cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Góbidos
Distribución e hábitat
Os góbidos están espallados por todo o mundo en ambientes tropicais e temperados preto das costas mariñas, en augas salobres ou en doces. A súa área de distribución esténdese desde os arrecifes de coral do Vello Mundo aos mares do Novo Mundo, e inclúe os ríos e hábitats litorais de Europa e Asia. Nos arrecifes de coral, os góbidos constitúen o 35% do total de peixes e o 20% da diversidade de especies. Os góbidos son xeralmente habitantes dos fondos e viven dentro do corpo de invertebrados ou dentro das galerías que estes escavan.
Subfamilias
A familia dos góbidos comprende seis subfamilias, que son:
Amblyopinae
Os membros da subfamilia Amblyopinae son góbidos alongados que viven na lama. As súas dúas aletas dorsais están conectadas por unha estrutura membranosa e os seus ollos están moi reducidos. Son xeralmente de cores rosas, vermellas ou púrpuras. Os Amblyopinae contén 12 xéneros e unhas 23 especies.
Benthophilinae
Os membros de Benthophilinae son endémicos da rexión Ponto-Caspiana (que inclúe o mar de Mármara, o Negro, o de Azov, o Caspio e o de Aral). Os representantes da subfamilia teñen aletas pélvicas fusionadas e aletas dorsais e anais alongadas. Distínguense da subfamilia estreitamente relacionada Gobiinae pola ausencia de vexiga natatoria nos adultos e a localización dos raios superiores das aletas pectorais dentro da membrana da aleta. Entre os seus membros están Benthophilus, Neogobius fluviatilis e Ponticola kessleri.
Gobiinae
Os membros de Gobiinae son os góbidos máis típicos e os máis espallados polo mundo e máis diversificados, e conteñen unhas 2.000 especies e 150 xéneros.
Gobionellinae
Os membros de Gobionellinae habitan principalmente en hábitats de estuario, aínda que algúns son de auga doce e só hai un xénero mariño, Gnatholepis. Encóntranse en rexóns tropicais e temperadas arredor do mundo coa excepción do noroeste do océano Atlántico, o mar Mediterráneo e a rexión Ponto-Caspiana. Comprende arredor de 370 especies e 55 xéneros.
Oxudercinae
Os membros de Oxudercinae están moi especializados. Poden saír da auga e sobrevivir durante longos períodos de tempo en terra por medio da combinación de adaptacións de comportamento e fisiolóxicos, como ter aletas pectorais que actúan como unhas patas simples; a capacidade de respirar pola pel (como as ras); e de escavar e enterrarse no barro húmido para evitar secarse. Viven en áreas intermareais que quedan secas na marea baixa, especialmente en zonas de chairas de barro costeiras e bosques de mangleiros, e só se atopan en rexións tropicais e subtropicais.
Sicydiinae
Os Sicydiinae son unha pequena subfamilia de góbidos de auga doce, que comprende só 9 xéneros. Encóntranse normalmente en regatos de montaña de correntes rápidas de illas tropicais.
Ecoloxía e bioloxía
Os góbidos son principalmente peixes de hábitats de augas mariñas pouco fondas, como pozas de marea, arrecifes de coral e praderías mariñas (por exemplo de posidonias); son tamén moi numerosos en augas salobres e hábitats de estuario, como os cursos inferiores dos ríos, pantanos de mangleiros e marismas salgadas. Un pequeno número de especies de góbidos (uns poucos centos) están tamén adaptadas a ambientes de auga doce. Entre estes están os góbidos asiáticos de río (Rhinogobius spp.), o góbido do deserto australiano (Chlamydogobius eremius) e o góbido de auga doce europeo Padogobius bonelli. A maioría dos góbidos aliméntanse de pequenos invertebrados, aínda que algunhas das especies máis grandes comen outros peixes e unhas poucas comen algas planctónicas.
Reprodución
Os góbidos pegan os seus ovos ao substrato, como vexetación, coral, ou rochas. Poñen de cinco a uns poucos centos de ovos, dependendo das especies. Despois de fertilizaren os ovos, o macho garda os ovos do ataque dos depredadores e mantenos libres de detritos. O macho abana os ovos, proporcionándolles así oxíxeno. A femia mantén o burato. Os ovos eclosionan pasados uns poucos días. As larvas nacen transparentes e desenvolven a súa coloración despois de espallarse para encontrar un hábitat axeitado. As larvas de moitas especies de góbidos de augas doces son levadas corrente abaixo ata augas salobres, ou mesmo ata o mar. Volven a augas doces semanas ou meses despois.
Os góbidos en augas cálidas chegan á idade adulta en poucos meses, mentres que os góbidos en ambientes máis fríos chegan a adultos en dous anos. A duración da vida total dos góbidos varía dun a dez anos, e de novo as especies de augas cálidas viven xeralmente máis.
Construción da toqueira
Os góbidos xeralmente viven en parellas de macho e femia que constrúen e comparten unha toqueira, de xeito similar a moitos outros peixes como a tilapia de Mozambique. Son toqueiras escavadas na area que usan como refuxio e lugar de desova. Os góbidos utilizan as súas bocas para escavar no fondo do mar, retirando fragmentos de coral morto, pedriñas e algas bentónicas para así construír a toqueira. Os gobios manteñen as súas toqueiras varrendo a area do interior. Ademais, os góbidos utilizan cachiños de coral para bloquear a entrada. Un só góbido transporta nove anacos de coral por minuto. Os góbidos tamén constrúen un pequeno montículo de 6 a 13 cm de alto na entrada da súa toquiera de desova. O montículo permite que a auga flúa rápido sobre el. O fluxo de auga creado polo montículo axuda a proporcionar oxíxeno aos ovos. Aínda que a construción da toqueira é un comportamento cooperativo feito polos dous sexos, os machos xeralmente dedican maiores esforzos ao mantemento da toqueira que as femias. As femias dedican máis tempo a alimentarse, porque o éxito reprodutivo é óptimo cando as femias dedican máis enerxía a prepararse para a reprodución. Un dato interesante é que despois da poñeren os ovos, os papeis de machos e femias cambian. As femias pasan a ser as que manteñen a toqueira principalmente, e os machos son os que máis coidan dos ovos abanándoos para proporcionarlles oxíxeno. Porén, cando as femias abandonan a toqueira, os montículos perden altura. Os machos entón abandonan o coidado dos ovos e comen os ovos, preparándose para futuras oportunidades de apareamento. As toqueiras dos góbidos varían en tamaño dependendo do tamaño da especie.
Cleptogamia
A cleptogamia é o comportamento tramposo durante a reprodución. A femia dos góbidos prefire machos con corpos grandes. Como non todos os machos teñen corpos grandes, os que son pequenos poden intentar enganar en vez de gastar enerxía en atopar parellas. Os trampulleiros esperan preto do terreo de desova dos gobios emparellados e entón liberan o seu esperma no terreo de desova en canto a femia emparellada libera os seus ovos. Aínda que o esperma dos tramposos fertiliza algúns ovos, o macho da parella non pode distinguir os ovos fertilizados por el dos fertilizados por outros. Por tanto, o macho emparellado presta coidados parentais igualmente a todos os ovos.
A cleptogamia é unha boa estratexia en diversos aspectos. Primeiro, os tramposos non necesitan ter os seus propios territorios, polo que non teñen que gastar enerxía en protexer os seus territorios, como fan a maioría dos machos. A maioría dos machos necesitan ter o seu propio territorio porque as femias non escollen para aparearse a machos que non o teñan. Segundo, os tramposos non proporcionan coidados parentais aos ovos, cousa que si fan os machos emparellados. Por tanto, os tramposos poden aforrar enerxía, e poden dedicar máis esforzos a encontrar novas parellas ás que enganar.
O custo da cleptogamia é que os tramposos poden sufrir ataques agresivos dos machos emparellados que son xeralmente moito máis grandes e fortes que os tramposos. Para os tramposos pequenos, os ataques dos machos emparellados poden ser prexudiciais e a miúdo acaban coa súa morte.
Os tramposos tamén se denominan pseudofemias, xa que son pequenos e apenas distinguibles das femias. Este pequeno tamaño corporal fai que sexa máis fácil enganar. Os machos emparellados pensarán a maior parte das veces que os tramposos son femias e así non intentan escorrentalos. Os machos emparellados denomínanse machos “burgueses”, porque son máis grandes, fortes e teñen parella.
Cambio de sexo
Algúns góbidos desenvolveron extraordinariamente a capacidade de cambiar de sexo. Gobiodon histrio que vive no arrecife da Gran Barreira de Coral australiano mostra cambios desexo bidireccionais. Este peixe é unha das poucas especies que pode facer este cambio nas dúas direccións. Viuse que cando dous Gobiodon historio femias, que eran antes machos, están na mesma zona do arrecife de coral, unha delas transfórmase de novo en macho.
Determinación do sexo
A determinación do sexo no Gobiodon erythrospilus non ocorre ata que os individuos novos atopan parellas potenciais. Atopar unha potencial parella pode ser difícil para os Gobiodon erythrospilus xuvenís, xa que moitos dos recursos do coral, cruciais para atraer parellas, están ocupados por outras parellas de góbidos. Os individuos novos só poden conseguir parella cando morre un membro dalgunha parella preexistente. Os sexos dos individuos novos están determinados segundo os sexos das súas parellas potenciais. Cando un góbido xuvenil se encontra cunha femia, convértese no macho e viceversa. Este tipo de determinación do sexo denomínase determinación do sexo influída socialmente.
Navegación
Algúns góbidos poden lembrar puntos de referencia que están a curtas distancias, e úsanos para encontrar o seu camiño. O pequeno Bathygobius soporator vive en zonas intermareais. Nada polas pozas de marea durante a marea alta e memoriza como se conecta cada poza coas demais. Despois, durante a marea baixa, pode presentar un comportamento saltador entre pozas moi exacto, xa que memorizou os camiños. Se o situamos nun ambiente novo, este góbido non mostra este comportamento saltador nin salta a pozas incorrectas. Non obstante, pasada unha noche, mostra os mesmos comportamentos saltados de gran precisión.
Elección de hábitat
Fíxose un estudo para comprender como reaccionan os góbidos para cambiar de hábitat. Aos góbidos se lles deu dúas opcións a elixir: un hábitat seguro con menos comida e un hábitat perigoso con máis comida. Os resultados tanto de góbidos cheos coma esfameados revelaron que os góbidos, cando se confrontaron coa alternativa entre buscar comida e evitar a predación, fixeron eleccións que melloraban a busca de comida. miniatura|Algúins góbidos mariños viven en [[simbiose con camaróns.]]
Simbiose
Os góbidos ás veces establecen relacións simbióticas con outras especies, como cos camaróns de toqueira. Nestas dúas especies é o camarón o encargado do mantemento da toqueira escavada na area na cal viven tanto o góbido coma o camarón. O camarón ten unha vista mala en comparación co gólbido, pero se ve ou sente que o gobio entra repentinamente na toqueira, el ségueo. O góbido e o camarón mentéñense en contacto, o camarón faino usando as súas antenas e o peixe golpea o camarón coa cola cando está alarmado. Estes góbidos denomínanse ás veces "góbidos vixilantes" ou "góbidos dos camaróns". Cada parte benefíciase desta relación: o camarón consegue que o avisen cando se aproxima un perigo, e o góbido consegue un fogar seguro para refuxiarse e un lugar para poñer ovos.
Outro exemplo de simbiose é a dos góbidos Elacatinus spp, chamados "góbidos limpadores", que eliminan os parasitos da pel, aletas, boca e branquias dunha ampla variedade de grandes peixes. O aspecto máis salientable desta simbiose é que moitos dos peixes que visitan a estación de limpeza dos góbidos noutras circunstancias tratarían de comer a un peixe pequeno como o góbido. Nesta relación o góbido benefíciase dunha continua fonte de alimentación, e os peixes grandes quedan libres de parasitos.
Outra forma de simbiose dáse entre os góbidos e o coral Heliofungia actiniformis (Fungiidae), na cal os góbidos do xénero Eviota nadan entre os tentáculos do coral posiblemente para agocharse dos predadores.
Importancia comercial
dereita|miniatura|Góbidos secos á venda no mercado de [[Odesa, Ucraína.]] Os góbidos teñen unha importancia comercial en Rusia e Ucraína. Péscanse no mar de Azov, noroeste do mar Negro e mar Caspio. As especies máis importantes son Neogobius melanostomus, Neogobius fluviatilis, Mesogobius batrachocephalus e Zosterisessor ophiocephalus. O mencionado Z. ophiocephalus é tamén un peixe comercial en Italia.
No acuario
Varias especies de góbidos poden terse en acuarios. A maioría dos gobios en catividade son mariños. Quizais o máis popular é o pequeno pero moi colorido gobio neon (Elacatinus ). A maioría dos góbidos permanecen preto da porción inferior do acuario, escondéndose entre as pedras do acuario, pero algunhas especies (especialmente os góbidos dos camaróns) preferían escavar eles mesmos pequenas galerías. Os acuaristas proporciónanlles un substrato de gran fino para evitar que se danen nas súas delicadas partes inferiores. Nos acuarios téñense normalmente en especies de auga salgada como o Amblyeleotris e o Cryptocentrus.
Estatua do Cristo Redentor
O Cristo Redentor ou Cristo de Corcovado é unha estatua de 30,1 metros cun pedestal de 8 metros de Xesús de Nazaret cos brazos abertos, situada a 709 metros sobre o nivel do mar, na cidade de Río de Xaneiro, no Brasil, especificamente na cima do cerro do Corcovado. Foi inaugurado o 12 de outubro de 1931, despois de aproximadamente cinco anos de obras.
Historia
En 1921, no marco da conmemoración polo centenario da independencia do Brasil, xurdiu a idea de facer unha grande estatua dun Cristo Redentor monumental, cos brazos apertos. Cinco anos despois comezaría a obra de máis de mil toneladas de cemento armado que combina enxeñaría, arquitectura e escultura e que rechamantemente, dadas as características do proxecto e a época da súa construción, non se cobrou ningunha vida durante a súa execución.
O enxeñeiro brasileiro Heitor dá Silva Costa é o escollido para dirixir os traballos. Vai rodearse do escultor francés Paul Landowski a quen confiará a construción do monumento. A súa realización presentouse en 1922 pero a obra realmente comezou en 1926. Isto é o resultado das numerosas modificacións que concirnen ao proxecto pero tamén dificultades de financiamento.
A pedra utilizada para o monumento de 38 metros de altura (estatua e pedaña) é a esteatita ("pedra-xabón"), pola súa resistencia aos efectos do tempo e das variacións climáticas. En 1928, a construción experimentoualgunhas modificacións. A armazón metálica foi substituída por unha estrutura en formigón armado. Ademais, a forma da estatua foi traballada para darlle unha forma de cruz.
Hoxe en día, aos seus 700 metros de altura sobre o nivel do mar, o Cristo Redentor é o miradoiro panorámico máis famoso do Brasil e a icona carioca máis fotografada polos turistas que visitan ese país. A estatua foi inaugurada o 12 de outubro de 1931 en presenza dun cardeal e en presenza dun xefe de Goberno provisional. A estatua coñeceu traballos pola visita do Papa Xoán Paulo II en 1980 logo en 1990.
Para mellorar as visitas, unha escaleira mecánica e un ascensor panorámico foron construídos en 2003. Trátase do monumento do Río de Xaneiro máis visitado con 1,8 millóns de visitadores ao ano.
Grupo Atlántica
O grupo Atlántica foi unha agrupación artística galega, creada en 1980 co propósito de reactivar as artes plásticas en Galiza. O grupo tivo unha curta vida no panorama artístico, realizaron cinco exposicións comisariadas polo colectivo entre 1980 (a primeira delas foi en Baiona) e 1983.
En 1981 recibiu o Premios da Crítica Galicia na categoría de Iniciativas culturais.
Membros
O grupo estaba composto pola pintora Menchu Lamas (quizais a máis coñecida e mellor valorada pola crítica), os pintores Antón Lamazares Silva, Ánxel Huete, Antón Patiño, Monroy e o escultor Ignacio Basallo.
Tamén estiveron vinculados o pintor Manuel Moldes, Din Matamoro e Berta Álvarez Cáccamo.
Características
Atlántica tiña por obxectivo modernizar a plástica galega sen deixar de entroncala nuns sinais de identidade propios próximos a propostas políticas progresistas e galeguistas. Enmarcando a proposta dentro doutras de tipo internacionalista, os membros de Atlántica son en certo modo herdeiros dos seus coetáneos da transvangarda italiana. Recupéranse símbolos e signos de carácter mitolóxico, relacionados co mundo precristián, céltico e o contorno do océano Atlántico, do que toman a denominación. No caso da escultura prodúcese unha revalorizacion da pedra e a madeira como materiais escultóricos identitarios.
Estilisticamente o grupo comparte poucas sinais comúns, exceptuando quizais influencias do expresionismo abstracto americano ou a action painting.
Asplenium
Asplenium L. é un xénero con arredor de 700 especies de fentos, comunmente tratados como único xénero da familia das Aspleniaceae, aínda que algunhas especies son ocasionalmente segregadas nos seus propios xéneros. En Galiza atopamos diferentes especies silvestres coma o fento das boticas, o fento mariño, a cerviña (Asplenium scolopendrium subsp. scolopendrium), o fento negro (Asplenium adiantum – nigrum) ou a douradiña.
Edgar Neville
Edgar Neville Romrée, Conde de Berlanga de Duero, nado en Madrid o 28 de decembro de 1899 e finado na mesma cidade o 23 de abril de 1967 foi un dramaturgo e director de cinema español, membro da "outra" Xeración do 27.
Traxectoria
Neville naceu en Madrid, fillo de Edward Neville Riddlesdale, enxeñeiro inglés que foi o director da súa propia compañía de enxeñaría en España, Julius G. Neville & Co, Liverpool, máis tarde a Anglo-Spanish Motor Company. A súa nai foi Mary Romrée y Palacios, filla dos condes de Berlanga de Duero.
Durante a década de 1930 viviu en Hollywood, cando se rodaban versións en castelán dos filmes en inglés dos estudios. Escribiu diálogos para a Metro-Goldwyn-Mayer e conseguiu éxito pola adaptación de The Big House, de George Hill (1930).
Durante a Guerra Civil Española dirixiu curtametraxes de propaganda para o bando franquista e tamén dirixiu tres filmes en Roma.
Os filmes que dirixiu nas décadas de 1940 e 1950 mesturaban realismo e romanticismo.
Asplenium
Descrición
Teñen rizoma curto, vertical, oblicuo ou raramente rastreiro, con páleas de oblongo-triangulares a linear-lanceoladas, algunhas veces filiformes. Frondes fasciculadas; pecíolo negrexado, castaño escuro ou verdoso; lámina palmada, subromboidal, linear, bifurcada ou 1-4 pinnada, con nervadura aberta. Soros de elípticos a lineares; indusio lateral, semellante aos soros en forma e dimensión, abríndose xeralmente cara o lado do nervio medio. Esporas monoletas, de elipsoidais a esferoidais, con perisporio de verrugoso a equinulado-reticulado.
Usos
Poucas especies destes fentos teñen importancia económica no mercado da horticultura. O Asplenium nidus e varias semellantes da mesma especie, comercialízanse activamente coma ornamentais. O fento australiano Asplenium bulbiferum está ás veces dispoñíbel en viveiros, e tamén é de interese co vencellado Asplenium viviparum, polos seus moitos bulbos na fronde que pode desenvolver novas plantas; tamén compartida co Asplenium rhizophyllum, e varias especies mexicanas, incluíndo Asplenium palmeri. O Asplenium platyneuron de América do Norte é tamén vendido en viveiros coma unha planta forte. Porén, moitos destes fentos son epipétricos ou epifíticos e difíciles de cultivar.
Algunhas clasificacións inclúen a Asplenium na orde Aspleniales.
Ricardo Puente Brañas
Traxectoria
miniatura|[[Álbum de la Caridad. Juegos Florales de La Coruña en 1861. ]] Estudou Comercio na Coruña. Ao finalizar os estudos, ingresou no corpo de funcionarios do Estado. Traballou na oficina de Dereitos e Propiedades do Estado en Tarragona, foi xefe da Administración civil, gobernador civil de Alacant e León e xefe de prensa da Presidencia do Consello de Ministros. De ideais provincialistas dirixiu o periódico El Defensor de Galicia, o literario El Iris de Galicia e El Tarraconense en Tarragona. Participou no Álbum de la Caridad coa composición "O gaiteiro da Coruña, aos vencedores de África". En 1859 trasladouse a Madrid e iniciou unha carreira literaria dedicado á produción teatral.
Atol Nukutepipi
Xeografía
É un atol pequeno situado nunha zona remota e historicamente deshabitado. Ten unha superficie total de 5´6 km² incluídos os illotes emerxidos, os arrecifes e a lagoa de 2´2 km². O atol ten forma de media lúa, de 3,5 km de longo e 2 km de ancho. Consta de dous illotes, un de 2.745 m ao norte, e o outro de 673 m ao noroeste, separados por unha canle de 150 m de ancho e 1 m de profundidade. A coroa do sur son arrecifes mergullados por onde a auga do océano entra na lagoa cando hai temporal do sur ou do leste. A lagoa consiste nunha ampla plataforma de ata 2 m de profundidade que ocupa a metade da superficie e rodea unha parte máis profunda de ata 17 m. O fondo é de area.
Historia
Foi descuberto polo inglés Philip Carteret, o 12 de xullo de 1767, que o chamou Gloucester Island, nome que se mantivo para todo o grupo. En 1803, John Turnbull do Margaret chamouno Margaret's Island. En 1841 foi explorado por Ringgold da expedición norteamericana de Charles Wilkes, e anotou o nome polinesio.
No ano 1910 o atol concedeuse á Société Commerciale da Océanie para replantar cocos. Tras a quebra da sociedade pasou por diferentes mans privadas.
En 1982, o comerciante de perlas Jean-Pierre Fourcade construíu un aeródromo. Ao ano seguinte houbo dous furacáns seguidos, en febreiro e abril, que destruíron a vexetación e todas as instalacións. En 1985 plantouse de novo parcialmente con cocos. Desde 1991 é propiedade dunha compañía xaponesa.
Juan Martín Díez
miniatura|dereita|El Empecinado, de [[Goya.]]
Juan Martín Díez, chamado el Empecinado, nado en Castrillo de Duero (Valladolid) o 5 de setembro de 1775 e finado en Roa (Burgos) o 20 de agosto de 1825, foi un militar castelán, líder guerrilleiro durante a Guerra da Independencia española.
Biografía
Foi labrador, fillo dun próspero campesiño. O alcume de "empecinado" era aplicado aos naturais de Castrillo de Duero, debido a que o rego Botijas que atravesa a aldea estaba cheo de pecina (a materia de cor verde presente nas augas en descomposición).
Desde novo tivo vocación militar, enrolándose con 18 anos na campaña do Rosellón (Guerra da Convención, entre 1793 e 1795). Durante eses dous anos, ademais de aprender sobre a arte da guerra, comezou a súa animadversión cara aos franceses.
En 1796 casou con Catalina de la Fuente, natural de Fuentecén (Burgos), instalándose nesa aldea como labrego até a ocupación de España polo exército de Napoleón en 1808, suceso que o levou a combater os invasores, ao parecer logo de que unha rapaza da aldea fose violada por un soldado francés, ao que o guerrilleiro matou posteriormente.
Participación na Guerra da Independencia Española (1808-1814)
En 1809 foi nomeado capitán de cabalería. Na primavera dese ano estendeu o seu campo de acción polas serras de Gredos, Ávila e Salamanca, para seguir despois polas provincias de Cuenca e Guadalaxara.
O cometido principal das guerrillas era danar as liñas de comunicación e subministración do exército francés, interceptando correos e mensaxes do inimigo e apresando convois de víveres, cartos e armas. O dano infrinxido ao exército de Napoleón foi considerable, de tal xeito que o xeneral Joseph Leopold Hugo foi nomeado «perseguidor en exclusiva» do Empecinado e a súa tropa. O xeneral francés, logo de intentar en van a súa captura, optou por deter á nai e algún familiar máis do guerrilleiro. A reacción de Juan Martín foi endurecer as accións bélicas, e ameazar co fusilamento de 100 soldados franceses prisioneiros. A nai e os demais foron postos en liberdade.
En 1810 tivo que refuxiarse no castelo de Ciudad Rodrigo, ao que puxeron sitio os soldados franceses.
En 1811 estivo ao mando do rexemento de húsares de Guadalaxara, ao tempo que contaba cunha partida duns 6.000 homes.
O 22 de maio de 1813 axudou na defensa de Alcalá de Henares, e na ponte de Zulema, sobre o río Henares venceu un grupo de franceses que o duplicaban en número. Máis tarde, Fernando VII deu consentimento para que Alcalá levantase unha pirámide conmemorativa da vitoria. Porén, en 1823 o propio rei ordenou a destrución do monumento por consideralo símbolo dun "liberal", se ben en 1879 os alcalaínos volveron levantar outro monumento ao Empecinado, ao que percibían como liberador.
En 1814, Juan Martín foi ascendido a Mariscal de Campo, séndolle concedido o dereito a asinar como El Empecinado de forma oficial.
Os Cen días (marzo-xuño de 1815)
Durante o denominado período dos Cen Días (entre o regreso de Napoleón do desterro en Elba e a derrota en Waterloo e a segunda abdicación), o Empecinado mantívose ao mando de diferentes forzas situadas nos Pireneos, como as compañías do Rexemento de Infantería Burgos nº 2, despregadas no Val de Broto (Huesca).
Restauración e Trienio Liberal (1820-1823)
Tralo regreso de Fernando VII e a restauración do absolutismo, o rei tomou medidas contra os que considerados inimigos liberais. Juan Martín o Empecinado foi desterrado a Valladolid.
Tralo pronunciamento en 1820 do militar Rafael del Riego, o Empecinado retomou as armas, desta volta contra as tropas realistas de Fernando VII. Durante os anos seguintes (o período coñecido como trienio liberal), foi nomeado gobernador militar de Zamora e finalmente, Capitán Xeneral.
miniatura|180px|dereita|Monumento ao Empecinado en Burgos. Trala fin do réxime liberal, Juan Martín marchou desterrado a Portugal. Desde alí pediu un permiso para regresar sen perigo, pero foi detido en Olmos de Peñafiel e trasladado a Nava de Roa, onde foi entregado ao alcalde de Roa de Duero (Burgos), Gregorio González. Alí estivo prisioneiro, sendo exhibido nunha gaiola con barrotes de ferro. Cando o militar liberal Leopoldo O'Donnell coñeceu estes feitos quixo levar a causa aos tribunais de xustiza, pero o correxedor de Roa xa ordenara a súa execución, levada a cabo na praza da vila o 20 de agosto de 1825. Morreu aforcado en lugar de ser fusilado. Benito Pérez Galdós conta nos Episodios Nacionales que o Empecinado morreu a baionetazos, logo de desencadearse de camiño ao patíbulo nun arranque de desesperación e forza, logrando quitar a espada ao oficial que o acompañaba.
El Iris de Galicia (1857)
El Iris de Galicia, foi un periódico literario galego publicado na Coruña en 1857.
Historia e características
Apareceu o 2 de maio de 1857. Dirixido por José Puente Brañas (ata o número 21), no momento do seu falecemento asumiu o cargo o seu irmán Ricardo Puente Brañas (números 22 ao 43), e partir do número 44 (30 de setembro de 1857) o director foi Carlos Muñoz Barros. Imprimiuse nos obradoiros tipográficos de Domingo Puga. Contou coa colaboración de destacados escritores do Rexurdimento. Cesou a súa edición en outubro de 1857.
Bacillus halodurans
Bacillus halodurans é unha especie de bacteria grampositiva con forma de bacilo, móbil e formadora de esporas que se encontra no solo. Nunha comparación xenómica con Bacillus subtilis, a cepa de B. halodurans C-125, orixinalmente unha cepa de Bacillus non clasificada, contiña xenes únicos e factores sigma que puideron axudarlle a adaptarse a ambientes máis alcalinos.
Produción de bacteriocina
B. halodurans produce unha bacteriocina, chamada haloduracina, que pode ser útil como lantibiótico e podería faricarse en grandes cantidades por fermentación en estado sólido.
Estrutura xenómica
B. halodurans ten un xenoma que contén 4,2 Mbp con 4066 xenes codificadores de proteínas.
Lista dos metropolitas de Kíiv
miniatura|dereita|250px|O bautismo de Vladimiro, fresco de [[Viktor Vasnetsov. A cristianización da Rus de Kíiv afianzouse decididamente co bautismo do Gran Príncipe de Kíiv Vladimiro.]] Esta é unha lista dos metropolitas de Kíiv, dende a creación da metrópole baixo a autoridade do Patriarcado Ecuménico de Constantinopla, pasando polo Gran Cisma, e até a Unión de Brest, na que na Igrexa de Kíiv volveu á comuñón coa Igrexa católica.
Sucesión á metrópole
Á morte de Michal Rahoza, sucedeuno Ipatii Potii e posteriormente unha longa serie de metropolitas de Kíiv até a abolición final da unión nos territorios do Imperio Ruso en 1839, logo da morte de Jazafat Bulhak. A unión, porén, sobreviviu na metrópole de Lviv, baixo dominio austríaco. En 2005 a sé de Kíiv foi unida á arquieparquía maior de Lviv, durante o pontificado de Liubomyr Huzar, tomando entón o título de ''Arcebispo Maior de Kíiv-Galicia.
De xeito paralelo, en 1620 Teófanes III consagrou a Yov Boretskyi como metropolita de Kíiv baixo a Igrexa Ortodoxa de Constantinopla. A sucesión á metrópole baixo o patriarcado de Constantinopla continuou até 1686, cando a metrópole de Kíiv foi transferida á xurisdición da Igrexa Ortodoxa Rusa.
Por outra parte, en 1686 a xurisdición sobre a metrópole de Kíiv pasou á Igrexa Ortodoxa Rusa. En 1990 a Igrexa Ortodoxa Ucraína (Patriarcado de Moscova) obtivo autonomía.
En 1992 gran parte da Igrexa Ortodoxa Ucraína escindiuse da xurisdición rusa e proclamouse patriarcado, creando a Igrexa Ortodoxa Ucraína (Patriarcado de Kíiv).
Encoro de Caldas
dereita|miniatura|200px|Encoro de Caldas
O encoro de Caldas sitúase no río Umia, a un quilómetro da vila de Caldas de Reis, augas arriba. Ten unha capacidade de case sete millóns de metros cúbicos, e ocupa unha superficie de 81,7 hectáreas, cunha conca de 182 km² e un caudal medio de 9m³/s. Ten coma función a regulación do río Umia, así como o abastecemento de auga de boca a comarca do Salnés.
Avelino Ares
Avelino Manuel Ares Santos, nado en Ribeira en 1975 e finado entre finais de abril e primeiros de maio de 2018 en Fafián (Ribeira) , foi un músico galego, un dos fundadores de Heredeiros da Crus.
Encoro de Caldas
Historia e características
Xa nos anos setenta o goberno civil de Pontevedra encargara un anteproxecto de abastecemento de augas á Mancomunidade do Umia.
Avelino Ares
Traxectoria
Veciños de Ribeira, el e mais Tonhito de Poi, comezaron a tocar nunha banda de pop chamada Eclipse, e en 1992 fundaron Heredeiros da Crus canda outros tres membros (Tuchiño, Javi Maneiro e Francisco Velo). Ares ata o momento fora teclista, pero, necesitados dun batería no novo grupo, vendeu o seu teclado e mercou unha batería simple coa que empezaron a tocar e cantar.
Encoro de Caldas
Historia e características
No 1973 redactouse un proxecto de construción dunha presa de materiais soltos de 40 metros de altura sobre o leito do río. Dado que non foron tidas en conta tódalas condicionantes do terreo, a Confederación Hidrográfica do Norte suspendeu o proxecto e encomendou un novo estudo xeolóxico.
Avelino Ares
Traxectoria
Ares deixou ese mesmo ano a banda, durante os ensaios do que sería o seu primeiro álbum, A cuadrilla de Pepa a Loba, se ben xa tocara con Heredeiros en diversas ocasións, entre elas a primeira actuación na Festa da Dorna (1992) de Ribeira.
Despois integrou outros grupos de rock, entre os que destacou La Tuna del Norte (2004).
Encoro de Caldas
Historia e características
No ano 1992, dadas as frecuentes inundacións de Caldas, fíxose un estudo hidráulico das crecidas, é de acordo co Proxecto de Directrices do Plan Hidrolóxico das Cuncas de Galicia, a petición da Dirección Xeral de Obras Públicas da Xunta de Galicia, redactouse un novo anteproxecto no que se contemplaba unha presa de gravidade de planta recta.
Avelino Ares
Vida persoal
Estivo nas drogas e faleceu nun piso abandonado de Ribeira, a canda a súa parella sentimental, quizais por asfixia por combustión dun braseiro. No tempo do seu falecemento traballaba descargando peixes. Está soterrado no camposanto parroquial de Xuño.
Encoro de Caldas
Historia e características
Foi sometido a información publica no ano 1995, e no 1996 fíxose a declaración de impacto ambiental. No 1997 unha unión temporal de empresas formada por Dragados-Abeconsa fíxose co concurso de proxecto e a execución da presa, cambiando o seu deseño a unha de gravidade de planta curva.
A construción da presa, cun volume de 45.000 m³ de formigón, foi executada nun prazo de 24 meses, entre marzo de 1998 e febreiro de 2000.
A presa
miniatura|dereita|200px|Presa de Caldas
The Little Mermaid
The Little Mermaid é un filme de animación de Disney dirixido por Ron Clements e John Musker que foi estreado en 1989. Está baseado no conto de Hans Christian Andersen A sereíña.
Sinopse
Ariel, filla do rei Tritón, é a princesa das sereas. Está a piques de celebrarse a súa festa de aniversario, e a súa maior ilusión sería a de poder coñecer ós humanos, xa que nunca os vira. Axudada pola meiga do mar Úrsula, Ariel conseguirá subir á superficie, onde salvará de morrer afogado a un fermoso príncipe, Eric, cuxo barco acaba de naufragar e do que se namorará perdidamente.
Death metal melódico
O death metal melódico é un estilo que presenta características inspiradas na New Wave of British Heavy Metal, en particular os rápidos riffs e liñas harmónicas de guitarra, pero incorporando os elementos máis habituais do death metal como a distorsión de guitarras, rápidos padróns rítmicos de batería e en ocasións ritmos blast beat. O estilo vocal deste xénero combina as voces limpas, os gritos e as voces guturais.
Gran parte da súa orixe e popularidade atribúese a grupos como At the Gates, In Flames e Dark Tranquillity, que definiron o xénero a comezos dos anos 1990 sentando as bases da escena musical do metal de Gotemburgo, escena a que o escritor Garry Sharpe-Young denominou "a salvación comercial do death metal". Outro dos pioneiros foi o grupo británico Carcass, clasificado dentro do grindcore nos seus primeiros discos pero que evolucionou ata este estilo nos álbums Necroticism – Descanting the Insalubrious de 1991 e Heartwork de 1993. Outros exemplos de grupos incluídos neste xénero son Amon Amarth, Soilwork e Arch Enemy.
Peter Ashdown
Peter Hawthorn Ashdown nado en Danbury, Essex o 16 de outubro de 1934, é un expiloto de carreiras. Pilotou nun só Gran Premio do Campionato do Mundo de Fórmula 1, competindo cun Cooper.
Antes da Fórmula Un, foi un dos líderes da escena británica, pero un accidente en Rouen-Les-Essarts en 1958, no que se rompeu a clavícula, dificultou considerablemente a súa carreira. Continuou nas carreiras e competiu nun Cooper-Climax de Fórmula 2 substituíndo a Alan Brown no Gran Premio do Reino Unido de 1959 en Aintree. Terminou na 12ª posición, terceiro dos coches de F2 a seis voltas do gañador. Logo pasou a pilotar un Lola Fórmula Júnior e moitos outros pequenos coches deportivos, gañando a súa clase nos 1000 km de Nürburgring en 1960 e 1962. Retirouse en 1962.
Jimena de la Frontera
Jimena de la Frontera é un concello da provincia de Cádiz, na comunidade autónoma de Andalucía. Está situada na comarca de Campo de Xibraltar, a 112 km da capital provincial, Cádiz.
O municipio ten catro localidades: Jimena de la Frontera, Los Ángeles ou Estación de Jimena, San Pablo de Buceite e San Martín del Tesorillo. O seu territorio, situado entre a Baía de Alxeciras e a Serranía de Ronda, está incluído no Parque Natural dos Alcornocales (corticeiras).
Limita polo norte coas localidades de Cortes de la Frontera e Gaucín (ambas da provincia de Málaga), polo sur con Castellar de la Frontera e San Roque, polo leste coas poboacións de Málaga de Gaucín e Casares, e polo oeste con Alcalá de los Gazules.
Xeografía
Jimena de la Frontera sitúase na zona oriental da provincia, no interior da comarca do Campo de Xibraltar, na estrada San Roque-Ronda. Áchase veciña á provincia de Málaga, sendo o límite efectivo da provincia de Cádiz con esta. A súa localización entre a Serranía de Ronda e a Baía de Alxeciras conserva unha dos paraxes de bosque mediterráneo máis importantes do sur de Europa: o Parque Natural das Corticeiras.
O territorio de Jimena está situado ao norte do Campo de Xibraltar, polo que as súas terras non tocan o mar, co que se comunica a través do río Guadarranque, que nace no sueste do concello. Outro río que transcorre polo municipio é o río Guadiaro, e o río Hozgarganta, que xunto a numerosos afluentes de escaso caudal configuran a rede hidrolóxica do municipio.
250px|miniatura|Jimena desde o castelo.
Xeoloxicamente pertence ao denominado complexo do Campo de Xibraltar. Estes terreos, compostos de arxilas e arenitas do Cretáceo e Mioceno Inferior, foron depositados en ambientes oceánicos e postoceánicos e dobrados, levantados e trasladados durante o período cuaternario na oroxenia alpina.
Case as dúas terceiras partes do seu termo municipal pertence ao "Parque Natural Los Alcornocales" de orografía cha e clima benigno. A zona sueste, fóra do parque, está formada por un conxunto de curutos de onde saen as augas que orixinan os regos que se unirán ao Guadarranque.
Demografía
Segundo os datos publicados polo Instituto Nacional de Estadística, referidos ao 1 de xaneiro de 2009, tiña 10.431 habitantes. A súa extensión superficial é de 347 km² e ten unha densidade de 29,88 hab/km². Evolución da poboación desde 1900.
Política
O alcalde de Jimena de la Frontera é Pascual Collado Saraiva, do PSOE, que obtivo a maioría nas eleccións municipais de 2007. Substitúe a Ildefonso Gómez Ramos, do mesmo partido político.
Dick Advocaat
Dirk Nicolaas "Dick" Advocaat, nado na Haia o 27 de setembro de 1947, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol neerlandés. Xogaba de defensa ou centrocampista e actualmente adestra o AZ Alkmaar.
Primeiro ministro de Tailandia
miniatura|border|120px|Bandeira do Primeiro Ministro de Tailandia. Esta é a lista dos primeiros ministros de Tailandia dende o 1932.
Honorio III, papa
Honorio III, de nome Cencio Savelli, nado en Roma cara ao ano 1148 e finado o 18 de marzo de 1227, foi o papa n° 177 da Igrexa católica dende o ano 1216 ata 1227.
Casa do Carballo de Galdo
A casa do Carballo de Galdo é unha vivenda situada na parroquia de Galdo (Viveiro), na estrada que vai desde Viveiro a Lugo.
Honorio III, papa
Traxectoria
Sábese que Cencio Savelli naceu en Roma, pero descoñécese o ano, no seo da familia Savelli, familia nobre romana, da cal saíron personalidades influentes da historia medieva de Roma.
Casa do Carballo de Galdo
Historia e características
Adquirírana o Mariscal Pardo de Cela e a súa muller Isabel de Castro (tamén nomeada Sabela Pérez Osorio) na década de 1450, e foi unha das residencias preferidas polo mariscal. Xunto co seu terreo, foi un dos moitos bens incautados polos Reis Católicos cando axustizaron o mariscal. Isabel de Castro reclamouno, e despois da súa morte a casa foille devolta á súa filla Beatriz xunto co Coto de Cajorro, como se explica na Relazón da Carta Executoria:
Honorio III, papa
Traxectoria
Preparou a quinta cruzada, para o cal en 1219 concedeu ao rei Fernando III de Castela o dereito a percibir a Tercia Real, un tributo con carácter temporal e extraordinario que a Coroa deducía das décimas da Igrexa, sendo a parte correspondente aos servidores e á fábrica.
Casa do Carballo de Galdo
Historia e características
Sábese que desta leira podían sacarse nun ano dez toneis de viño.
Honorio III, papa
Traxectoria
Contibuiu na redacta do Liber Censuum Romanae Ecclesiae (coñecido como Liber Censuum), rexistro da riqueza da igrexa. Escribiu dúas biografías sobre a vida de dous papas, Celestino III e Gregorio VII. Tamén deixou escritos sobre o cerimonial e o ritual da Igrexa católica e 34 sermóns.
Casa do Carballo de Galdo
Historia e características
Foi proposta ao Concello de Viveiro para a Ruta de Pardo de Cela.
Embassy Hill
Embassy Hill foi un efémero equipo fundado polo dúas veces campión do mundo de Fórmula Un Graham Hill, que competiu como construtor co seu propio chasis na tempada de Fórmula 1 de. O equipo debutou en e tivo un éxito limitado en tres tempadas de carreiras, pero todo foi truncado pola morte de Graham Hill e o persoal directivo do equipo nun accidente de aviación nunha avioneta no inverno antes da tempada de. O equipo foi patrocinado pola marca de tabaco Imperial Tobacco Embassy e correu baixo varios nomes durante este tempo.
Historia
Embassy Racing With Graham Hill foi creado cando Graham Hill decidiu abandonar o seu anterior equipo, Brabham, descontento co ambiente alí existente. Anunciou a finais de 1972 que estaba creando o seu propio equipo, en calidade de propietario e piloto. miniatura|left|120px|[[Graham Hill]] miniatura|left|Hill [[Shadow Racing Cars|Shadow DN1 de na demostración de 2008 no Goodwood Festival of Speed.]]
Logo de asegurarse o patrocinio de Embassy, Hill comezou a correr co seu equipo cos coches comprados a Shadow. As cousas non foron ben ese ano: O mellor resultado do equipo foi noveno en Zolder, sendo o último entre os 9 coches que acabaron (o ex campión do mundo tamén comezou 23º dos 23 coches que comezaron a carreira).
Os chasis de foron comprados a Lola, ata que en 1975 o equipo debutou o seu propio chasis, o modelo GH1 deseñado por Andy Smallman (que baseouse en gran medida no deseño do coche de Lola do ano anterior).
Desafortunadamente, o debut do GH1 no Gran Premio de España de 1975 viuse empañado pola rotura do alerón traseiro de Rolf Stommelen, que lanzou o coche do alemán contra á multitude e matou catro persoas.
Stommelen resultou ferido no accidente e non regresou á competición ata a segunda metade da tempada.
Logo de non conseguir a clasificación no Gran Premio de Mónaco de 1975, unha carreira que gañara cinco veces, Hill deixou de pilotar, deixando as tarefas de pilotaxe para Tony Brise. Brise, considerado unha estrela en ascenso, logrou o sexto lugar no Gran Premio de Suecia de 1975 e a sexta posición no Gran Premio de Italia de 1975.
Alan Jones fíxose cargo do segundo coche na maioría das carreira nas que Stommelen estivo de baixa, o australiano logrou o quinto lugar no Gran Premio de Alemaña de 1975.
François Migault e Vern Schuppan foron tamén pilotos do segundo Hill dese ano. Stommelen regresou máis tarde ese ano.
Fin do equipo
Na noite do 29 de novembro de 1975 Graham Hill estaba pilotando unha avioneta Piper Aztec desde Francia a Londres. Os seus pasaxeiros eran o director do equipo Ray Brimble, o piloto do equipo Tony Brise, o deseñador Andy Smallman e os mecánicos Terry Richards e Tony Alcock. Regresaban do Circuíto Paul Ricard onde estiveran probando o coche GH2 que estaban preparando para 1976. Eles debían aterrar no aeródromo de Elstree antes de ir a Londres para asistir a unha festa. Pouco antes de 22:00 a avioneta chocou contra unhas árbores á beira dun campo de golf en Arkley debido á espesa néboa. No choque e explosión que seguiu morreron todos os pasaxeiros. Só quedaron vivos o adestrador suplente do equipo e dous mecánicos, polo que era imposible continuar.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Ian Gibson
Ian Gibson, nado en Dublín o 21 de abril de 1939, é un historiador irlandés, nacionalizado español en 1984.
É coñecido polos seus traballos biográficos sobre Federico García Lorca, Salvador Dalí e Antonio Machado. En 2011 era colaborador de prensa, no diario Público.
Lingua bretoa
O bretón (brezhoneg) é unha lingua celta insular de tipo britónico, estreitamente emparentada co córnico. Fálase sobre todo nos territorios occidentais da Bretaña, aínda que se está a recuperar noutras partes do territorio da rexión, mesmo naquelas zonas onde tradicionalmente non se falou ou non se ten falado dende hai varios séculos.
A lingua bretoa tamén tivo unha certa repercusión en Galicia, influíndo sobre a lingua galega e propiciando a aparición dun dialecto mindoniense nos seus asentamentos, que perduraron ata o século XV no norte da actual provincia de Lugo (na comarca de Mondoñedo) e mais nalgunhas outras zonas costeiras de Galicia. Estes asentamentos de colonias bretoas foron derivados da fuxida das Illas Británicas durante a invasión anglosaxoa cara a terras do noroeste ibérico. Así as cousas, non se conserva texto ningún redactado nunha posíbel ramificación galaica do bretón.
Historia
miniatura|Migracións dos falantes de [[linguas britónicas arredor do século VI.]]
O bretón é falado na Bretaña, especialmente ao oeste dunha liña entre Plouha e La Roche-Bernard (ó leste de Vannes). Provén da lingua falada pola comunidade britana que habitou entre Gran Bretaña e Armórica, e que chegou incluso a Galicia. A lingua foi falada polas clases altas até o século XII. Porén, comezou a decaer e acabou sendo só a lingua das clases baixas da Bretaña occidental, cando a nobreza e a burguesía adoptaron o francés. Como lingua da escrita empregouse o latín até o século XV, cando se pasou ao francés. Aínda así, hai unha pequena tradición de literatura bretoa, e algo do vocabulario do bretón antigo pervive hoxe como termos científicos e filosóficos en bretón moderno.
A monarquía francesa non adoptou ningunha postura cara as linguas minoritarias de Francia que falaban as clases baixas, aínda que esixía o uso do francés para os asuntos gobernamentais. Co período revolucionario chegou a introdución de políticas que favoreceron o francés por enriba das linguas rexionais, chamadas pexorativamente patois. Os revolucionarios asumiron que os reaccionarios e os monárquicos preferían que a poboación falase as linguas rexionais para que as masas de campesiños estivesen desinformados. En 1794 Barère enviou ao Comité de salut public o seu "informe sobre as linguas", no cal dicía que "o federalismo e a superstición falan bretón". Baixo a Terceira, Cuarta e Quinta repúblicas, até finais da década de 1960, as prácticas humillantes eran comúns nas escolas, tentando erradicar a lingua e cultura bretoas.
Hoxe, a pesar do centralismo político de Francia e da importante influencia dos medios de comunicación, o bretón é falado como lingua cotiá por arredor de 200.000 persoas. Isto é, porén, moito menos dos 1,3 millóns de 1930. A comezos do século XX a metade da poboación bretoa só coñecía o bretón. Arredor de 1950 tan só restaban uns 100.000 falantes monolingües.
En 1925, grazas ao profesor Roparz Hemon, apareceu a publicación Gwalarn. Ó longo dos seus 19 anos de vida, Gwalarn tentou elevar a lingua ó nivel doutras grandes linguas internacionais creando traballos orixinais abarcando todos os xéneros e traducindo traballos con sona á lingua bretoa. En 1946 foi substituída pola publicación Al Liamm.
En 1977 creáronse as escolas Diwan, que ensinan bretón aplicando a inmersión lingüística. Teñen uns centos de alumnos dende a escola primaria até a secundaria.