cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bayreuth
A cidade é tamén coñecida pola súa universidade, especializada en ciencias económicas e medio ambiente.
Nesta cidade morreu en 1886, Franz Liszt.
La Vie d'Adèle
La Vie d'Adèle é un filme francés dirixido por Abdellatif Kechiche que foi estreado no 2013. Está baseada na serie de banda deseñada Le bleu est une couleur chaude de Julie Maroh.
Solenogastro
Os Solenogastros (Solenogastres), Solenogástreos (Solenogastrea) ou Neomeniomorfos (Neomeniomorpha) son unha clase moluscos vermiformes exclusivamente mariños que viven e se alimentan sobre cnidarios a grandes profundidades (por debaixo dos 200 m). Son epifaunais, a diferenza dos caudofoveados que viven baixo o substrato (infaunais). Coñécense unhas 250 especies.
Como os caudofoveados, carecen de cuncha e por isto antes agrupábanse con eles na clase dos aplacóforos, hoxe considerada por moitos autores como parafilética debido a existencia de novas probas moleculares, fundamentalmente.
Características
Son hermafroditas (monoicos) con fecundación cruzada; os gametos saen á cavidade paleal polos gonoductos a través da cavidade pericárdica. Presentan unha endolarva lecitotrófica (aliméntase do vitelo do ovo), ou unha larva trocófora planctotrófica (aliméntase de plancto) nalgunhas especies.
Clasificación
Dentro dos solenogastros coñécense os seguintes Ordes:
Clase SOLENOGASTRES
Ima Robot (álbum)
Ima Robot é o primeiro álbum da banda estadounidense de dance-punk Ima Robot, editado o 6 de setembro do ano 2003 a través do selo Virgin Records.
O tema "A Is for Action" aparece no videoxogo SSX 3, e "Scream" sae no capítulo 4 da cuarta tempada da serie británica Queer As Folk.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Alex Ebert.
A canción oculta "Black Jettas" pode escoitarse despois do último dema tras un tempo de silencio.
Bloody Mary
A expresión inglesa Bloody Mary pode referirse a:
Ramón Díaz Freijo
Ramón Díaz Freijo, nado en Viveiro en 1848 e finado na mesma vila o 22 de maio de 1924, foi un médico, político e xornalista galego.
Traxectoria
Iniciou estudos relixiosos, pero abandonounos para dedicarse á medicina. Activista revolucionario nos seus tempos mozos. Foi presidente do Comité Republicano de Viveiro, patrón do Colexio Insigne e director de Sanidade do Porto de Viveiro. Dirixiu o semanario El Vivariense na súa segunda etapa. Foi concelleiro de Viveiro.
Coñecido como "Pai dos pobres", pois atendía aos enfermos gratuitamente e, en ocasións, contribuía á compra de medicamentos e alimentos. Cos seus bens constituíuse en 1931 a Fundación Ramón Díaz Freijo onde atendían a doce pobres durante os meses de inverno. Os seus amigos erixiron un monumento na súa memoria en 1934.
José Fernández Fernández
José Fernández Fernández, nado en Navia de Suarna o 30 de xaneiro de 1958, é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Ingresou en Telefónica en 1980 en Bilbao, e trasladouse en 1984 a Becerreá. Tres anos máis tarde, presentouse como número catro na candidatura do PSdeG-PSOE de Navia de Suarna, saíndo elixido concelleiro, e permanecendo neste posto durante tres lexislaturas. Encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE de Navia de Suarna en 1999. Acadou a Alcaldía con maioría absoluta en 2007, resultado que repetiu nas eleccións municipais de 2011, 2015 e 2019.
En marzo de 2010 tomou posesión como Deputado Delegado da Área de Medio Ambiente. En 2011 volveu ser deputado provincial como representante do PSdeG-PSOE polo partido xudicial da Fonsagrada.
Augustin Fresnel
Augustin-Jean Fresnel, nado en Broglie o 10 de maio de 1788 e finado en Ville-d'Avray o 14 de xullo de 1827, foi un físico francés que contribuíu significativamente á teoría de óptica ondulatoria. Fresnel estudou o comportamento da luz tanto teórica como experimentalmente. Foi o inventor da chamada Lente de Fresnel.
Luís Cochón
José Luis Cochón Touriño, coñecido como Luís Cochón, nado na Ruibal (Salcedo, Pontevedra) en 1942, é un escritor e profesor de lingua e literatura castelá.
Traxectoria
Foi catedrático de lingua e literatura castelá no IES Rosalía de Castro, en Santiago de Compostela. Neste instituto coincidiu con Xesús Rábade Paredes, persoa coa que mantivo unha grande amizade. Foi militante do PCE nos anos 60 e 70.
Especialista en literatura española e galega, tense dedicado á obra de Uxío Novoneyra e outros autores destacando pola súa relación co Centro Ramón Piñeiro. En 2011 publicou Volvo do mar derradeiro, escrito na memoria de Herminio Barreiro (Sarmiento: Revista Galego-Portuguesa de Historia da Educación).
Ten colaborado en revistas como A Trabe de Ouro, Encrucillada, Boletín Galego de Literatura, Boletín da Real Academia Galega.
Edicións
miniatura|Luís Cochón en 2022
Escudo de Suráfrica
O escudo de Suráfrica foi adoptado o "Día nacional da Liberdade" o 27 de abril de 2000. Substitúe ó anterior escudo do país, que fora usado dende 1910. O lema ǃke e: ǀxarra ǁke está escrito na lingua ǀxam do pobo khoisan, e tradúcese literalmente como "pobos diversos unidos". O anterior lema, en latín, era Ex unitate vires, traducido como a "unidade é a forza".
Provincia de Nakhon Si Thammarat
Nakhon Si Thammarat é unha provincia de Tailandia. A súa capital é a cidade de Nakhon Si Thammarat.
Nomes dos celtas
Os numerosos nomes usados dende a Antigüidade clásica para o pobo coñecido hoxe como Celtas teñen diversas orixes.
O nome Κελτοί Keltoi e Celtae é usado en grego e latín, respectivamente, como nome para designar á xente da cultura de La Tène na rexión superior do Rin e o Danubio dende o século -VI ó -I pola etnografía greco-romana. O nome ven probablemente dunha auto-designación tribal, pero a súa etimoloxía é incerta. Do mesmo xeito, o nome de Γαλάται Galatai / Galli ven dun nome tribal, tamén de etimoloxía descoñecida.
Os nomes dos galos e os galeses, por outra banda, veñen do xeito no que os pobos xermánicos chamaban ós pobos de lingua celta, *walha-.
O senso lingüístico do nome Celtas, que agrupa a tódolos falantes de linguas celtas, é moderno. En particular, alén dunha xenealoxía literaria do século I de Celtus o neto de Bretannos por Heracles, non hai rexistro antes do século XVII, do termo "Celta" en conexión cos celtas insulares, os habitantes das Illas Británicas durante a Idade de Ferro.
Celtas
O etnónimo Celtas (Celtae; Κελτοί Keltoi, posteriormente tamén Κέλται Keltai) semella estar baseado nun nome nativo tribal celta (cf. Célticos en Portugal).
O nome probablemente deriva da raíz Indoeuropea *kel- ou *(s)kel-, pero existen numerosas raíces válidas con distintos significados: *kel- "para ser destacado", *kel- "para dirixir ou estar en movemento", *kel- "para cortar" etc. O mesmo elemento está presente nos nomes persoais e de familia na lingua hispanocelta e gala: Celtiatus, Celtiatis (xen.), Arcelti (xen.), Concelti (xen.), Celtius, Celtus, Celtilla (fem.), Celta (fem.), e Celtilius.
Usos antigos
A primeira referencia literaria do pobo celta, como Κελτοί (Κeltoi), foi a do historiador grego Hecateo de Mileto no -517, que sitúa á tribo Keltoi en Renania (Oeste/Suroeste de Alemaña). A seguinte referencia grega dos Keltoi é a de Heródoto a mediados do século -V. El di que "o río Ister (Danubio) comeza onde os Keltoi e a cidade de Pyrene e corre así dividindo Europa polo medio (os Keltoi están lonxe das Columnas de Hércules limitando cos conios, que viven máis lonxe, cara o solpor dos que viven en Europa)". Este confuso pasaxe foi interpretado posteriormente como que o berce dos Celtas foi o Danubio, e non Hispania ou a Galia.
De acordo co poeta do século I Partenio de Nicea, Celtus (Κελτός) foi o fillo de Heracles e Keltine (Κελτίνη), a filla de Bretannus (Βρεττανός); esta xenealoxía literaria non existe en ningún outro lugar e non está conectado con ningún culto coñecido. Celtus converteuse no epónimo antergo do Celtas. En latín Celta ven da palabra usada por Heródoto' para chamar ós Galos, Keltoi. Os romanos usaron Celtae para referirse ós galos continentais, pero aparentemente non para os celtas insulares. Estes últimos forno divididos lingüisticamente en goidélicos e britónicos, aínda que outras investigacións ofrecen un cadro máis complexo.
O nome Celtibero é usado por Diodoro Sículo no século -I para nomear ós pobos considerados unha mestura de Celtae e Iberi.
Cesare Pavese
Cesare Pavese, nado o 9 de setembro de 1908 en Santo Stefano Belbo e finado o 27 de agosto de 1950 en Turín, foi un dos máis importantes escritores italianos do século XX, que nos seus poemas e relatos describiu, entre outras temas, o mundo rural do Piemonte.
Traxectoria
Orfo de pai, dende 1914 foi educado por súa mai. Pavese fixo os estudos de bacharelato en Turín e estudou historia da literatura na universidade da mesma cidade. Durante os anos de universidade interesouse pola literatura dos Estados Unidos e graduouse cunha tese sobre o poeta norteamericano Walt Whitman. Alternaba o traballo de tradutor co ensino da lingua inglesa. Traduciu ó italiano Moby Dick de Herman Melville e obras de John Dos Passos, William Faulkner, Daniel Defoe, James Joyce e Charles Dickens.
Entre 1928 e 1935 escribiu os poemas publicados en 1936 co título Lavorare stanca (Traballar cansa). Foron poemas innovadores, que, xunto coas súas obras de narrativa, lle atraeron a atención dun público amplo. Nesa época comezou o diario literario-existencialista Il mestiere di vivere (O oficio de vivir) que continuou ata a morte. Dende 1938 traballou para a editora turinesa Einaudi.
Durante a segunda guerra mundial instalouse coa familia no campo. Amigou co daquela descoñecido escritor Italo Calvino. Despois da guerra trasladouse a Serralunga di Cera e despois a Roma, Milán e Turín. En 1945 entrou no Partido Comunista Italiano, PCI. Gañou o premio Strega de Literatura en 1950 por La bella estate (O fermoso verán).
Un dos temas típicos na obra de Calvino é o illamento do individuo. O protagonista típico das obras de Pavese e un home solitario (voluntariamente ou non), que ten relacións superficiais con outras persoas e que, en contra dos seus desexos, acaba por traizoar ós seus ideais e amigos, como ocorre na novela A cadea. O título da colección de dous relatos Antes de que cante o galo fai referencia á traizón de Pedro a Xesús Cristo.
Econofísica
A econofísica é un novedoso campo de investigación científica que aplica teorías e métodos, originalmente desenvolvidos por físicos, para entender e resolver problemas na Economía e, especialmente, aqueles que involucran aspectos estocásticos e de Dinámica non lineal.
Exemplos de econofísica inclúen o uso da teoría da Percolación para explicar flutuacións nos mercados, o uso de modelos de infarto cardíaco, criticalidade autorganizada e dinámica de placas tectónicas para explicar as caídas nas bolsas de valores. A Econofísica preocúpase por explicar fenómenos de escalamiento e autosemellantes como as leis de potencias na distribución da riqueza. Outro problema da Econofísica é o estudo da existencia de caos determinista nos patróns de transaccións económicas e os seus horizontes de predición temporal.
A econofísica xurdiu como tal nos anos 1990, principalmente na contorna do prestixiado Instituto Santa Fe de Novo México, que se especializa no estudo dos Sistemas complexos. Un dos principais exponentes da Econofísica é Brian Arthur, quen cruñou o termo economía adaptativa para denominar sistemas económicos formados por un número grande de axentes que realizan transaccións de tipo económico. O mellor exemplo coñécese como o problema do bar "O Farol". Aparentemente, foi Eugene Stanley, profesor de física da Universidade de Boston, o primeiro en chamar así a esta disciplina.
É importante mencionar que a Econofísica contrapónse en métodos e filosofía á economía clásica, baséandose en fundamentos teóricos derivados da termodinámica do equilibrio en troques de estudos sociais directos.
Unha rama de estudo emparentada coa Econofísica é a Sociofísica que estuda fenómenos sociais desde a óptica dos Sistemas complexos e a Dinámica non lineal.
Taboadelo, A Barcia do Seixo, A Lama
Taboadelo é un lugar da parroquia da Barcia do Seixo, no concello da Lama, na provincia de Pontevedra. Segundo os datos do INE no ano 2019 tiña 22 habitantes, 7 menos que en 2008.
Zona especial de conservación do Baixo Miño
O seu interese de conservación está nos seus ecosistemas intermareais, ribeiras de bosques diversos, a súa riqueza piscícola e as aves que habitan na súa zona exterior.
Un treito final deste espazo, que só abrangue territorio do Baixo Miño, é tamén é unha zona de especial protección para as aves (ZEPA), a do Esteiro do Miño. O ZEC e a ZEPA galegos forman un continuo protexido transfronteirizo cos espazos portugueses LIC do Rio Minho e ZEPA Estuário dos rios Minho e Coura.
Xeografía
O Baixo Miño protexe o territorio ribeirego do treito final, e suroccidental, do río Miño e as augas estritamente galegas deste. Inclúe terreo e augas de Padrenda (na Terra de Celanova), Crecente, a Cañiza e Arbo (da Paradanta), As Neves e Salvaterra de Miño (do Condado), e Tui, Tomiño, O Rosal e a Guarda (do Baixo Miño).
En Padrenda só inclúe unha área reducida pois alí só protexe parte do río e ribeira ao pé do encoro de Frieira en Desteriz. Esa é a única parte ourensá protexida. O espazo inclúe varios leitos de afluentes menores do Miño. Desde O Couto, A Cañiza, e pasando por Crecente, acolle ao río Ribadil; desde Mourentán, Arbo acolle ao río Deva; e desde San Cibrán de Ribaterme, As Neves acolle ao río Termes. O espazo protexido remata na punta de Santa Trega na boca do esteiro do Miño. Inclúe a illas como a de Fillaboa, a Insua do Castro, a parte galega da Insua Grande ou a da Canosa.
Desde Sobrada, Tomiño, a área litoral de esteiro e de augas mariñas que acolle o ZEC son tamén Zona de especial protección para as aves (ZEPA) Esteiro do Miño. Con todo, o ZEC cobre áreas terrestres no Rosal e na Guarda que a ZEPA non cobre.
Na beira portuguesa continúa co LIC do Rio Minho (que vai desde Monçao ata Caminha) e coa ZEPA Estuário dos rios Minho e Coura (que vai desde Valença ata Caminha), e que co cal, cobren do mesmo xeito as marxes portuguesas do Miño. En menor superficie linda coa LIC Litoral Norte, xa na boca exterior do esteiro do Miño.
Hábitats
A diversidade hábitats deste espazo é alta pois acolle desde espazos mariños a áreas urbanizadas deste litoral. Os hábitats que dominan neste espazo son os esteiros, as chairas lamacentas e areosas da beira do río, a vexetación halófila, os bosques de abeneiros e freixos e os prados de sega. Os hábitats de máis interese de conservación presentes son as dunas de costa de vexetación xa fixa, as estepas de gramíneas de medra anual e os bosques de ribeira de abeneiros e freixos. Os prioritarios en canto a conservación é o territorio das zonas húmidas de ribeira e os corredores fluviais. Destaca tamén a variedade de bosques, xa que van desde os mixtos das veigas, os de ribeira con salgueiros (Salix alba) chopos brancos (Populus alba) e os sobreirais.
Flora
Entre as especies presentes do catálogo galego de especies ameazadas están :
Fauna
Nas augas do Baixo Miño atópanse poboación de salmón común (Salmo salar) e lampreas (Petromyzon marinus). Destacan a presenza de salamántigas rabilongas (Chioglossa lusitanica), os sapoconcho riscado (Mauremys leprosa), as aguaneiras (Galemys pyrenaicus) e as londras (Lutra lutra). O último tramo do río Miño destaca pola súa diversidade de aves, que suma 35 especies catalogadas como de alto interese de conservación. É por iso que tamén é unha ZEPA (Esteiro do Miño).
Lexislación
O Baixo Miño foi declarado como Lugar de importancia comunitaria (LIC) en decembro de 2004 dentro da rexión atlántica e ascendeu a zona especial de conservación (ZEC) en marzo de 2014. A ZEPA do Esteiro do Miño complementaríaa a protección a aves en 2004.
A vertente portuguesa do treito do Miño está protexida na súa totalidade pola figura de LIC Rio Minho, que foi proposto en 1997 e confirmada como tal en 2004. Do mesmo xeito, todo o litoral aberto ao oeste de Caminha está protexido polo LIC Litoral Norte tamén desde 2004. Complementado á ZEPA galega, a ZEPA Estuários dos Rios Minho e Coura compleméntaa protexendo superficie desde a Valença ata o mar aberto portugués.
Bloc Nacionalista Valencià
O Bloc Nacionalista Valencià (BLOC) é un partido político do País Valenciano, de ideoloxía nacionalista valenciana e progresista de esquerdas.
Historia e ideoloxía
Foi creado o 12 de decembro de 1998 como unha coalición electoral, a partir da integración da Unitat del Poble Valencià, o Partit Valencià Nacionalista e Nacionalistes d'Alcoi, e converteuse en federación no Congreso celebrado no 2000 e en partido político no congreso de 2002. Esquerra Valenciana, refundada en 1998 con xente que marchara de Unitat del Poble Valencià, pediu o ingreso na federación durante o congreso fundacional, pero finalmente non foi admitida. Finalmente, en marzo de 2007, Esquerra Valenciana intégrase no BLOC. O BLOC celebrou dous congresos ordinarios: o de fundación, o ano 2000, e outro en 2002. Celebrou o seu terceiro congreso en 2006. Nas eleccións autonómicas de 1999, a coalición xunto con Els Verds, obtivo máis de 102.000 votos, o cal suporá un 4,6% dos votos emitidos, mentres que nas eleccións autonómicas de 2003, xa como un partido e en coalición con Esquerra Verda, vai obter máis de 114.000 votos, situándose no 4,8%. Malia isto, como o Estatuto de Autonomía da Comunidade Valenciana esixe un 5%, non obtivo representación nas Cortes Valencianas. Por outra parte, nas eleccións celebradas o mesmo día de 2003, obtivo preto de 140.000 votos e ten representación municipal en 122 municipios do País Valenciano con 298 rexidores: ó comezar o período corporativo 2003/07 tiña 17 alcaldías. miniatura|200px|[[Enric Morera i Català|Enric Morera nun mitin das eleccións de 2011.]] Como consecuencia de non ter obtido representación parlamentaria nas eleccións autonómicas, foi convocado un congreso extraordinario a finais de setembro de 2003. Neste congreso vaise producir unha importante renovación na dirección e unha revisión da liña política, e o líder histórico Pere Mayor, que fora secretario xeral da Unitat del Poble Valencià e, despois, presidente do BLOC, vai ser substituído por un novo secretario xeral: Enric Morera.
Nas eleccións autonómicas de 2011 vai presentarse dentro da Coalició Compromís, con Iniciativa del Poble Valencià e Els Verds-Esquerra Ecologista. Alcanzou resultados históricos, con 176.213 votos (7,37%) e tres deputados dun total de 6.
Dende 2013 é membro da Alianza Libre Europea.
Joves del País Valencià - Compromís
A sección xuvenil do partido é Joves del País Valencià - Compromís, nada en 1999. Emprega unha bandeira branca co logotipo ou vermella cun rectángulo branco co logotipo.
É definida como unha organización de mozos inspirados polos valores do valencianismo, ambientalismo e esquerda. O secretario xeral é Fran Ferri, deputado no Parlamento valenciano desde 2011.
Luís XIX de Francia
Luís Antonio de Borbón e Savoia, nado en Versalles o 6 de agosto de 1775 e finado o 3 de xuño de 1844, fillo primoxénito de Carlos X e María Tareixa de Savoia, foi Delfín e Rei de Francia (1830). Posteriormente, levou o título de Duque de Angulema.
Traxectoria
Abandonou Francia cos seus pais na nenez, debido á Revolución Francesa, e pasou gran parte da súa vida no exilio. Contraeu nupcias coa súa prima irmá María Tareixa de Francia, con quen non tivo sucesión, aínda que anos máis tarde a parella criou como fillo ao seu sobriño Henrique, Duque de Bordeos (Henrique V). A parella regresou a Francia cando caeu o imperio de Napoleón e o seu tío Luís XVIII ascendeu ao trono.
Joe Biden
Joseph Robinette "Joe" Biden, Jr, nado en Scranton, Pensilvania o 20 de novembro de 1942, é un avogado e político estadounidense, 46º presidente dos Estados Unidos de América. Membro do Partido Demócrata, Biden foi senador por Delaware durante seis mandatos dende 1973 a 2009 e foi o 47º vicepresidente dos Estados Unidos de América, no goberno de Barack Obama, dende 2009 a 2017.
Luís XIX de Francia
Traxectoria
En 1823 correspondeulle encabezar o exército dos Cen Mil Fillos de San Luís, enviado a España para axudar a Fernando VII a restablecer a monarquía absoluta. A expedición non atopou ningunha oposición militar importante, salvo á hora de cercar Cádiz, e representou un considerábel éxito para os absolutistas.
Joe Biden
Criado en Scranton, Pensilvania e no condado de New Castle, Delaware, Biden estudou na Universidade de Delaware antes de obter a carreira de Dereito na Universidade de Siracusa en 1968. Foi elixido conselleiro do condado de New Castle en 1970 e converteuse no sexto senador máis novo dos Estados Unidos. historia cando foi elixido para o Senado dos Estados Unidos por Delaware en 1972, aos 29 anos. Biden foi membro desde hai tempo do Comité de Relacións Exteriores do Senado e finalmente converteuse no seu presidente. Opúxose á Guerra do Golfo en 1991 e apoiou a expansión da alianza da OTAN a Europa do Leste e a súa intervención nas guerras iugoslavas dos noventa. Apoiou a resolución pola que se autorizaba a guerra de Iraq en 2002 e posteriormente opúxose á saída de tropas estadounidenses en 2007. Tamén presidiu o Comité Xudicial do Senado de 1987 a 1995, que se ocupaba da política de drogas, a prevención do crime e as cuestións das liberdades civís; liderou o esforzo para aprobar a Lei de control e aplicación da lei do delito violento e a Lei de violencia contra a muller; e supervisou seis audiencias de confirmación do Tribunal Supremo dos Estados Unidos, incluídas as contenciosas para Robert Bork e Clarence Thomas.
Sistema gustativo
O gusto consiste en rexistrar o sabor e identificar determinadas substancias solubles na saliva por medio dalgunhas das súas calidades químicas. Aínda que constitúe o máis débil dos sentidos, está unido ó olfacto, que completa a súa función. Isto débese a que o cheiro dos alimentos que inxerimos ascende pola bifurcación aerodixestiva cara á mucosa olfactiva, e así se dá o estraño fenómeno, que consiste en que probamos os alimentos primeiro polo nariz. Unha demostración disto é o que nos pasa cando temos o nariz tapado por mor dun catarro: ó comer atopamos todo insípido, sen sabor.
Este sentido, ademais, é un poderoso auxiliar da dixestión, xa que sabemos que as sensacións agradables do gusto estimulan a secreción da saliva e os zumes gástricos. As papilas gustativas xogan un papel moi importante neste sentido.
Luís XIX de Francia
Traxectoria
En 1824, ao ascender o seu pai ao trono, converteuse en Delfín de Francia e herdeiro da coroa. Ao producirse a revolución de 1830, o seu pai abdicou no seu favor, aínda que co expreso propósito de que renunciase enseguida en favor do seu sobriño Henrique V, o que en efecto fixo. Con todo, o Duque de Orleans apoderouse do trono co nome de Luís Felipe e a familia real houbo de marchar ao exilio. Ao morrer o seu pai en Praga en 1836, moitos lexitimistas consideraron como novo rei de xure ao duque de Angulema, co nome de Luís XIX, por considerar inválidas as abdicacións de 1830. Con todo, mantívose apartado da política. Morreu no exilio en 1844. Actualmente, atópase enterrado na cripta da igrexa do mosteiro franciscano de Kostanjevica (Nova Gorica, Eslovenia).
Joe Biden
Presentouse sen éxito á candidatura á presidencia demócrata en 1988 e de novo en 2008. Biden foi reelixido ao Senado seis veces e era o cuarto senador máis antigo cando renunciou para exercer o cargo de vicepresidente de Barack Obama despois de que gañasen as eleccións presidenciais de 2008; Obama e Biden foron reelixidos en 2012. Como vicepresidente, Biden supervisou o gasto en infraestruturas en 2009 para contrarrestar a Gran Recesión. As súas negociacións cos republicanos do Congreso axudaron a aprobar lexislacións incluíndo a Lei de exención de impostos de 2010, que resolveu un bloqueo fiscal; a Lei de control orzamentario de 2011, que resolveu unha crise do teito da débeda; e a American Taxpayer Relief Act de 2012, que abordou o inminente "abismo fiscal". Tamén liderou os esforzos para aprobar o tratado New START entre os Estados Unidos e Rusia e axudou a formular a política dos Estados Unidos cara a Iraq a través da retirada das tropas estadounidenses en 2011. Tras o tiroteo da escola primaria Sandy Hook, dirixiu o grupo de traballo sobre a violencia armada.
En xaneiro de 2017, Obama outorgoulle a Biden a Medalla Presidencial da Liberdade con distinción. En abril de 2019, Biden anunciou a súa candidatura ás eleccións presidenciais de 2020 e alcanzou o limiar de delegados necesario para asegurar a candidatura demócrata en xuño de 2020. En agosto, anunciou a elección da senadora Kamala Harris de California como compañeira de equipo. Tras gañar as eleccións fronte a Donald Trump, daquela presidente que se presentaba á reelección, foi investido como 46º presidente dos Estados Unidos o 20 de xaneiro de 2021.
Primeiros anos
Fillo de Catherine Eugenia "Jean" Biden (de solteira, Finnegan; 1917-2010), católica e de orixe irlandesa e de Joseph Robinette Biden Sr (1915-2002) quen tiña ascendencia francesa, inglesa e irlandesa. Biden, é o maior dunha familia católica e ten unha irmá, Valerie, e dous irmáns, Francis e James e foi criado na fe católica.
O pai de Biden era inicialmente rico, aínda que sufriu varios reveses financeiros na ápoca na que naceu Joseph e, durante varios anos, a familia viviu cos seus avós maternos. Daquela, durante a década de 1950, Scranton entrou nun declive económico e o pai de Biden non conseguía atopar un traballo estable. A partir de 1953, a familia viviu nun apartamento en Claymont, Delaware, e despois se mudaron a unha casa en Wilmington, Delaware. Máis adiante, o pai de Biden converteuse nun exitoso vendedor de autos usados, conseguindo para a familia un estilo de vida de clase media.
Na Academia Archmere en Claymont, Biden xogou durante a secundaria a fútbol americano e tamén a beisbol. A pesar de ser un estudante non moi destacado foi presidente da clase en varias ocasións. Graduouse en 1961. Na Universidade de Delaware en Newark, acadou unha licenciatura en Artes en 1965 cunha dobre especialización e Historia e Ciencias Políticas e unha especialización en inglés. Ocupou o posto 506 nunha clase de 688 e tivo un expediente disciplinario por plaxiar parte dun artigo durante o primeiro curso.
Biden ten un lixeiro gaguexo que mellorou co paso do tempo. Afirmou que o foi reducindo ao recitar poesía diante dun espello, pero tamén se ten suxerido que lle puido influír nos debates presidenciais do Partido Demócrata de 2020.
Primeiro matrimonio, escola de dereito e carreira inicial (1966–1972)
O 27 de agosto de 1966, Biden casou con Neilia Hunter (1942-1972), unha estudante da Universidade de Siracusa, despois de superar as reticencias dos seus pais por casar cun católico romano; a cerimonia celebrouse nunha igrexa católica en Skaneateles, Nova York. Tiveron tres fillos: Joseph R. "Beau" Biden III (1969-2015), Robert Hunter Biden (nado en 1970) e Naomi Christina "Amy" Biden (1971-1972). esquerda|miniatura|Joe Biden no anuario de 1965 da Universidade de Delaware. En 1968, Biden obtivo un doutoramento en xurisprudencia na Facultade de Leis da Universidade de Siracusa clasificado no posto 76 da súa clase de 85, e foi admitido no Colexio de Avogados de Delaware en 1969. Mentres estaba na facultade, recibiu aprazamentos para estudantes, e despois foi clasificado como non dispoñible para o servizo militar por asma. En 1968, Biden traballou nun despacho de avogados de Wilmington dirixido polo destacado republicano local William Prickett e chegou a afirmar pouco despois: "pensaba en min como republicano". Non lle gustou a política racial conservadora do gobernador demócrata de Delaware, Charles L. Terry, e apoiou a un republicano máis liberal, Russell W. Peterson, que derrotou a Terry en 1968. Biden foi recrutado polos republicanos locais pero rexistrado como independente debido ao seu malestar polo candidato presidencial republicano Richard Nixon.
En 1969, Biden exerceu o dereito, primeiro como defensor público e, posteriormente, nunha empresa dirixida por un demócrata activo localmente que o nomeou ao Foro Democrático, un grupo que intentaba reformar e revitalizar o partido estatal e Biden volveuse rexistrar como demócrata. Tamén con outro avogado formou un pero o dereito corporativo non lle gustaba e o dereito penal non se pagaba ben polo que tivo de complementa-los seus ingresos xestionando propiedades.
En 1970, Biden optou a un asento no condado polo distrido do condado de New Castle, Delaware, apoiado nunha plataforma liberal que incluía apoio á vivenda pública nos suburbios. O asento fora ocupado polo republicano Henry R. Folsom, que agora se presentaba no quinto distrito tras unha repartición de distritos municipais. Biden gañou as eleccións e tomou posesión o 5 de xaneiro de 1971. Serviu ata o 1 de xaneiro de 1973 mentres seguía a exerce-la avogacía e foi sucedido polo demócrata Francis R. Swift. Durante a súa etapa no consello do condado, Biden opúxose a grandes proxectos de estradas, que argumentou, poderían perturbar os barrios de Wilmington e, pouco despois, principiou a súa carreira cara ao Senado.
Campaña do Senado de 1972 en Delaware
miniatura|Resultados das eleccións ao Senado en Delaware en 1972.|esquerdaEn 1972, Biden fora o único demócrata disposto a desafiar ao republicano J. Caleb Boggs, un veterano político que levaba doce anos no posto, e contra todo pprognóstico conseguiu derrotalo e converteuse no senador máis novo de Delaware. A súa campaña case non tiña cartos e ninguén lle daba posibilidades de gañar. Os membros da familia participaron activamente na campaña e que dependía de reunirse cos votantes cara a cara e de distribuír manualmente o programa co que se presentaba; este era un enfoque propio dun estado de pequena extensión como Delaware. Recibiu algunha axuda dos sindicatos da AFL-CIO e do enquisador demócrata Patrick Caddell. O seu equipo centrou o programa na retirada de Vietnam, o medio ambiente, os dereitos civís, o tránsito masivo, unha fiscalidade máis equitativa, a asistencia sanitaria e a insatisfacción pública coa "política de sempre". Poucos meses antes das eleccións, Biden estaba por detrás de Boggs en case trinta puntos porcentuais, pero a súa enerxía, a súa atractiva nova familia e a súa capacidade para conectar coas emocións dos votantes serviron aos seus obxectivos e gañou co 50,5 por cento dos votos.
Morte de muller e filla
O 18 de decembro de 1972, poucas semanas despois das eleccións, a esposa de Biden, Neilia e a filla dun ano Naomi morreron nun accidente automobilístico mentres mercaban os agasallos de Nadal en Hockessin, Delaware. A furgoneta de Neilia foi arremetida por un camión trailer cando saía dunha intersección. Os seus fillos Beau e Hunter sobreviviron ao accidente e foron levados ao hospital en bo estado, Beau cunha perna rota e outras feridas e Hunter cunha pequena fractura do cranio e outras feridas na cabeza. Os médicos pronto informaron que ambos se recuperarían sen problemas. Daquela, Biden pensou en renunciar para coidalos pero o líder da maioría do Senado, Mike Mansfield, convenceuno de que non o fixese. Anos máis tarde, Biden afirmara ter oído rumores de que o condutor do camión, supostamente, bebera alcol antes da colisión pero esas afirmacións foron rexeitadas pola familia do condutor e a polícía nunca as probou. Posteriormente, Biden pediu desculpas á familia.
Carreira política no Senado dos Estados Unidos (1973–2009)
miniatura|Biden co presidente [[Jimmy Carter.]] O 5 de xaneiro de 1973, comezou a súa carreira política no Senado tras prestar xuramento perante o secretario do Senado, Francis R. Valeo, converténdose no 6º senador máis novo da historia nos Estados Unidos. No acto estiveron presentes, seus fillos Beau, cuxa perna aínda estaba en rehabilitación por mor do accidente automovilístico, Hunter e outros membros da familia.
Para ver aos seus fillos a diario, Biden desprazouse diariamente en tren entre a súa casa de Delaware e D.C. — 90 minutos cada ida— e mantivo este hábito durante os seus 36 anos no Senado. Pero o accidente encheuno de rabia e dúbidas relixiosas até escribir que "sentía que Deus lle fixera unha xogada horrible", e tivo problemas para se concentrar no traballo. miniatura|Biden coa súa segunda muller, Jill.
Segundo matrimonio
Biden atribúe á súa segunda esposa, a profesora Jill Tracy Jacobs, a renovación do seu interese pola política e a vida. Coñeceuna en 1975 nunha cita ás cegas e casaron na capela da igrexa nas Nacións Unidas en Nova York o 17 de xuño de 1977. Os dous son católicos romanos e asisten á misa en St. Joseph's on the Brandywine en Greenville, Delaware. A súa filla Ashley Blazer (nacida en 1981) é traballadora social. Beau Biden converteuse en avogado do xuíz do exército en Iraq e posteriormente fiscal xeral de Delaware; morreu de cancro cerebral en 2015. Hunter Biden é lobbyista e asesor de investimentos en Washington.
Século VII
século VI < século VII > século VIII thumb|300px|Hemisferio Oriental a inicios do século VII d.C. thumb|300px|Hemisferio Oriental a finais do século VII d.C. Tempo que transcorre dende o 1 de xaneiro de 601 ata o 31 de decembro de 700 da era cristiá.
Joe Biden
Segundo matrimonio
De 1991 a 2008, Biden co-ensinou un seminario sobre dereito constitucional na Facultade de Dereito Widener da Universidade de Delaware. O seminario tiña moitas veces lista de espera e, en varias ocasións, Biden voou dende ultramar para dar clase.
Primeiros actos no Senado
miniatura|Biden saudando a [[Ronald Reagan, en 1984.]] Durante os seus primeiros anos no Senado, Biden centrouse na protección do consumidor e en cuestións ambientais e pediu unha maior responsabilidade do goberno. Nunha entrevista de 1974, describiuse a si mesmo como liberal en materia de dereitos e liberdades civís, preocupacións polos maiores e asistencia sanitaria, pero conservador noutras cuestións, incluído o aborto e o recrutamento militar.
Biden converteuse nun membro de primeiro nivel do Comité Xudicial do Senado en 1981. En 1984, dirixiu o éxito demócrata na aprobación da Lei de control integral do crime aínda que, co paso do tempo, as disposicións da lei contra o crime convertéronse en polémicas e, en 2019, Biden cualificou o seu papel na aprobación do proxecto de lei como de "gran erro". Os seus seguidores eloxiárono por modificar algunhas das peores disposicións da lei, e foi o seu logro lexislativo máis importante ata entón. Este proxecto de lei incluía a prohibición federal de armas de asalto e a Lei de violencia contra a muller,  que el considerou a súa aportación máis significativa.
En 1993, Biden votou a prol dunha disposición que consideraba a homosexualidade incompatible coa vida militar, prohibindo así aos gais o servizo nas forzas armadas. En 1996, votou pola Lei de defensa do matrimonio, que prohibía ao goberno federal recoñecer matrimonios entre persoas do mesmo sexo, prohibindo así aos individuos nestes matrimonios a igual protección baixo a lei federal e permitindo aos estados facer o mesmo. En 2015, a lei foi declarada inconstitucional no caso Obergefell versus Hodges.
Campaña presidencial de 1988
esquerda|miniatura|Biden na [[Casa Branca en 1987, nunha entrevista con Ronald Reagan.]] O 9 de xuño de 1987, en Wilmington, Biden presentou formalmente a súa candidatura á candidatura á presidencia demócrata de 1988. Foi considerado un forte candidato pola súa imaxe moderada, a súa capacidade para falar, pola súa relevancia como presidente do Comité Xudicial do Senado e pola súa oposición á candidatura do ultraconservador Robert Bork para a Corte Suprema. De conseguilo, converteríase no segundo máis novo elixido presidente, despois de John F. Kennedy, e no primeiro trimestre recadara máis fondos que ningún outro candidato.
Tamén empregara, a principios dese ano, pasaxes dun discurso de 1967 de Robert F. Kennedy, do que foron responsabilizados os seus asesores, e unha pequena frase do discurso inaugural presidencial de 1961 de John F. Kennedy e, dous anos antes, tamén empregara unha pasaxe de 1976 de Hubert Humphrey. Fronte ás acusacións, Biden respondeu que os políticos adoitan coller parágrafos prestados uns aos outros sen mencionalos e que un dos seus rivais para o nomeamento, Jesse Jackson, o chamara para indicarlle que el (Jackson) empregara o mesmo material de Humphrey que usara Biden. Poucos días despois, publicouse ¡outro suceso que sucedera na facultade de dereito no que copiara texto dun artigo de Fordham Law Review con citas pouco axeitadas polo que, Biden, aínda que tivera que repetir o curso aprobara con puntuacións altas. A petición de Biden, o Consello de Responsabilidade Profesional do Tribunal Supremo de Delaware revisou o incidente e concluíu que non violara ningunha norma.
Igualmente, fixera varias afirmacións falsas ou esaxeradas sobre a súa formación e os primeiros anos de actividade: que obtivera tres títulos na universidade, que asistira á facultade de dereito cunha bolsa completa, que se graduara na metade superior da súa clase, e que participara no movemento polos dereitos civís. A existencia de moi poucas novas sobre a carreira amplificaron estas revelacións e o 23 de setembro de 1987, Biden retirouse da carreira, dicindo que a súa candidatura fora invadida pola "sombra esaxerada" dos seus erros pasados.
Comité Xudicial do Senado
Durante as audiencias de nomeamento de Clarence Thomas en 1991, as preguntas de Biden sobre cuestións constitucionais foron a miúdo complicadas ata o punto de que Thomas ás veces perdeu o fío delas chegando, este, a declarar máis tarde que aínda que esperaba que as preguntas de Biden fosen doadas, lanzoulle preguntas como "bólas á cabeza". Despois de pechar a audiencia do comité, o público soubo que Anita Hill, profesora da facultade de dereito da Universidade de Oklahoma, acusara a Thomas de facer comentarios sexuais non gratos cando traballaran xuntos. Biden soubo dalgún destes cargos, pero inicialmente só os compartiu co comité porque Hill non estaba disposta a declarar. A audiencia do comité reabriuse e Hill declarou, pero Biden non permitiu o testemuño doutras testemuñas, como unha muller que fixera cargos similares e expertos en acoso, dicindo que quería preservar a intimidade de Thomas e a decencia das audiencias. O pleno do Senado confirmou a Thomas por 52-48 votos, e Biden opúxose. As defensoras xurídicas liberais e os grupos de mulleres sentiron firmemente que Biden tratara mal as audiencias e non fixera o suficiente para apoiar a Hill. Máis tarde, Biden buscou mulleres para formar parte do Comité Xudicial e enfatizou as cuestións das mulleres na axenda lexislativa do comité. En 2019, cando se preparaba para presenta-la súa candidatura presidencia, Biden contacto con Hill para desculparse polo trato naquela ocasión, pero esta respostoulle que as desculpas eran insuficientes.
Biden foi crítico co avogado independente Ken Starr durante a polémica dos 90 e as investigacións do escándalo Lewinsky na década dos 90, e dixo que "vai ser un día frío no inferno" antes de que a outro avogado independente se lle concedan poderes similares. Votou a absolución durante a destitución do presidente Clinton. Durante a década de 2000, Biden patrocinou a lexislación sobre bancarrota solicitada polos emisores de tarxetas de crédito. Clinton vetou o proxecto de lei en 2000, pero aprobouse en 2005 como Lei de prevención de abusos de bancarrota e protección do consumidor, sendo Biden un dos só 18 demócratas que o votaron, mentres que os principais demócratas e as organizacións de defensa dos consumidores opuxéronse. Como senador, Biden apoiou firmemente o aumento do financiamento de Amtrak e a seguridade ferroviaria.
Comité de Relacións Exteriores do Senado
Biden pertenceu durante moito tempo ao Comité de Relacións Exteriores do Senado. En 1977, pertencía á minoría do Comité pero tamén o presidiu dende xuño de 2001 a 2003 e, de novo, de 2007 a 2009. Xeralmente, as súas posicións eran de tipo internacionalistas e liberais. En ocasións, colaborou eficazmente cos republicanos mantendo posicións contrarias ás do seu partido. Durante todo ese tempo que formou parte do Comité reunise, polos menos, con 150 líderes de 60 países e organismos internacionais, converténdose nunha referencia demócrata recoñecida sobre política exterior. miniatura|Biden durante a súa etapa de senador, acompañando o presidente [[Bill Clinton a bordo do Air Force One camiño de Bosnia, o 22 de decembro de 1997. Tamén están presentes, a secretaria de Estado Madeleine Albright, o senador Ted Stevens, o senador Joe Lieberman, o ex senador Bob Dole, a futura senadora Elizabeth Dole, o congresista John Kasich e a asesora de seguridade nacional Sandy Berger. ]] En 1991, Biden votou contra a autorización para a Guerra do Golfo, xunto con 45 dos 55 senadores demócratas, afirmando que os Estados Unidos soportaban case todo o peso da coalición anti-Iraq. Tamén se interesou polas Guerras iugoslavas despois de coñecer os abusos serbios durante a Guerra de Independencia de Croacia en 1991. Cando estourou a Guerra de Bosnia, Biden foi un dos primeiros en reclama-la política de "levatar e soltar" para levanta-lo embargo de armas, adestrar aos bosníacos e apoialos con ataques aéreos da OTAN e, posteriormente, tamén estivo a prol da investigacións dos crimes de guerra. Mais tanto o goberno de George H.W. Bush coma o de Clinton rexeitaron esa política polo temor de se enlear non Balcáns.
En abril de 1993, Biden pasou unha semana nos Balcáns e mantivo unha tensa reunión de tres horas co líder serbio Slobodan Milošević. Posteriormente, Biden declarou que lle dixera a este que "cría que non era máis que un maldito criminal de guerra e que debería ser xulgado". Porén, aínda que en 1992 redactara unha emenda para obrigar á administración Bush a dar armas aos bosníacos, en 1994, mantiña unha postura máis suave como a defendida pola administración Clinton e, finalmente, no ano seguinte asinou outra emenda máis radical patrocinada por Bob Dole e Joe Lieberman. O compromiso levou a un exitoso esforzo da mantemento da paz pola OTAN. Biden cualficou o seu papel na política dos Balcáns, a mediados dos 90, como o "momento máis orgullos da súa vida pública" relacionado coa política exterior.
En 1999, durante a Guerra de Kosovo, Biden apoiou os bombardeos da OTAN na República Federal de Iugoslavia. El e mailo senador John McCain copatrocinaron a Resolución McCain-Biden de Kosovo, que reclamaba que se empregase toda a forza necesaria, incluídas as tropas terrestres, para se enfrontaren a Milošević polas accións iugoslavas contra a etnia albanesa de Kosovo. miniatura|[[Joe Biden diríxese á prensa despois de manter unha breve reunión co primeiro ministro interino de Iraq, lyad Allawi. Está acompañado pola senadora Lindsey Graham (esquerda) e o senador Tom Daschle; ámbolos dous do Partido Demócrata.]]
Guerras de Afganistán e Iraq
Biden foi un firme defensor da guerra en Afganistán, dicindo: "Todo o que faga falta, deberiamos facelo". Como xefe do Comité de Relacións Exteriores do Senado, dixera en 2002 que o presidente iraquí Saddam Hussein era unha ameaza para a seguridade nacional e non había outra opción que "eliminar" esa ameaza. En outubro de 2002, votou a favor da autorización para o uso da forza militar contra Iraq, aprobando a invasión de Iraq por parte dos Estados Unidos. Como presidente do comité, reuniu unha serie de testemuñas para declarar a favor da autorización. Esas persoas, deron testemuños que terxiversaron, conscientemente, a intención, a historia e a situación de Hussein e o seu goberno secular como inimigo declarado de Al-Qaida e, en troques, alegaron a posesión ficticia de armas de destrución masiva por parte de Iraq. Biden acabou por ser crítico coa guerra e considerou o seu voto e o seu papel como un "erro" mais tampouco apoiou a retirada. Apoiara as dotacións para a ocupación, pero argumentou que a guerra debería internacionalizarse, que se necesitaban máis soldados e que a administración Bush debería "nivelarse co pobo americano" sobre o seu custo e duración.
A finais do 2006, a postura de Biden cambiou considerablemente. Opúxose á un novo envío de tropas durante 2007, dicindo que o xeneral David Petraeus estaba "completamente equivocado" ao crer que o novo envío podería funcionar. En cambio, Biden avogou por dividir Iraq nunha federación flexible de tres estados étnicos. En novembro de 2006, Biden e Leslie H. Gelb, presidente emérito do Consello de Relacións Exteriores, lanzaron unha estratexia integral para acabar coa violencia sectaria en Iraq. En lugar de continuar o enfoque existente ou retirarse, o plan pedía "unha terceira vía": federalizar Iraq e dar aos kurdos, xiítas e sunitas "espazo para respirar" nas súas propias rexións. En setembro de 2007, unha resolución non vinculante a prol do plan foi aprobada polo o Senado, pero a idea era pouco coñecida, non tiña unha circunscrición política clara e fracasou en gañar apoios. A dirección política de Iraq denunciou a resolución como unha partición de feito do país e a embaixada dos Estados Unidos en Bagdad emitiu un comunicado distanciándose dela. En maio de 2008, Biden criticou duramente o discurso do presidente George W. Bush perante a Knesset de Israel no que Bush comparou algúns demócratas cos líderes occidentais que aplacaron a Hitler antes da Segunda guerra mundial; Biden cualificou o discurso de "merda" e "indignante" aínda que máis tarde pediu desculpas polas súas verbas.
Campaña presidencial de 2008
Biden tivo dificultades para recadar fondos e loitou por atraer á xente cara aos seus mitins mais non conseguiu apoios fronte as candidaturas de alto perfil de Obama e a senadora Hillary Clinton, e nunca subiu por riba dun díxito nas enquisas nacionais dos candidatos demócratas. Na primeira competición do 3 de xaneiro de 2008, Biden ocupou o quinto posto nos caucus de Iowa, obtendo algo menos do un por cento dos delegados do estado, polo que se retirou da carreira esa mesma noite. miniatura|Logo da campaña presidencial de 2008 de Biden. A pesar da súa falta de éxito, a campaña de Biden durante 2008 aumentou a súa estatura no mundo político. En particular, cambiou a relación entre Biden e Obama. Aínda que traballaran xuntos no Comité de Relacións Exteriores do Senado, nunca tiveran moito trato: Biden resentíase por mor do rápido ascenso de Obama ao estrellato político, mentres que Obama consideraba a Biden como un fanfarrón e un condescendente. Despois de coñecerérense durante o 2007, Obama apreciou o estilo de campaña e o atractivo de Biden para os votantes da clase traballadora, e Biden dixo convencerse de que Obama era "o verdadeiro negocio".