cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Submarino
Snorkel
Con todo, especialmente cando se puxo en funcionamento por primeira vez, resultou estar lonxe de ser unha solución perfecta. Había problemas coa válvula do dispositivo que se atascaba ou pechaba cando se mergullaba con mal tempo. Dado que o sistema utilizaba todo o casco de presión como amortecedor, os motores diésel aspiraban instantaneamente grandes volumes de aire dos compartimentos do submarino e a tripulación a miúdo sufría dolorosas lesións nos oídos. A velocidade limitouse a 8 nós (15 km/h), para que o dispositivo non rompera debido á forza do mar. O snorkel así mesmo creaba un ruído que facía que o submarino fora máis fácil de detectar co sonar, pero máis difícil para o sonar de a bordo detectar os sinais doutros barcos. Finalmente, o radar volviose un aliado o suficientemente avanzado como para que puidese detectar o mastro do snorkel máis aló do alcance visual.
Aínda que o snorkel fai que un submarino sexa moito menos detectable, non é perfecto. Cando hai bo tempo, os escapes de diésel pódense ver na superficie a unha distancia de aproximadamente tres millas, mentres que o "ronsel do periscopio" (a onda creada polo snorkel ou o periscopio que se move a través da auga) é visible de lonxe nun mar en calma. O radar moderno tamén é capaz de detectar un snorkel en condicións de mar en calma.
O problema de que os motores diésel causen un baleiro no submarino cando a válvula da cabeza está mergullada segue existindo nos modelos posteriores de submarinos diésel, pero vese mitigado polos sensores de corte de alto baleiro que apagan os motores cando o baleiro no submarino alcanza un punto preestablecido. Os modernos mastros de indución de snorkel teñen un deseño a proba de fallos que utiliza aire comprimido, controlado por un simple circuíto eléctrico, para manter aberta a "válvula principal" que conta coa tracción dun potente resorte. A auga de mar que se frega sobre o mastro pon en curtocircuíto os eléctrodos expostos na parte superior, rompendo o control e pechando a "válvula principal" mentres está mergullada. Os submarinos de EE. UU. non adoptaron o uso do snorkel ata despois da segunda guerra mundial.
Propulsión independente do aire
miniatura|Submarino alemán [[tipo XXI]] miniatura|Submarino estadounidense X-1 Midget Durante a segunda guerra mundial, os submarinos alemáns tipo XXI (tamén coñecidos como "Elektroboote") foron os primeiros submarinos deseñados para funcionar mergullados durante longos períodos. Inicialmente debían transportar peróxido de hidróxeno para unha propulsión rápida e independente do aire a longo prazo, pero finalmente construíronse con baterías moi grandes. Ao final da guerra, os británicos e os soviéticos experimentaron con motores de peróxido de hidróxeno/queroseno (parafina) que podían funcionar na superficie e mergullados. Os resultados non foron alentadores. Aínda que a Unión Soviética despregou unha clase de submarinos con este tipo de motor (o nome en clave Quebec pola OTAN), foron considerados infrutuosos.
Os Estados Unidos tamén usou peróxido de hidróxeno nun submarino anano, X-1 experimental. Orixinalmente foi impulsado por un sistema de batería e motor de peróxido de hidróxeno/diésel ata que, o 20 de maio de 1957, unha explosión no seu tanque de peróxido de hidróxeno inutilizouno. O X-1 adaptouse máis tarde para usar un motor diésel-eléctrico.
Hoxe en día, varias mariñas usan propulsión aérea independente. En particular, Suecia usa tecnoloxía Stirling nos submarinos da clase Gotland e nos da clase Södermanland. O motor Stirling quéntase queimando combustible diésel con osíxeno líquido almacenado en tanques crioxénicos. Un novo desenvolvemento na propulsión independente do aire é a pila de combustible de hidróxeno, utilizadas por primeira vez no submarino alemán Tipo 212, con nove pilas de 34 kW ou dúas de 120 kW. As pilas de combustible de hidróxeno tamén se utilizan nos novos submarinos españois S-80 aínda que o combustible é almacenado como etanol e logo convertido en hidróxeno antes do seu uso.
Unha nova tecnoloxía que se está introducindo a partir do undécimo submarino da clase Sōryū (JS Ōryū ) da Armada xaponesa é unha batería máis moderna de ións de litio. Estas baterías teñen aproximadamente o dobre de almacenamento eléctrico que as baterías tradicionais, polo que ao cambiar as baterías de chumbo-ácido nas súas áreas de almacenamento normais, ademais de encher o grande espazo do casco normalmente dedicado ao motor de propulsión independente do aire (PIA) e os tanques de combustible con moitas toneladas de baterías de ións de litio, os submarinos modernos poden volver a unha configuración diésel-eléctrica "pura" e aínda así ter o alcance a potencia normalmente asociada cos submarinos equipados con PIA.
Enerxía nuclear
miniatura|Cámara de baterías que contén 126 celas do [[USS Nautilus (SSN-571)|USS Nautilus, o primeiro submarino con enerxía nuclear]] miniatura|Submarino nuclear de ataque (SSN) británico HMS Astute A enerxía do vapor resucitou na década de 1950 cunha turbina de vapor con enerxía nuclear que accionaba un xerador. Ao eliminar a necesidade de osíxeno atmosférico, o tempo no que un submarino podía permanecer mergullado só estaba limitado polos seus almacéns de alimentos, xa que o aire que respiraba era reciclado e a auga doce destilada da auga de mar. Máis importante aínda, un submarino nuclear ten un alcance ilimitado á velocidade máxima. Isto permítelle viaxar desde a súa base operativa ata a zona de combate nun tempo moito máis curto e faino un obxectivo moito máis difícil para a maioría das armas antisubmarinas. Os submarinos de enerxía nuclear teñen unha batería relativamente pequena e un motor diésel/xerador para uso de emerxencia por se tivera que apagar os reactores.
A enerxía nuclear úsase agora en todos os grandes submarinos, pero debido ao alto custo e ao gran tamaño dos reactores nucleares, os submarinos máis pequenos aínda usan propulsión diésel-eléctrica. A proporción de submarinos máis grandes a máis pequenos depende das necesidades estratéxicas. A Armada dos Estados Unidos, a Armada francesa e a Royal Navy británica operan só con submarinos nucleares, o que se explica pola necesidade de operacións a distancia. Outros operadores importantes dependen dunha combinación de submarinos nucleares para fins estratéxicos e submarinos diésel-eléctricos para a defensa. A maioría das frotas non teñen submarinos nucleares, debido á dispoñibilidade limitada de enerxía nuclear e da tecnoloxía submarina.
Os submarinos diésel-eléctricos teñen unha vantaxe de sixilo sobre os seus homólogos nucleares. Os submarinos nucleares xeran ruído coas bombas de refrixeración e coa turbina necesaria para operar o reactor, mesmo a baixos niveis de potencia. Algúns submarinos nucleares, como o clase Ohio estadounidense, poden operar coas bombas de refrixerante do reactor illadas, o que os fai máis silenciosos que os submarinos eléctricos. Un submarino convencional operando coas baterías é case completamente silencioso, o único ruído provén dos rodamentos do eixo, a hélice e o ruído do fluxo ao redor do casco, todo o cal se detén cando o submarino flota no medio da auga para escoitar, deixando só o ruído da actividade da tripulación. Os submarinos comerciais xeralmente dependen só de baterías, xa que operan xunto cunha nave nodriza.
Varios accidentes nucleares e de radiación graves involucraron contratempos en submarinos nucleares. O accidente do reactor do submarino K-19 en 1961 provocou 8 mortes e máis de 30 persoas estiveron sobre-expostas á radiación. O accidente do reactor do submarino soviético K-27 en 1968 provocou 9 vítimas mortais e 83 feridos máis. O accidente do submarino soviético K-431 en 1985 provocou 10 vítimas mortais e 49 feridos por radiación.
Armamento
miniatura|Os tubos dos torpedos dianteiros no HMS Ocelot miniatura|[[Mísil antibuque UGM-84 Harpoon lanzado desde un submarino mergullado]] O éxito do submarino está indisolublemente ligado ao desenvolvemento do torpedo, inventado por Robert Whitehead en 1866. O seu invento é esencialmente o mesmo agora que hai 150 anos. Só cos torpedos autopropulsados ​​os submarinos poderón dar o salto de ser unha arma nova a unha verdadeira arma de guerra. Ata a mellora do torpedo guiado, eran necesarios varios torpedos de navegación rectos para atacar a un obxectivo. Co fin de aumentar a súa estancia na misión, moitos submarinos da primeira guerra mundial funcionaron como canóns submersibles, empregando as pezas da súa cuberta contra obxectivos sen armas e mergullándose para eludir e atacar os buques de guerra inimigos. Cun máximo de 20 a 25 torpedos almacenados a bordo, o número de ataques era limitado. A importancia das pezas de cuberta, alentou o desenvolvemento do fracasado "cruceiro submarino" como o francés Surcouf e o inglés da Royal Navy X1 e os submarinos da clase M. Coa chegada dos avións para guerra anti-submarina (ASW: Anti-Submarine Warfare), as pezas de cuberta fixéronse máis para defensa que para o ataque. Un método máis práctico para incrementar a permanencia en misión era o tubo de torpedos externo, que só podía cargarse en porto.
A capacidade dos submarinos para achegarse aos portos inimigos sen ser detectados levounos ao uso como minadores. Con este propósito construíronse especialmente os submarinos minadores da primeira e da segunda guerra mundial. Os submarinos actuais poden despregar as minas a través dos tubos de torpedos, como os A-26 suecos. Unha variante de mina lanzada desde os tubos de torpedos é a SLMM ("Submarine-Launched Mobile Mine"). Esta está montada sobre a estrutura dun torpedo, pero coa diferenza que se move cara a unhas coordenadas prefixadas. Unha vez que chega párase e ponse sobre o fondo mariño á espera de que un obxectivo se aproxime. Isto permite ao submarino vector despregar unha ou máis minas sen aproximarse á zona para minar designada. miniatura|esquerda|Cruceiro [[ARA Xeneral Belgrano|ARA Belgrano afundindose despois de recibir dous impactos de torpedos do submarino británico HMS Conqueror durante a Guerra das Falklands]]
Despois da segunda guerra mundial, tanto os Estados Unidos como a URSS experimentaron con mísiles de cruceiro lanzados desde submarinos como o SSM-N-8 Regulus ou o P-5 Pyatyorka. Estes mísiles requirían que o submarino emerxese para disparalos. Foron os precursores dos mísiles de cruceiro lanzados desde submarinos, que se poden disparar desde tubos de torpedos submarinos mergullados, como o americano BGM-109 Tomahawk e o ruso RPK-2 Viyga de mísiles antibuques como o Exocet ou o Harpoon, encapsulado para o lanzamento por inmersión. Os mísiles balísticos tamén se poden disparar desde tubos de torpedos, como os mísiles antisubmarinos SUBROC. Cun volume interno limitado como nunca antes e un desexo de transportar cargas de guerra máis pesadas, a idea do tubo de lanzamento externo resucitou, normalmente mediante mísiles encapsulados, cos seus tubos situados entre o casco de presión interna e o casco externo hidrodinámico.
A misión estratéxica dos SSM-N-8 e os P-5 foi recollida polos mísiles balísticos de lanzamento submarino (SLBM) comezando co Polaris da US Navy, e subsecuentemente os mísiles Poseidon e Trident.
Alemaña está a traballar nun mísil de curto alcance, chamado IDAS, lanzado desde o tubo torpedo, o cal pode ser utilizado contra helicópteros antisubmarinos, así como naves de superficie e obxectivos costeiros.
Sensores
Aínda que os primeiros submarinos non tiñan ningún tipo de sensor, feito polo que cando navegaban en inmersión confiaban exclusivamente nas cartas náuticas e no compás (para a navegación de superficie utilizabase persoal de vixilancia), hoxe en día un submarino, dependendo das súas misións, pode ter unha ampla variedade de sensores.
Sonar
miniatura|Funcionamento dun sonar en modo activo
Os submarinos militares modernos dependen case por completo dun conxunto de sonares pasivos e activos para localizar obxectivos. O sonar activo baséase na creación dun son ("ping") audible para xerar ecos e revelar obxectos ao redor do submarino. Os sistemas activos so se utilizan de cando en cando, xa que ao facelo revela a presenza e posición do submarino. Actualmente afaise a usar só para obter solucións de tiro cando xa se obtiveron datos mediante o modo pasivo O sonar pasivo é un conxunto de hidrófonos sensibles colocados no casco ou arrastrados nunha matriz remolcada, normalmente a varios centos de metros por detrás do submarino. A matriz remolcada é o alicerce dos sistemas de detección dos submarinos da OTAN, xa que reduce o ruído de fluxo que escoitan os operadores. Ademais, o sonar ten un punto cego "a través" do submarino, polo que un sistema tanto na parte dianteira como na traseira funciona para eliminar ese problema. Mentres a matriz remolcada arrástrase detrás e debaixo do submarino para termoclinar á auga na profundidade adecuada polo que o son que pasa a través da termoclina distorsionase, o que da paso a un rango de detección máis baixo para un buque inimigo.
O sonar pasivo limítase a recibir os sons (igual que o sistema auditivo ) presentes na auga. Así pois, en función do grao de sons que emita unha nave (de superficie ou mergullada), maior será a posibilidade de que sexa detectada. A calidade dos sons que o sonar poida captar dependerá en boa parte de:
Os sons da actividade (maquinaria e tripulación) das outras naves. Os sons da actividade da propia nave. A fricción coa auga que xeren as outras naves. A fricción coa auga que xere a propia nave. A velocidade da propagación do son, determinada en conxunto pola profundidade, temperatura e salinidade da auga Os sons do propio océano (correntes, ruído de superficie) Tendo presentes estes factores, desprenderanse os seguintes:
A actividade da nave debe minimizar a emisión de sons, o que se pode facer adaptando o deseño dos compoñentes e/ou revestindo o buque con placas anecoicas.
Finalmente, un sonar de alta frecuencia utilízase para a navegación e a detección de obstáculos e minas, que pola súa baixa potencia de emisión ten un alcance reducido e non delata a presenza do submarino.
Periscopio
miniatura|O submarino italiano [[Attilio Bagnolini (S 505)|Bagnolini navegando a nivel de periscopio]] miniatura|Esquema dun periscopio. Os periscopios permiten que un submarino, cando se mergulla a unha profundidade relativamente baixa, busque visualmente obxectivos e ameazas próximos na superficie da auga e no aire. Cando non está en uso, o periscopio dun submarino se retrae dentro do casco. Un comandante de submarino en condicións tácticas debe exercer discreción ao usar o seu periscopio, xa que crea un ronsel visible (e tamén pode ser detectable por radar, ) revelando a posición do submarino. Ao ser o submarino un tipo de buque comparativamente máis vulnerable que o resto de buques de guerra, o periscopio permite obter información fiable mediante a solución de disparo e poder atacar mergullado.
Como ocorre coa maioría das tecnoloxías, hai unha marxe de tempo desde a súa invención ata que se atopa un axuste no conxunto. O francés Marie Davey construíu en 1854 o primeiro periscopio naval cun deseño sinxelo baseado en espellos. Foi o estadounidense Thomas H. Doughty o que desenvolveu o persicopio de prismas que foi utilizado na guerra civil estadounidense (1861-1865). A implantación do periscopio en submarinos atribúese ao polaco Stefan Drzwiecki, que traballou para o Imperio ruso. O seu deseño de 1877 xa incorporaba un periscopio. Tamén temos o exemplo do submarino de Isaac Peral (1888).
O aparello consta dun cilindro metálico, que vai conectado a outro cilindro de maior diámetro que este, que penetra o casco do submarino. Normalmente non supera os 7 ou 8 metros de longo; no extremo superior leva incorporado un sistema óptico complexo (prisma-lente), que forma unha imaxe reducida do horizonte. Esta imaxe é enviada por unha lente na parte inferior do tubo máis grande do periscopio e dentro do submarino, é enviado a outro sistema óptico moi complexo, que dá a imaxe real do horizonte observado na posición en que estea o submarino. Coa evolución dos periscopios posterior á primeira guerra mundial, na maioría de deseños, optouse por incorporar dous periscopios: un para a observación xeral e outro para os cálculos de tiro. Posteriormente, xa durante a guerra fría, tamén se incorporarían sistemas de visión nocturna.
Actualmente, os submarinos estadounidenses da clase Virginia están a incorporar unha evolución do periscopio, chamada "mastro fotónico", co dobre obxectivo de unificar sistemas ópticos (periscopio), electrónicos e de comunicacións, por unha banda e liberar espazo no cuarto de combate. Este último conséguese confinando o tubo telescópico na torre ou "vela" da nave mentres que as imaxes captadas polo periscopio son presentadas en monitores, en lugar da tradicional limitación dun só observador á vez.
Navegación
miniatura|O submarino USS San Francisco (SSN 711) en dique seco tras sufrir un choque cun [[monte submarino]] Os primeiros submarinos tiñan poucas axudas á navegación, porque operaban a maior parte do tempo en superficie, pero os submarinos modernos teñen unha variedade de sistemas de navegación. Coa aparición do sistema snorkel primeiro, e a propulsión nuclear despois, os submarinos podían permanecer moito máis tempo en inmersión. Así mesmo, a difusión e integración do radar en varias plataformas (barcos, avións, estacións terrestres, ...) durante a segunda guerra mundial foi imperativo para os submarinos permanecer en inmersión para poder operar con seguridade.
Os submarinos militares modernos utilizan un sistema de guía inercial para a navegación mentres están mergullados, pero o erro de deriva inevitablemente aumenta co tempo. Para contrarrestar isto, a tripulación utiliza ocasionalmente o sistema de posicionamento global (GPS) para obter unha posición precisa. Os submarinos de clase Virginia e clase Astute utilizan mastros fotónicos en lugar de periscopios ópticos penetrantes no casco. Estes mastros aínda deben despregarse sobre a superficie e usar sensores electrónicos para luz visible, infravermellos, detección de rango láser e vixilancia electromagnética. Un beneficio de izar o mastro por encima da superficie é que mentres o mastro está por encima da auga, todo o submarino aínda está debaixo da auga e é moito máis difícil de detectar visualmente ou por radar.
Comunicación
miniatura|Antigo transmisor británico de VLF Para as comunicacións en superficie, os submarinos utilizan os mesmos aparellos de radio empregados nas naves de superficie. Moito máis problemática é a comunicación por radio con unidades que se atopan en inmersión, aínda que sexa a profundidades modestas. A única maneira para comunicarse nestes casos é transmitindo sinais de radio a baixísima frecuencia (VLF). Isto permite contactar con unidades que se atopan en profundidade de case 30 metros. A técnica de comunicación con submarinos que se atopan a profundidades maiores está en boa parte cuberta polo secreto militar. Con todo, sábese que tanto Estados Unidos como a Unión Soviética, no pasado, transmitirón mensaxes aos seus submarinos nas frecuencias de 76 Hz e 82 Hz respectivamente, frecuencias extremadamente baixas tamén coñecidas como ELF e por tanto idóneas para transmitir unha cantidade limitada de información. É verosímil que tales comunicacións limitáronse a un sinal de chamada ao submarino para ordenarlle de subir a profundidade de periscopio para recibir unha transmisión de datos nunha frecuencia máis alta. Con todo, desde 2004, por mor da cancelación do tráfico nestas frecuencias, suponse que estes sistemas están apagados. No seu lugar utilizáronse probablemente sistemas máis sofisticados como os americanos SUBTACS que transmite en frecuencias entre 30 e 300 Hz, cun equipo máis simple e compacto, e é capaz de comunicarse co submarino mesmo a grandes profundidades, cunha capacidade de transmisión de datos 300 veces maior que a dos aparellos tradicionais ELF. Os Estados Unidos tamén utilizan avións especiais, coñecidos polas iniciais TACAMO, para comunicarse a longa distancia con submarinos mergullados.
Ao estender un mastro de radio, un submarino tamén pode utilizar unha técnica de " transmisión en refachos ". Unha transmisión en refacho toma só unha fracción de segundo, o que minimiza o risco de detección dun submarino.
Para comunicarse con outros submarinos, utilízase un sistema coñecido como Gertrude. Gertrude é basicamente un teléfono sonar. A comunicación de voz dun submarino transmítese por altofalantes de baixa potencia á auga, onde é detectada por sonars pasivos no submarino receptor. O alcance deste sistema é probablemente moi curto e o seu uso irradia son á auga, que pode ser escoitado polo inimigo.
Todas as comunicacións modernas de radio militares usan cifrado con algoritmos que os fan particularmente difíciles de decodificar, factor que garante un alto nivel de seguridade.
Os submarinos civís poden usar sistemas similares de comunicación, aínda que menos potentes, para comunicarse con barcos de apoio ou outros sumerxibles na área.
Clasificación e operadores
miniatura|Países usuarios de submarinos. En azul os actuais, en celeste os antigos usuarios Segundo a Hull Clasificación Symbol (Sistema de Clasificación de Buques), dos Estados Unidos (empregado por moitas mariñas de guerra en todo o Mundo), hai estas tipoloxías principais.
1206
Mortes
Historia ano a ano
Antoon De Roo
Traxectoria
De Roo xa estaba cientificamente activo antes de recibir a súa licenciatura en bioloxía na Katholieke Universiteit te Leuven (Universidade Católica de Lovaina) en 1959. Xunto co seu amigo Paul Houwen observou durante a súa época de estudante as colonias de aves de Roeselare. En 1954 converteuse en membro do Centro belga de aves, onde se centrou principalmente na marcaxe, medición e exame das aves do grupo das salanganas.
De Roo estudou as aves do "Musée Royal de l'Afrique Centrale" de Tervuren, municipio belga da provincia do Brabante Flamengo.
En 1967, De Roo describiu e nomeou a especie Chlorocichla prigoginei, unha paseriforme da familia dos picnonótidos, endémica do leste da República Democrática do Congo.
Así mesmo, en 1968 tamén describiu o deu o nome ao xénero da familia dos apódidos Schoutedenapus, da tribo dos colocaliinos.
Abreviatura
A abreviatura De Roo emprégase para recoñecer a como autoridade na descrición e taxonomía en  Zooloxía.
Plexo braquial
miniatura|200px|Plexo braquial
O plexo braquial é unha formación nerviosa. É un plexo somático formado polas ramas anteriores dos nervios espinais de C5 a C8, e pola maior parte da rama anterior de T1.
Características
Orixínase no pescozo, diríxese cara a fóra e abaixo, acercándose á primeira costela, para finalmente introducirse na axila. Forma todos os nervios principais da extremidade superior. A parte proximal do plexo discorre por detrás da arteria subclavia no pescozo, mentres que as partes máis distais do plexo rodean a arteria axilar.
Raíces
As raíces do plexo braquial son as ramas anteriores de C5 a C8 e a maior parte de T1. Preto da súa orixe, as raíces reciben as ramas comunicantes posteriores do tronco simpático. Estes levan as febras posganglionares simpáticas ás raíces, para que se distribúan pola periferia. As raíces e os troncos sitúanse no triángulo posterior do pescozo, pasando entre os músculos músculo escaleno anterior e o escaleno medio, e por detrás e por riba da arteria subclavia.
Troncos
Os tres troncos do plexo braquial orixínanse nas raíces, pasan por fóra da primeira costela e entran na axila:
O tronco inferior sitúase sobre a primeira costela, por detrás da arteria subclavia. Os troncos medio e superior teñen unha posición máis superior.
Divisións
Non existe ningún nervio periférico que se orixine directamente das divisións do plexo braquial.
O gozo das damas
O gozo das damas (en Au Bonheur des Dames) é a a undécima novela do ciclo Les Rougon-Macquart, de Émile Zola. Foi serializada por vez primeira no xornal Gil Blas e publicada con forma de novela por Charpentier en 1883. O gozo das damas é unha secuela de Pot-Bouille. Como o seu predecesor, céntrase en Octave Mouret, que ó final da novela anterior casara con Caroline Hédouin, a dona dunha pequena tenda de seda.
Plexo braquial
Fascículos
A maioría dos nervios periféricos da extremidade superior orixínanse nos fascículos do plexo braquial. Polo xeral, os nervios dos compartimentos anteriores da extremidade superior xorden dos fascículos medial e lateral, e os nervios relacionados cos compartimentos posteriores orixínanse no fascículo posterior.
O gozo das damas
Foi traducida ó galego por Celia Recarey e foi publicado pola editorial Irmás Cartoné no ano 2015.
Plexo braquial
Ramas
As únicas ramas que xorden dos troncos do plexo braquial son dous nervios que se orixinan no tronco superior: o nervio supraescapular e o nervio do músculo subclavio.
Todos estes nervios, excepto o radial, innervan os músculos relacionados coa parede posterior da axila; o nervio radial diríxese cara o brazo e antebrazo. Os nervios subescapular superior, toracodorsal e subescapular inferior orixínanse de forma consecutiva no fascículo posterior e se dirixen directamente aos músculos relacionados coa parede posterior da axila. O subescapular superior é un nervio curto, que se dirixe cara ao músculo subescapular para innervalo. O toracodorsal é o máis longo destes tres nervios e se dirixe verticalmente ao longo da parede posterior da axila e innerva os músculos subescapular e redondo maior.
O nervio axilar orixínase no fascículo posterior e se dirixe en sentido inferior e lateral ao longo da parede posterior para deixar a axila a través do espazo cuadrangular. Diríxese en sentido posterior pasando ao redor do pescozo cirúrxico do úmero e innerva os músculos deltoide e redondo menor. Despois de pasar polo espazo cuadrangular emite unha rama, o nervio cutáneo lateral superior do brazo, que rodea o bordo posterior do músculo deltoide e innerva a pel desa rexión. O nervio axilar vai acompañado da arteria circunflexa umeral posterior.
O nervio radial é a rama terminal de maior tamaño do fascículo posterior. Sae da axila e chega ao compartimento posterior do brazo a través do intervalo triangular, entre o bordo inferior do músculo redondo maior, a porción longa do músculo tríceps braquial e o corpo do úmero. No seu percorrido polo intervalo triangular vai acompañado da arteria braquial fonda, que se orixina na arteria braquial, no compartimento anterior do brazo. O nervio radial e as súas ramas innervan:
O nervio cutáneo posterior do brazo orixínase no nervio radial na axila, e innerva a pel da superficie posterior do brazo.
José Chiarroni Pazos
Traxectoria
Comezou a xogar no Real Vigo Sporting Club no ano 1914 e permaneceu no club ata a fusión deste co Fortuna de Vigo en 1923, pasando a formar parte do equipo do club resultante, o Celta de Vigo. Co Sporting proclamouse campión do Campionato galego en cinco ocasións.
O 14 de setembro de 1923 celebrouse o encontro de presentación do Celta entre un equipo A e B formado con xogadores do club, porén tanto Chiarroni coma Ramón González ausentaronse do mesmo.
Tras o nacemento do Celta, os xogadores do Vigo Sporting Otero, Chiarroni e Ramón González abandonaron o club e ficharon polo Deportivo da Coruña. O feito foi considerado unha afronta para o club vigués e sería un dos detonantes da histórica rivalidade co equipo coruñés. As protestas do Celta, que acusaron o Deportivo de ter subornado aos xogadores vigueses, levaron a Federación Galega a inhabilitar os tres futbolistas tránsfugas, acusándoos de profesionalismo, mentres que o Deportivo foi descualificado do Campionato de Galicia. Porén, o Deportivo recorreu ante a Real Federación Española de Fútbol, a cal se pronunciou en favor dos herculinos e anulou a sanción contra o club por entender que non existira suborno, instando á FGF a que readmitise o Deportivo no campionato, aínda que si mantivo a sanción sobre os tres xogadores por existir duplicidade de fichas. A FGF enviou un escrito de protesta á RFEF, mais esta reafirmouse na súa decisión, polo que a FGF convocou unha asemblea extraordinaria na que acordou por maioría aceptar o veredicto da RFEF.
Co Celta só disputou encontros amigábeis, coma o realizado no verán de 1924 ante a Selección de fútbol do Uruguai que se atopaba de camiño aos Xogos Olímpicos París 1924, dos cales se proclamarían campións.
En 1924 pasou a formar parte oficialmente do equipo do Deportivo da Coruña, onde permaneceu ata 1929, proclamándose campión de galicia en dúas ocasións.
Unha vez retirado do fútbol en activo foi adestrador do Betanzos CF.
Coa selección de fútbol
O 19 de novembro de 1922 formou parte do primeiro encontro da Selección de fútbol de Galicia ante Castela, cun 4-1 como resultado final. Posteriormente foi convocado noutras catro ocasións.
Katmandú
Katmandú (en काठमांडौ) é a capital e a maior cidade do Nepal. É a única cidade do país co status administrativo de Mahanagar (cidade metropolitana). Katmandú é o núcleo da meirande aglomeración urbana do Nepal, localizada no Val de Katmandú, e que está formada por Lalitpur, Kirtipur, Madhyapur Thimi, Bhaktapur e un gran número de pequenas comunidades. Segundo o censo de 2011, a cidade metropolitana de Katmandú tiña unha poboación de 1 003 285 e unha área de 49,45 km².
Xeografía
Localízase no val de Katmandú no Nepal central, próxima ao río Vishnumati, a 1370 metros de altitude. Está rodeada por catro grandes montañas: Shivapuri, Phulchoki, Nagarjun e Chandragiri. O val de Katmandú forma parte de tres distritos (Katmandú, Lalitpur e Bhaktapur).
A súa poboación medra de xeito rápido, máis que duplicándose nas estatísticas entre 2011 e 2019. Ten a maior densidade de poboación do país, sendo o fogar dunha doceava parte dos habitantes.
Historia
Foi fundada en 723 polos newares. A cidade antiga é característica pola gran cantidade de templos e palacios budistas e Hindús, a maioría deles do século XVII. Moitos destes monumentos foron estragados desafortunadamente por terremotos e a contaminación. No val de Katmandú hai sete sitios clasificados pola UNESCO como Patrimonio da Humanidade.
Katmandú converteuse nun sitio moi visitado polos turistas desde os anos 1960 a raíz do movemento hippie.
Pontils
Pontils é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Conca de Barberà.
Zala
300px|dereita
Zala é o nome dun condado administrativo (megye) situado ó suroeste de Hungría. O condado fai fronteira con Croacia, Eslovenia e os condados húngaros de Vas, Veszprém e Somogy. A capital de Zala é Zalaegerszeg. A súa área é de 3784 km² e ten unha poboación de 298.374 habitantes. O lago Balaton sitúase parcialmente neste condado.
Cidades con dereito de condado
miniatura|dereita|300px|Vista aérea de Zalaegerszeg
Vilas principais
(ordenadas por poboación segundo o censo do 2001) 300px|miniatura|dereita|Medicinal Bath Hévíz
Rally San Froilán de 1995
O Rally San Froilán de 1995 foi a 17ª edición de dito rally. Foi puntuable para a tempada 1995 do Campionato de Galicia de Rally, así como para o Campionato de España de Rallys.
Arrabalde, Zamora
Arrabalde é un concello de 15.71 km² e 365 habitantes situado no norte da provincia de Zamora preto do límite coa provincia de León.
Habitado desde a prehistoria no concello localízase o Castro de las Labradas, un castro fortificado ástur do século I a.C. declarado Ben de Interese Cultural.
Economía de Cabo Verde
O arquipélago de Cabo Verde ten escasos recursos naturais, incluíndo auga, que é agravada polas prolongadas secas. A economía é baseada en servizos, co turismo, o transporte e os servizos públicos respondendo por 3/4 do produto interno bruto. Malia case 70% da poboación vivir na zona rural, a agricultura e a gandería son pouco desenvolvidas e teñen pequena participación no PIB. Preto de 82% dos alimentos teñen que ser importados. O potencial da pesca, principalmente lagosta e atún non é completamente explorado.
Nandulfe, San Salvador de Asma, Chantada
Nandulfe é un lugar na parroquia de San Salvador de Asma, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 0 habitantes, segundo datos do INE,.
IES Otero Pedrayo de Ourense
O IES Otero Pedrayo de Ourense é un centro de ensino secundario pertencente á rede pública de institutos da Xunta de Galicia, situado en Ourense. Leva o nome do escritor Ramón Otero Pedrayo. Localízase a carón do Xardín do Posío, situado no barrio do mesmo nome. No centro impártese educación secundaria obrigatoria e Bacharelato.
Historia
Este edificio foi construído en varias etapas ao longo do tempo para albergar estudos de ensino medio na cidade de Ourense. O instituto foi creado por Real Orde do 30 de outubro de 1845 ao abeiro do Plan Xeral de Estudos (plan Pidal), que creaba un centro de ensino secundario en cada capital de provincia. Nun principio situouse no antigo convento de San Fernando, dos xesuítas (actual rúa de Valentín Lamas Carvajal), compartindo instalacións coa Biblioteca Pública e co Seminario Conciliar.
En 1869 a Deputación de Ourense decidiu destinar fondos para construír o edificio actual. O edificio inaugurouse en 1896, e comezou albergando o Instituto de 2ª Ensinanza, a Escola de Artes e Oficios, a Escola Normal de Mestres e a Biblioteca Pública. No curso 1904-1905 matricúlanse as primeiras alumnas. Neste período pasan polo centro personaxes ilustres da historia de Galicia, como Ramón Otero Pedrayo, Vicente Risco e outros integrantes do Grupo Nós.
A noite do 7 de decembro de 1927 tivo lugar un incendio, que comezou na biblioteca e se propagou por todo o edificio, afectando especialmente á biblioteca, á sala de profesorado e á Escola de Artes e Oficios. Perdéronse fondos procedentes dos mosteiros de Celanova, Oseira, Melón, San Clodio, San Domingos e San Francisco, que reunira o abade exclaustrado de Celanova Bonifacio Ruiz logo da desamortización de Mendizábal. O material que se atopaba nestas dependencias quedou derruído, o que provocou que posteriormente a utilidade única deste edificio fose a de Instituto.
En 1966 o edificio adquiriu o nome de Instituto Feminino debido á apertura no barrio da Ponte do Instituto Masculino, durante a segregación escolar por xénero durante o Franquismo. Coa restauración da democracia volveu o ensino para rapaces e rapazas.
En 1997 inaugurouse o polideportivo, construído no antigo campo do Pompeo. Dende 2007 o centro conta cun edificio anexo, o antigo Colexio Irmáns Villar, trasladado cara á superficie da Estación de San Francisco e cuxo antigo edificio foi remodelado para acoller o alumnado de bacharelato.
Instalacións
miniatura|300px|[[Teresa López, Rosario Álvarez, Víctor Freixanes, Juan Luis Saco Cid e Antón Santamarina no paraninfo, co gallo do 150 aniversario da Gramática gallega de Juan Antonio Saco Arce.]] O edificio conta con varias dependencias especializadas, construídas con funcións específicas tales como:
José Quiroga Méndez
José Quiroga Méndez, nado en Vilasante (Cervantes) o 14 de maio de 1707 e finado en Boloña o 23 de outubro de 1784, foi un mariño e relixioso galego.
Traxectoria
Nado no pazo do Fabal. Cursou estudos na Escola Naval Española. En 1736 ingresou na Compañía de Xesús, estudou Artes en Santiago de Compostela e foi ordenado sacerdote. En 1745 marchou a Arxentina, onde destacou como cartógrafo e matemático. Fundou a cátedra desta materia na Universidade de Córdoba e foi profesor no colexio de San Ignacio de Bos Aires. Explorou, por orde de Filipe V, as costas meridionais de Río da Prata ata o estreito de Magallanes. En 1767 foi expulsado da Arxentina e marchou desterrado a Italia. Foi o mellor cartógrafo español do século XVIII e a el débense os mellores traballos cartográficos dese século, manuais da navegación e o primeiro plano da cidade de Bos Aires, coñecido polo nome do seu divulgador Charlevoix. Realizou un Mapa de las misiones de la Compañía en los ríos Paraná y Uruguay (1749).
Laplace
Laplace pode referirse a:
A Caneta, Irís, Cabanas
A Caneta é un lugar da parroquia de Irís no concello coruñés de Cabanas, na comarca do Eume. Tiña 10 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 5 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 14 habitantes.
Tailandia nos Xogos Olímpicos
Tailandia participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1952, e dende entón enviou deportistas para competir en cada edición dos Xogos de Verán, agás en 1980, cando se uniu ao boicot liderado polos Estados Unidos. Tailandia tamén participou nos Xogos Olímpicos de Inverno dende 2002.
DS-U1-G
DS-U1-G foi o nome dun modelo de satélites artificiais soviético adicado ó estudo das capas superiores da atmosfera terrestre e as súas variacións con respecto da actividade solar.
En total lanzáronse dous satélites da serie DS-U1-G: o Kosmos 108 o 11 de febreiro de 1966, e o Kosmos 196 o 19 de decembro de 1967. Ámbolos dous satélites foron lanzados desde a base de Kapustin Yar con éxito mediante foguetes Kosmos 2I.
Inmunorreceptor
miniatura|290x290px|Exemplo de inmunorreceptor Un inmunorreceptor ou receptor inmunolóxico é un receptor, xeralmente situado na membrana plasmática, que se une a unha substancia (ligando), como por exemplo unha citocina ou un antíxeno, e causa unha resposta no sistema inmunitario.
Tipos
Os principais receptores do sistema inmunitario son os receptores de recoñecemento de padrón (PRR), os receptores de tipo Toll (TLR), os receptores activadores de célula asasina (KAR), os receptores inhibidores de célula asasina (KIR), os receptores do complemento, os receptores de Fc, receptores de célula B (BCR) e os receptores de célula T (TCR).
Ramón Fernández Sarasquete
Ramón Fernández Sarasquete, nado en Ribeira o 26 de febreiro de 1909 e finado na Coruña o 15 de outubro de 1979, foi un futbolista galego máis coñecido como Sarasquete, que xogaba na demarcación de defensa.
Traxectoria
Comezou a xogar no Villagarcía FC, de aí pasou ao Celta de Vigo onde xogou na 2ª División B na tempada na que se creou ese sistema de competición, a 1929/30. Esa categoría pasaría a chamarse Terceira División a partir da tempada seguinte.
Co Celta xogou un total de oito encontros esa tempada, porén non durou moito no equipo, xa que tras un frustrado fichaxe polo RCD Espanyol foi cedido ao Eiriña CF. Finalmente fichou polo Espanyol en decembro de 1929.
Posteriormente tamén xogou no Deportivo da Coruña e no Racing Club de Ferrol.
Vida persoal
Fillo do comerciante e político Antonio Fernández Salcedo, casou na Coruña con María Ángeles Penabad e tivo dous fillos: María del Carmen e Ramón Fernández Penabad.
Papuxa picafollas
A papuxa picafollas ou papuxa apardazada (Sylvia borin) é unha ave paseriforme da familia dos sílvidos.
Morfoloxía e Hábitos
A Papuxa picafollas ten unha lonxitude duns 14 cm e pesa uns 20 gramos. O corpo enteiro é de cor pardo oliva exceptuando a parte inferior máis clara. Os machos e femias non presentan diferenzas morfolóxicas. Habita en bosques mixtos, xardíns e parques. Aliméntase de insectos, arañas e bagas.
Distribución
Común en toda Europa, exceptuando o extremo Siberiano e o sur das penínsulas Ibérica, Itálica e Helénica.
1207
Outros
Historia ano a ano
Caravan
Caravan é un grupo musical do Reino Unido, da área de Canterbury, fundado por algúns dos membros do grupo Wilde Flowers: Dave Sinclair, Richard Sinclair, Pye Hastings e Richard Coughlan. Acadou éxito durante os seus primeiros anos de carreira, como parte da escena de Canterbury, combinando o rock psicodélico e o jazz nun son propio, próximo ao dos seus coetáneos Soft Machine.
Traxectoria
Tras a disolución da súa antiga banda, The Wilde Flowers, David Sinclair, Richard Sinclair, Pye Hastings e Richard Coughlan formaron Caravan en 1968. A banda foi o primeiro grupo británico en asinar para o selo estadounidense Verve Records, que editaría o seu disco de estrea, Caravan, ese mesmo ano. Despois disto Verve pechou a súa división de rock e pop polo que Caravan moveuse cara Decca Records para publicar If I Could Do It All Over Again, I'd Do It All Over You en 1970, aparecendo o tema que lle dába título no programa Top Of The Pops. O seu seguinte traballo, In the Land of Grey and Pink, foi editado en 1971 a través de Deram Records, a subsidiaria de rock progresivo de Decca. Tras este disco David Sinclair decidiu abandonar a banda e foi substituído por Steve Miller. O cambio de teclista causou tamén unha mudanza na dirección musical, e o seguinte álbum do grupo, Waterloo Lily, distinguíase dos seus anteriores traballos por unha maior influencia do jazz. Isto causou un certo malestar entre os seus seareiros e Caravan desintegrouse pouco despois, quedando só Hastings e Coughlan. O dúo recrutou ao intérprete de viola Geoffrey Richardson, ao baixista Stu Evans e ao teclista Derek Austin e xirou estensamente. Esta formación non realizou ningunha gravación ata que Evans foi substituído por John Perry e Dave Sinclair volveu á banda en 1973. O álbum resultante foi For Girls Who Grow Plump in the Night, que tivo unha boa acollida de crítica. Perry marcharía pouco despois e ocuparía o seu lugar Mike Wedgwood.
A pesar de colleitar un éxito considerable na Europa continental (particularmente en Francia, Países Baixos e Alemaña), as aparicións nas listas británicas e estadounidenses foron mínimas, entrando só un álbum, Cunning Stunts, no número 124 dos Estados Unidos. No Reino Unido Cunning Stunts (número 50) e Blind Dog at St. Dunstans foron os seus únicos éxitos. A gravación máis coñecida de Caravan é o álbum de 1971 In the Land of Grey and Pink, o seu segundo traballo con Decca. Este disco acadaría o disco de ouro.
A banda estivo practicamente inactiva nos 80 ata unha reunión en 1990, planeada como unha única actuación para televisión, revitalizando a súa carreira. Ultimamente o grupo conseguiu vendas constantes e unha base de seareiros co apoio dos programas máis eclécticos da radio e do aumento da popularidade do rock progresivo. Tras actuar no NEARFest en 2002, editaron o álbum The Unauthorized Breakfast Item no ano seguinte.
Carlos Fernández López
Carlos Fernández López, nado en Santiago de Compostela en, 1981, é un escritor galego en lingua castelá.
Traxectoria
Foi finalista do XXIV premio de poesía Isabel de España, e gañou o premio de La Voz + Joven (2007).
20th Century Fox Television
Twentieth Century Fox Television, Inc., máis coñecida como 20th Century Fox Television é a unidade de produción para a televisión do estudio de filmación da Fox filial da Fox Entertainment Group, parte da compañía de Rupert Murdoch News Corporation, á que tamén pertence 20th Television que para alén de producir para as estacións sindicadas da Fox tamén distribúe case toda a produción da Twentieth Century Fox Television.
Historia
20th Century Fox Television fundouse en 1949 co nome de TCF Television Productions, Inc, nome polo que se coñeceu ata 1955. Desde 1986 serviu como a ponla encargada da produción da rede da Fox, aínda que o departamento oficial de produción é a Fox Television Studios.
Eirís
O topónimo galego Eirís pode referirse a:
Isorritmia
Os termos isorritmia ou isorritmo (do grego ἴσος [isos] que significa "semellante" e ῥυθμός [rythmos] que quere dicir "cadencia, ritmo") fan referencia a unha técnica de composición musical que segue un patrón ou esquema fixo de alturas e repite un ritmo característico ao longo dunha peza musical, aínda que as notas cantadas sexan distintas.
Historia
O termo foi acuñado por Friedrich Ludwig en 1904 para referirse a esta técnica empregada nos motetes escritos no século XIII. Aínda que máis tarde o termo foi aplicado máis amplamente, sobre todo á repetición periódica ou a repetición rítmica na voz do tenor e noutras voces das composicións do século XIV e principios do XV, os motetes en especial.
Trátase dunha organización de duracións ou ritmos chamada tálea (lat. talea, plural taleæ, empalizada, estacada), que se repite ao longo dunha melodía de tenor cuxo contido ou series de alturas (notas), chamado cor, variaban no número de membros da tálea. A isorritmia vai máis aló da isoperiodicidade: non só é igual a estrutura dos períodos, senón que tamén o son os valores das notas dos períodos. A organización racional do tenor con subdivisión en cor (notas) e tálea (duracións de son, ritmo) tamén se estendeu, dese modo, ás voces superiores.
Utilizouse na análise da estrutura dos motetes da escola polifónica do período da Ars nova dos séculos XIV e XV, cuxos tenores ou cantus firmus (non confundir neste caso a nota de declamación do gregoriano, tenor -do latín tenere, soster- coa tesitura vocal masculina homónima) distinguíanse pola continuidade dun esquema rítmico denominado tálea, constituído por células idénticas que se aumentaban ou diminuían, e que co tempo estenderíase tamén a outras voces. O máximo expoñente desta técnica pódese atopar na obra de Guillaume de Machaut.
A invención desta técnica atribuíuse ao compositor Philippe de Vitry, pero «non era nin un invento de Philippe de Vitry, nin da súa propiedade exclusiva a principios do século XIV». A construción isorrítmica era con frecuencia variada mediante o uso de diminución rítmica estrita ou libre na repetición da cor.
Motete isorrítmico
O motete isorritmico constitúe o pináculo en materia de estruturación racional na música gótica. Ao mesmo tempo, a isorritmia crea o equilibrio cara á melodía expresiva e o incremento da coloración harmónica (terceiras, cromatismo). Philippe de Vitry e Guillaume de Machaut xa compuñan motetes isorrítmicos na década de 1320.
Estes motetes, escritos durante o século XIV (Ars nova), estrutúranse mediante os principios isorrítmicos de tálea e de cor. Un exemplo de motete isorrítmico é o "Garrit Gallus-In Nova fert/Neuma", composto por Philippe de Vitry a mediados do século XIV.
O motete isorrítmico "Sub Arturo plebs" de Johannes Alanus é un motete medieval tardío. Presenta unha cor de 24 longae (48 compases en notación moderna), divididas en tres táleas. A cor repítese tres veces, cada unha nunha medida diferente. A súa lonxitude é diminuída posteriormente polos factores 9:6:4. A imaxe mostra:
centro|miniatura|670x670px|Plan estrutural do tenor dun motete isorrítmico "Sub Arturo plebs" de Johannes Alanus.
Isorritmia na misa
A isorritmia tamén se trasladou do motete aos movementos da misa e da cantilena. Un exemplo constitúeo o Agnus Dei da misa de Guillaume de Machaut. centro|miniatura|500x500px|Tenor isorrítmico do [[kyrie da Messe de Nostre Dame (c. 1360) de Guillaume de Machaut. Unha cor de 28 notas establécese cunha tálea de 4 notas que se repite sete veces.]]
Isorritmia noutros ámbitos
Esta técnica tamén se atopa na música da India así como na produción musical de compositores modernos tales como Alban Berg, Olivier Messiaen, John Cage e George Crumb.
Ruta das Pedras (Redondela)
250px|miniatura|Petróglifo da Pedreira, un dos elementos arqueolóxicos da ruta das Pedras. 250px|miniatura|Igrexa parroquial de [[Ventosela, Redondela|San Martiño de Ventosela.]]