cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imperio Otomán
O Imperio Otomán (en turco moderno: Osmanlı İmparatorluğou ou Osmanlı Devleti), oficialmente Sublime Estado Otomán (en turco otomán: دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِیّه, Devlet-i ʿAliyye-yi ʿOsmâniyye, tamén عثمانلى دولتى Osmanlı Devleti, en turco: Yüce Osmanlı Devleti ou Osmanlı İmparatorluğu) foi un imperio que durou dende o 27 de xullo de 1299 até o 29 de outubro de 1923. Foi habitualmente coñecido polos seus contemporáneos como Imperio Otomán, Imperio Turco, a Sublime Porta ou, máis comunmente, Turquía polos seus contemporáneos, aínda que os gobernantes osmanlíes xamais utilizaron ese nome para referirse ao seu Estado. Dende 1923, úsase preferentemente o nome de Imperio Otomán para non crear confusión coa actual República de Turquía.
No cumio do seu poder, nos séculos XVI e XVII, controlaba territorios no sueste de Europa, suroeste de Asia e norte de África. limitaba ao oeste co Sultanato de Marrocos, ao leste con Persia e o mar Caspio, ao norte co Tsarato ruso, a Monarquía Habsburgo (Hungría e Sacro Imperio Romano Xermánico) e a Mancomunidade de Polonia-Lituania, e ao sur con Sudán, Eritrea, Somalia e o Emirato de Diriyah (Arabia). O Imperio Otomán estaba formado por vinte e nove provincias e numerosos estados vasalos, algúns dos cales chegaron a ser absorbidos completamente polo imperio, mentres que a outros foilles concedido certo grao de autonomía no transcurso dos séculos. O imperio gañou tamén eventualmente autoridade sobre terras estranxeiras afastadas a través de declaracións de lealdade ao Sultán, como por exemplo a declaración do Sultán de Aceh en 1565, ou a través de adquisicións temporais de illas, como por exemplo Lanzarote no océano Atlántico en 1585.
Con Constantinopla (en turco otomán: استنبول, Istanbul e قسطنطينيه, Kostantiniyye) como capital, e control de extensión de terra por todo o mar Mediterráneo durante o reinado de Suleimán o Magnífico (dirixente de 1520 a 1566), o imperio foi o centro de interaccións entre o mundo Occidental e Oriental durante seis séculos. O Imperio otomán era, en moitos aspectos, o sucesor islámico dos antigos imperios clásicos. Numerosos trazos e tradicións culturais destes (en campos como a arquitectura, a cociña, o lecer e o goberno) foron adoptados polos otománs, quen os elaborou en novas formas. Estes trazos culturais máis tarde mesturáronse coas características dos grupos étnicos e relixiosos que vivían dentro dos territorios otománs e crearon unha nova e particular identidade cultural otomá.
Durante o século XIX, diversos territorios do Imperio otomán independizáronse, principalmente en Europa. As sucesivas derrotas en guerras e o auxe dos nacionalismos dentro do territorio levaron ao decaemento do poder do imperio. A súa participación na primeira guerra mundial seguido coa ocupación de Constantinopla e o xurdimento de movementos revolucionarios dentro de Turquía déronlle o golpe mortal e resultou na partición do Imperio otomán. O imperio chegou á súa fin, como réxime baixo a monarquía imperial, o 1 de novembro de 1922, rematando a súa existencia de iure o 24 de xullo de 1923 baixo o Tratado de Lausana. Foi sucedido pola República de Turquía, que foi oficialmente proclamada o 29 de outubro dese mesmo ano.
Orixe
miniatura|upright|O sultán turco [[Osman I.]] miniatura|upright|esquerda|[[Igrexa de Santa Sofía|Santa Sofía de Constantinopla foi construída polo Imperio bizantino no século VI d.C. Ao longo da súa historia foi basílica e mesquita no Imperio otomán.]]
A orixe dos turcos pódese atopar nas estepas da Asia Central, no Turquestán, nunha etnia dedicada á gandería trashumante, en especial de cabalos, e ao comercio, con prácticas seminómadas. Os turcos pronto se relacionan coas culturas musulmás da súa contorna, establecen con elas relacións comerciais e adoptan o islam na súa rama sunnita. Este contacto poderíase deber á ruta da seda, pois os mercadores musulmáns seguramente transitarían polos territorios onde habitaban os otománs. As primeiras entradas de tribos turcas na rexión que posteriormente sería o Imperio otomán prodúcense no ámbito militar, cando os exércitos do califato abasí necesitaron soldados para as loitas internas e contra os cristiáns e bizantinos durante o século IX. Por iso, recorreron aos territorios fronteirizos recrutando á poboación. Dentro do califato abasí xa pode apreciarse como os turcos van escalando posicións no exército e a administración. A lenta penetración de tribos turcas nesta zona realizouse de dúas maneiras: mediante a progresiva ocupación do territorio por parte dos grupos tribais e mediante a loita contra o Imperio bizantino, que dominara esta rexión durante moito tempo e ao que anularon militarmente.
A ocupación de Anatolia polos turcos pode ter a súa orixe na batalla de Manzikert en 1071, cando os turcos, ao servizo dos selxúcidas, derrotaron ao exército bizantino do emperador Romano IV Dióxenes. Isto permitiu que os selxúcidas creasen un vasto sultanato que abarcaba Iraq e Irán. Cara a 1243, unha invasión mongol ao mando de Batu, o khan da Horda de Ouro, deixa feito cachizas devandito sultanato, o cal sobrevivira ás loitas internas, aos bizantinos, á primeira cruzada e aos seus veciños sirios, os zanguíes e aiubides, sendo a soberanía mongol a que o substitúe. Con todo, a esta invasión, aínda sobreviven pequenas porcións de territorio que se converten nunha especie de principados autónomos. De todos estes, hai que destacar o sultanato do Rum, cuxa capital xa estaba en Turquía, pois era a cidade de Conia.
Un deses principados —ao que poderiamos chamar o seu primeiro Estado otomán—, pequeno e insignificante, era onde habitaban os turcos, o cal fora cedido polo sultán selxúcida antes da invasión mongol ao primeiro membro dinástico dos otománs, Ertuğrul. Este territorio tiña por capital a cidade de Söğüt. Ertuğrul faleceu en 1290, dando paso á sucesión de Osman I ("Uthman", عُثمَان, en turco), nome do cal deriva a denominación de otománs ou dinastía osmanlí. Foi con Osman I cando empezou a expansión territorial dos turcos en Anatolia, sentando as bases dun imperio que duraría case sete séculos.
Expansión e primeiras vitorias
miniatura|upright|A [[Mesquita Azul está situada fronte á igrexa de Santa Sofía, separadas ambas as dúas por un xardín.]] miniatura|upright| O emperador bizantino [[Xoán V Paleólogo.]] miniatura|upright|Expansión territorial otomá nos séculos [[século XIV|XIV e XV.]] Os otománs chegaron a Anatolia como parte do caudal de pobos turcos desaloxados polas invasións mongois do século XIII. O seu primeiro gobernante coñecido foi Orhan, quen foi fillo de Osman (ou Utmán I Gazi), unha figura de orixes escuras da que deriva o nome otomán. Os primeiros seguidores de Osman consistían tanto en grupos tribais turcos como en renegados bizantinos, con moitos, pero non todos, conversos ao islam. Osman estendeu o control do seu principado conquistando cidades bizantinas ao longo do río Sacaria. Unha derrota bizantina na batalla de Bafeo en 1302 tamén contribuíu ao ascenso de Osman. Non se entende ben como os primeiros otománs chegaron a dominar os seus veciños, debido á falta de fontes que sobreviven deste período. O paradigma da tese de Ghaza, popular durante o século XX, atribuíu o seu éxito á súa reunión de guerreiros relixiosos para loitar por eles en nome do islam, pero xa non é xeralmente aceptada. Ningunha outra hipótese obtivo unha ampla aceptación.
A clave do seu reinado foi a conquista de Bursa en 1326 e Nicea en 1331. Bursa non só proporcionou a capital, senón os útiles necesarios para crear unha administración otomá. Puido acabar tamén coa ameaza dos seus veciños turcomanos, a cidade de Aidim, que proporcionaba mercenarios a Xoán Cantacuzeno. Tras a caída de Aidim, serán os otománs os que axudarán a Cantacuzeno, o candidato ao trono bizantino, enfrontado a Xoán V Paleólogo, tomándose como recompensa o dereito para saquear o territorio bizantino ao longo do Exeo, en Tracia, e a man da filla de Xoán Cantacuzeno, Helena.
A partir de 1354, os corpos de expedición otománs dirixidos por Suleiman Paxa estableceron unha base permanente na península europea de Galípoli, a pesar das protestas de Cantacuzeno e outros. Este último tivo que abdicar por ser o responsable de que os turcos se introducisen en Europa. Baixo o mandato do seu fillo, Murad I (1360-1389), fixéronse as primeiras conquistas estables na Europa sudoriental. Tomou Edirne (Adrianópolis) en 1361, converteuna na súa capital e nomeou o primeiro visir do que sería o Imperio otomán: Kara Halil Paxa, dos Candarli, familia que monopolizou o posto durante o século seguinte. O emperador bizantino comprometeuse a pagar tributo regularmente aos otománs e a enviar continxentes militares para o seu exército, debido a que non podían enfrontarse á presión turca sobre Constantinopla. Foi un dos sultáns máis importantes do Imperio otomán pola súa triunfal campaña militar en Tracia e nos Balcáns, que acompañou con tacto e prudencia, pactando coa Igrexa ortodoxa. Tamén foi o primeiro en ser nomeado sultán, xa que os anteriores ostentaban o título de emires.
Enfrontamentos contra Hungría
A fronteira húngaro-otomá a comezos do século VI.|miniatura|esquerda|300x300px miniatura|upright|O sultán turco [[Bayezid I, quen se enfrontou, e venceu, ao rei Sexismundo de Hungría en 1389.]] miniatura|upright|O sultán otomán [[Suleiman I|Suleiman o Magnífico, quen venceu aos húngaros en 1526.]] miniatura|upright|O conde [[Xoán Hunyadi, rexente húngaro e vencedor dos turcos en 1456.]]
As ameazas multiplicábanse, e ao seu veciño Karaman uniuse a expansión mongol de Tamerlán. Os turcos otománs continuaron avanzando cara aos territorios europeos, poñendo en alerta á potencia medieval do Reino de Hungría. Desta forma, o rei Luís I de Hungría o Grande conduciu en 1375 unha batalla no Principado de Valaquia. A situación política entre os valacos e os húngaros enfrontados aos turcos otománs xeraron certos conflitos entre ambos, o cal creou unha situación onde apenas se logrou conter as invasións sen expulsar aos turcos da zona.
Despois da morte do rei Luís I, sucedeu un curto período de inestabilidade política, ata que o rei Sexismundo de Hungría subiu ao trono. De inmediato a ameaza otomá foi tomada en serio polo rei húngaro e os demais duques e Príncipes dos Estados satélites de Hungría, polo que se formou a coalición dos Estados eslavos do sur, dirixida por Sexismundo. Foi na decisiva batalla de Kósovo (1389) cando a vitoria otomá sobre o Imperio serbio permitiu realizar novas conquistas ao sur do río Danubio, acabando coa última defensa organizada na área dos Balcáns e deixando a Hungría como único opoñente serio no sueste de Europa. Nesta batalla un soldado serbio, Milos Obilic, asasinou a Murad I (o único sultán asasinado nunha batalla), e sucedeulle o seu fillo Bayezid I (1389-1402), afianzándose na vitoria. Para evitar posibles loitas polo trono, foi este o primeiro sultán que matou a todos os seus irmáns, práctica común a partir deste intre e que institucionalizaría o sultán Mehmed II. Os esforzos de Bayezid encamiñáronse a conquistar o oeste de Asia Menor, o que conseguiu en 1390.
Na batalla de Ancara en 1402, Tamerlán derrotou ás forzas otomás e tomou prisioneiro ao sultán Bayezid I, provocando o desorde do imperio. A guerra civil conseguinte, tamén coñecido como Fetret Devri, durou entre 1402 e 1413 cando os fillos de Bayezid loitaban pola sucesión. Rematou cando Mehmed I emerxeu como sultán e restaurou o poder otomán.
Estes feitos atrasaron un tempo a súa ascensión, que foi retomada a mediados do século XV. Desta forma, o Reino de Hungría seguiu contendo os embates do expansivo Imperio otomán. En 1408, o rei húngaro Sexismundo fundou entón a Orde do Dragón, a cal continuou alentando o espírito de conservación do cristianismo e a independencia dos territorios europeos. A esta orde pertenceron, entre outros nobres, o príncipe Vlad II Dracul do principado de Valaquia (actual Romanía) e o seu fillo, o coñecido e sanguinario Vlad III, do cal posteriormente xurdiu o personaxe de Bram Stoker, Drácula. Os otománs seguiron avanzando cara a Europa e en 1427 atacaron e ocuparon a fortaleza de Galambóc a beiras do Danubio ao suroeste do reino de Hungría.
As tropas otomás parecían indetenibles, a pesar de que o rei húngaro e polaco Ladislau I organizou unha armada e partiu con ela cara ao leste en 1444. Os exércitos do sultán Murad II saíron vitoriosos na batalla de Varna, na cal tamén morreu o rei cristián. Tras a morte de Ladislau I, ao non deixar herdeiros, o trono correspondíalle ao novo príncipe Ladislau V, fillo do falecido rei húngaro Alberto de Habsburgo, quen gobernara antes do mártir de Varna. Debido a que Ladislau era moi novo para gobernar, os nobres húngaros escolleron de inmediato a un conde que fora comandante dos exércitos húngaros nas anteriores batallas contra os turcos: Xoán Hunyadi.
miniatura|esquerda|upright|A entrada do sultán [[Mehmed II|Mehmed o Conquistador en Constantinopla; pintura de Fausto Zonaro (1854–1929)]] O fillo de Murad II, Mehmed o Conquistador, reorganizou tanto o estado como o exército, e o 29 de maio de 1453 conquistou Constantinopla, poñendo fin ao Imperio bizantino, levando as fronteiras otománs ata Europa Central. Mehmed permitiu á igrexa ortodoxa oriental manter a súa autonomía e terras a cambio de aceptar a autoridade otomá. Debido ás tensións entre os estados de Europa occidental e o posterior Imperio bizantino, a maioría da poboación ortodoxa aceptou o dominio otomán como preferible ao veneciano. A resistencia albanesa foi un gran obstáculo para a expansión otomá na península italiana.
Hunyadi proseguiu a loita contra os turcos otománs e alcanzou a vitoria no sitio de Belgrado (1456), sendo esta a primeira gran batalla gañada polos europeos cristiáns contra os turcos. En honra a esta proeza, o papa Calisto III ordenou que se establecese un toque de campás do mediodía para honrar a vitoria húngara. Desta maneira, Hungría recibiu o título de «último bastión do cristianismo en Europa», polo cal foi coñecida durante toda a época do Renacemento. Tras a morte de Xoán Hunyadi, e ao estar vacante o trono húngaro, o seu fillo máis novo foi elixido rei polos nobres, e desta forma, Matías Corvino foi coroado en 1458. O rei Matías Corvino mantivo unha política expansionista en Europa, e durante o seu reinado logrou igualmente conter os exércitos otománs.
O sultán Selim I (1512–1520) ampliou drasticamente as fronteiras do leste e do sur do Imperio ao derrotar o xa Ismail I do Irán safávida, na batalla de Chaldiran. ​​Selim I estableceu o dominio otomán en Exipto derrotando e anexionándose o sultanato mameluco de Exipto e creou unha presenza naval no mar Vermello. Despois desta expansión otomá, comezou a competición entre o Imperio portugués e o Imperio otomán para converterse na potencia dominante na rexión. miniatura|upright|esquerda|Morte do rei [[Luís II de Hungría na batalla de Mohács en 1526.]] Suleiman o Magnífico (1520–1566) capturou Belgrado en 1521, conquistou as partes sur e central do Reino de Hungría como parte das guerras otomán-húngaras, e, tras a súa vitoria histórica na batalla de Mohács en 1526, na que tamén morreu o rei Luís II de Hungría. , estableceu o dominio otomán no territorio da actual Hungría (agás a parte occidental) e noutros territorios centroeuropeos. Logo asediou Viena en 1529, pero non logrou tomar a cidade. En 1532, fixo outro ataque contra Viena, pero foi rexeitado no asedio de Güns. Transilvania, Valaquia e, de forma intermitente, Moldavia, convertéronse en principados tributarios do Imperio otomán. No leste, os turcos otománs tomaron Bagdad os persas en 1535, acadando o control de Mesopotamia e o acceso naval ao Golfo Pérsico.
En 1539, un exército otomán de 60.000 efectivos asediou a guarnición española de Castelnuovo na costa adriática; o asedio exitoso custoulles 8.000 baixas aos otománs, pero Venecia aceptou os termos en 1540, rendendo a maior parte do seu imperio no Exeo e Morea. Francia e o Imperio otomán, unidos pola oposición mutua ao dominio dos Habsburgo, convertéronse en fortes aliados. As conquistas francesas de Niza (1543) e Córsega (1553) producíronse como unha empresa conxunta entre as forzas do rei francés Francisco I e Suleiman, e estaban comandados polos almirantes otománs Hayreddin Barbarroxa e Dragut. Un mes antes do asedio de Niza, Francia apoiou aos otománs cunha unidade de artillería durante a conquista otomá de Esztergom en 1543 no norte de Hungría. Despois de novos avances dos turcos, o gobernante dos Habsburgo Fernando recoñeceu oficialmente o ascenso otomán en Hungría en 1547. En 1555, o Cáucaso dividiuse oficialmente por primeira vez entre os safávidas e os otománs, un statu quo que permanecería ata o final da guerra ruso-turca (1768–1774). Por esta partición do Cáucaso asinada na Paz de Amasia, Armenia occidental, o Kurdistán e Xeorxia occidental (incl. Samtskhe occidental ) caeron en mans otomás, mentres que o sur de Daguestán, o leste de Armenia, o leste de Xeorxia e o Acerbaixán permaneceron persas. Suleiman I morreu por causas naturais na súa tenda durante o asedio de Szigetvár en 1566.
O Imperio otomán acadou a súa máxima extensión xeográfica con Suleiman, que foi a época de ouro do Imperio. Ao final do reinado de Suleiman, o Imperio abarcaba aproximadamente 2.273.720 km2, estendéndose por tres continentes. Ademais, o Imperio converteuse nunha forza naval dominante, controlando gran parte do mar Mediterráneo. Por esta época, o Imperio otomán era unha parte importante da esfera política europea. Os otománs envolvéronse en guerras relixiosas multicontinentais cando España e Portugal se uniron baixo a Unión Ibérica. Os otománs tiñan o título de califa, o que significa que eran os líderes de todos os musulmáns en todo o mundo. Os iberos eran líderes dos cruzados cristiáns, polo que ambos estaban encerrados nun conflito mundial. Houbo zonas de operacións no mar Mediterráneo e no océano Índico, onde os iberos circunnavegaban África para chegar á India e, no seu camiño, librar a guerra contra os otománs e os seus aliados, musulmáns locais. Así mesmo, os iberos pasaron pola América Latina recentemente cristianizada e enviaron expedicións que atravesaron o Pacífico co fin de cristianizar as antigas Filipinas musulmás e utilizalas como base para seguir atacando aos musulmáns no Extremo Oriente. Neste caso, os otománs enviaron exércitos para axudar ao seu vasalo e territorio máis oriental, o sultanato de Aceh no sueste asiático. Durante a década de 1600, o conflito mundial entre o Califato Otomán e a Unión Ibérica foi un punto morto xa que ambas as potencias estaban en niveis de poboación, tecnoloxía e económicos similares. Non obstante, o éxito do estamento político e militar otomán foi comparado co do Imperio romano, a pesar da diferenza no tamaño dos seus respectivos territorios.
Decadencia
A decadencia otomá comezou despois da morte de Solimán o Magnífico, en 1566. Unha serie de gobernantes ineptos fixeron florecer as intrigas de palacio, ata que a acción combinada do sultán Murad IV (ou Amurates IV) e da Casa de Koprulu motivou unha intensa reforma administrativa. Porén, o Imperio Otomán sufriu un serio revés cando comprometeu tódolos seus recursos nun novo asalto a Viena, que fracasou en 1683 grazas á dura resistencia dos polacos.
A partir de entón, os otománs descubriron que o seu poderío militar (baseado na disciplina da infantería de xanízaros e a cabalería de sipahis) estaba a naufragar, e decidiron abrirse á diplomacia occidental. Desta maneira, os comerciantes cristiáns de Constantinopla (os fanariotas) abríronse paso na administración otomá. Este proceso durou todo o século XVIII, pero motivou o xurdimento da Grande idea de substituír o Imperio Otomán por un Imperio Grego. Os gregos alzáronse en armas a comezos do século XIX e obtiveron a súa independencia en 1823, pero xamais chegaron a concretar a Grande idea. Os otománs volvéronse máis fanaticamente musulmáns que nunca, e enredáronse irremisiblemente no xogo político das potencias coloniais de Occidente, ó tempo que sobrevivía ás sublevacións que os seus propios novos oficiais, educados na arte da guerra occidental, promovían en nome deses mesmos valores occidentais que recibiran. O "home enfermo de Europa", como se cualificou ó imperio, sobreviviu aínda tres cuartos de século máis, grazas ó apoio de Inglaterra (que precisaba os otománs para contrarrestar as ambicións de Rusia de alcanzar o mar Mediterráneo). Isto non impediu que os otománs perdesen virtualmente a administración de Exipto, ó tempo que os pobos cristiáns dos Balcáns (Serbia, Croacia, Bulgaria e Romanía) se foron independizando un detrás doutro.
Ocaso
miniatura|upright|[[Mehmed VI, o último sultán do Imperio Otomán abandonou o país despois da abolición do sultanato otomán, o 17 de novembro de 1922.]] Finalmente, durante a primeira guerra mundial, o Imperio otomán aliouse coa Tripla Alianza conformada por Alemaña, Italia e Austria. Após a derrota dos Imperios centrais, o Imperio Otomán (gravemente socavado polo espertar árabe apoiado polos ingleses de T. E. Lawrence) desplomouse na anarquía. Derrotado en todas as frontes, o Imperio Otomán asinou o armisticio de Mudros o 30 de outubro de 1918. Constantinopla foi ocupada polas forzas combinadas británicas, francesas, italianas e gregas. En maio de 1919, Grecia tamén tomou o control da área arredor de Esmirna (agora İzmir).
A partición do Imperio Otomán concretouse nos termos do Tratado de Sèvres de 1920. Este tratado, tal e como se deseñou na Conferencia de Londres, permitía ao Sultán manter a súa posición e o seu título. O status de Anatolia era problemático dadas as forzas ocupadas.
Xurdiu unha oposición nacionalista co movemento nacional turco. Este movemento gañou a guerra de independencia de Turquía (1919–1923) baixo o liderado de Mustafa Kemal (máis tarde recibiu o apelido "Atatürk"). O 18 de setembro de 1922, os exércitos de ocupación foron rexeitados e o país viu o nacemento do novo Estado turco. O 1 de novembro, o recentemente fundado parlamento aboliu oficialmente o sultanato, e o último sultán, Mehmed VI (que reinou entre 1918 e 1922), abandonou o país o 17 de novembro de 1922, dando fin a 623 anos de dominio otomán. O Tratado de Lausana de 1923 levou ao recoñecemento internacional da soberanía da recentemente formada "República de Turquía" e a República foi proclamada oficialmente o 29 de outubro de 1923, na nova capital de Ancara. O 3 de marzo de 1924 foi abolido o califato.
Goberno
Antes das reformas dos séculos XIX e XX, a organización estatal do Imperio Otomán era un sistema con dúas dimensións principais, a administración militar e a administración civil. O sultán estaba na posición máis alta do sistema. O sistema civil baseábase en unidades administrativas locais en función das características da rexión. O Estado tiña control sobre o clero. Certas tradicións turcas preislámicas que sobreviviran á adopción de prácticas administrativas e legais do Irán islámico seguían sendo importantes nos círculos administrativos otománs. Segundo o entendemento otomán, a responsabilidade principal do estado era defender e estender a terra dos musulmáns e garantir a seguridade e a harmonía dentro das súas fronteiras no contexto xeral da práctica islámica ortodoxa e da soberanía dinástica. miniatura|upright|Embaixadores no Palacio de Topkapi O Imperio Otomán ou, como institución dinástica, a Casa de Osman, non tivo precedentes e non tivo igual no mundo islámico tanto polo seu tamaño como pola súa duración. En Europa, só a Casa de Habsburgo tivo unha liña igualmente ininterrompida de soberanos (reis/emperadores) da mesma familia que gobernou durante tanto tempo, e durante o mesmo período, entre finais do século XIII e principios do XX. A dinastía otomá era de orixe turca. En once ocasións, o sultán foi deposto (substituído por outro sultán da dinastía otomá, que era irmán, fillo ou sobriño do antigo sultán) porque era percibido polos seus inimigos como unha ameaza para o Estado. Só houbo dous intentos na historia otomá de derrocar a dinastía otomá gobernante, ambos fracasos, o que suxire un sistema político consolidado que durante un período prolongado foi capaz de xestionar as súas revolucións. Como tal, o último sultán otomán Mehmed VI (1918-1922) foi un descendente directo patrilineal (liña masculina) do primeiro sultán otomán Osman I (m. c. 1323/4), que non tivo parangón tanto en Europa (ex., a liña masculina da Casa dos Habsburgo extinguiuse en 1740) como no mundo islámico. O propósito principal do harén imperial era asegurar o nacemento de herdeiros masculinos ao trono otomán e asegurar a continuación do poder directo patrilineal (liña masculina) dos sultáns otománs nas xeracións futuras.
A posición máis alta no islam, califato, foi reclamada polos sultáns otománs comezando por Murad I, que foi establecido como o califato otomán. O sultán otomán, pâdişâh ou "señor de reis", exercía como único rexente do Imperio e era considerado a personificación do seu goberno, aínda que non sempre exercía un control total. O harén imperial era un dos poderes máis importantes da corte otomá. Estaba gobernado pola valide sultan (sultana nai). En ocasións, a valide sultán involucrábase na política do Estado. Durante un tempo, as mulleres do harén controlaron efectivamente o Estado no que se denominou o "sultanato das mulleres". Os novos sultáns elixíanse sempre entre os fillos do sultán anterior. O sólido sistema educativo da escola de palacio estaba orientado a eliminar aos herdeiros potenciais non aptos e a establecer o apoio da elite gobernante a un sucesor. As escolas de palacio, que tamén educarían aos futuros administradores do Estado, non tiñan unha vía única. En primeiro lugar, a madrasa (Medrese) estaba destinada aos musulmáns, e educaba a eruditos e funcionarios do Estado segundo a tradición islámica. A carga financeira da Medrese era sufragada por vakif, o que permitía aos fillos de familias pobres ascender a niveis sociais e ingresos máis altos. A segunda vía era un internado gratuíto para os cristiáns, o Enderûn, que recrutaba anualmente a 3.000 alumnos entre mozos cristiáns de oito a vinte anos dunha de cada corenta familias das comunidades asentadas en Rumelia ou os Balcáns, proceso coñecido como devshirme (Devşirme).
Aínda que o sultán era o monarca supremo, a súa autoridade política e executiva estaba delegada. A política do Estado contaba cunha serie de conselleiros e ministros reunidos ao redor dun consello coñecido como Divan. O Divan, nos anos en que o Estado otomán aínda era un Beylik', estaba composto polos anciáns da tribo. A súa composición modificouse posteriormente para incluír a oficiais militares e elites locais (como conselleiros relixiosos e políticos). Máis tarde, a partir de 1320, nomeouse a un Gran Visir para que asumise algunhas das responsabilidades do sultán. O Gran Visir gozaba dunha considerable independencia respecto ao sultán, con poderes case ilimitados de nomeamento, destitución e supervisión. A partir de finais do século XVI, os sultáns retiráronse da política e o Gran Visir converteuse no xefe de Estado "de facto".
miniatura|upright|[[Yusuf Ziya Pasha, embaixador otomán nos Estados Unidos, en Washington DC, 1913]]
Ao longo da historia otomá, houbo moitos casos nos que os gobernadores locais actuaron de forma independente e mesmo en oposición ao gobernante. Despois da revolución da xuventude turca de 1908, o estado otomán converteuse nunha monarquía constitucional. O sultán xa non tiña poderes executivos. Formouse un parlamento, con representantes elixidos das provincias. Os representantes formaron o Goberno Imperial do Imperio Otomán.
Esta administración ecléctica manifestábase mesmo na correspondencia diplomática do Imperio cara a occidente, que inicialmente se realizaba en lingua grega.
Os tughra eran monogramas caligráficos, ou sinaturas, dos sultáns otománs, dos que había 35. Esculpidos no selo do sultán, levaban os nomes do sultán e do seu pai. A frase e oración "sempre vitorioso" tamén estaba presente na maioría. O máis antigo pertencía a Orhan Gazi. A tughra, ornamentada e estilizada, deu orixe a unha rama da caligrafía otomán-turca.
Dereito
O sistema xurídico otomán aceptaba o dereito relixioso sobre os seus súbditos. Ao mesmo tempo, o Qanun (ou Kanun), dereito dinástico, coexistía co dereito relixioso ou Xaria. O imperio otomán sempre se organizou ao redor dun sistema de xurisprudencia local. A administración legal no imperio otomán formaba parte dun esquema máis amplo de equilibrio entre a autoridade central e a local. O poder otomán xiraba crucialmente ao redor da administración dos dereitos sobre a terra, que daba un espazo á autoridade local para desenvolver as necesidades do millet (comunidade confesional) local. A complexidade xurisdicional do Imperio otomán tiña como obxectivo permitir a integración de grupos cultural e relixiosamente diferentes. O sistema otomán contaba con tres sistemas xudiciais: un para os musulmáns, outro para os non musulmáns, no que participaban xudeus e cristiáns designados que gobernaban sobre as súas respectivas comunidades relixiosas, e o "tribunal de comercio". Todo o sistema estaba regulado desde arriba mediante o Qanun administrativo, é dicir, as leis, un sistema baseado no Yassa turco e o Töre, que se desenvolveron na época preislámica.
Organización
miniatura|upright|O sultán turco Osmán I. Interiormente, os otománs organizaron o seu imperio non segundo o principio territorial, senón polo principio poboacional. Desta maneira, o imperio foi repartido entre musulmáns, cristiáns ortodoxos, xudeus, zoroastrianos etcétera, cada un dos cales conformaba un millet coa súa propia autoridade a cargo. A nobreza otomá estaba por riba dos raiyeh (literalmente, o 'rabaño'), pero non tivo cargos no goberno ata que a súa presión obrigou a Suleimán o Magnífico a admitilos, a mediados do século XVI. A administración otomá estaba en mans dunha Casa de escravos, que era recrutada entre os non musulmáns, e educada dende a infancia para ocupar cargos directivos. Incluso ata o visir do sultán era un escravo.
Larsa
Larsa (a bíblica Ellasar ) foi unha cidade importante na antiga Mesopotamia. Está situada en Iraq na localidade de Senkereh, e a uns 24 km ao sueste das ruínas da cidade de Uruk.
Historia
300px|miniatura|A cidade de Larsa en Mesopotamia.
Aínda que é mencionada en inscricións que datan do 2700 a.C., Larsa non adquiriu relevancia política ata o 2500 a.C. en que consegue a independencia política de Ur da man do amorita Naplanum, pouco antes da destrución de Ur a mans dos Elamitas. A finais do século XX a.C. o rei Gungunum inicia o período de expansión de Larsa arrebatando a Isín o control das cidades de Ur e Lagash e aos Elamitas o control de Susa, tomou para si o título de rei de Sumer e Acad co que reclamaba a herdanza da III dinastía de Ur. Posteriormente, o rei Sumu-O conquistou Nippur, Kazallu e Kish co que se convertía no reino hegemónico da zona.
Na segunda metade do século XIX a.C. un personaxe cun nome elamita pero do que se cre que era amorreo, Kudur-mabuk, fíxose co control de Larsa sen que se saiba exactamente como, probablemente aproveitando as desestabilización política que deberon provocar as continuas guerras entre Isin e Larsa. Kudur-mabuk puxo no trono de Larsa ao seu fillo Warad-sen aínda que reinou persoalmente a través deste. A Waran-sen sucedeulle Rim-Sen co cal o reino de Larsa alcanzou o seu máximo apoxeo. Rim-Sen venceu a unha coalición de Uruk e Isin, conquistou Der, conquistou Uruk e finalmente venceu definitivamente a Isin en 1794 a.C.. Durante este período Larsa levo a cabo grandes obras de construción de templos, canles para favorecer a agricultura e favoreceuse á arte e a literatura.
A segunda metade do reinado de Rim-Sen, estivo marcado polo ascenso de Babilonia como potencia baixo a dirección de Hammurabi que subira ao trono en 1792 a.C.. Cara a 1785 a.C. Larsa perdeu as cidades de Isin e Uruk a mans de Babilonia e quedo subordinada politicamente a esta. Finalmente en 1763 a.C. Hammurabi anexiónase Larsa que xamais volveu recuperar a posición de poder que ostentara.
Vilaspasantes, Cervantes
San Xoán de Vilaspasantes é unha parroquia que se localiza no concello de Cervantes. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 77 habitantes (48 homes e 29 mulleres), distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 93 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 58 habitantes, sendo 37 homes e 21 mulleres.
O Sisto, Cambre, Cambre
O Sisto é un lugar da parroquia de Cambre no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña.
Estanislao Cantero
O nome de Estanislao Cantero pode referirse a:
XV edición dos Premios Goya
A cerimonia de entrega da XV edición dos Premios Goya tivo lugar no Palacio Municipal de Congresos de Madrid o 3 de febreiro de 2001. Foi dirigxida por Juan Luis Iborra e Yolanda García Serrano e presentada por tres parellas de actores: María Barranco e José Coronado; Loles León e Imanol Arias; Concha Velasco e Pablo Carbonell.
Coucevilar, Recemel, As Somozas
Coucevilar é un lugar da parroquia de Recemel no concello coruñés das Somozas, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 9 habitantes (3 homes e 6 mulleres).
Historia de Rusia
O primeiro estado eslavo oriental foi a Rus (ou principado) de Kíiv, que adoptou o cristianismo pola importante influencia do imperio Bizantino en 988, comezando así a fusión entre as culturas eslava e bizantina que caracterizaría á rusa durante os seguintes sete séculos. O Rus de Kíiv desintegraríase finalmente en varios reinos que competirían entre si por figurar como herdeiros da súa civilización e polo predominio territorial na zona e que acabaron baixo dominio mongol.
Tralo século XIII, Moscova chegou progresivamente a dominar o antigo espazo cultural. Chegado o século XVIII, o principado de Moscova chegará a converterse no vasto Imperio Ruso, abarcando desde Polonia ata o océano Pacífico. A expansión cara ao oeste avivou a conciencia rusa de atraso con respecto aos países europeos e acabou co illamento dos primeiros tempos. Os sucesivos réximes do século XIX responderon a devanditas presións cunha combinación de reformismo tímido e represión. O feudalismo ruso foi abolido en 1861, pero nuns termos desfavorables para o campesiñado e serviu para incrementar as presións revolucionarias. Entre a abolición da servidume e o comezo da primeira guerra mundial en 1914, as reformas de Piotr Stolypin, a constitución de 1906 e a Duma Estatal introduciron notables cambios na economía e a política do país, con todo, os tsares non estiveron á altura das circunstancias para ceder poder autoritario. O último monarca, o tsar Nicolao II, reinou ata 1917.
A derrota militar na primeira guerra mundial e a escaseza de comida achandaron o camiño á Revolución Rusa de 1917, que colocou no poder aos bolxeviques dirixidos por Vladimir Lenin. Entre 1922 e 1991, a historia de Rusia é esencialmente a Historia da Unión Soviética, un Estado federal que ocupou unha extensión territorial similar á do antigo Imperio Ruso. A Unión Soviética configurouse como un Estado socialista de partido único baixo a dirección do Partido Comunista, abolíndose a propiedade privada dos medios de produción e instaurándose un sistema de economía planificada. A finais dos anos 80, sendo crítica a debilidade da súa estrutura económica e política, certos cambios na executiva do partido e na economía marcaron a fin da Unión Soviética, e a volta ó sistema capitalista que en cinco anos produciu a perda do 50% do PIB ruso.
A historia da Federación Rusa propiamente dita é curta, remontándose o seu nacemento á disolución da Unión Soviética a fins 1991. Con todo, Rusia existiu como Estado durante máis de mil anos, sendo durante gran parte do século XX o núcleo da URSS, do que Rusia é sucesor na escena internacional.
Rusia intentou construír unha economía de mercado mediante o abandono da planificación centralizada e a propiedade estatal e cooperativa que constituían a base da organización económica soviética, con resultados frecuentemente traumáticos. A pesar dos vaivéns, Rusia aínda conserva hoxe unha continuidade cultural e social co seu pasado tsarista e logo socialista. Permanece a incógnita de como evolucionarán as súas novas institucións federais co paso do tempo, pois o poder executivo continúa mantendo grande influxo sobre o parlamento, os gobernos rexionais e a sociedade civil en xeral.
Primeiros eslavos orientais
Trala caída do Imperio Romano víronse influenciados polo cristianismo grego cando Cirilo e Metodio, misioneiros procedentes de Bizancio, evanxelizaron aos eslavos e crearon unha nova escritura (escritura cirílica, en honra a Cirilo) para traducir os evanxeos, que aínda se usa na zona oriental de Europa para escribir o ruso. Conforme o Imperio Bizantino entraba en declive, a súa cultura supuxo unha continua influencia sobre o desenvolvemento de Rusia nos seus primeiros séculos de existencia.
A partir do século X a rexión viu tamén a aparición de diversas tribos de orixe asiática desde as estepas, así como a creación dunha cultura eslava na zona máis próxima a Europa.
En Oriente: Xazaria e Bulgaria do Volga
A Bulgaria do Volga foi un estado non eslavo na veiga media do río Volga. Logo da invasión Mongol chegou a ser parte da Horda de Ouro. Os chuvaxos e os tártaros de kazán son os descendentes dos volgo-búlgaros. Ao redor do século X, Bulgaria do Volga abrazou o islam, o que os levou á independencia de Xazaria. No século XVI, Rusia conquistou as súas terras baixo o reinado do tsar Iván IV ('o Terrible').
En occidente: os viquingos e o Principado de Kíiv
miniatura|290px|Tribos na época da chegada dos varegos, anterior á colonización eslava. Os viquingos, chamados "varegos" polos bizantinos, eran un pobo dedicado tanto á piratería como ao comercio. Empezaron a aventurarse a través dos ríos desde o mar Báltico ao leste aos mares Negro e Caspio. Os poboadores eslavos das inmediacións dos ríos a miúdo contratábanos como protectores. De acordo coa Crónica de Néstor, un varego chamado Rurik chegou a ser o príncipe de Nóvgorod ao redor de 860 antes de que os seus sucesores se trasladaran ao sur e estendesen a súa autoridade a Kíiv. A finais do século IX, o gobernador varego de Kíiv xa establecera a súa supremacía sobre unha vasta zona que gradualmente veu ser coñecida como Rusia.
A Rus (ou Principado) de Kíiv, o primeiro estado eslavo oriental, emerxeu no século IX nas inmediacións do val do río Dniéper, consistindo nun grupo de pequenos principados coordinados nun interese común en manter o comercio a través das rutas fluviais. O Principado controlaba o comercio de peles, cera e escravos entre Escandinavia e o Imperio Bizantino. A finais do século X, a minoría escandinava xa se mesturou coa poboación eslava.
miniatura|290px|Principados da Rus de Kíiv (1054-1132). Durante o século XI, particularmente durante o reinado de Yaroslav o sabio, o Principado alardeaba dunha economía e uns logros en arquitectura e literatura superiores aos que existían entón na parte occidental do continente. Comparado coas linguaxes da cristiandade europea, o ruso estivo moi pouco influenciado polo grego e o latín das antigas escrituras cristiás. Isto debeuse ao feito de que se usase o eslavo eclesiástico para a liturxia no seu lugar.
A tribo túrquica dos kipchakos substituíu á dós pechenegos anteriores como forza dominante nas rexións do sur da estepa veciñas á Rus no final do século XI, e fundou un estado nómade nas estepas ao longo do Mar Negro (Desht-e-Kipchak). O rexeitamento dos seus ataques regulares, especialmente contra Kíiv, era unha carga pesada para as áreas meridionais de Rus. As incursións nómades causaron unha afluencia masiva da poboación eslava a rexións máis seguras, fortemente boscosas do norte, particularmente á área coñecida como Zalesye.
A Rus de Kíiv acabou desintegrándose como estado a causa das disputas armadas entre os membros da familia principesca, que colectivamente tiñan o poder, sendo a cabeza de eles, o maior e rotándose nos postos secundarios segundo a idade. O Gran príncipe de Kíiv Vladímir II Monómaco é considerado o último gobernante da Rus de Kíiv unificada. Trala desintegración da Rus de Kíiv, tanto Vladímir, cidade que el fundou, como Súzdal (que posteriormente formarían o Principado de Vladímir-Súzdal) e a República de Nóvgorod ó norte e o Principado de Hálych-Volynia ó suroeste gañarían poder e independencia.
A conquista polos mongois (ou tártaros), que foran unidos nunha política expansionista por Xenxis Kan, no século XIII foi o momento final, quedando o sur baixo dominio tártaro e o norte baixo vasalaxe. A división entre os príncipes locais fixo fácil e curta a conquista. Kíiv sería arrasada, a zona occidental será absorbida pola Comunidade Polaco-Lituana e o norte caería baixo a influencia sueca. A rexión de Súzdal, dominada polos mongois, e a independente cidade báltica de Nóvgorod, estreitamente unida ás redes comerciais alemás e suecas, establecerían as bases para a Rusia moderna.
A invasión mongol
Os mongois aceleraron a fragmentación do Principado de Kíiv. En 1223, enfrontouse a un destacamento de saqueadores mongois no río Kalka, saíndo claramente derrotados. En 1237-1239 os mongois devastan os principados rusos de Riazan, Vladímir (Principado de Vladímir-Súzdal), Pereslavl, Yuriev, Rostov, Yaroslavl, Uglich, Kozelsk, Chernigov, Múrom. En 1240, os mongois saquearon a cidade de Kíiv e trasladáronse ao oeste, sobre Polonia e Hungría. Para entón xa conquistaran a maior parte dos principados rusos. Dos que formaban parte da Rus de Kíiv só Nóvgorod escapou da ocupación.
O impacto da invasión mongol dos territorios da Rus non tivo precedentes, sendo asasinada a metade da poboación rusa. Centros urbanos como Kíiv xamais se recuperaron da devastación do ataque inicial. Os inmigrantes que abandonaron a Rusia meridional escapando dos mongois trasladáronse principalmente ao nordés, onde o clima era máis frío, o chan era máis pobre e as anteriores comunicacións comerciais con Europa foron complicadas. Esta rexión constituiría o núcleo do estado ruso moderno no período medieval tardío. Con todo, Nóvgorod continuou prosperando e unha nova entidade, Moscovia, aínda que foi devastada dúas veces polos mongois, comezou a acrecentarse rapidamente logo de 1327.
Cando o xanato mongol se desintegrou, Rusia pasou a depender da Horda de Ouro.
A Horda Dourada
miniatura|146px|esquerda|Aleksandr Nevski. Os mongois dominaron Rusia desde a súa capital occidental de Sarai, na ribeira do Volga, preto da actual cidade de Volgogrado. Os príncipes da Rusia meridional e oriental tiveron que pagar tributo aos mongois, ou tártaros, ou á Horda Dourada; pero a cambio recibían un salvoconduto que os certificaba como representantes do khan. Polo xeral, os príncipes gozaban dunha considerable liberdade para gobernar ó seu antollo. Un deles, Aleksandr Nevski, príncipe de Vladímir, alcanzou entidade lendaria na metade do século XIII como resultado das súas vitorias sobre os cabaleiros teutóns, os suecos e os lituanos. Para a Igrexa Ortodoxa e case todos os príncipes, os occidentais significaban un maior perigo para o seu estilo de vida que os mongois. Nevski obtivo protección e asistencia mongol na súa loita contra os invasores do oeste que intentaron aproveitarse dun suposto colapso ruso para gañar terras. Así mesmo, grazas ao apoio mongol logrou afianzarse no dominio da entón secundaria cidade de Moscova, que os mongois entregarían á súa descendencia. A pesar de todo, os sucesores de Nevski desafiarían máis tarde o poder tártaro.
Os mongois non só esixían pesados tributos dos principados rusos, senón que a miúdo invadíanos, saqueándoos e facendo escravos. Por exemplo, as invasións de 1252 e 1293 significaron practicamente a ruína, do mesmo xeito que a invasión do jan Batu nos anos 1237-1241.
Os mongois deixaron a súa pegada entre os rusos en certos campos como as tácticas militares e o desenvolvemento de rutas comerciais. Baixo a ocupación mongol, Moscovia tamén desenvolveu un sistema postal por estrada, o censo, recadación de impostos e unha organización militar. A influencia oriental permaneceu viva ata ben entrado o século XVIII, cando os mandatarios rusos levaron a cabo un esforzo para occidentalizar o seu país.
O auxe de Moscova
Daniil Aleksándrovich, o fillo máis novo de Nevski, fundou o principado de Moscovia, centrado na cidade de Moscova, que chegaría a expulsar aos tártaros de Rusia. Ben situado no armazón fluvial do leste de Europa e rodeado de bosques e marismas que lle ofrecían protección fronte ao inimigo, Moscovia foi nun principio vasalo de Vladímir, pero pronto absorbeu ao seu estado matriz orixinal. Un factor determinante da superioridade de Moscovia foi a cooperación entre os seus mandatarios e os señores mongois, que lles garantiron que o título de Gran Príncipe de Rusia e o control da recadación de impostos do tributo mongol fosen hereditarios para os descendentes de Nevski. O prestixio do principado aumentou excesivamente cando chegou a ser o centro da Igrexa Ortodoxa Rusa. O seu líder, o bispo metropolitano, trasladouse de Kíiv a Vladímir en 1299 e uns anos máis tarde estableceu a base permanente da Igrexa en Moscova.
A mediados do século XIV, o poder dos mongois entrou en declive, e os Grandes Príncipes de Rusia sentíronse capaces de oporse abertamente ao xugo mongol. En 1380, en Kulikovo, cerca do río Don, o khan foi derrotado e, aínda que esta disputada vitoria non marcou o fin do poderío tártaro en Rusia, inferiu enorme fama ao Gran Príncipe. O liderado de Moscova en Rusia estaba firmemente consolidado e o seu territorio considerablemente expandido grazas ao comercio, a guerra e os matrimonios.
Iván III, o Grande
Durante a súa disputa con Pskov, o monxe Filofei escribiu unha carta a Iván III na que profetizaba que este reino converteríase na Terceira Roma, cristalizando así o sentimento ruso de herdanza con respecto aos bizantinos. Iván competiu co seu poderoso rival noroccidental de Lituania polo control dalgúns dos principados semi-independentes que formaron a Rus de Kíiv no Dniéper superior e as chairas do río Donets. O abandono dalgúns príncipes, as escaramuzas fronteirizas e unha longa e interminable guerra con Lituania que acabaría en 1503 permitiron a Iván III estender ao oeste os seus dominios, que se triplicaron durante todo o seu reinado.
A consolidación interna complementouse coa expansión do estado. Durante o século XV, os gobernantes de Moscova consideraron todo o territorio ruso como a súa propiedade. Algúns principados semi-independentes aínda reivindicaban certos territorios, pero Iván III forzou aos menos poderosos a aceptar ao gran príncipe de Moscovia e os seus descendentes como líderes indiscutidos con competencias sobre asuntos militares, xudiciais e diplomáticos. Gradualmente, o mandatario moscovita emerxeu como un líder poderoso e autocrático: un tsar.
Iván IV, o Terrible
miniatura|192px|dereita|Retrato de Iván o Terrible. Ivan IV foi o primeiro gobernante moscovita que empregou o título de tsar.