cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Automóbil
Motor eléctrico
O automóbil eléctrico volveu a recibir atención a finais dos anos 1990, posto que o seu impacto ambiental é, en principio, menor que un automóbil «térmico» e o seu funcionamento máis silencioso, menos contaminante e moi flexible. Un ou varios motores eléctricos poden asegurar parcialmente ou totalmente a produción de enerxía mecánica do automóbil. Estes motores sacan a súa enerxía de baterías de acumuladores. Durante as fases de aceleración, o motor transforma a enerxía eléctrica en traballo (fase «motor») mentres que no momento das fases de freada, transforman a forza inercial do vehículo en enerxía eléctrica (fase «xerador») permitindo así recargar a batería. Un sistema de regulación bidireccional administra os intercambios entre os motores, xeradores e a batería. Variantes do motor eléctrico están en proceso de desenvolvemento e usan un sistema de pila de combustible para fornecer a enerxía eléctrica. Dous tipos de motores eléctricos permiten propulsar o automóbil: os motores de corrente alterna e os motores de corrente continua. Estes motores están compostos dun rotor (parte xiratoria) e dun estator (parte fixa). De maneira simplificada, a enerxía eléctrica transmítese aos bobinados do rotor que, por magnetismo cos bobinados do estator, xeran a rotación do rotor (fase «motor»). Ao ser as máquinas eléctricas reversibles, a enerxía cinética do automóbil pode pór en movemento o rotor que por magnetismo, xera enerxía eléctrica (fase «xerador»).
Propulsión híbrida
Como o seu nome indica, un vehículo híbrido é unha hibridación entre un vehículo con motor térmico e un con motor eléctrico para combinar as súas vantaxes. Cos dous tipos de motores montados sobre o vehículo, un sistema informático embarcado combinado cunha electrónica de potencia administra a súa complementariedade así como os recursos dispoñibles en función das demandas e das restricións. Este tipo de motorización, a pesar de ser máis complexa de deseñar e fabricar, é en teoría particularmente ecolóxica respecto dos sistemas clásicos térmico ou eléctrico. Permite en particular unha emisión de monóxido de carbono (CO) claramente inferior ao dun motor térmico único. A vantaxe máis evidente é a non-contaminación polos gases de escape dos lugares onde estas emisións son menos desexables -as cidades por exemplo- posto que o motor eléctrico funciona só ata unha certa velocidade, salvo que, está claro, as baterías non estean descargadas. O motor térmico entra entón en funcionamento.
Caixa de cambios
esquerda|miniatura|Caixa de cambio automática dun [[Lexus IS.]] A caixa de cambios é o elemento mecánico que permite modificar a velocidade dun coche mesmo se a velocidade de rotación do motor é constante. No caso do motor de explosión, permite sobre todo adaptar o par motriz dispoñible ás necesidades do condutor. A caixa de cambio habitualmente conéctase ao motor coa axuda dun embrague, elemento que permite illar a transmisión do motor.
Unha caixa de cambio está composta por un conxunto de engrenaxes móbiles e fixos sobre eles, pechados nun cárter estanco e lubrificado. Este sistema permite modificar a relación de desmultiplicación -relación entre a velocidade de rotación do motor e a das "rodas motrices" (as que producen a tracción)- indispensable entre as rodas e o motor, dado que os motores de explosión non xeran un par dispoñible bastante grande a todos os réximes de rotación.
miniatura|Caixa de cambio manual de 5 marchas en H e marcha atrás dun Volkswagen Golf 1600 serie 4.
As caixas de cambio pódense clasificar en catro grandes tipos: os cambios manuais, os robotizados, os automáticos e os de variación continua. As caixas de cambio manuais son administradas unicamente polo condutor. O condutor desembraga o motor para desconectalo da transmisión e modifica a relación de desmultiplicación accionando a panca de cambio de velocidade. As caixas robotizadas funcionan máis ou menos co mesmo principio, exceptuado o feito de que o cambio de relación é accionado por motores ou actuadores (hidráulicos ou electrotécnicos). O condutor pode efectuar a manobra ou deixar que un autómata electrónico se encargue. Unha caixa de cambio automática ofrece unha comodidade suplementaria, posto que non require a interrupción da tracción para cambiar de relación de transmisión. A xestión confíase completamente a un autómata electrónico ao servizo da hidráulica. As relacións de desmultiplicación non se materializan coa axuda dunha serie de piñóns senón coa axuda dun tren epicicloidal en fervenza (por exemplo o tren de Ravigneaux) freando unhas coroas ou uns planetarios. Un convertedor de torque hidráulico colocado entre o motor e a caixa, aumenta o par dispoñible a baixo réxime, filtra os golpes e substitúe o embrague clásico. Finalmente, unha caixa de cambio con variación continúa (CVT) é dunha concepción radicalmente diferente. Estas caixas ofrecen unha infinidade de relacións de transmisión sen saltos, nin ruptura da propulsión e unha adaptación constante entre o réxime de rotación do motor e a súa carga instantánea. Hai varias formas de realizalas, unha é cunha correa que enlaza dúas poleas -dun lado o motor e do outro lado o diferencial-, os diámetros das cales varían automaticamente, adaptando así o par fornecido polo motor á demanda.
Ponte e árbore de transmisión
Nos vehículos con tracción nas rodas de diante e motor diante a ponte é o conxunto que integra o eixo que recibe o par que sae da caixa de cambio, o diferencial que transmite o movemento ás dúas árbores de saída, e os paliers que se conectan coas árbores a través das xuntas cardán ou universais que permiten variar o ángulo do palier e adaptarse á posición relativa entre a roda e o chasis, que varía debido á elasticidade dos amortecedores.
En automóbiles con diferentes disposicións relativas entre o motor e as rodas motrices, que poden ser dúas ou catro, a árbore de transmisión recolle estas funcións cun ou dous diferenciais (en caso de transmisión ás catro rodas) e diferentes árbores conectadas con xuntas universais.
Diferencial
miniatura|Sección dun mecanismo diferencial dun automóbil con tracción traseira. A barra de transmisión, ó revés dun piñón fai virar a coroa que é solidaria ó porta-satétites, os satélites engrenan simultaneamente con dous planetas que transmiten o movemento un a cada roda a través dos paliers. O diferencial é o dispositivo que permite que as rodas motrices do automóbil viren a velocidades diferentes nas curvas mentres se lle continúa aplicando o par. Normalmente os diferenciais créanse empregando engrenaxes cónicos, o par aplícase ó porta-satélites e os satélites engrenan simultaneamente con dous planetas iguais. Desta forma o par transmitido ás dúas rodas é sempre igual independentemente da velocidade de cada unha. O diferencial permite diferenzas de velocidade entre rodas pero de forma que a suma de velocidades sempre se manteña constante e igual á velocidade do porta-satélites. Se unha das rodas desliza e perde a tracción o diferencial permite que a outra adopte a velocidade necesaria para que algunha das dúas transmita o par. Para evitar esta situación de perda de tracción en casos onde só patina unha das dúas rodas, hai diferenciais con sistemas de auto bloqueo, ou de limitación do deslizamiento entre as dúas rodas, que bloquean a roda que patina para poder continuar transmitindo o par á outra de forma que o vehículo poida avanzar e saír da situación.
Sistema de freada
miniatura|Fotografía dun [[freo de disco.]] Mentres que o motor permite pór en movemento o automóbil, o sistema de freos permite reducir a velocidade ata paralo. Por iso, hai tres opcións. A primeira consiste a utilizar o «freo motor», técnica que usa o motor para frear o vehículo. Ao non alimentalo de carburante compórtase como compresor e utiliza a enerxía cinética do automóbil para arrastrar o funcionamento do motor, o que xera unha resistencia ao avance. Cambiando a relación da caixa de cambio, o réxime-motor aumenta e ofrece unha maior resistencia. De maneira máis convencional, o condutor para o automóbil grazas ao freo principal ou de servizo. Unha presión sobre o pedal de freo pon en marcha o funcionamento dos freos que transforman en calor, a enerxía cinética acumulada polo vehículo. Estes freos son, actualmente, de mando hidráulico aínda que empezan a ter mando eléctrico. Finalmente, o automóbil pode ser inmobilizado coa axuda do "freo de man". Unha panca acciona un mecanismo de freo -xeralmente coa axuda dun cable- actuando diante, ou máis a miúdo detrás, bloqueando as rodas. Este freo úsase unicamente para o estacionamento do vehículo. Dende hai algúns anos, os freos de mando eléctrico están a xeneralizarse e substitúen amodo os freo de man por cable.
Suspensión
miniatura|Animación dunha suspensión. En xeral, o termo suspensión úsase para designar unha relación elástica deformable entre elementos dun vehículo. A suspensión entre as rodas e o chasis contribúe á adherencia do vehículo, á comodidade dos ocupantes e á redución da enerxía transmitida á estrutura do vehículo e os seus equipos para mellorar a fiabilidade. No caso máis xeral, un sistema de brazos asociados a un ou varios resortes, axustado a un amortecedor hidráulico, constitúe unha relación elástica entre cada roda e o chasis do vehículo. Esta montaxe mecánica é de deseño moi variable en función dos modelos e dos construtores. Algúns usan sistemas hidro-pneumáticos complexos e asistidos electronicamente. Pero o custo deste tipo de suspensión é tal, que está reservada aos vehículos de gama alta. A suspensión entre o motor e o chasis contribúe a atenuar os ruídos e as vibracións que o motor transmite á estrutura do vehículo, tanto en "ralentí" (palabra utilizada en mecánica para dicir que o motor funciona ao mínimo réxime e sen cargas), como nas diferentes fases de condución, así como á fiabilidade das estruturas (caixa e motor). A conexión elástica materialízase con caucho natural ou artificial, as formas e as durezas do cal se escollen en función de resultado que se pretende (suspensión máis ou menos flexible, máis ou menos amortecida). Hai dous tipos principais de suspensións: independente e ríxida. Nunha suspensión independente, cada roda pode efectuar movementos sen influír á outra roda do mesmo eixo. É o tipo de suspensión máis utilizado para os vehículos particulares. Ofrece unha boa adherencia e unha boa comodidade. Nunha suspensión ríxida, as rodas dun e mesmo dos dous eixos líganse de maneira ríxida, os movementos dunha influencian á outra. Este tipo de suspensións úsanse para os vehículos pesados, posto que permiten soportar cargas maiores. Os eixos ríxidos tamén se usan en vehículos todo terreo pola súa robustez.
esquerda|miniatura|Pneumático Michelin montado nunha pina con 10 brazos dun [[BMW|BMW M3 E92.]]
Rodas
As rodas dun automóbil son catro, máis (xeralmente) unha roda de reposto non montada. Esta última ás veces substitúese por un conxunto antipinchazos ou, por motivos de redución de espazo, por unha roda dotada dun pneumático reducido que permite circular a velocidade moderada ata o próximo garaxe. Cada roda está formada por un pneumático montado sobre unha pina. Este conxunto forma un espazo estanco inchado de aire ou ás veces de nitróxeno (para reducir as perdas). Os pneumáticos xogan un papel moi importante posto que constitúen o contacto entre o chan e o vehículo e contribúen ao establecemento de accións mecánicas (forzas) do chan sobre o vehículo (freo, aceleración e xiro). Por esta razón, é importante manter os pneumáticos en bo estado, cunha presión de inchado adecuada. Ademais das condicións de adherencia (xeo, neve, choiva etc.), a calidade do contacto entre o chan e os pneumáticos é tamén moi importante. Por iso o papel dos pneumáticos está vinculado ao das suspensións.
Control
Os mandos designan o conxunto dos elementos dun automóbil que permiten ao condutor conducilo. Esta tarefa sería extremadamente difícil de efectuar se o condutor recibise toda a información do estado físico no cal se atopa o automóbil. É a razón pola cal os mandos se asocian ao cadro de control.
Dirección
esquerda|miniatura|Esquema dunha dirección de cremalleira. O sistema de dirección permite orientar o automóbil na dirección desexada. Este sistema está composto, entre outros, por un dispositivo de control -xeralmente un volante circular- que permite que as mans do condutor apliquen un par sobre o sistema de dirección. O volante, situado ante o condutor, é en xeral regulable para adaptarse o mellor posible á morfoloxía e aos costumes dos condutores. A transmisión do movemento aplicado polo condutor faise sobre a columna de dirección fixada no centro do volante de control; transmite o par ós manguitos de dirección (que actúan directamente sobre as rodas) por medio dunha caixa de dirección. Esta caixa é ou ben un sistema piñón cremalleira, ou ben un sistema de parafuso sen fin. Cando o automóbil se despraza en liña recta, as rodas de diante viran conforme a un mesmo eixo paralelo ao das rodas de atrás. En cambio, no momento dun xiro, as rodas de diante xa non van paralelas, posto que os seus eixos e o das rodas de atrás teñen que ser concorrentes nun punto, o centro instantáneo de rotación. Xeralmente asóciase á dirección a un sistema de asistencia que permite ao condutor non ter que aplicar un esforzo importante sobre o volante. É xeralmente autoadaptativo amplificando máis ou menos as forzas aplicadas ao volante de acordo cos esforzos necesarios para dirixir o vehículo. Estes esforzos pola súa natureza son variables e inversamente proporcionais á velocidade do vehículo. Esta asistencia, tradicionalmente hidráulica, regúlase coa velocidade para aumentar a estabilidade a alta velocidade sen penalizar a manexabilidade a baixa velocidade. Tamén pode ser eléctrica empregando un motor eléctrico. Este sistema é máis económico, dado que resta interacción en liña recta, mentres que un sistema hidráulico sempre ten que permanecer con presión.
Pedais
miniatura|Pedais dun [[Peugeot 206.]] Os pedais son os mandos que permiten ao condutor actuar sobre o grupo motopropulsor do automóbil así como sobre o sistema principal de freo. De dereita a esquerda está o pedal do acelerador, que permite regular a potencia requirida ao motor, o pedal do freo que transmite ao sistema de freo unha forza proporcional á presión exercida sobre este pedal, e finalmente, o pedal de embrague, presente só nos vehículos con caixa de cambio manual, que permite o cambio de relación de transmisión da caixa de cambio desaxustándoa do motor producindo unha interrupción da tracción.
Taboleiro de control
esquerda|miniatura|Taboleiro de control dun [[Porsche 911.]] Baixo unha viseira integrada no taboleiro de control (para protexelo das reflexións luminosas), xeralmente fronte ao condutor, e ás veces no centro do taboleiro de control, pero virado cara ao condutor, atópase un conxunto de avisos que indican o estado físico do automóbil. Un indicador de velocidade, obrigatorio, un contador ou hodómetro, non reinicializable, que totaliza os quilómetros percorridos polo vehículo, así como un contador con posta a cero para uso diario. Un indicador de nivel de carburante indica o volume de carburante que queda no depósito. Testemuñas luminosas dispóñense baixo a mesma viseira, e lembran ao condutor certos acontecementos: aceso das luces de posición, de cruzamento e de estrada, así como dos intermitentes e da sinalización anexa. Os indicadores de alerta -falta de presión de aceite, temperatura excesiva da auga, falta de carga da batería e indicador de funcionamento de varios accesorios- agrúpanse no mesmo espazo. Pódense engadir diferentes indicadores -temperatura do aceite, temperatura da auga, temperatura do aire, presión do aceite, presión do turbo, voltímetro, amperímetro-. Finalmente, a miúdo hai un conta-revolucións que indica o número de voltas do motor por minuto. Contén unha zona delimitada en vermello que indica a velocidade de rotación do motor que non se ten que superar.
Sistemas de seguridade activa
miniatura|Alumeado de día con LED dun [[Audi A4 B8.]]
Os «sistemas de seguridade activa» designan o conxunto dos elementos que se poñen en xogo na utilización do automóbil para evitar un accidente. Esta categoría de elementos reúne o conxunto das asistentes na condución (ESP, ABS, fixación da cabeza etc.) así como os elementos denominados de percepcións (dispositivos de iluminación, retrovisores, limpa-parabrisas, bucina etc.). En canto aos dispositivos de iluminación, o automóbil vai equipado cunha serie de elementos que informan aos outros usuarios das accións do condutor -as luces de freo vermellas advirten dunha freada, as luces de marcha atrás brancas avisan da marcha atrás, os intermitentes avisan dun cambio de dirección etc.- ou permiten iluminar a estrada pola noite (luces de posición, de cruzamento, de estrada e antinéboa). Estas luces funcionan grazas a lámpadas halóxenas ou de descarga eléctrica xenon, e máis recentemente, grazas aos LEDs. Desde hai pouco, os automóbiles equípanse tamén con luces de día para ser percibidos por outros usuarios a distancias máis longas. Un elemento de último recurso se os elementos visuais non se percibiron consiste a sinalar a súa presenza ou un perigo utilizando o bucina.
esquerda|miniatura|Ilustracións dos ángulos de visión dos [[Espello|retrovisores.]]
Os retrovisores son accesorios indispensables na condución dun automóbil. Están constituídos por un espello orientable que permite ao condutor coñecer os elementos exteriores situados ao redor do seu vehículo. Xeralmente colocado enriba do parabrisas e en posición central de cara ao condutor, o retrovisor interior permite ao condutor visualizar o que pasa detrás do seu vehículo. Este retrovisor implica dúas posicións: unha para o día e outra para a noite. Neste último caso, un segundo espello semireflectante colocado detrás do espello permite limitar o deslumbramento polos vehículos que o seguen. Os retrovisores exteriores, colocados sobre os aleróns do automóbil, permiten ver o que pasa detrás e aos flancos do vehículo. Os limpa parabrisas, están constituídos por un rascador de caucho, fixado ao final dun brazo. O outro extremo deste brazo é solidario co eixo dun motor eléctrico activado por un interruptor desde o habitáculo. O brazo, grazas a un resorte, preme o rascador sobre o vidro cunha certa presión e permite así, grazas ao movemento de vai e vén aplicado polo motor, limpar o parabrisas da auga da choiva. Este accesorio está presente en número variable, segundo a medida do parabrisas e o deseño dos brazos. Atópase moi frecuentemente no vidro traseiro, xeralmente un só. Presente necesariamente diante. Asociados ao sistema de limpaparabrisas hai unha bomba eléctrica que bombea auga dun depósito cun deterxente ou sen el. O líquido a presión condúcese por un tubo a chafarices que o pulverizan sobre a superficie do parabrisas para limpalo cando non chove.
Sistemas de seguridade pasiva
miniatura|Os «[[airbags cortinas» evitan que os pasaxeiros deixen saír un membro fóra do vehículo.]]
Dacón, Amarante, Maside
Dacón é unha vila da parroquia de Amarante no concello ourensán de Maside na comarca do Carballiño. Segundoo INE e o IGE en 2012 tiña 388 habitantes (180 homes e 208 mulleres).
Está atravesada pola estrada N-541.
Corval, Sagra, O Carballiño
Corval é un lugar da parroquia de Sagra no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Segundo o INE e o IGE en 2011 estaba deshabitado, se ben en 2010 tiña dous habitantes (un home e unha muller).
IELTS
O IELTS (International English Language Testing System; en galego, sistema de avaliación internacional do idioma inglés) é unha proba de avaliación de nivel de inglés.
Foi creado no ano 1989.
Equivalencias
Os exames IELTS correspóndese no Marco común europeo de referencia para as linguas (MCER) en seis niveis de coñecemento:
Castellanus
miniatura|250px|Stratocumulus castellanus (embaixo) Castellanus é unha especie de nubes que ten aparencia de castelo, amea ou muralla dunha fortaleza.
Podémola atopar en nubes dos xéneros cirrocumulus, stratocumulus e altocumulus.
Nebulosus
miniatura|250px|Stratus nebulosus Nebulosus é unha especie de nubes con aspecto de brétema ou néboa
Podémola atopar en nubes dos xéneros cirrostratus e stratus.
Manzoi
O topónimo galego Manzoi pode referirse a:
Fusagasugá
Fusagasugá é un concello colombiano, capital da Provincia do Sumapaz, situado no departamento de Cundinamarca. É o terceiro concello máis poboado do departamento despois de Bogotá e Soacha e o cuadraxésimo quinto do país. É coñecida como a "Cidade Xardín de Colombia". Foi fundado o 5 de febreiro de 1592. Está situada a 59 quilómetros ó suroeste de Bogotá, nunha meseta delimitada polo río Cuja e o Chocho, o cerro de Fusacatán e o Quininí que conforman o val dos Sutagaos e a altiplanicie de Chinauta.
Época precolombiana
esquerda|miniatura|290x290px|Estatua do cacique Fusagasugá, na entrada do concello. Na época precolombiana, o territorio do actual concello de Fusagasugá estivo habitado polos indíxenas sutagaos, chamados tamén fusagasugaes, que pertencían á familia lingüística chibcha e habitaban sobre a fronteira dos territorios da Confederación muisca. Os sutagaos servían como vínculo comercial e político entre os muiscas e outros grupos indíxenas como os panches e os pijaos.
Entre 1470 e 1490, o Zipa de Bacatá, Saguamanchica, emprendeu unha campaña para a dominación do territorio controlado polos sutagaos, debido a que poderían crear fisuras da orde territorial estabelecida polos muiscas; esta campaña tivo como resultado a Batalla de Pasca, na que o territorio sutagao foi sometido polos muiscas e integrado ó Zipazgo.
Fusagasugá foi inicialmente un cruzamento de camiños que se converteu nun lugar de paso obrigado, debido a que o seu territorio forma un val que puña en contacto ó territorio muisca co territorio panche. Alí tivo asento un dos primeiros mercados das comunidades indíxenas que habitaron o centro do país, debido á confluencia de muiscas, panches e pijaos. A cultura dos sutagaos era unha amálgama doutras culturas indíxenas, debido a que se lles recoñeceron polos cronistas españois prácticas catalogadas na familia chibcha; porén, tamén son, ás veces, confundidos cos caribes. Seguramente, o situarse como un tipo de cuña no medio de tan variado panorama étnico ofreceulles características que dificilmente puideron ser homoxeneizadas.
As condicións en que se desenvolveron os sutagaos favoreceron que o seu principal sustento estivese no comercio, mentres que a agricultura se limitaba a un segundo plano. Por iso, como sinala Carl Langebaek, dende a zona de Fusagasugá abastecíase ós muiscas de ouro proveniente das terras dos panches e en troques estes últimos recibían sal e mantas. De igual maneira, sucedeu cos coiros obtidos, principalmente, polos pijaos e que terminaban, por redes comerciais, nos dominios de Bogotá e Tunja, onde as mans dos sutagaos, ó parecer, foron de crucial importancia durante o proceso de intercambio. No referente ós produtos extraídos na rexión, é preciso facer mención do mel, a coca e os coiros animais.
Conquista e Colonia española
A chegada dos españois á rexión fíxose dentro dun proceso de poboamento iniciado dende Santa Marta por Pedro Fernández de Lugo. Dende Santa Marta partiu Gonzalo Jiménez de Quesada en 1537 coa misión de informar a Fernández de Lugo sobre terra firme, e logo de varios meses de penurias estabeleceuse no Altiplano Cundiboyacense. Meses despois chegaron Nicolás Federmann e Sebastián de Belalcázar, e o 27 de abril de 1539 fundouse definitivamente Santafé de Bogotá.
Hieronymus Duquesnoy o Vello
Hieronymus Duquesnoy o Vello (coñecido tamén polo seu nome de pía en francés: Jérôme), nado na localidade actualmente francesa de Le Quesnoy cara a 1570 e finado en Bruxelas arredor do ano 1641, foi un escultor brabantino da corte de Alberte e Isabel.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Estatua de Duquesnoy na igrexa de [[Martiño de Tours|San Martiño de Aalst]] Foi un escultor moi influído polas obras do manierismo francés e italiano. Ademais das obras civís para o palacio e os xardíns da corte, logo da eclosión dos iconoclastas protestantes de mediados do século XVI nos Países Baixos, Duquesnoy dedicouse particularmente á elaboración de moblaxe e composicións escultóricas para igrexas, e tamén á súa reconstrución, logo da destrución orixinada polos conflitos relixiosos de finais do século XVI. Entre as súas obras desta orde cómpre salientar a torre do Santo Sacramento da igrexa de San Martiño, de Aalst, na provincia de Flandres Oriental, ergueita por el no corredor do coro, aproximadamente a nivel do altar.
Valdemar IV de Dinamarca
miniatura|Right|200px|Valdemar IV Valdemar IV Atterdag, Atterdag en dinamarqués significa novo día, (¿?, 1320 - ¿?, 1375). Rei de Dinamarca (1340 - 1375). Fillo e sucesor de Cristovo II.
Hieronymus Duquesnoy o Vello
Traxectoria
Duquesnoy é tamén o autor dunha alegoría de Xustiza e Verdade, para o municipio flamengo de Halle, e dunha María Madalena feita para o parque do palacio do Coudenberg, en Bruxelas, que foi substituída máis tarde por unha copia e o orixinal pasou a formar parte da colección do museo municipal da antiga casa do Sindicato de Panadeiros, hoxe coñecida como Maison du Roi d'Espagne ("Casa do Rei de España"; en neerlandés: Den Coninck van Spaignien), na Grand Place de Bruxelas.
Valdemar IV de Dinamarca
De neno foi ascendido ao trono pola nobreza que se rebelou e depuxo ao seu pai (1326).
En 1330 tivo que abdicar ao regresar o seu padre. Á morte do seu pai iniciouse un período de interregno, que termina co seu ascenso ao trono (1340).
Hieronymus Duquesnoy o Vello
Traxectoria
Na igrexa gótica de Nosa Señora da Boa Esperanza de Vilvoorde tamén hai un epitafio de mármore, na honra de Henricus van Bronchorst (finado en 1629) cuxa autoría se lle atribúe a Duquesnoy.
Valdemar IV de Dinamarca
En 1346, vendeu Estonia á Orde Teutónica.
En 1361 conquistou Escania e a illa de Gotland, pero foi vencido pola Hansa en 1370.
Hieronymus Duquesnoy o Vello
Traxectoria
No entanto, a súa obra máis famosa non é de carácter relixioso, senón profano: o Manneken Pis, unha popular estatua-fonte de bronce de 1619 que reproduce un neno ouriñando, cuxa copia está situada no centro da vila de Bruxelas e cuxo orixinal se conserva no Museo da Cidade de Bruxelas.
Valdemar IV de Dinamarca
Casado con Helvig tivo fillos:
Foi sucedido polo seu neto Olav Haakonsson, fillo da súa filla Margarida.
Hieronymus Duquesnoy o Vello
Traxectoria
Casou arredor do ano 1595 e foi pai do tamén escultor e arquitecto Hieronymus Duquesnoy o Novo e de François Duquesnoy, que foi tamén un afamado escultor da corte de Alberte VII de Austria.
Peyo
Pierre Culliford, "Peyo", nado en Bruxelas o 26 de xuño de 1928 e finado o 24 de decembro de 1992, foi un debuxante Belga.
Traxectoria
Empezou os seus estudos na academia belga de Belas Artes, abandonándoa ó cabo duns meses. Logo empezou a traballar nun estudio de animación, onde coñecería a autores como Morris e Franquin. Máis tarde traballou para axencias de publicidade, ata que creou ó seu primeiro personaxe, Johan, ó que pronto lle buscou un compañeiro, pasando a ser a serie de Johan e Pirluit. En 1958 aparece o álbum A frauta de seis buratos, no que aparecían por primeira vez os pitufos, como personaxes secundarios.
O éxito instantáneo dos pitufos, e o traballo de Peyo nas súas versións de animación, merchandising etc. obrigaron co tiempo a Peyo a abandonar ós seus outros personaxes, ata o punto de chegar a dicir que se sentía "prisioneiro" deles.
En 1992 morreu dun ataque ó corazón.
Obra
Personaxes creados por Peyo:
Goražde
Goražde (en Горажде) é unha cidade e concello de Bosnia e Hercegovina. Atópase no cantón de Podrinje Bosníaco, dentro do territorio da Federación de Bosnia e Hercegovina.
As Amoras, Loboso, A Pastoriza
As Amoras é un lugar da parroquia de Loboso no concello lucense da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 12 habitantes (8 homes e 4 mulleres).
O Sobral, O Caramiñal, A Pobra do Caramiñal
O Sobral é un lugar da parroquia do Caramiñal no concello coruñés da Pobra do Caramiñal na comarca do Barbanza. Tiña 42 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 23 eran homes e 19 eran mulleres.
Lourizán, Pontevedra
Santo André de Lourizán é unha parroquia do concello de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña tiña 2.935 habitantes (1.441 homes e 1.494 mulleres), repartidos en 17 entidades de poboación.
Linda ao norte con Salcedo e a ría de Pontevedra, ao sur con Salcedo e San Xián de Marín, ao leste outra volta con Salcedo e ao oeste con San Xián de Marín e a ría. A altura máxima é de 100 m. A costa é recortada e os accidentes costeiros máis salientábeis son as puntas da Laxe da Rache e Cabo de Praceres e as praias de Lourizán e Praíña. Lourizán dista catro quilómetros da capital do concello, coa que se comunica por medio da autovía PO-11 e a estrada PO-546.
miniatura|200px|Capela de Santo André, antiga igrexa parroquial.
Patrimonio
Atopáronse dúas aras romanas adicadas ao deus Vestio Alonieco, e un relevo recollido no muro do recinto da igrexa cunha figura antropomorfa.
O pazo de Lourizán foi construído como lugar da veraneo da familia Montero Ríos, e no seu recinto construíuse un centro de investigacións forestais. Tamén destacan a igrexa da Nosa Señora dos Praceres (deseñada a finais do século XIX por Domingo Sesmero) e inaugurada en 1888 e a capela de Santo André.
Nesta parroquia sitúase o complexo Ence, formado pola maior planta produtora de pasta de papel da empresa Ence, (e da desaparecida planta electroquímica de Elnosa construída en 1957), altamente contaminante e condenada en reiteradas ocasións por delitos medioambientais. Malia que por lei debe abandonar eses terreos, propiedade do estado, e que no ano 2018, a Asociación Pola Defensa da Ría procurou a súa marcha, unha sentenza de 2023 do Tribunal Supremo puxo fin ao proceso xudicial contra Ence pola prórroga da planta en Lourizán.
A festa patronal celébrase o día 30 de novembro (Santo André). Tamén se celebra a Nosa Señora dos Praceres, normalmente no mes de maio.
Macizo Galaico
O Macizo Galaico é un sistema de serras e montañas de Galicia e da zona limítrofe coas provincias de Zamora e León. O seu punto máis elevado é Pena Trevinca cuns 2 127 metros. Outro importante pico é a Cabeza Grande de Manzaneda, cuns 1 781 metros.
No folclore tradicional galego os bosques do Macizo Galaico están habitados por elfos, fadas, pantasmas, a Santa Compaña, o Nubeiro e meigas.
Vexetación
A vexetación é bastante homoxénea sobre todo o macizo e hai unha excelente biodiversidade de plantas nas montañas galegas. Moitas das especies atopadas nas montañas empregáronse na medicina tradicional galega.
A serra dos Ancares, pertencente ao macizo, foi declarada unha Reserva da Biosfera pola UNESCO en 2006.
Conxuntos montañosos
Dende o sueste até o noroeste do Macizo Galaico poden distinguirse tres conxuntos:
Lista de serras
miniatura|565px|As montañas Paraño na [[provincia de Ourense vistas dende a N-541.]]
Mantelle
O topónimo galego Mantelle pode referirse a:
Matt Doran
Matthew N. Doran, nado en Sidney o 30 de marzo de 1976, é un actor australiano coñecido polo seu papel como "Mouse" (en galego: "Rato") en Matrix.
Formación
Estudou interpretación por dous anos na Australian Film & TV Academy e gañou un premio de Mellor Performance e Mellor Estudante en 1991.
Traxectoria
Despois de formarse, conseguiu un papel principal na película, Pirates' Island, e fixo unha aparición no E Street.
Doran tamén fixo o papel do neno Damien Roberts na telenovela australiana Home e Away entre 1992 e 1996. Protagonizou GP, Fallen Angels, Water Rats, Medivac, Call Murder, Farscape e Stingers.
No 2008, desempeñou o papel de James Marshall no filme máis recente de Darren K. Hawkins, Next Door to the Velinskys.
Premio Torrente Ballester
miniatura|Foto de [[Torrente Ballester en 1982.]] O Premio de narrativa Torrente Ballester foi instituído en 1989 pola Deputación da Coruña. Aberto en principio a obras escritas tanto en galego como en castelán, dende 2016 creáronse dúas modalidades, en galego e en castelán.
A Tomada, O Caramiñal, A Pobra do Caramiñal
A Tomada é un lugar da parroquia do Caramiñal no concello coruñés da Pobra do Caramiñal na comarca do Barbanza. Tiña 26 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 10 eran homes e 16 eran mulleres.
Galería de imaxes do mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro
O mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro localízase na parroquia de Santa María de Carboeiro pertencente ao concello de Silleda.
AgustaWestland
AgustaWestland (coa marca Leonardo Helicopters dende xaneiro de 2016) foi unha compañía de deseño e fabricación de helicópteros. Era unha subsidiaria da firma italiana Leonardo S.p.A. (anteriormente Finmeccanica). Formouse en xullo do ano 2000 como unha compañía multinacional anglo-italiana, cando Finmeccanica e GKN fusionaron as súas respectivas subsidiarias de helicópteros (Agusta e Westland Helicopters) para crear AgustaWestland, mantendo cada unha o 50% das accións. Finmeccanica marcou a participación de GKN en AgustaWestland en 2004.
Queer as Folk
Queer as Folk é unha expresión inglesa que significa raros como todos e tamén maricas como todos. É o título de dúas series de televisión de ficción distintas:
La barraca
La barraca é unha novela do autor español Vicente Blasco Ibáñez publicada en 1898 incardinada no movemento literario denominado naturalismo.
A Fraga, Sagra, O Carballiño
A Fraga é un lugar da parroquia de Sagra no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Estaba deshabitado no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE. Tamén o estaba no ano 2010.
La barraca
Argumento
O libro desenvólvese na Valencia rural de finais do século XIX, describindo con precisión as duras condicións de vida da poboación campesiña e agricultora. O tío Barret vese imposibilitado de seguir traballando a horta que cultivaran os seus antepasados durante xeracións ao non poder pagar o arrendamento ao propietario da terra, D. Salvador. Como consecuencia, todos os veciños da aldea, con Pepeta e Pimentó á cabeza se conxuran para impedir que ninguén volva traballar nesa parcela.
Ata que chega Batiste e a súa familia (a súa muller Teresa e os seus fillos Roseta, Batistet e Pasqualet) que, aguillados pola necesidade, instálanse na leira e acceden a pagar o arrendamento correspondente para poder cultivar o terreo. A partir dese momento veranse infatigablemente acosados polo resto da comunidade, que os acusaba de pregarse ás esixencias do terratenente prexudicando con iso os intereses do colectivo.
O fostigamento chega ao seu punto culminante cando os fillos pequenos da familia de Batiste teñen un enfrontamento con outros nenos da aldea, como consecuencia do cal o pequeno Pasqualet termina falecendo. Un sentimento de culpa e compaixón asolaga a comunidade.
Pero será temporal. Batiste enfróntase a Pimentó nunha trifulca tabernaria e poucos días despois ao ser Batiste disparado responde ferindo de morte ao seu agresor, o mesmo Pimentó. As represalias non se fan esperar: A barraca onde habitan Batiste e a súa familia é incendiada e eles vense na obriga de abandonar o pobo.
Taxodium
Taxodium é un xénero de árbores que comprende dunha a tres especies (dependeno da opinión taxonómica) de coníferas extremadamente tolerantes aos asolagamentos da familia dos alciprestes, Cupressaceae. O nome do xénero deriva da palabra latina taxus, que significaba 'teixo', e da palabra grega εἶδος (eidos), que significa 'similar a'. Dentro da familia, Taxodium está máis estreitamente relacionado cos alciprestes asiáticos Glyptostrobus pensilis e Cryptomeria japonica.
As especies de Taxodium viven na parte sur de Norteamérica e son de folla caduca no norte e de semiperennes a perennes no sur. Son árbores grandes, que chegan a medrar entre 30 e 46 m de altura e de 2 a 3 m de diámetro do tronco (excepcionalmente 11 m). As follas aciculares, de 2 a 3 cm de longo, crecen en disposición espiral no talo, retortas na base, de modo que aparecen en dúas ringleiras planas a cada lado do talo. Os conos son globosos, de 2 a 3,5 cm de diámetro, con de 10 a 25 escamas, cada escama leva unha ou dúas sementes; maduran de 7 a 9 meses despois da polinización, cando se desintegran para liberar as sementes. Os conos masculinos (con pole) orixínanse nun acio penduloso, e soltan o pole en cada primavera. Os Taxodium teñen pneumatóforos, raíces que crecen en e ao a carón da auga, que son proxeccións leñosas que crecen por riba da superficie da auga que se cre serven para transportar oxíxeno ao sistema radicular.
Especies
Os tres taxons existentes de Taxodium son tratados como especies distintas, aínda que algúns botánicos as tratan como unha soa especie, considerando as outras como variedades da primeira que foi descrita. As tres son distintas en ecoloxía, crecen en diferentes ambientes, pero poden hibridarse.
Usos
miniatura|esquerda|Pneumatóforos cun nivelo baixo de auga, lago Wee Tee, Carolina do Sur As árbores son especialmente prezadas pola súa madeira, xa que a súa cerna é extremadamente resistente ás térmites e a apodrecer. A cerna contén un sesquiterpeno chamado cipreseno, que actúa como un conservante natural. O cipreseno tarda décadas en acumularse na madeira, polo que a madeira obtida das árbores vellas de bosques primarios é a máis resistente a apodrecer. Porén, a idade da árbore tamén incrementa a susceptibilidade ao fungo Stereum taxodii, que ataca a cerna e causa que algunhas árbores danadas queden ocas e sexan inútiles para obter madeira. A madeira do T. distichum era máis utilizada anteriormente que agora no sur dos Estados Unidos para construír tellados de madeira. A codia descamada destas árbores utilízase como humus.
Evolución
miniatura|esquerda|153px|Folla fósil de Taxodium dubium, de 8 millóns de anos de antigüidade, da mina de lignito a ceo aberto de Hambach, Alemaña Na historia da Terra Taxodium estaba moito máis estendido no hemisferio norte do que hoxe. Os fósiles máis vellos encontráronse en depósitos do Cretáceo tardío de Norteamérica. As árbores persistiron en Europa ata hai uns 2,5 millóns de anos, durante o Plioceno.
A Ervillega, Loboso, A Pastoriza
A Ervillega é un lugar da parroquia de Loboso no concello lucense da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Lenticularis
miniatura|250px|Altocumulus lenticularis (enriba) Lenticularis é unha especie de nubes cun aspecto que lembra ao dunha lentella. Fórmase cando un forte vento atravesa perpendicularmente un sistema montañoso, formándose ondas a sotavento del, con varias capas superpostas.
Podémola atopar en nubes dos xéneros cirrocumulus, altocumulus e stratocumulus.
Boliviano (moeda)
O Boliviano é a moeda de oficial de Bolivia. O 28 de novembro de 1986 (Lei 901) substitúe o peso boliviano ($b), que perdeu o seu valor coa grande crise inflacionista que sufriu o país en 1985 (8767%, é dicir 750.000 pesos por dólar ese ano). Coa Nova Política Económica, o 28 de novembro de 1986, Paz Estensoro asinou a lei para a posta en circulación o 1 de xaneiro de 1987 dunha nova moeda nacional enteiramente convertible, o boliviano, equivalente a un millón de pesos e cun tipo de troco flexible con relación ao dólar e que logo dun período de transición é a única moeda legalmente aceptada a partir do 1 de xaneiro de 1988. O boliviano entre 1863 e 1963 foi a moeda nacional ata a súa substitución polo peso boliviano.
O Banco Central de Bolivia, fundado en 1928, é o organismo económico responsable da emisión de moeda. A denominación das moedas é de: 10, 20 e 50 centavos e 1, 2 e 5 Bolivianos. En billetes, as denominacións son de 10, 20, 50, 100 e 200 Bolivianos.
O boliviano actual
Logo de anos de inflación imparábel, en 1987 substituíuse o peso boliviano por un novo boliviano a razón dun millón de pesos por boliviano. miniatura|150px|5 bolivianos de [[2001]]
Cortes de Castela-A Mancha
250px|miniatura|Sede do parlamento autonómico. As Cortes de Castela-A Mancha (en castelán: Cortes de Castilla-La Mancha) son o órgano lexislativo da comunidade autónoma de Castela-A Mancha. A súa sede atópase no antigo Convento de San Gil, situado na rúa Bajada del Calvario da cidade de Toledo.
Boliviano (moeda)
Moedas
Moedas de curso legal na actualidade:
Cortes de Castela-A Mancha
As Cortes de Castilla-A Mancha son un de tres órganos que conforman a Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha, xunto co Consello de Goberno e a Presidencia da Xunta de Comunidades. Actualmente están forman 49 deputados representantes das provincias que conforman a Comunidade.
Boliviano (moeda)
Moedas
Na actualidade as moedas de 2 e 5 centavos xa non existen.
Cortes de Castela-A Mancha
Funcións
Entre as funcións das Cortes destacan:
Boliviano (moeda)
Billetes
Billetes actualmente en circulación:
Cortes de Castela-A Mancha
Composición
As Cortes de Castela-A Mancha son un dos tres órganos que conforman a Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha e onde reside a vontade popular a través dos 49 deputados elixidos por sufraxio universal, igual, libre, directo e segredo. Son elixidas por un prazo de catro anos mediante un sistema proporcional que asegura a representación das diversas zonas do territorio da Rexión. A circunscrición electoral é a provincia. A cada unha delas correspóndelle o seguinte número de deputados: Albacete, 10; Cidade Real, 11; Cuenca, 8; Guadalaxara, 8 e Toledo, 12 (Toledo e Guadalaxara subiron un escano respecto de 2007, polo aumento de poboación). O artigo 10 do Estatuto de Autonomía expón que as eleccións serán convocadas polo Presidente da Xunta de Comunidades, nos términos previstos pola Lei que regule o Réxime Electoral Xeral, de maneira que se realicen o cuarto domingo de maio cada catro anos. A diferenza das comunidades autónomas de País Vasco, Cataluña, Comunidade Valenciana, Aragón, Galicia e Andalucía cuxo presidente ten a potestade de convocar eleccións en calquera momento.
Boliviano (moeda)
Billetes
Billetes fóra de circulación:
Cortes de Castela-A Mancha
Composición
Tralas eleccións ás Cortes de Castela-A Mancha de 2011, o PSOE obtivo 24 deputados e o PP 25. Xa que logo, o PP conseguiu a maioría absoluta. A candidata popular, María Dolores de Cospedal, tomou posesión do seu cargo o 21 de xuño de 2011.
Boliviano (moeda)
Notas
1. Hai moedas de 10 centavos feitas de aceiro inoxidable, xa que anteriormente a 1997 eran acuñadas dese xeito sen chapado de cobre.
Cortes de Castela-A Mancha
Composición
O PSOE foi sempre o partido maioritario en canto a número de escanos desde as primeiras eleccións en 1983 ata 2011, data na que o Partido Popular superouno en escanos e votos. Separadamente de socialistas e populares, tamén obtiveron deputados nalgunha lexislatura IU e CDS.
Boliviano (moeda)
Notas
2. A moeda de 5 bolivianos substituíu o billete de 5 bolivianos.
3. Existía tamén o billete de 2 bolivianos, o mesmo que foi substituído pola moeda do mesmo valor.
Cortes de Castela-A Mancha
Composición
O 7 de setembro de 2012, nas Cortes de Castela-A Mancha, aprobouse a proposta de reformar puntualmente o Estatuto de Autonomía para reducir á metade o número de deputados, así como a eliminación dos seus soldos para 2013. O 1 de xaneiro de 2013 entrou en vigor o novo réxime retributivo, coa supresión de salarios e o cobro dunha indemnización fixa para 42 dos 49 deputados. A redución de deputados queda aínda pendente ao requirir unha maioría de dous terzos no Congreso para a reforma do Estatuto.
449
Outros
Historia ano a ano
Gandarela, Brosmos, Sober
Gandarela é un lugar da parroquia de Brosmos no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos. Tiña 11 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 7 eran homes e 4 eran mulleres.
Manle
O topónimo galego Manle pode referirse a:
Robustiana Mujika Egaña
Robustiana Mujika Egaña, nada en Deba, Guipúscoa, o 24 de maio de 1888 e finada o16 de setembro de 1981, foi unha escritora e poeta nacionalista vasca, máis coñecida como Tene Mujika.
Biografía
Robustiana Mujika nada nunha familia de 12 irmáns, os seus pais rexentaban a tenda de alimentación do pobo. Tene, profundamente nacionalista, dedicouse desde moi nova á política e á literatura en éuscaro. Participou como oradora en numerosos actos públicos de EAJ-PNV e en 1935 foi nomeada presidenta de Emakume Abertzale Batza de Guipúzcoa, a asociación feminina do Partido Nacionalista Vasco.
A súa obra atópase dispersa en xornais: Euskal Esnalea, Euzko-Deya, Gure Herria, Euskerea, O Día, Euskadi, Agur, Luzaro, Goiz-Argi e Deva. Segundo declaracións de Tene, perdeu moitas cousas escritas, porque cando saíu cara ao exilio, a súa irmá, asustada, queimou todos os papeis que tiña.
Os seus poemas máis importantes son Aberriaren udaberria, Ama, Arno'ko Kurutza e o máis famoso Miren Itziar'ri idazkiaz eta olerkiak (cartas e poemas a María de Itziar), 19 cartas e 23 poesías líricas e descritivas de paisaxe e ambientes da época. Dunha poesía súa dedicada ao outono, extraeu Watson Kirkconnell un fragmento para a antoloxía European Elegies, publicada no 1928 en Otawa, Canadá.
Tamén foi autora de obras teatrais como Gogo oñazeak e, en 1968, publica Cadernos do vascuence falado como axuda aos pais que enviaban os seus fillos ás ikastolas.
En 1983 o concello de Deba convocou na súa honra o I Concurso de Narracións Curtas Tene Múgica e en 2006 o consistorio guipuscoano, xunto á editorial ELKAR, converteu este certame literario na Bolsa Tene Mujika.
Eleutherodactylus iberia
Eleutherodactylus iberia é unha pequena especie da familia Eleutherodactylidae, endémica do leste de Cuba. É a especie vivente de ra máis pequena do hemisferio norte, con 10 mm de lonxitude. É a terceira especie de ra máis cativa (e de tetrápodos) do mundo, despois da Paedophryne amauensis e a Brachycephalus didactylus. Foi descuberta por vez primeira en 1993 no monte Iberia (Provincia de Holguín), do cal recibe o seu nome, e só habita en dúas pequenas rexións de Cuba.
Ku (proteína)
Ku é unha proteína que se une aos extremos do ADN onde hai roturas de dobre febra e é necesaria para a vía de unión de extremos non homólogos (NHEJ) para a reparación do ADN. A Ku está evolutivamente conservada desde as bacterias aos humanos. A Ku ancestral bacteriana é un homodímero (dúas copias da mesma proteína unidas). A Ku eucariota é tamén un heterodímero, que está constituída por dous polipéptidos chamados Ku70 (XRCC6) e Ku80 (XRCC5), denominadas así polo peso molecular das proteínas Ku humanas, que é de arredor de 70 kDa e 80 kDa. As dúas subunidades Ku forman unha estrutura con forma de cesta que se trenza sobre os extremos rotos do ADN. Unha vez unida, a Ku pode escorregar sobre a febra do ADN, o que permite que se unan máis moléculas de Ku ao extremo. Nos eucariotas superiores, a Ku forma un complexo coa subunidade catalítica de proteína quinase dependente do ADN (DNA-PKcs) para formar a proteína quinase dependente do ADN completa, chamada DNA-PK. Pénsase que a Ku funciona como un armazón molecular ao cal se poden unir outras proteínas implicadas na NHEJ, orientando a rotura de dobre febra para que sexa ligada.