cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enrique Eymar Fernández
Enrique Eymar Fernández, nado en Toledo o 14 de maio de 1885 e finado en Madrid o 21 de agosto de 1967, foi un militar español. Exerceu de xuíz militar no xulgado Militar Especial para os Delitos de Espionaxe, Masonería e Comunismo durante a ditadura de Francisco Franco. Encargado dos interrogatorios, e das sentenzas a morte de diferentes militantes antifranquistas. , en aplicación entre outras da Lei de Responsabilidades Políticas de 1939 e a Lei de Represión da Masonería e o Comunismo, de 1940. No seu cargo foi un dos primeiros coordinadores do Estado na loita contra ETA.
Trxectoria
En 1936 era tenente coronel do corpo de Inválidos a causa dunha ferida de guerra en Marrocos, pasou o período de guerra a cargo do Museo do Exército en Madrid como subdirector. En 1939 adheriuse ao Movimiento e foi ascendido a coronel, pasando a ser Cabaleiro Mutilado de Guerra pola Patria. Inicialmente participou como xuíz en diversos xuízos a prisioneiros de guerra. O 12 de decembro de 1947 foi o encargado de instruir a causa 140.109 do Consello de Guerra que condenou a catorce membros destacados da FUE a penas de entre un e oito anos de reclusión. Entre os encausados estaba Nicolás Sánchez Albornoz, fillo de Claudio Sánchez Albornoz. En 1958 fíxose cargo do Juzgado Militar Especial Nacional de Actividades Extremistas onde permaneceu ata 1964 cando se creou o Tribunal de Orde Público (TOP). Este tribunal tiña xurisdición en todo o territorio nacional. As súas atribucións na xustiza levárono a conseguir o apelativo de "coronel inquisidor".
American Idol
miniatura|300px|Kelly Clarkson gañadora da primeira edición American Idol (American Idol: The Search for a Superstar na primeira tempada) é un programa de televisión estadounidense, que consiste nun concurso de talentos na procura do mellor cantante. Creouno Simon Fuller baseado no Pop Idol británico e comezou a emitirse o 11 de xuño de 2002, converténdose nun dos programas máis populares da televisión norteamericana.
Mediante audicións por todo o país o programa procura descubrir o mellor cantante, os xuíces encárganse de realizar as críticas e avaliar a actuación dos participantes, Randy Jackson e Simon Cowell fórono en todas as tempadas e Paula Abdul das tempadas unha a oito e Kara DioGuardi na oito. O público por medio do voto telefónico decide nas últimas fases. O presentador é Ryan Seacrest, o humorista Brian Dunkleman foi copresentador na primeira tempada. A banda de American Idol diríxea Rickey Minor.
Nos Estados Unidos o programa emíteo a Fox os xoves e os venres pola noite, no Canadá tamén a emite en directo a CTV. Noutros países como Australia, Reino Unido ou Israel emítese con algún atraso.
Jean Piaget
dereita|miniatura|225px|Busto de Jean Piaget en Xenebra.
Traxectoria
Naceu na zona francesa de Suíza, fillo máis vello de Arthur Piaget e de Rebecca Jackson. O seu pai era un destacado profesor de literatura medieval na Universidade de Neuchâtel. Jean Piaget foi un neno precoz que amosou axiña grande interese pola bioloxía e o mundo natural, especialmente polos moluscos. Con 11 anos, mentres estudaba no Instituto Latino da súa cidade natal, redactou un estudo referido a certa especie de pardal albino, e logo escribiu un tratado de malacoloxía durante os seus estudos medios.
Licenciouse e doutorouse en bioloxía na Universidade de Neuchâtel en 1918. A partir de 1919 estudou brevemente e traballou na Universidade de Zürich, onde publicou dous traballos sobre psicoloxía que xa marcaban as liñas das súas ideas, aínda que máis tarde os cualificaría de traballo adolescente. Aí parece comezar o seu interese pola psicanálise, que florecía nesa época.
Despois trasladouse a Grange-aux-Belles en Francia, onde ensinou nunha escola para nenos dirixida por Alfred Binet, creador do test de intelixencia, e co que estudara brevemente na Universidade de París. Mentres cualificaba algunhas instancias destas probas de intelixencia, Piaget notou que os nenos máis novos daban respostas equivocadas a certas preguntas de xeito consistente.
Piaget non se centrou no feito de que as respostas fosen equivocadas, senón no patrón de erros que nenos maiores e adultos non amosaban. Isto levouno á teoría de que o proceso cognitivo ou pensamento dos nenos novos é inherentemente diferente do dos adultos (ao final chegaría a propor unha teoría global das etapas do desenvolvemento, afirmando que os individuos exhiben certos patróns de cognición comúns e diferenciábeis en cada período do seu desenvolvemento).
En 1920 participou no perfeccionamento da Proba de Intelixencia (test) de C.I. (Cociente de intelixencia) inventado por Alfred Binet, momento importante na definición da súa actividade futura. Retornado a Suíza, chegou a director do Instituto Rousseau de Xenebra. En 1923 casou con Valentine Châtenay, coa que tivo tres fillos, aos que Piaget estudou desde a súa infancia.
En 1955 creou o Centro Internacional pola epistemoloxía xenética de Xenebra, que dirixiu ata a súa morte en 1980.
Teoría
As súas principais influencias iniciais, ademais das de Binet, foron as de James Baldwin. Del tomou as nocións de adaptación por asimilación e acomodación en circularidade (entendendo circularidade como retroalimentación). A través de Baldwin chégalle a influencia da filosofía evolutiva de Herbert Spencer, filosofía directamente imbuída da teoría de Charles Darwin. Piaget emprendeu así a súa teorización e logra os seus descubrimentos cunha perspectiva ao mesmo tempo biolóxica, lóxica e psicolóxica, reuníndose nunha nova epistemoloxía. É por isto que fala dunha epistemoloxía xenética, entendendo a epistemoloxía non como a ciencia que estuda á ciencia, senón como a investigación das capacidades cognitivas (dun modo absolutamente empírico, o que a diferencia tamén da gnoseoloxía), en canto ó uso do concepto xenética. Esta diferenciación non se refire ao campo da bioloxía que estuda os xenes, senón á investigación da xénese do pensamento humano, aínda que certamente Piaget recoñece que tal xénese do pensar ten en gran proporción (aínda que de ningún modo totalmente) patróns ou patterns que derivan dos xenes. Porén, e este é un dos grandes descubrimentos de Piaget, o pensar desprégase desde unha base xenética só mediante estímulos socioculturais, así como tamén o pensar se configura pola información que o suxeito vai recibindo, información que o suxeito aprehende sempre dun modo activo por máis inconsciente e pasivo que pareza o procesamento da información.
Publicou varios estudos sobre psicoloxía infantil e, baseándose fundamentalmente na detallada observación do crecemento dos seus fillos, elaborou unha teoría da intelixencia sensoriomotriz que describe o desenvolvemento case espontáneo dunha intelixencia práctica que se sustenta na acción (praxe -en plural: praxia-).
É así como Piaget pode afirmar que os principios da lóxica comezan a desenvolverse antes que a linguaxe, e se xeran a través das accións sensoriais e motrices do bebé en interacción e interrelación co medio, especialmente co medio sociocultural. En A psicoloxía da intelixencia (1947) Piaget recompila as clases do curso que impartiu no Colexio de Francia durante 1942, resumindo as súas investigacións psicoxenéticas da intelixencia. Nesta obra Piaget postula que a lóxica é a base do pensamento, e que en consecuencia a intelixencia é un termo xenérico para designar ao conxunto de operacións lóxicas para as que está capacitado o ser humano, indo desde a percepción, as operacións de clasificación, substitución, abstracción etc. ata -polo menos- o cálculo proporcional.
Jean Piaget traballou co matemático surafricano Seymour Papert na Universidade de Xenebra entre 1959 e 1963.
Piaget demostrou que existen diferenzas cualitativas entre o pensar infantil e o pensar adulto. Máis aínda: existen diferenzas cualitativas en diferentes momentos ou etapas da infancia (o que non implica que non haxa na sociedade humana actual unha multitude de adultos cronolóxicos que manteñen unha idade mental pueril, explicable polo efecto do medio social).
Por tal demostración, Piaget fai notar que a capacidade cognitiva e a intelixencia encóntranse estreitamente ligadas ao medio social e físico. Así considera Piaget que os dous procesos que caracterizan á evolución e adaptación do psiquismo humano son os da asimilación e acomodación. Ambas son capacidades innatas que por factores xenéticos (quizais de tipo homeobox) vanse despregando ante determinados estímulos en moi determinadas etapas ou estadios do desenvolvemento, en moi precisos períodos etareos (máis sinxelamente: en determinadas idades sucesivas).
Ambos os dous procesos (asimilación e acomodación) altérnanse dialecticamente na constante busca de equilibrio (homeostase) para intentar o control do mundo externo (coa fin primaria de sobrevivir).
Cando unha nova información non resulta inmediatamente interpretable baseándose nos esquemas preexistentes, o suxeito entra nun momento de crise e busca encontrar novamente o equilibrio (por isto na epistemoloxía xenética de Piaget se fala dun equilibrio flutuante), para isto se producen modificacións nos esquemas cognitivos do neno, incorporándose así as novas experiencias.
Estados de desenvolvemento cognitivo
Nos seus estudos, Piaget notou que existen períodos ou estados de desenvolvemento. Nalgúns prevalece a asimilación, noutros a acomodación. Deste modo definiu unha secuencia de catro estadios "epistemolóxicos" (actualmente chamados cognitivos) moi definidos no humano.
Estado sensorio-motor
Desde o nacemento ata aproximadamente un ano e medio a dous anos. En tal estadio o neno usa os seus sentidos (que están en pleno desenvolvemento) e as habilidades motrices para coñecer aquilo que o circunda, confiándose inicialmente nos seus reflexos e, máis adiante, na combinatoria das súas capacidades sensoriais e motrices. Así, prepárase para logo poder pensar con imaxes e conceptos.
Reaccións circulares primarias
Suceden entre o primeiro e cuarto mes de vida extrauterina. Nese momento o humano desenvolve reaccións circulares primarias: reitera accións casuais que lle provocaron pracer. Un exemplo típico é a succión do seu propio dedo, reacción substitutiva da succión da mamila, -aínda que o reflexo de succión do propio dedo xa existe na vida intrauterina-.
Reaccións circulares secundarias
Entre o cuarto mes e o ano de vida, o infante orienta o seu comportamento cara o ambiente externo buscando aprender a mover obxectos e xa observa os resultados das súas accións para reproducir tal son e obter novamente a gratificación que lle provoca.
Reaccións circulares terciarias
Ocorren entre os 12 e 18 meses de vida. Consisten no mesmo proceso descrito anteriormente aínda que con importantes variacións. O infante toma un obxecto e con el toca diversas superficies. Neste momento o infante comeza a ter noción da permanencia dos obxectos. Antes dese momento, se o obxecto non está directamente estimulando os seus sentidos, para el, literalmente, o obxecto "non existe".
Estadio preoperatorio
O estadio preoperatorio é o segundo dos catro estados. Segue ó estado sensorio-motor e ten lugar aproximadamente entre os 2 e 7 anos de idade.
Este estadio caracterízase pola interiorización das reaccións da etapa anterior dando lugar a accións mentais que aínda non son categorizábeis como operacións pola súa vaguidade, inadecuación e/ou falta de reversibilidade.
Son procesos característicos desta etapa o xogo simbólico, a centración, a intuición, o egocentrismo, a xustaposición e a irreversibilidade (inhabilidade para a conservación de propiedades).
Estadio das operacións concretas
De 7 a 11 anos. Ao falar de operacións faise referencia ás operacións lóxicas usadas para a resolución de problemas. O neno nesta fase ou estadio xa non só usa o símbolo, é capaz de usar os símbolos dun modo lóxico e, a través da capacidade de conservar, chegar a xeneralizacións atinadas.
Arredor dos 7/8 anos o neno desenvolve a capacidade de conservar os materiais. Por exemplo: tomando unha bóla de arxila e manipulándoa para facer varias boliñas o neno xa é consciente de que reunindo todas as boliñas a cantidade de arxila será practicamente a da bóla orixinal. Esta capacidade é a reversibilidade.
Arredor dos 9/10 anos o neno accede ó último paso na noción de conservación: a conservación de superficies. Por exemplo, posto fronte a cadrados de papel pódese decatar de que reúnen a mesma superficie aínda que estean amoreados ou dispersos.
Estadio das operacións formais
Desde os 12 en adiante (toda a vida adulta).
O suxeito que se encontra nos estadio das operacións concretas ten dificultade para aplicar as súas capacidades a situacións abstractas. Se un adulto (sensato) lle di "non te mofes de x porque é gordo... ¿que dirías se che sucedese a ti?", a resposta do suxeito nese estadio de só operacións concretas sería: "EU non son gordo".
É desde os 12 anos en adiante cando o cerebro humano está potencialmente capacitado (desde a expresión dos xenes), para formular pensamentos realmente abstractos, ou un pensamento de tipo hipotético-dedutivo.
Obra
Piaget publicou máis de 50 libros e 500 artigos, así como 37 volumes na serie de "Etudes d'Epistémologie Génétique" (Estudos de Epistemoloxía Xenética).ove: Erlbaum Associates Ltd.
Recoñecementos
Foi nomeado presidente da Comisión Suíza da UNESCO, da Sociedade Suíza de Psicoloxía, a Asociación de Lingua Francesa de Psicoloxía Científica e a Unión Internacional de Psicoloxía Científica. Foi co-director do Departamento de Educación da UNESCO e membro do consello executivo da UNESCO e outras 20 sociedades académicas. Coeditou Archives de Psychologie e outras 7 revistas científicas.
Filipinas
Filipinas —oficialmente, República de Filipinas (Republika ng Pilipinas; Republic of the Philippines)— é un país insular (véxase arquipélago) situado no sueste asiático, sobre o océano Pacífico. A súa capital es Manila. Ao norte atópase separado da illa de Taiwán polo estreito de Luzón; ao oeste áchase o mar da China Meridional, tamén coñecido como o mar de Filipinas Occidental e Vietnam; ao suroeste, a illa de Borneo; ao sur, o mar de  Célebes sepárao das illas de Indonesia, e o leste limita co mar de Filipinas. A súa localización no cinto de lume do Pacífico e o seu clima tropical convérteno nun lugar propenso a terremotos e tifóns. O país é rico en recursos naturais e atópase nunha das zonas con maior biodiversidade do mundo. Está formado por 7641 illas que se clasifican xeograficamente en tres grupos: o da illa de Luzón, o das Visayas e o da illa de Mindanao.
Filipinas ten unha poboación estimada de 107 millones de habitantes; ademais, é o 12.º país máis poboado do mundo sen ter en conta aos 12 millóns de filipinos que viven no estranxeiro. Varias etnias e culturas conviven ao longo das súas illas. Catalogado como un país recentemente industrializado, a súa economía continúa o constante crecemento que iniciou desde a súa independencia. As reformas económicas implementadas a inicios do século XXI lograron que o sector servizos desprazase á agricultura como a principal actividade económica, e agora este achega máis da metade do PIB. Con todo, aínda enfronta diversos retos nas súas infraestruturas: a falta de desenvolvemento no sector turístico, a educación, a atención á saúde e o desenvolvemento humano.
En tempos prehistóricos, os negritos foron algúns dos primeiros habitantes do arquipélago, seguidos por ondas sucesivas de pobos austronesios que trouxeron consigo tradicións e costumes de Malaisia da India e do mundo islámico, mentres que o comercio introduciu algúns aspectos culturais chineses.
En 1521, a chegada do explorador portugués Fernando de Magalhães marcou o comezo dunha era de influencia e posterior dominio español Miguel López de Legazpi estableceu o primeiro asentamento español en Filipinas en 1565, coa fundación de Cebú. En 1571 fundou a cidade de Manila, que se convertería no centro administrativo e económico do Imperio español en Asia e porto de partida do galeón de Manila con destino Acapulco. Tres séculos de influencia española deron lugar a unha cultura hispano-asiática, patente na arte, música, gastronomía e costumes de Filipinas, en especial a súa relixión católica. Tamén xurdiu unha variante filipina do idioma español, que floreceu na segunda metade do século XIX e primeira do século XX.
A finais do século XIX estalou a [revolución filipina]], apoiada polos Estados Unidos, e posteriormente a guerra hispano-estadounidense que deu lugar á cesión das illas por España a EE. UU. en 1898. As desavinzas entre a nova República Filipina e EE.UU. desembocaron na guerra filipino-estadounidense que acabou coa vitoria estadounidense en 1903. Desta forma, Estados Unidos substituíu a España como potencia dominante. A excepción do período da ocupación xaponesa, os estadounidenses mantiveron a soberanía sobre as illas ata o final da segunda guerra mundial en 1946. Desde a independencia, o país atravesou varias crises políticas que serviron para definir as características dunha república constitucional.
O legado dos distintos períodos históricos reflíctese na actual cultura do país, que é unha combinación do indíxena prehispánico con elementos chineses e a cultura hispánica, debido a tres séculos de presenza española. Esta cultura mestiza está presente na gastronomía, na música, nos bailes e na arte filipina. O carácter hispánico é máis evidente na súa relixión católica, no seu legado arquitectónico, en especial nas igrexas e casas de estilo colonial, en moitos topónimos do país e en nomes e apelidos. Finalmente, a herdanza dos Estados Unidos perdura no lingua inglesa e nunha maior afinidade coa cultura popular.
Etimoloxía
Antes de adquirir a súa denominación actual, utilizáronse outros nomes para referirse ao país como «Islas del Poniente» e «San Lázaro», ambos os dous outorgados por Fernando de Magalhães.
O vocábulo «Filipinas» deriva do nome do rei Filipe II de España. Durante unha expedición en 1542, o explorador español Ruy López de  Villalobos bautizou as illas de  Leyte e Sámar como «Felipinas» en honra ao entón Príncipe de Asturias. Finalmente, o nome foi alterado e a denominación de «Las Islas Filipinas» pasou a referirse a todas as illas do arquipélago. O nome oficial de Filipinas cambiou varias veces no transcurso da súa historia. Durante a Revolución filipina, o Congreso de Malolos proclamou o establecemento da «República Filipina». Coa colonización estadounidense e a introdución da lingua inglesa, o nome oficial do país traduciuse ao novo idioma predominante,  Republic of  the  Philippines. Desta forma, desde a súa independencia, o nome oficial é o de «República de Filipinas», sen antepoñer o «das» que resulta da tradución literal do nome.
Prehistoria e época prehispánica
No transcurso dos seguintes séculos, o comercio cos pobos marítimos e outros países asiáticos trouxo consigo a influencia do islam, o budismo e o hinduísmo. Durante este tempo non houbo ningún Estado político unificador que abarcase todo o arquipélago filipino. No seu lugar, as illas estaban divididas entre varias talasocracias que a miúdo loitaban entre si, gobernadas por varios datus, raxás ou sultáns. Entre eles estaban os reinos de Manila, Namayan e Tondó, os raxanatos de Butuan e Cebú e os sultanatos de Maguindanao e Sulú. Algunhas destas sociedades foron parte dos imperios malaios de Srivijaya, Madjapahit e Brunei. O islam chegou as Filipinas por medio de comerciantes e algúns proselitistas provenientes de Malaisia e Indonesia. Deste xeito, no século XV o islam estableceuse no arquipélago Sulú, e tense constancia de que en 1656 xa alcanzara Mindanao, Luzón e as Visayas.
Dominación española
miniatura|Fuerte de Santiago en Manila, construído para defender a cidade dos ataques externos. En 1521, o explorador portugués Fernando de Magalhães chegou a Filipinas e tomou posesión das illas para España. A conquista comezou en 1565, cando o explorador español Miguel López de Legazpi chegou desde a Nova España e fundou o primeiro asentamento español na actual illa de Cebú. En 1571, despois de tratar coas familias reais nativas durante a conspiración de Tondó e derrotar á tripulación do pirata chinés Limahong, os españois estableceron en Manila a capital de Filipinas e das Indias Orientais Españolas.
Revolución filipina, Primeira República Filipina e dominio estadounidense
Os sentimentos revolucionarios intensificáronse en 1872, cando tres sacerdotes, Mariano Gómez, José Burgos e Jacinto Zamora —coñecidos como Gomburza—, foron acusados de sedición e executados polas autoridades imperiais. Isto inspirou un movemento de propaganda en España organizado por Marcelo del Pilar, José Rizal e Mariano Ponce, quen meteu presion ao goberno para introducir reformas políticas en Filipinas. Finalmente Rizal foi arrestado, acusado de rebelión e executado o 30 de decembro de 1896. Como os intentos para lograr estas reformas atoparon unha gran resistencia, en 1892 Andrés Bonifacio fundou unha sociedade secreta chamada Katipunan, relacionada con grupos de masónss que buscaban a independencia do goberno español por medio dunha revolta armada. Bonifacio e Katipunan comezaron a revolución filipina en 1896. Unha facción do Katipunan, os Magdalo da provincia de Cavite, chegou a desafiar a posición de Bonifacio como líder da revolución e Emilio Aguinaldo relevouno.
A guerra terminou en 1902 cunha vitoria dos Estados Unidos e morreron entre 200.000 e 1.000 000, a maioría por mor da fame negra e as enfermidades. A maioría dos historiadores modernos sitúan o número de mortos da guerra entre 200.000 e 250.000.
Segundo o xornalista político estadounidense James B. Goodno, o número de homes, mulleres e nenos civís filipinos que pereceron como consecuencia directa dos enfrontamentos excedeu a sexta parte da poboación total do país (ou sexa, morreron entre 1,2 millóns e 1,5 millóns).
En 1908, o sacerdote católico Manuel Arellano Remondo estimou en pouco máis dun millón de homes, mulleres e nenos civís filipinos mortos pola guerra: "A poboación diminuíu debido á guerra. En 1895 estímase que en Filipinas vivían uns 9 millóns de persoas, e na actualidade [1908], os habitantes do arquipélago non superan os 8 millóns de persoas."Ao final da guerra, o censo oficial estadounidense de 1903 contabilizou 7 635 426 habitantes en todo o país.
Ao perder o conflito, o arquipélago terminou baixo o control total estadounidense, xa que ata entón fora administrado como un área insular; en 1935, Filipinas obtivo o status de «estado libre asociado» baixo o nome de Mancomunidade Filipina.
Na década seguinte, os plans por recuperar a independencia foron interrompidos pola segunda guerra mundial, en particular cando o Imperio xaponés invadiu o país e estableceu un goberno monicreque, a Segunda República filipina. Durante o conflito cometéronse múltiples crimes de guerra, como a Marcha da Morte de Batán e o masacre de Manila, que culminou coa batalla de Manila. Os crimes contra a poboación de orixe española e os asaltos ás sedes oficiais españolas en Filipinas provocaron gran inquietude no goberno de Francisco Franco. Como consecuencia, España rompeu as relacións diplomáticas co Xapón o 12 de abril de 1945. Para cando as tropas aliadas derrotaron aos xaponeses en 1945, máis dun millón de filipinos morreran. Finalmente, o 4 de xullo de 1946, Filipinas alcanzou a súa independencia do goberno estadounidense.
Ditadura de Marcos e Terceira República Filipina
miniatura|Ferdinand e Imelda Marcos na súa visita aos Estados Unidos en 1966. Tras lograr a súa independencia, a nova nación enfrontouse a varios problemas: o país tiña que ser reconstruído dos estragos da guerra e chegar a un acordo con varios colaboradores e empresarios xaponeses para comezar o seu desenvolvemento económico. Nas zonas rurais, os grandes terratenentes facían que as súas granxas fosen cultivadas por arrendatarios con condicións de vida miserables. Levaron unha parte considerable das colleitas —xeralmente a metade— e a miúdo convertéronse en acredores destes agricultores fortemente endebedados. As disputas entre os propietarios e os agricultores son frecuentes, e as autoridades sempre apoian aos propietarios. A clase política estaba composta por homes a miúdo comprometidos cos xaponeses —comezando por Manuel Roxas que foi elixido presidente en abril de 1946—. Pola contra, aos deputados da resistencia á ocupación xaponesa prohibíuselles sentar no Congreso para asegurar a maioría necesaria para aprobar, no verán de 1946, unha emenda constitucional necesaria para implementar unha lei favorable aos intereses económicos estadounidenses.
Principalmente entre 1948 e 1954, o levantamento campesiño de inspiración comunista Hukbalahap loitou contra o goberno filipino e as milicias dos grandes terratenentes. O goberno filipino recorreu a unidades especializadas de contrainsurxencia, que sementaron o terror entre as poboacións civís rurais sospeitosas de simpatizar coa rebelión. Coa axuda militar dos Estados Unidos o goberno puido debilitar o movemento, que desaparecera na década de 1960.
En 1965, Ferdinand Marcos foi elixido presidente, coa súa esposa Imelda Marcos o seu lado. Como a Constitución prohibía ser reelixido máis de dúas veces para o cargo presidencial, o 21 de setembro de 1972 xa cara o final do seu segundo mandato declarou a lei marcial para seguir gobernando por decreto. Utilizou como argumentos a división política, a tensión da guerra fría e o espectro da rebelión comunista e da insurxencia islámica no país. Desta maneira iniciou unha ditadura que durou máis de dez anos e que se caracterizou polo estrito control da economía e pola represión política.
O 21 de agosto de 1983, Benigno « Ninoy» Aquino, Jr., líder da oposición ao goberno de Marcos, ignorou as advertencias e regresou do exilio nos Estados Unidos. Foi asasinado ao aterrar o seu avión no Aeroporto Internacional de Manila —agora chamado Aeroporto Internacional Ninoy Aquino, na súa memoria—. O aumentar a presión política, Marcos convocou a eleccións presidenciais en 1986. Corazón Aquino, viúva de Benigno, converteuse na líder da oposición e en candidata para a contenda presidencial. Cando Marcos proclamouse gañador, moitos pensaron que as eleccións estiveran arranxadas. Isto conduciu á Revolución EDSA, instigada cando dous dos aliados máis antigos de Marcos —Fidel V. Ramos, Xefe do Estado Maior adxunto das Forzas Armadas, e Juan Ponce Enrile, Secretario da Defensa Nacional— renunciaron e manifestáronse no campo Aguinaldo e o campo Crame. O Cardeal Arcebispo de Manila, Jaime Sen, exhortou ás persoas para reunirse en apoio aos líderes rebeldes e a protestar na Avenida Epifanio dos Santos (EDSA). Ante as protestas masivas e as desercións militares, Marcos e os seus aliados fuxiron a Hawai, onde foron exiliados. Ese mesmo ano, Corazón Aquino foi nomeada presidenta.
O retorno da democracia e as reformas ao goberno despois dos sucesos de 1986 víronse obstaculizados pola débeda nacional, a corrupción, os intentos de golpe de estado, unha persistente insurxencia comunista  e os movementos separatistas islámicos. Aínda que a economía mellorou durante a administración de Fidel V. Ramos, quen foi elixido presidente en 1992, o inicio da crise financeira asiática de 1997 freou estes avances. En 2001, no medio de acusacións de corrupción e un proceso de destitución estancado, o sucesor de Ramos, Joseph Estrada, foi expulsado da presidencia pola Revolución de EDSA de 2001 e substituído por Gloria Macapagal-Arroyo. Finalmente, como resultado das eleccións de maio de 2010, Benigno «Noynoy» Aquino III foi elixido presidente. En novembro de 2013 o tifón  Haiyan  devastó a parte central do arquipélago, afectou a máis de once millóns de filipinos e provocou a morte de máis de cinco mil persoas;  a prensa criticou a lenta resposta por parte do goberno de Aquino III.
Xeografía e medioa ambiente
miniatura|esquerda|upright|[[Topografía de Filipinas]] Filipinas é un arquipélago composto por unhas 7.640 illas que cobren unha área total, incluídas as masas de auga interiores, duns 300.000 km², con datos da enquisa catastral que suxiren que pode ser maior. Os seus 36 289 km de litoral convérteno no quinto país coa maior lonxitude de costa no mundo. O territorio filipino atópase situado entre as coordenadas 116°40′L, 126°34′L e 4°40′ N, 21°10′ N. Limita co mar de Filipinas ao leste, o mar da China Meridional (ou mar de Filipinas Occidental) ao oeste e ao sur co mar de Célebes. A lla de Borneo está situada a só uns centos de quilómetros ao suroeste e a illa de Taiwán atópase directamente ao norte. As Molucas e Sulawesi atópanse no suroeste e Palau está situado ao leste das illas.
Os depósitos minerais son abundantes debido á natureza volcánica das illas. Estímase que as Filipinas teñen o segundo depósito de ouro máis importante despois de Suráfrica e un dos xacementos de cobre máis grandes no mundo. O subsolo tamén é rico en cinc, cromo e níquel. A pesar diso, a mala xestión, a alta densidade de poboación e a conciencia ambiental han provocado que estes queden en gran medida sen explotar. A diferenza do anterior, a enerxía xeotérmica é un dos produtos da actividade volcánica que o país aproveitou con máis éxito. Filipinas é o segundo produtor de enerxía xeotérmica no mundo, por detrás dos Estados Unidos, xa que cobre o 18% da demanda de electricidade nacional.
Flora
Filipinas é un país megadiverso. Oito tipos principais de bosques distribúense por Filipinas; dipterocarpo, bosque de praia, bosque de piñeiros, bosque de molave, bosque de montaña inferior, bosque de montaña superior ou bosque nuvoso, mangleiral, e bosque ultrabásico. En 2021, segundo estimacións oficiais, ás Filipinas só lle quedaban 7 millóns de hectáreas de cuberta forestal (aproximadamente o 23 % da superficie terrestre total do país), aínda que os expertos sosteñen que a cifra real probablemente sexa moito menor. A deforestación, a miúdo resultado da talla ilegal é un grave problema en Filipinas. A cuberta forestal diminuíu do 70 % da superficie terrestre total de Filipinas en 1900 a ao redor do 18,3 % en 1999.
Cun estimado de 13 500 especies vexetais no país —3200 das cales son exclusivas das illas— as selvas filipinas contan cunha flora abundante, incluíndo moitos tipos raros de orquídeas e rafflesias. A narra é considerada a madeira dura máis importante da industria nacional. Grazas ao seu clima tropical, as plantas con flores son abundantes e utilízanse como ornamentos, para a fabricación de perfumes e como alimento. Entre estas destacan a ylang- ylang e a  sampaguita, a flor nacional. Outros exemplares vexetais notables inclúen as 54 especies de bambú que existen en todo o arquipélago; os cocoteiros, que son a base da economía de moitas localidades; as árbores de nipa, caoba e mabolo, cuxa madeira se explota para a construción; os froitos da noz pili, o durián e os lansones; e as plantas carnívoras coñecidas como copas de mono.
Diminutivo
miniatura|Tapa do libriño Historias de Goethe, de [[Johann Wolfgang von Goethe.]] Un diminutivo é unha variación dunha palabra mediante mecanismos morfolóxicos para atribuirlle semanticamente menores proporcións ("libriño") ou certo valor afectivo (Miña "casiña", meu lar).
Filipinas
Fauna
miniatura|A [[Pithecophaga jefferyi|aguia filipina é endémica dos bosques do país.]] As selvas e as extensas costas filipinas son o fogar dunha ampla gama de aves, plantas, animais e criaturas mariñas. Filipinas é un dos dez países con maior diversidade biolóxica, cun dos índices máis altos de biodiversidade por unidade de superficie —ata 1736 especies por cada 100 km²— e ten unha das taxas de descubrimento endémico máis altas do mundo con dezaseis novas especies de mamíferos descubertas nos últimos dez anos. Debido a isto, a taxa endémica en Filipinas aumentou e probablemente seguirá aumentando. En Filipinas pódense atopar preto de 1.100 especies de vertebrados terrestres, incluíndo máis de 100 especies de mamíferos e 243 especies de aves que se pensa que non existan noutro lugar. Entre as especies endémicas destacan o tamarao de Mindoro, o cervo manchado de Visayas, o cervo-rato filipino, o xabaril das Visayas, o lémure voador filipino e varias especies de morcegos. Con todo, carece de grandes depredadores, coa excepción de serpes, pitóns e cobras, e algunhas aves de presa, como o aguia filipina (ave nacional de Filipinas). Outros animais nativos inclúen a civeta das palmeiras, o dugongo e o tarsio filipino.
Diminutivo
No galego, os diminutivos adóitanse formar engadindo ao final da palabra o sufixo -iño (para o masculino) ou -iña (para o feminino), en concreto tras vogal. Existe un alomorfo -ciño, - ciña que se usa en verbas rematadas en ditongo ("paiciño") e consoante ("canciño"). Está por demostrar que exista unha certa distribución xeográfica no uso de -ciño tras vogal.
Filipinas
Fauna
Partes das súas augas mariñas conteñen a maior diversidade de especies de peixes costeiros do mundo. As augas marítimas do país abarcan preto de 2,2 millóns de km² e albergan unha vida mariña única e diversa, que é unha parte importante do triángulo de coral. Aquí viven 2400 especies de peixes e máis de 500 especies de coral. O arrecife de Apo é o sistema de arrecifes de coral contiguos máis grande do país e o segundo máis grande do mundo. As augas filipinas tamén manteñen o cultivo de perlas, cangrexos e algas.
Diminutivo
Outro morfema con certo rendemento histórico é -elo, presente tanto en antropónimos (apelidos) coma en topónimos (Covelo)
Filipinas
Clima
miniatura|[[Clasificación climática de Köppen de Filipinas]] Filipinas ten un clima tropical marítimo que adoita ser cálido e húmido. Os filipinos acostuman falar de tres estacións: o Tag-init ou Tag-araw (a estación quente, ou verán, que dura de marzo a maio), o Tag-ulan (a estación chuviosa entre xuño e novembro) e o Tag-lamig (a estación fría, de decembro a febreiro). O monzón do suroeste —de maio a outubro— é coñecido como o Habagat e os ventos secos do monzón do nordés —de novembro a abril—, como o Amihan. As temperaturas oscilan normalmente entre 21 °C a 32 °C, aínda que poden ser máis frías ou cálidas dependendo da estación; o mes máis tépedo é xaneiro e o máis cálido é maio.
Le Cateau-Cambrésis
Le Cateau-Cambrésis é unha comuna francesa do departamento de Norte na rexión de Norte-Paso de Calais.
Diminutivo
O seu morfema oposto correspondería ó aumentativo.
Filipinas
Clima
A temperatura media anual é de ao redor de 26,6 °C. Ao examinar as temperaturas, a localización en termos de latitude e lonxitude non é un factor importante. Xa sexa no extremo norte, sur, ao leste ou ao oeste do país, as temperaturas a nivel do mar tenden a estar no mesmo rango. Xeralmente, é a altitude a que ten máis impacto. A temperatura media anual de Baguio, localizada a unha altura de 1500 ms. n.m., é de 18,3 °C, o que a converte nun destino popular durante os veráns calorosos.
Ao estar situadas nunha zona de ciclóns tropicais, a maioría das illas experimenta choivas torrenciais e tormentas eléctricas desde xullo a outubro, debido a que en media uns dezanove ciclóns entran no territorio filipino, e entre oito ou nove deles tocan terra no arquipélago. A precipitación anual media é de ata 5000 mm na sección montañosa da costa leste, pero menos de 1000 mm nalgúns dos vales baixos. O ciclón tropical máis chuvioso que impactou o país foi o tifón de xullo de 1911, que descargou máis de 1168 mm de choiva en só 24 horas na cidade de Baguio. Desde entón, en tagalo utilízase o termo bagyo para referirse a un ciclón tropical. As Filipinas están altamente expostas ao cambio climático e está entre os dez países do mundo que presentan máis riscos de vulnerabilidade ao cambio climático.
Goberno e política
miniatura|upright|O presidente [[Rodrigo Duterte.]]
Filipinas é unha república constitucional cun sistema presidencial de goberno, administrado como un Estado unitario, coa excepción da Rexión Autónoma do Mindanao Musulmán, que é en gran parte independente do goberno nacional. O presidente actúa como xefe de Estado e xefe do goberno, ademais de ser o comandante en xefe das forzas armadas. É elixido por voto popular para un período único de seis anos, durante o cal el mesmo elixe e preside o seu propio gabinete. O vicepresidente tamén é elixido por sufraxio directo para un período de seis anos, e pode reelixirse unha vez. O vicepresidente pode ocupar un posto no gabinete, e no caso de que o presidente morra ou renuncie, converteríase no presidente interino e convocaría eleccións. A nivel local, o poder executivo está representado polos gobernadores das provincias, os alcaldes das cidades e municipios e polos capitáns dos  barangay.
O congreso bicameral está composto polo senado —equivalente á cámara alta, con membros elixidos para un período de seis anos— e a Cámara de Representantes —a cámara baixa, con membros elixidos para un período de tres anos—. Os senadores son elixidos ao mesmo tempo que o presidente, mentres que os representantes elíxense mediante distritos lexislativos e por medio de representación proporcional. O Congreso encárgase da creación e aprobación de leis e reformas á constitución por medio de resolucións e proxectos de lei. Para que calquera proxecto de lei sexa aprobado debe recibir máis de dous terzos dos votos a favor en ambas as cámaras.
O poder xudicial está encabezado pola Corte Suprema, composta polo Xefe de Xustiza como o xuíz presidente e catorce xuíces asociados, os cales son elixidos polo presidente de entre varios candidatos propostos polo Consello de Xustiza e Colexio de Avogados. O poder xudicial goza dunha autonomía fiscal, aínda que se atopa supervisado pola Oficina do Administrador das Cortes. A Corte Suprema tamén promulga o regulamento de todas as cortes e participa no proceso de ensino dos futuros avogados. Desde a administración do goberno de Ramos, houbo varios intentos por reformar o goberno a un sistema federal, unicameral ou parlamentario.
miniatura|esquerda|O presidente Noynoy Aquino ante o Congreso de Filipinas. O sistema legal establecido pola Constitución de 1987 contén elementos herdados da época do dominio español e estadounidense. Por exemplo, aquelas cuestións sobre propiedade, familia e a ausencia dun xurado nos xuízos son característicos do dereito continental, existente en España. Con todo, o dereito anglosaxón instalado polos Estados Unidos a principios do século XX é o que rexe nalgunhas das cuestións legais máis importantes. Entre estas, destacan o comercio, as relacións laborais, os impostos, a banca e a moeda.
O sistema multipartidista filipino permite a existencia de numerosos partidos políticos, aínda que na práctica é común que se cren alianzas para obter máis votos durante as contendas electorais. Pola súa banda, a Comisión de Eleccións ( Comelec) definiu seis partidos como os máis importantes no país: o Partido Liberal, o Lakas Kampi CMD, o Partido Nacionalista, a Coalición Popular Nacionalista, o Partido da Unión Nacional e a Alianza Unida Nacionalista. Desde 1992, as eleccións nacionais e locais celébranse cada tres anos o segundo luns de maio. Só as eleccións para presidente e vicepresidente realízanse cada seis anos. A idade mínima para votar é de 18 anos. Nas eleccións presidenciais celebradas en 2010, participaron pouco máis de 38 millóns de votantes, un 74,34% dos rexistrados no padrón electoral. Benigno Aquino III e Jejomar Binay foron elixidos en 2010 para o posto de presidente e vicepresidente, respectivamente, pero tras as eleccións do 9 de maio de 2016, Rodrigo Duterte gañou a presidencia.
Aínda que en Filipinas a homosexualidade non é ilegal, existe certa discriminación por parte da sociedade en xeral cara a este grupo. Ata 2009 os homosexuais tiñan prohibido alistarse ás forzas armadas. Aínda que se realizaron múltiples esforzos na loita polos dereitos da comunidade LGTB, o matrimonio entre persoas do mesmo sexo aínda é ilegal e non existe recoñecemento para as unións legais efectuadas noutros países.
Relacións exteriores
miniatura|Embaixada filipina en [[Washington, D.C., Estados Unidos.]] miniatura|O presidente [[Benigno Aquino III na cúpula da ASEAN en 2010.]] As relacións internacionais de Filipinas baséanse no comercio con outras nacións e o benestar dos once millóns de filipinos que viven fóra do país. Como fundador e membro activo da Organización das Nacións Unidas, foi elixido varias veces para integrar o Consello de Seguridade da ONU, e o diplomático, Carlos P. Rómulo, foi Presidente da Asemblea Xeral das Nacións Unidas. O país é un participante activo no Consello de Dereitos Humanos, así como nas misións de mantemento da paz, sobre todo no Timor Leste.
Ademais da súa participación na ONU, o país é un dos fundadores e membro activo da Asociación de Nacións do Sueste Asiático (ASEAN), unha organización deseñada para fortalecer as relacións e promover o crecemento económico e cultural entre os estados da rexión do sueste de Asia. Foi sede en varios dos seus cumes e é un contribuínte activo na dirección e as políticas do bloque. As relacións que actualmente goza con outros estados do sueste de Asia contrastan coa situación da década de 1970, cando estaba en guerra con Vietnam e disputábase o territorio de Sabah con Malaisia, aínda que aínda existen desacordos respecto as Illas Spratly.
Tamén é membro da Cume de Asia Oriental (EAS), do Foro de Cooperación Económica Asia-Pacífico (APEC), da Unión Latina, do Grupo dos 24, do Movemento de Países Non Aliñados e é considerado un aliado importante extra-OTAN. Ademais busca fortalecer as súas relacións cos países islámicos por medio da súa candidatura para ingresar como observador na Organización da Conferencia Islámica.
Filipinas tamén estableceu boas relacións con outras nacións. O feito de compartir varios valores democráticos facilita as súas relacións cos países europeos e occidentais. Os problemas económicos polos que atravesa axúdanlle a crear vínculos con outros países en desenvolvemento que cursan con obstáculos similares. Do mesmo xeito, os lazos históricos e as similitudes culturais estreitan relacións con España e Hispanoamérica. A pesar dos problemas que afectan os traballadores filipinos no estranxeiro, como o abuso doméstico e a guerra, así como os obstáculos expostos por unha insurxencia islámica en Mindanao, as relacións cos países do Oriente Medio —incluídos Exipto, Irán, Iraq, Libia, Arabia Saudita e os Emiratos Árabes Unidos— son boas, o que permite que os máis de dous millóns de filipinos poidan seguir vivindo e traballando na rexión. Pola súa banda, as relacións coa República Popular da China melloraron considerablemente, en especial desde a década de 1950. Con todo, varias cuestións relacionadas co recoñecemento da República da China, a posesión das Illas Spratly e a preocupación do crecemento da influencia chinesa, impiden unha relación estreita entre ambos os veciños. Recentemente, a política exterior filipina foise encamiñando principalmente a establecer mellores relacións económicas cos seus veciños do sueste asiático e do Pacífico.
En 2016 un fallo da Corte Permanente de Arbitraxe situada na Haia recoñeceu ao baixo de Masinloc e a outras illas en disputa como filipinas. Ante isto China ofrécelle a Filipinas ignorar o fallo a cambio de perforacións conxuntas de petróleo e gas.
Forzas armadas
miniatura|O BRP Artemio Ricarte, unha [[corveta clase Xacinto da Armada Filipina.]] miniatura|[[Corpo de Marines dos Estados Unidos nun exercicio militar en territorio filipino.]] A defensa corre a cargo das Forzas Armadas de Filipinas, a cal está composta por tres corpos: a Forza aérea, o Exército e Armada (incluíndo o Corpo de Marines). En 2010, as forzas armadas contaban con máis de 331 500 elementos activos, a 40.ª máis grande do mundo. Pola súa banda, a Policía Nacional Filipina é a encargada da seguridade civil, baixo o mando do Departamento do Interior e dos gobernos locais.
Na Rexión Autónoma do Mindanao Musulmán, a organización separatista máis importante, a Fronte de Liberación Nacional Moura, é quen politicamente goberna a rexión. Outros grupos militantes como a Fronte de Liberación Islámica Moura, os comunistas do Novo Exército do Pobo e Abu Sayyaf aínda loitan noutras provincias, pero a súa presenza reduciuse en anos recentes, grazas aos operativos de seguridade implantados polo goberno.
Tamén cabe destacar que Filipinas foi un aliado dos Estados Unidos desde a segunda guerra mundial: en 1951, ambos os países asinaron un tratado de defensa mutua. Filipinas apoiou a ideoloxía estadounidense durante a guerra fría, así como a súa participación nas guerras de Corea e Vietnam. Mesmo, foi membro da disolta SEATO, unha organización cuxo obxectivo era efectuar un papel similar á OTAN na rexión, entre cuxos membros se atopaban Australia, Francia, Nova Zelandia, Paquistán, Tailandia, o Reino Unido e os Estados Unidos. Despois do inicio da Guerra contra o terrorismo, o exército filipino foi parte da coalición que brindou apoio aos EE.UU. en Iraq, polo que foi catalogado como un aliado importante extra-OTAN.
Subdivisións
A República de Filipinas está organizada nunha xerarquía de unidades de goberno local, en que a provincia é a unidade primaria. As provincias subdivídense en cidades e municipios que, á súa vez, se compoñen de “barangays”, que son a máis pequenas unidade de goberno. Ten oitenta e un provincias, 131 cidades, 1,497 municipios, e 41,994 barangays.
Economía
miniatura|Desenvolvemento do PIB real per cápita de Filipinas No 2020, a economía filipina produciu un produto interior bruto (nominal) estimado en 367.400 millóns de dólares. As principais exportacións son os semicondutores e produtos electrónicos, equipos de transporte, roupa, produtos de cobre, produtos derivados do petróleo, aceite de coco e froitas. Así mesmo, os seus principais socios comerciais son Estados Unidos, Xapón, China, Singapur, Corea do Sur, Países Baixos, Hong Kong, Alemaña, Taiwán e Tailandia. A súa moeda é o peso filipino(₱ ou PHP ). Filipinas é membro do Banco Mundial, do Fondo Monetario Internacional, da Organización Mundial do Comercio (OMC), do Banco Asiático de Desenvolvemento (que ten a súa sede na cidade de Mandaluyong), do Plan Colombo e do G-77, entre outros grupos e institucións. miniatura|esquerda|Mercado de flores en Manila. Como un país recentemente industrializado, a economía filipina pasou de basearse na agricultura a centrarse nos servizos e manufactura. Dos 38,1 millóns persoas que integran a forza laboral do país, o sector agrícola emprega preto do 45,2%, pero contribúe con só un 13,8% do PIB. O sector industrial emprega ao redor de 15,2 % da poboación activa e representa o 30% do PIB. Polo seu lado, o 39,6% dos traballadores integran o sector de servizos, o cal é responsable do 56,2% do PIB.