cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sida
Infeccións oportunistas
As medidas para previr as infeccións oportunistas son efectivas en moitas persoas con VIH/SIDA. Ademais de mellorar o estado da súa enfermidade polo VIH, o tratamento con antirretrovirais reduce o risco de desenvolver infeccións oportunistas adicionais. A vacinación contra as hepatites A e B aconséllase a todas as persoas en risco de contraer o VIH antes de que puidesen chegar a ser infectados; porén, tamén se pode administrar despois da infección. Nos nenos nacidos de nais VIH positivas recoméndase a profilaxe con trimethoprim/sulfametoxazol entre as catro e seis semanas de idade e cesar a alimentación do peito materno cando os recursos sanitarios son limitados. Tamén se recomenda para previr a pneumonía por Pneumocystis ou PCP, causada polo lévedo Pneumocystis jirovecii (antes P. carinii), cando os recontos CD4 dunha persoa están por debaixo de 200 células/μL e nos que previamente tiveron PCP. Ás persoas cunha inmunosupresión substancial tamén se lles aconsella unha terapia profiláctica contra a toxoplasmose e a meninxite por Cryptococcus. O feito de tomar medidas preventivas axeitadas reduciu a frecuencia destas infeccións á metade entre 1992 e 1997.
Prognóstico
[[Ficheiro:HIV-AIDS world map - DALY - WHO2004.svg|miniatura|"Anos de vida corrixidos pola discapacidade" (DALY) para o VIH e SIDA por 100.000 habitantes en 2004. Os valores máis altos son os vermellos máis escuros, mentres que os amarelos son os menores.
{{legend|#b3b3b3| sen datos }} {{legend|#ffff65| ≤ 10 }} {{legend|#fff200| 10–25 }} {{legend|#ffdc00| 25–50 }} {{legend|#ffc600| 50–100 }} {{legend|#ffb000| 100–500 }} {{legend|#ff9a00| 500–1000 }}
{{legend|#ff8400| 1000–2500 }} {{legend|#ff6e00| 2500–5000 }} {{legend|#ff5800| 5000–7500 }} {{legend|#ff4200| 7500-10000 }} {{legend|#ff2c00| 10000-50000 }} {{legend|#cb0000| ≥ 50000 }} ]] O VIH/SIDA converteuse nunha doenza crónica en vez dunha doenza aguda mortal en moitas áreas do mundo. O prognóstico varía en cada persoa, e tanto o reconto CD4 coma a carga viral son útiles para predicir os resultados. Sen tratamento, o tempo de supervivencia medio despois da infección por VIH estímase entre 9 e 11 anos, dependendo do subtipo de VIH. Despois do diagnóstico de SIDA, se non é posible dispoñer de tratamento, a supervivencia é de só entre 6 e 19 meses. A terapia antirretroviral de grande actividade e unha axeitada prevención das infeccións oportunistas reducen as taxas de mortalidade nun 80%, e elevan a esperanza de vida para un adulto xove acabado de diagnosticar a 20–50 anos. Isto é entre dous terzos e case o da poboación xeral. Se o tratamento empeza máis tarde no curso da infección, o prognóstico xa non é tan bo: por exemplo, se o tratamento empeza inmediatamente despois do diagnóstico de SIDA, a esperanza de vida é ~10–40 anos. Sen tratamento, a metade dos nenos nados co VIH morren antes de cumpriren os dous anos.
A causa principal de morte por VIH/SIDA son as infeccións oportunistas e o cancro, que son o resultado frecuente da insuficiencia progresiva do sistema inmunitario. O risco de cancro parece incrementarse unha vez que os recontos CD4 están por debaixo de 500/μL. A taxa de progresión de enfermidades clínicas varía moito entre individuos e está afectada por varios factores como a susceptibilidade da persoa e a súa función inmunitaria; o seu acceso a coidados médicos, a presenza de coinfeccións; e a cepa ou cepas concretas do virus que estean implicadas.
A coinfección con tuberculose é unha das principais causas de enfermidade e morte nos casos de VIH/SIDA, e está presente nun terzo de todas as persoas infectadas, causando o 25% das mortes relacionadas co VIH. De feito, o VIH é un dos factores de risco máis importantes para a tuberculose. A hepatite C é outra coinfección moi común na que cada unha das dúas enfermidades acelera a progresión da outra. Os dous cancros máis comúns asociados co VIH/SIDA son o sarcoma de Kaposi e o linfoma non de Hodgkin relacionado coa SIDA.
Mesmo con tratamento antirretroviral, a longo prazo as persoas infectadas polo VIH poden experimentar trastornos neurocognitivos, osteoporose, neuropatías, cancros, nefropatía, e enfermidades cardiovasculares. Non está claro se estas condicións resultan da infección por VIH como tal ou son efectos adversos do tratamento.
Epidemioloxía
miniatura|Prevalencia estimada do VIH entre adultos de 15–49 anos por países en 2011. Maior canto máis intensa a cor vermella (zonas de África). O VIH/SIDA é unha pandemia global. En 2010, aproximadamente 34 millóns de persoas tiñan o VIH en todo o mundo. Destes aproximadamente 16,8 millóns son mulleres e 3,4 millóns son de menos de 15 anos de idade. Causou aproximadamente 1,8 millóns de mortes en 2010, o que significa que as mortes foron diminuíndo desde o pico de 2,2 millóns acadado en 2005. En 2012 había xa uns 35,3 millóns de persoas infectadas polo VIH no mundo, e ese ano os casos de novas infeccións foron 2,3 millóns. En 2013 o número de mortes no mundo foi duns 1,34 millóns.
A África subsahariana é a rexión do mundo máis afectada. En 2010, estimábase que se concentraba alí o 68% (22,9 millóns de persoas) de todos os casos de VIH do mundo e o 66% de todas as mortes (1,2 millóns). Isto significa que aproximadamente o 5% da poboación adulta está infectada e crese que é a causa do 10% de todas as mortes infantís. As mulleres supoñen o 60% dos casos, o cal é unha gran diferenza con respecto a outras rexións. Suráfrica ten as cifras máis altas do mundo de poboación con VIH con 5,9 millóns. A esperanza de vida caeu nos países máis afectados por culpa do VIH/SIDA; por exemplo, en 2006 estimábase que esta caera de 65 anos a 35 en Botswana. A transmisión de nai a fillo, en 2013, en Botswana e Suráfrica diminuíra a menos do 5% e houbo unha mellora tamén en moitos outros países africanos debido a un maior acceso á terapia antirretroviral.
O sur e sueste de Asia é a segunda rexión máis afectada; en 2010 esta rexión tiña uns 4 millóns de casos ou o 12% mundial das persoas con VIH, o que orixinou uns 250.000 falecementos. Aproximadamente o 2,4 millóns destes casos están na India.
En 2008 nos EUA aproximadamente 1,2 millóns de persoas vivían con VIH, e houbera 17.500 mortes relacionadas. Os CDC estimaban que en 2008 o 20% dos norteamericanos infectados non sabían que estaban infectados. No Reino Unido en 2009 houbo aproximadamente 86.500 casos, que deron lugar a 516 falecementos. No Canadá en 2008 houbo uns 65.000 casos que causaron 53 mortes. A prevalencia é menor no Oriente Próximo e Norte de África co 0,1% ou menos, o leste de Asia ten o 0,1% e a Europa Occidental e Central ten o 0,2%.
Entre o recoñecemento da SIDA como enfermidade en 1981 e o ano 2009 houbo no mundo case 30 millóns de mortos por esta causa.
Período 1984-2010
miniatura|dereita|400px|Gráfico dos casos de SIDA en Galicia no período 1984-2010. En vermello na gráfica o número total de casos dalgúns anos. Nos eixes de coordenadas da gráfica a taxa de incidencia por millón de habitantes e os anos. Obsérvese que desde 1996 a gráfica descende. O primeiro caso de SIDA en Galicia diagnosticouse en 1984 e desde ese ano ata 1996 a incidencia aumenta rapidamente, chegando ata 131 casos por millón de habitantes (total 358 casos), para a partir dese ano experimentar un importante descenso cunha taxa de incidencia estabilizada en arredor de 40 casos por millón de habitantes (e nos últimos anos inferior), o cal quere dicir que deron bastante bo resultado as medidas de prevención e de tratamento retroviral.
En total desde 1983 ata o 31 de decembro de 2010 houbo 3.887 casos de SIDA acumulados (incluíndo os de falecidos). A provincia con maior número de casos acumulados nese período foi A Coruña (1.623 casos acumulados), e a de maiores taxas de incidencia acumuladas foi Pontevedra (1.654 casos por millón acumulados). Nos casos acumulados o sexo maioritario é o masculino (77,2%). En canto á idade, no tramo entre os 20-44 anos acumulábase o 86% dos casos.
Nos casos acumulados a enfermidade diagnóstica de SIDA máis común foi a tuberculose extrapulmonar (18%), seguida da pneumonía por Pneumocystis (16%) e a tuberculose pulmonar (14%).
En canto ao intervalo entre o diagnóstico como VIH positivo e o de caso de SIDA, este era curto nos primeiros anos do período, é dicir, os pacientes non se decataban que estaban infectados case ata que empezaban a ter síntomas de SIDA, pero isto mellorou desde mediados da década de 1990, e aínda así nos últimos anos arredor dunha terceira parte dos afectados chega á fase de SIDA sen saber (ou sabéndoo só meses antes) que estaba infectada. Tendo en conta o importante que é empezar unha terapia antirretroviral canto antes, isto indica o importante que é facer as probas de detección do VIH o máis precozmente posible.
De 1984 a 2008 morreran 2.678 persoas por causa da SIDA en Galicia; a cifra descendeu a parir de 1996 e despois estabilizouse en menos de 100 mortes anuais. Afectou moito máis a homes (taxa de 17,5 mortes por millón de habitantes) que a mulleres (taxa do 4,4).
En canto ao país de orixe, os estranxeiros con SIDA en Galicia ata 1988 eran só o 2%, pero despois esa cifra foi aumentando, de modo que entre 2001-2010 eran xa o 10,2%.
Ademais da visión histórica de conxunto, é interesante ver tamén cal foi a situación especificamente nos últimos anos, xa que algunhas características epidemiolóxicas deste período son distintas das do período anterior. No período 2004-2010 houbo 612 casos de SIDA, e 1.432 persoas deron positivo nas probas de detección do VIH. As taxas de infección son inferiores ás do Estado español (74 infectados por millón de habitantes en Galicia fronte a 91 en España) e tamén as de SIDA.
Nestes últimos anos a vía de transmisión máis frecuente son as relacións heterosexuais sen protección (41%), seguida das relacións homosexuais entre homes (31% na poboación, pero contando só os homes é a vía maioritaria: 40%), e o asociado ao uso de drogas intravenosas (23%). Segue habendo un 46% de diagnósticos tardíos (e arredor dunha terceira parte dos casos só coñeceron que estaban infectados ao mesmo tempo ou case ao mesmo tempo que o diagnóstico de SIDA).
Descubrimento
miniatura|180px|dereita|Robert Gallo, codescubridor do VIH. miniatura|180px|dereita|No documento [[Morbidity and Mortality Weekly Report informábase en 1981 sobre a enfermidade que máis tarde sería coñecida como SIDA.]] A SIDA foi observada clinicamente por primeira vez en 1981 nos EUA. Os casos iniciais detectáronse nun conxunto de drogadictos por vía intravenosa e homes gais nos que non se coñecía a causa da deterioración da inmunidade que presentaban, e mostraban síntomas de pneumonía por Pneumocystis carinii (hoxe chamado P. jirovecii), unha infección oportunista rara que se sabía que aparecía en persoas co sistema inmunitario comprometido. Pouco despois, outros homes gais desenvolveron o que ata entón era un raro cancro de pel chamado sarcoma de Kaposi. Apareceron despois moitos máis casos da pneumonía por Pneunocystis e de sarcoma de Kaposi, o que alertou os Centros para o Control e Prevención de Enfermidades dos Estados Unidos (CDC), que formaron un equipo para monitorizar a epidemia.
Ao principio, o CDC non lle deu un nome oficial á doenza, e xeralmente referíanse a ela polos nomes das enfermidades que estaban asociadas con ela, por exemplo, linfadenopatía, a doenza pola cal os descubridores do VIH lle deron nome ao virus inicialmente. Tamén usaron a denominación Sarcoma de Kaposi e Infeccións Oportunistas, o nome co cal se creara o equipo especial do CDC en 1981. Na prensa xeral acuñouse o termo GRID (gay-related immune deficiency, inmunodeficiencia relacionada cos gais). O CDC, na procura dun nome para a doenza, e tendo en conta as comunidades infectadas denominouna “enfermidade dos 4H”, xa que parecía que só afectaba a catro grupos que empezaban por hache: haitianos, homosexuais, hemofílicos, e usuarios de heroína. Porén, unha vez que se determinou que a SIDA non afectaba só á comunidade gai, quedaba claro que o termo GRID era incorrecto e introduciuse a denominación SIDA nunha xuntanza en xullo de 1982. En setembro de 1982 o CDC empezou a usar o nome SIDA.
En 1983, dous grupos de investigación por separado liderados por Robert Gallo e Luc Montagnier declararon independentemente que os pacientes de SIDA podían estar a sufrir unha infección por un novo retrovirus, e publicaron os seus descubrimentos no mesmo número da revista Science. Gallo afirmou que un virus que illara o seu grupo dun paciente de SIDA era sorprendentemente similar en estrutura a outros virus T linfotrópicos humanos (HTLVs) que o seu grupo fora o primeiro en illar. O grupo de Gallo chamou o seu novo virus illado HTLV-III. Ao mesmo tempo, o grupo de Montagnier illou un virus dun paciente que presentaba inflamación dos ganglios linfáticos do pescozo e debilidade física, que son dous síntomas clásicos da SIDA. Contradicindo os informes do grupo de Gallo, Montagnier e os seus colegas mostraron que as proteínas internas do virus eran inmunoloxicamente diferentes das do HTLV-I. O grupo de Montagnier denominou o seu novo virus illado virus asociado á linfadenopatía (LAV). Como estes dous virus se viu que eran o mesmo, en 1986, o LAV e o HTLV-III foron renomeados como VIH (en inglés HIV).
Orixe
Tanto o VIH-1 coma o VIH-2 crese que se orixinaron en primates non humanos da área de África centro-occidental e que foron transferidos aos humanos a inicios do século XX. O VIH-1 parece que se orixinou no sur do Camerún por unha evolución do SIV(cpz), un virus da inmunodeficiencia simia (SIV) que infecta aos chimpancés salvaxes da subespecie Pan troglodytes troglodytes. O parente máis próximo do VIH-2 é o SIV(smm), un virus do mono mangabey Cercocebus atys atys, un mono do Vello Mundo que vive nas zonas costeiras de África occidental (desde o sur do Senegal ao oeste de Costa do Marfil). Os monos do Novo Mundo como os do xénero Aotus son resistentes á infección polo VIH-1, posiblemente porque presentan unha fusión de dous xenes para a resistencia viral. Pénsase que o VIH-1 saltou a barreira entre especies en tres ocasións distintas, dando lugar a tres grupos de virus, M, N, e O (ver subtipos do VIH). dereita|400px|miniatura|De esquerda a dereita: o [[mono verde africano fonte do SIV, o mono mangabey Cercocebus atys atys, fonte do VIH-2 e o chimpancé fonte do VIH-1.]] Hai evidencias de que os humanos que participaban nas actividades de caza e comercialización de caza salvaxe (cazadores e vendedores), adquirían con frecuencia o SIV. Porén, o SIV é un virus feble, que é normalmente suprimido pola sistema inmunitario humano en poucas semanas. Crese que cómpren varias transmisións do virus de individuo a individuo en rápida sucesión para darlle ao virus SIV tempo dabondo para mutar ao VIH. Ademais, debido á súa relativamente baixa taxa de transmisión de persoa a persoa, o SIV só se pode espallar a través da poboación en presenza dun ou máis canais de transmisión de alto risco, que se cre non se daban en África antes do século XX.
Os canais de transmisión de alto risco específicos propostos, que permitiron ao virus adaptarse aos humanos e espallarse na poboación, dependen do tempo en que se considere que se produciu o paso do virus de animal a humano. Os estudos xenéticos do virus suxiren que o antecesor común máis recente do VIH-1 do grupo M data de arredor de 1910. Os que propoñen esta data ligan a epidemia de VIH coa emerxencia do colonialismo e o crecemento das grandes cidades africanas, o que orixinou cambios sociais, como un alto grao de promiscuidade sexual e unha extensión da prostitución, acompañada pola alta frecuencia de úlceras xenitais (como as causadas pola sífilis) nas cidades coloniais nacentes. Mentres que as taxas de transmisión do VIH durante as relacións sexuais vaxinais son baixas en circunstancias normais, multiplícanse se un membro da parella sofre unha enfermidade de transmisión sexual que causa úlceras xenitais. Nas cidades coloniais do 1900 había unha alta prevalencia de prostitución e úlceras xenitais, ata o punto de que, en 1928, se cre que un 45% das mulleres residentes no leste de Kinshasa se dedicaban á prostitución, e, en 1933, arredor do 15% de todos os residentes desa cidade tiñan sífilis.
Nesa mesma liña, un recente estudo estatístico realizado por Nuno R. Faria e outros investigadores, entre eles David Posada, da Universidade de Vigo, considera que o virus da SIDA pasou dos chimpancés ao home ao manipular carne de caza deses animais a principios do século XX, e chegou á zona de Kinshasa arredor de 1920, e nas décadas seguintes foron producíndose diversos cambios que favoreceron a propagación do subtipo M, como o crecemento urbano, o aumento das viaxes en ferrocarril e cambios no comercio sexual, e as campañas de vacinación con xeringas sen esterilizar. A partir de 1960 o virus estendeuse por todo o país e por outros países africanos e, finalmente, por todo o mundo. Os investigadores conclúen que os cambios sociais e económicos, e non tanto os cambios xenéticos no virus, foron os factores que determinaron a extensión da epidemia.
Unha visión alternativa mantén que prácticas médicas pouco seguras que se levaron a cabo en África despois da segunda guerra mundial, como a reutilización de xeringas non estériles para un só uso durante as campañas de vacinación en masa, e campañas de tratamentos antimalaria e con antibióticos, foron o vector inicial que permitiu que o virus se adaptase aos humanos e se espallase.
O primeiro caso ben documentado de VIH en humanos data de 1959 no Congo. O virus podía estar presente nos EUA xa en 1966, pero a gran maioría das infeccións que ocorreron fóra da África subsahariana (incluíndo os EUA) poden ser rastreadas a un só individuo que foi infectado co VIH en Haití e que trouxo a infección aos EUA arredor de 1969. A epidemia estendeuse despois rapidamente entre os grupos con prácticas de alto risco, inicialmente de homes que tiñan sexo con outros homes.
Estigma e discriminación
O estigma de ter SIDA existe no mundo en diferentes formas, como a exclusión social, evitación ou discriminación; probas obrigatorias do VIH sen previo consentimento ou sen confidencialidade; violencia contra os individuos infectados; e a corentena de individuos infectados polo VIH. Todo isto a pesar de que o virus só se contaxia por unhas vías moi concretas e non por unha convivencia normal. O medo á violencia ou marxinación relacionada co estigma fai que moita xente non se faga as probas do VIH, inicie tarde o seu tratamento e perpetúe a transmisión do VIH a outras persoas.
Impacto económico
miniatura|Cambios na esperanza de vida nalgúns países africanos duramente golpeados pola SIDA. Liña vermella = Botswana; liña verde escura = Zimbabwe; liña azul = Quenia; liña negra = Suráfrica; liña gris = Uganda. Obsérvese a forte caída nas liñas da gráfica no apoxeo da epidemia de SIDA entre 1980-1990.
O VIH/SIDA afecta á economía das persoas e dos países. O Produto Interior Bruto (PIB) da maioría dos países afectados descendeu debido á falta de capital humano causada pola SIDA. Sen unha axeitada nutrición, nin coidados médicos e medicinas, gran cantidade de persoas morren polas complicacións causadas pola SIDA. As persoas afectadas non só non poden traballar, senón que tamén requiren coidados médicos significativos. Estímase que en 2007 12 millóns de persoas quedaron orfas por causa da SIDA. Moitos quedan ao coidado dos seus avós xa vellos.
Como afecta principalmente a adultos mozos, a SIDA reduce a poboación que paga impostos, á súa vez reducindo os ingresos dos gobernos para investir en educación e servizos sanitarios xerais (á vez que ese gasto se debe aumentar en atención sanitaria, coidado de orfos, formación do novos traballadores en substitución dos desaparecidos), todo o cal reduce o crecemento da economía.
Relixión e SIDA
A actitude das confesións relixiosas ante a SIDA foi moi controvertida nos últimos vinte anos, principalmente porque algunhas autoridades relixiosas declararon publicamente a súa oposición ao uso de condóns como medio de prevención. A estratexia dalgunhas relixións para previr a SIDA, segundo as argumentacións do informe para a saúde americana do experto Matthew Hanley titulado A Igrexa Católica e a crise global de SIDA baséase en que cómpren cambios culturais como volver a facer énfase na fidelidade dentro do matrimonio e a abstinencia sexual fóra del.
Negacionismo, conspiracións e conceptos errados
Un pequeno grupo de persoas continúa a discutir a conexión entre o VIH e a SIDA, ou mesmo a existencia do propio VIH, ou a validez das probas de detección do VIH e os seus métodos de tratamento. Estas posturas coñécense como negacionismo da SIDA e foron examinadas e rexeitadas pola comunidade científica. Porén, tiveron un impacto significativo en certos sectores da opinión pública ou mesmo en política, como ocorreu en Suráfrica, onde a posición gobernamental adoptou o negacionismo da SIDA (entre 1999–2005) que foi responsable da resposta ineficaz que se lle deu á epidemia de SIDA nese país (hoxe Suráfrica é o país do mundo con máis casos de VIH/SIDA), e á cal se culpou de centos de miles de infeccións e mortes polo VIH que se puideron ter evitado. A operación INFEKTION foi unha operación soviética a escala mundial para estender a información de que os EUA crearan o VIH/SIDA. As enquisas indican que unha cantidade significativa de persoas crían e seguen a crer nesas informacións.
Hai moitos conceptos errados sobre o VIH e a SIDA. Tres dos máis comúns son que a SIDA pode transmitirse por un contacto casual normal, que as relacións sexuais cunha virxe curan a SIDA, e que o VIH só pode infectar a homes homosexuais e usuarios de drogas. Outros conceptos errados son que calquera relación sexual anal entre dous homes gais non infectados pode orixinar unha infección do VIH, e que os debates abertos sobre a homosexualidade e a SIDA nas escolas levan a un aumento da homosexualidade e a SIDA.
Investigación
A investigación sobre o VIH/SIDA inclúe todas as investigacións médicas que intentan previr, tratar, ou curar o VIH/SIDA xunto coa investigación fundamental sobre a natureza do VIH como axente infeccioso e da SIDA como enfermidade causada polo VIH.
Moitos gobernos e institucións de investigación participan na investigación sobre o VIH/SIDA e en proporcionar información en campos como a educación sexual, e o desenvolvemento de fármacos, como microbicidas, vacinas para o VIH, e antirretrovirais, a profilaxe pre-exposición e a circuncisión e VIH.
Segunda división española 2015/16
A tempada 2015–16 da Segunda División (por motivos de patrocinio Liga Adelante) de fútbol foi a 85ª edición da categoría de prata do fútbol español. A competición comezou en agosto de 2015 e finalizou en xuño de 2016 coas eliminatorias de ascenso finais.
Electric Wizard (álbum)
Electric Wizard é o primeiro álbum de estudio da banda inglesa de doom metal Electric Wizard, publicado no ano 1994 a través do selo Rise Above Records. O disco foi reeditado xunto o segundo álbum da banda, Come My Fanatics..., no ano 1999. En 2006 lanzouse unha versión remasterizada en CD e vinilo con dúas cancións extra collidas dunha demo chamada Doom Chapter.
Fausia al-Sindi
Traxectoria
Graduouse en Comercio na Universidade do Cairo, sendo unha das primeiras mulleres do seu país en facer estudos superiores. É membro da Asociación de Escritores de Bahrain, e colabora de forma periódica como columnista en revistas e publicacións como Banipal.
Mayra Sérbulo
Mayra Sérbulo, nada o 13 de xaneiro de 1970 en Santa María Jalapa del Marqués, Oaxaca, é unha actriz mexicana de cine, teatro e televisión. Participou en varios filmes de Hollywood como Wild Blue Moon, The Mexican, Shadow of the Pepper Tree e Apocalypto.
Toxo arnal
O toxo arnal, tamén chamado simplemente toxo, é un arbusto espiñento da clase das dicotiledóneas (nome científico: Ulex europaeus) e da familia das leguminosas, de flores amarelas moi rechamantes que mide entre 0,5 ata 3 metros segundo a variedade. Os agromos son verdes e as follas son espiñas de entre 1 e 3 cm. Cando a planta é aínda nova, as follas son normais, trifoliadas.
Etimoloxía
O termo galego toxo (en portugués tojo), viría dunha verba preindoeuropea toju. En galego tamén recibe os nomes de toxo bravo, toxo albar, árgoma, cachal, toxo branco, toxo macho, toxo arnelo, toxo arnio, toxo cachas, toxo cachudo ou toxo común.
Distribución e hábitat
O toxo atópase no occidente europeo, desde Escocia a Portugal e ao leste até Bélxica. É a "flor nacional" da Bretaña francesa e de Galiza. Noutras partes nas que se introduciu, como Nova Zelandia, Australia, o oeste dos Estados Unidos e Chile, é unha praga, chegando a estar na lista de 100 das especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo da IUCN.
En Galicia é o toxo máis grande do xénero, até os 3 m. Medra nos cantís mariños de gran parte do país e do norte de Portugal. Nesta zona atópase a subespecie endémica latebracteatus.
Características
Tense a crenza de que o toxo está todo o ano en flor mais non é certo, é polas diferentes especies de toxos, que florean a distinto tempo (ver artigo Ulex).
Floración
As flores, chamadas chorimas, miden entre 1 e 2 cm. O froito é unha vaíña de dous centímetros de cor cinza escuro rodeada dos restos marrón claros da flora. Esta vaíña contén dúas ou tres sementes negras que se liberan cando a vaíña estala en momentos de calor.
Arde moi doadamente, pero medra moi pronto após un incendio, polo que son das primeiras plantas en ocupar un terreo que ardeu. As sementes poden xerminar mesmo se se viron algo afectadas polo lume. O seu uso tradicional é como estrume para as cortes, aínda que a finais do século XX coñeceuse unha proposta por parte dunha empresa xaponesa para aproveitar os restos da roza para a súa utilización como biomasa.
Galicia
A flor do toxo, a chorima, considérase a flor nacional de Galicia, tamén está considerada a flor nacional bretoa.
O toxo servía coma alimento do gando, coma estrume e tamén para roxar o forno. A parte lígnea, moi dura, servía tamén coma combustíbel nas cociñas de leña e nas lareiras. Tamén para facer os caxatos (cos que tamén se xogaba á choca).
Estranxeiro
O toxo é a insignia dos clans escoceses Sinclair e MacLennan. Mentres que a semellante flor da xesta é a insignia dos reis de Inglaterra.
Na novela clásica de Thomas Hardy O regreso do nativo, cando Clym está medio cego de tanto ler, tórnase a apañar toxo na terra de Egdon, para consternación da súa dona Eustacia.
A inflamabilidade do toxo, que arde tan axiña, tamén é mencionada nalgunhas fontes, por exemplo Doyle, no seu libro "Sir Nigel" o personaxe Sir John Chandos di: "...Eles estralan coma un toxo en chamas, mais se aturas un chisco a calor, logo pode que se vire máis frío... Se o galés fose coma o lume de toxo, logo, meu deus! Os escoceses son coma a turba, xa que están a arder pero sen rematar nunca."
Winnie-the-Pooh caeu en riba dun toxo cando estaba intentando apañar mel no primeiro capítulo do libro do mesmo nome.
No segundo libro de J. R. R. Tolkien, As Dúas Torres, Frodo Bulseiro e Samwise Gamgee son guiados por Smeagol (Gollum) entre unha matogueira de toxos moi altos e vellos, de camiño ás Minas Morgul ou a 'Torre da Lúa'.
Vea cubital
miniatura|dereita A vea cubital é unha vea do membro superior humano, pertencente ao antebrazo. Forma parte do sistema fondo da drenaxe venosa do membro superior. Deriva dos arcos venosos fondos da man e percorre todo o antebrazo, pola parte interna (por enriba do óso cubital), de xeito paralelo á vea radial, sendo de maior tamaño ca esta. Transporta o sangue desosixenado da man e antebrazo cara ao cóbado, onde remata nas veas braquiais.
O Monte, Chantada
San Miguel do Monte é unha parroquia do concello de Chantada na provincia de Lugo. Segundo o IGE en 2009 tiña 85 habitantes (45 homes e 40 mulleres), o que supón unha diminución respecto do ano 1999 cando tiña 97 habitantes.
Patrimonio
A igrexa de San Miguel do Monte foi edificada a finais do século XII en estilo románico, se ben durante o século XVIII adicionáronse numerosos elementos, como o coro ou a fachada occidental.
Da igrexa románica interesan os canzorros, en especial aqueles de formas zoomorfas e antropomorfas. Con todo, o elemento de maior interese patrimonial é o tímpano da portada meridional. Neste tímpano figuran dous músicos e unha bailarina nunha escena de xograría, aínda que Moralejo identificou nela ao rei David tocando a viola.
Vea subclavia
A vea subclavia é unha vea do membro superior humano, pertencente á parte fonda da drenaxe venosa do membro superior. É a continuación da vea axilar, que ao pasar a primeira costela cambia de denominación para chamarse subclavia. Dende aquí diríxese cara ao tórax, ata a parte final da costela, xunto ao esterno. Neste punto únese coa vea xugular interna para formaren o troncos venosos braquiocefálicos ou vea braquiocefálica ou vea innominada.
A vea subclavia ten por diante a clavícula e o músculo subclavio. Por enriba e por detrás ten a arteria subclavia, entre as cales se dispoñen o músculo escaleno e o nervio frénico.
Morris Birdyellowhead
Morris Birdyellowhead, tamén coñecido como Morris Bird, é un actor canadense coñecido por interpretar a personaxe de Flint Sky no filme épico de 2006 Apocalypto, dirixido por Mel Gibson.
Vive en Alberta. Morris reside na súa reserva traballando como mecánico de automóbiles.
Estufado (arte)
O estufado é unha técnica da imaxinaría en madeira policromada que ten as súas orixes na arte gótica.
Historia e características
Foi adoptado pola arte barroca española e por esta vía traspasouse á arte colonial americana. A escultura barroca utilizou amplamente esta técnica, moi común para marcar as pregas das vestiduras das imaxes.
A medida que se desenvolvía a imaxinaría española do Século de Ouro español, íase abandonando dunha maneira progresiva o procedemento do estufado sobre ouro, posto que se obtiñan valores e tons máis naturais ao aplicar directamente o óleo ás cores das teas.
A orixe do nome crese que está na palabra italiana stoffa, cuxo significado é 'tea rica'. O material principal é o pan de ouro (tamén pan de prata ou de cobre), unhas láminas que imprimen esta tonalidade sobre as superficies nas que se desexa aplicar. Logo, con diferentes pigmentos cóbrense estas láminas e finalmente, mediante o raspado destas últimas capas, fanse debuxos, de tal maneira que quede descuberto o ouro subxacente.
Ilan Rubin
Ilan Rubin, nado o 7 de xullo de 1988 en Bonita (California), é un músico estadounidense, coñecido por ser o antigo batería da banda Lostprophets e de Nine Inch Nails durante a súa derradeira xira. Dende outubro de 2011 é o novo batería do supergrupo Angels & Airwaves, despois de substituír a Atom Willand.
Biografía
Rubin comezou a tocar a batería cando tiña 8 anos, cando descubriu a Silver Sparkle Ludwig de 1968 do seu pai no garaxe. Despois de tres meses "xogando" co instrumento, comezou a aprender pola súa conta e comezou a tocar cos seus irmáns. Aos 9 anos estivo listo para unirse a F.o.N., unha banda que co tempo tocaría en tres edicións da Vans Warped Tour, onde, ademais de tocar con F.o.N. Ilan actuou con bandas como NOFX. En 1999, F.o.N. abriu o escenario de artistas emerxentes de Woodstock e, como resultado, con 11 anos de idade, Ilan entrou no Libro Guinness dos Récords como o músico máis novo en subirse a un escenario do festival de Woodstock.
Aínda con 11 anos, enviou un vídeo á revista Modern Drummer Magazine, realizando un solo durante unha actuación de F.o.N., e foi elixido gañador no seu concurso de "Mellor batería descoñecido de menos de 18 anos". O gañador da categoría de maiores de 18 anos procedía da Arxentina e ámbolos dous foron convidados a actuar no Modern Drummer Festival no ano 2000, contando Ilan con 12 anos. Foi a clases co batería de Blink-182 Travis Barker e con David Uosikkinen, da banda dos 80 The Hooters.
Lostprophets
Xusto antes de traballar con Lostprophets, Ilan foi o batería da banda Denver Harbor, na que estaba o seu irmán máis vello, Aaron, como baixista, ademais de 2 ex-membros da banda de punk rock Fenix*TX.
Ilan chegou á banda galesa Lostprophets ao substituír a Mike Chiplin, membro fundador e batería orixinal, que foi expulsado no 2005 por deixar o escenario nun concerto, despois de que o seu pedal de bombo rompese. Antes de atopar a Rubin, Lostprophets contratou ao batería de sesión Josh Freese para gravar os temas do álbum Liberation Transmission. Cando Ian chegou encargouse de gravar os dous últimos temas para o álbum, "For All These Times Son, For All These Times" e "Everybody's Screaming!!!". Rubin xirou coa banda entre 2006 e 2008 e aparece nos vídeos de "Rooftops (A Liberation Broadcast)", "A Town Called Hypocrisy", "Can't Catch Tomorrow (Good Shoes Won't Save You This Time)" e "4:AM Forever". Deixou o grupo a finais do 2008, pero axudou a compoñer parte do seu cuarto álbum, The Betrayed.
Nine Inch Nails
O 15 de novembro do 2008, Trent Reznor anunciou a través da páxina de Nine Inch Nails que Ilan se uniría á banda despois da saída de Josh Freese. Ao decatarse das súas habilidades como multi-instrumentista, Reznor decidiu reducir a última encarnación de Nine Inch Nails a un cuarteto, contribuíndo Ilan con teclados e percusión ademais da batería. A nova formación realizou a derradeira xira da banda, bautizada como Wave Goodbye, comezando en Norteamérica, pasando por Europa e Asia e volvendo aos Estados Unidos para realizar as súas últimas datas en pequenas salas.
Mouricios, Chantada
Patrimonio
Igrexa de San Cristovo de Mouricios, do segundo terzo do século XII.
Erving Goffman
Erving Goffman, nado en Mannville (Alberta) o 11 de xuño de 1922 e finado en Filadelfia o 19 de novembro de 1982, foi un sociólogo, psicólogo social e escritor canadense, considerado por algúns "o sociólogo estadounidense máis influente do século XX". En 2007 foi listado por The Times Higher Education Guide como o sexto autor máis citado en humanidades e ciencias sociais despois de Anthony Giddens, Pierre Bourdieu e Michel Foucault e por diante de Jürgen Habermas.
Goffman foi o 73.º presidente da American Sociological Association. A súa contribución máis coñecida á teoría social foi o estudo da interacción simbólica. Esta tomou a forma de análise dramatúrxica, comezando co seu libro de 1956 The Presentation of Self in Everyday Life. Outras obras de Goffman inclúen Asylums (1961), Stigma (1963), Interaction Ritual (1967), Frame Analysis (1974) e Forms of Talk (1981). As súas principais áreas de estudo abranguen a socioloxía da vida cotiá, a interacción social, a construción social dun mesmo, a organización social (encuadramento da experiencia, e elementos particulares da vida social como a institución social e os estigmas.
Traxectoria
Goffman naceu en 1922 en Mannville, Alberta, Canadá, fillo de Max Goffman e Anne Goffman (de solteira Averbach). Era dunha familia de xudeus ucraínos que emigraran ao Canadá co cambio do século. Tiña unha irmá máis vella, Frances Bay, actriz. A familia mudouse a Dauphin, Manitoba, onde o seu pai mantivo un negocio de xastrería de éxito.
Dende 1937 Goffman asistiu ao St. John's Technical High School de Winnipeg, onde se mudara a súa familia este ano. En 1939 entrou na Universidade de Manitoba para estudar química. Interrompeu os seus estudos e mudouse a Ottawa para traballar na industria do cinema para o National Film Board of Canada, fundado por John Grierson. Posteriormente desenvolveu un interese en socioloxía. Tamén durante este tempo coñeceu o célebre sociólogo estadounidense Dennis Wrong. O encontro motivou a Goffman a deixar a Universidade de Manitoba e entrar na Universidade de Toronto, onde estudou con C. W. M. Hart e Ray Birdwhistell, graduándose en 1945 cun BA en socioloxía e antropoloxía. Posteriormente pasou á Universidade de Chicago, onde recibiu un MA (1949) e un doutoramento (1953) en socioloxía. Para a súa disertación de doutoramento, dende decembro de 1949 a maio de 1951 viviu e recolleu datos etnográficos na illa de Unst nas Illas Shetland.
En 1952 Goffman casou con Angelica Choate; en 1953, naceu o seu fillo Thomas. Angelica sufriu dunha enfermidade mental e suicidouse en 1964. Fóra da súa carreira académica, Goffman foi coñecido polo seu interese, e relativo éxito, no mercado de accións e nas apostas. Nun momento, seguindo as súas afeccións e os estudos etnográficos, converteuse en xerente nun casino de Las Vegas.
En 1981 casou coa sociolingüista Gillian Sankoff. O ano seguinte naceu a súa filla Alice, tamén socióloga. O 19 de novembro de 1982 Goffman faleceu en Filadelfia de cancro de estómago.
Carreira
As investigacións que Goffman fixo en Unst inspirárono a escribir a súa primeira grande obra, The Presentation of Self in Everyday Life (1956). Tras graduarse na Universidade de Chicago, en 1954–57 foi axudante do drector do National Institute for Mental Health en Bethesda, Maryland. As observacións nas que participou alí levárono a escribir ensaios sobre saúde mental e as institucións sociais que tomaron forman ao seu segundo libro, Asylums: Essays on the Social Situation of Mental Patients and Other Inmates (1961).
En 1958 Goffman entrou como membro do claustro do departamento de socioloxía da Universidade de California, Berkeley, primeiro como profesor visitante e a partir de 1962 como profesor a tempo completo. En 1968 mudouse á Universidade de Pensilvania, recibindo a cátedra Benjamin Franklin en Socioloxía e Antropoloxía, grazas en gran parte aos esforzos de Dell Hymes, antigo colega en Berkeley. En 1969 entrou como membro da American Academy of Arts and Sciences e en 1970 cofundou a American Association for the Abolition of Involuntary Mental Hospitalization e coescribiu o seu Platform Statement. En 1971 publicou Relations in Public, en que ligaba moitas das súas ideas sobre a vida cotiá, vista dende unha perspectiva sociolóxica. Outra das súas grandes obras, Frame Analysis, apareceu en 1974. Recibiu unha Guggenheim Fellowship en 1977–78. En 1979, recibiu a Medalla Cooley-Mead for Distinguished Scholarship, da sección de psicoloxía social da American Sociological Association. Foi elixido presidente a American Sociological Association, actuando como tal en 1981–82; porén, foi incapaz de desenvolver o traballo na presidencia en persoa debido á súa progresiva enfermidade.
Postumamente, en 1983, recibiu o premio Mead da Society for the Study of Symbolic Interaction.
Veas tributarias do membro superior
As veas tributarias do membro superior son un conxunto de veas do membro superior humano, pertencentes ao sistema fondo da drenaxe venosa do membro superior. Adoitan recoller sangue procedente do brazo a través dunha póla da vea cefálica, que ascende preto da clavícula. De xeito inconstante recibe pólas da vea xugular externa ou da vea xugular anterior. É posible calquera combinación destas tres. Remata na vea xugular interna a altura da unión do conduto torácico e da vea subclavia esquerda.
Independientes por Aranga
Independientes por Aranga é un partido político rexistrado o 29 de setembro de 2014 de ámbito municipal de Aranga nacido como unha escisión do Partido Popular local. Presentou candidatura ás eleccións municipais de 2015 encabezada por Alfonso Espiñeira logrando 193 votos, o 12,75% e un concelleiro.
Veas metacarpais palmares
As veas metacarpais palmares son un conxunto de veas do membro superior humano pertencentes ao sistema fondo da drenaxe venosa do membro superior. Recollen o sangue da palma da man e transpórtano cara as veas fondas do antebrazo.
Two Door Cinema Club
Two Door Cinema Club é unha banda de indie rock procedente de Bangor e Donaghadee, en Irlanda do Norte. Formouse no ano 2007 e está composta por Sam Halliday (guitarra e coros), Alex Trimble (voces, guitarra e sintetizadores) e Kevin Baird (baixo e coros). O grupo asinou co selo francés Kitsuné Music, a través do cal editou o seu álbum de estrea, Tourist History, o 1 de marzo do 2010. A banda gañou o Choice Music Prize ao mellor álbum irlandés do ano 2010.
Historia
Alex Trimble e Sam Halliday coñecéronse mentres asistían ao Bangor Grammar School, e posteriormente coñeceron a Kevin Baird. O nome da banda ven dunha ocasión na que Halliday pronunciou mal o nome do cine local, Tudor Cinema. Anteriormente o grupo era un cuarteto coñecido como LifeWithoutRory, composto polos membros de Two Door Cinema Club members e tamén un batería, Patrick Thompson. Porén, Two Door Cinema Club colleu forma despois de que Patrick marchase.
No 2007 formouse Two Door Cinema Club, e despois dun aumento do interese pola súa música na súa páxina de MySpace, renunciaron ás súas carreeiras universitarias e comezaron a traballar en metarial de estudio. O EP Four Words To Stand On foi lanzado en xaneiro do 2009 e foi recibido positivamente pola crítica. Varios blogs musicais escribiron artigos sobre a banda e a súa popularidade incrementouse. No mes de xullo dese ano comezaron a gravar o seu álbum de estrea nos Eastcote Studios de Londres con Eliot James. En setembro a banda comezou as sesións de mestura con Phillipe Zdar en Motorbass, o seu estudio en París.
En decembro do ano 2009, Two Door Cinema Club foi elixido na enquisa da BBC Sound Of 2010 Poll o 165 mellor artista dese ano.
En xaneiro do 2010, Two Door Cinema Club anunciou a listaxe de cancións e os detalles do seu álbum nunha entrevista en NME. Este foi publicado o 26 de febreiro en Irlanda e o 1 de marzo no Reino Unido. O disco, titulado Tourist History, lanzaríase nos Estados Unidos o 27 de abril. Foi precedido dos sinxelos "Something Good Can Work", "I Can Talk" e "Undercover Martyn", aparecendo o primeiro e o terceiro en anuncios de televisión de Vodafone e Meteor. "Undercover Martyn" tamén está na banda sonora do videoxogo Gran Turismo 5, mentres que "I Can Talk" sae nos dos xogos 'FIFA 11 e NBA 2K11''. Ademais, "Something Good Can Work" e "Do You Want It All" foron usadas na película do 2011 Chalet Girl. O 25 de novembro do 2010 o tema "What You Know" foi lanzado como descarga gratuíta para o xogo Tap Tap Revenge 3.
O 18 de xaneiro do 2011 Two Door Cinema Club apareceu no programa de televisión Late Night with Jimmy Fallon, interpretando a súa canción "What You Know".
Tourist History gañou o Choice Music Prize ao mellor álbum irlandés do 2010, sendo o primeiro premio que a banda obtiña. O grupo doou os cartos a Abaana, unha organización de caridade baseada na súa cidade natal. Two Door Cinema Club tamén gañou o premio Breaking Woodie da mtvU.
En abril do 2012, a conta de Twitter da banda revelou que o seu segundo traballo estaba preto de rematarse. O 20 de xuño o grupo anunciou que Beacon sería o título do seu segundo álbum, e que este sería publicado o 3 de setembro no Reino Unido e o 4 no resto do mundo. Jacknife Lee, que xa traballara con artistas como U2, R.E.M., Snow Patrol e Bloc Party, encargouse da produción do disco.
O 19 de xullo do 2012 "Sleep Alone" foi elixido sinxelo principal de Beacon, podendo escoitarse a través da páxina da revista NME; porén, o sinxelo non sería oficialmente publicado ata o 21 de xullo. O seu vídeo musical foi subido á canle da banda en YouTube o 8 de agosto.
A comezos de outubro anunciouse que o segundo sinxelo do novo álbum sería "Sun"; publicado o 18 de novembro. O seu videoclip fixo a súa estrea en YouTube o 11 de outubro.
Only a Suggestion
...Only a Suggestion é o primeiro álbum de estudio da banda estadounidense de stoner rock Hermano, publicado no ano 2002 a través do selo Tee Pee Records.
Veas palmares da man
As veas palmares da man ou veas volares da man son un conxunto de veas do membro superior humano, pertencentes á palma da man. Recollen o sangue da palma e transpórtanto cara as veas fondas do antebrazo. Forman parte do sistema fondo da drenaxe venosa do membro superior.
Aboi, Casa de Naia, Antas de Ulla
Aboi é un lugar da parroquia de Casa de Naia no concello lugués de Antas de Ulla na comarca da Ulloa. Segundo o IGE, en 2011 tiña 15 habitantes (9 homes e 6 mulleres).
Further Down the Spiral
Further Down the Spiral é un álbum de remesturas da banda estadounidense de rock industrial Nine Inch Nails, editado o 1 de xuño de 1995 polo selo Nothing Records. Trátase do disco de remesturas que acompaña ao álbum The Downward Spiral. Hai dúas versións deste lanzamento, a Halo 10 (editada nos Estados Unidos) e a Halo 10 V2 (no Xapón e no Reino Unido), e cada un ten unha listaxe de temas distinta.
O álbum converteuse nun dos discos de remesturas máis populares da banda, e foi certificado ouro en xuño de 1996, ao vender 500.000 copias só nos Estados Unidos.
Listaxe de cancións
Entre paréntese indícanse os encargados das remesturas.
Madre de Dios (álbum)
Madre de Dios é o segundo álbum de estudio da banda sueca de stoner rock Dozer, publicado o 6 de marzo de 2001 a través do selo Man's Ruin Records. Todas as cancións foron gravadas en marzo do ano 2000 no Rockhouse Studio en Borlänge, Suecia, agás "Octanoid", que foi gravada no mes de agosto. Todos os temas foron producidos e mesturados por Dozer e Bengt Backe.
Á busca do tempo perdido
Á busca do tempo perdido (en À la recherche du temps perdu) é unha novela dividida en sete volumes escritos por Marcel Proust. É considerada a súa obra máis destacada, coñecida pola súa lonxitude e polo seu tema da memoria involuntaria, sendo o máis famoso exemplo o do "episodio da madalena" que ocorre a comezos do primeiro volume.
O primeiro volume da novela, Pola banda de Swann, foi traducido ó galego por Xesús Riveiro Costa e publicado por Edicións Xerais no ano 2005. Ese mesmo ano, foi publicado coa mesma tradución de Riveiro Costa dentro da colección Biblioteca Galega de Clásicos Universais.
Santa Cecilia de Trasancos, Ferrol
Santa Cecilia de Trasancos é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Ferrol. Segundo o IGE en 2018 tiña 725 habitantes (376 mulleres e 349 homes) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 771 habitantes.
Historia
O primeiro documento coñecido onde aparece citada esta parroquia correspóndese ao ano 1087 e pertence á colección diplomática do próximo mosteiro de San Martiño de Xuvia. Durante a Idade Media e a Idade Moderna, Santa Icía de Trasancos foi a cabeza ou capital do arcediagado de Trasancos.
O couto medieval de Santa Icía de Trasancos estaba en mans do correspondente arcediago, por canto era anexo a esta dignidade do cabido mindoniense. No ano 1586 o rei Filipe II, despois de desamortizar este couto e incorporalo aos bens da Coroa, vendeuno ao ferrolán Xoán Yáñez de Leiro e Doza, cóengo doutoral da Catedral de Santiago de Compostela. O Dr. Yáñez de Leiro outorgou testamento no ano 1599, polo cal fundou vínculo e morgado sobre este couto -xunto cos de Xuvia e Caranza- así como sobre outros bens capitais, en favor do seu sobriño o capitán Pedro Yáñez de Mandiá. O couto de Santa Icía de Trasancos permaneceu durante a Idade Moderna en posesión dos descendentes do capitán Pedro Yáñez de Mandiá, logo co apelido Bermúdez de Mandiá, até a abolición do sistema xurisdicional co fin do Antigo Réxime, no século XIX.