cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Consorcio da Zona Franca de Vigo
Orixes
Aluminios de Vigo, Ferroaleaciones de Vigo e, principalmente, Citroën Hispania, foron as empresas que primeiro aproveitaron as vantaxes fiscais da Zona Franca e consolidaron a súa orientación industrial. En 1956, a decisión da firma automobilística francesa de instalarse en Vigo foi un momento crucial. Por unha banda, porque a súa actividade chegaría a ser a fonte primordial dos recursos financeiros que permitiron ao Consorcio dotarse do perfil de institución de fomento económico que actualmente a caracteriza. Por outra banda, porque con ela naceu na cidade un novo sector industrial que, co tempo, impulsou a creación dun importante tecido de empresas auxiliares da industria do automóbil. Hoxe, o chamado clúster do automóbil, ademais de fornecer á factoría viguesa de pezas e compoñentes, prové a outras marcas automobilísticas e atrae a Vigo outras firmas multinacionais.
Normativa europea
Ante este novo escenario que lle facía perder o seu carácter industrial, o Consorcio tivo que reformular a función da Zona Franca. Foi entón cando se decidiu crear no porto unha área comercial destinada a servizos, loxística, almacenamento e apoio ao tráfico internacional. Pero tamén chegara o momento de utilizar o patrimonio acumulado para seguir potenciando o crecemento económico de Vigo e iniciar outro tipo de actividades. O Consorcio da Zona Franca non tardaría en converterse nunha axencia de desenvolvemento local.
Axencia de desenvolvemento económico
A partir de 1989, as actividades estritamente comerciais da Zona Franca comezaron a desprazarse cara ao novo enclave portuario de Bouzas, onde o Consorcio obtivera da Autoridade Portuaria a concesión dunha superficie de 144.352 metros cadrados a cambio de comprometerse a realizar as infraestruturas necesarias para terminar o espazo gañado ao mar. Ao longo da década seguinte serían ocupadas todas as instalacións e, chegado o ano 2000, houbo que ampliar a superficie ata os 200.000 metros cadrados actuais onde as mercancías dispoñen de almacenaxe cuberta e descuberta con despacho de alfándega propio. A Bouzas trasladáronse tamén as oficinas centrais do Consorcio.
Hoxe este espazo acolle unhas corenta empresas que se benefician das infraestruturas, das prestacións e das vantaxes fiscais que se lles ofrecen para o almacenamento e distribución de mercancías. Tal como afirman as publicacións de promoción do Consorcio, a área Comercial de Bouzas converteuse na porta atlántica do sur de Europa.
O primeiro polígono creado polo Consorcio sen estar considerado zona franca foi o da Granxa, no Porriño. Inaugurado en 1996, esta actuación supuxo tres mil novos postos de traballo na comarca de Vigo. Desde entón e ata hoxe, o Consorcio promove, en colaboración cos concellos onde se sitúen os terreos, millóns de metros cadrados de solo empresarial perfectamente equipados e estratexicamente situados na área metropolitana.
A seguinte actuación foi o Parque Tecnolóxico e Loxístico de Vigo, que albergou iniciativas tan interesantes como TexVigo, unha cooperativa de microempresas téxtiles que comparten o seu I+D e os seus procesos de comercialización. Hoxe as sesenta empresas instaladas, entre as que se atopan a multinacional xaponesa Denso e a alemá Benteler, proporcionan aproximadamente tres mil cincocentos empregos. miniatura|esquerda|300px|Naves bioclimáticas no parque empresarial Porto do Molle.
No municipio de Nigrán, o parque empresarial de Porto do Molle, cunha superficie de máis dun millón de metros cadrados, está desenvolvendo máis se cabe o concepto de solo para as empresas. Porto do Molle concibiuse como unha cidade do traballo onde unha persoa poderá traballar, practicar deporte, realizar as súas compras, pasear ou levar os seus fillos ao colexio.
Ademais, entre as localidades de Salvaterra e As Neves, na fronteira con Portugal, está proxectada unha plataforma loxística e industrial destinada a ser o maior parque empresarial da Eurorrexión, aínda que a súa posta en funcionamento tropeza de momento con dificultades polas demandas xurídicas dos anteriores propietarios dos terreos. Entre as parroquias de Matamá, Valadares e Comesaña, o Consorcio está deseñando o que será o último parque empresarial que se constrúa dentro do termo municipal de Vigo.
En canto aos parques empresariais de Zona Franca, non hai que esquecer o primeiro deles, a área Industrial de Balaídos, que, cun millón de metros cadrados, é o maior polígono industrial da cidade. Ao redor da planta de PSA Peugeot-Citroën instalada en Balaídos creouse un puxante clúster do automóbil de Galicia que emprega a máis de corenta mil persoas.
Rede de parques Zona Franca
O Centro de Iniciativas Empresariais (CIE), é unha incubadora de empresas e un animador de novos proxectos. Emprazado no polígono da Granxa, o CIE conta cunha estrutura física onde os emprendedores dispoñen durante un tempo limitado de todas as facilidades para o establecemento de novas empresas, tanto en espazo de oficinas como de naves. O CIE coopera cos emprendedores analizando o seu plan de empresa, asesorando na procura de mercados, ofrecendo cursos de formación continua e axudando na procura de axudas oficiais. Debido ao éxito de supervivencia entre as empresas que nacen no CIE, que é dun 90 por cento, actualmente estase construíndo outro CIE no parque empresarial de Porto do Molle.
Canto á política levada a cabo polo Consorcio en apoio á creación de novas empresas, é interesante mencionar tamén a súa participación en Vigo Activo, unha sociedade de capital risco que ten como obxectivo o fomento daquelas PEMES que non cotizan na bolsa e que non teñen natureza nin financeira nin inmobiliaria. Deben ser empresas galegas que conten cun produto ou servizo innovador ou que teñan un grande potencial de crecemento e altas expectativas de rendibilidade.
Ademais, baixo a marca ARDÁN, sustentada na maior base de datos empresarial de Galicia, o Consorcio ofrece servizos de información económica que permite aos responsables dunha empresa coñecer a fondo o seu medio, vixiar os seus competidores e situarse adecuadamente no seu sector de actividade.
Este anel de servizos ao empresariado está composto por proxectos de valor engadido que supoñen un elemento diferenciador da economía viguesa respecto doutras cidades.
Outras actuacións
Nos anos 90 o Consorcio quixo aproveitar a súa experiencia na compra de solo e a dispoñibilidade de importantes fondos e estableceu acordos co Concello, coa Autoridade Portuaria e coa Xunta para realizar un programa de recuperación urbana da área central do porto de Vigo, coñecido como «Abrir Vigo ó mar». A área portuaria era entón unha zona degradada e marxinal que interpuña unha barreira entre a cidade e o mar. Para modificar esta situación, era necesario eliminar o tráfico da superficie mediante túneles e crear zonas de xardíns, de lecer e comerciais. O proxecto de recuperación da fronte marítima foi encargado a prestixiosos arquitectos e recibiu varios premios internacionais de deseño urbano.
Outras intervencións da Zona Franca foron a construción do Paseo Marítimo de Bouzas e dos aparcadoiros públicos das prazas da Estrela e do Berbés e o centro comercial da Laxe. Para xestionar este centro comercial e os aparcadoiros, créase a sociedade Aparcamientos Subterráneos de Vigo S.L., cun 100% de capital do Consorcio. Ademais, o Consorcio participou no proxecto de recuperación do centro histórico da cidade.
O Museo do Mar é a intervención que menos parece encaixar no marco dun organismo que depende do Ministerio de Economía. O proxecto foi encargado aos arquitectos Aldo Rossi e César Portela. Inaugurado en 2002 cunha exposición sobre a batalla de Rande, o Consorcio retirouse da súa xestión unha vez terminada a obra e posto en marcha o Museo e negociou a súa transferencia á Xunta de Galicia.
Frank Ntilikina
Frank Bryan Ntilikina, nado o 28 de xullo de 1998 en Ixelles, é un xogador francés de baloncesto profesional que xoga nos Charlotte Hornets da National Basketball Association (NBA).
Traxectoria profesional
En decembro de 2015, Ntilikina asinou un contrato profesional por catro anos co SIG Strasbourg francés. O 15 de outubro de 2015 fixo o seu debut na Euroliga, anotando un punto en 12 minutos de xogo contra o KK Crvena Zvezda.
O 22 de xuño de 2017, Ntilikina foi elixido na 8ª posición do Draft da NBA de 2017 polos New York Knicks. O 5 de xullo de 2017, asinou un contrato cos Knicks. Ntilikina debutou na NBA o 19 de outubro de 2017, na derrota dos Knicks contra os Oklahoma City Thunder.
O 16 de setembro de 2021, Ntilikina asinou cos Dallas Mavericks.
O 5 de agosto de 2023, Ntilikina asinou cos Charlotte Hornets.
Džanan Musa
Džanan Musa, nado o 8 de maio de 1999 en Bihać, é un xogador bosníaco de baloncesto profesional. Seleccionado na primeira rolda do Draft da NBA polos Brooklyn Nets, xoga na posición de ala cunha altura de 2,06 m. Tras finalizar a súa etapa na NBA e xogar no Anadolu Efes da Euroliga e no Río Breogán da Liga ACB, actualmente xoga para o Real Madrid.
Traxectoria
Nado en Bihać, ao noroeste de Bosnia e Hercegovina, Musa comezou a xogar de pequeno ao fútbol antes de decidir dedicarse ao baloncesto. Durante a súa etapa xuvenil formou parte do KK Bosna, do KK Koš de Saraievo e finalmente, desde 2014, do KK Cedevita croata. O 15 de outubro de 2015 fixo o seu debut na Euroliga con tan só 16 anos, sendo un dos xogadores máis novos en debutar na historia da competición. Neste primeiro encontro, disputado ante o Olympiacos, disputou preto de cinco minutos nos que anotou catro puntos. Durante a súa etapa no equipo croata gañou tres ligas e tres copas croatas e unha Supercopa da Liga do Adriático. A nivel individual en 2018 foi recoñecido no mellor quinteto da Liga do Adriático, así como xogador máis prometedor tanto desa competición como da EuroCup, na que fixo unha media de 10,5 puntos e 3,2 rebotes por encontro.
Tras finalizar a súa estancia en Croacia, Musa presentouse ao Draft da NBA de 2018, sendo escollido o 21 de xuño de 2018 na primeira rolda (29ª posición) polos Brooklyn Nets. Após dúas temporadas no equipo neoiorquino, onde fixo unha media de 4,3 puntos e 1,9 rebotes por partido, o 13 de xaneiro de 2021 volveu a Europa tras asinar co Anadolu Efes SK turco. Tras finalizar a temporada, o 21 de xullo de 2021 anunciouse a súa fichaxe polo Río Breogán da Liga ACB. No equipo de Lugo realizou unha gran tempada e converteuse no primeiro xogador dun club galego en gañar o MVP da ACB, despois de ser o xogador con máis valoración da liga (23,1 de media) e o máximo anotador da competición, cunha media de 20,1 puntos por encontro.
Historia de Afganistán
240px|miniatura|dereita|Estatua de [[Siddharta Gautama|Buda en Bāmīān antes e despois da súa destrución polos talibáns o 21 de marzo de 2001.]]
A historia de Afganistán, (en, Tārīkh e Afġānistān}} en د افغانستان تاريخ Da Afġānistān Tārīkh) pode remontarse ó ano 500 a.C. cando a área estaba baixo o contol do Imperio aqueménida, malia que hai probas de culturas urbanas que existiron entre os anos 3000 e 2000 a.C.  A civilización do val do Indo ergueuse en partes do norte de Afganistán, da cal se coñecen varios sitios arqueolóxicos. Alexandre o Grande e o seu exército macedonio chegou ó que hoxe se coñece como Afganistán no -330 despois da conquista de Persia durante a batalla de Gaugamela. Dende entón, moitos imperios estabeleceron as súas capitais dentro de Afganistán, incluíndo o Reino grecobactriano, o Imperio Maurya, o Imperio Cuxano, Kabul Shahi, a Dinastía saffarí, a Dinastía samánida, o Imperio gaznávida, a Dinastía gúrida, a Dinastía timúrida, o Imperio mogol, a Dinastía hotaki e o Imperio durrani.
Período preislámico
miniatura|O Afganistán antigo estivo moitas veces rexido por varias dinastías persas, coma a do [[Dinastía Aqueménida|imperio aqueménida (559–330 a.C.)]]
miniatura|[[Alexandre o Grande loitando contra o rei persa Darío III (Mosaico de Pompeia do século IV a.C., peza grega orixinal, hoxe perdida).]] A área que ocupa hoxe Afganistán parece ter estado estreitamente relacionada, tanto pola súa cultura como polo comercio, coas rexións veciñas ao leste, oeste e norte, tanto na prehistoria como nos tempos antigos e modernos. Hai que ter en conta que está situada estratexicamente na principal ruta terrestre á India e serviu durante 2000 anos de paso aos invasores.
A civilización urbana na meseta iraniana, que inclúe a maior parte de Irán, Afganistán e de Paquistán, pode ter comezado entre o 3000 e 2000 a.C. (véxase tamén Complexo Arqueolóxico de Bactria-Margiana e Civilización do val do Indo). Os achados arqueolóxicos tamén indican os principios posibles da Idade de Bronce que se estendería por tódalas partes do mundo antigo de Afganistán e de Paquistán. Tamén se cre que a rexión tivo dende tempos temperáns contactos comerciais con Mesopotamia.
A comezos do século V a.C. o territorio do actual Afganistán abranguía diversas satrapías do imperio aqueménida, despois da súa incorporación por Ciro I. No 330 a.C. Alexandre o Grande entrou no territorio afgán para capturar Bactria (actual Balkh), e levoulle ata o 327 a.C. conquistar o que hoxe é Afganistán. Á morte de Alexandre (323 a.C.), os seléucidas fixéronse coa maior parte do actual Afganistán, que controlaron ata que a mediados do III a.C. se formou un reino grego independente en Bactria que durou ata o 170 a.C. no que desapareceu diante dos ataques das tribos procedentes do norte, especialmente partos e sacas. No sur, o Imperio de Mauria tiña o control do que hoxe é o sur de Afganistán e nese territorio introduciu o budismo.
A mediados do século II a.C. os Cuxanos, estableceron un imperio en Afganistán durante case catro séculos. O Imperio Cuxano espallouse dende o val do río Cabul cara ao río Indo, o deserto do Gobi e a Chaira iraniana. No século II d.C. con Canixca (Kanishka), o máis poderoso dos gobernantes cuxanos, o imperio conseguiu a súa máxima extensión: dende a foz do río Indo no mar Arábigo ata Caxemira e norte do Tíbet, nese tempo foi cando o budismo Mahaiana chegou ao seu cumio en Asia Central.
No século III Cuxán fragmentouse en reinos semi-independentes, conquistados polo Imperio Sasánida no oeste e polo Imperio dos Guptas fundado no século IV. Unha nova vaga de invasións indoeuropeas chegou dende o norte no século IV, os Heptalitas, ou Hunos brancos, arrasaron o que quedaba dos reinos Cuxanos e Sasánidas. A mediados do século VI os Gokturks, pobo nómade de Asia Central, desfixo o poder heptalita ao norte do río Amú, mentres ao sur do río Amú rexurdía o poder sasánida.
Conquista Islámica
No 637 os árabes vencen aos sasánidas nas batallas de Qadisiya e Nahawand, e no seu avance cara ao leste capturan Herat no 651. Entre o século VII e o IX a maioría dos habitantes convertéronse ao islam sunnita, e mentres os abbásidas gobernan dende Bagdad o actual Afganistán. Nos séculos VIII e IX pobos de lingua turca aséntanse no Hindu Kush e comezan a asimilar a lingua e cultura pasthún, xa presentes alí. A mediados do IX, o goberno Abásida deixa paso a pequenos reinos semi-independentes; no Hindu Kush tres dinastías locais ascenden ao poder, a máis coñecida a Samínida (dinastía chíi) que abranguía dende Bukhara ata o sur da India e o oeste de Irán ata que a mediados do século X cae baixo os ataques de tribos turcófonas do norte e dos Ghaznavides polo sur.
Os Ghors controlaron a maioría do que hoxe é Afganistán, leste de Irán e Paquistán, ata que entre o 1200 e 1205 a maioría do territorio Ghor foi conquistado polo xa do imperio Khwarezmid. En 1219 o imperio caeu en poder de Xenxis Kan, o que implicou a destrución de moitas cidades como Herat, Ghazni e Balkh e o espolio das zonas máis fértiles. A morte de Xenxis Kan en 1227 supuxo unha época de guerras constantes, nas que pequenos xefes e príncipes loitaron pola supremacía ata 1398 no que un dos seus sucesores, Tamerlán, incorporou o que é hoxe Afganistán ao seu imperio. O seu fillo Sha Ralj trasladou en 1405 a capital dende Samarcanda ata Herat, converténdoa nunha das cidades máis cultas e refinadas da época.
Babur, descendente de Xenxis Kan e de Tamerlán, ao que os Shaybani uzbekos botaran do poder no val de Fergana (Uzbekistán) cruza o Amu Daria en 1504 e captura Cabul ao derradeiro dos gobernantes mongois. Dende ela, en 1526 principia a conquista da India, onde fundou o Imperio mogol, pero a área do que hoxe é Afganistán acabou sendo relegada polos seus sucesores a zona de confrontación entre os Moghuls e os Safávidas de Irán, debido á importancia estratéxica do eixo Cabul-Kandahar, mentres os uzbekos loitaban polo control de Herat e rexións do norte.
A mediados do XVII os mongois abandonaron o norte de Cabul aos uzbekos, e o persa Nadir Shah conquistou Kandahar e Cabul en 1738.
Imperio Durrani
En 1747, tras a morte de Nadir Shah, unha Loya Jirga (xuntanza de xefes tribais abdalí pastúns) elixiu como rei a Shah Ahmed, a pesar de ser máis novo que outros pretendentes, Ahmad tiña moitos factores no seu favor, era descendente directo de Sado (epónimo dos Sadozai), era un líder carismático e un guerreiro terrible que tiña ao seu dispor unha ben adestrada forza móbil de varios milleiros de cabaleiros e posuía o tesouro de Nadir Shah. Unha das primeiras actuacións de Ahmed como xefe vai ser adoptar o título de Durr-i-Durrani (perla das perlas), ademais foi o primeiro gobernante pastún de Afganistán. Ahmed Shah comezou capturando Ghazni aos pashtun ghilzai e botando de Cabul ao goberno local. En 1749 o Imperio mogol cédelle a soberanía sobre Sindhi e todo o norte da India ao oeste do río Indo para salvar a capital india do ataque afgán. Ahmed shah dirixiuse entón cara ao oeste, a Herat, gobernada por un neto de Nadir Shah. Logo dun ano de sitio caeu, polo que Ahmad puido enviar o seu exército para ocupar o norte do Hindu Kush, poñendo baixo o seu control aos turcomenos, uzbekos, taxicos e hazaras. Invadiu a India, logrou o control do Punjab, Caxemira e a cidade de Lahore.
En 1757 saqueou Delhi, pero permitiu á dinastía mogol manteren o control nominal coa condición de que recoñecese a súa soberanía sobre o Punjab, Sindhi e Caxemira. Deixou en Delhi ao seu segundo fillo Timur Shah e regresou a Afganistán. O colapso dos Mughal, facilitou o xurdimento de novos poderes, así os maratis, dende a súa capital en Pune puxeron en perigo as novas conquistas de Ahmed, este fíxolles fronte con éxito, declarándolles a xihad (guerra santa islámica), á que se xuntaron pastúns doutras tribos e baluchis. En 1759 Ahmed entrou triunfante en Lahore e en 1761 enfrontouse con eles na batalla de Panipat e que supuxo a desfeita dos maratis.
No 1772 sucédelle o seu fillo Timur Shah, traslada a capital de Kandahar a Cabul, para facilitar o control do territorio do norte do Hindu Kush. Con el comezou un período de caos, de loita polo poder entre os diferentes clans pastúns e a perda dos territorios conquistados por Ahmed Shah. No 1780 asinouse un tratado co emir de Bukhara no que se estableceu o Amu Daria como fronteira setentrional de Afganistán. Tras a morte de Timur Shah, en 1793, viviuse un período de anarquía e arredor de 1818 os descendentes de Ahmed Sha só controlaban un radio de 160 km arredor de Cabul. En 1823, tras a caída da dinastía Durrani, Afganistán deixou de existir brevemente, fragmentándose en diversos principados.
Influencia europea
miniatura|[[Emir Xáh Shuja Durrani, sentado no seu Palacio de Cabul en 1839.]] No 1826 Dost Mohamed conseguiu exercer suficiente control sobre os seus irmáns para proclamarse emir de Cabul e axiña tivo que repelir ataques dos sikhs no leste do río Khyber, e no 1834 parou unha invasión do antigo gobernante, Xáh Shuja. Estas querelas internas permitiron que as forzas sikhs de Ranjit Singh ocuparan Peshawar. No 1836 as forzas de Dost Mohamed, baixo as ordes do seu fillo Mohamed Akbar Khan, derrotaron aos sikhs en Jamrud, pero non tentou reconquistar Peshawar. Na busca de aliados cos sikhs contactou co gobernador británico da India, Lord Auckland, a partir de entón Afganistán vai ser unha peza do xogo de poder en Asia Central entre dúas grandes potencias, Rusia e Gran Bretaña.
No 1838 asínase un acordo entre Auckland, Ranjit Singh e Shuja no que se recoñecía o goberno sikh sobre as antigas provincias afgás conquistadas, Herat debía permanecer independente, e Dost Mohamed debía ser substituído por un gobernante próximo aos intereses británicos, isto supón o comezo da Primeira Guerra Anglo-Afgá (1838-1842). As tropas británicas comandadas por William McNaughton entran polo Punjab, toman Quetta en marzo de 1839 e un mes despois chegan a Kandahar sen loita. En xullo atacan a fortaleza de Ghazni, e vencen ás tropas de Dost Mohamed, o que provoca a marcha ao exilio deste, en agosto de 1839 Shuja foi de novo entronizado en Cabul, aos 30 de perder o poder. Parte das tropas británicas retornan á India, pero en outubro de 1841 prodúcese unha revolta de parte das tribos afgás que apoian ao fillo de Dost Mohamed, Mohamed Akbar Khan. O 1 de xaneiro de 1842 asínase un acordo entre o comandante británico Elphinstone e os rebeldes para a retirada das tropas británicas de Afganistán, pero son atacadas o 6 de xaneiro por guerreiros ghizai cando volvían á India, provocando 3.000 mortos.
miniatura|esquerda|Caricatura política onde se ve a [[Sher Alí Khan cos seus «amigos», Reino Unido e Rusia (1878).]]
Durante a segunda guerra anglo-sikh (1848-1849) tentou tomar Peshawar, pero fracasou. No 1855 polo Tratado de Peshawar os británicos normalizan as relacións diplomáticas con Afganistán, no 1857 foille engadido un addendum permitindo aos británicos ter presenza militar en Kandahar durante un conflito cos iranianos, que atacaran Herat no 1856. No 1863 Dost reconquistou Herat coa axuda británica. Dost morreu uns meses máis tarde, sucedeulle o seu terceiro fillo, Sher Alí, pero Cabul permaneceu en mans do seu irmán máis vello Mohamed Afzal ata 1868. Sher Alí móstrase preocupado pola expansión cara ao sur de Rusia, que en 1873 tomara as terras do khan de Khiva. Sher Alí pediu o apoio británico, pero os británicos rexeitaron darlle apoio. Cando os rusos envían unha misión diplomática a Cabul o 22 de xullo de 1878, os británicos enviaron a súa propia delegación a Cabul, pero foi rexeitada polo goberno afgán. O 22 de novembro unha forza británica de 40.000 homes entraron en Afganistán por tres puntos diferentes. Sher Ali, alarmado, tentou pedir axuda ao tsar para que o axudase, pero este foi incapaz de o facer, polo que volveu a Mazar-e Sharif, onde morreu en febreiro.
Coas tropas británicas ocupando a maioría do país, Yaqub Khan, o novo gobernante, asinou o Tratado de Gandamak en maio de 1879 para parar a invasión do resto do país. A cambio dun subsidio anual e vagas promesas de asistencia en caso de invasión exterior, os asuntos exteriores quedaban en mans dos británicos, e Afganistán cedeulles varias áreas fronteirizas.
No 1896 Rusia concedeulle a Afganistán o corredor de Wakhan, un territorio kirguís, para estratexicamente evitar ter fronteira directa co Imperio Británico.
miniatura|O Rei [[Habibullah Khan de Afganistán.]]
Ideoloxía
miniatura|Ideoloxías enfrontadas: [[Ronald Reagan dá un discurso flanqueado por bandeiras fronte ó muro de Berlín, 1987. A porta de Brandeburgo, á súa vez, lémbranos o uso da Arte para xustificar a construción do Estado, coma neste caso Prusia-Alemaña]]Unha ideoloxía é o conxunto de ideas, tendentes á conservación ou transformación do sistema existente (económico, social, político...), que caracterizan a un grupo, institución, movemento cultural, social, político ou relixioso.
Historia de Afganistán
Reformas de Amanullah Khan e guerra civil
Sucedeulle Amunallah Khan, que declarou a total independencia de Afganistán e atacou aos británicos en maio de 1919. Nesta Terceira guerra anglo-afgá, Amunallah tivo éxito nos primeiros días ao contar co apoio das tribos pasthun de ámbalas beiras da fronteira, os británicos recobráronse da sorpresa inicial e ao final chegouse ao Acordo de Rawalpindi, polo que se permitía a Afganistán ter a súa propia política exterior, en parte para frear a influencia da Revolución Bolxevique de 1917, que nos seus esforzos por calmar aos musulmáns do seu país, os líderes soviéticos trataron de establecer relacións cordiais cos estados musulmáns veciños. No caso de Afganistán o goberno soviético tratou de estreitar lazos, ao mesmo tempo que intentaba impedir o apoio británico á contrarrevolución.
Ideoloxía
O termo ideoloxía foi formulado por Destutt de Tracy (Mémoire sur la faculté de penser, 1796), e orixinalmente denominaba á ciencia que estuda as ideas, o seu carácter, a orixe e as leis que as rexen, así como as relacións cos signos que as expresan. Medio século máis tarde, o concepto dótase dun contido combativo por Carlos Marx, para quen a ideoloxía é o conxunto de ideas (erróneas na súa maior parte) cuxa relación coa realidade é menos importante que o seu obxectivo, que é evitar que os oprimidos perciban o seu estado de opresión. Desde un punto de vista ou outro, o concepto adquire unha tinguidura pexorativa do que non se desprendeu.
Historia de Afganistán
Reformas de Amanullah Khan e guerra civil
Amanullah envía representantes a Moscova en 1919, Lenin recibe á misión de Cabul e responde enviándolle un representante para ofrecer axuda ao goberno de Amanullah. Malia iso as relacións soviético-afgá flutuaron dependendo do valor de Afganistán para os líderes soviéticos, a pesar de Afganistán intentar a recuperación dos oasis de Merv e Panjdeh, non conseguiu facerse con eles.
Ideoloxía
Socioloxía e ideoloxía
Falamos de ideoloxía cando unha idea determinada é amplamente compartida conscientemente por un grupo social nunha sociedade. Ás veces é un trazo fortemente identitario, de forma similar á relixión, a nación, a clase social, o sexo... Ademais os membros do grupo ideolóxico admiten ou non que determinado individuo pertence ó grupo segundo comparta ou non certos presupostos ideolóxicos básicos.
Historia de Afganistán
Reformas de Amanullah Khan e guerra civil
En maio de 1921 asínase o Tratado de Amizade Afgán-soviético, os soviéticos axudaron a Amunallah con diñeiro, tecnoloxía e equipamento militar, aínda que Amunallah quedou decepcionado coa política soviética, especialmente coa represión dos musulmáns da Unión Soviética. Os británicos viron con preocupación as relacións afgán-soviéticas, especialmente cando os soviéticos introducen algúns aeroplanos, e coa política de Amunallah de apoiar aos nacionalistas indios, mesmo dándolle asilo en Cabul e aos pasthúns da India.
Ideoloxía
Socioloxía e ideoloxía
A ideoloxía interpreta e xustifica os actos persoais ou colectivos dos grupos ou clases sociais, a cuxos intereses serve, e explica a realidade dunha forma asumible e tranquilizadora para que poida manterse a interpretación ou xustificación previa tal como estaba no imaxinario individual e colectivo, independentemente da circunstancia real. Do estudo da ideoloxía encárgase a socioloxía do coñecemento, cuxo presuposto básico é que as maneiras de ver o mundo varían socialmente dunha sociedade a outra e dentro de sectores diferentes da mesma sociedade.
Historia de Afganistán
Reformas de Amanullah Khan e guerra civil
Amanullah efectúa grandes reformas para modernizar Afganistán, axúdase de conselleiros turcos para profesionalizar o exército e mesmo crear unha forza aérea, aínda que vai contar coa oposición dos sectores máis tradicionais, liderados polo ministro da guerra, Mohamed Nadir Khan, que acabará dimitindo. As medidas reformistas afectaron a todos os ámbitos da sociedade, dende a adopción do calendario solar, a xeralización e mesmo obriga de usar a vestimenta occidental en Cabul, a mellora xurídica da posición da muller, a abolición da escravitude, a introdución da educación obrigatoria, a reestruturación, a reorganización e a racionalización da estrutura dos impostos, as campañas anticorrupción, a adopción do sistema métrico decimal, a creación dun Banco Nacional (Bank-i-Melli) e a introdución do afgani como nova moeda foron algunhas das moitas medidas modernizadoras.
En 1923 apróbase a primeira Constitución, porén a xaria seguiu a ser a fonte da lexislación, aumentando a súa influencia despois da rebelión de Khost de 1924, aínda así os líderes relixiosos sempre estiveron receosos das reformas relixiosas de Amanullah.
Ideoloxía
Concepto marxista de ideoloxía
O papel da ideoloxía, segundo esa concepción marxista da historia, é actuar de lubricante para manter fluídas as relacións sociais, proporcionando o mínimo consenso social necesario mediante a xustificación do predominio das clases dominantes e do poder político.
Historia de Afganistán
Reformas de Amanullah Khan e guerra civil
En novembro de 1928 rebélase a tribo pasthún dos Shinwari en Jalalabad. A medida que as forzas tribais se achegaban a Cabul, as tropas reais quedaban reducidas por desercións masivas, entrementres as tribos taxicas avanzaban polo norte cara a Cabul.
Ideoloxía
Concepto marxista de ideoloxía
Entre os marxistas que se dedicaron ó estudo da ideoloxía, ou fixeron comentarios significativos sobre o tema, están Marx e Engels, Lukács, Althusser, Gramsci, Theodor Adorno e, máis recentemente, Slavoj Žižek.
Historia de Afganistán
Reformas de Amanullah Khan e guerra civil
En xaneiro de 1929 Amunallah abdica no seu irmán máis vello, Inayatullah, que reina só tres días antes de marchar ao exilio na India. Unha tentativa posterior para reconquistar Cabul por Amanullah falla e este exíliase definitivamente en Italia.
Ideoloxía
Concepto marxista de ideoloxía
Malia que comunmente adoita falarse dunha teoría da ideoloxía homoxénea do marxismo, ligada ó esquema base-superestrutura, existen numerosas variacións teóricas que tratan este tema. Algúns analistas da teoría da ideoloxía marxista, por exemplo Terry Eagleton, chegaron a afirmar que nos escritos do propio Marx existen teorías diferentes sobre o punto.
Historia de Afganistán
Reinados de Nadir Shah e Zahir Shah
miniatura|[[Mohammad Zahir Shah en 1963.]]
Ideoloxía
Concepto marxista de ideoloxía
Durante a etapa stalinista da URSS, o marxismo quedou reducido ó materialismo dialéctico (ou diamat) e á chamada concepción materialista da historia. Estas doutrinas, codificadas e pouco cuestionables, eran ensinadas academicamente, cunha sección mesma na Academia de Ciencias. Para os marxistas occidentais, e especialmente para os historiadores de orientación non ortodoxa, que adoita chamarse marxiana, sobre todo en Francia e Inglaterra (máis ou menos ligados á renovación historiográfica de mediados do século XX que supuxo a Escola de Annales), é imposible explicar a historia dun xeito tan determinista. Desde ese punto de vista, adoitan atoparse na historiografía interpretacións da ideoloxía no sentido que a inadecuación da ideoloxía dominante a novas condicións ou a aparición de ideoloxías alternativas que entran en competencia con ela, produce unha crise ideolóxica. Así adoita admitirse que, aínda que desde un punto de vista marxista clásico adoita herético, cando unha ideoloxía dominante non cumpre eficazmente a súa función fai aumentar a tensión social (loita de clases) que contribúe á crise dun modo de produción e a súa transición ó seguinte.
Historia de Afganistán
Reinados de Nadir Shah e Zahir Shah
O Príncipe Mohammed Nadir Khan, primo de Amanullah Khan, á súa vez derrota e executa a Habibullah Kalakani a inicios de novembro de 1929. Pronto foi proclamado como rei Nadir Khan. Comezou por consolidar o poder e rexenerar o país. Abandonou as reformas de Amanullah Khan, en favor dunha transición máis gradual para a modernización. En 1933, porén, foi asasinado nunha vinganza por un estudante de Cabul.
Ideoloxía
O século das ideoloxías
Expresión do filósofo Jean Pierre Faye (1998) O termo Ideoloxía, reservado no século XIX ó debate intelectual, convértese no século XX no vehículo de grandes movementos sociais e de pensamento, sobre o soporte de grandes masas que son adoutrinadas polos novos medios de comunicación, a propaganda, a violencia e a represión. No período de entreguerras as ideoloxías políticas enfrontadas son fascismo e comunismo fundamentalmente, aínda que do século XIX sobreviviran o liberalismo na súa versión democrática (fronte ó que ambos se definen), el conservadorismo, el socialismo democrático, o anarquismo e os nacionalismos. Feminismo, pacifismo, ecoloxismo e os movementos pola igualdade racial e o recoñecemento da identidade sexual son ideoloxías non estritamente políticas, con forte vocación transformadora da sociedade. O mundo relixioso semella estar ausente da maior parte das novas visións do mundo (en alemán Weltsanschauung) ata a fin do século XX, cando André Malraux profetizou pouco antes de morrer (1976): o século XXI será relixioso ou non será. É cedo para confirmalo, pero desde aquela o cristianismo integrista, tanto católico como protestante e o fundamentalismo islámico renováronse (personalizados en Xoán Paulo II, Ronald Reagan e o Ayatollah Khomeini) e encontraron acomodo na xustificación ideolóxica de todo tipo de intereses, tanto nos países desenvolvidos (onde vai máis alá do interclasismo da Democracia cristiá de posguerra) coma nos subdesenvolvidos (onde substitúe ó tercermundismo dominante no período da descolonización ou á teoloxía da liberación dos anos 1970). O mesmo ocorre co nacionalismo hindú. O europeísmo ou movemento europeo entrou nunha clara crise ideolóxica da que é síntoma a incapacidade de definición dos valores e as fronteiras continentais nos debates da Constitución (2005).
Historia de Afganistán
Reinados de Nadir Shah e Zahir Shah
Mohammad Zahir Shah, fillo de Nadir Khan de 19 anos, asumiu o trono e reinou de 1933 a 1973. Até 1946, Zahir Shah reinou coa axuda do seu tío Sardar Mohammad Hashim Khan, que ocupou o posto de Primeiro ministro e continuou as políticas de Nadir Shah. En 1946, outro dos tíos de Zahir Shah, Sardar Shah Mahmud Khan, tornouse primeiro ministro e iniciou unha experiencia que permitiu unha maior liberdade política, mais reverteu a política cando foi máis lonxe do que esperaba. En 1953, foi substituído como primeiro ministro por Mohammed Daoud Khan, primo e cuñado do rei. Daoud buscou unha relación máis estreita coa Unión Soviética e máis distante de Paquistán. No entanto, as disputas con Paquistán levaron a unha crise económica e por iso foi convidado a dimitir en 1963. De 1963 até 1973, Zahir Shah asumiu un papel máis activo.
Ideoloxía
O pensamento feble
Por outra parte, desde as décadas de 1980 e 1990, o concepto de ideoloxía sofre unha desvalorización pola súa inadecuación a novos paradigmas intelectuais emerxentes, coma o deconstrutivismo (Jacques Derrida), ou o máis xenericamente chamado posmodernidade, que propoñen un pensamento feble (Gianni Vattimo), en certo modo unha ideoloxía flexible e acomodable ás situacións de cambio desconcertante que ocorren no período de final de século e milenio (especialmente a caída do muro de Berlín). Nese contexto cultural enténdese a formulación do concepto da terceira vía (Anthony Giddens), unha adaptación á globalización e o liberalismo económico triunfante desde posicións socialdemócratas (o laborismo británico de Tony Blair ou mesmo a presidencia de Bill Clinton) que na práctica é unha aproximación a moitas concepcións do conservadorismo.
Uso pexorativo do termo
En moitas ocasións úsase o concepto ideoloxía para desprestixiar a un sistema de pensamento ou concepción do mundo (ou mesmo a un autor ou un texto, dicindo deles que están ideoloxizados). A diferenza dunha máis neutral toma de posición que exprese o punto de vista presente dunha persoa ou un grupo, ante unha situación nova, despois de ter avaliado as distintas opcións existentes. Este uso pexorativo de ideoloxía enténdea coma un discurso que Ideoloxía é, por tanto, o froito do pensamento sometido ó prexuízo.
Historia de Afganistán
Reinados de Nadir Shah e Zahir Shah
En 1964, o rei Zahir Shah promulgou unha constitución liberal, que prevía unha lexislatura bicameral na que o rei nomeou un terzo dos deputados. O pobo elixiu un terzo, e os restantes foron seleccionados indirectamente polas asembleas provinciais. A pesar do "experimento de democracia" Zahir produciu poucas reformas duradeiras, e permitiu o crecemento de partidos extremistas non oficiais, tanto de esquerda como de dereita. Estes incluíron o comunista Partido Popular Democrático do Afganistán (PDPA), que tiña lazos ideolóxicos estreitos coa Unión Soviética. En 1967, o PDPA dividiuse en dúas grandes faccións rivais: o Khalq (masas) foi dirixido por Nur Mohammad Taraki e Hafizullah Amin, que foron apoiados por elementos dentro das forzas armadas, e os Parcham (insignia), liderado por Babrak Karmal.
Ideoloxía
Dogmatismo das ideoloxías
As ideoloxías ven o mundo coma algo estático. Á por este feito que calquera ideoloxía se ve a si mesma coma a depositaria das ideas que poden resolver calquera problema da sociedade, xa sexa presente ou futuro.
Historia de Afganistán
República de Afganistán e fin da monarquía
miniatura|[[Cabul (1970s).]] En medio a acusacións de corrupción e prevaricación contra a familia real e as malas condicións económicas creadas pola grave seca de 1971-1972, o ex-primeiro ministro Mohammad Sardar Daoud Khan, que era primo do Rei Zahir tomou o poder nun golpe de Estado sen violencia o 17 de xullo de 1973, mentres Zahir Shah estaba recibindo un tratamento por problemas oculares e terapia para a lumbalxia en Italia. Daoud aboliu a monarquía, revogou a Constitución de 1964, e declarou que Afganistán unha república con el como o seu primeiro presidente e primeiro ministro. As súas tentativas de realizar as reformas económicas e sociais necesarias tiveron pouco éxito, e a nova Constitución promulgada en febreiro de 1977 non conseguiu acabar coa inestabilidade política crónica. As modificacións manifestadas na sociedade afgá tamén axudaron ó golpe de Estado: a familia real tiña, insolitamente, estabelecido relacións de colaboración coa esquerda contraria á monarquía tradicional, apoiada nos xefes das tribos máis influentes (principalmente, os Pashtuns). Daud proseguirá unha política de aproximación ós países musulmáns, principalmente con Arabia Saudita e co Shá do Irán, o que non será visto con agrado pola Unión Soviética e levará ó fin do seu goberno.
Pola desilusión, en conxunto, en 1978, un proeminente membro do Partido Democrático Popular do Afganistán (PDPA), Mir Akbar Khyber (ou "Kaibar"), foi morto polo goberno. Os dirixentes do PDPA aparentemente temían que Daoud estaba planeando exterminalos, especialmente porque a maioría deles foron prendidos polo goberno pouco despois. No entanto, Hafizullah Amin e un número de oficiais militares da á da facción do Khalq do PDPA conseguiu manterse en xeral e organizar un golpe militar, no que quedaría coñecido como a "Revolución de Saur" (período que vai de 22 de abril a 22 de maio).
Ideoloxía
Dogmatismo das ideoloxías
Isto converte á ideoloxía nun dogmatismo, pois péchase ideas dos demais como posible fonte de solucións ós problemas que se formulan no día a día.
Ideoloxías camiño ó Totalitarismo
En casos extremos, unha ideoloxía pode levar a negar a posibilidade de disentir, dando por verdade irrefutable os seus postulados.
Historia de Afganistán
República Democrática e invasión soviética
miniatura|28 de abril de 1978, un día despois da [[Revolución de Saur en Cabul.]] O 27 de abril de 1978, o PDPA, liderado por Nur Mohammad Taraki, Babrak Karmal e Amin Taha, derrubou o goberno de Mohammad Daoud, que foi asasinado, xuntamente con todos os membros da súa familia nun sanguento golpe militar. O golpe ficou coñecido como "Revolución de Saur". O 1 de maio, Taraki tornouse Presidente, Primeiro ministro e Secretario Xeral do PDPA. O país foi entón rebautizado como República Democrática de Afganistán (RDA), e o réxime PDPA durou, dalgunha forma ou doutra, até abril de 1992.
Ideoloxía
Ideoloxías camiño ó Totalitarismo
Chegados a este punto de considerar a ideoloxía como verdade irrefutable,ábrese o camiño ó totalitarismo (que tamén podería dar paso a unha Teocracia). Calquera que disinta pasa a ser un problema para a sociedade, pois vai contra a verdade dogmática que proclama a ideoloxía.
Historia de Afganistán
República Democrática e invasión soviética
En marzo de 1979, Hafizullah Amin asumiu o cargo de primeiro ministro, mantendo a posición de mariscal de campo e tornándose vicepresidente do Consello Supremo de Defensa. Taraki permaneceu como Presidente e co control do Exército. O 14 de setembro, Amin derrubou a Taraki, que foi asasinado.
Ideoloxía
Ideoloxía como paradoxo
Mesmo o prexuízo pode entenderse (en termos evolucionistas) coma unha conduta adaptativa. Pois ben, teremos que supoñer que a ideoloxía (entendida pexorativamente) é unha resposta adaptativa: permite a existencia dos seres humanos en sociedades homoxeneizantes, que necesitan un máximo de comportamentos unitarios e un mínimo de discrepancia.
As ideoloxías non se escriben en letras de bronce, son tan cambiantes coma calquera fenómeno histórico. Non pode facerse pensamento sen ideoloxía, sería coma a pomba de Kant, que cre que voaría máis facilmente se a privaran do aire que a frea.
Historia de Afganistán
República Democrática e invasión soviética
Ó mesmo tempo, os comunistas impuxeron unha tiranía sobre o pobo afgán; prenderon, torturaron ou asasinaron a miles de membros da elite tradicional, das institucións relixiosas, e os intelectuais. Human Rights Watch estima que cerca de 100.000 persoas puideron ser asasinadas no campo soamente por tropas do goberno. Os membros da academia e das minorías étnicas foron asasinados, torturados ou presos. En decembro de 1978, o liderado do PDPA asinou un acordo coa Unión Soviética que permitía o apoio militar ó PDPA en Afganistán se fose necesario. A maioría da poboación nas cidades, incluíndo Cabul deu a benvida ou eran ambivalentes a esas políticas.
Ideoloxía
Ideoloxía como paradoxo
Os mesmos conceptos clásicos e convencionais de liberdade e de individuo entendidos desde a conceptulización do liberalismo son construcións ideolóxicas da sociedade de mercado que tende a establecer o capitalismo, desde que nace nas cidades medievais ata que se impón na Revolución Industrial. As mesmas ideoloxías que se fan chamar "da liberdade" (liberalismo, democracia representativa) son tan ideolóxicas e queren impoñer un concepto do ser humano e das relacións sociais e económicas tanto coma a escolástica foi a ideoloxía do feudalismo ou o pensamento grecorromano o foi di escravismo. Ningún relato, discurso ou toma de posición pode prescindir de elementos ideolóxicos. Nin sequera a ciencia se libra disto (Thomas Kuhn) aínda que represente un fenomenal avance na historia das ideas xusto porque o único que di de si mesma é que non establece verdades fixas e só pretende achegarse de forma provisional á realidade (Karl Popper).
Historia de Afganistán
República Democrática e invasión soviética
Con todo, a natureza marxista-leninista e secular do goberno, así como a súa forte dependencia da Unión Soviética tornouse impopular para a maioría da poboación afgá. Represións mergullaron gran parte do país, especialmente nas áreas rurais, en revolta aberta contra o novo goberno marxista-leninista. Na primavera de 1979, as revoltas atinxiron 24 das 28 provincias afgás, incluíndo grandes áreas urbanas. Máis da metade do exército afgán ou desertou ou adheriuse á insurrección.
Dolores Jiménez Hernández
Dores Jiménez Hernández, nada en Cidade de México o 1 de abril de 1955, é unha diplomática mexicana, que actualmente traballa como embaixadora de México en Honduras.
Historia de Afganistán
República Democrática e invasión soviética
Os Estados Unidos viron a situación como unha excelente oportunidade para debilitar á Unión Soviética. Como parte dunha estratexia da Guerra fría, en 1979, o goberno dos Estados Unidos (coa presidencia de Jimmy Carter e do Asesor de Seguridade Nacional, Zbigniew Brzezinski) comezaron a financiar e adestrar secretamente os Muxahidins contra forzas do goberno a través do servizo secreto paquistaní coñecido como Inter Services Intelligence (ISI).
Dolores Jiménez Hernández
Traxectoria
É licenciada en Relacións Internacionais pola Universidade Nacional Autónoma de México. Os seus estudos de especialización en Diplomacia realizounos na Universidade Nacional de Australia. Foi asistente de finanzas e de actas das Reunións do Consello Coordinador Empresarial (1976-1979). Posteriormente, foi analista de Asuntos financeiros internacionais na Secretaría de Facenda e Crédito Público (1980-1981).
Historia de Afganistán
República Democrática e invasión soviética
Para reforzar a facción Parcham, a Unión Soviética decidiu intervir o 24 de decembro de 1979, cando o Exército Vermello invadiu o seu veciño do sur. Máis de 100.000 tropas soviéticas participaron na invasión, que foi apoiada por outros cen mil militares afgáns e outros membros da facción Parcham. Non obstante, Hafizullah Amin foi asasinado e substituído por Babrak Karmal. En resposta á ocupación soviética de Afganistán, durante a administración de Ronald Reagan, os Estados Unidos aumentaron o armamento e financiamento dos Muxahidins, que iniciaron unha loita de guerrillas, grazas en gran parte ós esforzos de Charlie Wilson e do director da CIA Gust Avrakotos. Os primeiros relatos estiman que $6–20 billóns foron gastados polos Estados Unidos e Arabia Saudita, mais os máis recentes informes afirman que Arabia Saudita e os Estados Unidos proporcionaron até US $40 billóns  en diñeiro e armas,  para a creación de grupos islámicos contra a Unión Soviética. Os Estados Unidos pasaron o seu apoio a través do ISI paquistaní. Arabia Saudita tamén prestou apoio financeiro. Líderes como Ahmad Shah Massoud recibiron só un auxilio menor en comparación con Gulbuddin Hekmatyar e algúns dos outros partidos, aínda que Massoud foi nomeado o "afgán que venceu a Guerra Fría" polo Wall Street Journal.
A ocupación soviética de 10 anos provocou a morte de entre 600.000 e dous millóns de afgáns, a maioría civís. . Cerca de 6 millóns de refuxiados afgáns fuxiron para Paquistán e Irán, e de alí fuxiron máis de 38.000 para os Estados Unidos e moitos máis para a Unión Europea. Enfrontados coa crecente presión internacional e co gran número de baixas en ambos os lados, os soviéticos retiráronse en 1989. A súa retirada de Afganistán foi vista como unha vitoria ideolóxica nos Estados Unidos, que apoiara algunhas faccións muxahidins a través de tres administracións presidenciais dos Estados Unidos para combater a influencia soviética na proximidade da rexión rica en petróleo do Golfo Pérsico. A URSS continuou a apoiar ó presidente Mohammad Najibullah (ex-xefe do servizo secreto afgán, KHAD) até 1992.