cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wurrumiyanga
Historia
Nguiu foi fundada en 1911 como misión católica por Francis Xavier Gsell. A oficina de correos de Nguiu abriu o 3 de xuño de 1974, sendo a primeira da illa Bathurst. En 2010 Nguiu foi renomeada como Wurrumiyanga polo Consello da Terra Tiwi. Significa o lugar onde medran as cícadas.
Demografía
En Wurrumiyanga, segundo o Censo de 2016 de Australia, o 90,2% da poboación era de orixe aborixe australiana e o 78,3% falaba a lingua tiwi.
Educación
Hai dúas escolas católicas na vila, a Escola de Primaria Católica Murrupurtiyanuwu e a Escola Católica Xavier (de 7 a 13 anos).
Cultura
Wurrumiyanga é o fogar de Tiwi Designs, unha sociedade artística (que inclúe máis de 100 artistas indíxenas) que produce roupa, esculturas, cerámica e pinturas cuxo obxectivo é o de promocionar, preservar e enriquecer a cultura tiwi.
Padróns de substitución en arenos
Os padróns de substitución en hidrocarburos aromáticos ou padróns de substitucións en arenos forman parte da química orgánica dos derivados do benceno e definen a posición dos substituíntes distintos do hidróxeno en relación aos átomos de carbono do hidrocarburo aromático.
Substitución orto, meta e para en derivados disubstituídos
miniatura|202x202px| Principais padróns de substitución en hidrocarburos aromáticos. Os átomos de carbono do anel hexagonal do benceno chámanse do 1 ao 6, comezando polo carbono que ten un substituyente distinto do hidróxeno e mantendo os números utilizados como localizadores o máis baixos posible.
As toluidinas serven como exemplo destes tres tipos de substitución.
Orixe
Os prefixos orto (ortho), meta e para derivan do grego e significan recto ou correcto, seguinte ou despois, e semellante ou similar, respectivamente. A relación co significado actual pode non ser tan obvia. A designación orto utilizouse historicamente para designar o composto nai, e un isómero chamábase composto "meta". Por exemplo, os nomes tradicionais ácido ortofosfórico e ácido metafosfórico non teñen nada que ver cos compostos aromáticos. Do mesmo xeito, o nome para reservouse só para compostos estreitamente relacionados. Berzelius chamou orixinalmente á forma racémica do ácido aspártico ácido paraaspártico (ou simplemente ácido racémico, outro termo obsoleto desde 1830).
O uso dos nomes orto, meta e para para aneis de benceno con dous substituíntes comezou con Wilhelm Körner no período 1866–1874 aínda que optou por reservar o prefixo orto para o isómero 1,4 e o prefixo meta para o isómero 1,2. A nomenclatura actual (de novo diferente á actual) foi introducida pola Sociedade Química en 1879.
Exemplos
Un exemplo do uso desta nomenclatura dáse nos isómeros do cresol:
Catecol (orto), resorcinol (meta) e a hidroquinona (para) tamén son isómeros:
O ácido ftálico (orto) ten dous isómeros, o isómero meta ou ácido isoftálico e o isómero para ou ácido tereftálico :
Panglao (homónimos)
O topónimo Panglao pode referirse á:
Richard Gómez
Ricardo Gómez Varela, coñecido como Richard, nado en Melide o 12 de outubro de 1954, é un exfutbolista galego, que xogaba como defensa. É pai do tamén exfutbolista Nacho Novo.
Traxectoria
Militou no Galiano ferrolán antes de ingresar no Racing de Ferrol en 1974. Ao pouco da súa chegada foi cedido ao Barallobre, co que xogou dúas tempadas na Serie A Rexional. Na tempada 1976/77 regresou ao Racing, co que xogou durante os seguintes tres anos, logrando dous ascensos consecutivos (de Terceira a Segunda B e de Segunda B a Segunda). Na súa terceira campaña disputou 33 partidos na Segunda División, descendendo de novo a Segunda B.
En 1979 foi traspasado ao Betis, a cambio de seis millóns de pesetas e da participación do club andaluz no Trofeo Concepción Arenal. Debutou co equipo sevillano na Primeira División na primeira xornada da tempada 1979/80, contra o Rayo Vallecano no Benito Villamarín. Foi o seu único partido en todo o ano e tras xogar un partido de Copa do Rei no inicio da campaña seguinte, foi cedido ao Terrassa, da Segunda División B, onde disputou 23 partidos.
En 1981 fichou polo Lorca, co que militou durante tres tempadas na categoría de bronce, logrando na última delas o ascenso á Segunda División. Durante a tempada 1984/85 xogou no Atlético Marbella e na 1987/88 no Brigantium.
Reacción de substitución
Unha reacción de substitución, tamén coñecida como reacción de desprazamento único ou metátese (dobre substitución) é unha reacción química durante a cal un grupo funcional dun composto químico é substituído por outro grupo funcional. As reaccións de substitución son de grande importancia na química orgánica. As reaccións de substitución en química orgánica clasifícanse como electrófilas ou nucleófilas dependendo do reactivo implicado, se un intermedio reactivo implicado na reacción é un carbocatión, un carbanión ou un radical libre, e se o substrato é alifático ou aromático. A comprensión detallada dun tipo de reacción axuda a predicir o resultado do produto nunha reacción. Tamén é útil para optimizar unha reacción con respecto a variables como a temperatura ea elección do disolvente.
Un exemplo de reacción de substitución é a haloxenación (véxase p.ex. Haloxenación de Hell-Volhard-Zelinsky). Cando se irradia cloro gasoso (Cl2), algunhas das moléculas divídense en dous radicais de cloro (Cl•), cuxos electróns libres son fortemente nucleófilos. Un deles rompe un enlace covalente C–H en CH4 e colle o átomo de hidróxeno para formar o HCl eléctricamente neutro. O outro radical reforma un enlace covalente co CH3• para formar CH3Cl (cloruro de metilo).
Substitución nucleófila
En química orgánica (e inorgánica), a substitución nucleófila é unha clase fundamental de reaccións nas que un nucleófilo se une selectivamente ou ataca a carga positiva ou parcialmente positiva dun átomo ou dun grupo de átomos. Ao facelo, substitúe a un nucleófilo máis débil, que logo se converte nun grupo saínte ; o átomo positivo ou parcialmente positivo restante convértese nun electrófilo. Toda a entidade molecular da que forman parte o electrófilo e o grupo saliente chámase normalmente substrato.
A forma máis xeral para a reacción pódese dar como
onde R-LG indica o substrato. O par de electróns ( : ) do nucleófilo (Nuc:) ataca o substrato (R-LG), formando un novo enlace covalente Nuc-R-LG. O estado de carga anterior restablece cando o grupo de saída (LG) parte cun par de electróns. O produto principal neste caso é R-Nuc. En tales reaccións, o nucleófilo adoita estar eléctricamente neutro ou cargado negativamente, mentres que o substrato é normalmente neutro ou cargado positivamente.
Un exemplo de substitución nucleófila é a hidrólise dun bromuro de alquilo, R-Br, en condicións básicas, onde o nucleófilo atacante é a base OH - e o grupo saínte é Br - :
As reaccións de substitución nucleofílica son habituais en química orgánica, e pódense clasificar en liñas xerais como que teñen lugar nun carbono dun carbono composto alifático saturado ou (con menos frecuencia) nun centro de carbono aromático ou outro insaturado.
Mecanismos
As substitucións nucleófilas en centros de carbono alifáticos poden proceder por dous mecanismos diferentes, a substitución nucleófila unimolecular (S <sub id="mwVA">N 1) e a substitución nucleófila bimolecular (S  <sub id="mwVg">N  2).
O mecanismo SN1 ten dous pasos. No primeiro paso, o grupo saínte vaise formando un carbocatión C +. No segundo paso, o reactivo nucleófilo (Nuc:) únese ao carbocatión e forma un enlace sigma covalente. Se o substrato ten un carbono quiral, este mecanismo pode producir unha inversión da estereoquímica ou a retención da configuración. Normalmente, ambos ocorren sen preferencia. O resultado é a racemización.
O ataque SN2 pode ocorrer se a ruta de ataque posterior non se ve dificultada estericamente por substituíntes do substrato. Polo tanto, este mecanismo adoita ocorrer nun centro de carbono primario sen obstáculos. Se hai amontoamento estérico no substrato preto do grupo de saída, como nun centro de carbono terciario, a substitución implicará un mecanismo SN1 máis que un mecanismo SN2; un SN1 tamén sería máis probable neste caso porque podería formarse un intermediario carbocatión suficientemente estable.
Cando o substrato é un composto aromático, o tipo de reacción é a substitución aromática nucleófila, que ocorre con varios mecanismos. Os derivados do ácido carboxílico reaccionan cos nucleófilos na substitución de acilo nucleófilo. Este tipo de reacción pode ser útil na preparación de compostos.
Substitución electrofílica
Os electrófilos están implicados nas reaccións de substitución electrófila, particularmente nas substitucións aromáticas electrófilas.
Neste exemplo, a estrutura de resonancia electrónica do anel de benceno é atacada por un electrófilo E +. O enlace resonante rómpese e resulta unha estrutura resonante de carbocatión. Finalmente expulsa un protón e fórmase un novo composto aromático. As reaccións electrófilas a outros compostos insaturados que non sexan os arenos xeralmente levan á adición electrófila máis que á substitución.
Compostos substituídos
Os compostos substituídos son compostos químicos nos que un ou máis átomos de hidróxeno dunha estrutura central foron substituídos por un grupo funcional como alquilo, hidroxilo ou halóxeno, ou con grupos substituíntes máis grandes.
Por exemplo, o benceno é un anel aromático simple. Os bencenos que sufriron substitución son un grupo heteroxéneo de produtos químicos cun amplo espectro de usos e propiedades:
Linda Salzman Sagan
Linda Salzman Sagan, nada o 16 de xullo de 1940, é unha escritora e artista norteamericana ex-esposa do científico e escritor Carl Sagan.
Traxectoria
Coñecida por ter creado a placa para as sondas espaciais Pioneer 10 e Pioneer 11 que suxire para algún ser extraterrestre como sería a aparencia da especie dominante no planeta Terra, e pola coprodución do Voyager Golden Record. É coautora de Earth's Murmurs (Murmúrios daTerra na tradución portuguesa) co seu exmarido, o astrónomo Carl Sagan, con quen casou o 6 de abril de 1968; o matrimonio durou até o divorcio en 1981, cando Carl Sagan casou coa súa terceira e derradeira esposa, Ann Druyan. Tamén é coñecida por dirixir varias obras para o Central Casting Theatre de Ithaca, Nova York e por escribir episodios de televisión como Knots Landing e General Hospital.
É a nai do autor e guionista Nick Sagan.
Rally Terras Altas de Lorca
O Rally Tierras Altas de Lorca é unha proba de rally organizada polo Automóvil Club de Lorca dende 2012 na localidade de Lorca, na Rexión de Murcia. É puntuable para o Súper Campionato de España de Rallys e anteriormente foino para o Campionato de España de Rallys da Terra
Historia
Aínda que xa existiu unha proba en Murcia en 1993, tamén puntuable para o nacional de terra, baixo o nome de Rally de Lorca, o Automóvil Club de Lorca non naceu ata 1996, creado por un grupo de amigos co obxectivo de promover o mundo do motor na comarca de Guadalentín. Dende entón o club organizou probas de carácter rexional, pero no 2012 decidiron crear o Rally Tierras Altas de Lorca, facendo a preinscrición para o Campionato de España de Rallys de Terra, conseguindo entrar no ano 2012, e abrindo o calendario a partir da tempada 2014.
Nick Sagan
É autor das novelas de ciencia ficción Ameaza Virtual (orixinalmente Idlewild), Paraíso Virtual (título en portugués, orixinalmente en inglés Edenborn) e Everfree (non traducida ao galego nin ao portugués), así como de varios episodios de Star Trek: The Next Generation e Star Trek: Voyager. É fillo do astrónomo Carl Sagan e da artista e escritora Linda Salzman e irmán de Dorion, Sasha, Jeremy e Samuel.
Dorion Sagan
Dorion Sagan, nado en 1959, é un autor, ensaísta, escritor de ficción e teórico norteamericano de Madison, Wisconsin. Escribiu e é coautor de libros sobre cultura, evolución, historia e filosofía da ciencia.
Vida persoal
Dorion é fillo do físico Carl Sagan e da bióloga Lynn Margulis, irmán do empresario Jeremy Sagan, e medio irmán do escritor Nick Sagan (fillo de Linda Salzman) e da cineasta Sasha Sagan e Samuel Sagan (fillos de Ann Druyan).
Aarhus Gymnastikforening
O Aarhus Gymnastikforening, máis coñecido como AGF, é un club deportivo con sede en Aarhus, Xutlandia, Dinamarca. É un dos clubs máis antigos do país, sendo fundado 1880 como un club deportivo coa ximnasia e a esgrima como deportes principais. Con todo, o AGF é coñecido principalmente pola súa sección de fútbol, que foi creada en 1902 e que milita na Superliga de Dinamarca, a máxima categoría do fútbol dinamarqués.
Gañou 5 ligas danesas e 9 Copas de Dinamarca, sendo o equipo con máis títulos de Copa. En competición europea destacou na tempada 1960/61, cando chegou aos cuartos de final da Copa de Europa, onde foi eliminado polo Benfica, posterior campión. En 1989 alcanzou os cuartos de final da Recopa de Europa, sendo eliminado polo FC Barcelona por 1-0.
Historia
O AGF xogou o seu primeiro partido de fútbol contra o Aarhus Idrætsklub Olympia en novembro de 1902, caendo derrotado por 2-5. Seis anos despois, o club gañou o campionato de fútbol de Xutlandia ao vencer 3-2 ao Ringkøbing IF na final. AGF gañou o campionato de fútbol de Xutlandia sete veces e estivo en tres finais do campionato de fútbol danés antes de que AGF se convertese en membro do recentemente fundado Torneo de Dinamarca en 1927.
En 1911, o club instalou a súa sede na avenida Dalgas e en 1920 comezou a xogar os seus partidos como local no novo estadio de Aarhus, onde xoga desde entón. En 1941, o club trasladou a súa sede a Fredensvang no suburbio de Viby J. Entre 1949 a 1951 o AGF rematou tres veces consecutivas no terceiro lugar da máxima división. Despois de pasar a tempada 1952/53 na segunda división, regresou con forza á primeira división e nas seguintes 12 tempadas gañou catro veces a liga e cinco veces a Copa de Dinamarca. Participou ademais na primeira edición da Copa de Europa, onde perdeu ante o Stade de Reims francés. En 1961 alcanzou os cuartos de final no torneo continental, onde perdeu ante o Benfica, gañador final da competición. O AGF descendeu dúas veces máis á segunda división en 1968 e en 1973, ata que en 1976 iniciou un período de 30 anos na máxima categoría.
A introdución do fútbol profesional en Dinamarca tivo unha grande influencia no éxito que experimentou a AGF desde finais da década de 1970 ata 1998. Coa ex-estrela do Real Madrid Henning Jensen no equipo, este estivo preto de gañar a liga en 1982, pero un empate a dous goles na última xornada, fixo que o título fose para o Odense Boldklub. En 1984 estivo de novo preto de conseguir o campionato pero perdeuno por un só punto ante o Vejle Boldklub. Finalmente, en 1986 o AGF gañou o seu quinto campionato, con destacados xogadores como Flemming Povlsen, Jan Bartram e John Stampe. En 1987, 1988 e 1992 o club gañou tres novos títulos da Copa de Dinamarca.
En 1998, o equipo rematou terceiro na Superliga danesa, pero os problemas financeiros provocaron uns malos resultados nos anos seguintes. No ano 2000, Peter Rudbæk foi despedido despois de sete anos como adestrador. A partir do 2000, o club experimentou algúns dos seus peores resultados, o que levou ao descenso nas tempadas 2005/06, 2009/10 e 2013/14. Con todo, o club conseguiu recuperar rapidamente a categoría en cada unha das ocasións.
Asociación de Gaiteiros Galegos
A Asociación de Gaiteiros Galegos (AGG) é unha asociación cultural constituída o 28 de maio de 1988 na vila de Melide. A súa finalidade é o estudo, a conservación, o fomento e a divulgación da música tradicional galega.
Aarhus Gymnastikforening
Historia
Na tempada 2015/16, con Glen Riddersholm como técnico, o equipo volveu chegar a unha final da Copa de Dinamarca, onde perdeu contra o København.
Asociación de Gaiteiros Galegos
Historia
miniatura|Busto na memoria de Ricardo Portela. |306x306px Na década de 1970 organizáronse na vila de Ortigueira unha serie de reunións, entre gaiteiros e artesáns, co fin de unificar criterios dentro do seu sector profesional. Nestas xuntanzas debatíase desde os prezos a estipular por actuación, en alboradas e romarías, até a estandarización das pezas das gaitas. Movíaos tamén o desexo de que os gaiteiros, moi desprestixiados durante o período franquista, volvesen a ocupar un lugar de importancia na sociedade galega, como tiña sido nos anos vinte e trinta do século XX.
Andando o tempo, estas reunións pasaron a realizarse na vila de Melide. Alí, baixo a presidencia de Ricardo Portela, foron elaborados uns estatutos para a creación dunha organización formal. Dou comezo daquela un traballo de implantación por todo o país que desembocou na constitución da nova asociación o 28 de maio de 1988. A primeira asemblea de socios tivo lugar en Compostela, o 26 de febreiro de 1989. Dela saíu unha directiva presidida por Xosé Vicente Ferreirós, pasando Portela a ocupar a presidencia de honra de xeito vitalicio.
Aarhus Gymnastikforening
Competición europea
O primeiro partido do AGF nunha competición europea foi o 21 de setembro de 1955, na Copa de Europa 1955–56, perdendo 0–2 na casa ante o Stade de Reims francés. Desde entón, o club participou en numerosas competicións da UEFA, chegando ata os cuartos de final da Copa de Europa na campaña 1960/61 e da Recopa de Europa na 1988/89.
Asociación de Gaiteiros Galegos
Guerra das gaitas
Ferreirós permaneceu no cargo até o 1993, momento no que foi substituído polo ferrolán Santiago Caneiro. Durante esta década de 1990 a asociación veuse envolta nunha polémica coñecida como "a guerra das gaitas". O conflito veu motivado pola introdución en Galiza, con financiamento público, dun novo tipo de banda de gaitas de inspiración escocesa. A AGG opúxose a estas modificacións, entendendo que as mudanzas supuñan unha deturpación da tradición galega e mesmo unha ameaza para a súa continuidade. Esta confrontación marcou a actividade da asociación nos anos noventa. Finalmente, debido á redución das subvencións públicas, o fenómeno das bandas de modelo escocés foi esmorecendo, pasando o número destas agrupacións de arredor de 150 nos anos 1993-94 a só unhas 20 no 2015.
Durante estes anos de conflito a AGG continuou reforzándose. Aumentou o seu número de asociados e multiplicou a cantidade e calidade das súas actividades: Creou un portal web, comezou unha participación regular en emisións radiofónicas, editou revistas, discos, participou en mostras de instrumentos, xornadas etc. A directiva da organización mudou tamén, para dar cabida a xente procedente do sector baile tradicional.
Actualidade
Na primeira década do século XXI a asociación puxo a andar dous dos seus proxectos estrela: En novembro de 2008, iniciou a súa actividade en Lugo a Tradescola, unha escola presencial de música e baile tradicional onde se imparten clases semanais, cursos monográficos e outras actividades vencelladas á cultura tradicional; E a Casa da Gaita, o primeiro museo dedicado integramente á gaita de fol. Esta situado en Viascón (Cotobade), lugar de nacemento de Ricardo Portela. Nela inclúese unha exposición de instrumentos cedidos por diferentes artesáns da AGG.
No ano 2015 produciuse outra mudanza na presidencia da asociación pasando a ocupala o luthier de Outeiro de Rei, Xaneco Tubío.
Osvaldo Moles
Osvaldo Moles, nado en Santos o 14 de marzo de 1913 e finado en São Paulo o 14 de maio de 1967, foi un escritor, xornalista e locutor de radio brasileiro. Foi un dos principais da radio brasileira dos anos '50 e '60.
Traxectoria
Nacido en Santos en 1913, os seus antepasados ​​eran inmigrantes italianos.
Coñeceu aos modernistas e a Mário de Andrade, comezando a súa carreira xornalística no Diário Nacional. En São Paulo, escribiu para Correio Paulistano.
En 1937 participa na fundación de Rádio Tupi en São Paulo e en 1941 coñece a Adoniran Barbosa. En 1940, a prensa de São Paulo púxolle os alcumes de "o millonario creador de programas". Xunto a Barbosa escribiu moitos textos de cancións, por exemplo Tiro ao Álvaro e Joga a chave.
Morreu en 1967 por suicidio e a prensa, como era costume na ditadura, silenciou o feito. Este silencio da prensa contribuíu a que o seu traballo fose excluído ata hoxe.
VISTA (telescopio)
O VISTA (siglas en inglés de Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy; telescopio astronómico de rastrexo de espectro visíbel e infravermello)) é un telescopio reflector de amplo campo cun espello de 4,1 m de diámetro, situado no Observatorio Paranal en Chile.
O telescopio está operado polo Observatorio Europeo Austral e foi inaugurado en decembro de 2009. VISTA é un telescopio de rastrexo que traballa en lonxitudes de onda infravermella e é o máis grande do mundo dedicado a rastrexar o ceo en lonxitudes de onda do infravermello próximo. Este telescopio ten un só instrumento, o chamado VIRCAM, unha cámara infravermella. Trátase dunha cámara que contén 16 detectores especiais sensibles á radiación infravermella, cunha capacidade total combinada de 67 millóns de píxeles, cun peso de 3 Tn.
Atópase en desenvolveu un instrumento de segunda xeración (4MOST, un espectrógrafo multi-obxecto alimentado por 2000 fibras. Os plans para a súa instalación retrasáronse de 2020 a 2022.
A observación da luz en lonxitudes de onda máis longas das visíbeis ao ollo humano permiten a VISTA estudar obxectos que son case imposíbeis de ver con luz visíbel, polas súas baixas temperaturas, porque se atopan escurecidos por nubes de po ou porque a súa luz se desprazou cara a lonxitudes de ondas máis vermellas por mor da expansión do espazo durante o longo traxecto que percorreu a luz desde o comezo do Universo.
Planificación
VISTA leva a cabo rastreos do ceo austral nas lonxitudes de onda infravermella. Estes rastreos axudan a seleccionar obxectos para futuros estudos con telescopios máis grandes. Hai dous proxectos relacionados con este tipo de rastreos: a cámara de campo ancho (WFCAM) no United Kingdom Infrared Telescope en Hawai que leva a cabo estudos infravermellos do ceo do norte, e o VLT Survey Telescope en Chile que realiza estudos dos ceos do sur en luz visíbel. esquerda|miniatura|Amencer, en primeiro plano obsérvase o VISTA diante do cume Paranal. miniatura|VISTA de noite. miniatura|VISTA foi capaz de mostrar estrelas novas na nebulosa de [[Orión (constelación)|Orión.]] miniatura|O Cúmulo de Galaxias Fornax visto por VISTA. esquerda|miniatura|A [[Nebulosa da Lagoa Azul tomada por VISTA no espectro infravermello.]] O proxecto foi iniciado en 1999 polo Consorcio VISTA formado por 18 universidades no Reino Unido, que obtivo financiamento dun fondo de infraestrutura do goberno do Reino Unido e de fondos do Consello de Investigacións de Física de Partículas e Astronomía británico. O proxecto estaba valorado en 46 millóns de euros.
Despois de considerar varios sitios en Chile, o consorcio elixiu o Observatorio Paranal do Observatorio Europeo Austral (ESO, European Southern Observatory ), é dicir, un pico secundario a 1.500 m do Very Large Telescope (VLT). O consorcio elixiu ao UK Astronomy Technology Centre como responsábel técnico para o deseño e construción do telescopio. No ano 2002 o Reino Unido uniuse ao ESO, e VISTA foi parte da cota de inscrición do Reino Unido. O consorcio completou a construción e posta en marcha do telescopio, e o Science and Technology Facilities Council, en nome do Reino Unido, entregou o telescopio ao ESO, para beneficio dos astrónomos de todos os seus países membros.
Investigacións de VISTA
Os obxectivos científicos das investigacións que realiza VISTA, que comezaron en 2010, inclúen moitos dos temas máis interesantes na astrofísica contemporánea, que abarcan desde a natureza da enerxía escura até a ameaza dos asteroides próximos á Terra.
Hai seis grandes prospeccións que VISTA realiza na actualidade: UltraVISTA, VIKING: VISTA Quilo-Degree Infrared Galaxy Survey, VMC: VISTA Magellanic Survey, VVV: VISTA Variables na Vía Láctea, VHS: VISTA Hemisphere Survey e VÍDEO: VISTA Deep Extragalactic Observations Survey. Estes ocupan a maior parte do tempo de observación do telescopio no primeiros cinco anos de operacións. Estes cobren diferentes áreas do ceo a diferentes profundidades atacar unha ampla gama de cuestións científicas. Para máis información acerca de cada unha das prospeccións de VISTA pódese consultar na páxina web ESO — Survey VISTA e na páxina web VISTA ESO — Public Surveys Projects.
Ciencia con VISTA
VISTA é un telescopio cun grande campo de visión mediante o cal se poden detectar tanto fontes débiles como tamén cubrir amplas áreas de ceo rapidamente. Cada imaxe de VISTA captura unha sección do ceo que cobre preto de dez veces a área da lúa chea, e é capaz de detectar e catalogar obxectos por todo o ceo austral, cunha sensibilidade corenta veces maior que a lograda con estudos do ceo infravermello anteriores tales como o exitoso Two Micron All-Sky Survey. Este salto no poder de observación - comparábel ao salto experimentado ao pasar da sensibilidade do ollo humano ao primeiro telescopio de Galileo - revela un vasto número de novos obxectos e permite a creación de inventarios moito máis completos de obxectos raros e exóticos no ceo do sur.
As observacións realizadas por VISTA axudan á investigación en moitas áreas da astronomía. Dentro da nosa galaxia, espérase atopar con VISTA moitas novas estrelas ananas marróns e pór a proba as ideas acerca da natureza da materia escura. Unha prospección de VISTA está deseñada para atopar e estudar un grande número de estrelas na nosa galaxia, tomando imaxes das mesmas áreas do ceo en diferentes momentos. O uso dos datos astronómicos VISTA permitirá mapear a estrutura da nosa galaxia con moito máis detalle que antes. Outra procura de VISTA estudará as nosas galaxias veciñas pequenas, as Nubes de Magallães, e os seus arredores. Os datos de VISTA tamén se utilizarán para crear un mapa en 3D de ao redor de 5% de todo o Universo observábel. Máis adiante, VISTA será unha poderosa ferramenta para o descubrimento de quásares distantes e estudar a evolución das galaxias e cúmulos de galaxias. Isto axudará a investigar a natureza da enerxía escura mediante a procura dos cúmulos de galaxias moi distantes. As medicións con infravermello da prospección astronómica VVV empregáronse para reforzar a escaleira de distancias cósmicas, ao haber proporcionando distancias fiables para os cúmulos estelares e a estrela variable Beta Cephei.
Selección de imaxes captadas por VISTA
esquerda|miniatura|Unha das primeiras imaxes tomada polo telescopio VISTA representa a Nebulosa da Chama e a veciña Nebulosa Cabeza de Cabalo. A primeira imaxe publicada obtida con VISTA mostra á 'Nebulosa da Flama' ou 'da Chama' (NGC 2024), unha espectacular nube de formación estelar de gas e po na constelación de Orión e os seus arredores. En luz visíbel o núcleo do obxecto escóndese detrás de espesas nubes de po, pero a imaxe de VISTA, tomada en lonxitudes de onda infravermellas, penetra a escuridade e revela o cúmulo de estrelas novas e quentes escondidas no interior. O amplo campo de visión da cámara de VISTA captura tamén o brillo de NGC 2023 e a forma fantasmal da famosa Nebulosa Cabeza de Cabalo.
Outras imaxes impresionantes de nebulosas inclúen as tomas de VISTA da nebulosa de Orión e a nebulosa da Lagoa. A imaxe adxunta é unha vista de campo amplo da nebulosa de Orión (Messier 42), situada a 1.350 anos luz da Terra, tomada por VISTA. O gran campo de visión do telescopio permite captar a toda a nebulosa e os seus arredores nunha soa imaxe e a súa visión infravermella permite observar nas profundidades das rexións poeirentas, normalmente ocultas, e descubrir as estrelas novas moi activas escondidas alí. A imaxe da "Lagoa Azul" anexa é unha imaxe infravermella tomada como parte da prospección VVV. A mesma mostra a "gardaría estelar" chamada Nebulosa da Lagoa (tamén coñecida como Messier 8), que se atopa a uns 4000 a 5000 anos luz de distancia na constelación de Saxitario. esquerda|miniatura|A cámara infravermella de tres toneladas na parte frontal do telescopio. miniatura|Imaxe que mostra como se combinan seis exposicións segmentadas diferentes para obter un "mosaico". esquerda|miniatura|O espello principal de 4,1 m en fase de probas ópticas. VISTA tamén pode mirar alén da nosa galaxia. No exemplo da dereita (debaixo da imaxe da nebulosa de Orión) o telescopio tomou unha fotografía da familia dun cúmulo de galaxias na constelación de Fornax (o Forno Químico). O amplo campo de visión permite que moitas galaxias sexan capturadas nunha soa imaxe, incluíndo a sorprendente-espiral barrada NGC 1365 e a gran galaxia elíptica NGC 1399. A imaxe foi construída a partir de imaxes tomadas a través de filtros Z, J e Ks na parte do infravermello próximo do espectro e capturou a moitos dos membros da agrupación nunha soa imaxe. Na parte inferior dereita obsérvase a elegante galaxia espiral barrada NGC 1365 e á esquerda a gran elíptica NGC 1399, rodeada dun enxame de cúmulos globulares débiles. A imaxe é de aproximadamente 1 grao por 1,5 graos en extensión e o tempo de exposición total foi de 25 minutos.
Deseño do telescopio
miniatura|250x250px|Interior da sala que aloxa o telescopio (Crédito: [[Observatorio Europeo Austral|ESO).]] O obxectivo de permanentemente tomar imaxes de grandes áreas de ceo cunha resolución de visibilidade astronómica-limitada conduciu a un deseño óptico único. O espello primario é un hiperboloide cóncavo de 4,1 m de diámetro e unha relación focal f/1. O espello ten unha forma de lente de 17 cm de espesor cun buraco central de 1,2 m para situar a cámara cara ao foco do Cassegrain. Foi fabricado de Zerodur por Schott en Alemaña e posteriormente puído e conformado por LZOS, en Moscova. É o maior espello desta forma e con tan curta relación focal; a operación de puído demandou 2 anos. O espello apóiase nunha serie de actuadores (81 na súa parte posterior e 24 ao redor do bordo), que permite controlar a súa forma mediante computadoras. O espello secundario é un hiperboloide convexo de 1,24 m de diámetro. A combinación dos dous espellos hiperbólicos fai deste un deseño case Ritchey-Chrétien. A relación focal combinada é de aproximadamente f/3, pero a calidade de imaxe dos dous espellos sós sería pobre. O espello secundario está montado sobre un soporte hexápodo de maneira que a súa posición, punta, e inclinación son tamén controlados por computador.
A cámara infravermella foi construída por un consorcio integrado polo Rutherford Appleton Laboratory, o UK Astronomy Technology Centre e a Universidade de Durham, e é a maior do mundo con case tres toneladas. O telescopio e a cámara conforman un só conxunto óptico, xa que o tres lentes de corrección do campo na cámara son esenciais para a proxección dunha imaxe enfocada do ceo nos detectores.
Para unha cámara infravermella, tamén é moi importante bloquear a radiación de calor desde o telescopio e a cúpula. Isto conséguese colocando un conxunto de deflectores refrixerados en fronte das lentes correctoras do campo. Ademais, o espello secundario está subdimensionado para evitar que os detectores da periferia visualizacen a estrutura quente fose do bordo do espello primario; por iso a apertura vista por calquera punto no plano da imaxe é de só 3,7 m. Este deseño require que o crióstato sen carga da cámara – que arrefría os detectores e os deflectores – mida máis de 2 m de longo, cunha xanela frontal de 95 cm de diámetro. Unha roda de filtros xusto en fronte dos detectores permite a selección dun rango de lonxitude de onda infravermella en particular.
Sobre unha superficie que corresponde a 1,65 ° de diámetro no ceo, o plano da imaxe ten 16 matrices de detectores infravermellos, cada matriz mide 20 μm e posúe unha resolución de 2048x2048 píxeles, o que corresponde en media a 0,34" no ceo, A lonxitude focal de 12.1 m combínase coa abertura de 3.7 m nunha relación focal de 3.26. Os conxuntos atópanse separados avunha distancia equivalente ao 90% do seu ancho nunha dirección e por pouco menos de 50% do seu ancho na outra dirección. Por tanto unha toma corresponde a unha impresión segmentada do ceo. Para encher os ocos e obter unha imaxe convencional, é necesario combinar seis impresiones segmentadas para formar un "mosaico", que mide 1,5° x 1,0°. O plano da imaxe da cámara tamén ten detectores de fronte de onda utilizados para controlar a forma do espello primario, a posición e a punta/inclinación do espello secundario (nun sistema de óptica activa). Iso permite compensar flexión e asegura unha imaxe enfocada en todas as altitudes.
Operación e fluxo de datos
miniatura|Mosaico [[Xiga-|giga-pixel tomado por VISTA das partes centrais da Vía Láctea. ]] A xestión da operación do telescopio realízaa ESO, que seleccionou seis plans de rastreos para VISTA, os cales ocupan o 75% do tempo de observación dispoñible. As observacións son levadas a cabo polos operadores no Observatorio Paranal, de forma remota desde o edificio de control do VLT.
A combinación da gran matriz de detectores, sumada ás curtas e frecuentes exposicións necesarias en lonxitudes de onda infravermellas resultan nun gran volume de datos de 200 a 300 Gigabytes por noite. No Observatorio Paranal utilízase un algoritmo rápido para o control de calidade da información colleitada diariamente, e logo os datos en bruto son enviados á sede de ESO en Garching, preto de Múnic, Alemaña, para a súa incorporación no arquivo de datos. Os usuarios poden extraer as imaxes segmentadas (ver arriba) e pasalas por un sistema de calibración para eliminar artefactos instrumentais e calibrar a astrometría e fotometría. Os datos de arquivo tamén se copian no sistema de fluxo de datos VISTA no Reino Unido, onde as tomas combínanse en mosaicos e onde se elaboran catálogos da fonte dos mesmos.
Anímidos
A dos anímidos (Anhimidae) é unha familia de aves da orde das anseriformes.
Descrición
A familia fou descrita en 1885 polo zoólogo noruegués, nacionalizado estadounidense, Leonhard Hess Stejneger.
Electra Popular Coruñesa
Electra Popular Coruñesa foi unha empresa galega fundada na Coruña en 1932 polo empresario e político republicano Pepe Miñones, co obxectivo de producir e fornecer enerxía eléctrica á provincia da Coruña. En 1936, nada máis estalar a guerra civil española, Miñones foi asasinado polos golpistas e todos os seus bens confiscados. Electra Popular foille asignada ao millonario Pedro Barrié de la Maza, que a fusionou coa súa empresa Fábrica de Gas y Electricidad, dando lugar a Fuerzas Eléctricas del Noroeste, máis coñecida como Fenosa.
Anímidos
Xéneros e especies
A familia comprende dous xéneros con tres especies:
Electra Popular Coruñesa
Historia
Pepe Miñones comezou a súa andaina no eido da produción de enerxía eléctrica en Úbeda (Xaén), onde fundou en 1928 a central hidroeléctrica de La Loma. Co obxectivo de achegar a incipiente enerxía eléctrica á súa terra de orixe, fundou, o 30 de setembro de 1932, a sociedade Electra Popular Coruñesa. O seu primeiro obxectivo foi a construción dunha liña de alta tensión eléctrica até Carballo, co fin de ampliala até o seu Corcubión natal e a Costa da Morte, mais principalmente ás cidades da Coruña, Ferrol e Betanzos. O seu consello de administración estaba composto, nos seus postos de máis relevancia, por Miñones como conselleiro delegado, Ángel Durán Villarnovo como presidente e Ramón Vilas e Ambrosio Ramos como vicepresidentes. O seu capital inicial foi de 2 500 000 pesetas.
Anímidos
Xéneros e especies
Ademais, coñécese un xénero fósil, † Chaunoides Alvarenga, 1999, cunha única especie, † Chaunoides antiquus Alvarenga, 1999.
Electra Popular Coruñesa
Historia
A primeira instalación da empresa foi unha central hidroeléctrica en augas do río Lambre preto de Paderne, onde se iniciou a construción do encoro de Güimir, proxectado polo enxeñeiro italiano Gaudencio Zopetti. Contra o ano 1933 dispuña xa dunha central térmica de 1000 kW nas Pontes de García Rodríguez aproveitando os seus xacementos de lignito, e outra diésel na cidade da Coruña, tamén de 1000 kW de potencia instalada. Estas instalacións estaban unidas por liñas de alta tensión cos centros de distribución na Coruña, Betanzos, Sada, Pontedeume e Ferrol.
Anímidos
Nota taxonómica
Pensouse que os anímidos estaban emparentados cos galiformes por mor de teren picos similares, pero están máis relacionados cos patos (familia dos anátidos), e máis estreitamente, con Anseranas semipalmata (famila dos anseranátidos).
Electra Popular Coruñesa
Historia
Co estalido da guerra civil española en xullo de 1936, a actividade da empresa paralizouse por completo. Pepe Miñones era avogado e deputado por Unión Republicana, e un coñecido simpatizante de esquerdas da cidade da Coruña, polo que foi detido polas forzas golpistas nos primeiros días do golpe. Fóronlle confiscadas todas as súas empresas e impúxoselle unha multa de 1 000 000 de pesetas. Foi fusilado no Campo da Rata o 2 de decembro de 1936. Electra Popular Coruñesa foi integrada nunha sociedade propiedade do Banco Pastor cuxo dono era Pedro Barrié de la Maza, un simpatizante do bando sublevado amigo persoal do ditador Franco, que en 1943 integrou a Electra Popular e a súa empresa eléctrica Fábrica de Gas y Electricidad en Fuerzas Eléctricas del Noroeste, máis coñecida como Fenosa, que ostentaría o monopolio absoluto do mercado eléctrico en Galicia.
Anímidos
Distribución e hábitat
As tres especies encóntranse só en América do Sur, desde Colombia até o norte da Arxentina. Anhima cornuta estivo presente hai tempo na illa caribeña de Trinidad, pero hoxe está extinguida alí.
Características
Son aves grandes e voluminosas (de 76 a 95 cm de lonxitude, de 3 a 4,4 kg de masa corporal e 170 cm ded envergadura alar), cunha cabeza pequena, patas longas e pés grandes que só están parcialmente palmados. Posúen grandes esporóns nas ás, que utilizan en pelexas de parella e disputas territoriais. A diferenza dos patos, teñen unha muda parcial, polo que poden voar durante todo o ano.
Unha especie, Chauna torquata, considérase unha praga, xa que se alimenta de plantas cultivadas e compite coas aves de granxa.
Nutrición
Os anímidos son herbívoros e se alimentan principalmente das follas, caules, flores e raíces da vexetación acuática. Os adultos tamén poden alimentarse de sementes, follas e caules doutras plantas, e tamén de insectos e outros artrópodos.
Reprodución
Os anímidos considéranse monógamos estacionais. Os lugares onde aniñan e as parellas poden manterse durante anos ou talvez de por vida. A formación de vínculos de parella implican dúos vocais e acicalamento mutuo. Ambos os sexos constrúen o niño e defenden o territorio ao seu redor. A cópula ocorre en terra, co macho agarrando a caluga da femia co su pico. A reprodución ocorre de outobre a decembro, pero algunhas poboacións poden reproducirse durante todo o ano. Os niños constrúense sobre ou cerca da auga, con material vexetal. O intervalo de posta de ovos é de aproximadamente dous días, e o tamaño da niñada varía de dous a sete ovos. Os ovos son de cor branca con manchas pálidas.
Sasha Sagan
Sasha Sagan é unha autora, produtora de televisión e cineasta. O seu libro For Small Creatures such as We publicouse en 2019.
Traxectoria
Sagan é filla da escritora Ann Druyan e do astrónomo Carl Sagan, e irmá de Samuel, Dorion, Jeremy e Nick. Ela é graduada na Universidade de Nova York. Escribiu para a New York Magazine. Interpretou o papel da nai de Carl Sagan en Cosmos: Possible Worlds. Sasha Sagan foi co-produtora da curtametraxe Bastard (2010), da que ela mesma e Kirsten Dunst foron as guionistas.
Vida persoal
Sagan mora en Boston co seu marido, Jonathan Noel, e a filla deles. Casaran en Ithaca, Nova York, en setembro de 2013.
Gines
Gines é un municipio de España na provincia de Sevilla, comunidade autónoma de Andalucía.
Guillena
Guillena é un municipio de España na provincia de Sevilla, comunidade autónoma de Andalucía.
Ten unha área duns 226,63 km² e unha poboación de 12.903 habitantes (2020), o que daba unha densidade de poboación de 55,8 hab/km². Encóntrase situada a unha altitude de 28 m e a 21 km da capital provincial, Sevilla.
Takifugu rubripes
Takifugu rubripes é unha especie de peixe globo, chamada no Xapón torafugu (虎河豚). Distínguese por ter un xenoma moi pequeno que foi totalmente totalmente secuenciado porque a especie se utiliza como organismo modelo en moitos experimentos e é unha referencia en xenómica. Igual que outras especies do seu xénero, T. rubripes é aprezado polo seu uso nos pratos de fugu no Xapón e Corea do Sur. A súa sobrepesca causou danos nas poboacións dalgunhas pesquerías e a especie é considerada agora "case ameazada" pola IUCN; porén, T. rubripes tamén se cría en acuicultura ademais de ser capturada salvaxe.
Taxonomía e etimoloxía
A especie a miúdo é denominada na literatura xenómica Fugu rubripes. O xénero Fugu é un sinónimo do nome actualmente preferido Takifugu. Takifugu é o nome xaponés dos peixes globo e rubripes procede do latín ruber e pēs, e significa 'pés avermellados'.
Distribución e hábitat
A especie habita no mar do Xapón, mar da China Oriental e mar Amarelo do norte ao sur da illa de Sakhalin, a profundidades de entre 10 e 135 m. É unha especie demersal. A desova prodúcese en estuarios; os peixes novos poden tolerar un amplo intervalo de salinidades e permanecen en desembocaduras de ríos e albufeiras madurando durante un ano, e despois migran permanentemente ao océano aberto.
Xenoma
Unha característica desta specie é que ten un xenoma moi pequeno, que se utiliza como ‘referencia’ para identificar xenes e outros elementos nos xenomas de humanos e outros vertebrados. O seu xenoma foi publicado en 2002 polo International Fugu Genome Consortium que utilizou a secuenciación de escopeta do xenoma completo. O proxecto iniciouse en 1989 e foi o segundo senoma dun vertebrado en ser secuenciado e dispoñible publicamente, despois do humano. Hoxe segue sendo o menor xenoma coñecido entre os vertebrados; o seu número de pares de bases é de ~6% do humano e o número de xenes codificadores de proteínas previamente coñecido é só do ~13% comparado cos coñecidos co xenoma humano, aínda que o número de cromosomas deste peixe (22) é comparable ao humano (23). Isto faino especialmente útil para estudos comparativos. As estimacións actuais son de que ten un total de 392.376.244 pares de bases, 1.138 xenes codificantes de proteínas coñecidos e outros 18.093 xenes novos e 593 xenes de ARN.
Toxicidade
Igual que outros peixes globo, algúns órganos desta especie conteñen tetrodotoxina e son moi tóxicos. A toxina está moi concentrada no fígado e ovarios, é mais escasa na carne e intestinos e está ausente na pel e testículos.
Conservación
A especie está clasificada como "case ameazada" pola IUCN. É un dos peixes máis valiosos desde o punto de vista comercial no Xapón e aínda que as capturas actuais (101 toneladas por ano en 2004, baixaron moito desde o pico acadado en 1987 que foi de 2.000 toneladas) son menores comparados cos da maioría das outras especies comerciais, como as sardiñas e anchoas, parece ser insostible e impide a recuperación da especie da súa anterior sobreexplotación. Recomendáronse restricións nos aparellos de pesca que se poden utilizar (a maioría das capturas fanse con palangres) e os axustes nas tempadas de pesca para protexer as crías para axudar á súa recuperación. A especie é criada a grande escala en acuicultura.
Bebé
miniatura|250x250px|Bebé riseiro deitado nun berce. Un bebé é un ser humano dunha idade aínda moi curta, que non pode falar nin camiñar. Un bebé recentemente nado é un neonato.
O bebé é totalmente dependente dos seus proxenitores ou titores, necesitando da súa atención para poder satisfacer as súas necesidades básicas ou para realizar actividades elementais. Ante calquera necesidade ou incomodidade, o bebé chora para atraer a atención dos adultos.
Coidados do bebé
miniatura|250x250px|Un bebé xogando Entre os coidados básicos do bebé están:
Alimentación
Con todo, poden existir casos nos que por diversas razóns (por exemplo, enfermidade ou ausencia da nai) isto non é posible e débese recorrer ao leite de fórmula.
Pel do bebé
A pel dun bebé ten unhas características especiais a ter en conta no coidado diario:
Cambio de cueiros
En xeral os bebés recentemente nados defecan logo de cada inxesta, é por iso que é necesario mudar o seu cueiro.
Baño
Antes da caída do cordón umbilical, debe terse moito coidado ao hixienizar ao bebé, posto que esa zona non pode mollarse. É por iso, que moitos pais optan por non mergullar ao bebé ao baño até despois que caia o embigo.
Unha vez que o cordón caeu e que pode mollarse ao bebé con tranquilidade, pódese mergullalo na bañeira, sempre coidando que a cabeza quede fóra da auga. En xeral, aconséllase lavar primeiro a cabeza, antes de desvestilo, para evitar que se arrefríen, e logo quitarlle a roupa e lavar o seu corpo con auga tépeda, previamente probada a temperatura.
É conveniente que a habitación na que se bañe ao bebé estea correctamente climatizada e que non existan correntes de aire que poidan arrefrialo.
Unllas
Cortar as unllas do bebé é fundamental para evitar que poida magoarse o mesmo. Existen tesoiras especiais que teñen as puntas redondeadas ou outras para arriba, que son ideais para isto. Moitos recomendan realizalo cando o bebe está durmido, xa que o neno por natureza tende a ser moi inquieto para realizar este tipo de actividade.
Operación Marea Negra
Operación Marea Negra é unha miniserie hispano-portuguesa de suspense e drama, escrita por Patxi Amezcua e Natxo López, e dirixida por Daniel Calparsoro, Oskar Santos e Joao Maia para Amazon Prime Video. Está producida por Ficción Produciones e Ukbar Filmes, xunto á televisión pública portuguesa RTP e varias canles automónicas españolas, coa CRTVG á fronte. A ficción, baseada na historia real do narcosubmarino atopado en Galicia en 2018, está protagonizada por Álex González xunto a Nerea Barros, Nuno Lopes, Miquel Insua, Luis Zahera, Xosé Barato, Carles Francino, Manuel Manquiña, Lúcia Moniz, Luís Esparteiro, David Trejos, Leandro Firmino e Bruno Gagliasso.
A serie componse de 4 capítulos e estreouse o 25 de febreiro de 2022. O 21 de marzo de 2022, a serie foi renovada para unha segunda tempada.
A serie estreouse dobrada ao galego o 4 de xullo de 2022 a través da TVG. Foi traducida por Adrián Ramos e Andrea Ucha Bouzada e o director de dobraxe foi Antón Rubal.
Sinopse
En novembro de 2019, un semisomerxible de construción artesanal atravesa o océano Atlántico con tres toneladas de cocaína no seu interior. Dentro, tres homes sobreviven treboadas, correntes, avarías, fame, pelexas e un constante acoso policial. Á fronte dos mandos vai Nando (Álex González), un mozo galego campión de España de boxeo afeccionado e mariño experto sen recursos económicos, que se ve obrigado a buscar outros medios para gañarse a vida.