cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Norovirus
Transmisión
Os mariscos e os ingredientes das ensaladas son os alimentos implicados con máis frecuencia nas transmisións de norovirus. Outros alimentos poden ser tamén contaminados por persoas infectadas que os manipularon ou cociñaron.
Clasificación
dereita|miniatura|Norovirus nas feces vistos con [[microscopio electrónico de transmisión.]]
Os norovirus son un grupo xeneticamente diverso de virus de ARN monocatenario sen envoltura da familia Caliciviridae. Segundo o Comité Internacional de Taxonomía de Virus, o xénero Norovirus ten unha soa especie, denominada virus Norwalk (Norwalk virus). Os seus serotipos, cepas e illados inclúen os seguintes:
En total, os norovirus poden ser clasificados xeneticamente en 5 xenogrupos (GI, GII, GIII, GIV, e GV), os cales poden subdividirse en agrupacións xenéticas ou xenotipos. Por exemplo, o xenogrupo II, que é o máis frecuente en humanos, actualmente comprende 19 xenotipos. Os xenogrupos I, II e IV infectan a humanos, mentres que o xenogrupo III infecta a bovinos, e o xenogrupo V foi illado recentemente en ratos.
Os norovirus que se illan en casos de gastroenterite aguda humana pertencen xeralmente a dous xenogrupos. Estes xenogrupos comúns son: o xenogrupo I (GI) inclúe o virus Norwalk, virus Escudo do Deserto e virus Southampton; e o II (GII), inclúe o virus Bristol, virus Lordsdale, virus Toronto, virus México, virus Hawai e virus Snow Mountain. Os norovirus do xenogrupo II, xenotipo 4 (abreviados como GII.4) son responsables da maioría dos estalidos epidémicos de gastroenterite en adultos e a miúdo estenden a infección por todo o mundo. Exemplos recentes son a cepa US95/96-US, que estivo asociada cunha epidemia mundial na segunda metade da década de 1990; o virus Farmington Hills asociado con epidemias en Europa e os Estados Unidos de América en 2002 e 2004; e o virus Hunter, asociado con epidemias en Europa, Xapón e Australasia. En 2006, houbo outro grande incremento da incidencia dos norovirus por todo o globo.
Algúns informes atoparon unha ligazón entre a expresión dos antíxenos dos grupos histo-sanguíneos humanos (HBGAs) e a susceptibilidade á infección por norovirus. Certas cepas necesitan certos antíxenos para comezar a infección. Os estudos suxiren que a cápside viral dos norovirus puido ter evolucionado pola presión selectiva dos HBGAs humanos. Aínda que non está claro se os HBGAs actúan como receptores primarios do virus ou só potencian a súa infectividade, son importantes factores para determinar a especificidade de tecido e o risco de transmisión.
Un estudo de 2008 indicou que a proteína MDA-5 pode ser o sensor inmunitario primario para detectar a presenza de norovirus no corpo. Algunhas persoas teñen variacións comúns do xene MDA-5 que poderían facelos máis susceptibles á infección por norovirus.
Un estudo de 2010 atopou que unha versión xenética específica dos norovirus (que non sería distinguible doutros tipos do virus utilizando as probas de anticorpos estándar) interacciona cunha mutación específica no xene ATG16L1 e isto axuda a causar o inicio da enfermidade de Crohn sintomática nos ratos que foron sometidos a un composto químico que orixina danos intestinais similares aos do Crohn en humanos. Non obstante, este único estudo non proba que o norovirus cause a enfermidade de Crohn en humanos, xa que nela inflúen varios factores.
Estrutura
miniatura|Estrutura de cristalografía de raios X da cápside do virus Norwalk. Os norovirus conteñen un xenoma de ARN monocatenario de sentido positivo de aproximadamente 7,5 kbp, que codifica unha proteína estrutural principal (VP1) de aproximadamente 58~60 kDa e unha proteína menor da cápside (VP2). As partículas do virus teñen unha estrutura superficial amorfa cando se visualizan con microscopio electrónico e teñen un tamaño de 27-38 nm. A rexión máis variable da cápside viral é o dominio P2, que contén sitios de presentación de antíxenos e rexións de unión a receptores carbohidratos.
A taxa de mutación estimada (de 1.21 x 10−2 a 1.41 x 10−2 substitucións por sitio e ano) neste virus é alta mesmo comparada con outros virus de ARN.
Fisiopatoloxía
Cando unha persoa se infecta con norovirus, o virus empeza a replicarse no seu intestino delgado. Pasados uns dous ou tres días, poden aparecer os síntomas da infección. O síntoma principal é unha gastroenterite aguda, que se desenvolve entre 24 e 48 horas despois da esposición, e dura de 24–60 horas. A doenza é xeralmente autolimitada, e caracterízase por producir náuseas, vómitos, diarrea acuosa, e dor abdominal, e nalgúns casos perda do gusto. Tamén se poden presentar fatiga xeral, debilidade, dores musculares e de cabeza, tose, e febre baixa.
Os casos graves son raros, e aínda que a doenza pode requirir un tratamento de urxencia, raramente require hospitalización. As mortes por causa dos norovirus prodúcense xeralmente entre os nenos pequenos, as persoas vellas e as que teñen o seu sistema inmunitario debilitado. Os síntomas poden chegar a ameazar a vida nestes grupos da poboación cando se produce unha forte deshidratación e esta é ignorada e non tratada.
Prevención
Nas instalacións sanitarias, a prevención de infeccións nosocomiais implica a limpeza de rotina e de control de infeccións. Os sistemas de limpeza con vapor de alcohol non inflamable en CO2 son uns dos utilizados en instalacións hospitalarias cando os aparatos médicos electrónicos se poderían ver afectados polo uso de desinfectantes clorados en aerosol ou compostos cáusticos.
En canto ás vacinas contra os norovirus, actualmente non hai ningunha en uso. A compañía Ligocyte (posteriormente absorbida por Takeda) anunciou en 2007 que estaba traballando na obtención dunha vacina da que se iniciaran ensaios en fase I. En 2011, unha vacina monovalente nasal completara os ensaios en fase I/II, mentres que as vacinas bivalentes muscular e nasal estaban aínda nas fases iniciais do seu desenvolvemento. As dúas vacinas utilizan unha partícula similar ao virus que está formada por proteínas da cápside de Norovirus para imitar a estrutura externa do virus. Como non hai ARN dentro desas partículas, estas son incapaces de reproducirse e non poden causar infección.
Persistencia
Os norovirus poden sobrevivir durante longos períodos de tempo fóra do corpo humano dependendo das condicións da superficie e temperatura nas que se atopen: poden permanecer semanas en superficies duras, e ata 12 días en tecidos contaminados, e poden sobrevivir meses, e talvez anos, en augas tranquilas contaminadas. Un estudo feito en 2006 encontrou que o virus persistía 7 días en varias superficies utilizadas para a preparación de alimentos despois da contaminación.
Detección nos alimentos
Nalgúns países empréganse protocolos para detectar norovirus (ARN de norovirus) en ameixas e ostras por medio da reacción en cadea da polimerase con reversotranscrición (RT-PCR).
García
García é un antropónimo masculino, de gran popularidade na Idade Media pero en desuso na actualidade, aínda que perviviu como apelido e mais como topónimo. Pode referirse a:
Norovirus
Xenética humana
Nas persoas que teñen unha mutación que produce unha fucosiltransferase FUT2 non funcional, comprobouse que esta alteración proporciona unha alta protección contra os norovirus máis comúns GII.4. A fucosiltransferase FUT2 funcional transfire unha fucosa (azucre) ao extremo do precursor do antíxeno do grupo histo-sanguíneo ABO(H) en células gastrointestinais e das glándulas salivares. O antíxeno ABH producido crese que podería actuar como receptor para os norovirus humanos. Os portadores homocigotos de calquera mutación sen sentido no xene FUT2 denomínanse non secretores, xa que non producen os antíxenos H tipo 1 ou o Lewis b nas súas céluals intestinais. Os non secretores son máis resistentes (aínda que non teñen unha protección absoluta) ante o norovirus GII.4. Os non secretores poden de todos modos producir antíxenos ABH nos seus eritrocitos, xa que o precursor o forma o xene FUT1. Algúns xenotipos de norovirus (GI.3) poden infectar a non secretores.
García
Como topónimo pode referirse a:
Guerra Junqueiro
miniatura|dereita|Estatua na Casa-Museo Guerra Junqueiro, no [[Porto, Portugal|Porto.]] Abílio Manuel Guerra Junqueiro, nado en Ligares (Freixo de Espada á Cinta) o 15 de setembro de 1850 e finado en Lisboa o 7 de xullo de 1923, foi alto funcionario administrativo, político, deputado, xornalista, escritor e poeta portugués. Foi o poeta máis popular da súa época e o máis típico representante da chamada "Escola Nova". Poeta panfletario, a súa poesía axudou a crear o ambiente revolucionario que conduciu á implantación da República.
Norovirus
Xenética humana
Entre as persoas que son secretores positivos, os que son do grupo sanguíneo O teñen unha maior probabilidade de ser infectados e os do grupo B teñen menos.
Guerra Junqueiro
Traxectoria
Fillo do negociante e labrego rico José António Junqueiro e da súa muller Ana Guerra. A nai faleceu cando Guerra Junqueiro contaba só 3 anos de idade. Estudou os preparatorios en Braganza, matriculándose en 1866 nos estudos de Teoloxía da Universidade de Coímbra. Comprendendo que non tiña vocación para a vida relixiosa, dous anos despois trasladouse para a carreira de Dereito. Terminou a carreira en 1873.
Norovirus
Historia
O norovirus foi chamado orixinalmente "axente Norwalk" pola localidade de Norwalk, Ohio, nos Estados Unidos, onde ocorreu un estalido epidémico de gastroenterite aguda en nenos dunha escola en 1968. En 1972, os exames de microscopía electrónica de mostras de feces almacenadas identificaron un virus, ao que se lle deu o nome de "virus Norwalk". Desde entón informouse doutros episodios epidémicos con síntomas similares. A clonación e secuenciación do xenoma do virus Norwalk mostrou que eses virus tiñan unha organización xenómica que os facía membros da familia Caliciviridae. O nome foi acurtado a "norovirus" despois de que se identificaran en varios estalidos epidémicos en buques cruceiros. O nome Norovirus para o xénero foi aprobado polo ICTV en 2002. Porén, en 2011, o ICTV publicou nunha nota e boletín informativo no que recomendaba o uso do nome "virus Norwalk" en vez de "Norovirus" para falar das epidemias dese virus, para evitar asociacións negativas no Xapón co apelido Noro de moitas familias.
Outros nomes que recibiron estes virus inicialmente, ademais de "axente Norwalk" e "virus Norwalk", foron "virus de tipo Norwalk", "virus estruturados redondos pequenos" (SRSVs), e "virus Snow Mountain".
Guerra Junqueiro
Traxectoria
Entrando no funcionalismo público da época, foi secretario-xeral do Gobernador Civil dos distritos de Angra do Heroísmo e de Viana do Castelo. En 1878 foi elixido deputado polo círculo electoral de Macedo de Cabaleiros. Foi entre 1911 e 1914 o embaixador de Portugal na Suíza (o título era "ministro de Portugal na Suíza").
O 12 de febreiro de 1920 foi agraciado co grao de Grã-Cruz da Orde Militar de Sant'Iago da Espada.
Obra literaria
Guerra Junqueiro iniciou a súa carreira literaria en Coímbra no xornal literario A Folla, dirixido polo poeta João Penha, do cal máis tarde foi redactor. Aquí crea relacións de amizade con algúns dos mellores escritores e poetas do seu tempo, grupo xeralmente coñecido por Xeración dos 70.
Guerra Junqueiro desde moi novo comezou a manifestar notábel talento poético, e xa en 1868 o seu nome era incluído entre os máis prometedores da nova xeración de poetas portugueses. O mesmo ano, no opúsculo titulado "O Aristarco portugués", apreciándose o libro "Vozes sem eco", publicado en Coímbra en 1867 por Guerra Junqueiro, xa se prognostica un grande futuro ao seu autor.
Publicacións
No Porto, na mesma data, aparecía outra obra, "Baptismo de amor", acompañada dun preámbulo escrito por Camilo Castelo Branco; en Coímbra publicara Guerra Junqueiro a "Lira dos catorze anos", volume de poesías; e en 1867 o poemeto "Mysticae nuptiae"; no Porto a casa Chardron editáralle en 1870 a "Vitoria da Francia", que despois reeditou en Coímbra en 1873.
En 1873, sendo proclamada a República en España, escribiu aínda ese ano o vehemente poemeto "Á España libre".
En 1874 apareceu o poema "A morte de D. João", edición feita pola casa Moré, do Porto, obra que alcanzou gran éxito. Camilo Castelo Branco consagroulle un artigo nas Noites de insónio, e Oliveira Martins, na revista Artes e Letras.
Indo residir para Lisboa foi colaborador en prosa e en verso, de xornais políticos e artísticos, como A Lanterna Máxica e O António Maria (1879-1885;1891-1898), coa colaboración de deseños de Rafael Bordalo Piñeiro. En 1875 escribiu o "Crime", poemeto a propósito do asasinato do alferes Palma de Brito; a poesía Aos Veteranos da Liberdade; e o volume de Contos para a infáncia. No "Diário de Noticias" tamén publicou o poemeto Fiel e o conto Na Feira da Ladroa. En 1878 publicou en Lisboa o poemeto Traxedia infantil. Colaborou en diversas publicacións periódicas, especialmente: Atlantida (1915-1920), Branco e Negro (1896-1898), Brasil Portugal     (1899-1914), A Crónica, Ilustración     (1884-1892), A Illustração Portugueza (1884-1890), Ilustración Universal   (1884-1885), A Prensa (1885-1891), Xornal do domingo (1881-1888), A Lectura (1894-1896), Luz e Vida (1905), A Muller    (1879), O Occidente   (1878-1915), Renascença (1878-1879?                      ), O Pantheon   (1880-1881), A Republica Portugueza  (1910-1911), Ribaltas e Gambiarras (1881), Serões (1901-1911), Azulejos (1907-1909), na Revista de turismo  iniciada en 1916 e no periódico O Azeitonense (1919-1920).
Unha gran parte das composicións poéticas de Guerra Junqueiro está reunida no volume que ten por título A musa em férias, publicado en 1879. Este ano tamén saíu o poemeto O Melro, que despois foi incluído na Velhice do Padre Eterno, edición de 1885. Publicou Idílios e Sátiras, e traduciu e coleccionou un volume de contos de Hans Christian Andersen e outros.
Tras unha estadía en París, aparentemente para tratamento da doenza digestiva contraída durante a súa estadía nos Azores, publicou en 1885 no Porto A velhice do Padre Eterno, obra que provocou acerbas réplicas por parte da opinión clerical, representada na prensa, entre outros, polo cónego José Joaquim de Sena Freitas. Polémico en relación á relixión, outros escritos de cariz anticlerical da súa autoría foron encontrados en publicacións periódicas como A Lucta e A Luz (1919-1921).
Cando se deu o conflito coa Inglaterra sobre o "mapa cor-de-rosa", que culminou co ultimato británico de 11 de xaneiro de 1890, Guerra Junqueiro interesouse profundamente por esta crise nacional, e escribiu o opúsculo Finis Patriae, e a Canção do Ódio, para a cal Miguel Ângelo Pereira escribiu a música. Posteriormente publicou o poema Pátria. Estas composicións tiveron unha inmensa repercusión, contribuíndo poderosamente para o descrédito das institucións monárquicas.
Vibrio cholerae
Vibrio cholerae é unha especie de bacterias gramnegativas, con forma de coma. Algunhas cepas de V. cholerae son patóxenas e causan o cólera. V. cholerae é un organismos anaerobio facultativo e ten un flaxelo nun polo da célula. V. cholerae foi illado por primeira vez en pacientes con cólera polo anatomista italiano Filippo Pacini en 1854, pero este descubrimento non foi coñecido amplamente ata que Robert Koch, 30 anos despois, demostrou que era o axente causante do cólera.
Patoxénese
Os xenes de patoxenicidade de V. cholerae codifican as proteínas que directa ou indirectamente están implicadas na virulencia da bacteria. Durante a infección, V. cholerae segrega a toxina colérica, unha proteína que causa unha diarrea acuosa profusa. A colonización do intestino delgado tamén require o pilus (TCP) corregulado pola toxina, un delgado e flexible filamento que colga da superficie da célula bacteriana.
A toxina colérica consta de seis subunidades de dous tipos: 1 subunidade A e 5 copias da subunidade B. A toxina únese polas súas subunidades B aos gangliósidos GM1 da superficie da célula, e seguidamente é endocitada, e despois de pasar por varios orgánulos, actívase e acaba afectando indirectamente aos canais de cloro dos enterocitos, o que orixina a diarrea.
Cultivo
Cultívase xeralmente en ágar TCBS a partir de mostras fecais, e orixina colonias amarelas doadamente visibles sobre o fondo verde escuro do ágar. O ágar TCBS contén tiosulfato, citrato, sales biliares e sacarosa. Fanse probas bioquímicas para a oxidase (positiva) entre outras.
Bacteriófago CTXφ
O fago CTXφ é un fago filamentoso que contén os xenes da toxina do cólera. As partículas infecciosas de CTXφ prodúcense cando V. cholerae infecta aos humanos. As partículas do fago fillas saen da célula bacteriana sen que se produza lise. Cando o CTXφ infecta as células de V. cholerae, intégrase en sitios específicos de cada cromosoma. Estes sitios xeralmente conteñen conxuntos en tándem de profagos CTXφ integrados. Ademais dos xenes ctxA e ctxB que codifican a toxina colérica, o CTXφ contén oito xenes implicados na reprodución do fago, empaquetado, secreción, integración, e regulación. O xenoma do CTXφ ten unha lonxitude de 6,9 kb.
Illa de patoxenicidade VPI
A illa de patoxenicidade VPI contén xenes implicados na creación dos pilus TCP corregulados pola toxina. Trátase dun longo elemento xenético (de ~40 kb) flanqueado por dúas rexións repetitivas (sitios de tipo att), que lembran en estrutura aos transposóns. Parece ser que procede do fago VPIfi (ou VPIφ). A illa de patoxenicidade VPI contén dous clusters de xenes, chamados TCP e ACF. Na illa de patoxenicidade VPI identificáronse vinte xenes, dos cales algúns están fóra dos clusters, como os xenes tagA, tagB e aldA. O cluster ACF está composto por 4 xenes: acfABC (son tres) e tagE, que codifican un suposto factor de colonización accesorio activado por toxR. O cluster TCP está composto por 15 xenes: tcpABCDEFHIJPQRST (son 14) e o xene regulatorio toxT. A subunidade TcpA do pilus de tipo IV corregulado pola toxina é de feito a proteína da cuberta do fago VPIfi, que funciona como receptor para o outro fago, o CTXfi e como factor de colonización.
Ecoloxía e epidemioloxía
Os principais reservorios de V. cholerae son as persoas e os medios acuáticos como as augas salobres e os estuarios, a miúdo en asociación con copépodos ou outros membros do zooplancto, mariscos e plantas acuáticas.
Estados Unidos (homónimos)
Estados Unidos pode referirse a:
Vibrio cholerae
Ecoloxía e epidemioloxía
As infeccións de cólera adquírense xeralmente por beber auga na cal se encontra V. cholerae de forma natural ou na cal foi introducida polas feces dunha persoa infectada. Outros vehículos comúns son os peixes e mariscos contaminados ou cereais cocidos sobrantes que non foron debidamente requentados. A transmisión de persoa a persoa, mesmo no persoal sanitario en estreito contacto cos doentes nas epidemias, está documentada moi raramente.
Diversidade e evolución
Causan estalidos de cólera dous serogrupos de V. cholerae, o O1 e o O139. O serogrupo 01 causa a maioría das epidemias, mentres que o O139 (identificado por primeira vez en Bangladesh en 1992) está confinado no sueste asiático. Moitos outros serogrupos de V. cholerae, con ou sen o xene da toxina do cólera (e tamén as cepas non toxixénicas dos serogrupos O1 e O139), poden causar unha enfermidade de tipo cólera, pero só as cepas toxixénicas dos serogrupos O1 e O139 poden causar epidemias estendidas de importancia.
O V. cholerae O1 ten dous biotipos, o clásico e o El Tor, e cada un deles ten dous serotipos, o Inaba e o Ogawa. Os síntomas da infección que causan son indistinguibles, aínda que é maior o número de persoas infectadas polo biotipo El Tor que permanecen asintomáticas ou presentan só unha enfermidade leve. Nos últimos anos, as infeccións co biotipo clásico O1 fixéronse raras e están limitadas a partes de Bangladesh e a India. Recentemente, detectáronse novas cepas variantes en varias partes de Asia e África. As observacións suxiren que estas cepas causan un cólera máis grave e cunha taxa máis alta de casos mortais.
Santo Antoniño, Perdecanai, Barro
Santo Antoniño é unha vila da parroquia de Perdecanai, no concello pontevedrés de Barro. En 2016 tiña 482 habitantes, 371 máis ca en 2006.
Neste lugar está a casa consistorial do municipio de Barro. Está atravesado pola estrada N-550 de norte a sur.
dereita|miniatura|200px|[[Fito (sinal)|Fito da estrada N-550.]]
Aletta Ocean
Aletta Ocean, nada en Budapest o 14 de decembro de 1987, é o nome artístico dunha actriz pornográfica húngara. Gañou dous premios AVN en 2010 nas categorías de mellor actriz estranxeira do ano e mellor escena de sexo nunha produción estranxeira (Dollz House – Harmony Films).
Zaramacedo, Bando, Santiago de Compostela
Zaramacedo é un lugar do concello de Santiago de Compostela dentro da freguesía de Bando que tiña 11 habitantes (5 homes e 6 mulleres) segundo os datos do INE do ano 2018. Esta poboación ten a peculiaridade de estar dividida polo linde entre os concellos de Santiago e de Boqueixón. Ambos lados reciben o mesmo nome de Zaramacedo. Na parte da poboación que está da banda de Boqueixón, na parroquia de Lamas, residían dez persoas no devandito ano.
Nesta poboación está o Refuxio de animais de Bando, un campo de tiro e o denominado Dolmen de Zaramacedo.
Quintairos
O topónimo galego Quintairos pode referirse a:
Pacios da Serra, Pacios da Serra, Quiroga
Pacios da Serra é un lugar da parroquia de Pacios da Serra, no concello lugués de Quiroga na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2016 tiña 18 habitantes (8 homes e 10 mulleres).
Pseudoryx nghetinhensis
O saola (Pseudoryx nghetinhensis), tamén chamado na bibliografía imnternacional boi de Vu Quang, é unha especie de mamífero artiodáctilo ruminante da familia dos bóvidos, subfamilia dos bovinos e tribo dos bovininos, que vive nas montañas de Annam, entre Vietnam e Laos.
Animal moi escaso, foi descuberto polos zoólogos en 1992 na Reserva Natural de Vu Quang, e descrito o ano seguinte.
Actualmente encóntrase en grave perigo de extinción (cualificado como CR pola UICN).
O último bóvido
A última especie de bóvido descubriuse en data tan recente como 1992, nas selvas do centro-norte de Vietnam, preto da fronteira con Laos.
Este raro animal, coñecido polos lugareños como sao la (e na bibliografía internacional como saola ou boi de Vu Quang), foi clasificado como Pseudoryx nghetinhensis, e adscrito á liñaxe dos xéneros Bos e Bison (tribo dos bovininos). Ante o perigo de que desaparecera esta especie, (e outra, descuberta na masma selva, e no mesmo ano, pero pertencente á familis dos cérvidos e clasificada como Megamuntiacus vuquangenisis), as autoridades do país ampliaron considerabelmente a reserva, limitado ademais a explotación forestal.
Na reunión do CITES de novembro de 1994, en Fort Lauderdale, Florida, Estados Unidos acordouse incluír ambas as especies no "anexo I" deste convenio internacional, o que implica a prohibición total do seu comercio.
Características
O saola rten nunha lonxitude duns 150 cm, a altura na cruz é de 80 90 cm, e alcanza un peso de entre os 80 e os 100 kg.
Caracterízase polos seus cornos longos, esveltos e case rectos. Ten dúas glándulas odoríferas debaixo dos ollos. Os dentes premolares son longos. A cor da pelaxe varía desde a parda escura á parda avermellada; ademais, presenta na cara e na gorxa unhas manchas brancas. Os seus pezuños son pequenos e os dedos, curtos.
O saola pode vivir en solitario ou en pequenos grupos familiares de dous ou tres individuos. Crese que pode ser unha presa para os tigres e os leopardos; especies de felinos que son relativamente abundantes nas montañas Annamitas, fogar do saola.
Hábitat e distribución
O saola só se encontra nas montañas Annamitas, entre o norte de Vietnam e Laos, onde se conservan as últimas selvas virxes de Indochina. A súa área de distribución abarca uns 5.000 km².
A maioría dos rexistros fixéronse ao sur do río Sông Cả, en Vietnam. En Laos encóntrase na provincia de Bolikhamsai.
O seu hábitat, a altitudes de entre os de 200 e os 1.200 m de altitude, probabelmente é, ou máis ben era, en Vietnam, xa que a a maior densidade humana neste país reduciu sensibelmente o seu hábitat.
En 2010 foi capturado un exemplar, o primeiro tras o seu descubrimento, por cazadores nativos, aínda que unicamente logrou sobrevivir en catividade uns poucos días.
Poboación
A poboación do saola estimouse nuns 200 individuos, considerándose como especie endémica e moi vulnerábel. Pouco tempo despois do seu descubrimento, o goberno vietnamita aumentou o tamaño do Parque Nacional Vu Quang de 160 a uns 600 km² e realizáronse proxectos para a creación de dúas novas reservas.
Pese a estes niveis de protección o saola clasifícase como especie gravemente ameazada de extinción.
Dieta
Documentouse que o saola se alimenta de pequenos arbustos, sobre todo nas beiras dos ríos. Esta especie come en pequenos grupos duns 5 individuos, o cal é unha vantaxe á hora de encontrar comida e de protexerse dos depredadores.
791
Notas
Historia ano a ano
Francisco Javier Artime Pérez
Francisco Javier Artime Pérez, nado en Padrón e finado no mesmo concello en agosto de 1918, foi un avogado, xornalista e político galego.
Traxectoria
Irmán de Eloy Artime Pérez. Licenciado en dereito pola Universidade Central de Madrid (1882-1883). En 1903 impulsou e dirixiu o periódico El Radical. Denunciado por Ramón Tojo Pérez, presidente da deputación da Coruña e curmán seu por un artigo aparecido no periódico a finais de 1904, foi condenado a catro meses e un día de arresto maior e 250 pesetas de multa o que provocou o peche da publicación e a entrada en prisión de Francisco Javier á fin do verán de 1905. Posteriormente foi xuíz municipal de Padrón.
Vicente López Carril
Vicente López Carril, nado en Donas (Boqueixón) o 2 de decembro de 1942 e finado en Xixón (Asturias) o 29 de marzo de 1980, foi un ciclista profesional galego.
Traxectoria
Viviu dende novo en Candás (Asturias). Tivo un irmán, Xesús López Carril, que tamén foi profesional.
Practicamente toda a súa carreira profesional como ciclista desenvolveuna no equipo vasco Kas, co que conseguiu os mellores éxitos. Nesa época foi gregario de José Manuel Fuente, 'Tarangu', nas grandes voltas por tiradas (Tour de Francia, Giro de Italia e Vuelta a España). Entre os seus títulos individuais destacan unha vitoria na Volta a Asturias, unha Volta aos Vales Mineiros e o campionato de España de ciclismo en estrada en 1974, pero sobre todo o terceiro posto acadado no Tour de 1974, edición que gañaría Eddy Merckx. Foi o galego que máis veces quedou entre os dez primeiros do Tour, ao facelo en cinco ocasións, e o que máis tiradas gañou, con tres.
Retirouse no ano 1979 no equipo Teka, co que disputou as súas dúas últimas tempadas.
Lista de razas de porcos
Hai centos de razas de porcos (Sus scrofa domesticus) distribuídas por todo o planeta. A diferenza entre as razas depende da adaptación ás características do terreo, as melloras xenéticas e á optimización para a produción de carne. A continuación amósase unha lista parcial das razas de porcos de todo o mundo:
Ecgberht II de Kent
dereita|miniatura|200x200px|[[Moeda da Inglaterra anglosaxoa|Moeda anglosaxoa a nome de Ecgberht, Museo Fitzwilliam.]] Ecgberht II foi rei de Kent conxuntamente con Heaberht.
Traxectoria
Ecgberht II é coñecido polas súas moedas e documentos, nun intervalo que vai desde 765 a 779, dous dos calesforon testemuñados ou confirmados por Heaberht
Ecgberht II subiu ao trono por 765, cando emitiu o seu máis antigo documento conservado. Mais ao redor deste tempo Offa, rei de Mercia, parece que tentaba gobernar Kent directamente, pois parece que emitiu ou confirmou un número de documentos en relación con Kent. Segundo a Crónica anglosaxoa, tivo lugar unha batalla en Otford en 776, e malia non rexistrarse nela o desenlace, o feito de que Kent parece ter ficado independente por varios anos despois suxire que Ecgberht saíra vitorioso. Sábese que ficou como rei até polo menos o 779, a data do seu documento máis tardío.
José María Cano
José María Cano Andrés, nado en Madrid o 21 de febreiro de 1959, é un cantante, compositor e produtor español. Formou, canda seu irmán Nacho e a cantante Ana Torroja, o grupo Mecano.
Editors
Editors (e non The Editors) son un grupo británico de indie rock da cidade de Birmingham. Os compoñentes, que se coñeceron na Universidade de Staffordshire, son Tom Smith (compositor/vocalista/guitarrista), Russ Leetch (baixista), Ed Lay (batería) e Chris Urbanowicz (guitarrista), aínda que este último deixou a banda a mediados de abril de 2012. O seu selo indie puro e radical fai que Editors sexan comparados a miúdo con outros grupos como, The Cure, Joy Division, The Smiths, Boto and the Bunnymen, Kitchens of Distinction, The Chameleons, e Interpol, enmarcándose na corrente coñecida como Post punk revival De todos os xeitos, a banda é considerada como capaz de crear o seu propio estilo que lles diferencia doutros grupos do estilo.
O primeiro sinxelo da banda, "Bullets", foi lanzado nunha edición limitada de 500 copias pola compañía Kitchenware Records o 24 de xaneiro de 2005; rapidamente gañou espazo en emisoras de radio como Xfm e 6 Music. A medida do lanzamento de novos sinxelos a banda foi creándo a súa propia lexión de seguidores.
O seu álbum de estrea, The Back Room, foi editado o 25 de xullo de 2005, con grandes eloxios da crítica.
O tema "French Disko", na cara b do sinxelo "Munich", é unha versión dun tema de Stereolab. "The Back Room" foi lanzado nos Estados Unidos o 21 de marzo de 2006. O primeiro single no país norteamericano foi Munich, que tamén recibiu o apoio de numerosas emisoras estadounidenses do mesmo xeito que en Gran Bretaña. Como mostra do éxito que está tendo o grupo fóra da Gran Bretaña, Editors foron invitados a tocar en 2006 en festivais como Coachellla, Lollapalooza ou Benicassim.
Get Smart
Get Smart foi unha serie de televisión que foi un éxito na década dos 60 nos USA, e nas seguintes no resto do mundo. Creada por Mel Brooks xunto con Buck Henry, a serie estaba protagonizada por Don Adams (como Maxwell Smart, Axente 86), Barbara Feldon (como Axente 99) e Edward Platt (como Thaddeus, o xefe).
A Aldea, Covas, Ferrol
A Aldea é un lugar da parroquia de Covas no concello de Ferrol na provincia da Coruña. Tiña 147 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 66 homes e 81 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2004 cando tiña 158 habitantes.
Cuns, Cando, Outes
Cuns é un lugar da parroquia de Cando, no concello coruñés de Outes, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (IGE 2020) ten 76 habitantes (33 homes e 43 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 151 habitantes. Ten un total de 47 casas.
Atópase a uns 10 km de Outes e de Noia e a uns 5 km de Ponte Nafonso. É o último núcleo urbano do concello de Outes antes de comezar o de Negreira.
Kirkkonummi
Kirkkonummi (en sueco Kyrkslätt) é un municipio de Finlandia situado na rexión de Uusimaa. En 2018 a súa poboación era de 39 306 habitantes. A superficie do termo municipal é de 1 017,01 km2, dos cales 650,78 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 107,3 hab./km².
O concello é bilingüe con maioría de falantes en finés e minoría en lingua sueca.
792
Véxase tamén
Historia ano a ano
Curantes
O topónimo galego Curantes pode referirse a:
Bioloxía pesqueira
A bioloxía pesqueira estuda os parámetros biolóxicos que caracterizan unha pesqueira: recrutamento, reprodutores, talle de primeira maduración etc., e os relaciona cos factores propios da pesca: esforzo pesqueiro, cota de captura, características da frota etc.
Distrito Nwoya
O Distrito Nwoya é un distrito da Rexión Norte de Uganda, que, como a mairioría dos distritos ugandeses, é denominado así en base á súa poboación capital, Nwoya.
Limita co Distrito Amuru polo norte, co Distrito Gulu polo nordeste, co Distrito Oyam polo oeste, co Distrito Kiryandongo, co Distrito Masindi e co Distrito Buliisa polo sur e co Distrito Nebbi polo leste. Nwoya, a cabeceira, atópase a aproximadamente 44 km ao suroeste da cidade de Gulu, a maior área metropolitana da subrexión. Atópase aproximadamente a 330 km ao norte da cidade de Kampala, a capital de Uganda.
O distrito estableceuse o primeiro de xuño de 2010. Anteriormente, formaba parte do Distrito Amuru. O distrito forma parte do subrexión Acholi, canda os distritos Agago, Amuru, Gulu, Kitgum, Lamwo e Pader.
No ano 2002, a poboación do distrito estamaríase en arredor de 41.010 habitantes.
Penas Rubias, Pacios da Serra, Quiroga
Penas Rubias é un lugar da parroquia de Pacios da Serra, no concello lugués de Quiroga na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2016 tiña 5 habitantes (4 homes e 1 muller).
Sampil, Pinol, Sober
Sampil é un lugar da parroquia de Pinol no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos. Segundo o IGE, en 2015 tiña 25 habitantes (12 homes e 13 mulleres).
Riera, Cornellà de Llobregat
250px|miniatura|Cal Riu Riera é un barrio da cidade de Cornellà de Llobregat, na provincia de Barcelona. Atópase na zona sur do concello, por debaixo do Passeig dels Ferrocarrils Catalans e por encima do curso do río Llobregat.
Nel atópanse novos equipamentos deportivos como o novo Estadi Municipal de Cornellà, o Parc Esportiu Llobregat e o RCDE Stadium, estadio do RCD Espanyol. Ademais, na mesma zona está o centro comercial Splau!.
Pódese chegar en transporte público a través da estación de Cornellà-Riera da liña Llobregat-Anoia dos FGC, na que paran trens das liñas L8, S33, S4, S8, R5 e R6. Ademais os autobuses urbanos 57, 67, 68, 94 e 95, os interurbanos L52 e L82 e o nocturno N13 tamén teñen parada no barrio.
Marcos Cal
Marcos Cal Ogando, nado na Lama en 1978, é un político galego de En Marea.
Traxectoria
Traballou como axente comercial. Participou no movemento do 15-M e nas Marchas pola dignidade. É conselleiro galego de Podemos. Nas eleccións ao Parlamento de Galicia 2016 foi elixido deputado.
David Cantero
David Fernández Cantero, nado en Madrid en 1961, é un comunicador, escritor, pintor e presentador de informativos español.
Biografía
Estudou Imaxe e Son, Cinematografía, Fotografía e Publicidade. As súas primeiras incursións no mundo da información foron na televisión.
Incorporouse a Televisión Española no ano 1982, onde desenvolveu a súa actividade profesional nos estudos de Prado del Rey, Torrespaña, o Centro Territorial de Andalucía así como en Roma durante tres anos, do 1988 ao 1991, como reporteiro gráfico de TVE.
En 2010 recibiu o Micrófono de Ouro, galardón que outorga a Federación de Asociacións de Radio e Televisión. En 2012 foi galardoado como "Home do ano" pola revista Men's Health na categoría de "Mellor Comunicador".
É pai de tres fillos.
Zósimo de Cilicia
Zósimo foi un asceta que viviu en Cilicia no século III, venerado como santo no cristianismo.
Vida
Foi torturado na persecución relixiosa baixo o emperador Diocleciano, mais a tortura non o afastou da fe cristiá. O feito de que, segundo a tradición, as torturas non lle deixasen feridas, levou á conversión do seu gardián Atanasio, quen tería aceptado o cristianismo e pedido o bautismo. Logo da súa liberación, os dous viviron como eremitas.
Veneración
Zósimo de Cilicia é venerado tanto no catolicismo como na ortodoxia. Na Igrexa latina a súa festividade celébrase o 3 de xaneiro, mentres que as Igrexas orientais (ortodoxas e católicas) celébrase o 4 de febreiro. Nas edicións mais modernas do Martiroloxio Romano non aparece, mais en edicións anteriores mencionábase no 3 de xaneiro:
Conector
O termo conector pode referirse a:
Naturalismo
O naturalismo é un estilo artístico, sobre todo literario, baseado na observación e documentación da realidade en todos os seus aspectos, tanto nos máis sublimes coma nos máis vulgares. O seu máximo representante, teorizador e impulsor foi o xornalista Émile Zola que expuxo esta teoría no prólogo da súa novela Thérèse Raquin e sobre todo en Le roman expérimental (1880). Dende Francia, o Naturalismo espallouse ao longo de toda Europa no curso dos vinte anos seguintes adaptándose ás distintas literaturas nacionais.
O Naturalismo en Europa
En Alemaña destacan os escritores Karl Hauptmann (1858-1921) e Gerhart Hauptmann (1862-1946) entre outros. En Italia o Naturalismo denominouse verismo e ten o seu principal autor en Giovanni Verga (1840-1922), e a súa obra mestra na novela deste autor titulada l Malavoglia; tamén seguiu esta estética Luigi Capuana (1839-1915). En Gran Bretaña o gran novelista e poeta do naturalismo foi Thomas Hardy, e no terreo dramático pode recoñecerse algunha influencia dos postulados naturalistas en George Bernard Shaw a través da asimilación que fai de dita estética o dramaturgo noruegués Henrik Ibsen. En Alemaña non se desenvolveu este movemento con tanta forza e nos Estados Unidos este movemento chegou bastante tarde, aínda que é posible recoñecer o Naturalismo nas obras de Theodore Dreiser (Unha traxedia americana) e unha evolución importante no Novo xornalismo americano de, por exemplo, Truman Capote. En Francia, fóra do líder do movemento, Émile Zola, existe naturalismo en Gustave Flaubert e noutros autores de menor fuste. En Rusia difundiu o movemento o gran crítico literario Belinski e seguírono nalgunhas das súas obras autores importantes, como Gógol, Dostoievski, Goncharov entre outros.
O Naturalismo en Francia
Para algúns, o Naturalismo non é máis que unha segunda etapa do Realismo, para a cal non cómpre un novo termo. Para outros, o Naturalismo constitúe unha corrente maior que reagrupa a Honoré de Balzac e Gustave Flaubert, Lev Tolstoi e Anton Chekhov. Numerosos son os que, por non dicir a maioría, empregan os termos realismo e naturalismo alternativamente, indiferentemente ou asociados. Esta confusión débese á ausencia dunha teoría clara propiamente dita sobre o Realismo; ela é tamén imputable a Émile Zola, quen, na súa vontade de anexar ao naturalismo a prestixiosos narradores anteriores, atribuíu o cualificativo de naturalistas a autores como Balzac, Stendhal, Flaubert (Les Romanciers naturalistes, 1881).
Tomando como modelo ao doutor Bernard no seu Médecine expérimentale (1865), e seguindo o seu método paso a paso, Zola considera que «O novelista está composto dun observador e un experimentador». O observador escolle o seu tema (o alcoholismo, por exemplo) e emite unha hipótese (o alcoholismo é herditario ou se debe á influencia da contorna). O método experimental repousa sobre o feito de que o novelista «intervén dun xeito directo para colocar ao seu personaxe dentro das condicións" que revelarán o mecanismo da súa paixón e verificarán a hipótese inicial. «Ao cabo, existe o coñecemento do home, o coñecemento científico, dentro da súa acción individual e social».
O naturalismo francés semella limitarse, fóra de Zola, a Guy de Maupassant, aos irmáns Goncourt e quizais a Alphonse Daudet. Os outros membros do Grupo de Médan, Paul Alexis (1847-1901), Henri Céard (1851-1924), Léon Hennique (1851-1935) permanecen case esquecidos, namentres Octave Mirbeau criticou a doutrina zoliana. O Naturalismo axiña se disolveu no seu propio país e foi deste xeito abandonado polos seus partidarios. Joris-Karl Huysmans, no seu À rebours (1884), rompeu coa escola de Zola e volveuse cara ao Espiritualismo (Là-bas, 1891). En 1887, Guy de Maupassant, no prefacio da súa novela Pierre et Jean (1888), afirmou que a obxectividade é imposible na literatura. O mesmo ano, Le Figaro publicou o Manifesto dos cinco en protesta polo extremismo de Zola en La Terre e xa en 1891 todos os homes de letras están de acordo en afirmar que o Naturalismo morreu.
O Naturalismo en España
O Naturalismo foi apoiado polos sectores republicanos e demócratas de España, a esquerda da época, e enfrontouse cunha firme resistencia dos sectores conservadores que vían nel a disolución dos valores cristiáns. Espallouse principalmente a comezos dos 80, cando se foron dando unha serie de pasos que terminaron por aclimatar esta estética nunha parte da literatura española de entón:
Emporiso, e coa excepción dalgúns ensaios serios, como La desheredada, de Galdós, o que se practica en España non é un auténtico naturalismo zolesco, senón unha fórmula conciliadora que extrae algúns recursos formais de Zola sen seguir a súa doutrina ideolóxica (ateísmo, positivismo, determinismo). Este sincretismo é o que practican Pardo Bazán ou o marqués de Figueroa.
En España participaron deste movemento homes comprometidos con posturas próximas ao Krausismo ou a esquerda como Galdós (La desheredada), Clarín e Vicente Blasco Ibáñez. Dende a óptica conservadora pode tamén falarse dun Naturalismo cristián non rigorosamente pesimista nin determinista no que militaron autores como Pardo Bazán, Luis Coloma, José María de Pereda (que se achegou ao naturalismo na súa novela La Puchera), Juan Armada Losada, José de Siles, Francisco Tusquets, Angel Salcedo y Ruiz e Alfonso Pérez Gómez Nieva. Outro terceiro grupo estaría integrado polos homes de revista Gente Nueva, logo ampliado noutra revista, Germinal, de ideoloxía máis extremista e que estaría integrado polos escritores do chamado Naturalismo radical: Eduardo López Bago, José Zahonero, Remigio Vega Armentero, Enrique Sánchez Aceno, Xoaquín de Arévalo, Jose María Matheu Aybar, Manuel Martínez Barrionuevo, Eugenio Antonio Flores, Silverio Lanza, Emilio Bobadilla, Alejandro Sawa, Joaquín Dicenta (quizais o poeta e dramaturgo do naturalismo máis importante en castelán), José Ortega Munilla, Jacinto Octavio Picón, Ernesto Bark, Ricardo Macías Picavea e algúns outros máis. Epígonos do naturalismo son en certa medida Felipe Trigo e Augusto Martínez Olmedilla.
Conector eléctrico
miniatura|dereita|220px|Conector P2, moi utilizado en auriculares. Un conector é un dispositivo que efectúa a unión entre unha porta de saída dun determinado equipamento e a porta de entrada doutro (por exemplo, entre un ordenador e un periférico).
Actualmente os conectores están comezando a ser substituídos pola tecnoloxía wireless (unións sen fío), e así podemos encontrar no mercado varios equipamentos con esta tecnoloxía, desde placas de rede, caixas de son, ratos, teclados...
Lisardo Sampil
Lisardo Sampil Belmonte, nado en Loñoá do Monte (Covas, O Pereiro de Aguiar) e finado en Igorre (Biscaia) o 30 de decembro de 1978, foi un taxista galego.
Traxectoria
Emigrado ao País Vasco e establecido en Igorre como taxista, chamábano El Gallego. Unha noite, mentres agardaba na parada de taxis, membros de Euskadi Ta Askatasuna disparáronlle dende preto e causáronlle a morte. Fontes xornalísticas do momento vincularon a Sampil con forzas de ultradereita.
Salustio Alvarado Fernández
Salustio Alvarado Fernández, nado na Coruña o 2 de febreiro de 1897 e finado en Madrid o 23 de setembro de 1981, foi un naturalista, zoólogo e botánico galego.
Traxectoria
Foi profesor en varios Institutos de Enseñanza Media e Presidente da Real Sociedade Española de Historia Natural. Doutor en Ciencias Naturais, Catedrático emérito de Fisioloxía Animal na Facultade de Ciencias da Universidade Complutense de Madrid. Tamén foi Director do Instituto José Acosta do C.S.I.C.. Membro da Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais.
Antonia Petrova
Antonia Petrova Beredin (en búlgaro: Антония Петрова Бередин), nada en 1984, é unha avogada, actriz e concursante de beleza que gañou o título de Miss Bulgaria no ano 2009.
Traxectoria
Representou ao seu país en Miss Mundo 2009 o cal se realizou en decembro de 2009. Coroou á súa sucesora como Miss Bulgaria, Romina Andonova, en abril de 2010.
Case inmediatamente despois de gañar a súa coroa, Petrova Beredin participou na terceira temporada de VIP Brother (a edición de celebridades do reality Big Brother) en Bulgaria). Pasou 14 días na casa, e despois marchou voluntariamente.
Petrova estudou dereito na UNSS.
Covarradeiras, Covas, Ferrol
Covarradeiras é un lugar da parroquia de Covas no concello de Ferrol na provincia da Coruña. Tiña 170 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 81 homes e 89 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2004 cando tiña 184 habitantes.
Patrimonio
Na zona existe unha explotación mineira da época romana, a Mina romana de ouro de Covarradeiras.
795
Véxase tamén
Historia ano a ano
Xardíns de Aranjuez
250px|thumb|Xardíns de Aranjuez Os Xardíns de Aranjuez (en castelán: Jardines de Aranjuez) son unha serie de bosques e parques axardinados e ornamentados con numerosas fontes e estatuas, situados xunto ao río Texo e ao Palacio Real de Aranjuez, na Comunidade de Madrid. Están ao coidado do Patrimonio Nacional da monarquía española e ademais ostentan o título de Patrimonio da Humanidade baixo o nome global de Paisaxe cultural de Aranjuez (que tamén inclúe o palacio) outorgado pola Unesco en 2001.
Os Xardíns son catro: o do Parterre, o da Illa, o do Príncipe e o de Isabel II.
Asistencia sanitaria
A asistencia sanitaria é basicamente un servizo ou un ben económico intanxible de tal forma que "o servizo chamado asistencia sanitaria é o que presta un axente ou operador especializado para as persoas que senten ou teñen manifestacións de alteracións no seu estado de saúde e que ademais este servizo préstase baixo unhas determinadas condicións de seguridade e por quen está en posesión dun determinado coñecemento, é dicir, é un servizo especializado e singular que só o poden dar persoas autorizadas ou acreditadas e en centros autorizados". "A singularidade do servizo prestado nun centro asistencial vén determinada por moitos factores que abarcan desde a súa cultura até pola grande influencia doutros sectores da economía". "O tipo de servizo que representa a atención sanitaria pódese diferenciar en base a unha serie de condicionantes, que son por unha banda, o obxecto e a condición de servizo, por outra banda, o motivo de consulta e o tempo previsión da actividade -podendo ser esta asistencia programada ou non programada- e en caso desta última modalidade, pode presentarse con requirimento de urxencia ou sen el. Outra distinción do servizo baséase no lugar onde se realiza a atención, podéndose tratar dunha atención intramuros, as que se realizan dentro dos centros sanitarios, ou extramuros, as que levan a cabo fóra destes, e á súa vez, a atención intramuros pode ser unha atención con ingreso hospitalario ou sen ingreso e neste último suposto, con intervención cirúrxica ou terapéutica invasiva ou sen intervención algunha. Na modalidade extramuros, fóra do hospital, pode  requirir estancia e repouso en domicilio –hospitalización a domicilio- ou sen este requirimento".