cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Acceso directo á memoria
Funcionamento e características
Cando se utilizaba entrada/saída programada, a UCP solicitaba un dato ó periférico, esperaba a que estivese dispoñible e o copiaba a memoria ou a un rexistro segundo o necesitase. Isto implicaba un desaproveitamento moi alto da UCP, polo que xurdiu a proposta de utilizar entrada/saída por interrupcións, na que a UCP solicitaba un dato e continuaba coa execución doutro proceso, para ser interrompida cando o dato estivese dispoñible, eliminando esa espera activa. A solución proposta para o acceso directo a memoria pasa por que o controlador do dispositivo sexa un pouco máis complexo, o suficiente como para ser quen de deixar bloques de datos en memoria sen necesidade de ser atendida pola UCP, obtendo así unha concorrencia máxima. Así, só serán necesarios os servizos da unidade central para realizar a petición e para atender á súa finalización.
Para que todo isto sexa posible, as peticións da UCP ao controlador do dispositivo a utilizar deben indicar polo menos tres datos: a dirección no dispositivo do primeiro dato a ler, a cantidade de datos a ler e a dirección de memoria principal onde almacenar eses datos. Este esquema é moi sinxelo e está suxeito a moitas posibles variacións dependendo do dispositivo co que se traballe, que podería requirir máis ou menos datos.
O controlador do dispositivo debe ser capaz de facer roubos de ciclo, que non son máis que solicitudes de utilización dos buses para acceder á memoria. A UCP pode actuar interrompendo a execución do ciclo en curso ou esperando a que esta finalice. En calquera caso, no próximo ciclo o controlador poderá utilizar o bus para acceder a memoria. O acceso pode ser para transferir un só dato ou en ráfaga (intercambio de varios datos coa memoria nun só roubo de ciclo).
A utilización de acceso directo a memoria permite alcanzar taxas de aproveitamento da CPU próximas ao 99%. A utilización de roubo de ciclo illado ou en refachos non ten grande influencia na ocupación da CPU, aínda que si inflúe no tempo que tardan os datos en seren transferidos a memoria ou dende ela.
Cerceta albela
A cerceta albela ou cerceta do estío (Anas querquedula) e unha anátida de tamaño pequeno que habita na maior parte de Europa e oeste de Asia. É estritamente migratoria e desprázase no inverno a África, onde poden xuntarse bandos de moitos individuos. É unha das aves incluídas no "Acordo de conservación das aves acuáticas migratorias de África e Eurasia" AEWA.
Descrición
O corpo mide de 37 a 41 cm ó longo. As alas miden nos machos de 18,7 a 21,1 cm, e nas femias entre 18,2 e 19,6 cm. O peteiro mide de 3,5 a 4,5 cm. Os machos pesan de 250 a 600 g, mentres que as femias non pasan dos 550. Coa plumaxe invernal é fácil de confundir con outras especies do xénero Anas. As femias diferénciase das femias doutras especies semellantes polo debuxo da cabeza: na parte superior ten unha "pucha" de cor castaña escura, unha faixa máis escura cá cor de fondo da plumaxe e visible sobre dos ollos e as meixelas son tamén algo máis escuros có resto da cabeza. A plumaxe do macho na época de aparellamento é moi característica: unha faixa branca en forma de arco vaille dos ollos á caluga, o resto da cabeza e de cor castaña avermellada. O lombo e o peito teñen un fondo gris cheo de pencas castañas. Os costados son brancos cubertos de liñas finas grises. Plumas longas en forma de lanceta de cor branca e negra cáenlle dos "ombreiros" sobre do lombo. Ó voar son visibles nos dous sexos as plumas interiores de cor gris abrancazada e o espello de cor azul pálido. O bico e as patas son grises.
Distribución e hábitat
Está espallada pola zona paleártica: vive en case todo o leste de Europa e, esporadicamente, aparece no oeste e en Europa central. En Escandinavia atópase ó redor do mar Báltico. Ó leste aparece nunha faixa ancha que chega ata a illa de Sakhalin. Pasa o inverno en África, o norte da India e o sueste de Asia.
Crían nas beiras cubertas de herba de estanques, lagos pouco fondos e zonas pantanosas. No inverno viven a carón de lagos e zonas de cheas.
Reprodución
O niño, en forma de cunca e cuberto de herbas e penuxe, está construído entre a vexetación mesta á beira da auga. A femia pon de oito a once ovos de cor beixe que incuba de 21 a 23 días. Os polos están preparados para o voo ó cumpriren entre os 35 a 42 días de idade.
Alimentación
Comen insectos, crustáceos, sementes e plantas acuáticas. En xeral, prefiren alimentarse de animais, que son capturados na tona da auga ou poucos centímetros por debaixo. Capturan o alimento nadando co pescozo estricado e a cabeza parcialmente dentro da auga.
Armenio
Armenio pode referirse a:
Richard Armitage
Richard Crispin Armitage, nado o 22 de agosto de 1971 en Leicester, é un actor inglés principalmente coñecido por interpretar a John Thornton in North and South, a Guy of Gisborne en Robin Hood, e a Lucas North en Spooks. É notábel a súa participación recente nos filmes The Hobbit: An Unexpected Journey, The Hobbit: The Desolation of Smaug e The Hobbit: The Battle of the Five Armies.
Alice in Chains
Formación
Alice in Chains sobresaíu como unha das principais bandas da primeira metade da década dos 90 en Seattle. A banda foi formada en 1987, cando Layne Staley (vocalista) coñeceu Jerry Cantrell (guitarrista) no Music Bank, en Seattle. Antes diso, Staley xa tocaba con algúns amigos nunha banda chamada Alice N’ Chains, pero a partir do seu encontro con Cantrell a banda pasou a chamarse Alice in Chains e empezou a traballar en serio. Jerry trouxo para grupo ao baixista Mike Starr e ao batería Sean Kinney, e a banda comezou a tocar nos clubs e bares de Seattle.
En 1989, a banda asinou un contrato coa Columbia Records. En xuño do ano seguinte, lanzaron o EP We Die Young (que hoxe é moi difícil de atopar). O son da banda logo se caracterizou como un "hard-metal" de primeira, con sons que lembraban a Black Sabbath e a Metallica. Layne amosábase un letrista melancólico e sentimental. Xa en 1990, no verán, a banda lanzou o álbum Facelift e comezou a facer xiras ao lado de nomes como Megadeth, Iggy Pop e Van Halen. O disco comezou a ter éxito (gañaría o disco de ouro máis tarde) e a banda comezou a gañar prestixio. En maio de 1991, Alice in Chains participou do Clash of Titans, con Slayer, Megadeth e Anthrax.
En novembro de 1991, Alice in Chains gravou un EP chamado Sap, que é case todo acústico e posúe as participacións de Chris Cornell (Soundgarden) e Mark Arm (Mudhoney). Reza a lenda que o título do disco ven dun soño do batería Sean Kinney. Nese período, o grunge comeza a facerse notar, con bandas coma Soundgarden, Nirvana e Pearl Jam soando nas radios de todo o mundo.
Dirt
miniatura|200px|[[Jerry Cantrell]] En abril de 1992, a banda comezou a gravar o seu novo disco, con Dave Jerden na produción, e o 29 de setembro dese ano Dirt foi lanzado. A banda saíu de xira con Ozzy Osbourne durante tres meses e despois diso Mike Starr decidiu deixar a banda xa que non aguantaba facer máis xiras e que quería pasar máis tempo coa súa familia, sendo substituído por Mike Inez, que era baixista de Ozzy. Xa en 1993, a banda toca con Screaming Trees en Europa e participa no Lollapalooza, que tiña a Primus como atracción principal. No disco Dirt, as letras de Staley son bastante depresivas, con temas como morte e drogas. Ese disco gañaría tres discos de platino.
En setembro de 1993, a banda grava un mini-disco, chamado Jar of Flies, producido por Toby Wright e lanzado a comezos de 1994. É o primeiro EP da historia en chegar á cima da lista da revista Billboard.
Despois dalgún tempo fóra da escena, Staley aparece nun proxecto paralelo con Mike McCready (Pearl Jam), Barret Martin (Screaming Trees) e Baker Saunders (Lamont Cranston). Baixo o nome de Mad Season gravan un disco chamado Above, lanzado en marzo de 1995.
En abril de 1995, Alice in Chains entra no estudio Bad Animals, en Seattle, para a gravación dun novo disco, novamente coa produción de Toby Wright. O resultado é lanzado en novembro de 1995, e o álbum posúe como título o nome da banda (a pesar de que algúns o chamaron Tripod). Eles deciden non facer xira para divulgar o disco o que fai aparecer rumores de que a banda estaríase separando.
Pero en maio de 1996 Alice in Chains reúnese novamente para a gravación dun acústico especial para a MTV (que sería lanzado en vídeo e álbum no verán dese mesmo ano, novamente baixo a produción de Toby Wright), e despois volverían aos escenarios para ser os abreconcertos do inicio da xira do regreso de Kiss, a Kiss Alive 96/97 World Tour. Despois diso os membros de Alice in Chains mergullaríanse noutros proxectos, principalmente Jerry Cantrell.
O 29 de xuño de 1999 é lanzado un recompilatorio da banda, chamado Nothing Safe: The Best of the Box, cos principais éxitos da carreira de Alice in Chains e unha canción inédita. Ese lanzamento serviu de aperitivo para o que viría a continuación: a caixa Music Bank, lanzada en 1999, contendo rarezas, gravacións en vivo e demos que a banda gardou ao longo dos seus máis de dez anos de carreira.
2000 foi un ano con poucas novidades na carreira de Alice in Chains. A seu remate foi lanzado un novo recompilatorio, desta vez composto por gravacións en directo de tres das xiras da banda, chamado sinxelamente Live.
O comezo da primeira década despois do grunge pasa, e moitos rumores sobre Layne son divulgados nese período no que a banda permanece inactiva, pero sempre acaban sendo desmentidos para o alivio dos fans que aínda tiñan esperanzas de ver a Alice in Chains tocando. En abril de 2002, o día 20, novas noticias dan conta da morte de Layne Staley, pero infelizmente, desa vez non era mentira. Layne fora atopado morto na súa casa, posiblemente vítima dunha sobredose. A súa morte supuxo a ruptura da banda.
Reforma
miniatura|dereita|165px|[[William DuVall, actual vocalista actuando coa banda. DuVall substituíu a Layne Staley despois da súa morte.]] Sete anos máis tarde, o 18 de febreiro do ano 2005, os membros de Alice in Chains reuníronse de novo nun escenario. Kinney, Inez e Cantrell uníronse a vocalistas coma Maynard James Keenan (Tool), Patrick Lachman (Damageplan), Wes Scantli (Puddle of Mudd) e Ann Wilson (Heart), para realizar o que se chamou "Tsunami Benefit" en Seattle, un concerto en favor das vítimas do tsunami de finais do ano 2004 no leste do Océano Índico. Este concerto deixou a porta aberta a unha posible reunión futura da banda.
Dita reunión concretouse o 20 de marzo de 2006 no programa "Decades Rock Live!" da VH1, dedicado á banda Heart. Nese programa tocaron os temas Would? con Phil Anselmo (cantante de Pantera e Down) e Rooster con William DuVall, cantante e guitarrista de Comes with the Fall, e Ann Wilson, vocalista de Heart. Despois disto, a banda fixo unha pequena xira por Europa e polos Estados Unidos, e un breve tour polo Xapón. Concidindo coa xira, Sony publicou o recompilatorio The Essential Alice in Chains, un dobre disco con 28 temas. Para dita xira reclutouse ao vocalista William DuVall e ao baixista de Velvet Revolver, Duff McKagan, quen tocou a guitarra rítmica nalgunhas cancións.
A banda comezou a compoñer e gravar demos de temas novos para un álbum con DuVall en abril de 2007. Pero o grupo non amosou grandes avances ata outubro de 2008, cando anunciaron que comezaran a gravar no estudio co produtor Nick Raskulinecz.
O 11 de xuño de 2009 revelouse que o próximo álbum da banda levaría o nome de Black Gives Way to Blue, e poríase á venda o 29 de setembro do 2009. O día 30 de xuño, un dos temas do novo disco, "A Looking in View", foi editada como primeiro sinxelo. O seu vídeo musical estreouse na páxina oficial da banda o 7 de xullo. O segundo sinxelo, "Check My Brain", puido escoitarse nas emisoras de radio o 14 de agosto, e estivo dispoñible nas tendas o día 17.
Carelle, O Ermo, Ortigueira
Carelle é un lugar da parroquia do Ermo no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 4 habitantes (1 home e 3 mulleres).
Isidoro Millán González-Pardo
Isidoro Millán González-Pardo, II conde de Quirós, nado en Pontevedra o 11 de xuño de 1922 e finado en Santiago de Compostela o 16 de decembro de 2002, foi un erudito galego, catedrático de lingua grega e autor de estudos especializados sobre epigrafía, toponimia e paleolingüística galaica e hispana. Foi membro numerario da Real Academia Galega.
Traxectoria
Fillo de Isidoro Millán Mariño, logo de acabar os seus estudos secundarios, realizou estudos universitarios en Salamanca, Oña, e na Universidade Central de Madrid, onde se licenciou en Filosofía e Letras no ano 1954, da que sería profesor axudante de latín e lingüística indoeuropea.
En 1959, ao aprobar as oposicións á cátedras de grego, foi destinado ao instituto de bacharelato de Pontevedra onde exerceu o profesorado desa materia até 1968, ano no que por concurso se trasladou para Santiago de Compostela para impartir a mesma materia no instituto de bacharelato feminino "Rosalía de Castro", onde permanecería até a súa xubilación. En Santiago foi contratado pola universidade para dar aulas de diversas materias lingüísticas desde Historia da Lingua Grega a Lingüística Indoeuropea.
En 1975 foi elixido membro numerario da Real Academia Galega, na que ingresou o 17 de abril dese ano; desde 1979 sería así mesmo membro da Comisión de Lingüística e de Toponimia do Consello da Cultura Galega. Foi tamén membro da Real Academia da Historia, do Instituto de Estudios Galegos Padre Sarmiento, dependente do CSIC, e máis do Centro de Estudios Xacobeos. Foi fundador do Instituto Cultural Galaico-Minhoto.
Trala súa morte, foi inhumado en Vilagarcía de Arousa.
Publicacións (selección)
miniatura|170px|Nº 1 de [[Grial (revista)|Grial.]]
Vida persoal
Tivo por sobriños a Alejandro e Francisco Millán Mon.
1999 (o cómo generar incendios de nieve con una lupa enfocando a la luna)
1999 (o cómo generar incendios de nieve con una lupa enfocando a la luna) é un álbum de estudio do grupo de música indie Love of Lesbian, de Barcelona, gravado coa produtora Music Bus, subsidiaria de Warner Music, e publicado no ano 2009. As catorce cancións deste álbum forman a historia dunha relación amorosa en distintas etapas. O título 1999 refírese ao no que o grupo publicou o seu primeiro traballo, que fora en inglés.
Pantalla de plasma
Funcionamento
A pantalla de plasma moderna consta de millóns de celas diminutas, denominadas pixeles, situadas entre dous paneis de cristal que contén unha mestura dos gases nobres neon e xenon a baixa presión. Unha substancia fosforescente recobre cada unha desas celas e cando os átomos individuais deses gases se ioinizan pola existencia dun campo eléctrico intenso se converte automaticamente en plasma que á súa vez emite luz ao ser ionizada que reflicte nas celas, cada unha delas divídese en tres subcelas que están recubertas por unha substancia fosforescente de cor diferente, unha vermella, outra verde e outra azul que se mesturan dentro de cada cela creando unha gama de cores, ao variaren os pulsos de corrente en cada subcela modifícase a intensidade da cor, o que lle permite abranguer todas as cores do espectro.
Lukovit
Lukovit (en búlgaro, Луковит) é unha cidade de Bulgaria na provincia de Lovech. Está situada a 112 km da capital do país, Sofía.
Poboación
Evolución da poboación :
Illa Aukena
Aukena é a 4ª illa máis grande das Illas Gambier na Polinesia francesa. Aukena atópase a medio camiño entre Mangareva e Akamaru, a 5 km ao sueste de Mangareva. Ten aproximadamente 2´5 km de longo e 0´5 km de ancho, cunha superficie total de 1´35 km².
Foi descuberta por James Wilson en 1797. Un pode ver os vestixios da época misioneira, incluída a igrexa de Saint Raphael construída en 1839. Por outra banda, Aukena é coñecida por ter unha das mellores praias de area branca de Polinesia. Actualmente, ao redor de cuarenta persoas viven na aldea de Aukena.
La Revista
La Revista foi o título de varias publicacións:
La Revista (1849)
Historia e características
Subtitulado Periódico de Arte y Literatura, apareceu o 10 de agosto de 1849. Publicábase tres veces ao mes. Fundado por Constantino Armesto Cobián, o director era Isidoro Fernández Monge. Como redactores figuraban Constantino Armesto (que asinaba como El lindo D. Diego), Isidoro Fernández Monge (El diablo con antiparras), Pedro Armesto (El cantor de las verdades), Luís de la Riega e A. Ruiz. Contiña artigos de fondo, poesías, epigramas e anuncios. Apareceron doce números.
Galería de imaxes de Lores, Meaño
San Miguel de Lores é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Meaño.
Esgrima nos Xogos Olímpicos de 1976
Nacións participantes
Un total de 281 tiradores (211 homes e 70 mulleres) de 34 nacións competiron nos Xogos Olímpicos de Montreal:
Seminario de Lingüística Informática
O Seminario de Lingüística Informática (SLI) da Universidade de Vigo adícase á investigación na área da lingüística computacional. Fundado por Xavier Gómez Guinovart, as liñas de investigación prioritarias do SLI céntranse no ámbito das tecnoloxías da lingua galega: procesamento de córpora textuais, aplicacións lexicográficas e terminolóxicas, análise lingüística automática, tradución automática, e correctores ortográficos e gramaticais.
Algúns dos principais recursos públicos desenvolvidos polo SLI son tradutores automáticos, correctores ortográficos en liña, dicionarios técnicos, corpus lingüísticos e ferramentas de análise lingüística en liña (véxanse as ligazóns externas para máis detalles).
Os recursos están dispoñíbeis na páxina Tecnoloxías e Aplicacións da Lingua Galega.
Viaje de estudios
Viaje de estudios é o álbum debut da banda Lori Meyers, lanzado en 2004 en España.
Correo de Galicia
Correo de Galicia foi o nome de dous periódicos:
Paul Martin
miniatura|Paul Martin.
Chuzan
Tamagusuku, con dezanove anos de idade, sucedeu o seu pai, Eiji, como o rei de Okinawa, en 1314. Pero non tiña as mesmas características do seu antecesor, e non se lle tiña respecto a el nin ao seu liderado, o que levou os nobres locais a se rebelaren sucesivamente, uns detrás doutros nun breve período de tempo. O Señor de Ozato separouse ao Sur, levando consigo os seus seguires, e formou o Reino de Nanzan. Á súa vez, o Señor de Nakijin, na rexión localizada no Norte, tamén fixo igual e declarouse Rei de Hokuzan. Restou a Tamagusuku soamente a rexión central, en Urasoe, converténdose no Rei de Chuzan.
Paul Martin
Paul Edgar Philippe Martin, nado en Windsor (Ontario) o 28 de agosto de 1938, é un político canadense, líder do Partido Liberal do Canadá. Foi Primeiro ministro do seu país dende o 12 de decembro de 2003 ata o 6 de febreiro de 2006.
Ambrosii Senyshyn
Ambrosii Andrii Senyshyn (en Амвросій Андрій Сенишин), nado o 23 de febreiro de 1903 en Staryi Sambir (Ucraína) e finado o 11 de setembro de 1976 en Filadelfia (Estados Unidos) foi un eclesiástico grecocatólico ucraíno, 2º metropolita de Filadelfia entre 1961 e 1976.
Traxectoria
Logo de estudar na escola local, ingresou aos dez anos (1913) no ximnasio de Lviv, mais os seus estudos foron interrompidos polo estoupido da primeira guerra mundial e a ocupación rusa de Galicia en 1914.
O 16 de xullo de 1923 comezou o seu noviciado no mosteiro de Krekhiv. Entre 1925 e 1928 estudou Humanidades en Krekhiv, e até 1930 Filosofía en Dobromyl, pasando tamén polos mosteiros de Lavriv e Chervonohrad. Estudou posteriormente Teoloxía, entre 1930 e 1932 en Krasnohrad e até 1933 en Varsovia. O 23 de agosto de 1931 foi ordenado sacerdote polo bispo de Przemyśl, Yosafat Kotsylovskyi. En 1933 marchou aos Estados Unidos para traballar entre a diáspora ucraína. O seu primeiro encargo foi o de párroco axudante na igrexa de San Nicolao de Chicago (hoxe catedral), sendo a partir de 1937 hegúmeno do mosteiro basiliano e párroco de San Nicolao.
O 6 de xullo de 1942 foi nomeado bispo auxiliar do exarcado apostólico dos Estados Unidos e bispo titular de Maina polo papa Pío XII. Recibiu a consagración episcopal o 22 de outubro, de mans do exarca Kostiantyn Bohachevskyi, e sendo os principais co-consagrantes a Vasyl Ladyka e a Vasyl Takach. Residiu en Stamford, onde fundou en 1944 as Irmás Misioneiras da Nai de Deus e en 1946 o Comité Católico Ucraíno para os Refuxiados. Publicou tamén varios libros litúrxicos, o mensual Kovcheh/The Ark (até 1956) e comezou unha serie de gravacións para tratar de estandarizar o canto litúrxico ucraíno.
O 20 de xullo de 1956 foi nomeado exarca apostólico de Stamford, e pasou a ser bispo diocesano cando o exarcado foi elevado á eparquía de Stamford.
O 14 de agosto de 1961 foi nomeado metropolita de Filadelfia. Como metropolita, introduciu o calendario gregoriano no territorio da arquieparquía, construíu 25 novas igrexas e unha nova catedral, e fundou 8 parroquias e misións. En 1973 foi nomeado membro da Congregación para as Igrexas Orientais. Finou en Filadelfia o 11 de setembro de 1976.
Condal Club de Fútbol
Estadio
O equipo disputa os seus partidos como local no estadio Alejandro Ortea que dispón dunha capacidade para 2.500 espectadores. Por este estadio pasaron equipos históricos da Terceira División de España así como o Real Oviedo que pode ser considerado como un equipo histórico a nivel nacional.
A Laxe, Armental, Vilasantar
A Laxe é un lugar do concello coruñés de Vilasantar na comarca de Betanzos, que pertence a dúas parroquias, divididas polo río Cabalar. Do río cara ao norte pertence á parroquia de Armental e do río cara ao sur á parroquia de Vilariño. Segundo o Instituto Nacional de Estadística, en 2018 a parte de Armental tiña 16 habitantes (nove homes e sete mulleres).
Véxase tamén
A Laxe (Vilariño).
Covelo
Covelo é un concello da provincia de Pontevedra, pertence á comarca da Paradanta. Segundo o IGE no 2014 tiña 2719 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «/á» ou «».
Poboación
Limita cos concellos de Avión e Melón (na provincia de Ourense), A Cañiza, Mondariz e Fornelos de Montes.
Patrimonio
Na Serra do Suído atópanse os singulares chozos.
Lugares de Covelo
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Covelo vexa: Lugares de Covelo.
Galería de imaxes da comarca de Lugo
miniatura|dereita|272px|Comarca de Lugo
A comarca de Lugo comprende os concellos de Castroverde, O Corgo, Friol, Guntín, Lugo, Outeiro de Rei, Portomarín e Rábade.
Isetta
miniatura|BMW Isetta thumb|BMW Isetta at the IAA 2009
O Isetta foi un dos microcoches producido nos anos posteriores á segunda guerra mundial. Aínda que o deseño se orixinou en Italia, construíronse noutros países como España, Bélxica, Francia, Brasil, Alemaña e Reino Unido.
Libioi, Armental, Vilasantar
Libioi é un lugar da parroquia de Armental no concello coruñés de Vilasantar na comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2018 tiña seis habitantes (catro homes e dúas mulleres).
La Revista (1867)
La Revista foi un semanario editado en Pontevedra en 1867 e 1868.
Historia e características
Subtitulado Periódico de intereses generales, apareceu en marzo de 1867. O seu director e fundador foi Augusto Escarpizo Lorenzana. Periódico semanal, publicaba artigos de literatura e ciencias. Entre os seus colaboradores figuraban Gerardo Rodríguez del Corral, Celso García de la Riega e Juan Cuveiro. En setembro de 1868 fundiuse con La Voz del Pueblo.
Quim Monzó
Joaquim Monzó i Gómez, coñecido como Quim Monzó, nado en Barcelona o 24 de marzo de 1952, é un escritor e xornalista catalán.
Traxectoria
Estudou deseño gráfico na Escola Massana de Barcelona. A súa andaina profesional iniciouna como traballador nas artes gráficas e, máis tarde, como deseñador gráfico, debuxante de cómics, autor de letras de cancións e guionista de televisión. Na década de 1970 pasouse ao xornalismo, con colaboracións como correspondente de guerra e columnista de opinión en xornais. En colaboración con Albert Abril escribiu reportaxes sobre Vietnam, Camboxa, Irlanda do Norte e a África do Índico para Tele/eXprés. Colaborou en Ajoblanco. En xaneiro de 1982 acadou unha bolsa para ir estudar a Nova York, onde viviu ata 1983. Ten diagnosticada a síndrome de Tourette.
Colaborou no programa de TV3 Persones humanes, dirixido por Persones humanes, que presentaba Miquel Calzada, "Mikimoto" con monólogos humorísticos. O seu monólogo do 30 de xaneiro de 1994 sobre a monarquía, no que se parodiaba a vida sexual da infanta Elena de Borbón, provocou unha grande polémica. A Casa Real protestou, o presidente da Generalitat de Catalunya, Jordi Pujol viuse obrigado a pedir desculpas, e vetouse a aparición do escritor no programa presentado por El Gran Wyoming, "El peor programa de la semana", emitido por TVE. Quim Monzó, nunha entrevista no programa Jamais sans mon livre (Jamás sin mi libro) en France 3, considerou que a polémica era un acto de censura sobre os programas de televisión de humor político dunha monarquía aínda non afeita á esfera pública:"Creíamos que la censura había desaparecido después de la muerte de Franco, pero no es así. En el programa de TV-3 que desencadenó el conflicto no nos reíamos del Rey ni de la Monarquía. Nos limitábamos a ironizar, de manera sútil y suave, sobre la institución. Nuestros comentarios eran mucho más moderados que los que ofrecen los Guignols franceses sobre el presidente de la República o Spitting Image sobre la familia real británica. Parece que el problema estriba en que nuestros reyes no están habituados a este tipo de cosas."En 2007 escribiu e leu o discurso inaugural da Feira do Libro de Frankfurt, ano en que a cultura catalá foi a convidada. Monzó deseñou un aplaudido escrito en forma de conto que difería totalmente dos discursos tradicionais. De decembro de 2009 a abril de 2010 tivo lugar na sala Arts Santa Mònica de Barcelona unha grande exposición retrospectiva sobre a súa vida e a súa obra, que levaba por título Monzó. Acadou diversos premios, nacionais e internacionais, como o Premi d'Honor de les Lletres Catalanes, no que ofreceu un discurso sobre a súa relación na infancia cos libros, a lingua catalana e os presos e presas políticas independentistas; de feito o presidente de Òmnium Cultural, Jordi Cuixart, non puido entregar o premio porque estaba no cárcere de Soto del Real.
Estilo
Nos dous primeiros libros de Monzó percíbese a influencia do textualismo, un movemento que procuraba abolir a herdanza literaria recorrendo á innovación lingüística e a experimentación formal. Porén, Monzó, e mais outros nomes desta corrente, de seguida foi consciente das limitacións de seguir esa vía experimental e a súa prosa virou cara a formas máis lexibles. A maior parte dos contos escritos desde finais da década de 1970, o escritor leva ao absurdo todos os aspectos da vida cotiá no mundo urbano contemporáneo, nunha combinación de caricatura, humor, retranca e angustia existencial. O autor defende a miúdo a súa aposta polo humor como un ingrediente funtamental na ficción. Así o fixo nunha estadía en Santiago de Compostela:"O sentido do humor é un método para entender a vida dun xeito máis serio. Fago humor sempre, como cando digo que quero mexar nos muros da catedral. Esa é a miña maneira de entender o mundo e tamén a literatura. Un escritor pode crerse a si mesmo, e crer que o que está a facer ten algún valor, pero se o diviniza, se o entroniza, cagouna. É unha opinión persoal. Unha novela seria, daquelas nas que o escritor se toma tan en serio a si mesmo que non hai nin miguiña de humor, desa navela en vinte anos no vai falar ninguén. O humor é angustiante. As películas de terror sen un puntiño de humor non mete medo."Nas escolmas de contos publicados entre 1878 e 1999 Monzó explora factores tan humanos como o desexo sexual, a amargura das relacións ou os círculos viciosos que imposibilitan as decisións persoais. Abundan na súa obra as historias lineais, de ritmo ágil, protagonizados por personaxes correntes e anódinos. Monzó ofrece fórmulas ficcionais para un novo costumismo urbano. Co tempo Monzó tende cara á depuración formal. Os relatos parten de situacións prototípicas que, debidamente reenfocadas, conseguen crear un efecto de ridículo. O escritor sabe termar da demora co obxectivo de condicionar a lectura e, a miúdo, de levalo cara a unha resolución insospeitada e anticlimática. "Na súa literatura sempre hai máis reflexión, máis densidade moral, máis intención crítica e máis capacidade de transformar o lector do que poida parecer a simple vista. Por detrás do humor e a imaxinación diáfana de Monzó hai unha pulsión tráxica e tras a aparente transparencia da súa escrita agóchase un traballo miúdo de matices, sombras e efectos calculados. Se lle sumamos a esixencia con que avalía, rexeita e traballa as frases, os argumentos e os máis mínimos detalles empezan a achegarnos á medida do seu talento."Téñense apuntado entre os seus modelos e referentes literarios a narrativa minimalista norteamericana, como Robert Coover, John Barth e Donald Barthelme; nomes representativos da narrativa de avangarda en Latinoamérica, como Guillermo Cabrera Infante, Julio Cortázar e Adolfo Bioy Casares; e, sobre todo nos seus primeiros textos, a influencia teórica de Raymond Queneau. Adóitase citar tamén entre as súas influencias, a narrativa de Francesc Trabal e Pere Calders. Con estes autores comparte temas comúns, particularmente unha paisaxe que abala, inestable, entre o baleiro e o desexo, entre a utopía e o escepticismo.
Un dos recursos máis característicos da ficción de Monzó é a parodia dos usos convencionais da linguaxe e dos xéneros literarios.
Tradución
Traduciu unha ampla nómina de escritores do inglés ao catalán: John Barth, Eric Bogosian, Ray Bradbury, Truman Capote, Roald Dahl, Harvey Fierstein, Thomas Hardy, Ernest Hemingway, Arthur Miller, Dorothy Parker, J.D. Salinger, Mary Shelley, Javier Tomeo.
Recepción en Galicia: traducións e crítica
Hai tres libros en galego de Quim Monzó e forman parte do que Dolores Vilavedra considera unha viraxe na tradución seguindo criterios non só testemuñais senón comerciais, procurando un público actual. A magnitude da traxedia, traducida por Manuel Cortés (Edicións Positivas, 1989; reedición en 1991). Vinte e nove contos é unha selección de contos traducida por María Xesús Lama (Sotelo Blanco, 2008). Mil cretinos, traducida por Helena González Fernández, publicouse en 2008, ao mesmo tempo que o libro Se comes un limón sen facer xestos, de Sergi Pàmies, os dous con ilustración na cuberta do artista Fran Herbello, para reforzar a aposta de Edicións Xerais pola literatura en catalán contemporánea.
A recepción dos títulos traducidos de 2008 foi moi positiva e considerouse que marcaba un fito na traxectoria de tradución literaria ao galego. Ramón Nicolás salienta que Monzó é un escritor heterodoxo e gaba os contos da primeira parte de Mil cretinos. O escritor Samuel Solleiro valora de maneira positiva a tradución do autor catalán, rexeita a cota periférica que fai que o sistema literario español reducise na década de 1990 a un só nome os autores en catalán, éuscaro e galego, tal como explicou Helena González: "Nun primeiro momento incluírono no grupo de escritores do que se deu en chamar 'a España periférica' e na que estaban tamén Manuel Rivas e Bernardo Atxaga. Monzó desmarcouse de contado porque dicía que non tiña nada que ver, malia o respecto entre os tres [..]. E daquela en Galicia empezouse a dicir que Monzó era o equivalente catalán de noso Suso de Toro, por moitas razóns."Por iso salienta que Monzó debe ser lido alén diso polo seu experimentalismo formal, a súa frialdade e a capacidade para escribir sobre a morte sen cruzar as fronteiras do pathos. O narrador Mario Regueira, súmase á crítica á cota periférica e subliña o estilo deshumanizado, un estilo que denomina de "realismo vacilante" e o desenlace anticlimático. Un dos contos máis gabados nas críticas anteriores son "O señor Benesset", que se localiza nun xeriátrico no que a vellez e a demencia levan a unha inversión dos roles, como sinala Rafael Fernández Lorenzo. Montse Pena, ao tempo que reclama traducir de maneira sistemática a Monzó, salienta nos relatos a tensión, unha linguaxe coidada e un estilo que se basea na "lucidez brutal e unha tranquilidade inesperada".
Monólogos no programa "Persones humanes"
Intervencións no programa emitido por TV3, presentado e dirixido por Miquel Calzada
Distrito de Călărași
miniatura|right|Distrito de Călărași.
Călărași (en romanés: Raionul Călărași) é un condado (tamén chamado como distrito ou raion) de Moldavia, e o seu centro administrativo (ou Oraș-reședință) é a cidade de Călărași. Segundo a data do censo do 1 de xaneiro de 2005, o condado tiña unha poboación aproximada duns 75.100 habitantes. A súa área é duns 753,5 km² e unha densidade duns 99,6 hab./km². O actual presidente do distrito é Ilie Rău.
María de Borgoña
María I de Borgoña, nada en Bruxelas (ducado de Brabante) o 13 de febreiro de 1457 e finada en Bruxas (Flandres) o 27 de marzo de 1482), foi duquesa titular de Borgoña e dos demais territorios do Estado borgoñón: duquesa de Brabante, da Baixa Lorena, de Güeldres, e Limburgo e de Luxemburgo; Condesa palatina de Borgoña, de Artois, do Charolais, de Flandres, de Hainaut, de Holanda, de Zelandia, de Namur e de Zutphen; marquesa do Santo Imperio señora de Fisia, de Malinas e de Salines.
Filla única do duque de Borgoña Carlos o Temerario (1433-1477), e de Isabel de Borbón (1437-1465), pasou a maior parte do seu reinado (1477-1482) defendendo os seus dereitos á herdanza do seu pai, disputada polo rei de Francia.
O seu matrimonio, en 1477, co arquiduque Maximiliano de Austria, futuro emperador do Sacro Imperio Romano, deu paso a case dous séculos de hexemonía dos Habsburgo na xeopolítica de Europa.
Foi a nai de Filipe o Fermoso e, polo tanto, avoa de Carlos V (ao que ela non chegou a coñecer).
Traxectoria
Como filla única do último duque de Borgoña, Carlos o Temerario e da súa quinta esposa Isabel de Borbón, herdou aos 20 anos o ducado do seu pai, tras a morte deste na batalla de Nancy.
A pretensión francesa polos territorios dos Países Baixos borgoñóns fixo que o rei Luís XI ocupara algúns deles, como o condado de Borgoña ou o ducado de Borgoña, o que impediu a María exercer o seu título nos que foran as súas posesións.
Coa finalidade de expulsar os franceses, promulgou unha carta que se coñece como O Gran Privilexio, pola que quedaba garantido o goberno propio nos Países Baixos.
Casou en 1477 con Maximiliano, arquiduque de Austria, fillo do emperador Frederico III.
Con Maximiliano, que despois tamén sería emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, tivo dous fillos: Margarida de Austria e Filipe o Fermoso.
Filipe o Fermoso introduciría, polo seu matrimonio con Xoana I de Castela, filla dos Reis Católicos, a estirpe dos Austria en España.
María de Borgoña morreu en Bruxas en 1482, aos 25 anos, como consecuencia dunha caída dun cabalo.
Antepasados
miniatura|160px|María e a súa familia, por [[Bernhard Strigel.]] miniatura|160px|A tumba de María de Borgoña.
Freixeiro, Narón, Narón
Freixeiro é un barrio de Narón no concello de Narón na provincia da Coruña. O barrio é un importante nó de comunicacións polo que pasa a autoestrada AP-9P cara a Ferrol e os accesos a Río do Pozo, Ferrol, Valdoviño e Xuvia.
Drenaxe ácida de minas
miniatura|dereita|Depósitos amarelos nun regato que recibe drenaxe ácida dunha mina a ceo aberto de carbón. A drenaxe ácida de minas ou, máis en xeral, drenaxe metalífera e ácida, ou drenaxe ácida de rochas é o fluxo de augas ácidas procedente de minas de metais ou de carbón ou de formacións naturais similares.
A drenaxe ácida de rochas prodúcese de forma natural en certos lugares como parte do proceso de meteorización das rochas, pero é exacerbado polos cambios a grande escala no terreo característicos da minaría e outras grandes construcións, xeralmente cando afectan a rochas que conteñen abondosos sulfuros minerais. Nas áreas onde a terra foi alterada (por exemplo, lugares onde se fixeron construcións ou estradas) poden orixinarse drenaxes ácidas de rochas. En moitas localidades, o líquido que se drena dos lugares de almacenamento de carbón, instalacións para o tratamento do carbón, lavados de carbón, e residuos de carbón pode ser moi ácido, e en tales casos considérase tamén drenaxe ácida de rochas.
O mesmo tipo de reaccións químicas e procesos poden ocorrer por medio de alteracións de solos sulfatados ácidos formados en condicións costeiras ou de estuario.
Nomenclatura
Historicamente, as descargas ácidas procedentes de minas activas ou abandonadas foron denominados drenaxe ácida de minas. O termo drenaxe ácida de rochas foi introducido nas décadas de 1980 e 1990 para indicar que a drenaxe ácida pode orixinarse doutras fontes distintas das minas. Por exemplo, un documento presentado en 1991 nunha importante conferencia internacional sobre este asunto titulábase: "A predición da drenaxe ácida de rochas. Léccións a partir da base de datos" (The Prediction of Acid Rock Drainage - Lessons from the Database) Tanto a drenaxe ácida de minas coma a de rochas refírense a augas ácidas (de baixo pH) causadas pola oxidación de dulfuros minerais, aínda que drenaxe ácida de rochas é un termo máis xenérico.
Nos casos nos que as drenaxes procedentes dunha mina non son ácidas e levan metais ou metaloides disolvidos, ou eran orixinalmente ácidas, pero foron neutralizadas durante o traxecto seguido polo fluxo, entón denomínanse "drenaxes neutras de minas", "auga influenciada pola minaría" ou doutros modos. Ningún destes nomes acadou unha aceptación xeral.
Distribución
miniatura|Neste caso, a [[pirita disolveuse dixando unha forma cúbica e ouro residual. Esta descomposición é o principal causante da drenaxe ácida de minas.]] A minaría subsuperficial a miúdo progresa por debaixo de táboas de auga, polo que hai que estar bombeando decote auga fóra da mina para que esta non se aolague. Cando se abandona unha mina, déixase de bombear, e a mina inúndase. Esta introdución de auga é o paso inicial na maior parte das situacións en que se produce drenaxe ácida das rochas. Moreas de residuos mineiros de barro, terra e rochas ou balsas de vertidos, e residuos de carbón son tamén unha importante fonte de drenaxe ácida de minas.
Unha vez que se expoñen ao aire e auga os sulfuros de metais (xeralmente pirita, que é un sulfuro de ferro) que se encontran nas rochas circundantes e nas que están sobre a veta, a súa oxidación xera acidez. As colonias de bacterias e arqueas aceleran moito a descomposición de compostos con ións metálicos, aínda que as reaccións tamén ocorren en ambientes abióticos. Estes microbios, chamados extremófilos pola súa capacidade de sobrevivir en duras condicións, viven de forma natural nas rochas, pero a limitación de auga e oxíxeno xeralmente fai que non proliferen en gran número. Os extremófilos especiais chamados acidófilos aprovéitanse especialmente dos baixos pHs das minas abandonadas. En especial, Acidithiobacillus ferrooxidans contribúe de forma clave á oxidación das piritas.
Nalgunhas minas, a drenaxe ácida detéctase entre 2 e 5 anos despois de que empece a actividade meneira, pero noutras tarda moito máis tempo. Ademais, as drenaxes ácidas poden seguir producíndose durante décadas ou séculos despois de que se detectaron por primeira vez, o que pode ser un problema ambiental a longo prazo.
Química
A química da oxidación das piritas, a produción de ións ferrosos e despois fériicos, é moi complexa, e esta complexidade dificulta considerablemente o deseño de opcións de tratamento efectivo das drenaxes.
Aínda que hai moitos procesos químicos contribúen á drenaxe ácida de minas, a oxidación das piritas é con diferenza o principal contribuínte. A ecuación xeral deste proceso é:
A oxidación de sulfuro a sulfato solubiliza o ferro ferroso (ferro(II)), o cal é posteriormente oxidado a ión fériico (Fe(III)):
Ambas as reaccións poden ocorrer espontaneamente ou poden ser catalizados por microorganismos que obteñen enerxía da reacción de oxidación. Os catións férricos producidos poden tamén oxidar máis pirita e producir ións ferrosos:
O efecto neto destas reaccións é liberar H+, o cal fai diminuír o pH e manter a solubilidade do ión férrico.
Papel dos microorganismos
Varias especies de bacterias e arqueas acidófilas que viven nas minas son responsables de catalizar parte das reaccións que orixinan as drenaxes ácidas. A oxidación dos sulfuros metálicos é moito máis lenta se non están presentes microorganismos como, por exemplo, Acidithiobacillus ferrooxidans (sinónimo Thiobacillus ferrooxidans); esta bacteria xera ferro férrico, que é un potente oxidante das piritas. Outras bacterias implicadas na drenaxe ácida de minas son Leptospirillum ferrooxidans, Acidithiobacillus thiooxidans e Sulfobacillus thermosulfidooxidans. Tamén son importantes as arqueas da familia Ferroplasmaceae (como Ferroplasma acidiphilum, que oxida o ión ferroso), e as diminutas arqueas ARMAN, atopadas na mina de Iron Mountain en California e despois noutras partes do mundo. Prodúcense asociacións e sinerxías entre a comunidade de microorganismos das minas.
Efectos sobre o pH
miniatura|320px|Drenaxes ácidas en [[Río Tinto, Huelva.]] Nalgúns sistemas de drenaxes ácidas de minas as temperaturas chegan aos 47 °C, e o pH pode baixar ata -3,6 (os pH negativos son posibles en certas condicións).
Os microorganismos que poden contribuír a causar drenaxe ácida de minas poden prosperar en augas con pHs próximos a cero. Os pH negativos poden producirse cando a auga evapora en lagoas xa ácidas, o que incrementa aínda máis a concentración de H+.
Por exemplo, aproximadamente a metade das descargas de minas de carbón en Pensilvania teñen un pH por debaixo de 5. Porén, unha porción significativa da drenaxe de minas nas rexións produtoras de carbón de Pensilvania tanto de carbón bituminoso coma de antracita é alcalina, porque a rocha calcaria das capas que cobren as vetas de carbón neutraliza os ácidos antes de que emane a drenaxe.
Precipitados amarelos
Cando o pH da drenaxe ácida de minas se eleva por riba de 3, polo contacto con auga doce ou con minerais neutralizantes, o Fe(III) previamente disolvido precipita como hidróxido de ferro(III), que é un sólido de cor amarelo-laranxa. Son posibles outros tipos de precipitados de ferro, como óxidos de ferro e oxihidróxidos. Todos estes precipitados poden cambiar a cor da auga e afectar ás plantas e animais, alterando o ecosistema do regato. O proceso tamén produce ións hidróxeno adicionais, os cales poden incrementar máis a acidez do pH. Nalgúns casos, as concentracións de hidróxidos de ferro nos precipitados son tan altas, que os precipitados poden recollerse para o seu uso comercial en pigmentos.
Contaminación por metais traza e semimetais
Moitas descargas ácidas de rochas tamén conteñen elevados niveis de metais potencialmente tóxicos, especialmente níquel e cobre e baixos niveis de ións de metais traza e semimetais como chumbo, arsénico, aluminio, e manganeso. Os niveis elevados de metais pesados poden ser disoltos só en augas que teñan baixos pHs, como as que se atopan nas augas ácidas producidas pola oxidación de piritas.
Identificación e predición
Nas explotacións mineiras é unha práctica común levar a cabo unha avaliación xeoquímica dos materiais da mina durante as primeiras etapas dun proxecto para determinar o potencial de produción de drenaxes ácidas. A avaliación xeoquímica pretende mapar a distribución e variabilidade de parámetros xeoquímicos clave, e características que xeran ácidos e lixiviado de elementos.
Esta avaliación pode incluír:
Neutralización con cal
Con gran diferenza o método máis comunmente usado nos procesos comerciais para tratar a drenaxe ácida de minas é o proceso de precipitación con cal en lodos de alta densidade. Nesta aplicación, dispérsase unha preparación de cal nun tanque que contén a drenaxe ácida de minas e lodo reciclado para incrementar o pH da auga a 9. A ese pH, a maior parte dos metais tóxicos fanse insolubles e precipitan, axudados pola presenza dos lodos reciclados. Opcionalmente, pode introducirse aire no tanque para oxidar o ferro e o manganeso e facilitar a súa precipitación. O líquido resultante diríxese a unha cuba de sedimentación. Na cuba, a auga limpa superior faise fluír fóra do recipiente, mentres que os precipitados de metal sedimentados (lodos) serán reciclados cara ao tanque de tratamento das drenaxes ácidas de minas. Existen diversas variantes deste proceso, dependendo da natureza química que teñan as drenaxes, o seu volume e outros factores. Xeralmente, os produtos do proceso realizado en lodos de alta densidade tamén conteñen xeso e cal que non reaccionou, o que favorece a súa sedimentabilidade e resistencia a reacidificacións ou mobilizacións dos metais.
Variantes menos complexas deste proceso, como unha neutralización simple con cal, poden precisar só un depósito para o cal, un tanque de mestura e un estanque de sedimentación. Estes sistemas son moito menos custosos, pero tamén menos eficaces (por exemplo, cómpren tempos de reacción máis longos, e producen unha descarga con concentracións de metais traza máis altas, se estes estaban presentes). Pero poden ser procedementos axeitados se os fluxos a tratar son relativamente pequenos ou con drenaxes ácidas de minas pouco complexas.
Neutralización con silicato de calcio
Pode utilizarse tamén silicato de calcio, feito a patir de escoura de aceiro procesado, para neutralizar a acidez activa en sistemas de drenaxe ácida de minas, que elimina os ións hidróxeno libres da masa da solución, e deste xeito incrementa o pH. Como os anións silicato capturan H+ (elevando o pH), fórmase ácido monosilícico (H4SiO4), un soluto neutro. O ácido mososilícico permanece na masa da solución e intervén na corrección de moitos efectos adversos das condicións ácidas. Na solución masiva, o anión silicato é moi activo na neutralización do H+ na solución do solo. Aínda que o seu modo de acción é moi distinto do utilizado polas calcarias (ver neutralización por carbonatos máis abaixo), a capacidade do silicato de calcio de neutralizar as solucións ácidas é equivalente ao da calcaria como se pon en evidencia polo seu valor CCE do 90-100% e o seu valor neutrralizante relativo do 98%.