calorías, polo que é axeitada para dietas restrinxidas nelas. É un alimento proteico e doado de dixerir; por esta razón, as empresas de servizo de comidas rápidas empregan peituga de pavo coma un substituto dos friames de porco de alto custo. Deste xeito, de ser un produto de Nadal ou estacionalizado, pasou a transformarse nun produto consumido todo o ano.
Esta carne destaca polas súas vitaminas do grupo vitamínico «B», en especial da vitamina B3 ou niacina. É rica en minerais, en especial potasio, magnesio e ferro.
Produtos
A carne de pavo adquírese conxelada ou fresca, nun animal enteiro ou xa cortado (son comúns as bandexas de peituga ou os zancos). Outros produtos derivados da súa carne son hamburguesas de pavo, salchichas de pavo, e friames como o xamón común de pavo, o xamón afumado de pavo, o roule —realizado co zanco—, o blanquet —elaborado coa peituga— etc.
Consómese moito en dietas pouco calóricas e friames de pouca graxa.
Reprodución
Reprodúcese na primavera, época na que realiza a única posta do ano. Primeiramente, o macho deberá seducir unha ou varias femias. Para isto chámaas mediante cantos e, unha vez que elas prestan atención, comeza un ritual no que infla a plumaxe, adquirindo unha aparencia maior da que realmente ten, sensación que é reforzada abrindo en abano a cola. Se a femia o acepta, será fecundada nese mesmo instante e alí terminan as responsabilidades para el. Aos poucos días a femia arranxa un niño e nel incubará durante 28 días a posta, a cal está composta por entre 8 e 15 ovos. Desde que nacen, aliméntanse por si mesmos de insectos, e despois de follas e grans, aos que acompañan con pequenas pedras indispensables para crebaren e así poder dixerir eses alimentos. Durante os primeiros meses, dormen polas noites baixo as ás da nai.
Produción
No século XXI o pavo que chega á mesa non é dunha variedade, senón «híbridos comerciais», cruzamentos industriais entre dúas ou máis liñas para acadar o que se denomina como vigor híbrido, facendo que a produción industrial dos produtos resultantes teña características moi superiores ás das variedades orixinais.
As melloras procuradas son:
Un quilo de peso vivo de pavo representa 600 g de carne, polo tanto, unha moi boa relación de rendemento.
Alimentación
O tipo de alimento fornecido dependerá da liña de pavo criada, do sexo e mais da idade planificada para o seu sacrificio, noutras palabras, do peso procurado para a súa faena, en razón das necesidades do mercado.
No primeiro período de vida fornéceselles alimento granulado, cunha porcentaxe de proteína de entre o 28 e o 29 %, o que proporciona 2800 kcal/EM/kg. Ao mes e medio comezarase a subministrar alimento balanceado granulado, cunha porcentaxe de proteína del 26 %, o que achega 2900 kcal/EM/kg. Posteriormente cámbiase por un alimento que os engorda, o que se ha fornecer até os 3 meses de vida, e contén unha porcentaxe de proteína do 23 %, o que aporta 3000 kcal/EM/kg. Logo dos 3 meses de vida e até que son sacrificados fornéceselles alimento que contén unha porcentaxe de proteína do 19 %, o que aporta 3100 kcal/EM/kg.
Se a engorda se fai en eirados, adoita haber normativas que prohiben fornecerlles racións que non estean integradas exclusivamente por cereais enteiros, sen ningún tipo de aditivos.
Os pavos han percorrer o espazo verde dispoñíbel, remexendo no chan na procura dunha ampla oferta de alimento, xa que son omnívoros. Aliméntanse en especial de sementes, froitos secos, gromos de follas tenras e pequenos invertebrados como insectos e as súas larvas, miñocas etc.
Sanidade
Desde que nacen incorpórase ao alimento antiparasitarios do tipo anticoccidiostático, que combaten a coccidiose. Nisto cómpre sermos moi coidadosos, pois os alimentos para pitos poden presentar algúns coccidiostatos que son tóxicos para os pavos, por exemplo a salinomicina, polo que se son alimentados cun produto non específico para pavos poden chegar a morrer na súa totalidade.
As vacinas e os tratamentos preventivos das doenzas máis comúns da zona son moi útiles para previr enfermidades contaxiosas parasitarias ou infecciosas, xa que economicamente non resulta práctico intentalos sandar polo alto custo do tratamento.
Despenado
Nas grandes instalacións onde os pitos son despenados, só é posíbel a faena de pavos cun peso máximo de 5 a 6 kg, polo que para animais maiores é imprescindíbel ter que adaptar unha planta deste tipo e transformala en faenadora de pavos.
Produción mundial e consumo per cápita
Os Estados Unidos e a China son os grandes produtores de carne de pavo a nivel global, sumando entre eles o 30 % do mundo. Ambos os dous países, sumados a Francia, Italia, Alemaña, o Reino Unido, o Canadá, e o Brasil, producen o 94 % do total mundial.
Os Estados Unidos e Israel encabezan o consumo per cápita de carne de pavo do mundo, con 8 a 14 kg por habitante. Nos países de pobre tradición neste tipo de consumo e, pola contra, cun alto consumo doutros tipos de carne, a media per cápita é case insignificante. Por exemplo na Arxentina é de só 125 g por habitante.
Aspectos culturais
A maior demanda de carne de pavo ocorre nos países castelanfalantes para as datas de Nadal, mentres que nos de cultura anglosaxoa para o día de Acción de Grazas.
En Galiza, aínda que si é unha carne consumida, non é a principal en ningunha destas datas. Polo Nadal adoitan ser o polo (ou o capón) ou o año, as carnes favoritas.
O pavo en relación ao día de Acción de Grazas
miniatura|esquerda|180px|Pavo xa preparado para ser consumido. O Día de Acción de Grazas é unha celebración tradicional dos Estados Unidos e o Canadá. Nos Estados Unidos celébrase o 4º xoves do mes de novembro, e no Canadá o 2º luns de outubro. Xeralmente nesta festividade reúnense arredor dunha mesa familiares e amigos para partillaren un xantar. Se ben posúe unha orixe relixiosa, considérase unha festividade secular.
A meirande parte dos estadounidenses celebran esta festa con reunións familiares nos seus fogares, onde preparan unha cea na que o tradicional prato principal é un gran pavo asado ou no forno, xeralmente recheo. Acompáñase cun recheo feito de pan de millo e xarxa. Sérvese tradicionalmente cunha xelea ou mollo de arandos vermellos. Ademais, acostuman servirse pratos de verduras como os Feixóns verdes, a pataca doce e puré de patacas con gravy, que é un mollo feito do zume do pavo.
Para cubrir a elevada demanda de carne de pavo que ocorre neses días, os criadores producen anualmente millóns de pavos que estarán xa prontos para seren procesados precisamente nesas datas.
Razas de pavo doméstico
A raza «Mamouth Bronceada» é de lento crecemento e presenta pouco desenvolvemento dos músculos da peituga. A raza denominada «Pavo Branco de Peituga Ancha» (PBPA) coñecida comunmente como «pavo híbrido», foi desenvolvida en California.
Lingua hindustana
O hindustano (हिन्दुस्तानी, ہندوستانی, literalmente: 'do Hindustán'), tamén coñecido na súa forma literaria como "hindī-urdū" (هندی اردو, हिंदी उर्दू) e historicamente como "hindui", "hindavi" e "rekhta", é unha lingua indoirania e a lingua franca do norte da India e Paquistán. É unha lingua pluricéntrica, con dúas formas oficiais, o hindi estándar e o urdú estándar, que son rexistros estandarizados dela. Non obstante, o hindi e o urdú coloquiais son totalmente indistinguibles, e incluso os estándares oficiais son case idénticos gramaticalmente, aínda que difiren en convencións literarias e en vocabulario académico e técnico, mantendo o urdú máis influencias persas, árabes e de Asia Central e o hindi dependendo máis do sánscrito. O concepto da lingua hindustana como unha lingua unificada ou como lingua de fusión foi avalado por Mahatma Gandhi. En 2020, o hindi e o urdú xuntos posicionábanse como a terceira lingua do mundo con máis falantes, só por detrás do inglés e o chinés mandarín, segundo o Ethnologue,
Historia
miniatura|Extensión xeográfica da lingua hindustana (en vermello a rexión onde é a lingua nativa). A aparición do hindustano está ligada ás migracións de musulmáns persas que tiveron lugar ao norte da India entre os séculos X e XIII. As formas temperás do hindustano actual emerxeron dos apabhramsha vernáculos das linguas indoarias medias do norte da India entre os séculos VII e XIII. Durante aqueles séculos produciuse unha mestura de culturas e de dialectos que frutificou nunha lingua franca oral necesaria para o desenvolvemento das relacións comerciais e de convivencia. A finais do século XIII, no marco do sultanato de Delhi, Amir Khusrow usou nos seus escritos estas formas lingüísticas (que eran a lingua franca do período) e denominouna hindwi. O sultanato de Delhi, que tivo varias dinastías túrquicas e persas, con sede en Delhi, foi sucedido polo Imperio mogol en 1526.
Cara ao final da época mogol, coa fragmentación do imperio e o sistema de elites, unha variante do khariboli, un dos sucesores dos apabhramsha vernáculos en Delhi e as cidades próximas, foi gradualmente substituíndo o persa como lingua franca entre as elites educadas e as clases altas particularmente ao norte da India, a pesar de que o persa aínda mantivo gran parte da súa preeminencia. O termo hindustano (literalmente: "de Hidustán") foi o nome que se deu a esta variante do khariboli.
Non hai case ningún rexistro significativo de hindustano entre os séculos XIII e XVII, o cal dificulta o estudo da súa evolución. Non será ata o século XVII que aparecerá o termo hindustano, segundo o lingüista Chatterjee.
Despois de máis de seis séculos de desenvolvemento oral do hindustano, esta lingua floreceu na súa forma literaria, xa no século XVII. Tratábase dunha lingua marcadamente influenciada pola cultura islámica persa (escribíase co alfabeto perso-árabe, contendía moitos préstamos persas, etc.), o nome da cal se coñece como Hindi dakhini ou urdú. Pero non deixaba de manter o carácter indíxena e influencias das linguas locais (télugu, punjabi, kanarés, etc.). Na meseta do Deccan xurdio o dialecto dakkhini. Ademais, o braj bhasha tamén floreceu ao norte da India como lingua literaria, e así foi recoñecido polo emperador mogol Akbar. Deste xeito, o hindustano non foi efectivamente cultivado como lingua literaria, a pesar de ser falada polos nobres de Delhi e Agra e polo mesmo emperador mogol.
Non foi ata a chegada do poeta Wali Mohammed Wali a finais do século XVII, que o hindustano ou rekhta empezou a desenvolverse de forma literaria ao norte da India. Os seus poemas considéranse a primeira forma de hindustano-urdú. O termo— urdú non aparece ata 1776 nunha composición do poeta Mashafi. A pesar de que xa existían os termos zaban-e-urdú, zaban-e-urdú-e-shashi e zaban-e-urdú-e-mualla desde 1560, para referirse ao urdú falado no campo, na corte e na cidade, respectivamente.
Raíl
250px|miniatura|Raíl moderno Denomínase raíl ou carril a cada unha das barras metálicas sobre as que se desprazan as rodas dos trens. Os raís son unha das partes fundamentais das vías férreas e actúan como soporte, dispositivo de guiado e elemento condutor da corrente eléctrica. A característica técnica máis importante do ferrocarril é o contacto da roda con pestana e o raíl, sendo as súas principais calidades o seu material, forma e peso.
Lingua hindustana
Historia
No século XVIII, en coincidencia— co Raj Británico, compóñense as primeiras gramáticas de hindustano propiamente devandito, como a de John Gilchrist. E tamén empeza a integrarse o dialecto khariboli ao hindustano literario. Nesta época acentuouse a asociación do hindustano-urdú cos musulmáns e do hindi-hindwi cos hindús, asociación que perdurou ata o século XX, momento no cal se empezaron a estandarizar de forma oficial ata os nosos días.
O termo hindustano tamén se emprega para varios dialectos diverxentes das variedades do hindi faladas fóra do subcontinente, incluíndo o hindustano de Fidxi e o hindustano do Caribe de Suriname e Trinidad.
Raíl
Tipos de raís
Релса Rail tracks Riel fa:ریل रुळ Spoorstaaf Şină Рейка Rotaja 鐵軌
Lingua hindustana
Denominacións da lingua
A identidade, e por tanto os nomes do hindustano, foron a miúdo vinculados coas aspiracións da xente da India e Paquistán. O mesmo nome "hindustano" evoca, no pensamento de moita xente, o período da administración colonial británica, e por esta razón non é a denominación preferida pola lingua.
Amir Khusrow ao redor do 1300 referíase á lingua nos seus escritos como Dahlavi ('de Delhi') ou Hindavi (िन्दवी, ہندوی 'do Industán'). Durante este período, a lingua era usada polos sufís para propagar a súa mensaxe en todo o subcontinente indio.
Escrita
O hindustano conta na actualidade catro formas literarias: hindi, urdú, dakkhini, e rehkta. O dakkhini é un dialecto do urdú na rexión de Deccan, na parte surcentral da India, especialmente en Hyderabad, que utiliza menos empréstitos persas e árabes. O rehkta é unha forma do urdú que se utiliza principalmente para poesía. Eses estándares empregan o alfabeto árabe o urdú e o devanágari o hindi. Así mesmo, o alfabeto kaithi tamén foi utilizado historicamente.
Por mor da anglicización e do emprego internacional do alfabeto latino, o hindustano tamén se escribe ás veces con este alfabeto. Esta adaptación chámase urdú romanizado ou hindi romanizado dependendo da variante empregada.
Hindustano coloquial
Un exemplo de hindustano coloquial sería:
O seguinte texto é o primeiro artigo da Declaración Universal dos Dereitos Humanos nos dous rexistros oficiais do hindustano, o hindi e o urdú.
Hindi literario
अनुच्छेद १ — सभी मनुष्यों को गौरव और अधिकारों के विषय में जन्मजात स्वतन्त्रता और समानता प्राप्त हैं। उन्हें बुद्धि और अन्तरात्मा की देन प्राप्त है और परस्पर उन्हें भाईचारे के भाव से बर्ताव करना चाहिए।
Urdú literario
دفعہ ١: تمام اِنسان آزاد اور حُقوق و عِزت کے اعتبار سے برابر پَیدا ہُوئے ہَیں۔ انہیں ضمِیر اور عقل ودِیعت ہوئی ہَیں۔ اِس لئے انہیں ایک دُوسرے کے ساتھ بھائی چارے کا سُلُوک کرنا چاہئے۔
Euroliga 2002-03
A Euroliga 2004-05 foi a quinta edición da máxima competición de clubs de baloncesto de Europa dende a súa organización pola Unión de Ligas Europeas de Baloncesto (ULEB). Incluíndo as edición desta competición organizadas por FIBA Europa é a edición número corenta e oito. Nesta edición competiron vinte e catro equipos de trece estados distintos.
Os catro mellores equipos, nesta edición o Maccabi Elite israelí, o Panathinaikos grego, o CSKA Moscova ruso e o Tau Cerámica español disputáronse o título na Final Four, nesta edición xogada no Olimpiyskiy de Moscova, capital de Rusia. A final disputárona o Maccabi Elite de Tel Aviv, e o Tau Cerámica de Vitoria. Finalmente proclamouse campión o equipo israelí tras vencer por doce puntos de diferenza, 90 o 78, o que supuxo o seu quinto campionato até esta edición.
Reiseñor do Xapón
miniatura|Ovo de Leiothrix lutea calipyga O leiotrix pico-vermello ou reiseñor do Xapón (Leiothrix lutea) é unha especie de ave paseriforme da familia Leiothrichidae.
Distribución natural
Especie orixinaria do sur de Asia, desde Tailandia até o sur de China.
O nome en galego pode resultar confuso xa que o reiseñor do Xapón nin é un reiseñor (aves da familia Muscicapidae) nin é orixinario do Xapón.
Distribución actual
Algunhas poboacións foron introducidas no Xapón e Hawai onde só viven desde os anos 80 do século XX,tamén existen varias colonias en Europa de aves escapadas presentes en Portugal, Francia e en España onde está recoñecida como especie invasora debido ao seu establecemento na Serra de Collserola, xunto ao núcleo urbano de Barcelona.
Conservación e ameazas
A súa distribución é moi ampla desde o sur do Himalaia e sueste asiático até a China, o seu rango de distribución é moi grande e a UICN non a cataloga como especie ameazada a pesar da destrución do seu hábitat e a súa captura como ave de gaiola.
Características
Esta especie é moi apreciada polos amantes das aves do mundo enteiro debido a que o macho posúe un marabilloso canto equiparable ao do reiseñor común, ademais posúen unhas atractivas cores e adáptanse con facilidade á vida en catividade. A cría en catividade é moi complicada.
A alimentación do reiseñor do Xapón é principalmente insectívora, cazando todo tipo de insectos e vermes. Tamén se alimentan de bagas e froitas.
Carácter invasor en España
Debido ao seu potencial colonizador e constituír unha ameaza grave para as especies autóctonas, os hábitats ou os ecosistemas, esta especie foi catalogada no Catálogo Español de Especies exóticas Invasoras, aprobado por Real Decreto 1628/2011, de 14 de novembro, estando prohibida en España a súa introdución no medio natural, posesión, transporte, tráfico e comercio.
Bioética
miniatura|Foro Europeo de Bioética en [[Estrasburgo, en xaneiro de 2013. ]] A bioética (do grego antigo βίος bíos, "vida", e ἠθικός ēthikós, "comportamento moral") é a rama da ética dedicada a prover os principios para a conduta correcta do ser humano con respecto á vida, tanto da vida humana como da vida non humana (animal e vexetal), así como o ambiente no que poden darse condicións aceptábeis para a vida.
No seu sentido máis amplo, a bioética, a diferenza da ética médica, non se limita ao ámbito médico, senón que inclúe todos os problemas éticos que teñen que ver coa vida en xeral, estendendo desta maneira o seu campo a cuestións relacionadas co medio ambiente e ao trato debido aos animais.
Definicións
Formuláronse unha serie de definicións respecto á disciplina da bioética, sendo unha delas a adoptada pola Unidade Rexional de Bioética da OPS, con sede en Santiago de Chile e que, modificada por Alfonso Llano Escobar, S. J. nunha revista da especialidade, define a bioética como «o uso creativo do diálogo inter- e transdisciplinario entre as ciencias da vida e os valores humanos para formular, articular e, na medida do posíbel, resolver algúns dos problemas formulados pola investigación e a intervención sobre a vida, o medio ambiente e o planeta Terra». Porén, cabe destacar que xa en 1978, o Kennedy Institute da Universidade de Georgetown de Washington D. C., Estados Unidos publicara a primeira Enciclopedia de Bioética en catro volumes, dirixida por Warren Reich, un teólogo católico, onde se define a bioética como o «estudo sistemático da conduta humana na área das ciencias da vida e da saúde, examinado á luz dos valores e principios morais".
Dominios
O criterio ético fundamental que regula esta disciplina é o respecto ao ser humano, aos seus dereitos inalienábeis, ao seu ben verdadeiro e integral: a dignidade da persoa.
Pola íntima relación que existe entre a bioética e a antropoloxía, a visión que desta se teña condiciona e fundamenta a solución ética de cada intervención técnica sobre o ser humano.
A bioética é con frecuencia asunto de discusión política, o que xera crus enfrontamentos entre aqueles que defenden o progreso tecnolóxico en forma incondicionada e aqueloutros que consideran que a tecnoloxía non é un fin en si mesma, senón que debe estar ao servizo das persoas e baixo o control de criterios éticos; ou entre os que defenden os dereitos para algúns animais e os que no consideran tales dereitos como algo regulábel pola lei; ou entre os que están a favor ou en contra do aborto ou da eutanasia.
As primeiras declaracións de bioética xorden con posterioridade á segunda guerra mundial, cando o mundo se escandalizpu tras o descubrimento dos experimentos médicos levados a cabo polos facultativos do réxime hitleriano sobre os prisioneiros nos campos de concentración. Esta situación, á que se suma o dilema formulado polo invento da fístula para diálise renal de Belding Hibbard Scribner (Seattle, 1960), as prácticas do Hospital Xudeu de Enfermidades Crónicas (Brooklyn, 1963) ou a Escola de Willowbrook (Nova York, 1963), van configurando un panorama onde se fai necesaria a regulación ou, polo menos, a declaración de principios a favor das vítimas destes experimentos. Isto determina a publicación de diversas declaracións e documentos bioéticos a nivel mundial.
Principios fundamentais
En 1979, os bioeticistas Tom L. Beauchamp e James F. Childress, definiron os catro principios da bioética: autonomía, non maleficencia, beneficencia e xustiza. Nun primeiro momento definiron que estes principios son prima facie, isto é, que vinculan sempre que non colisionen entre eles, en cuxo caso haberá que dar prioridade a un ou outro, dependiendo do caso. Porén, en 2003, Beauchamp considera que os principios deben de seren especificados para aplicalos ás análises dos casos concretos, ou sexa, deben de ser discutidos e determinados para o caso concreto a nivel casuístico.
Os catro principios definidos por Beauchamp e Childress son:
Principio de autonomía
A autonomía expresa a capacidade para darse normas ou regras a un mesmo sen influencia de presións. Este principio ten un carácter imperativo e debe respectarse como norma, excepto cando se dan situacións nas que as persoas poidan non ser autónomas ou presenten unha autonomía diminuída (persoas en estado vexetativo ou con dano cerebral etc.), en cuxo caso será necesario xustificar por que non existe autonomía ou por que esta se encontra diminuída. No ámbito médico, o consentimento informado é a máxima expresión deste principio de autonomía, constituíndo un dereito do doente e un deber do médico, pois as preferencias e os valores do enfermo son primordiais desde o punto de vista ético e supoñen que o obxectivo do médico é respectar esta autonomía porque se trata da saúde do paciente.
Principio de beneficencia
É a obriga de actuar en beneficio doutros, promovendo os seus lexítimos intereses e suprimindo prexuízos. En medicina, promove o mellor interese do doente pero sen ter en conta a opinión deste. Supón que o médico posúe unha formación e uns coñecementos dos que o paciente carece, polo que aquel sabe (e, por tanto, decide) o máis conveniente para este. É dicir "todo para o paciente pero sen contar con el".
Un primeiro obstáculo ao analizarmos este principio é que desestima a opinión do paciente, primeiro involucrado e afectado pola situación, prescindindo da súa opinión debido á súa falta de coñecementos médicos. Así e todo, as preferencias individuais de médicos e pacientes poden discrepar respecto a que é prexuízo e que é beneficio. Por iso é difícil defender a primacía deste principio pois, de tomarese decisións médicas desde este, déixanse de lado outros principios válidos como a autonomía ou a xustiza.
Principio de non maleficencia
As implicacións médicas do principio de non maleficencia son varias: ter unha formación teórica e práctica rigorosa e actualizada permanentemente para dedicarse ao exercicio profesional, investigar sobre tratamentos, procedementos ou terapias novas, para mellorar os xa existentes con obxecto de que sexan menos dolorosos e lesivos para os pacientes; avanzar no tratamento da dor; evitar a medicina defensiva e, con iso, a multiplicación de procedementos e/ou tratamentos innecesarios.
Este principio aparece por primeira vez no Informe Belmont (1978).
Principio de xustiza
Implica tratar a cada un como corresponda, coa finalidade de diminuír as situacións de desigualdade (ideolóxica, social, cultural, económica etc.). Na nosa sociedade, aínda que no ámbito sanitario a igualdade entre todos os homes é só unha aspiración (que xa se cumpre nalgúns países desenvolvidos), preténdese que todos sexan menos desiguais, polo que se impón a obriga de tratar igual aos iguais e desigual aos desiguais para diminuír as situacións de desigualdade.
O principio de xustiza pode desdobrarse en dous: un principio formal (tratar igual aos iguais e desigualmente aos desiguais) e un principio material (determinar as características relevantes para a distribución dos recursos sanitarios: necesidades persoais, mérito, capacidade económica, esforzo persoal etc.).
As políticas públicas deséñanse de acordo con certos principios materiais de xustiza. En España, por exemplo, a asistencia sanitaria é teoricamente universal e gratuíta e está, por tanto, baseada no principio da necesidade. En cambio, nos Estados Unidos a maior parte da asistencia sanitaria da poboación está baseada nos seguros individuais contratados con compañías privadas de asistencia médica.
Para excluír calquera tipo de arbitrariedade, é necesario determinar que igualdades ou desigualdades se van a ter en conta para determinar o tratamento que se vai dar a cada un. O enfermo espera que o médico faga todo o posíbel en beneficio da súa saúde. Pero tamén debe saber que as actuacións médicas están limitadas por unha situación imposta ao médico, como intereses lexítimos de terceiros.
A relación médico-doente baséase fundamentalmente nos principios de beneficencia e de autonomía, pero cando estes principios entran en conflito, moitas veces pola escaseza de recursos, é o principio de xustiza o que entra en xogo para mediar entre eles. En cambio, a política sanitaria baséase no principio de xustiza, e será tanto máis xusta en canto que consiga unha maior igualdade de oportunidades para compensar as desigualdades.
Correntes e tendencias
a) Bioética personalista. Parte da dignidade como valor propio da persoa, a cal se manifesta na súa capacidade intrínseca de realizar os valores. O fundamento das orientacións que deben apoiar as propostas de solución aos dilemas éticos encóntrase na natureza humana xa que a persoa é o centro.
b) Bioética consensualista ou civil. Nesta corrente búscase establecer un mínimo de principios aplicábeis dentro dunha sociedade pluralista e secular. Baséase nos postulados da chamada 'ética de mínimos', que propón un conxunto de normas a cumprir por todos os membros da sociedade e que sería produto do consenso social en torno a certos parámetros mínimos de convivencia.
c) Bioética clínica. Esta escola segue o enfoque biomédico que se dá a partir de Hellegers co seu traballo no Kennedy Institute of the Bioethics. O seu centro de atención son os problemas suscitados polo avance no coñecemento científico e tecnolóxico respecto da súa aplicación nos diferentes ámbitos da saúde humana.
d) Bioética social. O seu centro de interese é a problemática da xustiza e o desenvolvemento social como o melloramento das condicións de vida da poboación en equilibrio co medio en que interactúa. Fai unha énfase na promoción dos dereitos humanos nunha sociedade plural.
e) Bioética transdisciplinar, como ciencia da complexidade. Esta corrente é menos coñecida e xorde desde a perspectiva das ciencias da complexidade. Dentro dos sistemas dinámicos dos que se ocupa a complexidade como ciencia, está a vida, a cal é analizada pola bioética que ten carácter inter- e transdiplinario, non lineal. Este estudo abarca non só a vida humana, senón as demais existentes e a súa interacción cos sistemas dinámicos.
Ámbitos
A doutora María Dolores Vila-Coro Barrachina, no seu libro La vida humana en la encrucijada, establece unha clasificación da bioética en catro aspectos:
Manuel Moure Gómez
Manuel Moure Gómez, nado en Santiago de Compostela o 30 de novembro de 1899, foi un mestre, xornalista e político galego.
Pedra rúnica
Historia
A tradición de erixir pedras con inscricións rúnicas aparece por primeira vez entre o século IV e o século V en Noruega e Suecia, estas primeiras pedras rúnicas están habitualmente situadas xunto a tumbas. As pedras rúnicas máis antigas en Dinamarca apareceron entre o século VI e o século VII, e hai unhas 50 en Escandinavia do período das invasións. A meirande parte das pedras rúnicas fixéronse no período entre o 950-1100 e a maioría erixíronse en Suecia e Dinamarca, e unhas poucas en Noruega e as Illas Británicas. esquerda|miniatura|150px|[[Pedra de Snoldelev unha das pedras rúnicas máis antigas en Dinamarca.]] Esta tradición menciónase na saga dos Ynglings e o poema Hávamál:
Manuel Moure Gómez
Traxectoria
Fillo de Domingo Rosendo Moure Cajade. Estudou Maxisterio na Escola Normal de Santiago de Compostela, rematando en 1920. Colaborou en La Voz de Galicia. Foi mestre interino en Touro (1922), mestre en Ameneiro (Teo) (1925-1929), onde coincidiu con Manuel González Ramos, Muxía (1929-1930) e no pósito de Ribeira (1930-1933). Militante socialista, colaborou en La Lucha. En 1932 deu conferencias en varias localidades galegas. Obtivo praza nas oposicións para directores de graduadas de máis de seis graos de agosto de 1933 e en 1934 trasladouse a Monòver (Alacant). Alí colaborou en El Luchador (1935-1936) e Liberación (1937). Durante a Guerra Civil foi director de Nueva Galicia. Foi nomeado tenente de Infantería en novembro de 1938. Ao rematar a guerra exiliouse en Francia onde foi internado no campo de concentración nº 16 de Saint Cyprien, nos Pireneos Orientais. En 1944, considerado en paradoiro descoñecido, foi condenado a dous anos de inhabilitación polo Tribunal de Responsabilidades Políticas por ter sido "capitán rojo".
Pedra rúnica
Historia
miniatura|250px|A [[Pedras de Jelling|Pedra grande de Jelling que provocou o estilo principal das pedras rúnicas.]]
Manuel Moure Gómez
Vida persoal
Casou en 1924 con Elvira Paz Rodríguez, da que se divorciou en 1933, e foi pai de Celestino, Manuel e Jose Luis Moure Paz.
Domingo Barja
Domingo Barja Domínguez, finado na Gudiña o 11 de agosto de 1900, foi un político galego.
Pedra rúnica
Historia
A maioría das pedras rúnicas teñen un estilo que se orixinou nos anos arredor de 960 en Dinamarca. O rei Harald Dente azul acabara de ser bautizado e ordenou construír, para marcar a chegada da nova era e da nova orde, as pedras de Jelling. A inscrición da pedra grande di:
Domingo Barja
Vida persoal
Casou con Josefa Rodríguez e foi pai de Trifón Barja Rodríguez.
Pedra rúnica
Historia
Esta pedra rúnica ten tres lados dos cales dous están decorados con imaxes. Nunha cara hai un animal que será o prototipo de tódolos animais rúnicos gravados nas demais pedras, e na outra cara está a máis antiga das representacións dinamarquesas de Xesús. Esta pedra marcou a tradición rúnica de Escandinavia. Pouco despois, as inscricións dos xefes tribais dos principais clans nórdicos trataron de imitar ó rei Harald, e dende Dinamarca, o novo estilo propagouse cara ó norte chegando a Suecia, onde influiría na creación do estilo principal, o estilo Urnes. Na maioría dos distritos, a moda declinaría tras unha xeración, pero nas provincias centrais suecas de Uppland e Södermanland o estilo durou ata o século XII.
miniatura|Pedra da Igrexa de Resmo en [[Öland repintada. Actualmente no Museo histórico de Estocolmo.]]
Desmond Morris
Desmond Morris, nado en Swindon o 24 de xaneiro de 1928, é un zoólogo e etólogo inglés.
Traxectoria
Está casado coa historiadora Ramona Baulch, coautora de varios dos seus libros e nai do seu fillo. O seu libro The Naked Ape, publicado en 1967, é unha realista e obxectiva mirada á especie humana.
Genshoku Gal Hade ni Ikube!
Genshoku Gal Hade ni Ikube! (原色GAL 派手に行くべ!) é o noveno single da cantante xaponesa de J-Pop, pertencente o Hello! Project, Maki Goto, lanzado no Xapón o 27 de novembro do ano 2003 baixo o selo Zetima e producido por Tsunku. Tódalas cancións foron compostas e escritas por Tsunku.
As crónicas de Spiderwick
As crónicas de Spiderwick (en The Spiderwick Chronicles) é un filme estadounidense de aventuras e fantasía que foi estreado no 2009. É unha adaptación da serie homónima de libros de Holly Black e Tony DiTerlizzi. A historia céntrase nas aventuras de Jared Grace e a súa familia cando descobren unha guía de campo de fadas, trasnos, troles e outras criaturas máxicas. Foi dirixido por Mark Waters e está protagonizado por Freddie Highmore, Sarah Bolger, Mary-Louise Parker, Martin Short, Nick Nolte e Seth Rogen. Estreouse en galego a través da TVG o 14 de abril de 2012.
Platinum Arena
O Platinum Arena (en Платинум Арена) é un pavillón deportivo da cidade de Khabarovsk (Rusia). Foi inaugurado en 2003 e ten capacidade para 7.100 espectadores. Neste pavillón xogan os seus partidos como locais os equipos de hóckey sobre xeo Amur Khabarovsk (pertencente á Kontinental Hockey League e que o utiliza dende a súa inauguración), así como o seu equipo júnior Amurskie Tigry (pertencente á Minor Hockey League e que o emprega dende o 2010). Na tempada 2004-05 foi a casa do desaparecido Golden Amur, que competiu durante a súa única tempada de existencia na Asia League Ice Hockey.
Long Road to Ruin
"Long Road to Ruin" é unha canción da banda estadounidense de rock alternativo Foo Fighters, publicada como segundo sinxelo do deu álbum Echoes, Silence, Patience & Grace o 3 de decembro de 2007. O seu vídeo musical foi lanzado o 1 de novembro, e nel aparece a actriz Rashida Jones sendo dirixido por Jesse Peretz, que anteriormente colaborara coa banda en "Big Me", "Learn to Fly", "The One" e "Low".
Pazo de Lóngora
O Pazo de Lóngora é un pazo situado no lugar de Lóngora, da parroquia de Liáns do concello de Oleiros. Este pazo foi a residencia do matrimonio composto polo músico e compositor Marcial del Adalid e a escritora Francisca González Garrido (máis coñecida como Fanny Garrido).
Desde o 25 de agosto de 1997 o pazo de Lóngora acolle o Instituto Universitario de Medio Ambiente da Universidade da Coruña.
Características
O pazo é un edificio de planta en "L". Diante, na entrada, hai un pequeno patio formado polo portalón e a parte interior da L que configura o pazo, presidido por un cruceiro. Detrás hai un xardín cunha fonte de pedra. Así mesmo hai un estanque que, nas esquinas, ten catro figuras alegóricas das estacións do ano. Ademais conta cunha ampla horta. En total, entre o edificio, os alpendres, o xardín e a horta abarca unha superficie de 20 450 m2.
Historia
A historia do pazo de Lóngora remóntase a finais do século XVIII, cando o adiñeirado comerciante de orixe rioxana, Marcial Francisco del Adalid, mandou levantar na parroquia de Santaia de Liáns un pazo para convertelo na súa segunda residencia, pasando a ser ocupado con posterioridade polos seus fillos. Pero, sen dúbida, o inquilino máis ilustre da familia foi o seu neto Marcial del Adalid.
Platycercus eximius
Platycercus eximius unha especie de ave psitaciforme da familia Psittaculidae endémica do sueste de Australia, onde se coñece como eastern rosella, incluída Tasmania. Foi introducido a Nova Zelandia onde estableceu poboacións estables. Os machos teñen a plumaxe de cores lixeiramente máis intensas que as femias. Aliméntase de froitos, sementes, flores e insectos.
Pazo de Lóngora
Historia
Segundo Carlos Martínez Barbeito, o pazo de Lóngora foi «entre a segunda metade do século XIX e os primerios do XX, o centro da vida musical e literaria da Coruña emulando no literario coas Torres de Meirás, onde Emilia Pardo Bazán disctutía con intelectuais cuestións das letras (pero tamén da política) e, no musical, coas tertulias de Canuto Berea na trastenda do seu establecemento de instrumentos da rúa Real».