cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vistruario
Vistruario (fl. 1016-1037) foi un bispo de Iria Flavia e Santiago de Compostela durante o século XI. O 29 de outubro de 1024 foille doada a illa Oneste, posiblemente o lugar no que se localizaban as Torres de Oeste, polo rei Afonso V o Nobre, coa finalidade de que servise para a defensa das "terras do apóstolo". Deostado na Historia Compostelá, por consideralo de "depravados costumes", foi encarcerado por Afonso V o Nobre, non se sabe se por rebelarse contra Vermudo III, fillo de Afonso, ou contra o propio Afonso. Morreu na prisión.
RSA
O sistema criptográfico con clave pública RSA recibe este nome pola inicial do apelido dos seus inventores: Ronald Rivest, Adi Shamir e Leonard Adleman. Todo usuario de dito sistema fai pública unha clave de cifrado e oculta unha clave de descifrado. Unha chave é un número de gran tamaño, que unha persoa pode conceptualizar como unha mensaxe dixital, como un ficheiro binario ou como unha cadea de bits ou bytes. Cando se envía unha mensaxe, o emisor procura a clave pública de cifrado do receptor e unha vez que dita mensaxe chega ó receptor, este ocupase de descifralo usando a súa clave oculta. As mensaxes enviadas usando o algoritmo RSA represéntanse mediante números e o funcionamento baséase no produto de dous números primos grandes (maiores que 10100) elixidos ó azar para conformar a clave de descifrado. A seguridade deste algoritmo radica en que non hai maneiras rápidas de factorizar un número grande nos seus factores primos utilizando ordenadores tradicionais. A computación cuántica podería prover unha solución a este problema de factorización.
Historia
O algoritmo foi deseñado no 1977 polos científicos do MIT (Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts) Ronald Rivest, Adi Shamir e Len Adleman.
Clifford Cocks, un experto en matemáticas que traballaba para GCHQ (Government Communications HeadQuarters), desenvolveu un algoritmo similar nun documento interno en 1973 pero debido ós altos custos do procesamento de datos da época, nunca chegou a implementarse realmente. Este ensaio foi coñecido en 1997 debido a que se clasificou coma confidencial.
Premios TP de Ouro 1999
Lista de Premios TP de Ouro de 1999, entregados en 2000:
Samson and Delilah (filme de 2009)
Samson and Delilah é un filme australiano de 2009 dirixido por Warwick Thornton e protagonizado por Rowan McNamara e Marissa Gibson. Foi rodado en Alice Springs e arredores. Descrito como unha "historia de amor e supervivencia" polo seu director, conta a historia de dous adolescentes aborixes australianos de catorce anos que viven nunha comunidade remota. Rouban un coche para escapar da súa difícil vida e marchan cara a Alice Springs. O filme competiu na sección Un Certain Regard do Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2009, gañando a Cámara de Ouro. O filme tamén gañou o premio Asia Pacific Screen ó mellor filme en 2009. Foi escollido como candidato australiano para o Óscar ó mellor filme internacional na 82ª edición dos premios, clasificándose na lista curta de xaneiro.
Le Tigre
Le Tigre foi unha banda estadounidense de rock electrónico formada por Kathleen Hanna (antes en Bikini Kill) e Johanna Fateman en 1998 en Nova York. Tamén contou con Sadie Benning dende 1998 ata 2001 e JD Samson durante o resto da existencia do grupo. Le Tigre é coñecido polas súas letras sociopolíticas de esquerdas, tratando cuestións do feminismo e a comunidade LGBT. Le Tigre mesturaba a franqueza e as políticas do punk con samples travesos, pop ecléctico e electrónica lo-fi. O grupo tamén incorporou elementos multimedia e de performance aos seus concertos, que a miúdo estaban apoiados por artistas afíns como The Need.
Ribadumia
Ribadumia é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Salnés. Segundo o IGE en 2015 tiña 5.087 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
Xeografía
En consonancia coas terras que o rodean, o relevo de Ribadumia caracterízase polo dominio da planicie, unicamente alterada en áreas montañosas, de baixa altitude. O termo incluído no val do Salnés, debe a súa orixe á combinación dunha dobre influencia tectónica e a erosión diferencial. Desta forma pódense distinguir dous bloques constitutivos fundamentais: o val do Umia e unha serie de montes que, con dirección de nordeste a suroeste, define o interfluvio deste río con Fonte Espiña, con pendentes pouco pronunciadas.
Demografía
Os censos rexistrados dende 1900 ata a actualidade ratifican o crecemento experimentado por Ribadumia. A poboación que sinala o último padrón municipal (2015) ascende a 5.087 persoas, cun aumento moi significativo respecto ós 3.057 que había a comezos do século XX. A evolución, lenta pero positiva, dos seus efectivos foi case constante, coa excepción daqueles momentos nos que a emigración lle afectou á maior parte do rural galego. Neste censo, non se notaron tanto os efectos das primeiras vagas con rumbo a ultramar como os daquelas que tiveron como destino as cidades máis industrializadas do ámbito galego, español e europeo. Precisamente a elas corresponden as inflexións rexistradas nos períodos 1900-10 (de 1.057 a 1.006), 1950-60 (de 3.697 a 3.441) e 1981-91 (de 4027 a 3656), aínda que esta última é maiormente atribuíble á redución da natalidade.
O crecemento natural, que era do 0,56% en 1987, comezou a cambiar de signo a finais dos 80, camiño da cifra que sitúa este indicador cun símbolo negativo (-0,22%)
Pazos
O pazo da Pedreira foi construído durante a segunda metade do século XV, e tamén sufriu varias reformas. Na fachada principal hai unha imaxe da Virxe da Anunciación. Tamén ten capela.
O pazo do Monte foi construído no século XVIII, e na actualidade está abandonado. Tamén ten capela de seu.
O quinteiro da Cruz é orixinario de finais do século XVIII. Ten un xardín de estilo inglés con gran diversidade ornamental e áreas de produción vitivinícola. A leira conta con fontes, cruceiros, piornos, reloxos de sol e un lavadoiro.
Igrexas
A igrexa de San André de Barrantes, orixinaria de comezos do século XIII, conserva algún elemento románico, pero sufriu unha importante remodelación na época barroca.
A igrexa de Santa María de Besomaño, tamén de orixe románica, foi reconstruída no século XVIII.
A igrexa de San Xoán de Leiro conserva unha fiestra con arco de ferradura do período prerrománico. Foi remodelada no século XVIII.
A igrexa de San Fiz de Lois ten a súa orixe no século XII, pero foi reconstruída no século XVIII.
A igrexa de Santa Baga de Ribadumia, de orixe románica, foi remodelada a comezos do século XIX.
A igrexa de San Clemezo de Sisán, construída no século XVI, foi ampliada e remodelada no século XVII.
Festas
miniatura|dereita|200px|Celebración do tinto do Salnés, 2011. Desde 1972 celébrase a festa do viño tinto do Salnés. Desde 2002 celébrase no mes de agosto, a festa do pan do Salnés.
Deporte
O Ribadumia Club de Fútbol fundouse en 1959, e na tempada 2014-15 competiu en terceira división.
No ano 2006 celebrouse no concello o Campionato de España de Ciclocross.
Lugares de Ribadumia
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Ribadumia vexa: Lugares de Ribadumia.
Gary Alexander
Gary R. Alexander, nado o 1 de novembro de 1969 en Jacksonville, Florida, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense. Cunha altura de 2,01 metros xogaba na posición de ala-pivote.
Illote de Binicodrell
miniatura|Illote de Binicodrell O illote de Binicodrell é un illote situado diante da praia de Binigaus, no termo municipal de Es Migjorn Gran, en Menorca. Destaca a presenza do lagarto endémico Podarcis lilfordi codrellensis.
Rafael Pérez Barreiro
Rafael Pérez Barreiro, nado en Madrid en 1862 e finado na Coruña o 29 de abril de 1932, foi un filólogo e profesor.
Traxectoria
Catedrático de Latín e Castelán, chegou á Coruña para ocupar a cátedra de Latín e Lingua Española no instituto de ensinanza media. Integrouse en actividades relacionadas coa cultura galega. Foi membro numerario da Real Academia Galega. Publicou traballos filolóxicos en El Liberal e La Voz de Galicia.
Obras
miniatura|300px|Elección de [[Eladio Rodríguez González|Eladio Rodríguez como presidente da RAG, 20/11/1926.]]
Dennis Scott
Dennis Eugene Scott, nado o 5 de setembro de 1968 en Hagerstown, Maryland, é un ex xogador de baloncesto estadounidense que xogou durante 10 tempadas na NBA na década dos 90. Con 2,02 metros de altura, xogaba na posición de escolta.
Universidade
Xogou durante 3 tempadas cos Yellow Jackets da Universidade de Georgia Tech, cunha brillante traxectoria, sobre todo na súa última campaña, na cal fixo 27,7 puntos e 6,6 rebotes por partdo, levando ao seu equipo á disputa da Final Four da NCAA xunto ao seu compañeiro Kenny Anderson. Gañou o premio ao mellor xogador do ano da ACC, a súa conferencia, facendo que as súas opcións dun bo posto no Draft da NBA aumentasen. No tres anos tivo unha media de 21,4 puntos, 5,3 rebotes e 2,9 asistencias por partido.
Profesional
Foi elixido na cuarta posición do Draft da NBA de 1990 por Orlando Magic, onde rapidamente fíxose co posto de titular, asinando unha gran campaña, con 15,7 puntos e 2,9 rebotes por partido, o que fixo que fose incluído no mellor quinteto de rookies dese ano. Até a chegada de Shaquille O'Neal ao equipo, foi, xunto a Nick Anderson, un dos máximos anotadores do equipo. Gañouse o alcume de 3D pola facilidade anotando tiros de tres puntos, como o demostrou na tempada 1995-96, cando foi o máximo anotador da liga desde máis aló da liña de 3, con 267 canastras conseguidas. Tamén conseguiu o récord da NBA de máis triplas anotadas nun partido, con 11, que anos máis tarde superaría Kobe Bryant con 12.
Tras sete tempadas en Orlando, iniciou unha peregrinación polos equipos da liga, que lle levou a xogar en 5 equipos diferentes durante os seus seguintes tres tempadas, as últimas da súa carreira profesional. Tras dez anos, retirouse cunhas medias de 12,9 puntos e 2,9 rebotes.
Isaiah Canaan
Isaiah Canaan, nado o 21 de maio de 1991 en Biloxi, Mississippi, é un xogador de baloncesto profesional estadounidense que xoga no Olympiacos BC grego.
Traxectoria profesional
Canaan foi elixido na 34ª posición do Draft da NBA de 2013 polos Houston Rockets. O 15 de xullo de 2013, asinou o seu contrato de rookie cos Rockets. Durante a súa primeira tempada, foi asignado en varias ocasións ós Rio Grande Valley Vipers da NBA Development League.
O 19 de febreiro de 2015, Canaan foi traspasado xunto a unha elección da segunda rolda do Draft de 2015 ós Philadelphia 76ers, a cambio de K. J. McDaniels. Tres días máis tarde fixo o seu debut cos Sixers, na derrota por 98-103 contra os Orlando Magic. Canaan acadou 14 puntos, 4 rebotes e 3 asistencias en 29 minutos de xogo.
O 30 de xaneiro de 2019, Canaan asinou un contrato de dez días cos Minnesota Timberwolves.
Aeroporto de Pulkovo
O aeroporto de Pulkovo (en ruso: Аэропорт Пулково) (IATA: LED, ICAO: ULLI) é un aeroporto internacional que serve á cidade rusa de San Petersburgo. Atópase a 23 km ao sur do centro da cidade. O aeroporto é centro de conexións de Rossiya Airlines (anteriormente Pulkovo Aviation Enterprise), e é unha cidade focal para Nordavia.
Historia
Durante a Segunda Guerra Mundial o aeroporto foi a fronteira nazi da franxa de Leningrado. Non houbo voos entre 1941 e 1944. Os outeiros próximos de Pulkovo foron ocupados polos nazis e empregados por artillería de longo alcance para os bombardeos diarios da cidade. O aeroporto deixou de estar baixo o dominio nazi en xaneiro de 1944 e os voos de carga e correo retomáronse despois da reparación da pista en 1945.
No 1951 a terminal foi rediseñada para poder recibir avións máis grandes. A mediados dos 50 concluíuse unha nova ampliación da pista, permitindo acoller avións tan grandes coma o Ilyushin-18 e o Tupolev-104.
O 24 de abril de 1973 foi renomeado como "Aeroporto Púlkovo" (Аэропорт Пулково en ruso).
Licurgo
Na Antiga Grecia e a mitoloxía grega, o nome Licurgo pode aludir a:
George Nelson
George Driver "Pinky" Nelson, nado en Charles City, Iowa, o 13 de xullo de 1950, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-41-C, STS-61-C e STS-26.
Traxectoria
Foi seleccionado como astronauta pola NASA en xaneiro de 1978, participando nas misións STS-41-C, STS-61-C e STS-26 e pasando un total de 17,11 días no espazo.
Mestre de cerimonias
Historia
O termo está documentado por primeira vez na Igrexa católica desde o século V, onde o mestre de cerimonias é un funcionario da casa Pontificia responsable da correcta e fluída realización dos elaborados rituais que implican o Papa e a sagrada liturxia. Tamén se refire ao oficial de protocolo durante unha función oficial do estado, especialmente nas monarquías. Ademais, o termo tamén existe en varias ordes cabaleirescas e fraternais.
San Román de la Cuba
San Román de la Cuba é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). A súa poboación é de 87 habitantes (INE 2012).
Pro Neutralidad
Pro Neutralidad foi un periódico publicado en Viveiro entre 1917 e 1918.
Historia e características
Apareceu o 18 de febreiro de 1917. No subtítulo sinalaba que estaba redactado polos membros da Juventud Católica local, pero non funcionaba como voceiro desta asociación. Estaba dirixido por Fernando Pérez Barreiro. De orientación xermanófila e distribución gratuíta, foi criticado atribuíndoselle o seu financiamento ao vicecónsul alemán en Viveiro, Cloos, enxeñeiro das minas da Silvarosa. Foi substituído en 1918 por La Sirena del Norte.
Parte de mim
Parte de mim é o primeiro e ata o momento o único álbum do cantante portugués Rui Drumond. Foi lanzado en agosto de 2014, após a súa vitoria no talent-show The Voice Portugal.
O álbum contén versións de cancións de artistas como Miley Cyrus, Stevie Wonder ou George Michael.
Nicanor Parra
Nicanor Parra Sandoval, nado en San Fabián de Alico o 5 de setembro de 1914 e finado en Santiago de Chile o 23 de xaneiro de 2018, foi un poeta chileno. A el atribúeselle a antipoesía, unha expresión literaria que rompe cos canons tradicionais da lírica. Unha das súas obras máis recoñecidas é Poemas y Antipoemas, onde substitúe unha sintaxe coidada e metafórica por unha linguaxe cotiá e directa.
Lingua tártara de Crimea
O tártaro de Crimea (Qırımtatarca, Qırımtatar tili, Къырымтатарджа, Къырымтатар тили) é a lingua propia dos tártaros de Crimea. É unha lingua da familia turca falada en Crimea e pola diáspora tártara en Uzbekistán, Turquía, Romanía e Bulgaria así como en pequenas comunidades dos Estados Unidos e o Canadá. Non debe ser confundida coa lingua tártara, falada en Rusia, coa cal ten relación mais non son mutuamente intelixibles.
Nicanor Parra
Nicanor Parra é membro da Familia Parra, composta por recoñecidos artistas populares en Chile, entre eles Roberto, Violeta e Eduardo ("Lalo").
Lingua tártara de Crimea
miniatura|Falante de lingua tártara de Crimea.
Michel Pacewicz
Stéphane Michel Jean Pacewicz Durand, nado en Chateau-Gontier, Francia, o 19 de outubro de 1843 e finado en Vigo o 2 de febreiro de 1921, foi un arquitecto francés de orixe polonesa. Desenvolveu os seus últimos 17 anos de actividade profesional en Vigo, onde deseñou algún dos edificios máis representativos da cidade.
Nicanor Parra
Traxectoria
Fillo de Rosa Clara Sandoval Navarrete, crece nun ambiente artístico. Desde pequeno alternou a súa residencia entre Santiago, Lautaro, Ancud e Chillán.
Verdad y Justicia
Verdad y Justicia foi o nome de dúas publicacións:
Michel Pacewicz
Traxectoria
En 1860 inicia os seus estudos de arquitectura formándose co profesional parisiense Paul Abadie, para logo traballar con Louis Jules Bouchot. Posteriormente, no ano 1872, coñece ao potentado vigués Benito Sanjurjo, que por aquel entón residía en París, e a través del entra en contacto coa burguesía viguesa do momento. Pero non sería ata o 1904 cando Pacewicz, con xa 61 anos, decide instalarse en Vigo coa súa dona e desenvolver na cidade olívica o seu labor profesional, malia que xa dende o 1897 levaba deseñando edificios pensados para aquela.
Obra
O estilo das construcións de Pacewicz é o eclecticismo, con algunhas mostras de neomedievalismo. Velaquí algúns dos seus edificios máis representativos:
Nicanor Parra
Traxectoria
En 1927, ingresou no Liceo de Homes de Chillán, onde cursou ata o Quinto Ano de Humanidades. En 1932, fuxiu da casa rumbo a Santiago, onde cursou o último ano de educación secundaria no Internado Nacional Barros Arana, grazas a unha bolsa da Liga de Estudantes Pobres. Aí coñeceu a Jorge Millas, Luís Oyarzún e Carlos Pedraza, cos cales tivo grande afinidade artística. O ano 1933, o poeta ingresou ao Instituto Pedagóxico da Universidade de Chile co fin de estudar Matemáticas e Física. Tamén tomou Enxeñería, Dereito e inglés, pero pronto os abandonou. Financiou os seus estudos desempeñándose como inspector do INBA (Internado Barros Arana) e foi alí cando en 1935 comezou a publicar na Revista Nueva  que fundara xunto a Millas e Pedraza. Nela aparece o seu "Gato en el camino ". O relato circulou entre os inspectores, profesorado e alumnado do Internado.
Regresou do Instituto Pedagóxico en 1937, para desempeñarse como profesor de matemáticas e física no Liceo de Homes de Chillán. O mesmo ano publicou Cancioneiro sin nombre, o seu primeiro libro de versos, onde deixou entrever pegadas da poesía de Federico García Lorca.
En 1938 é galardoado co Premio Municipal de Santiago pola súa contribución á física e a matemática.
Volveu a Chile en 1951, casado con Inga Palmén, de nacionalidade sueca. Nos Anais da Universidade de Chile aparece unha selección das súas antipoemas. Logo, en 1952 realizou novos avances na poesía non tradicional, montado xunto a Enrique Lihn, Alejandro Jodorowsky e outros a poesía-mural "Quebrantahuesos", feita con recortes de diarios.
En 1954 apareceu o seu segundo libro: Poemas y Antipoemas. O sistema antipoético inclúe entre os seus elementos un personaxe antiheroico, humor, ironía, sarcasmo e un verso cuxo léxico e sintaxe non obedecen ao modelo literario clásico da poesía, senón á linguaxe cotiá. No seu país, este novo estilo de poesía foi apoiado publicamente polo crítico literario Ignacio Valente, quen resultou ser un dos seus máximos divulgadores.
En 1959 foi invitado ao congreso mundial da paz en Pequín; para alcanzar ata a capital China, viaxa primeiro a Estocolmo, Suecia, debido a que as viaxes aos países do socialismo real, nesa época da guerra fría, eran exhaustivamente controladas polos organismos de seguridade occidentais. Visita a Artur Lundkvist, entón Secretario Permanente da Academia Sueca e na casa deste coñece á escritora, Sun Axelsson, con quen se unirá sentimentalmente e que motivará, logo, a viaxe dela a Chile.
En 1969 recibiu o Premio Nacional de Literatura por todo o seu traballo literario e polo impacto que xerou o seu libro Obra Grosa, que publicou ese mesmo ano.
En 1991, outórgaselle en México o premio Juan Rulfo. Tamén ese ano foi nomeado Doutor Honoris Causa na Universidade Brown, grao que lle conferirían logo tamén as universidades de Concepción en 1996, e do Biobío en 2000.
En 2000, recibiu o Honorary Fellow da Universidade de Oxford. O ano 2001 recibiu o Premio Reina Sofía de Poesía Iberoamericana, ademais do Premio Bicentenario da Corporación Cultural de Chile e Universidade de Chile.
Tras unha exposición para os medios no Centro Cultural Palacio de La Moneda, en outubro de 2006 presentou o seu novo libro "Obras completas I & algo +" na Feira do Libro de Santiago.
En 2011 foille concedido o Premio Cervantes.
Postulacións ao Nobel
Nicanor Parra foi postulado ao Premio Nobel de Literatura en diversas ocasións, sen ter sido considerado pola Academia Sueca para dito galardón. A primeira postulación oficial producese en 1995, mediada pola Universidade de Nova York. O segundo intento oficial encabezouno a Universidade de Concepción en 1997 e tres anos máis tarde por Machitún-2000, que media a postulación coa Universidade de Chile.
Carne
miniatura|Mestura de diversas carnes: bovina, porcina e de polo. miniatura|[[Carne picada de tenreira, base de numerosos pratos.]]
Desde un punto de vista técnico, o Codex Alimentarius da FAO define á carne como "todas as partes dun animal que se ditaminaron como inocuas e aptas para o consumo humano ou que se destinan para este fin". A carne componse de auga, proteínas e aminoácidos, minerais, graxas e ácidos graxos, vitaminas e outros compoñentes bioactivos, así como pequenas cantidades de carbohidratos. Desde o punto de vista nutricional, a importancia da carne deriva das súas proteínas de alta calidade, que conteñen todos os aminoácidos esenciais, así como dos seus minerais e vitaminas de elevada biodispoñibilidade. A carne é rica en vitamina B12 e ferro.
Por outra parte, convén clarificar o concepto de vianda. Derivado do francés viande, que significa 'carne', este termo ten un significado máis amplo que carne, e designa, en galego a calquera comida utilizada polo ser humano, e mesmo a destinada aos animais. En plural, designa o conxunto dos diferentes pratos que se serven á mesa. Finalmente, moitos técnicos en alimentación denominan vianda á parte comestíbel dun animal (por exemplo, á dun molusco bivalvo sen a cuncha. En calquera caso, é un erro considerar vianda e carne como sinónimos.
Desde o punto de vista nutricional a carne é unha fonte habitual de proteínas, graxas e minerais na dieta humana. De todos os alimentos que se obteñen dos animais e plantas, a carne é o que maior valoración e apreciación alcanza nos mercados e, paradoxalmente, tamén é un dos alimentos máis evitados e que máis polémicas suscita. Os animais que se alimentan exclusivamente de carne chámanse carnívoros; pola contra, os animais que non comen carne e aliméntanse de plantas son herbívoros. As plantas que se alimentan de animais e insectos chámanse igualmente carnívoras (a pesar da súa entomofaxia). Os que comen carne de presas matadas por eles mesmos denomínanse depredadores e os que a obteñen de animais xa mortos denomínanse preeiros.
A maior parte do consumo de carne dos seres humanos provén de mamíferos, aínda que apenas nos alimentamos dunha pequena cantidade das 3.000 especies que existen. Consumimos sobre todo carne de animais ungulados, domesticados para provernos de alimento. As especies de abasto básicas para o consumo son o gando ovino, bovino, porcino e as aves de curral, mentres que as especies complementarias son o gando caprino, equino e a caza (maior e menor). A industria cárnica é a industria de alimentación que maior volume de vendas move. O consumo de carne está crecendo de forma global en consonancia co incremento da poboación mundial, sendo os países en vías de desenvolvemento os que posúen un maior cociente de crecemento, o que implica que nuns anos se necesitarán solucións para satisfacer a crecente demanda deste alimento.
Historia
250px|esquerda|miniatura|A profesión de carniceiro era moi reputada na [[Idade Media.]] É común nos seres humanos a alimentación a base de carne na dieta, así como para outras especies animais, e inclusive para unhas poucas especies vexetais. A alimentación dos primeiros homínidos (Australopithecus e Homo habilis) é obxecto de estudo e debate, aínda que parece que a carne de pequenos animais ou proveniente do carroñeo formaría parte da súa dieta, como o fan nalgúns monos antropomorfos (chimpancés). O dominio do lume, un dos trazos principais do proceso de hominización adóitase explicar en relación coa transformación culinaria dos alimentos, especialmente da carne. Algunha das especulacións antropolóxicas máis famosas teñen este tema en particular (O cru e o cocido, de Claude Lévi-Strauss). O Homo neanderthalensis e os primeiros representantes da especie humana Homo sapiens, como o home de Cro-Magnon, sometidos ás conxunturas climáticas das glaciacións en Europa e Asia, tiveron necesariamente un comportamento depredador e unha elevada proporción de carne na súa dieta.
O Neolítico fixo que a dieta das comunidades agrícolas se fixese máis dependente das especies vexetais, mentres que a dieta carnívora deixou de depender da caza e pasou a facelo da domesticación de certos animais (como o Bos primigenius hai 7.000 anos en Macedonia, Creta e Anatolia) e aos labores de gandaría das sociedades pastoriles. A carne e o seu consumo adoitábase limitar a ocasións especiais, festivas, e foi moi frecuentemente asociado polas culturas antigas a distintas formas de rituais relixiosos, como a hecatombe grega (gran sacrificio de cen bois, do grego ἑκατόν, hekatón, «cen» e βοῦς, bus, «boi»), a Pascua xudía, ou a matanza do porco practicada en moitas sociedades. Durante a época do Imperio Romano consumíase frecuentemente a carne de porco domesticado, ovellas e de cabras, orixinaria fundamentalmente das actividades de pastoreo. A evolución cultural de distintos modelos de consumo de carne e de especies consideradas consumibles, prohibidas (alimentos tabú) ou sacras en distintas civilizacións, como as vacas na India, é un dos temas principais da antropoloxía cultural, que busca tanto as explicacións simbólicas dadas polas propias culturas ou relixións como a lóxica económica e social, en equilibrio co medio ambiente (a sustentabilidade ecolóxica da gandaría comprométese cando a presión demográfica supera os límites naturais).
Valores tomados de diferentes fontes. Durante a Idade Media en Europa a carne dos animais era un ben reservado ás clases máis altas da sociedade. Era frecuente o consumo de carne de aves e porco, deixando os grandes animais ao coidado e servizo da agricultura. As preparacións en salgadura, así como as marinadas en vinagre eran habituais para preservar o maior tempo posible as carnes. A Igrexa católica estableceu algunhas regras de xaxún parcial durante a Coresma (a festa previa é o entroido ou carnestolendas) e outras relixións como o islamismo (así como o xudaísmo) prohibiron o consumo de carne de porco impondo ademais regras achega do sacrificio dos animais destinados ao consumo humano. A convivencia das tres relixións monoteístas nalgunhas zonas, como a Península Ibérica durante a Idade Media tivo un dos seus puntos de discrepancia no consumo de carne, sometido a diferentes tabús alimentarios e rituais de sacrificio, que obrigaban a separar as carnicerías en cristiás, xudías e musulmás. En particular a prohibición do consumo de porco para xudeus e musulmáns facíalles obxecto de burlas polos cristiáns cando eran estes os dominantes, chegándose a utilizar en España e Portugal desde finais da Idade Media o concepto de marrano para designar aos xudeoconversos.
En Inglaterra preferíase desde antigo a carne de vacún, así o indica o alcume dos beefeaters dado aos gardiáns da Torre de Londres que vén dicir que eran serventes reais cunha boa dieta (comedores de carne de vacún), algunhas das receitas como a sopa de rabo de boi indican esa preferencia desde antigo nas sociedades medievais inglesas. Na Idade Media (século XIII) establécese a profesión de carniceiro nas cidades europeas. No "Ménagier de Paris" publicado en 1393 faise mención ao comercio da carne entre diferentes vilas europeas.
A conservación da carne na época preindustrial era moi deficiente e produciu a necesidade de enmascarar a putrefacción con todo tipo de aderezos e especias. Desde a Baixa Idade Media, Europa demandaba cantidades suficientes de pementa como para xustificar un comercio a longa distancia con Asia, que foi unha das razóns que levaron ás Cruzadas. A finais da Idade Media, a obstaculización da ruta do mar Mediterráneo oriental polo Imperio Turco, estimulou a Era dos Descubrimentos que levou aos portugueses a circunnavegar África e aos casteláns a emprender a expedición de Cristovo Colón. O descubrimento de América trouxo a posibilidade de novas especias para a conservación da carne, como o pemento proveniente do pemento. 350px|dereita|miniatura|[[Casa da Carnicería na Praza Maior de Madrid, onde os carniceiros do Abasto da Carne (a cargo dun obrigado ou contratista monopolista) fornecían ao público, controlados polo Repeso Maior. Tamén existían outras plazuelas con venda de carne, e un Rastro onde se curtían as peles provenientes do matadoiro. As reses vivas aproveitaban os pastos da Dehesa da Vila. Esta forma de organización do comercio cárnico subsistiu durante todo o Antigo Réxime, ata o establecemento dos mercados cubertos e a organización dun matadoiro moderno en Legazpi, a finais do século XIX e comezos do XX.]] A colonización europea de América a partir do século XVI supuxo un intercambio de especies gandeiras, sobre todo desde Europa a América, xa que á inversa só foi significativa a introdución do pavo (ao contrario do que ocorreu na agricultura, en que houbo un intercambio máis equilibrado). Os grandes animais herbívoros extinguíronse en América miles de anos antes, a pouco da chegada do ser humano. A ausencia dunha gandaría de carne (máis aló de pequenos animais) aduciuse como unha das causas da antropofaxia ritual precolombiana (a antropofaxia ou a necrofagia apareceu en moitas outras culturas de distinto nivel de desenvolvemento social e ámbito xeográfico, e a súa explicación antropolóxica e peso na dieta é moi diverso). A gandaría de camélidos andinos (llama, vicuña e guanaco) non se estendeu a Europa. A expansión das especies introducidas polos españois, fundamentalmente a ovella, comparouse co descenso paralelo da poboación humana indíxena, que alcanzou proporcións catastróficas. A gandaría bovina foi especialmente importante pola facilidade que supuña o seu simple solta en vastas zonas de pastos, como a Pampa arxentina. Semellantes paisaxes gandeiras creáronse no século XIX no Oeste dos Estados Unidos e en Australia. En cada un deles creouse toda unha cultura na súa torno, que na súa primeira época centrábase nas peles e a la, e trataba a carne como un subproduto practicamente non aproveitable, dada a imposibilidade de conservación e transporte aos mercados consumidores, que paradoxalmente carecían de tal abundancia.
N' O Quixote trátase en numerosas ocasións do prestixio da carne, que o pobre fidalgo consumía problematicamente.
O gusto polo consumo de carne, e os poucos remilgos que había que facer para iso, produciu refráns como:
En canto ás cifras cuantitativas, na España do Antigo Réxime era convencional considerar unha ración diaria suficiente a media libra de carne (230 gramos, mentres que de pan considerábase suficiente unha libra), o que non quería dicir que toda a poboación puidese acceder diariamente ao seu consumo, nin que fose carne de primeira calidade (os máis pobres só alcanzaban a comprar vísceras e refugallos). A forma de preparación (prolongadas cocions nas potas, que algúns fan derivar do costume xudeu de deixala toda a noite do venres e a mañá do sábado para non acender lume en shabat) facían máis ou menos comestibles as carnes de reses moi vellas, aínda que só fose en caldos, como a sopa boba ou gallofa que os conventos repartían gratuitamente. O costume de meter un óso no caldo, que se reutilizaba día tras día, e ata se compartía entre a veciñanza prolongouse ata os anos do fame da posguerra civil española (década de 1940), e xa estaba descrita en O lazarillo de Tormes. A predilección polas distintas formas de cocido, servido coas súas tres vuelcos (sopa, verdura e carne), que asocia nas súas distintas variacións rexionais (escudella, fabada etc.) todo tipo de carne e todo tipo de legumes e verduras, tamén chegou ao refraneiro:
Características
250px|miniatura|Carnicería mostrando unha ampla gama de [[embutidos empregados na Grünkohlessen de Alemaña.]] En bromatoloxía, a carne é o produto obtido logo de matar a un animal no matadoiro e eliminar as vísceras en condicións de hixiene adecuadas tanto do proceso como do animal. A análise da carne e os produtos cárnicos é unha importante actividade na industria cárnica e en particular dentro do dominio de análise de alimentos, debido quizais a que é un alimento importante e relativamente caro dentro da dieta. A caracterización da carne mediante a análise química é de importancia para os compradores de carne na industria de procesamento de alimentos e é igualmente obxecto dunha extensa normativa de control na maioría dos países. A análise dos cárnicos é vital na industria de procesamento de alimentos para o control de calidade, a garantía, a caracterización nutricional e a etiquetaxe do produto.
Química da carne
A carne ten unha composición química bastante complexa e variable en función dun gran número de factores tanto extrínsecos como intrínsecos. O coñecemento detallado da súa composición e o xeito en que estes compoñentes se ven afectados polas condicións de manipulación, procesamento e almacenamento determinarán finalmente o seu valor nutricional, a durabilidade e o grao de aceptación por parte do consumidor. Quimicamente, tanto a carne fresca como aquela procesada industrialmente, caracterízanse realizando análise de contido microbiano e coa medida de atributos físicos como a tenrura e a cor, os constituíntes principais da humidade, o nivel de proteínas con respecto á graxa e as cinzas (material inorgánico). No caso de carnes crúas de abasto, realízanse outras medidas como o pH e a cor. Ambas constitúen indicadores da calidade da carne. A carne adóitase analizar para indicar niveis de frescura ou determinar se está rancia, con tests que indican o valor de peróxidos e de ácido thiobarbitúrico (denominado como test de número TBA). Estes miden o estado oxidativo da graxa rancia, mentres que as probas que pescudan os niveis de ácidos graxos miden o estado de hidrólise da graxa rancia. As carnes adoitan ter un rango de contido graxo que varía desde un 1% ata un 15%, xeralmente almacenada no tecido adiposo.
A maior parte do contido da carne é de orixe proteica, xeralmente coláxeno ou elastina. O coláxeno rompe en xelatina cando se cociña á calor en ambientes húmidos; por outra banda, a elastina mantense inalterada ao ser cociñada. O contido proteico repártese entre a actina e a miosina, ambas as responsables das contraccións musculares.
Sabores e cheiros
O sabor das carnes posúe preto de 1.000 compostos químicos identificados nos constituíntes volátiles da carne de vaca (res), tenreira, polo, porco e cordeiro. Estes volátiles están descritos como compostos químicos orgánicos tales como hidratos de carbono, alcohois, aldehidos, ésteres, furanos, piridinas, pirazinas, pirroles, oxacinas e outros compostos que se fundamenten xeralmente no átomo do xofre e nos elementos halóxenos. Crese na comunidade científica que os sabores e aromas da carne proveñen predominantemente dos compostos acíclicos axofrados e dos compostos heterocíclicos que conteñen nitróxeno, osíxeno ou xofre. No entanto existen diferenzas respecto da cantidade dos compostos segundo a especie animal de que se trate.
O sabor da carne almacenada ou curada foi estudada con detalle pola industria cárnica, podendo comprobar que algúns nitritos existentes na carne reaccionan coas fibras enmascarando os sabores naturais. Sobre todo se se cura a carne mediante afumadura. Mentres que as carnes curadas ou postas en salgadura manteñen o seu sabor (chacina, carne-de-sol etc.). As técnicas para medir os sabores da carne son practicamente as mesmas, e non dependen da especie analizada. No entanto un dos "facilitadores" do sabor e textura neste alimento é o seu contido graxo.
Cores
A cor é un dos indicativos que empregan os consumidores á hora de elixir a carne. As carnes de aves adoitan ter, por regra xeral, unha cor máis clara que as de mamíferos, que adoitan ser máis escuras e de cor máis avermellada. A razón desta diferenza é o tipo de fibra muscular de que se compón, que é diferente nas aves e nos grandes mamíferos, debido á maior intensidade do traballo que soporta a musculatura destes últimos. Existen basicamente dous tipos de fibras musculares, as pertencentes aos músculos que desenvolven un traballo explosivo (fibras brancas) e aquelas que desenvolven un traballo lento e repetitivo (fibras vermellas). Os músculos de fibra branca atópanse maioritariamente en aves, que necesitan rápidos movementos, mentres que os grandes mamíferos posúen músculos de fibra vermella necesarios para soportar grandes esforzos. A cor vermella da carne débese fundamentalmente á mioglobina; esta cor deu lugar a unha clasificación "non científica" (non nutricional) das carnes en brancas (máis claras) e vermellas (máis escuras). A cor final da carne depende tamén do seu procesamento, almacenamento e cociñado. A tonalidade adoita variar cara ao marrón se se expón a peza ao aire durante algún tempo, debido en parte aos procesos de oxidación da mioglobina.
Tipos de carnes
Existen moitas variedades de carnes procedentes de moitas localidades, pódese dicir que a maioría do consumo mundial de carne procede da carne de animais domesticados para abastecer de materia prima a industria cárnica. Unha pequena proporción procede da carne de caza. Non sempre foi así, xa que na antigüidade (moito antes da revolución industrial) a maioría da carne consumida polos humanos procedía da caza, sendo a gandaría e o pastoreo un elemento menor.
Carnes de vacún
250px|miniatura|Peza de carne de vacún [[Gastronomía de Corea|coreana, pódese ver o entrevetado de graxa entre a fibra, características dalgunhas razas.]] Unha das primeiras razas domésticas que puideron abastecer ao ser humano das súas necesidades cárnicas puido ser o bos primigenius que se estendeu ao longo de Eurasia. No século XVII algúns gandeiros de Europa empezaron a seleccionar diversas razas bovinas para mellorar certas calidades como o seu leite, a capacidade e resistencia ante o traballo agrícola, a calidade da carne etc. Desta forma existen hoxe en día razas como a francesa Charolesa e Limousin, a italiana Chianina (de tamaño inmenso), as inglesas de Hereford e Shorthorn. En Estados Unidos existen razas autóctonas que proporcionan unha carne con sebo entrevetado (en inglés denomínase 'marbling') e que adoitan proceder de animais sacrificados á idade de 15 a 24 meses, este tipo de carne é entendido como de boa calidade polo consumidor medio estadounidense. No Xapón existen razas como a shimofuri de carne entrevetada (da rexión de Kōbe), algunhas destas carnes córtanse en finos filetes de 1,5 a 2 mm e elabóranse pratos como o sukiyaki e o shabu shabu.
Carnes de ovinos e caprinos
A carne de cordeiro é moi aceptada nas diversas culturas da terra; posiblemente fose a ovella (ovis aries) un dos primeiros animais en ser domesticados polo ser humano (tras o can e o bos primigenius) e é moi valorada pola produción de la (case un 10% das razas prodúcena) e leite (empregado na elaboración de queixo). As especies de cordeiros foron seleccionadas igualmente para proporcionar diversos subprodutos como pode ser o leite ou a la, ademais de xerar certas características como o rabo graxento, moi prezado culinariamente nalgunhas partes. O ovino está moi relacionado coas actividades de pastoreo das sociedades nómades. En 1996, os principais produtores de carne de ovella por orde de importancia son: China, Australia e Irán. A carne de cabra é baixa en graxas e resulta popular naquelas zonas onde é importante o pastoreo.
Carne de porcino
Os porcos son descendentes do xabaril salvaxe euroasiático denominado os sus scrofa. Se a carne de vaca foi a predilección de moitos habitantes de Europa e América, a carne de porco é a que máis porcentaxe de poboación alimentou no resto do mundo, nalgúns países como China a palabra "porco" é entendida como un significado xenérico de "carne". Posúe a súa gandaría algunhas vantaxes: é relativamente pequeno, é omnívoro, ten un cociente de crecemento bastante bo comparado con outros animais e consómese case todas as partes do seu organismo. Dedícase en exclusiva á produción de carne. Outras desvantaxes caen sobre o consumo da súa carne: transmite enfermidades procedentes de parasitos e ten unha porcentaxe de contido graxo relativamente alto (en desacordo coa nutrición moderna). Os principais produtores de carne de porcino por orde de importancia son a China, os [[Estados Unidos de América|Estados Unidos e o Brasil (datos de 1996).
Carnes de antílolpes
miniatura|250px|[[Elán común.]] A cría extensiva de diversos antílopes está actualmente ben establecida en África do leste e do sur, moitas vecee en asociación cos bovinos domésticos. Entre eles destaca o elán común (Taurotragus oryx), sen dúbida a especie africana máis apropiada para as tentativas de domesticación. Existen pequenos rabaños de eland doméstico ou semidoméstico en Ucraína, Kenya, Zimbabue e Namibia. Outras especies concernidas son as pertencentes ao xénero Oryx, os órix ou órices; dúas especies, Oryx beisa e O. callotis, aprovéitanse en Kenya e en Tanzania e unha terceira, O. gazella, en Suráfrica, Botsuana e Namibia. Así mesmo, a espoecie Antidorcas marsupialis, que está amplamente difundido en ambientes áridos de Suráfrica, Botsuana e Namibia, en condicións que non son aceptábeis para a cría do gando convencional; a súa carne expórtase a Europa desde zonas que se encontran libres de febre aftosa. A carne dos antílopes é de cor vermella escura. Ten unha textura compacta e tenra, e un sabor intenso que perdura no padal.
Carnes de aves
250px|miniatura|Carnes de volatería, segundo o artista [[Albrecht Kauw.]] Entre a carne de aves (denominada ás veces como volatería) atópase a de aves de curral como pode ser a de galiña (gallus gallus, o seu coidado proporciona tamén ovos); o pato que se consome en dúas etapas: no ovo xerminado tal e como o fan en Filipinas no balut, ou nun adulto de 6 a 16 semanas; o pavo que se pode coidar en exemplares nun rango de 6–9 kg para o consumo humano entre 12 e 18 semanas mentres que nos EUA chégase a estender nun período de ata 32 semanas para adquirir exemplares inmensos; o ganso, o paspallás, a perdiz, a pomba etc. todos eles animais domesticados que producen ademais ovos. Gran parte das variedades existentes de galiñas están adaptadas e seleccionadas para proporcionar grandes rendementos no crecemento. Por regra xeral considéranse carnes brancas, aínda que hai excepcións (como a carne de avestruz). As galiñas derivaron por selección a razas de alta velocidade de crecemento co obxectivo de satisfacer a demanda de carne. Por regra xeral un ave é capaz de alcanzar a idade propia do seu sacrificio nunhas poucas semanas, o tempo depende do tipo de ave e dentro do tipo existen razas 'máis temperás' que outras.
Outras carnes
En diferentes culturas o tipo de consumo de carne varía moito, o concepto habitual é relativo e está relacionado cos costumes culinarios do lugar, a dispoñibilidade do animal, as tradicións sociolóxicas etc. Na cociña occidental non se realizan certas preparacións por ser "pouco habituais" ou por ser unha práctica xa abandonada, ou moi localizada de certas áreas:
Carne de caza
250px|miniatura|[[A caza do paspallas, por Goya. A caza de certos animais asociouse desde antigo ás clases altas da sociedade.]]
A carne de caza adóitase categorizar como "de caza maior" e "de caza menor". Esta diferenciación depende fundamentalmente do tamaño da peza. Así, a caza maior corresponde a animais como o xabaril e o veado, e a caza menor á lebre, o coello, o pato salvaxe, o paspallás e a perdiz. Nalgúns casos é costume o consumo de aves de pequeno tamaño, como os paxariños fritos en España (hoxe en día o seu consumo non é legal).
Procesado das carnes
250px|miniatura|Nalgunhas ocasións a carne aparece xa procesada en forma de [[embutido (na imaxe uns diots) típicos de Savoia.]]
Manipulación da carne
Antes da morte os tecidos comestibles dun animal san pódense considerar estériles xa que se atopan protexidos da contaminación bacteriana pola pel externa, que funciona como unha cuberta case perfecta contra a agresión microbiana. Ademais, o tracto intestinal serve como barreira efectiva que frea a inmensa masa de microorganismos que contén. Normalmente, calquera microorganismo que penetrase estas barreiras sería destruído rapidamente polas defensas naturais do organismo vivo. Trala morte, con todo, estes mecanismos quedan bloqueados ou cesan a súa actividade e desta forma os tecidos expostos convértense en tecidos altamente perecedeiros. Os tecidos animais quedan expostos a gran número de microbios que atravesan a pel ou o tracto intestinal sen unha barreira que lles free. A superficie externa da pel, ou o coiro, está intensamente contaminada por unha ampla variedade de microorganismos. Cando o carniceiro crava o coitelo para realizar a separación dos cortes, aparecen as primeiras vías de entrada para os contaminantes e os axentes patógenos. Ademais, é posible que algún dos microorganismos do tracto intestinal atopen o seu camiño cara á superficie da canle durante as operacións de formado, mesturando o seu contido co da carne (esta operación debe realizarse con sumo coidado para evitar posibles contaminaciones na carne). É posible que ocorra, no entanto, algunha contaminación durante o corte do pescozo, e é posible que algúns destes microorganismos poidan chegar aos tecidos musculares polo torrente circulatorio inmediatamente antes da morte. Todas estas operacións deben ser realizadas por persoal cualificado, co obxecto de manter os niveis de calidade requiridos. A forma de sacrificar ao animal afecta á calidade final da carne, procúrase sacrificar 'dunha vez' sen xerar estrés no animal para que non exista nos tecidos o ácido láctico característico dos cortes vermellos escuros.
Trala morte as canles (denominadas tamén carcasas) son arrefriadas e clasificadas para despois entrar nas cadeas de distribución e procesado alimentarios. Este conxunto de procesos é o que transforma o músculo do animal en carne. Hai que ter en conta a aparición do rigor mortis (xeralmente unhas tres horas tralo sacrificio, aínda que no porco e o cordeiro ocorre nunha hora), un fenómeno que tensa a carne e a fai pouco agradable para o seu consumo. Por esta razón introdúcese un tempo de espera dunhas 48 horas (ás veces 72) nun ambiente refrixerado para que ese fenómeno desapareza. Durante este tempo a carne cólgase "boca abaixo" para que as fibras musculares se estiren polo seu propio peso e escoe o sangue. O despezado e o corte permiten a un gran número de microorganismos contaminar as superficies, polo que convén realizalo en lugares limpos. O destino e capacidade destes microorganismos de afectar á saúde dos consumidores depende en gran medida do uso final que se faga da carne: as carnes servidas crúas son máis susceptibles de afectar, as cociñadas a temperaturas de 80 °C menos. A carne fresca e refrixerada ten un alto contido de auga cun valor de actividade acuosa de 0,99 aproximadamente. Este ambiente é moi adecuado para o crecemento de microorganismos; se se deixa sen envoltura protectora ao osíxeno favorecerase o crecemento de microorganismos contaminantes. As carnes cortadas segundo o estilo xudeu (carnes kosher) ou musulmán (carnes halal) requiren un breve período de salga (na sal kosher durante 30 a 60 minutos).