cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duesenberg
Modelo A (1921-1927)
Ao final da primeira guerra mundial, deixaron de construír motores marítimos e de aviación en Elizabeth, Nova Jersey, na esquina de Newark Avenue e North Avenue. En 1919 os irmáns Duesenberg venderon as súas fábricas de Minnesota e Nova Jersey a John Willys e mudáronse a unha nova sede e fábrica en Indianápolis, onde creouse a "Duesenberg Automobile and Motors Company, Inc." en 1920 para comezar a produción de turismos. A planta estivo situada nunha parcela de 69.000 metros cadrados entre o oeste da rúa Washington e a rúa Harding ata 1937, adxacente á factoría de Overland Automobile.
Modo gramatical
Modo potencial
O modo potencial é unha modo que expresa probabilidade. Utilízase en finés.
Duesenberg
Modelo A (1921-1927)
thumb | 1923 Duesenberg Model A [[turismo no Museo Louwman]] Aínda que os irmáns Duesenberg eran enxeñeiros de clase mundial, non eran nin bos empresarios nin bos administradores, non puideron vender todas as unidades do seu primeiro turismo, o modelo A. Este tiña o motor Duesenberg 8 en liña, o primeiro motor recto "producido en serie" nos Estados Unidos Era un automóbil extremadamente avanzado e caro (os prezos comezaban en 6.500 dólares), ofrecendo funcións como un árbore de levas en cabeza, unha culata de catro válvulas e o primeiro con tracción as catro rodas (16" ) freo hidráulicos (deseñado por Fred xunto con Lockheed) ofrecidos nun coche de pasaxeiros en calquera lugar (antes da introdución de  Adler no mercado europeo no 1926 no "Standard 6"). O modelo A era un vehículo máis lixeiro e pequeno que a competencia. Estaba entre os coches máis potentes e máis rápidos da súa época.  Entre os famosos que compraron este modelo estaban Tom Mix e Rudolph Valentino.
Modo gramatical
Modo eventivo
O modo eventivo emprégase en Kalevala. É unha combinación do modo potencial e o condicional. Tamén se utiliza en dialectos do estoniano.
Duesenberg
Modelo A (1921-1927)
O modelo experimentou varios atrasos que pasaron do prototipo á produción. As entregas aos concesionarios non comezaron ata decembro de 1921. As vendas quedaron atrasadas e o obxectivo de construír 100 Duesenberg cada mes resultou demasiado alto, xa que a planta de Indianápolis loitaba por despregar unha ao día. En 1922 non se fabricaron máis de 150 coches, e só 650 Modelos A vendéronse nun período de seis anos.
Especificacións do modelo A de 1922
Modo gramatical
Modo dubitativo
O modo dubitativo utilízase en ojibwa, xaponés, turco e outras linguas. Expresa a dúbida ou a incerteza do falante sobre o evento denotado polo verbo.
Duesenberg
Modelo A (1921-1927)
Os triunfos nas carreiras tampouco se traduciron en éxito financeiro, aínda que esa reputación gañadora acabaría atraendo novos investimentos, que subministraron o fluxo de efectivo para apoiar a fábrica. Os irmáns continuaron creando excelentes motores para coches, barcos e algúns avións, pero só como empregados de varios investidores capitalistas que compraron os dereitos do seu famoso nome de familia.
Modo gramatical
Modo hipotético
O modo hipotético emprégase en ruso, lakota e outras linguas. Expresa un razoamento contrafactual, é dicir, un razoamento contrario a uns feitos; aínda que sexa unha situación que pode ocorrer.
Duesenberg
Modelo A (1921-1927)
A empresa xa adquirira un considerable aura de prestixio cando en outubro de 1919, Fred vendeu os dereitos do seu nome, patentes e debuxos para un turismo da unha parella de promotores, Newton E. Van Zandt e Luther M. Rankin. O 8 de marzo de 1920, estes homes convertéronse en presidente e vicepresidente da "Duesenberg Automobile and Motors Corporation de Indianápolis". Fred era enxeñeiro xefe e August o seu axudante, e ambos eran asalariados como empregados.
Van Zandt renunciou ao cabo dun ano, e os negocios foron de mal a peor en 1923. En 1924 a compañía entrou en quebra, pero dalgún xeito sobreviviu ese ano. En 1925, o nome da empresa cambiouse a "Duesenberg Motors Corporation" e Fred asumiu o título de presidente. Fred e August loitaron por manter a compañía, pero sen éxito, xa que non foron capaces de reunir o capital suficiente.
Modelo X (1926-1927)
O modelo X Duesenbergs é moi raro. Era unha versión máis deportiva do modelo A cun chasis máis pesado e máis longo (3.500 mm. distancia entre eixes) e que lle permitían alcanzar 100 mph. As diferenzas máis notables entre o A e o X era que estes últimos tiñan diferenzais hipoides e todas as súas válvulas estaban por un lado, levaba os freos hidráulicos que Fred creara para os seus coches de carreiras de 1914. Este sistema de freada puido darlle unha fortuna se o tivese patentado.
Segundo Randy Ema, a máxima autoridade sobre Duesenberg nos Estados Unidos, só construíronse 13 unidades. Encaixan entre o modelo A de Duesenberg e o famoso J, sabíase que só sobreviviran catro, ata que o conservacionista de automóbiles Jay Leno atopou unha quinta unidade nun garaxe dun barrio en 2005.
Modelo J, SJ, SSJ, JN, SJN (1928-1937)
thumb | 1930 J Walker La Grande Torpedo [[Phaeton body | Phaeton]]
Despois da adquisición de Cord, a nova compañía pasou a chamarse "Duesenberg, Inc." Fred continuou na nova organización, agora co título de vicepresidente encargado de enxeñaría e traballo experimental. Mentres que Augie xogou un papel importante no desenvolvemento do modelo A e a súa variante, o moi raro modelo X, non tiña nada que ver co J e non tivo ningunha conexión formal con Duesenberg, Inc. ata máis tarde. Segundo o experto Marshall Merkes, "Cord non quería a Augie." Non obstante, todos os coches de carreiras de Duesenberg producidos despois de 1926 foron construídos por Augie nunha empresa que funcionaba por separado e nun edificio á parte da planta principal de Duesenberg. Tamén foi responsable de varios logros de enxeñería como os sobrealimentadores que desenvolveu tanto para os automóbiles Auburn como para Cord.
thumb | 1931 Duesenberg J Murphy
A recentemente revivida empresa de Duesenberg dispúxose a producir o modelo J, que presentouse o 1 de decembro no Salón do Automóbil de Nova York de 1928. En Europa presentouse no Salón do automóbil de París de 1929. O primeiro e, no momento da presentación en Nova York, o único exemplar da serie, o J-101, era un panel de vbarrido, dobre capota fáeton, con carrozaría  LeBaron, rematado en prata e negro. Cando chegou a Gran Depresión en outubro de 1929, a Compañía Duesenberg só construíra uns 200 coches. En 1930 completáronse 100 pedidos adicionais. Así, o modelo J non alcanzou o obxectivo orixinal de vender 500 coches ao ano.
thumb | dereita | Motor Modelo J
O modelo J 8 en liña baseábase nos exitosos motores de carreiras da compañía dos anos vinte; deseñados por Duesenberg, fabricados por Lycoming, outra empresa propiedade de Cord. De forma non sobrealimentada, os oito cilindros producían uns impresionantes (para o período) 265 hp, axudado por un dobre árbore de levas en cabeza e catro válvulas por cilindro. O modelo J era capaz dunha velocidade máxima de 192 km/h, e 151 km/h en segunda marcha. Outros coches presentaban motores de maior cilindrada, pero ningún superaba a súa potencia. Tamén foi o automóbil americano máis rápido e caro do mercado.
Como era costume entre as marcas de automóbiles de luxo, só se amosaban o chasis e o motor, xa que o interior e a carrozaría do automóbil dependían do carroceiro, segundo as especificacións do propietario. O chasis da maioría dos modelos J era o mesmo, así como o estilo de elementos como defensas, faros, radiador, capó e panel de instrumentos.
As carrocerías de Duesenberg procedían tanto dos Estados Unidos como de Europa, e os coches acabados eran algúns dos coches máis grandes, grandiosos, fermosos e elegantes xamais creados. Aproximadamente a metade dos Modelos J construídos por Duesenberg tiñan carrozarías elaboradas polo deseñador principal da compañía, Gordon Buehrig. O resto foron de carroceiros independientes dos Estados Unidos, como Derham,  Holbrook,  Judkins,  LeBaron,  Murphy, Rollston (máis tarde renomeado Rollson),  Walker,  Weymann, e  Willoughby, e dos carroceiros europeos Fernández et Darrin, Franay,  Gurney Nutting, Saoutchik etc. Non obstante, outras sucursais de Duesenberg fabricaron outras carreiras en Chicago, Nova York, Los Ángeles, Filadelfia, Florida e Denver, así como por concesionarios máis pequenos. Para as carrozarías propias, Duesenberg usou o nome de La Grande.
O chasis custou 8.500 dólares e 9.500 dólares despois de 1932; o modelo base completo custaba entre 13.000 e 19.000 dólares (dous dos J de carrozaría americana alcanzaron os 25.000 dólares. ), no momento no que un médico por termo medio nos Estados Unidos gañaba menos de 3.000 dólares ao ano. Non hai datos relativos aos prezos que cobran os carroceiros de luxo en Europa, pero é razoable asumir o prezo de venda final dos produtos montados no custoso chasis importado eran considerablemente superiores aos seus homólogos de fabricación americana.
O J estaba dispoñible en dúas versións de chasis cunha distancia entre eixes diferente; un longo (de 3´90 m) e outro curto (aproximadamente 3´60 m). Tamén houbo outros tamaños especiais, como os dous únicos SSJ cunha distancia entre eixes acurtada a 3´18 m e un par de coches coa distancia entre eixes estendida a 4 m e máis.
O taboleiro incluía luces que lembraban ao condutor que había que cambiar o aceite ou que se debería inspeccionar a batería.
Realizáronse unha serie de pequenas modificacións durante a vida da produción, pero a maior parte do deseño permaneceu igual ata que a fábrica pechou en 1937. O primeiro en desaparecer foi a caixa de cambios de catro velocidades, que era incapaz de aguantar a potencia do motor. Substituíuse por unha caixa de cambios de tres velocidades non sincronizada, que se montou en todos os Duesenbergs posteriores. A diferenza de case todos os fabricantes norteamericanos, Duesenberg non cambiou a unha caixa de cambios totalmente sincronizada a mediados dos anos 30, o que dificultou a condución do modelo J e que quedara obsoleto. En 1937 o chasis e a caixa de cambios eran antigos en comparación coa competencia..
Respecto a este modelo, cómpre subliñar que a maioría deles (motor e chasis) fabricáronse en 1929 e 1930, pero debido á Depresión, o alto prezo e outros factores, vendéronse nos anos seguintes. O ano no que se carrozou úsase para datar un J particular, aínda que o chasis fabricouse en anos anteriores.
right|thumb|1935 SJ LaGrande Dual-Cowl Phaeton
A versión sobrealimentada, a miúdo chamada SJ, era capaz de alcanzar os 167 km/h en segunda marcha e ter unha velocidade máxima de 217-225 km/h en terceira marcha. De cero a - 100 km/h ao redor de oito segundos e de 0 a 161 km/h en 17 segundos para o SJ a pesar das transmisións non sincronizadas, nun momento no que incluso os mellores coches da época non tiñan probabilidade de alcanzar 161 km/h. Os Duesenberg pesaban polo xeral arredor de dúas toneladas e media e ata tres toneladas non era algo infrecuente, tendo en conta a ampla gama de carrozarías personalizadas dispoñibles. A distancia entre eixes era 362 cm..
Fred Duesenberg morreu de pneumonía o 26 de xullo de 1932, como consecuencia das feridas sufridas nun accidente automobilístico no que conducía un convertible SJ con carrozaría de Murphy. O seu irmán, Augie, asumiu as funcións de Fred como enxeñeiro xefe e Harold T. Ames converteuse en presidente de Duesenberg, Inc.
O SSJ é moi similar á versión SJ, pero con preto de. Os dous únicos exemplares construíronse en 1935, os SSJ Speedsters lucían unha carrozaría lixeira e convertible producida por Central Manufacturing Company, unha filial de Auburn en Connersville, Indiana. Un deles pertencía ao actor Gary Cooper, o outro foi prestado pola compañía ao actor Clark Gable, que xa posuía un Duesenberg J. A inscrición SSJ (o mesmo ocorre con SJ) nunca foi empregada oficialmente pola compañía, pero acabou sendo usada habitualmente entre os amantes do coche. O segundo "S" significa "distancia entre eixes curta" xa que os dous SSJ son os únicos Duesenberg que teñen un chasis coa distancia entre eixes acurtada a 3200 mm. O motor 420 cid de oito en liña modelos dos dous modelos SSJ está equipado con dous carburadores especiais e portos de entrada dunha forma especial chamada "bucina de carneiro", que se usou tamén noutros SJ. A diferenza do porto normal, o "corno de carneiro" está composto por dous cornos, dividíndose cada un deles en dous. Na parte traseira, o SSJ presentaba un pneumático de reposto externo e luces traseiras redondas "de estilo posterior" máis pequenas. Os tubos de escape externos que saían do capó indicaban que era a versión "sobrealimentada", pero tamén eran opcionais nos modelos J.
Hai outra versión do modelo J coñecida como Duesenberg JN (un nome nunca empregado pola compañía). Todos os JN vendéronse con carrozaría de Rollston e só producíronse dez en 1935. Nun intento de dar un aspecto máis moderno a un deseño envellecido, o JN equipouse con pequenas rodas de 43 cm. de diámetro (fronte aos 48 cm.), gardalama con faldóns, luces traseiras en forma de bala e carrozarías fixadas nos raís do chasis para dar unha aparencia máis baixa. A caixa da batería e a caixa de ferramentas redeseñáronse lixeiramente para que as portas puidesen pecharse sobre o marco. Os JN sobrecargados obtiveron a designación lóxica SJN. 225px|thumb| O Duesenberg Boattail Speedster de 1930 que pertencía ao gangster [[John Factor, un socio de Al Capone, exposto no Martin Auto Museum]]
O modelo J converteuse rapidamente nun dos coches de luxo máis populares, ademais dun símbolo de status nos Estados Unidos e Europa, conducido por ricos e famosos, incluído Al Capone, Evalyn Walsh McLean, Greta Garbo, Howard Hughes, Mae West, Marion Davies, Tyrone Power, Clark Gable, Bill "Bojangles" Robinson, William Randolph Hearst, Powel Crosley, Jr., as familias  Mars,  Whitney e  Wrigley, membros da realeza europea como o duque de Windsor, o príncipe Nicolás de Romanía,  Raíña María de Iugoslavia e os reis Vítor Manuel III de Italia, Afonso XIII de España. Este último estaba moi interesado no motor e escolleu o seu xa desaparecido Duesenberg J, entre os seus coches, para ir ao exilio logo da proclamación da Segunda República Española. Father Divine encargou o último chasis Duesenberg cunha distancia entre eixes de 452 cm.. Pesaba 3.500 kg. e aloxaba a dez pasaxeiros. J. Herbert Newport foi o deseñador. Construído por Bohman & Schwartz e entregado en outubro de 1937, tiña 6´7 m. de longo e 2´1 m. de ancho. Foi coñecido como o coche do trono do pai divino, porque tiña unha sección superior extraíble que deixaba dous asentos traseiros levantados.
Crise da Restauración
miniatura|Retrato de Afonso XIII vestido co hábito da [[Orde de Calatrava (1917), realizado por Francisco Gras.]] A crise da Restauración constituíu a etapa final do período constitucional do reinado de Afonso XIII en España. Non existe un consenso sobre o ano exacto do inicio da crise do réxime político da Restauración, aínda que se adoita situar un pouco antes ou un pouco despois de 1914, segundo se dea máis ou menos relevancia ao impacto da Primeira guerra mundial en España, a pesar de que se mantivo neutral durante todo o conflito. Si que existe acordo en considerar que un momento clave da mesma foi a crise española de 1917 e, tamén, que o seu final se produciu en setembro de 1923 co triunfo do golpe de estado que deu paso á ditadura de Primo de Rivera.
Duesenberg
Modelo J, SJ, SSJ, JN, SJN (1928-1937)
Orixinalmente, Nova York apoiou o modelo J. Nova York era a capital financeira dos Estados Unidos en 1929 e moitos dos seus habitantes podíanse permitir un coche tan caro. No entanto, a medida que se profundaba a depresión, o poder cambiou e, finalmente, foi recentemente rico Hollywood o que mantivo vivo a Duesenberg durante gran parte dos anos 30. Foi tan reputado e impoñente que moitas estrelas de Hollywood, como James Cagney, pousasen xunto ao coche para promocionar as súas carreiras.
Putsch de Múnic
Coñécese como Putsch de Múnic ou Putsch da Cervexaría ao errado intento de golpe de estado do 8 e 9 de novembro de 1923 en Múnic, levado a cabo por membros do Partido Nacionalsocialista Obreiro Alemán (NSDAP) e polo que foron procesados e condenados a prisión Adolf Hitler e Rudolf Hess, entre outros dirixentes nazis.
Crise da Restauración
O inicio da crise e o impacto en España da Gran Guerra
Segundo o historiador Manuel Suárez Cortina, «os efectos sociais e políticos da guerra representaron un factor decisivo na crise definitiva do sistema parlamentar tal como viña funcionando desde 1875. A escaseza de alimentos, o dislocamiento económico, a miseria social, a precariedade e a inflación estimularon o espertar político e a militancia ideolóxica das masas. Baixo estas condicións, a modalidade clientelar e caciquil da política española descompúxose. Trala guerra xa non foi posible restaurar a vella orde». A historiadora Ángeles Barrio, pola súa banda, afirma que a guerra «non foi, con todo, a causa inmediata do afundimento do bipartidismo. O sistema de partidos estaba xa en descomposición cando estalou o conflito, e a conxuntura especial da neutralidade só acelerou o seu declive no medio dun ambiente progresivamente crítico contra o réxime. Era a sociedade a que, en pleno proceso de cambio, comezaba a reclamar o dereito efectivo á representación, o final definitivo da vella política, co que iso supuña de ameaza de impugnación para o sistema». miniatura|[[Afonso XIII de España|Afonso XIII de visita en París en 1913, un ano antes do comezo do Primeira guerra mundial. Sentado ao seu carón, o presidente da Terceira República Francesa, Raymond Poincaré.]] Cando principiou a Primeira guerra mundial en agosto de 1914 o goberno conservador de Eduardo Dato decidiu manter a España neutral, porque na súa opinión, compartida pola maioría da clase dirixente, carecía de motivos e de recursos para entrar no conflito. O rei Afonso XIII tamén estivo de acordo e moi poucos se opuxeron á neutralidade. España era un Estado de segundo rango, que carecía da potencia económica e militar suficiente como para se presentar coma un aliado desexable a calquera das grandes potencias europeas en conflito —Alemaña e Austria-Hungría, por unha banda; Gran Bretaña, Francia e Rusia, por outro—. Así o recoñeceu o primeiro ministro Dato nunha nota dirixida ao rei:
Duesenberg
Modelo J, SJ, SSJ, JN, SJN (1928-1937)
Duesenberg anuncia o modelo J como "O mellor automóbil do mundo". Nos seus anuncios impresos víase un home ou unha muller elegante xunto cunha frase concisa pero significativa: "He / She drives a Duesenberg". A campaña foi un éxito.
Putsch de Múnic
Preludio
Centenares de persoas acudían a unha das máis grandes cervexarías de Múnic, a Bürgerbräukeller, onde se reunían os primeiros afiliados do nacente Partido Obreiro Nacional-Socialista de Alemaña (NSDAP) a principios da década dos anos 20.
Patricia Pardo
Patricia Pardo, nada en Santiago de Compostela no ano 1983, é unha xornalista galega que traballa principalmente como colaboradora e presentadora de televisión.
Traxectoria
Patricia Pardo estudou na Universidade Complutense de Madrid e comezou a súa traxectoria no ano 2005 facendo prácticas como redactora de Mediapro e ONO. Traballou en programas como El método por dos ou Tal cual lo contamos, de Antena 3. Así mesmo, traballou en espazos de Telecinco como Está pasando, Vuélveme loca ou El buscador de historia. Dende 2010 traballa no programa de Ana Rosa Quintana. Nos últimos anos exerceu como substituta de Ana Rosa Quintana durante o verán na sección de sucesos do programa. No ano 2019 realizou varias substitucións na presentación do programa Ya es mediodía de Sonsoles Ónega, na mesma canle.
Putsch de Múnic
Preludio
Hitler tomara a xefatura do NSDAP desde 1921, partido político que rexeitaba as condicións do Tratado de Versalles (1919) que dera fin á primeira guerra mundial e puña a Alemaña nunha posición sumamente comprometida no económico, con fortes sancións territoriais e militares. En setembro de 1923, Hitler anuncia a celebración de 14 reunións con dirixentes de dereita. O primeiro ministro bávaro Eugen Ritter von Knilling declarou o estado de emerxencia, nomeou a Gustav von Kahr como Comisario bávaro e colocou ao Xeneral Otto von Lossow á fronte da Reichswehr.
Crise da Restauración
O inicio da crise e o impacto en España da Gran Guerra
A neutralidade tivo importantes consecuencias económicas e sociais xa que impulsou enormemente o proceso de «modernización», iniciada timidamente en 1900, debido ao aumento considerable da produción industrial española á que, de súpeto, se lle abrían novos mercados —os dos países belixerantes, e os dos países que estes xa non podían abastecer—. Con todo, a inflación disparouse mentres que os salarios medraban a un ritmo menor e producíronse carestías dos produtos de primeira necesidade, como o pan, o que provocou motíns de subsistencias nas cidades e o aumento dos conflitos laborais protagonizados polos dous grandes sindicatos, CNT e UXT, que reclamaban aumentos salariais que freasen a diminución dos salarios reais. Segundo os datos do Instituto de Reformas Sociais en 1916 os prezos dos produtos básicos incrementáronse entre un 13,8% o leite até un 57,8% o bacallau, pasando por un 24,3% o pan, un 30,9% os ovos ou un 33,5% a carne de vacún.
Duesenberg
Modelo J, SJ, SSJ, JN, SJN (1928-1937)
Houbo unha evolución gradual (ata o modelo de 1937) para preservar as "liñas señoriais" mentres se movía cara a un modo de estilo máis integrado. A evolución final do motor de Duesenberg foi a toma de aire ram, que se engadiu a algúns dos últimos modelos sobrealimentados para producir, denominado "SSJ". Dos 481 modelos Js construídos (incluíndo todas as súas versións) producidos entre 1928 e 1937, sobreviven aproximadamente 378.
Putsch de Múnic
Preludio
As intencións de Hitler víronse influídas pola Marcha sobre Roma, encabezada por Benito Mussolini en 1922. Hitler planeou utilizar Múnic como base da súa loita contra o goberno da República de Weimar e proclamar un Estado rebelde en Baviera, iniciando unha guerra contra a República para avanzar até Berlín.
Crise da Restauración
O retorno dos liberais ao poder e o aumento da conflitividade social (1915-1917)
esquerda|miniatura|310x310px|[[Santiago Alba ,ministro de Facenda do goberno do conde de Romanones que fracasou no seu intento de establecer un imposto extraordinario sobre os beneficios da guerra.]] Seguindo os usos da quenda, en decembro de 1915 o liberal conde de Romanones substituíu ao conservador Eduardo Dato á fronte do goberno. Deseguido se procurou unha maioría ampla nas Cortes nas eleccións do ano seguinte grazas ao acordo que alcanzou co líder conservador na repartición de escanos do encadramento. «Con proverbial habilidade, Romanones puido preparar unhas eleccións que deron satisfacción a tódalas faccións, cada vez máis numerosas, dos partidos dinásticos» e tamén «ao crecente número de deputados con distrito propio, os que dispuñan de suficiente arraigamento no seu distrito como para non entrar nas negociacións para o encadramento», afirma Santos Juliá. Romanones incluíu no seu goberno ao liberal rexeneracionista Santiago Alba como ministro de Facenda, quen propuxo en xuño de 1916 a creación dun imposto extraordinario sobre os beneficios da guerra, co que financiar un amplo programa de obras públicas, pero se atopou coa radical oposición da patronal, especialmente a vasca e a catalá, e a do líder da Lliga Rexionalista Francesc Cambó. Finalmente Romanones non apoiou ao seu ministro e a reforma fiscal frustrouse.
Duesenberg
Modelo J, SJ, SSJ, JN, SJN (1928-1937)
Duesenberg cesou a súa produción en 1937 despois do colapso do imperio financeiro de Cord. Non obstante, entre 1937 e 1940 dous automóbiles deron o toque definitivo a esta marca histórica. O primeiro entregouno o carroceiro Rollson ao artista alemán Rudolf Bauer en abril de 1940, é o Duesenberg máis longo e o último entregado. O último feito fíxose a partir de pezas sobrantes entre 1938 e 1940.
Putsch de Múnic
O putsch
Na tarde do 8 de novembro de 1923, Hitler, xunto cun continxente da SA, chegou á cervexaría Bürgerbräukeller onde o gobernador de Baviera, Gustav von Kahr, pronunciaba un discurso diante de tres mil acodes. Preto de seiscentos homes da SA bloquearon as saídas. Hitler, rodeado polos seus copartidarios Hermann Göring, Alfred Rosenberg e Rudolf Hess, entrou pola porta dianteira ás 20:30 horas, disparou un tiro ao teito e saltou sobre unha cadeira gritando: «A revolución nacional comezou!».
Crise da Restauración
O retorno dos liberais ao poder e o aumento da conflitividade social (1915-1917)
O goberno de Romanones tivo que facer fronte tamén á crecente conflitividade social protagonizada pola CNT e a UXT, as dúas grandes organizacións obreiras que naceran ou se consolidaran nesa segunda década do século, cando «os seus afiliados comezaron a contarse por decenas de milleiros», como destacou Santos Juliá. Os motivos fundamentais eran a deterioración dos salarios reais, como consecuencia da inflación —os prezos entre 1913 e 1918 medraron un 118% mentres que os salarios só aumentaron un 25%— e os desabastecementos cos consecuentes motíns de subsistencias.
Duesenberg
Modelo J, SJ, SSJ, JN, SJN (1928-1937)
Duesenberg volveuse moito menos popular durante a Segunda Guerra Mundial, ao final da cal algúns modelos de J anunciáronse entre 300 e 400 dólares, algúns vendéndose finalmente só por 100 ou 200 dólares. na década de 1950, cando os coches clásicos e vintage fixéronse populares entre os coleccionistas. No New York Times publicáronse varios Model J no outono de 1950, a prezos tan baixos como 500 $. En 1959 non se podía mercar un exemplar decente por menos de 4.000 dólares e un exemplar excepcional podería achegarse aos 10.000 dólares. En 1969, os modelos J vendíanse entre 15.000 e 50.000 dólares. O primeiro Duesenberg en romper seis cifras foi un modelo J que se vendeu por 205.000 dólares en abril de 1974. O primeiro Duesenberg que vendeuse por máis de 1 millón de dólares foi en 1985. Hoxe en día, o modelo J atópanse entre as seis cifras ata sete cifras. Un exemplo particular vendeuse recentemente por 10 millóns de dólares.
Putsch de Múnic
O putsch
De inmediato declarouse un goberno provisional na mesma cervexaría. Os cuarteis da Reichswehr (o exército da República de Weimar) e os da Policía foron ocupados por partidarios do golpe, non necesariamente nazis. Hitler e algúns dos seus correlixionarios tomaron como reféns ao Comisario de Baviera, Gustav von Kahr, e aos seus dous homes máis importantes, von Lossow e von Seisser.
Crise da Restauración
O retorno dos liberais ao poder e o aumento da conflitividade social (1915-1917)
En maio de 1916, a UXT acordou no seu XII Congreso chegar a un pacto con CNT para desenvolver accións conxuntas. Unha resolución semellante acordouse no congreso da CNT celebrado en Valencia en maio. O resultado foi a firma en xullo de 1916 do chamado Pacto de Zaragoza entre as direccións das dúas organizacións obreiras. A resposta do goberno de Romanones foi ordenar deter aos asinantes do pacto. Iso non impediu que CNT e UXT pactasen o 26 de novembro convocar unha folga xeral en toda España para o 18 de decembro en protesta polo aumento dos prezos e os desabastecementos.
Duesenberg
Modelo J, SJ, SSJ, JN, SJN (1928-1937)
Unha característica distintiva do modelo J de Duesenberg foi o parachoques dianteiro de estilo "lazo", que usaba dúas pezas de aceiro, coa peza superior dobrada para parecerse a un lazo.
Putsch de Múnic
O putsch
Ao amencer do 9 de novembro, as forzas do comandante da SA Ernst Röhm (entre as que se atopaba un mozo Heinrich Himmler), seguindo ordes de Hitler, ocuparon o Ministerio de Defensa bávaro e enfrontáronse ás forzas gobernamentais, sufrindo dúas baixas. Mentres tanto, o tres homes do goberno retidos na Bürgerbräukeller foron liberados baixo palabra de compromiso coa «revolución nacional» por un inxenuo Erich Ludendorff. O tres gobernantes, inmediatamente despois de ser liberados, deron ordes á Policía de acabar coa revolta e mostráronse firmes nos seus postos. Ante esta situación, Ludendorff propón marchar ao centro da cidade para tomala, seguro de que a súa presenza inhibiría a soldados e policías de calquera acción represiva; non moi convencido, Hitler accedeu.
Crise da Restauración
O retorno dos liberais ao poder e o aumento da conflitividade social (1915-1917)
A folga foi un éxito polo que as dúas organizacións decidiron en marzo do ano seguinte preparar outra, esta vez «indefinida» e, por tanto, «revolucionaria», cuxo fin sería «unha transformación completa da estrutura económica do país e da estrutura política tamén».
Crioulo annobonense
O crioulo annobonense, tamén coñecido como Fá d'Ambô (do Falar de Ano Bom), é unha lingua crioula de base lexical portuguesa que se fala nas illas de Annobón e Bioko, na Guinea Ecuatorial. Fálano principalmente persoas de ascendencia mixta africana e portuguesa ou española.
Crise da Restauración
O retorno dos liberais ao poder e o aumento da conflitividade social (1915-1917)
A Romanones substituíuno o tamén liberal Manuel García Prieto, considerado máis próximo aos Imperios Centrais có seu antecesor. Pero o seu goberno só durou tres meses por mor da grave crise á que tivo que facer fronte provocada polo órdago que lanzaron as recentemente creadas Xuntas de Defensa.
Crioulo annobonense
A actitude do país cara a lingua é en xeral positiva e ensínase mediante cursos na súa capital, Malabo.
Putsch de Múnic
O putsch
Uns 2.500 homes marcharon directamente cara á Marienplatz, a praza onde se atopa o Concello de Múnic, e alí topáronse cunha importante masa de xente que saíra á rúa decatada do altercado. Tras uns minutos de desconcerto ante semellante aglomeración, Ludendorff decidiu que se continuase camiñando cara ao Ministerio de Defensa e así atoparse cos homes de Röhm, para o que había que atravesar a Odeonsplatz (Praza do Odeón). Ao longo do camiño íanse unindo máis persoas apoiando a Hitler e o putsch. Con todo, unha vez arribada a marcha á entrada da Odeonsplatz, xusto á altura do Feldherrnhalle (monumento aos xenerais alemáns das guerras patrias) atopáronse cun grupo de policías que lles bloqueaban o paso. Ambos os grupos de homes armados quedaron fronte a fronte durante uns segundos, ata que de súpeto soou un disparo e comezou un importante tiroteo. Hitler e Göring foron feridos, o último puido escaparse. Nunca quedou claro quen disparou primeiro.
Hitler refuxiouse en casa dun amigo, Putzi Hanfstaengl, onde mesmo planeou suicidarse, pensando que sería fusilado polas autoridades. Pasou dúas noites escondido no ático de Hanfstaengl e á terceira noite, a Policía chegou e arrestouno. Foi levado á prisión de Landsberg, onde soubo que ía ser xulgado por alta traizón.
Consecuencias
miniatura|250x250px|Hitler xunto aos demais acusados polo Putsch de Múnic durante o xuízo. Tres días despois do putsch, Hitler e algúns outros conspiradores foron arrestados por cargos de traizón, mentres que outros escaparon a Austria. As oficinas do NSDAP foron pechadas, e o seu xornal, o Völkischer Beobachter (O Observador do Pobo) foi secuestrado e prohibido. Tras un xuízo no que foi tratado con certa clemencia, cumpriu só nove meses dos cinco anos aos que fora condenado. O cárcere na cal Hitler foi recluído autorizou que recibise a visitantes case diariamente e durante moitas horas. Durante este tempo ditou Mein Kampf ao seu secretario Rudolf Hess.
Pero o substancial do fracaso do golpe foi o cambio de estratexia que motivou, ao percibir Hitler a imposibilidade de conquistar o poder pola vía insurreccional naquel momento. A partir dese instante, centrarase en crear un partido de masas para tentar facerse co control de Alemaña de acordo á constitución, pervertendo en certa medida o carácter de «antipartido» e de reacción á política liberal clásica que o movemento nazi tivera na súa orixe. Este pragmatismo é común aos movementos fascistas triunfantes no período de entreguerras, xa que Mussolini tamén reconverteu os iniciais Fasci italiani di combattimento no Partido Nacional Fascista en 1921, pouco antes de acceder ao poder en Italia co beneplácito do monarca Vítor Manuel III. miniatura|A prisión de Landsberg
Crise da Restauración
As Xuntas Militares de Defensa
miniatura|[[Manuel García Prieto, presidente do goberno que se opuxo á legalización das Xuntas Militares de Defensa, pero que se viu na obriga de ter que dimitir pola falta de apoio de El-Rei Afonso XIII.]] O desencadeamento inicial da crise de 1917, «a peor crise que experimentara desde as súas orixes o réxime constitucional da Restauración» segundo Moreno Luzón, foi o problema exposto polo movemento das "Xuntas de Defensa", nacidas en 1916. Eran estas unhas organizacións corporativas dos militares con destino na península que reclamaban o aumento dos seus salarios —a inflación tamén lle estaba a afectar á oficialidade— e que tamén protestaban polos rápidos ascensos por méritos de guerra que obtiñan os seus compañeiros destinados en Marrocos, e que grazas a eles podían aumentar os seus ingresos.
As Xuntas esixían o seu recoñecemento legal ao que se opuña o goberno. En abril de 1917, caera Romanones sendo substituído por un goberno presidido polo tamén liberal Manuel García Prieto, cuxo ministro de Guerra, o xeneral Francisco Aguilera y Egea ordenou a disolución das Xuntas. A tensión entre o goberno e as Xuntas chegou ao seu clímax na derradeira semana de maio. O 1 de xuño a Xunta de Defensa de Barcelona presentou un escrito ao capitán xeneral de Cataluña no que esixía a posta en liberdade dos oficiais detidos por pertencer ás xuntas e o recoñecemento das mesmas e ameazaba con romper a disciplina se non se aceptaban as súas demandas.
Crioulo annobonense
Orixe
No século XV a illa de Annobón foi descuberta polos portugueses e estaba deshabitada, polo que axiña comezaron a poboala traendo escravos. O crioulo comezou a ser falado polos descendentes de homes portugueses e mulleres africanas escravas traídas doutros lugares, especialmente de Angola e San Tomé, e polo tanto ten grande influencia do crioulo forro que falaban os escravos de San Tomé. España, mediante o Tratado de El Pardo fixo un intercambio de territorios portugueses no golfo da Guinea por territorios en América do Sur, polo que a illa de Annobón e o que hoxe en día é a Guinea Ecuatorial pasaron a España. A poboación de Annobón, incómoda baixo o dominio español era hostil. Co tempo a poboación adaptouse á nova cultura e ao castelán, resultando unha nova mestura.
Crise da Restauración
As Xuntas Militares de Defensa
Así pois, o ocorrido en 1905-1906 cos feitos do Cu-Cut! e a posterior aprobación da Lei de Xurisdicións volveu repetirse en 1917: os militares apelaron ao rei e este púxose de novo da súa parte; obrigou ao goberno a dimitir, substituíndoo por outro presidido polo conservador Eduardo Dato, o cal suspendeu as garantías constitucionais, censurou a prensa e aceptou o regulamento das "Xuntas de Defensa". Ademais pechou as Cortes aos poucos días.
Coa caída do goberno liberal de García Prieto e a súa substitución por Dato, como resultado da presión conxunta dos militares e da Coroa, demostrábase que agora non eran os partidos os que determinaban a quenda senón que os centros de decisión política estaban a desprazarse cara aos cuarteis e o Palacio Real. «Xuño de 1917 significou unha especie de punto de non retorno nese deslizamiento*, pois desde ese momento até setembro de 1923, cando o golpe de estado de Primo de Rivera puxo fin á monarquía constitucional, producíronse en España 14 crises totais de goberno, convocáronse catro eleccións xerais e até tres presidentes do Consello de Ministros caeron por directa presión militar.[…] Á vez que os gobernos caían por unha combinación de falta de apoio entre todas as faccións do mesmo signo con presenza no Congreso e por presións desde fóra, producíronse os dous fenómenos que acabarán empuxando ao sistema liberal na dirección contraria aos reiterados propósitos de rexeneración. Ante todo, o Rei incrementou as posibilidades e as ocasións de intervir no xogo político co encargo de formar goberno a un ou outro xefe de facción, reservándose a capacidade de decidir sobre a oportunidade da convocatoria de eleccións. [...] O segundo foi a cesión da iniciativa política aos militares e, ante o crecemento da protesta social, a militarización da orde pública. Era, renacido, o problema militar, a política pretoriana, evidente nesa vontade dos militares de actuar como un grupo de presión corporativo e de presentarse como unha alternativa política: non son xa os espadóns, como no século XIX, senón o Exército como corporación".
Crioulo annobonense
Orixe
O goberno da Guinea Ecuatorial financiou un estudo do Instituto Internacional da Lingua Portuguesa (IILP) en Annobón, que comprobou a forte ligazón e conexión entre as poboacións crioulas de San Tomé e Príncipe, Cabo Verde e Guinea-Bissau.
Crise da Restauración
A Asemblea de Parlamentarios
miniatura|[[Francesc Cambó, o líder da Lliga Regionalista.]] A finais de maio de 1917, os republicanos con Alejandro Lerroux á fronte organizaron un gran mitin aliadófilo na Praza de touros de Madrid ao que se sumou o Partido Reformista de Melquíades Álvarez e ao que asistiu a título persoal o dirixente socialista Andrés Ovejero. Os intervenientes pediron a reforma da Constitución de 1876 nun sentido plenamente democrático recuperando con iso o programa clásico do republicanismo. Pouco despois incorporouse o PSOE co que se renovou a conxunción republicano-socialista nada trala crise da Semana Tráxica de 1909, acordándose o 14 de xuño que se formaría un Goberno provisional que convocase eleccións a Cortes Constituíntes.
Crioulo annobonense
Características
O crioulo annobonense é análogo ao crioulo forro. De feito, deriva del xa que comparten a mesma estrutura e o 82% do léxico. Após que Annobón pasase a formar parte de España, a lingua incorporou moitas palabras de orixe castelá (un 10% do léxico), pero ás veces é complicado determinar de que lingua provén cada palabra dada a similitude entre o portugués e o castelán. Hoxe en día, o castelán é a lingua oficial de Annobón, aínda que non se fala moito e o crioulo ten un uso moi amplo na illa, así como tamén na capital, Malabo, e mesmo na parte continental da Guinea Ecuatorial.
Crise da Restauración
A Asemblea de Parlamentarios
Neste contexto de crise política, a iniciativa tomouna o líder catalanista Francesc Cambó. O 5 de xullo, reuniu no Concello de Barcelona a tódolos deputados e senadores cataláns —aínda que os 13 deputados monárquicos abandonaron enseguida a reunión— que reafirmaron a vontade de Cataluña de se constituír nunha rexión autónoma, dereito que podería estenderse a outras rexións, e esixiron a reapertura das Cortes que terían función de constituíntes. Se o goberno Dato non aceptaba ningunha das peticións farían un chamamento a tódolos deputados e senadores a que acudisen a unha Asemblea de Parlamentarios a celebrar o 19 de xullo en Barcelona.
O goberno de Dato tentou desprestixiar a convocatoria presentando a reunión como un movemento «separatista» e «revolucionario», campaña que foi apoiada pola prensa conservadora. Finalmente, a Barcelona non acudiu Maura, como esperaba Cambó, e só asistiron os deputados da Lliga, os republicanos, os reformistas de Melquíades Álvarez e o socialista Pablo Iglesias, que aprobaron a formación dun goberno «que encarne e represente a vontade soberana do país» e que presidiría as eleccións a Cortes Constituíntes, que estudarían non só a reforma da Constitución, senón tamén a autonomía municipal, a defensa nacional, a organización do ensino, a administración de xustiza, e os problemas económicos e sociais. A Asemblea foi disolta por orde do gobernador civil de Barcelona e tódolos participantes foron detidos pola policía aínda que, en canto saíron do Palacio do Parque da Cidadela onde se reuniron, foron postos en liberdade. Quedaron de acordo en convocar unha nova reunión en Oviedo para o 16 de agosto pero está nunca se celebrou por mor da folga xeral que convocaron os socialistas.
A folga xeral revolucionaria
Mentres tanto, as organizacións obreiras seguían cos preparativos da folga xeral que anunciaran en marzo. Mais os socialistas decidiron convocala pola súa conta, en apoio dos ferroviarios de Valencia en folga, co obxectivo de derroca-la Monarquía, formar un goberno provisional e convocar de Cortes Constituíntes. Por este motivo, a CNT fiel á súa "apoliticismo", mantívose á marxe.
Segundo Manuel Suárez Cortina, o desencadeamento da folga foi unha provocación do goberno Dato que perseguía que fose «unha folga intempestiva que asustase ás clases de orde» e «así o Goberno podía proclamarse salvador de España». Pola súa banda Ángeles de Barrio, despois de advertir que «sobre a suposta actitude provocadora do goberno… houbo interpretacións diversas», afirma que «resulta a hipótese máis verosímil dadas as circunstancias». A oportunidade atopouna o goberno nunha folga de ferroviarios que se iniciou en Valencia o 19 de xullo, o mesmo día que se reunía a Asemblea de Parlamentarios en Barcelona. O 21 de xullo o capitán xeneral de Valencia declaraba o estado de excepción e a Compañía de Ferrocarrís do Norte de España negouse a readmitir aos 36 traballadores despedidos. A Federación Nacional de Ferroviarios anunciou que se a empresa non cedía convocaría unha folga en toda España para o 10 de agosto, ameaza que tivo que cumprir porque a empresa negouse a dar marcha atrás. Nese momento a UXT e mailo PSOE decidiron apoiar aos ferroviarios e vencella-la súa folga coa xeral revolucionaria que planearan en marzo. Así pois, cando os socialistas convocaron a folga "revolucionaria" fixérono obrigados, á defensiva, en apoio dos ferroviarios en folga en Valencia. miniatura|[[Andrés Saborit (retrato cara 1923), era membro do Comité de Folga. Foi detido e condenado a cadea perpetua mais foi indultado ao saír elixido deputado polo PSOE nas eleccións xerais de 1918.]] A folga resultou un rotundo fracaso. Só tivo certo seguimento en Madrid, Barcelona, Valencia e os centros industriais do norte (Biscaia, Guipúscoa, Santander, Asturias), e non tivo ningún impacto no campo, o que segundo Suárez Cortina, «habería de ser decisivo para que as autoridades puidesen sufocar dun modo eficaz a revolta». Ademais os condenaron o movemento e mozos monárquicos ofrecéronse como voluntarios para que os servizos públicos seguisen funcionando. Para Santos Juliá, a clave do fracaso estivo en que as "Xuntas de Defensa", das que os socialistas pensaban que mantiñan con elas «esenciais coincidencias», puxéronse de parte da orde establecida, e non só non encabezaron ningunha revolución senón que se empregaron a fondo na represión –«tampouco os soldados formaron sóviets cos obreiros, ao modo ruso, senón que en xeral obedeceron aos seus xefes», sinala Moreno Luzón—. Como comentou un oficial de gornición en Barcelona, as tropas «tiveron que castigar duro dende un principio e grazas a isto terminouse pronto, pois os revolucionarios críanse que o exército estaba con eles». Outra das claves foi que a clase obreira quedou soa coa súa folga xeral. A "Asemblea de Parlamentarios" foi disolta polo goberno e os deputados republicanos, catalanistas e reformistas dispersáronse.
O balance final da represión da folga foron 71 mortos, 200 feridos e máis de 2.000 detidos, entre eles os membros de comité de folga (Julián Besteiro e Andrés Saborit, polo PSOE; e Francisco Largo Caballero e Daniel Anguiano pola UXT). Nos dous meses seguintes os detidos foron sometidos a múltiples consellos de guerra. O do comité de folga celebrouse o 28 de setembro e os catro socialistas, a pesar do esforzo dos dous capitáns que os defenderon –o capitán Julio Mangada sufriu un arresto de quince días por «exceso de celo»—, foron condenados a cadea perpetua. Ao ano seguinte os catro membros do comité de folga sairían elixidos deputados polo PSOE nas eleccións xerais de España de 1918.
Como destacou Javier Moreno Luzón, «a crise de 1917 desinchou calquera aventura ulterior. Os catalanistas, os reformistas e até os radicais deron marcha atrás e, en diferentes graos, ofreceron os seus servizos á coroa. A Conxunción republicano-socialista volatilizouse, igual que o acordo obreiro. O socialismo entrou nunha etapa de disensións internas e o anarconsindicalismo agudizou o seu odio pola política. Así pois, o réxime constitucional da Restauración, dado por morto en tantas ocasións, fixo gala dunha sorprendente solidez, que lle proporcionou osíxeno para seis anos máis».
Os «gobernos de concentración» e a volta á quenda (1917-1918)
Trala folga de agosto, as "Xuntas de Defensa" meteron presión ao goberno conseguindo que dimitise en outubro, o que, segundo Ángeles Barrio, «confirmaba, en todo caso, a dependencia política con respecto ao exército para formar ou manter ao goberno, xa fose liberal ou conservador». O 30 de outubro, reuniuse a Asemblea de Parlamentarios no Ateneo de Madrid presidida por Cambó que meteu presión para que se puxese fin á quenda. Ese mesmo día Cambó foi chamado a Palacio para se entrevistar co rei. Durante o encontro, o político catalanista explicoulle a Afonso XIII o acordado pola Asemblea de Parlamentarios e propúxolle a formación dun goberno de ampla representación que garantise a celebración de eleccións limpas. Trala entrevista, Cambó volveu ao Ateneo de Madrid e comunicoulles aos parlamentarios o acordo de Afonso XIII coas propostas da Asemblea e que ademais estaba disposto a nomear ministros ás dúas persoas que designasen. Inmediatamente, os reunidos elixiron a Joan Ventosa, da Lliga, e ao tamén catalán Felip Rodés, entón afiliado ao Partido Reformista.
O Congreso dos Deputados quedou formado por 95 deputados conservadores, 70 liberais "garcíaprietistas" e 54 do resto de faccións liberais, 20 da Lliga, 7 do PNV —que conseguían por primeira vez representación— e 6 socialistas —que nas Cortes anteriores só tiñan1 deputado—. Nin o reformista Melquiades Álvarez, nin o republicano Alejandro Lerroux conseguiron saír elixidos. Dada a súa fragmentación estas Cortes resultaron ingobernábeis porque nelas ningún grupo dispuña dunha maioría clara. Ao valorar o resultado das eleccións Cambó comentou que era «un desastre», «a nosa deshonra» e a demostración de que cos partidos da quenda era imposible «crear un poder parlamentario forte e prestixioso que fose base e fundamento de todos os restantes poderes constitucionais».
O «goberno de concentración» durou moi poucos meses. De la Cierva levou unha política propia en apoio das reivindicacións das Xuntas de Defensa, o que provocou que García Prieto perdese o apoio do resto das faccións liberais, pero cando presentou a dimisión as Xuntas de Defensa obrigárono a continuar. Finalmente, foi a folga de funcionarios, que estimulados polo exemplo dos militares formaron as súas propias Xuntas, a que acabou co goberno. García Prieto decretou a disolución do corpo de Correos e Telégrafos, que era o que iniciara a folga, mentres os militares ameazaban coa formación dun goberno presidido por De la Cierva. Entón o rei encargou ao conde de Romanones que reunise a todos os xefes de facción liberais e conservadores para que buscasen unha saída.