cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malva
Descrición
Florea na primavera deica mediados do verán, producindo inflorescencias en forma de acio de cimas helicoidais; as flores, hermafroditas miden entre 2 e 6 cm de diámetro, con pétalos purpúreos ou rosa, con veas máis escuras. O periantio é pentámero, con calículo de 3 pezas soldadas na súa base. As flores fechan á noitiña e cando vai mal tempo para protexer o pole. A polinización é esencialmente entomógama, aínda que son capaces de se autopolinizar.
O froito é unha cápsula (esquizocarpo) formada por varios mericarpos, de forma de ril, de cor parda e con costelas laterais sinuadas en abano radial.
Hábitat e distribución
É moi abundante en terreos ermos, hortas, leiras, beiras dos camiños, entullos e xardíns cando están desleixados. O lugar de orixe é Europa, Asia occidental e norte de África. Introduciuse en América central e do Norte, onde a consideran planta invasora.
Usos medicinais
miniatura|upright=1.5|Malvae sylvestris, flores secas, para facer té Existe unha industria farmacolóxica arredor da malva, pois se coñecen nesta planta principios activos de certa importancia como a arabinosa, a ramnosa e pequenas cantidades de taninos.
Etnografía
É unha planta considerada máxica e medicinal nas tradicións e crenzas galegas, sendo unha das sete herbas de San Xoán.
Enfermidades da planta
Acostuma ser atacada por fungos do xénero Puccinia, producindo a roia alaranxada.
Citoloxía
Números cromosomáticos de Malva sylvestris é táxones infraespecificos: 2n=42.
Os Currás, Santa Locaia, Castro de Rei
Os Currás é un lugar da parroquia de Santa Locaia no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 20 habitantes (10 homes e 10 mulleres).
Ponte colgante
225px|dereita Unha ponte colgante ou ponte pénsil é un tipo de ponte construída para salvar obstáculos. As pontes pénsiles datan do 100 a.C., a orixe das modernas pontes colgantes datan do comezo do século XIX, sostidos por un arco invertido formado por numerosos cabos de aceiro, do cal se pendura o taboleiro da ponte mediante tirantes verticais.
A meirande ponte pénsil do mundo e a ponte Akashi Kaikyō, no Xapón, cun van central de 1.991 m.
Send Away the Tigers
Send Away the Tigers é o oitavo álbum de estudio da banda galesa Manic Street Preachers. Foi editado o 7 de maio do 2007 a través da Columbia. Estreouse no número 2 das listas británicas, quedando só a 690 copias do primeiro posto.
Leopard 2
O Leopard 2 é un carro de combate alemán fabricado pola empresa Krauss-Maffei-Wegmann, desenvolvido a comezos dos anos 70. Entrou en servizo por primeira vez en 1979, substituíndo ao Leopard 1 na súa función de tanque principal de combate na Bundeswehr. As súas diferentes versións están en servizo en máis de vinte países.
Exército de Terra de España
O Exército de Terra de España posúe 327 Leopard 2; 108 Leopard 2A4 e 219 Leopard 2E (versión xermano española mellorada do Leopard 2A6) máis 16 Leopard 2ER de recuperación fabricados en España baixo licenza por Santa Bárbara Sistemas, encargados en 1998 e entregados entre 2004 e 2008.
Premio Realia de Tradución Literaria
miniatura|Pazo de Raxoi, Concello de Santiago de Compostela. O premio Realia de Tradución Literaria é un galardón literario organizado pola Editorial Hugin e Munin en colaboración co Concello de Santiago de Compostela.
Historia e características
A primeira edición do premio celebrouse en 2017. Ten por obxecto distinguir unha obra narrativa traducida ao galego dende calquera lingua estranxeira e fomentar e visibilizar o traballo dos profesionais da tradución. Ten carácter bienal e está remunerado: inicialmente con 1.200 € e, dende 2021, con 1.500 €. Outra das características do premio era que, pasado un ano dende a publicación en papel da obra, esta se publicaba de balde en BIVIR, a biblioteca virtual que xestiona a Asociación de Tradutores Galegos, algo que cesou ao desaparecer a asociación.
Peroselo, Aguasantas, Cerdedo-Cotobade
Peroselo é un lugar da parroquia de Aguasantas, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2010 tiña 23 habitantes (10 homes e 13 mulleres), os mesmos ca en 2007.
O nome do lugar débese a que está situado nunha pequena elevación do terreo.
Andrest
Andrest é unha comuna francesa do departamento do Altos Pireneos, na rexión da Occitania. Ten 6,19 km² e 1.420 habitantes.
Lin Carter
Linwood Vrooman Carter, nado o 9 de xuño de 1930 e finado o 7 de febreiro de 1988, foi un autor estadounidense de ciencia ficción e fantasía, así como un editor, poeta e crítico. Normalmente escribiu baixo o nome Lin Carter, mais tamén baixo os alcumes H. P. Lowcraft (como unha parodia de H. P. Lovecraft) e Grail Undwin. É coñecido polo seu traballo na década de 1970 como editor da serie de fantasía adulta Ballantine, o cal introduciu a moitos lectores nos clásicos do xénero de fantasía.
Carter é bastante coñecido polas historias de Conan o bárbaro de Robert E. Howard e pola súa propia creación, Thongor of Lemuria.
O Regueiro, Aguasantas, Cerdedo-Cotobade
O Regueiro é un lugar da parroquia de Aguasantas, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2010 estaba deshabitado, se ben en 2007 tiña unha habitante.
O nome vén dado por un, un curso pouco abundante de auga.
Ferrari Dino 246
O Ferrari Dino 246 é un modelo de automóbil deportivo producido polo fabricante italiano Ferrari entre os anos 1969 e 1974. Pertence ó segmento de deportivos con motor traseiro e tracción traseira. O motor de 2'4 litros ten 195 cabalos de potencia.
Silvana Mangano
Silvana Mangano ([silˈvana ˈmaŋɡano]), nada en Roma o 21 de abril de 1930 e finada en Madrid o 16 de decembro de 1989 foi unha actriz italiana.
Traxectoria
Nada en Roma, de pai italiano e nai inglesa (Ivy Webb, de Croydon), Mangano viviu na pobreza provocada pola segunda guerra mundial. Adestrada durante sete anos como bailarina, traballou tamén como modelo.
En 1946 gañou o concurso de beleza de "Miss Roma", a través do que logrou un papel nun filme de Mario Costa. Ao ano seguinte participou no concurso de Miss Italia, que gañou Lucia Bosè e no que tamén participaron futuras estrelas como Gina Lollobrigida, Eleonora Rossi Drago e Gianna Maria Canale.
A súa relación co actor Marcello Mastroianni levouna a conseguir un contrato cinematográfico, aínda que o seu descubrimento internacional foi coa súa interpretación en Arroz amargo (Giuseppe De Santis, 1949). Posteriormente, asinou un contrato con Lux Film, en 1949, e casou con Dino De Laurentiis, que estaba a piques de converterse nun recoñecido produtor.
Sen chegar á altura de Sophia Loren ou Gina Lollobrigida, Mangano foi unha das estrelas favoritas do cinema italiano nas décadas de 1950 a 1970.
Tras unha operación cirúrxica o 4 de decembro de 1989 caeu en coma e faleceu en Madrid a noite do 15 ao 16 dese mes, vítima dun cancro de pulmón.
Ruta da pentosa fosfato
miniatura|dereita|350 px|Esquema da ruta da pentosa fosfato. A ruta da pentosa fosfato ou ruta do fosfato de pentosa, tamén chamada ruta do fosfogliconato ou lanzadeira de fosfatos de pentosas, é unha vía metabólica moi relacionada coa glicólise durante a cal se utiliza a glicosa para xerar a ribosa necesaria para a biosíntese de nucleótidos e ácidos nucleicos, e tamén para obter poder redutor (moléculas con capacidade redutora) en forma de NADPH, que se utilizará como coencima en reaccións encimáticas do anabolismo.
Esta ruta ten lugar no citosol na maioría dos organismos, pero nas plantas a maioría das reaccións teñen lugar nos plastos. A ruta serve de ponte entre as rutas anabólicas e catabólicas do metabolismo da glicosa, que está regulado pola insulina. A ruta da pentosa fosfato pode dividirse en dúas fases:
Fase oxidativa
A primeira reacción é a oxidación da glicosa-6-fosfato, levada a cabo polo encima glicosa-6-fosfato deshidroxenase. Neste primeiro paso deshidroxénase o grupo C1 para dar un grupo carboxilo, o cal se enlaza co C5, forma unha lactona, é dicir, un éster intramolecular. Na reacción libéranse dous hidróxenos en forma de ión hidruro (:H-, con dous electróns e un protón), que pasa ao NADP+, transformándoo en NADPH, e un (H+), que se libera no medio. Obtívose aquí a primeira molécula de NAPDH da ruta.
Despois, prodúcese a hidrólise da lactona pola actuación da lactonase, obténdose 6-fosfogliconato. Esta molécula transfórmase en ribulosa-5-fosfato por acción da 6-fosfogliconato deshidroxenase. Aquí obténse a segunda molécula de NADPH da ruta, e libérase unha molécula de CO2 procedente da descarboxilación oxidativa do 6-fosfogliconato.
Finalmente, o encima pentosa-5-fosfato isomerase isomeriza a ribulosa-5-fosfato e convértea en ribosa-5-fosfato, catalizando a transformación da cetosa (ribulosa-5-P) en aldosa (ribosa-5-P). A ribosa-5-fosfato orixinada é un metabolito central na síntese dos nucleótidos necesarios para a biosíntese de ARN, ADN e nucleótidos con función de cofactores.
En consecuencia, nesta fase obtivéronse dúas moléculas de NADPH e unha de ribosa-5-fosfato. O NADPH pode despois utilizarse na síntese de ácidos graxos e colesterol, reaccións de hidroxilación de neurotransmisores, detoxificación de peróxidos de hidróxeno, ou no mantemento do glutatión na súa forma reducida. O NADPH, ademais do seu uso nestas biosínteses redutivas, tamén intervén no mantemento dun medio redutor na célula. Este papel pode poñerse de manifesto se hai un déficit de glicosa-6-fosfato deshidroxenase, producido por un defecto nun xene do cromosoma X, que afecta principalmente aos eritrocitos.
Os glóbulos vermellos do sangue necesitan grandes cantidades de NADPH para a redución da hemoglobina oxidada e para poder rexenerar o glutatión reducido, un antioxidante que presenta importantes funcións como a eliminación de peróxidos e a redución de ferrihemoglobina (con Fe3+). Estas necesidades están cubertas grazas ao NADPH xerado na vía da pentosa fosfato. Porén, cando se presenta este defecto xenético, ou debido á inxestión de certos medicamentos, como o antimalárico primaquina, ou dalgúns vexetais, como por exemplo os feixóns, pode desenvolverse unha anemia hemolítica. A mencionada mutación xenética podería aumentar a produción de peróxidos e iso causaría a oxidación dos lípidos de membrana, xunto coa aceleración da degradación dos eritrocitos. A ruta da pentosa fosfato é a única que lle pode proporcionar aos eritrocitos o NADPH que precisan.
Malia todo, os afectados por este problema conxénito teñen unha vantaxe: están máis protexidos contra a malaria. A mutación mencionada é máis frecuente nas poboacións de países tropicais, onde é frecuente esta doenza. Parece ser que os plasmodios produtores da malaria necesitan un medio reducido para desenvolver o seu metabolismo, xa que estes parasitos resisten moito peor o estrés oxidativo ca as células hóspede, e ademais vense prexudicados polos danos na membrana da célula hóspede.
centro|700px|miniatura|Fase oxidativa da ruta da pentosa fosfato. 1= glicosa. 2= glicosa-6-fosfato. 3= 6-fosfogliconato. 4= ribulosa-5-fosfato.
Na táboa resúmense todas as reaccións desta primeira fase da ruta:
A reacción global desta primeira fase é:
'''Glicosa-6-fosfato + 2 NADP+ + H2O → Ribulosa-5-fosfato + 2 NADPH + 2 H+ + CO2 '''
Se incluímos a isomerización da ribulosa-5-P a ribosa-5-P, que, en moitas células, é o punto en que a ruta remata, a ecuación quedaría así:
Cayetana (grupo musical)
Cayetana foi unha banda estadounidense de indie rock formada en Filadelfia, Pensilvania, no ano 2011.
Ruta da pentosa fosfato
Fase oxidativa
'''Glicosa-6-fosfato + 2 NADP+ + H2O → Ribosa-5-fosfato + 2 NADPH + 2 H+ + CO2 '''
Fase non oxidativa
A fase non oxidativa da ruta da pentosa fosfato actívase cando a célula precisa máis NADPH ca ribosa-5-fosfato. Neste segundo proceso dáse unha complexa secuencia de reaccións que permiten cambiar os azucres C3, C4, C5, C6 e C7 das pentosas para poder formar finalmente gliceraldehido-3-fosfato e frutosa-6-fosfato, os cales poderán seguir directamente as reaccións da glicólise.
Esta fase comporta toda unha serie de reaccións reversibles, o sentido das cales depende da dispoñibilidade do substrato. Ademais, a isomerización de ribulosa-5-fosfato a ribosa-5-fosfato é tamén reversible. Isto permite poder eliminar o excedente de ribosa-5-fosfato para acabar transformándoo en produtos intermediarios da glicólise.
A primeira reacción levada a cabo é a epimerización, regulada polo encima pentosa-5-fosfato epimerase, que converterá a ribulosa-5-fosfato, produto da fase oxidativa, en xilulosa-5-fosfato, xerando así o substrato necesario para a seguinte reacción, controlada pola transcetolase, encima que actúa xunto co coencima pirofosfato de tiamina (TPP). Este encima converterá a xilulosa-5-fosfato en ribosa-5-fosfato e, por medio da transferencia dun grupo de dous carbonos da cetosa á aldosa, producirase gliceraldehido-3-fosfato e sedoheptulosa-7-fosfato.
Seguidamente, a transaldolase, coa axuda dun resto lisina do seu centro activo, transfire un grupo dun carbono da sedoheptulosa-7-fosfato ao gliceraldehido-3-fosfato, co que se formarán a tetrosa eritrosa-4-fosfato, e ademais un dos produtos finais: a hexosa frutosa-6-fosfato, a cal se dirixirá á glicólise. Parte da eritrosa-4-fosfato pode ser desviada á síntese dalgúns aminoácidos aromáticos (fenilalanina, tirosina), e estes á de lignina, en plantas.
No seguinte paso o encima transcetolase volve a transferir un grupo de dous carbonos, desde a xilulosa-5-fosfato á eritrosa-4-fosfato, formando así outra molécula de frutosa-6-fosfato e unha de gliceraldehido-3-fosfato, ambos os dous intermediarios da glicólise. Deste xeito, remata a fase non oxidativa desta vía metabólica.
Esta fase da ruta serve para conectar os procesos metabólicos que xeran NADPH cos que orixinan NADH/ATP. Por outra parte, o gliceraldehído-3-fosfato e a frutosa-6-fosfato en vez de entrar na glicólise poden facelo na gliconeoxénese para formar novas moléculas de glicosa.
Cayetana (grupo musical)
Historia
Kelly Olsen e Allegra Anka coñecéronse mentres estudaban na universidade en Nova York antes de regresar ás súas casas en Filadelfia, onde coñeceron a Augusta Koch. Cayetana comezou a tocar no ano 2011. A banda publicou o seu primeiro EP, titulado Cayetana EP, en 2012.
The Road to El Dorado
The Road to El Dorado é un filme estadounidense dos estudios DreamWorks Animation dirixido por Eric "Bibo" Bergeron e Don Paul, que foi estreado no 2000.
Adelina González Doval
Adelina González Doval é unha galeguista da Arxentina.
The Road to El Dorado
Sinopse
O mapa da fabulosa e mítica cidade de El Dorado, onde se atopa o maior tesouro da historia, chega a mans de dous estafadores, Tulio e Miguel, mentres se atopan presos no barco de Hernán Cortés. Despois de fuxir, atravesarán todo tipo de perigos co fin de conseguir descubrir a mítica cidade e apoderarse das súas riquezas.
Cayetana (grupo musical)
Historia
A principios de 2014 foron fichadas polo selo Tiny Engines e en marzo editaron un sinxelo en 7" titulado "Hot Dad Calendar".
O 9 de setembro de 2014 Cayetana publicou o seu álbum de estrea, Nervous Like Me, a través de Tiny Engines. Dous anos despois Cayetana editou un EP a través de Asian Man Records titulado Tired Eyes. Tamén en 2016 a banda lanzou un disco compartido con Camp Cope a través do selo Poison City Records.
No ano 2017 a banda publicou o seu segundo álbum de estudio, New Kind of Normal, a través do selo propio selo discográfico, Plum Records.
En 2018 as súas membros comezaron a traballar noutros proxectos, tocando agora Koch no dúo Gladie. A banda anunciou a súa disolución en 2019 realizando o seu derradeiro concerto en Filadelfia o 3 de agosto dese ano.
Georges Bernanos
Louis Émile Clément Georges Bernanos, nado en París o 20 de febreiro de 1888 e finado en Neuilly-sur-Seine o 5 de xullo de 1948 foi un novelista, ensaísta e dramaturgo francés e soldado na Primeira guerra mundial.
As Golpilleiras, Santa Locaia, Castro de Rei
As Golpilleiras é un lugar da parroquia de Santa Locaia no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 21 habitantes (11 homes e 10 mulleres).
Georges Bernanos
Correspondencia
miniatura|Sepultura.
Adelina González Doval
Traxectoria
Integróuse nas Mocedades Galeguistas en 1954 e foi membro do consello de redacción do seu voceiro Adiante (1954-1956).
Hold Your Horse Is
Hold Your Horse Is é o primeiro álbum de estudio da banda de math rock Hella, publicado o 19 de marzo de 2002 a través do selo 5 Rue Christine. Trátase do seu primeiro disco instrumental.
Ruta da pentosa fosfato
Fase non oxidativa
centro|miniatura|700px|Fase non oxidativa da ruta da pentosa fosfato. Na seguinte táboa resúmense as reaccións desta segunda fase da ruta:
Reacción neta desta fase: 3 ribulosa-5-fosfato → 1 ribosa-5-fosfato + 2 xilulosa-5-fosfato → 2 frutosa-6-fosfato + gliceraldehido-3-fosfato
Importancia da ruta da pentosa fosfato na célula
A ruta da pentosa fosfato ten unha gran flexibilidade, e adáptase continuamente ás cantidades requiridas de ATP, NADPH, ribosa-5-fosfato, piruvato ou acetil-CoA, segundo as necesidades da célula.
Esta ruta está regulada por medio do encima glicosa-6-fosfato deshidroxenase. O regulador máis importante é a dispoñibilidade de NADP+, o cal actúa como activador alostérico, entanto que o NADPH fai diminuír a actividade do encima como inhibidor competitivo. En condicións fisiolóxicas o NADPH está en moita maior proporción (70:1) ca o NADP+, pero se houbese un gasto significativo de equivalentes de redución (coencimas reducidos) isto levaría rapidamente á estimulación da deshidroxenase debido ao aumento da cantidade de NADP+.
Consecuentemente, esta ruta metabólica é moi activa no tecido adiposo, onde hai unha gran dispoñibilidade de glicosa e unha gran necesidade de NADPH, requirido para a síntese de ácidos graxos. Polo contrario, no tecido muscular, hai pouca necesidade de NADPH, polo que se realiza a inversión da ruta.
No tecido adiposo fórmase NADPH dabondo para as células, pero a formación de ribosa-5-fosfato non será suficiente para a síntese de nucleótidos, feito que provocará a conversión das pentosas en gliceraldehido-3-fosfato e frutosa-6-fosfato (fase non oxidativa). En xeral, estas biomoléculas incorpóranse á glicólise, coa axuda do encima piruvato deshidroxenase, para formar o acetil-CoA necesario para a síntese de ácidos graxos. Na glicólise prodúcense equivalentes de redución (NADH) e tamén enerxía (ATP). Este proceso detense cando xa hai coencimas reducidos dabondo e, ademais, están cubertas as necesidades de ATP. Neste momento, os produtos finais da fase non oxidativa desta ruta poderán incorporarse á gliconeoxénese para formar novamente glicosa-6-fosfato e pechar o ciclo.
Por último, hai outro tipo de células, as proliferantes, que tamén se aproveitan da gran flexibilidade deste proceso metabólico. Para poderen sintetizar ácidos nucleicos e replicarse con rapidez, estas células precisan unha gran cantidade de ribosa-5-fosfato. Deste modo, a ruta pode inverterse, grazas á reversibilidade das súas reaccións e, a partir dunha molécula de gliceraldehido-3-fosfato e dúas de frutosa-6-fosfato, obteremos como produto tres moléculas de ribosa-5-fosfato, sen formarse ningún NADPH.
Xílgaro
O xílgaro, barroso , picacardos , pintasilgo ou pintaxilgo (Carduelis carduelis) é un paxaro pequeno da familia dos frinxílidos (Fringillidae).
Descrición
É de aspecto delgado, co pescozo curto e pés finos. Miden 12 ou 13 cm de lonxitude, e teñen unha envergadura de alas de entre 21 e 25 cm. O peso vai dos 14 ós 19 gramos. Caracterízanse pola máscara facial de cor vermella, a cabeza branca coa parte superior e a caluga negras. Os laterais do colo son brancos. O lombo é castaño e a cola negra con manchas brancas terminais. A parte inferior é branca co peito e os lados acastañados. As alas son negras cunha faixa amarela. O peteiro é longo e aguzado, de cor branca pura na época de cría é da cor do marfil cunha mancha negra na punta o resto do ano.
Amosan dimorfismo sexual: a máscara facial vermella do macho é máis grande e máis escura cá da femia, acadando ás veces o canto traseiro dos ollos, mentres que a desta non pasa da metade dos mesmos. O bico dos macho é aproximadamente un 9% máis longo có das femias, que teñen a cabeza algo máis arredondada.
Os exemplares novos teñen a cabeza castaña, sen o deseño de cores dos adultos. A súa parte dorsal vai do gris o castaño agrisado, con raias e manchas e unha lista amarela característica nas alas. A cola ten xeito de forca. Os exemplares de Asia central (clasificados como grupo caniceps) non teñen o deseño branco e negro na cabeza das variedades europeas e do oeste de Asia: a máscara vermella destaca nunha cabeza completamente gris.
Poden vivir ata uns 12 anos, cun máximo de 14.
Distribución e hábitat
miniatura|Xílgaro coa plumaxe xuvenil, aínda sen vermello na cara. A área de distribución do xílgaro vai do oeste de Europa á Siberia central, o norte de África e o leste e centro de Asia. Non está presente nin en Islandia nin no norte da zona Fenoescandinava. Foi introducido polo ser humano no Brasil, no Uruguai, en Nova Zelandia e Australia a nas illas dos Azores. Ocasionalmente foi observado na Arxentina, o Xapón e Omán. É un migrador parcial: os exemplares das zonas máis frías emigran no inverno cara á areas máis cálidas, mentres que os que habitan zonas de clima temperado son sedentarios.
É unha ave de espazos abertos que dispoñan de boa cantidade de árbores: beiras dos bosques, cultivos de frutais, zonas con sebes e parques. Se non atopa sitios de cría axeitados pode procuralos en zona máis elevadas con zonas forestais máis pechadas, de bidueiros ou piñeiros. No outono e o inverno buscan abrigo en zonas abertas con vexetación, como beiras de estradas e camiños.
Reprodución
Maduran sexualmente á fin do primeiro ano de vida. Forman parellas monógamas. Fan habitualmente dúas postas por temporada, a primeira delas en maio.
Cortexo e emparellamento
Os machos comezan a cantar, dependendo do clima, en febreiro ou marzo. Despois dalgunhas semanas as femias amósanse atentas ós reclamos do cortexo. Son elas quen conducen en xeral a cerimonia, achegándose ós machos con oscilacións do corpo e acenos do bico e ourizando as plumas para ocultar as listas amarelas das alas. O macho, por contra, axeita as súas alas para amosar as bandas amarelas.
Durante o cortexo o macho canta coas alas caídas e a cola estalicada, sacudindo o corpo dun lado ó outro. Posteriormente alimenta á femia. Esta amosa a súa disposición para a cópula facendo vibrar as alas e erguendo a cola. As cópulas duran ata que a posta está completa.
O niño e a incubación
miniatura|240px|Posta dun xílgaro Fan a miúdo os niños nas pólas máis altas das árbores. A femia constrúe unha estrutura de paredes grosas con raíces, herbas, follas, musgo e liques.
Poñen os ovos pola mañá cedo. Non é raro que o niño non estea acabado de todo cando comezan a poñer. A posta habitual é de cinco ovos, máis raras veces de catro ou seis. Os ovos son abrancazados con pencas finas acastañadas negras e vermellas; en ocasións son completamente brancos. A femia comeza a chocar despois de poñer o terceiro ovo. Durante os 12 a 14 días que permanece incubando é alimentada polo macho. esquerda|miniatura|240px|Polos no niño
Desenvolvemento das crías
Os pitos nacen espidos e cegos. En xeral, parte dos polos saen do ovo un día e o resto fano un día despois. Pasan os primeiros días coas cabezas moi xuntas para manterse quentes. Os pais comen parte das cascas e botan o resto fóra do niño. Os primeiros seis días a femia alimenta os polos con alimento achegado polo macho. Os excrementos producidos polas crías ata o sexto día de vida son engulidos pola femia. Os paxariños abren os ollos e comezan a pedir comida ós pais entre os cinco e sete días de vida. Cando teñen entre 12 e 14 días poden xa escapar do niño en caso de perigo. Cando poden empezar os primeiros voos póusanse nunha póla preto do niño e cantan para chama-la atención dos pais e pedirlles alimentos. Nesa época a femia está xa a construír un novo niño para comezar unha nova posta. Entre os 21 e os 25 días os polos son xa capaces de comezar a alimentarse sós e entre os 28 e os 30 son xa independentes.
Conduta
Os xílgaros agatuñan con habilidade, pero saltan torpemente. O seu voo é ondeante e lixeiro. Aliméntanse de sementes pequenas, coma as do cardo, de onde lle vén o seu nome latino ("Carduelis"). Na época de cría captura tamén insectos. No inverno forman grupos de ata 40 ou máis exemplares. O seu canto é un trilo moi agradable. O costume de conservalo en gaiolas facilitou que os exemplares fuxidos, xunto cos procedentes de soltas deliberadas, colonizaran Nova Zelandia e o sueste de Australia.
Arte, simboloxía e mitoloxía
O xílgaro aparece frecuentemente en pinturas da época medieval e inicios da época moderna: acompañando á virxe María, en escenas da paixón de Cristo, en retratos de nenos etc. A súa plumaxe rechamante e o seu canto fixeron dos xílgaros unha ave de gaiola habitual dende tempos antigos, polo que os pintores tiñan facilidade para observalo ó natural. Por outra parte o costume dos xílgaros de pousarse nunha planta con espiñas como o cardo, dáballe un carácter simbólico relacionado coa coroa de espiñas que levaba Xesucristo e coa Paixón. Así, a súa aparición en pinturas da virxe co Xesús neno representaría o coñecemento premonitorio que ámbolos dous tiñan da crucifixión. Na Sagrada Familia de Federico Barocci, Xoán o Bautista sostén un xílgaro na man fóra do alcance dun gato. En Virxe co menino de Cima da Conegliano un xílgaro axita as alas na man do Cristo neno. Por simbolizar a Paixón, o xílgaro era considerado unha ave salvadora e pode ser representado canda a mosca, símbolo do pecado e a enfermidade das que, segundo as crenzas dos cristiáns, Cristo salvará os homes. Durante a Idade Media o paxaro foi usado tamén por algúns como amuleto contra as pragas.
Segundo unha lenda, as cores do xílgaro explícanse polo feito que, cando Deus deu as cores a tódalas aves, o xílgaro ficou último. Perante a falta de cores Deus aproveitou os restos que lle quedaban en cada bote para pintalo, o que deu como resultado a variada coloración do xílgaro.
Berri Txarrak
En decembro de 2018, anunciaron que despois de rematar a súa xira "Ikusi Arte Tour 2019" tomarían un descanso indefinido.
Ramón López de Vicuña
Ramón López de Vicuña, nado en Manila (Filipinas) o 14 de novembro de 1852 e finado en Madrid o 14 de febreiro de 1909, foi un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito civil e canónico e doutor en Filosofía e letras. Catedrático de Xeografía e Historia no Instituto da Coruña e a partir de 1907 no Instituto Cardenal Cisneros de Madrid, foi concelleiro da Coruña, correspondente da Real Academia de la Historia e un dos membros fundadores da Real Academia Galega en 1905.
Colaborou en Revista Contemporánea, Revista de España, Revista Crítica de Historia y Literatura, Galicia Diplomática e a Galicia (Revista Regional) de Andrés Martínez Salazar.
Foi un admirador e divulgador do románico galego.
Henryk Sienkiewicz
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz de Oszyk, nado en Wola Okrzejska o 5 de maio de 1846 e finado en Vevey (Suíza) o 15 de novembro de 1916, foi un escritor polaco, Premio Nobel de Literatura en 1905.
Foi o quinto premio Nobel (1905) na historia do galardón e o primeiro de Europa Oriental.
Biografía
Iniciouse como xornalista en 1869, realizando varias viaxes entre 1876 e 1879, e traballando nos Estados Unidos como enviado especial entre 1876 e 1878. En 1882 foi nomeado director do xornal conservador Słowo.
Non só destacou polos seus dotes literarios, senón como un gran defensor da súa, por entón, oprimida patria polaca. Sendo xa un prestixioso xornalista e gran defensor da causa de Polonia, dirixiu unha carta aberta a Guillerme II de Alemaña na que se opuña á xermanización da Posnania, atraendo a atención mundial sobre o futuro do seu país, que por aquel momento se achába baixo o dominio de Rusia, Alemaña e Austria-Hungría.
Nos comezos da primeira guerra mundial atopábase en Suíza, onde formou, xunto con Paderewski, o comité para as vítimas da guerra en Polonia.
Especializado en temas sociais, foi moi popular no seu tempo, aínda que agora é apenas lido. As súas obras máis importantes refírense aos problemas sociais dos labregos e aos sectores baixos en Polonia. As súas cinzas descansan na Catedral de San Xoán en Varsovia.
As obras de Sienkiewicz, traducidas a máis de corenta idiomas, convérteno nun dos autores máis lidos do século xx.
Triloxía
Conseguiu unha gran fama coa publicación da súa triloxía sobre a loita polaca fronte ás invasións do século XVII: Ogniem i mieczem (1884), Potop. (1886), e Pan Woŧodyjowski. (1888), unha moderna epopea considerada como un dos grandes relatos épicos de todos os tempos. Nestes tres libros, o premio Nobel polaco presenta universais historias de amor e de guerra a través de personaxes soberbiamente construídos, conxuras e unha acción trepidante que nos fala de cuestións imperecedeiras, todo iso encadrado no medio de magníficas recreacións históricas.
Sienkiewicz, mestre consumado do máis recio realismo, sabe brindar como ninguén unha ampla visión sobre un dos momentos decisivos no proceso de configuración política de Rusia, Polonia, Lituania e Ucraína, relatando as ameazas que fixeron perigar a existencia da nación polaca e que cambiaron a cara de Europa oriental durante o século XVII e narrando tamén a vida homes e mulleres tráxicamente separados pola imprudencia e o orgullo, vítimas de sucesivas ondas de invasións estranxeiras que dividiron a Polonia contra si mesma, revelando o mellor e o peor de cada persoa.
Outras obras
Tamén son notables as súas novelas curtas Bartek Zwyciêzca. (1882)  e Sachem (1889).
Quo Vadis
A súa novela máis famosa hoxe en día é Quo Vadis?, (1896), levada repetidas veces ao cine, na cal a través dos sufrimentos dos cristiáns no reinado de Nerón fai unha crítica da opresión da propia Polonia.
Distrito de Aquisgrán
Aquisgrán ou Aachen, (en alemán: Kreis Aachen) é un distrito da parte máis occidental do estado federal de Renania do Norte-Westfalia e forma parte da Eurorexión Mosa-Rin e da rexión de Colonia, historicamente provén do distrito de Landkreis Aachen.
Composición del Distrito
thumb|left|Mapa do distrito de Aquisgrán. O distrito de Aquisgrán conten diversos concellos e cidades poboadas por entre 25.000 e 60.000 habitantes:
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:HausKambach01.jpg|Castelo de Kambach en Eschweiler. </Gallery>
Premio Agustín Fernández Paz de narrativa infantil e xuvenil pola Igualdade
miniatura|dereita|Acto de entrega do premio en febreiro de 2019 á escritora Rosa Aneiros (gañadora da segunda edición) no auditorio municipal de [[Vilalba.]] O Premio Agustín Fernández Paz de narrativa infantil e xuvenil pola Igualdade é un galardón creado en homenaxe a figura do escritor Agustín Fernández Paz. Está organizado polo Concello de Vilalba, o Instituto de Estudos Chairegos e Edicións Xerais de Galicia. A primeira edición data de 2017.
Ten unha dotación económica de 3.000 euros. Os textos presentados enmárcanse dentro da literatura infantil e xuvenil, e a súa temática está relacionada co compromiso pola igualdade de xénero, raza, nacionalidade etc.
Ozono troposférico
O ozono troposférico é o ozono que se encontra na primeira capa da atmosfera terrestre, a troposfera, onde actúa como un contaminante. O ozono (O3) é relativamente abundante na estratosfera, onde forma a capa de ozono e alí é un gas beneficioso que nos protexe das radiacións ultravioleta. Ao contrario, é só un gas traza na troposfera, onde ten unha concentración media de 20-30 partes por mil millóns en volume (ppbv), pero chega a ter preto de 100 ppbv en áreas contaminadas. A troposfera esténdese desde o chan ou o nivel do mar ata unha altura variable duns 14 km sobre o nivel do mar.
As reaccións fotoquímica e químicas nas que intervén o ozono impulsan moitos dos procesos químicos que ocorren na troposfera polo día e pola noite. A concentracións anormalmente altas (a maior fonte son as emisións pola queima de combustibles fósiles), é un contaminante e un constituínte do smog.
Cassandra Fedele
Cassandra Fedele, nada ao redor de 1465 e finada en 1558, foi a muller erudita máis recoñecida en Italia durante as últimas décadas do Quattrocento.
Ozono troposférico
A fotólise do ozono ten lugar a lonxitudes de onda por debaixo duns 310-320 nanómetros. Esta reacción inicia a cadea de reaccións químicas que eliminan o monóxido de carbono, metano e outros hidrocarburos da atmosfera por oxidación. Por tanto, a concentración de ozono troposférico afecta a como estes compostos permanecen no aire. Se a oxidación do monóxido de carbono ou metano ocorre en presenza de monóxido de nitróxeno (NO), esta cadea de reaccións ten como resultado a produción neta de ozono, que se engade ao sistema.
Cassandra Fedele
Vida temperá
Fedele naceu en Venecia en 1465, filla de Barbara Leoni e Angelo Fedele. Aínda que Fedele non menciona a seus pais nos seus escritos, existen evidencias de que o seu pai era un personaxe respectado entre a aristocracia e tomou grande interese na aprendizaxe da súa filla. Cando Fedele logrou fluidez en grego e latín, aos doce anos, foi enviada polo seu pai a Gasparino Borro, un monxe servita, quen a titorizou en literatura clásica, filosofía, ciencias, e dialéctica. En 1487, aos vinte e dous anos, conseguiu éxito en Italia e no estranxeiro cando pronunciou un discurso en latín en eloxio das artes e as ciencias na gradación do seu curmán en Padua. O seu discurso, Oratio pro Bertucio Lamberto, foi publicado en Módena (1487), Venecia (1488), e Nuremberg (1489). Dende 1487 ata 1497, intercambiou correspondencia con humanistas prominentes e nobres de España e Italia. Unha desas correspondentes, Isabel I de Castela, instou a Fedele a unirse o súa corte en España. Fedele declinou a invitación, indicando que non podería ir mentres Italia estivera en guerra con Francia. En relación a isto, os primeiros biógrafos de Fedele indicaron que o dux de Venecia Agostino Barbarigo non deixou que Fedele abandonase Italia, pero non hai evidencia de ningún decreto que o corrobore.
Ozono troposférico
Medida
O ozono da atmosfera pode medirse por tecnoloxías de detección remota ou por tecnoloxías de monitorización in situ. Como o ozono absorbe luz no espectro ultravioleta, o modo máis común de medir o ozono é medir a cantidade dese espectro de luz que é absorbido pola atmosfera. Como a estratosfera ten unha maior concentración de ozono que a troposfera, é importante para os instrumentos de detección remota poder determinar a altitude xunto coas medidas de concentración. O instrumento TOMS-EP que leva un satálite da NASA é un exemplo de medición por satélite da capa de ozono, e o TES é un exemplo de satélite de medición do ozono específico para a troposfera. O lidar é unha técnica de detección remota común desde o chan para medir o ozono. Por exemplo, nos Estados Unidos a TOLnet é a rede de lídars para a observación do ozono nese país.
Cassandra Fedele
Fama
Fedele conseguiu fama polas súas habilidades en escritura e oratoria. Ademais das 123 cartas e 3 oracións publicadas en Padua en 1636, crese que tamén escribiu poesía en latín. Participou con influentes humanistas en debates públicos sobre cuestións filosóficas e teolóxicas, e pedíuselle que falase diante do dux Agostino Barbarigo e do Senado veneciano sobre o tema da educación superior para as mulleres. Nunha carta a Lorenzo de Medici, Angelo Poliziano eloxiouna pola súa excelencia en latín e italiano e pola súa beleza.
Ozono troposférico
Medida
As ozonosondas son unha forma de medida local ou in situ. Unha ozonosonda é un instrumento de medida do ozono montado nun globo meteorolóxico, para que o instrumento poida medir directamente a concentración do ozono a varias altitudes ao longo do ascenso do globo pola atmosfera. A información recollida polo instrumento unido ao globo é transmitida usando tecnoloxía de radiosonda. A NOAA fixo traballos para crear unha rede global de medidas de ozono troposférico usando ozonosondas.
Cassandra Fedele
Vida máis tardía
O éxito de Fedele durou pouco. O cumio da súa actividade académica produciuse entre os vinte e dous e os trinta e tres anos, xusto antes do seu matrimonio aos trinta e catro anos (1499). Despois de casar, e durante case sesenta anos, escribiu poucas cartas e só foi invitada unha vez, en 1556, a pronunciar un discurso público en honra da raíña de Polonia, Bona Sforza, cando esta visitou Venecia. Algúns historiadores argumentan que Fedele abandonou as súas aportacións intelectuais cando casou, como foi o caso das mulleres máis eruditas da súa época que cando casaron asumiron a xestión a tempo completo do seu fogar. É posible que Fedele tamén se desanimase polas fortes presións das forzas sociais que se opuxeron á participación académica das mulleres casadas. Nunha carta a Alessandra Scala, quen escribiu a Fedele para preguntarlle se debería casar ou dedicar a súa vida ao estudo, Fedele animouna a "escoller o camiño para o que a natureza che dotou" (tradución en Robin 31).
Ozono troposférico
Medida
O ozono é tamén medido en redes de monitorización ambiental da calidade do aire. Nestas redes, utilízanse monitores de ozono in situ baseados nas propiedades de absorción UV do ozono para medir os niveis en partes por mil millóns (ppb ) no aire ambiental.
Cassandra Fedele
Vida máis tardía
En 1520, ao regreso de Creta co seu marido médico, Giammaria Mapelli, perderon todas as súas pertenzas nun naufraxio. O seu marido morreu a finais dese ano, deixándoa viúva, sen fillos e con dificultades económicas. Fedele escribiu a León X pedindo axuda en 1521, pero el non respondeu á súa carta. Tentouno de novo en 1547 e escribiulle a Paolo III, que respondeu dándolle o cargo de priora dun orfanato na igrexa de San Domenico di Castello en Venecia onde residiu ata a súa morte. É posible que Fedele tamén tivese problemas de saúde. Antes do seu matrimonio, queixábase dunha enfermidade que lle agotaba as forzas e dificultaba a concentración en ler e escribir durante calquera período de tempo.
Ozono troposférico
Formación
As reaccións químicas que producen ozono troposférico son unha serie de ciclos interrelacionados (coñecidos como ciclos HOx e NOx). Empezan coa oxidación do monóxido de carbono (CO) ou COVs (como o butano). O proceso empeza coa oxidación de CO e COVs por un radical hidroxilo (•OH) para formar dióxido de carbono (CO2) e auga (H2O) no caso da oxidación do CO. Estas reaccións oxidantes producen despois o radical peroxi (HO2•) que reacciona co NO para producir NO2. O NO2 é seguidamente fotolisado durante as horas diúrnas, orixinando NO e un átomo de oxíxeno. Este oxíxeno atómico reacciona con oxíxeno molecular (O2) para producir ozono (O3).
Velaquí un esquema da cadea de reaccións que acontecen na oxidación do CO, producindo O3:
A reacción empeza coa oxidación de CO polo radical hidroxilo (•OH). O radical aducto (•HOCO) é inestable e reacciona rapidamente co oxíxeno para dar un radical peroxi (HO2•):
Os radicais peroxi despois seguen reaccionando con NO para producir NO2, que é fotolisado pola radiación UV-A para dar un oxíxeno atómico en estado fundamental, o cal despois reacciona co oxíxeno molecular para formar ozono.
A cantidade de ozono producido por medio destas reaccións no aire ambiental pode ser estimada usando unha relación de Leighton modificada. O límite destes ciclos interrelacionados produtores de ozono é a reacción do •OH con NO2 para formar ácido nítrico a altos niveis de NOx. Se o que está presente é o monóxido de nitróxeno (NO) a niveis moi baixos na atmosfera (menos de 10 ppt aproximadamente), os radicais peroxi (HO2• ) formados a partir da oxidación reaccionarán entre eles para formar peróxidos e non se produce ozono.
Efectos sobre a saúde
Os efectos sobre a saúde dependen dos precursores do ozono, que son un grupo de contaminantes, principalmente xerados durante a queima de combustibles fósiles. A reacción dos traios ultravioleta diúrnos (UV) e estes precursores crea contaminación por ozono a nivel do chan (troposférico). O ozono ten os seguintes efectos sobre a saúde ás concentracións comúns no aire urbano:
Un estudo estsatístico de 95 grandes comunidades urbanas nos Estados Unidos de América atopou unha asociación significativa entre os niveis de ozono e a morte prematura. O estudo estimou que unha redución dun terzo das concentracións de ozono en áreas urbanas salvaría unhas 4000 vidas ao ano. O ozono troposférico causa aproximadamente 22 000 mortes prematuras ao ano en 25 países da Unión Europea.
Orquesta Ciudad de Granada
Historia
A OCG foi fundada en 1990 e o seu primeiro director musical e artístico foi Juan de Udaeta. Dende aquela, a calidade das súas interpretacións motivou a concesión de múltiples condecoracións á orquestra, entre as que salientan a Medalla de Honra da Real Academia de Bellas Artes de Granada, o Premio Andalucía da Música (outorgado pola Asociación de Empresas Discográficas de Andalucía), e o Premio Andalucía de Cultura Manuel de Falla (concedido pola Consellería de Cultura da Xunta de Andalucía).
Directores e solistas convidados
Entre os músicos que actuaron xunto á OCG, encóntranse Fazıl Say, Mi'sa Yang, Narciso Yepes, Montserrat Caballé, Plácido Domingo, Carlos Álvarez, Yehudi Menuhin, George Benjamin, Enrique Morente, Victoria de los Ángeles, Christophe Coin e Christian Zacharias, entroutros. A OCG ten actuado asimismo, baixo a batuta de directores como Krzysztof Penderecki, Rinaldo Alessandrini Christopher Hogwood, Fabio Biondi, David Atherton, Frans Brüggen, Joaquín Achúcarro e Elisabeth Leonskaja, entroutros.
Tamén actuou con célebres agrupacións corales, coma o Orfeó Català, o Coro de la Generalitat Valenciana, o Cor de Cambra del Palau de la Música Catalana, The King’s Consort, o Orfeón Donostiarra e a British Choral Academy, entroutros.
Concertos
Dende a súa creación e ata a actualidade, a OCG participou nos principais eventos musicais do estado español, entre eles o Festival Internacional de Música e Danza de Granada, o Festival Internacional de Música Castell de Peralada, o Festival Internacional de Música de Segovia, o Festival Grec de Barcelona e o Festival Internacional de Música de Santander.
A OCG actuou nas principais salas de conciertos españolas, incluídas o Auditorio Nacional de Música de Madrid, L'Auditori de Barcelona, o Festival de Otoño de Madrid, o Palau de la Música de Barcelona e o Teatro de la Maestranza de Sevilla, así como en múltiples escenarios e festivais de Europa como o Teatro alla Scala de Milán (Italia), o Festival Internacional de Música de Coímbra (Portugal) ou o Festival Gstaad (Suíza). Tamén ten actuado en Austria, e realizado diversas xiras internacionais por Francia (1998), Alemaña (2001 e 2004) e Gran Bretaña (2005).
Arsenal F.C.
O Arsenal Football Club é un club de fútbol inglés da cidade de Londres. Fundado en 1886, xoga na Premier League, sendo un dos equipos con máis trofeos obtidos dese país. O Arsenal gañou trece ligas inglesas, dez Copas de Inglaterra e na tempada 2005-2006, chegaron á final da Liga de Campións da UEFA, onde foron derrotados polo FC Barcelona. O Arsenal tamén foi membro do extinto grupo G-14 e é coñecido co alcume de Gunners.
O Arsenal foi fundado en Woolwich, no sueste de Londres, en 1886, mais en 1913 movéronse cara a parte norte da cidade, en Highbury. En maio de 2006 deixaron Highbury para xogar os seus partidos de local no novo Emirates Stadium, en Islington. O Arsenal ten unha vella rivalidade cos seus veciños de Tottenham, o Tottenham Hotspur, a cal se denomina Derby do Norte de Londres.
Fundación
miniatura|esquerda|230px|O Royal Arsenal en [[1888.]] O Arsenal foi orixinalmente chamado Dial Square, trocando máis tarde o seu nome a Woolwich Arsenal e logo a Royal Arsenal, porén, despois volveu á denominación de Woolwich Arsenal (os fundadores eran empregados na área "Dial Square" de Woolwich Arsenal, unha fábrica de armamentos en Woolwich, ao sur de Londres). En 1893 foi o primeiro equipo do sur de Londres en ser admitido na Football League e dende 1893 a 1904, o Woolwich Arsenal xogou na Segunda División da mesma, até lograr o ascenso á Primeira División. O Woolwich Arsenal descendeu en 1913, o mesmo ano que se mudou dende o seu fogar do sur de Londres ao Arsenal Stadium (usualmente coñecido como Highbury), no norte da cidade. A súa mudanza dese lugar precipitou que o Charlton Athletic se profesionalizase. A mudanza veu acompañada por un novo troco no nome, pasando a ser "The Arsenal". Ademais o club retornou á Primeira, entón, un feito único en Inglaterra.
Neste período de retorno á primeira división o equipo non o pasou ben e, as súas primeiras tres tempadas, estiveron a piques de ser as últimas para o conxunto, que drasticamente xornada tras xornada víase máis acabado, aínda que no ámbito da Copa marchaba ben, incriblemente na liga non era o mesmo, a este período coñecéuselle como "black estafes" sendo un dos peores tempos na historia deste cadro. Con todo, tres tempadas despois, en Highbury, respirábase xa unha certa tranquilidade grazas á estabilidade do equipo, que para ese entón empezábase a acomodar nun lugar máis seguro dentro do torneo, aínda que nese entón equipos como Liecester City ou o Milwall relegábano de postos altos, co cal se cría que adquiriría certa rivalidade, algo que nunca ocorreu.