cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xoán I de Inglaterra
Vida privada
miniatura|350px|Unha pintura do século XIII de Xoán xunto aos seus fillos lexítimos: [[Henrique III de Inglaterra|Henrique, Ricardo, Isabella, Leonor e Xoana.]] A vida privada de Xoán afectou en gran medida ao seu reinado. Os cronistas contemporáneos afirmaban que o rei era pecaminosamente luxurioso e falto de piedade. Durante este período era habitual que os reis e os nobres tivesen amantes, pero os cronistas queixábanse de que estas amantes estivesen casadas con membros da nobreza, o cal consideraban inaceptable. O rei tivo polo menos cinco fillos con estas amantes durante o seu matrimonio con Isabel de Gloucester, e dúas desas amantes sabíase que pertencían á nobreza. O comportamento de Xoán durante o seu matrimonio con Isabel de Angoulême resulta, porén, menos claro. Non tivo ningún fillo ilexítimo despois de volver casar, e non existen probas documentais que proben o adulterio neste momento, aínda que por suposto o rei gozou da amizade de varias mulleres da corte durante esta etapa. As acusacións realizadas contra o rei durante as revoltas dos baróns considéranse xeralmente como invencións para xustificar a revolta. Porén, moitos dos contemporáneos de Xoán parecían ter unha mala opinión sobre o seu comportamento sexual.
O carácter da relación de Xoán coa súa segunda muller, Isabel de Angoulême, non está claro. Xoán casou con Isabel cando esta era relativamente nova. Non se coñece con exactitude a súa data de nacemento, e estimase que puido casar con como moito 15 anos e máis probablemente preto dos 9 anos no momento da voda. Incluso para os estándares da época, Isabel casou moi nova. Xoán non deu unha gran cantidade de diñeiro polas propiedades da súa muller e non transferiu moitos dos ingresos das súas terras, o que levou ao historiador Nicholas Vincent a describilo como "realmente malo" con Isabel. Vincent chegou á conclusión de que o matrimonio non foi especialmente "amigable". Outros aspectos do seu matrimonio suxiren unha relación máis achegada e positiva. Os cronistas rexistraron que Xoán estaba "profundamente namorado" de Isabel e que, en efecto, a parella mantivo relacións polo menos entre 1207 e 1215, durante as cales naceron cinco fillos. En contraste coa opinión de Vincent, o historiador William Chester Jordan concluíu que a relación era a "dunha parella sociable" que tiña un matrimonio xeitoso para os estándares da época.
A falta de convicción relixiosa de Xoán foi notoria para os seus cronistas contemporáneos e os posteriores historiadores, con certas sospeitas sobre a súa impiedade, e incluso ateísmo, un asunto moi serio para a época. Os seus contemporáneos catalogaron os seus hábitos ant-relixiosos, incluída a súa negación a tomar a comuñón, o seu ton blasfemo, e as súas enxeñosas pero á vez escandalosas bromas sobre a doutrina da igrexa. O historiador Frank McLynn suxire que os primeiros anos de Xoán en Fontevrault, combinados coa súa relativamente avanzada educación, puido influílo para volvelo na contra da igrexa. Outros historiadores foron máis cautelosos na interpretación deste material, en especial os cronistas resaltaron o especial interese do rei na vida de san Wulfstan de Worcester e a súa amizade con varios membros do clero, especialmente con Hugh de Lincoln, quen máis adiante sería declarado santo. Os rexistros financeiros mostran que a casa real mantivo unha observancia normal das festividades tradicionais e piadosas, aínda que con moitos rexistros mostran as ofrendas de Xoán aos pobres para expiar rutineiramente as normas da igrexa. O historiador Lewis Warren argumentou que os rexistros dos cronistas mostraban un considerable tendenciosos e que o rei era "polo menos convencionalmente devoto", citando as súas peregrinacións e interese na escritura e comentarios relixiosos.
Políticas no continente
miniatura|300px|Debuxo de comezos do século XIII de [[Matthew Paris mostrando a guerra contemporánea, incluíndo o uso de castelos, bestas e cabaleiros.]] Durante o resto do seu reinado, Xoán centrouse en intentar recuperar Normandía. Os feitos suxiren que non aceptou a perda do ducado como permanente. Estratexicamente, Xoán tivo que afrontar varios retos: Inglaterra tiña que estar protexida contra unha posible invasión francesa, as rutas mariñas cara a Bordeos tiñan que protexerse debido á perda da ruta por terra ata Aquitania, e as súas restantes posesións en terra aquitana debían protexerse debido á morte da súa nai, Leonor, en abril de 1204. O plan de Xoán pasaba por utilizar Poitou como base de operacións, e avanzar polo val do Loira cara a París, derrotar ao exército francés e romper as liñas de comunicación internas dos franceses antes de desembarcar no ducado normando. O seu plan beneficiaríase do enfrontamento que Flandres e Boloña terían con Francia polo leste –volvendo así a estratexia de Ricardo I de aplicar presión sobre Francia desde Alemaña–. Todo isto requiría dunha gran suma de cartos e soldados.
O rei pasou a maior parte de 1205 protexendo Inglaterra da posible invasión francesa. Como medida de emerxencia, Xoán recreou unha versión do Edicto de Armas de 1181, no cal cada condado debía crear unha estrutura para mobilizar os impostos locais. Cando desapareceu a ameaza de invasión, Xoán reuniu unha gran forza militar en Inglaterra pensada para Poitou, e unha gran frota con soldados baixo o seu propio comando pensada para Normandía. Para lograr isto, creou a contribución feudal para as súas campañas, cun sistema máis flexible baixo o cal un cabaleiro de cada dez sería mobilizado, pero estaría apoiado financeiramente polos outros nove. Estes cabaleiros servirían por un período indeterminado. Tamén reuniu un gran número de enxeñeiros para os asedios e un gran número de besteiros. O rei estaba apoiado por baróns con experiencia militar, incluído William Longespée, William de Pembroke, Roger de Lacy e, ata que perdeu o seu favor, William de Braose.
miniatura|esquerda|250px|William o Mariscal (esq.), un dos líderes militares de Xoán. O descontento da nobreza inglesa detivo os plans da expedición de 1205, e só unha pequena forza liderada por William Longespée partiu cara a Poitou. En 1206 Xoán marchou cara a Poitou, pero foi obrigado a desviarse cara ao sur para contrarrestar as ameazas de Afonso VIII de Castela sobre Gascuña. Tralo éxito da campaña contra Afonso, Xoán dirixiuse ao norte, tomando a cidade de Angers. Filipe de Francia marchou cara ao sur para se reunir con Xoán. As campañas dese ano remataron nunha tregua de dous anos asinada polos dous monarcas.
Durante a tregua de 1206-1208 Xoán centrouse en mellorar os seus recursos financeiros e militares en preparación para outro intento de recuperar Normandía. Utilizou parte do seu diñeiro para sufragar novas alianzas nas fronteiras orientais de Francia, onde o poder da dinastía capetiana comezaba a intimidar aos veciños de Francia. Para 1212 Xoán logrou aliarse co seu sobriño Otón, pretendente ao trono do Sacro Imperio Romano Xermánico, así como cos condes Renaud de Bolonia e Fernando de Flandres. Os plans da invasión de 1212 quedaron pospostos debido ao descontento da nobreza polo seu servizo en Poitou. Filipe tomou a dianteira en 1213, enviando o seu fillo Luís a invadir Flandres coa intención de avanzar cara a Inglaterra. Xoán viuse forzado a pospoñer os seus plans para facer fronte a esta agresión. Enviou a súa flamante frota a atacar aos franceses no porto de Damme. O ataque foi un éxito, destruíronse os barcos de Filipe e calquera posibilidade de invasión de Inglaterra ese ano. Xoán esperaba poder explotar a súa vantaxe invadindo Francia no final de 1213, pero de novo o descontento da nobreza atrasou os seus plans ata comezos de 1214, na que sería a súa última campaña no continente.
Escocia, Irlanda e Gales
miniatura|Unha representación do século XIII de Xoán xunto a dous cans de caza.
No final do século XII e comezos do XIII, as relacións fronteirizas e políticas entre Inglaterra e Escocia estaban en disputa, cos reis de Escocia reclamando partes do que hoxe é o norte de Inglaterra. O pai de Xoán, Henrique II, forzou a Guillerme o León a xurarlle fidelidade no tratado de Falaise no ano 1174. Este foi rescindido por Ricardo I a cambio dunha compensa económica no 1189, pero as relacións continuaron sendo complicadas. Xoán comezou o seu reinado restablecendo a súa soberanía sobre os territorios disputados do norte. Rexeitou as demandas de Guillerme polo señorío de Northumbria, pero non interveu en Escocia e centrouse nos seus problemas continentais. Os dous monarcas mantiveron unha relación amistosa, reuníndose en 1206 e 1207, ata que en 1209 xurdiron rumores de que Guillerme trataba de aliarse con Filipe II de Francia. Xoán invadiu Escocia e obrigou a Guillerme a asinar o tratado de Norham, polo que Xoán recibía o control sobre as fillas deste e un pagamento de 10 000 libras. Isto danou o poder de Guillerme na fronteira norte de Inglaterra, e no ano 1212 Xoán tivo que intervir militarmente para apoiar o rei escocés contra os seus rivais internos. Xoán non intentou reinstaurar o tratado de Falaise, porén, tanto Guillerme como Alexandre a cambio permaneceron como monarcas independentes, apoiados, pero sen deber vasalaxe a Xoán.
Xoán continuou sendo o Señor de Irlanda durante o seu reinado. Utilizou o país como fonte de recursos para a loita na súa guerra contra Filipe no continente. O conflito continuou en Irlanda entre os colonos anglonormandos e os xefes irlandeses indíxenas, con Xoán manipulando ambos os dous grupos para expandir as súas riquezas e poder no país. Durante o goberno de Ricardo Xoán aumentou o tamaño das súas terras en Irlanda, e continuou a súa política cando chegou ao trono. En 1210 o rei cruzou a Irlanda cun grande exército para enfrontarse cunha rebelión liderada polos señores anglonormandos; reasegurou o control sobre o país e impuxo unha nova carta para asegurar o cumprimento das leis e costumes ingleses en Irlanda. Xoán deixou pronto de impoñer activamente a carta aos reinos nativos de Irlanda. Porén, o historiador David Carpenter sospeita que no caso de que chegase a facelo, non interviría no conflito cos baróns en Inglaterra. As tensións cos líderes locais irlandeses continuaron incluso despois de que Xoán regresase a Inglaterra.
O poder real en Gales foi aplicado de xeito desigual, co país dividido entre os señores das marcas ao longo das fronteiras, os territorios reais en Pembrokeshire e os máis independentes señores nativos ao norte de Gales. Xoán prestou grande interese por Gales e coñeceu ben o país, visitándoo cada ano entre 1204 e 1211 e casando a súa filla ilexítima Xoana, co príncipe galés Llywelyn o Grande. O rei utilizou os señores das marcas e os nativos galeses para aumentar o seu propio territorio e poder, cunha secuencia de acordos precisos amparados polo poder militar real cos gobernantes locais. En 1211 enviou unha expedición real de maior tamaño para fortalecer estes acordos, despois de que Llywelyn intentase facer estoupar a inestabilidade causada pola retirada de William de Braose, durante o alzamento de Gales de 1211. A invasión de Xoán, golpeou no corazón das terras galesas, resultando un éxito. Llywelyn chegou a un acordo que incluía a expansión do poder de Xoán polo país, aínda que de xeito temporal.
Disputa co papa
miniatura|O [[papa Inocencio III, quen excomungou a Xoán no 1209.]] Tras a morte do arcebispo de Canterbury Hubert Walter o 13 de xullo de 1205, Xoán viuse envolto nunha disputa co papa Inocencio III que rematou coa excomuñón do rei. Os reis normandos e anxevinos exerceron tradicionalmente un gran repartimento do poder sobre a igrexa nos seus territorios. Desde a década de 1040 en adiante, porén, os sucesivos papas fixeron fincapé na importancia de que a igrexa fose "gobernada de forma máis coherente e centralizada" e estableceron "a súa propia esfera de autoridade e xurisdición, separada e independente da regra laica", en palabras do historiador Richard Huscroft. Despois da década de 1140, estes principios foran longamente aceptados pola igrexa inglesa, aínda que con certo concernemento sobre centralizar o poder en Roma. Estes cambios puxeron os dereitos consuetudinarios dos gobernantes laicos, como os nomeamentos de Xoán de cargos eclesiásticos, en cuestión. O papa Inocencio era, segundo o historiador Ralph Turner, un "ambicioso e agresivo" líder relixioso, insistente nos seus dereitos e responsabilidades sobre a Igrexa.
Indignado polo que percibía como unha abrogación do seu dereito consuetudinario como monarca para influír na elección, Xoán queixouse da elección de Langton, ao velo demasiado influenciado pola corte dos Capetos en París. Prohibiu a Langton entrar en Inglaterra e ocupou as terras do arcebispado e outras posesións papais. Inocencio, pola súa banda, estableceu unha comisión, intentando convencer a Xoán de que cambiase de parecer, pero resultou en balde. Tras isto o papa interpuxo un interdito sobre Inglaterra en marzo de 1208, prohibindo ao clero dirixir os servizos relixiosos, coa excepción do bautismo para os máis novos, e as confesións e absolucións para os que ían morrer.
miniatura|esquerda|O [[castelo de Rochester, unha das moitas propiedades posuídas polo disputado arcebispo de Canterbury, e unha importante fortificación nos anos finais do reinado de Xoán.]] Xoán recibiu o interdito como o "equivalente a unha declaración papal de guerra". Respondeu intentando castigar a Inocencio en persoa e abrir unha brecha entre os clérigos que podían apoialo e aqueles que se situaban firmemente no lado da autoridade romana. Xoán ocupou as terras daqueles clérigos que non estaban dispostos a dirixir os servizos relixiosos, así como aquelas propiedades directamente relacionadas con Inocencio. Arrestou as concubinas que moitos clérigos tiñan durante este período, liberándoas só tralo pagamento dunhas multas. Ocupou tamén as terras dos membros da igrexa que abandonaron Inglaterra, e prometeu protección para aqueles clérigos que permaneceran fieis á autoridade real. En moitos casos, as propias institucións foron capaces de negociar os termos polos cales as súas propiedades serían dirixidas, así como o mantemento da produción nas súas terras. Para 1209 a situación non mostraba signos de mellora, e Inocencio ameazou con excomungar a Xoán se non cedía ante o nomeamento de Langton. Cando a súa ameaza fallou, Inocencio excomungou ao rei en novembro dese ano. Malia que isto supoñía unha diminución na lexitimidade de Xoán, parece que non preocupou demasiado ao rei. Dous dos aliados máis próximos a Xoán, o emperador Otón IV e o conde Raymond VI de Tolosa, xa sufriran o mesmo castigo, e a relevancia da excomuñón estaba dalgún modo desvalorizada. Xoán limitouse a endurecer as súas medidas e acumulou unhas sumas significativas de ganancias dos ingresos das sés baleiras e as abadías: unha estimación do ano 1213, por exemplo, suxería que a igrexa perdera case 100 000 marcos (equivalentes a 66 666 libras da época) en favor de Xoán. As fontes oficiais suxiren que arredor do 14 % dos ingresos anuais da igrexa de Inglaterra pasaba cada ano ás mans de Xoán.
Inocencio deu varias dispensas e a crise progresou. Permitiuse ás comunidades monásticas celebrar misas en privado desde 1209 en adiante, e en 1212 autorizouse a comuñón para os moribundos. As regras dos enterramentos e camiños de acceso as igrexas semella que foron constantemente eludidas. Malia que o interdito supuxo unha carga para a maior parte da poboación, non resultou nunha rebelión contra Xoán. En 1213, porén, Xoán comezou a preocuparse polas ameazas de invasión francesas. Algúns cronistas contemporáneos suxeriron que en xaneiro Filipe II de Francia recibira o encargo de depoñer a Xoán en nome do pontífice. Porén, semella que Inocencio simplemente preparou unhas cartas en segredo en caso de que necesitase dar crédito as súas reclamacións en caso de que Filipe invadira Inglaterra.
Baixo toda esta presión política, Xoán viuse forzado a negociar os termos da reconciliación, e os termos papais para a submisión foron aceptados na presenza do legado papal Pandulf Verraccio en maio de 1213 na Igrexa do Temple de Dover. Como parte do trato, Xoán ofreceu a rendición do Reino de Inglaterra ao papado por un servizo feudal de 1000 marcos anuais, equivalentes a 666 libras da época: 700 marcos (466 libras) por Inglaterra e 300 marcos (200 libras) por Irlanda, así como unha compensación polas perdas causas á igrexa durante a crise. O acordo formalizouse mediante a Bulla Aurea. Esta resolución produciu varias respostas. Aínda que algúns cronistas percibiron que Xoán quedara humillado pola secuencia dos sucesos, houbo pouca reacción pública. Inocencio beneficiouse da resolución do longo problema inglés, pero Xoán gañou probablemente máis, posto que o papa pasou a ser un firme apoio durante o resto do seu reinado, apoiándoo nos asuntos domésticos, así coma na súa política continental. Inocencio volveuse inmediatamente na contra de Filipe, reclamándolle que deixase de lado os seus plans de invadir Inglaterra e reclamando a paz. Xoán pagou parte da compensación prometida á igrexa, pero para finais de 1214 deixou de facelo, deixando dous terzos do acordado sen pagar. Porén, semella que Inocencio esqueceu convenientemente esta débeda polo ben dunha mellor relación.
Fracaso en Francia e Primeira Guerra dos Baróns (1215–16)
miniatura|A vitoria francesa na [[batalla de Bouvines acabou cos plans de Xoán de recuperar Normandía en 1214 e provocou a primeira guerra dos baróns.]]
Tensións e descontento
As tensións entre Xoán e a nobreza creceron durante varios anos, como quedou demostrado no complot contra o rei de 1212. Moitos dos nobres descontentos viñan do norte de Inglaterra, e foron coñecidos polos seus contemporáneos como "os norteños". Este nobres rara vez participaron no conflito en Francia, e moitos deles debían grandes sumas de diñeiro a Xoán. A revolta caracterizouse como unha rebelión dos debedores do rei. Moitos membros da casa militar do rei uníronse á revolta, en especial aqueles ós que Xoán dera cargos administrativos por Inglaterra. Os seus vínculos locais e lealdades superaron á súa propia lealdade ao rei. A tensión tamén aumentou no norte de Gales, onde a oposición ao tratado de 1211 entre Xoán e Llywelyn converteuse nun conflito aberto. Para algúns o nomeamento de Peter de Roches como xustiza foi un importante factor, xa que era considerado como un estranxeiro por moitos dos nobres. O fracaso da campaña de Xoán en Francia en 1214 foi, probablemente, a chispa final que precipitou a revolta dos nobres durante os últimos anos de Xoán como rei. James Holt describiu a traxectoria cara a guerra civl como "directa, breve e inevitable" trala derrota de Bouvines.
Fracaso da campaña francesa de 1214
En 1214 Xoán comezou a súa campaña final para recuperar Normandía. O rei era optimista, xa que lograra aliarse co emperador Otón, Renaud de Bolonia e o conde Fernando de Flandres. Gozaba ademais do favor do papa, e reuniu fondos suficientes para sufragar os gastos dun exército con experiencia. Porén, cando Xoán partiu para Poitou en febreiro de 1214, moitos dos nobres rexeitaron axudalo. Os mercenarios tiveron que cubrir as baixas. Os plantes de Xoán para dividir as forzas de Filipe consistían en avanzar ao nordeste desde Poitou para París, mentres que Otón, Renaud e Fernando, apoiados por William Longespée, avanzaban para o sur desde Flandres.
A primeira parte da campaña resultou un éxito. Xoán superou en astucia as forzas lideradas polo delfín Luís, e reconquistou o condado de Anjou a finais de xuño. Asediou o castelo de Roche-au-Moine, que resultaba estratéxico, forzando a que Luís entrase en combate co grande exército de Xoán. Os nobres anxevinos locais rexeitaron avanzar xunto ao rei, provocando unha lixeira desvantaxe e o repregamento das tropas de Xoán a La Rochelle. Pouco despois Filipe gañou a batalla de Bouvines no norte contra Otón e o resto de aliados de Xoán, acabando así coas esperanzas deste de recuperar Normandía. O tratado de paz, previsto cunha duración de seis anos, devolvía Anjou a Francia e obrigaba a Xoán a pagar unha compensación. Xoán regresou para Inglaterra en outubro.
Tensións antes da guerra e a Carta Magna
miniatura|Unha versión orixinal da [[Carta Magna, acordada por Xoán e os baróns en 1215]] Nos poucos meses do retorno de Xoán, os baróns rebeldes ao norte e leste de Inglaterra estaban organizando a resistencia ao seu poder. Xoán reuniu un consello en Londres en xaneiro de 1215 para discutir as potenciais reformas e patrocinou discusións en Oxford entre os seus axentes e os rebeldes durante a primavera. Semella que Xoán estivo buscando tempo ata que o papa Inocencio III puidese enviarlle as cartas en que lle outorgaba o seu favor pontificio. Isto era particularmente importante para Xoán, unha forma de facer presión aos baróns, pero tamén unha forma de controlar a Stephen Langton, o arcebispo de Canterbury. Mentres tanto, Xoán comezou a recrutar forzas mercenarias de Poitou, aínda que algunhas foron enviadas de regreso para evitar dar a impresión de que o rei estaba fomentando o conflito. O rei anunciou a súa intención de converterse en cabaleiro cruzado, un movemento que lle outorgou maior protección política desde o dereito da Igrexa.
As cartas de apoio do papa chegaron en abril, pero para entón os baróns rebeldes xa estaban organizados. Congregáronse en Northampton en maio e renunciaron aos seus vínculos feudais con Xoán, sinalando a Robert fitz Walter como o seu líder militar. Este auto-proclamado Exército de Deus marchou sobre Londres, tomando a capital así coma Lincoln e Exeter. Os esforzos de Xoán para parecer moderado e conciliador tiveron moito éxito, pero unha vez que os rebeldes ocuparon Londres atraeron unha nova onda de detractores da facción realista. O rei instou a Langton para que organizase as conversas de paz coas forzas rebeldes.
Xoán reuniuse cos líderes rebeldes en Runnymede, preto do castelo de Windsor, o 15 de xuño de 1215. Os esforzos de Langton na mediación crearon unha carta na que se recollía a proposta de acordo para a paz; que máis tarde sería coñecida como Carta Magna, ou Gran Carta. A carta foi máis lonxe de abordar simplemente as queixas dos baróns, e recolleu unha ampla proposta de reforma política, aínda que centrándose nos dereitos dos homes libres, sen abordar a servidume e os traballos forzados. Prometía a protección dos dereitos da Igrexa, protección ante o aprisionamento ilegal, acceso a unha xustiza rápida, a creación de novos impostos só se contaban co consentimento dos barón e límites na escudaxe e outros pagamentos feudais. Crearíase un consello de vinte e cinco baróns para controlar e asegurar que o rei cumpría co acordado na carta, mentres que o exército rebelde se retiraría de Londres e se rendería ante o rei.
Nin Xoán nin os baróns rebeldes trataron de implantar o acordo de paz. Os baróns sospeitaban que o consello proposto sería inaceptable para Xoán e que retaría á legalidade da carta; encheron o consello cos baróns máis intransixentes e rexeitaron desmobilizar as súas forzas ou render Londres como acordaran. A pesar das súas promesas, Xoán chamou ao papa na súa axuda, remarcando que a carta comprometía os dereitos pontificios baixo o acordo de 1213 no que se nomeaba señor feudal de Xoán. Inocencio agradecido, declarou a carta "non só vergoñenta e degradante, tamén ilegal e inxusta" e excomungou os baróns rebeldes. O fracaso dos acordos levaron rapidamente ao estoupido da Primeira Guerra dos Baróns.
A guerra cos baróns
miniatura|250px|A campaña de Xoán desde setembro de 1215 ata marzo de 1216. Os rebeldes fixeron o primeiro movemento na guerra, apoderándose do estratéxico castelo de Rochester, propiedade de Langton pero deixado case sen vixilancia polo arcebispo. Xoán estaba ben preparado para o conflito. Tiña suficiente diñeiro acumulado para pagar aos mercenarios e asegurouse o apoio dos poderosos señores mercadores coas súas propias forzas feudais, como William Marshal e Ranulf de Chester. Os rebeldes carecían da experiencia en enxeñaría e equipo pesado necesarios para asaltar a rede de castelos reais que separaban os baróns do norte e os do sur. A estratexia de Xoán consistía en illar os rebeldes en Londres, protexer as súas propias liñas de subministración e a súa principal fonte de mercenarios en Flandres, prevendo aos franceses de asaltar as costas do sueste, e despois gañar a guerra a través do lento desgaste. O rei pospuxo as negociacións debido á mala situación no norte de Gales, onde Llywelyn o Grande dirixía a rebelión contra o acordo de 1211.
A campaña de Xoán comezou ben. En novembro, o rei reconquistou o castelo de Rochester das mans do barón William d'Aubigny nun sofisticado asalto. Un cronista non vira "un asedio con tanta presión e fortemente resistido", mentres que o historiador Reginald Brown o describe como "unha das maiores operacións [de asalto] en Inglaterra ata ese momento". Tras gañar o sueste, Xoán dividiu as súas forzas, enviando a William Longespée a conquistar a parte norte de Londres e East Anglia, mentres que o propio Xoán dirixiuse ao norte a través de Nottingham para atacar as posesións dos baróns do norte. Ambas as dúas operacións resultaron un éxito, e a maioría dos rebeldes que quedaron foron inmobilizados en Londres. En xaneiro de 1216, Xoán marchou contra Alexandre II de Escocia, quen estaba aliado coa causa rebelde. Xoán recuperou as posesións de Alexandre ao norte de Inglaterra nunha rápida campaña e empuxouno ata Edimburgo nun período de dez días.
Os rebeldes responderon invitando ao príncipe francés Luís de Francia a dirixilos: Luís tiña unha reclamación sobre o trono inglés en virtude do seu matrimonio con Branca de Castela, neta de Henrique II. Filipe puido outorgarlle apoio pero rexeitou apoiar publicamente a Luís, quen foi excomungado por Inocencio III por tomar parte na guerra en contra de Xoán. A chegada de Luís a Inglaterra presentaba un significativo problema para Xoán, xa que o príncipe traería consigo os seus barcos e instrumentos de asedio que resultaban esenciais para os rebeldes. Unha vez que Xoán logrou conter a Alexandre en Escocia, marchou ao sur para enfrontarse ao reto da inminente invasión.
O príncipe Luís tratou de desembarcar no sur de Inglaterra en maio de 1216, e Xoán enviou a súa forza naval para interceptalo. Desafortunadamente para o rei, a súa frota quedou dispersada debido ás tormentas e o francés desembarcou sen problema no condado de Kent. Xoán desistiu e decidiu non atacar a Luís de xeito inmediato, ben polos riscos dunha batalla en campo aberto, ben polas preocupacións acerca da lealdade dos seus homes. Luís e os baróns rebeldes avanzaron ao oeste e Xoán retirouse, pasando o verán reorganizando as súas defensas ao longo do resto do reino. Xoán viu como varios dos seus líderes militares desertaron aos rebeldes, incluíndo o seu medio irmán William Longespée. Para o final do verán, os rebeldes ocupaban o sueste de Inglaterra e algunhas partes do norte.
Morte
miniatura|A tumba do rei Xoán na [[catedral de Worcester.]] En setembro de 1216 Xoán comezou un importante ataque. Marchou desde Cotswolds, finxiu unha ofensiva para liberar o sitiado castelo de Windsor, e atacou polo leste arredor de Londres ata Cambridge para dividir as áreas ocupadas polos rebeldes de Lincolnshire and East Anglia. Desde alí viaxou cara ao norte para poñer fin ao sitio de Lincoln e de novo ao leste cara a King's Lynn, probablemente para solicitar máis axuda do continente. En King's Lynn, Xoán contraeu a disentería, o que resultaría fatal. Mentres Alexandre II invadía de novo o norte de Inglaterra, tomando Carlisle en agosto para máis tarde marchar cara ao sur para dar unha homenaxe ao príncipe Luís polas súas posesións en Inglaterra. Xoán case interceptou a Alexandre durante o camiño. As tensións entre Luís e os baróns ingleses comezaron a aumentar, o que levou a un aumento no número de desercións, incluíndo ao fillo de William Marshal e a William Longespée, que volveron ao bando de Xoán.
O rei regresou ao oeste pero perdeu parte da súa equipaxe durante o camiño. Roger de Wendover deu a visión máis gráfica deste episodio, suxerindo que as pertenzas do rei, incluídas as xoias da coroa, se perderon mentres cruzaba os estuarios que desembocan en The Wash, quedando atrapadas nas areas movedizas. Varios cronistas deron conta do incidente de diferente maneira e o lugar do incidente nunca quedou confirmado. Os historiadores modernos aseguran que para outubro de 1216, Xoán estaba nun "punto morto" e "nunha situación militar comprometida pola derrota".
A enfermidade de Xoán empeorou e ao tempo de chegar ao castelo de Newark resultoulle imposible continuar coa viaxe. Xoán finou a noite do 18/19 de outubro. Numerosas testemuñas –probablemente ficticias– circularon sobre a súa morte de que fora envelenado. O seu corpo foi escoltado para o sur por unha compañía de mercenarios e enterrado na catedral de Worcester fronte ao altar de san Vulstano. No 1232 fíxose un novo sarcófago coa súa efixie, no cal descansan os seus restos dende entón.
Legado
Como resultado da morte de Xoán, William Marshal foi nomeado protector de Henrique III, que naquel tempo tiña só nove anos. A guerra civil continuou ata as vitorias realistas nas batallas de Lincoln e Dover en 1217. O rei francés deixou de lado a súa reclamación ao trono inglés e asinou o tratado de Lambeth. O errado acordo da Carta Magna foi recuperado pola administración de Marshal e restablecido nunha edición de 1217 como a base para o futuro goberno. Henrique III continuou cos intentos de reclamar Normandía e Anjou ata 1259, pero as perdas no continente de Xoán e o aumento do poder dos Capetos durante o século XII resultaron ser "un punto de inflexión na historia de Europa".
A primeira muller de Xoán, Isabel, condesa de Gloucester, foi liberada da súa prisión en 1214; volveu casar en dúas ocasións e finou en 1217. En canto á súa segunda muller, Isabella de Angulema, deixou Inglaterra para regresar a Angulema axiña da morte do rei, converténdose nunha poderosa líder rexional, pero abandonando aos fillos que tivera con Xoán. O seu fillo máis vello, Henrique III, gobernou durante a maior parte do século XIII. Ricardo foi un importante líder europeo e chegou a ser elixido como Rei de romanos no Sacro Imperio Romano Xermánico. Xoana casou con Alexandre II de Escocia e foi a súa raíña consorte. Isabella casou co Sacro Emperador Romano Frederico II. A súa filla máis nova, Leonor, casou co fillo de William Marshal, tamén chamado William, e máis adiante co famoso rebelde inglés Simon de Montfort. Xoán tivo tamén varios fillos ilexítimos concibidos por varias amantes, incluíndo nove varóns –Richard, Oliver, John, Geoffrey, Henry, Osbert Gifford, Eudes, Bartholomew e probablemente Philip – e tres mulleres – Xoana, Maud e probablemente Isabel. Destes, Xoana foi a máis coñecida, tras casar co príncipe Llywelyn o Grande de Gales.
Historiografía
miniatura|Matthew Paris, un dos primeiros historiadores do reinado de Xoán. As interpretacións históricas sobre Xoán foron mudando ao longo dos anos. Os cronistas medievais redactaron as primeiras visións contemporáneas historias do reinado deste monarca. Un grupo de cronistas comezou a facelo durante os primeiros anos da súa vida, ou ben no momento do seu ascenso ao trono, entre os que estaban Richard of Devizes, William of Newburgh, Roger of Hoveden e Ralph de Diceto. Estes historiadores mostráronse polo xeral contrarios ao comportamento de Xoán durante o reinado de Ricardo I, pero algo máis positivos durante os primeiros anos do seu propio reinado. As fontes fiable de mediados e finais do reinado de Xoán son máis limitadas, destacando as obras de Gervase of Canterbury e Ralph of Coggeshall. Ningún deles se mostrou positivo sobre as actuacións de Xoán como rei. Moita da mala reputación deste rei quedou establecida por dous cronistas trala súa morte, Roger of Wendover e Matthew Paris. Paris chegou a afirmar que Xoán tratou de converterse ao islam a cambio de obter axuda militar do líder almohade Muhammad al-Nasir -o cal se considera falso polos historiadores modernos–.
No século XVI os cambios políticos e relixiosos alteraron a actitude dos historiadores cara a Xoán. Os historiadores da época dos Tudor inclinábanse de xeito favorable cara a el, resaltando a súa oposición ao papado e a súa promoción dos dereitos especiais e prerrogativas dun rei. As historias revisionistas escritas por John Foxe, William Tyndale e Robert Barnes mostraban a Xoán como un heroe protestante temperán, e John Foxe incluíu ao rei no seu Libro dos Mártires. O libro de John Speed, Historie of Great Britaine de 1632 abalaba o "gran renome" de Xoán como rei, culpando aos cronistas medievais da súa mala reputación.
miniatura|esquerda|O Libro dos Mártires de [[John Foxe, oficialmente titulado Acts and Monuments, amosaba unha imaxe positiva do reinado de Xoán.]]
Durante a época vitoriana no século XIX, os historiadores inclináronse por seguir o xuízo dos cronistas e centrarse na personalidade moral do rei. Kate Norgate, por exemplo, afirmou que a perda de poder de Xoán non se debeu aos seus erros na guerra ou na súa estratexia, senón a súa "maldade case sobrehumana", mentres que James Ramsay culpou o seu contorno familiar e a súa cruel personalidade como a causa disto. Os historiadores da corrente "Whig" ou liberal, centrados en documentos como o Domesday Book e a Carta Magna, trazan unha visión progresiva e universalista do desenvolvemento político e económico de Inglaterra durante o período medieval. Estes historiadores adoitan inclinarse por ver o reinado de Xoán, e en concreto a súa sinatura da Carta Magna, como un paso positivo no desenvolvemento constitucional de Inglaterra, a pesar dos propios defectos do rei. Winston Churchill, por exemplo, suxeriu que "cando se agregue o longo reconto, verase que a nación británica e o mundo de fala inglesa lle deben moito máis aos vicios de Xoán que ás labores de soberanos virtuosos".
Durante a década de 1940 xurdiron novas interpretacións sobre o reinado deste monarca, baseadas nas probas documentais do seu reinado, como os pipe rolls, cédulas, documentos da corte e outras fontes primarias. En particular, un traballo de Vivian Galbraith de 1945 propoñía unha "nova aproximación" para entender ao gobernante. O uso de probas documentadas combinouse cun incremento do escepticismo sobre dous dos cronistas máis coñecidos do reinado de Xoán, Roger de Wendover e Matthew Paris. En moitos casos, os detalles achegados por estes cronistas, ambos escritos trala morte de Xoán, quedaron en dúbida polos historiadores modernos. As interpretacións da Carta Magna e o papel dos baróns rebeldes en 1215 foi revisado de xeito significativo: a pesar do valor constitucional e simbólico da carta para as xeracións posteriores é incuestionable, no contexto do reinado de Xoán moitos historiadores considérana un errado acordo de paz entre dúas faccións "partisanas". Tamén houbo un intenso debate sobre a natureza das políticas do rei en Irlanda. Os especialistas na historia medieval irlandesa, como Sean Duffy, enfrontáronse coa narrativa convencional establecida por Lewis Warren, suxerindo que Irlanda era menos estable en 1216 do que se supoñía con anterioridade.
A maioría dos historiadores modernos, incluídos Ralph Turner e Lewis Warren, suxiren que Xoán foi un fracaso como monarca, pero que os seus erros foron esaxerados polos cronistas dos séculos XII e XIII. Jim Bradbury fala do consenso actual sobre que Xoán foi un "administrador, un home e xeneral eficiente", porén, como suxire Turner, cuns "trazos de personalidade desagradables e incluso perigosos", incluíndo a mesquindade, crueldade e rancor. John Gillingham, autor dunha das biografías de Ricardo I, tamén vai por esta liña, aínda que considera a Xoán como un xeneral menos eficiente do que consideran Turner e Warren, e o describe como "un dos peores reis que gobernaron Inglaterra en toda a súa historia". Bradbury toma unha liña máis moderada, pero suxire que nos anos recentes os historiadores foron excesivamente indulxentes cos numerosos erros de Xoán. O historiador Frank McLynn mantén unha perspectiva contra-revisionista de Xoán, afirmando que a moderna reputación do rei é "rara", e que como monarca Xoán "falla en todos [os test] que poden realizarse lexitimamente".
Na cultura popular
miniatura|A obra de [[Shakespeare, The Life and Death of King John.]] As representacións populares do rei Xoán comezaron a aparecer durante o período dos Tudor, reflectindo as historias revisionistas da época. A obra anónima The Troublesome Reign of King John retrataba ao rei como un "mártir proto-protestante", similar ao mostrado na obra moral de John Bale, Kynge Johan, na cal Xoán trata de salvar a Inglaterra dos "malvados axentes da Igrexa de Roma". En contraste, a obra de Shakespeare, King John, é unha obra relativamente anti-católica baseada en The Troublesome Reign, ofrece unha visión máis "equilibrada, cun dobre punto de vista dun monarca complexo que foi tanto vítima proto-protestante das maquinacións de Roma así como un gobernante débil e egoísta". A obra de Anthony Munday, The Downfall and The Death of Robert Earl of Huntington mostra varios dos aspectos negativos de Xoán, pero adopta unha interpretación positiva da postura do rei contra a Igrexa católica romana, en liña coa visión contemporánea dos Tudor. A mediados do século XVII, apareceron obras como a de Robert Davenport, King John and Matilda, porén baseadas en gran medida nos traballos da época isabelina, que transfire o papel de líder protestante aos baróns e focalízase nos aspectos máis negativos e tiránicos do comportamento de Xoán.
As representacións ficticias de Xoán durante o século XIX tiveron unha grande influencia do romance histórico de Sir Walter Scott, Ivanhoe, que presenta unha "imaxe totalmente desfavorable" do rei. O traballo baseouse nas historias da época vitoriana e a obra de Shakespeare. O traballo de Scott influíu na obra do escritor de contos infantís Howard Pyle, The Merry Adventures of Robin Hood, na cal se retratou a Xoán como o principal vilán dentro da narrativa tradicional de Robin Hood. Durante o século XX Xoán apareceu reflectido nos libros de ficción e nas películas xunto a Robin Hood. O papel de Sam De Grasse como Xoán no filme en branco e negro de 1922 Robin Hood mostra o rei cometendo numerosas atrocidades e actos de tortura. Claude Rains representou a Xoán na versión de 1938 xunto a Errol Flynn, comezando así a tendencia nos filmes de representar ao rei como "efeminado... arrogante e covarde" O personaxe de Xoán serve tanto para resaltar as virtudes do rei Ricardo, ou como contraste co Sheriff de Nottingham, quen a miúdo é o "vilán de capa e espada" contra Robin. Unha versión extrema desta visión pode atoparse na versión animada de 1973 dos estudios Disney, na cal se representa Xoán como un "león covarde que chupa o polgar". Os traballos populares que representan Xoán xunto a Robin Hood, como o filme de James Goldman, The Lion in Winter, ambientado en 1183, adoitan presentar o rei como un "débil", neste caso contrasta co máis masculino Henrique II, ou como un tirano, como no poema para nenos de A. A. Milne, "King John's Christmas".
Devanceiros
Devanceiros de Xoán I de Inglaterra
Véxase tamén
150px|dereita
Visantoña, Santiso
San Xoán de Visantoña é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Santiso. Segundo o padrón municipal de 2014 tiña 349 habitantes (175 homes e 174 mulleres) distribuídos en 26 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2004 cando tiña 429 habitantes e 1999 cando tiña 434 habitantes.
Kary Mullis
Kary Banks Mullis, nado o 28 de decembro de 1944 en Carolina do Norte é un bioquímico estadounidense, coñecido pola invención da técnica PCR para amplificar secuencias de ADN. A técnica introduciu unha revolución na investigación biolóxica e médica, o que lle levou a recibir o premio Nobel de Química de 1993.
Traxectoria
Criouse en Columbia (Carolina do Sur) e licenciouse en química no Instituto de Tecnoloxía de Xeorxia. En 1966 trasladouse a (California), para estudar bioquímica, conseguindo un doutoramento na especialidade baixo a dirección de J. B. Neilands na Universidade de California, Berkeley.
En 1972 trasladouse a Kansas seguindo á súa esposa, e conseguiu emprego como investigador en cardioloxía pediátrica, adquirindo formación en bioloxía. Roto o seu matrimonio, volveu a California, traballando un tempo na Universidade de San Francisco, como investigador en química farmacéutica, no campo das endorfinas. En 1979 foi contratado pola compañía californiana Cetus Corporation, onde traballaba con oligonucleótidos (secuencias curtas de ADN ou ARN).
En 1985, mentres seguía traballando en Cetus, desenvolveu a técnica da reacción en cadea da polimerase, (PCR nas súas siglas en inglés), unha das técnicas centrais en bioloxía molecular, que permite a amplificación dunha secuencia específica de ADN usando nucleótidos trifosfatados e unha polimerase de ADN. A idea de multiplicar unha hebra de ADN millóns de veces veulle en 1983 pero non convenceu aos seus colegas da compañía, polo que tivo que demostrar en por si a aplicabilidade da técnica. A versión da técnica desenvolvida inicialmente por Mullis, aínda que efectiva, era pouco eficiente, ata que se lle ocorreu empregar polimerases do ADN termoestables, extraídas de microorganismos termofílicos, inicialmente a polimerase chamada Taq, procedente de Thermus aquaticus.
Por esta invención, de gran valor en biotecnoloxía e como ferramenta de investigación científica e forense, en 1993 recibiu o Premio Xapón e o Premio Nobel de Química, compartido co canadense Michael Smith. Cetus, a compañía de Mullis, deulle unha recompensa de 10.000 dólares pola invención da PCR e logo vendeu a patente por 300 000 000 de dólares a Roche Molecular Systems, unha sección da importante compañía farmacéutica Hoffmann-A Roche.
A PCR foi o fundamento de varias revolucións en campos prácticos, como a identificación da orixe de mostras de sangue ou saliva (aos que recorre masivamente a ciencia forense), e a secuenciación de xenes humanos ou doutros organismos. A secuenciación xenética era ata entón un proceso moi complicado, aplicable só cando se podían obter de xeito natural moitas copias do mesmo ADN. A PCR converteu nunha rutina a investigación da secuencia xenética, permitindo a lectura completa do xenoma humano, así como de moitos organismos que se toman como modelos na investigación de distintos problemas biolóxicos. A técnica permitiu tamén investigar a filoxenia (historia evolutiva) comparando as secuencias xenéticas de distintas estirpes, que á súa vez é o fundamento dun mundo de hipóteses científicas do máximo interese.
Nunha orde de cousas máis anecdótica, sen a PCR non tería sentido o argumento da novela Parque Xurásico de Michael Crichton, levada ao cine en 1993 baixo a dirección de Steven Spielberg, onde se reconstrúe o xenoma de animais extintos a partir de restos mínimos do seu sangue conservado en ámbar.
Estrepsicerotinos
A dos estrepsicerotinos (Strepsicerotini), ou traguelafinos (Tragelaphini), é unha tribo de mamíferos artiodáctilos ruminantes da familia dos bóvidos e subfamilia dos bovinos, que comprende especies que se encontran só no continente africano (a diferenza das dos boselafinos e dos bovininos, que son na súa maioría asiáticos).
Os membros deste grupo son antílopes de tamaño grande e constitución lixeira, co pescozo longo, e amosan un considerábel dimorfismo sexual (os machos exhiben grandes cornos enrolados en espiral e as femias carecen deles).
Sete das nove especies (reunidas en dous xéneros) que abrangue a tribo están lixeiramente ameazadas (as do xénero Tragelaphus), dependendo de medidas de conservación para a súa supervivencia, mentres que as outras dúas (as do xénero Taurotragus), o elán común e o grande elán ou antílope de Derby, son seguras.
Controversia taxonómica
Peter Grubb, en "Review of Family-Group Names of Living Bovids", Journal of Mammalogy Vol. 82, No. 2 (maio de 2001), pp. 374–388, revisa os autores e as datas de publicación dos grupos actualmente existentes dentro da familia dos bóvidos. Entre eles, Tragelaphini se debe atribuír a Blyth, 1863, non a Jerdon, 1874. E que Adenotinae (e Eleotraginae), Connochaetini, Nesotragini, Strepsicerotini, Sylvicaprinae e Tetracerini son sinónimos séniores (os primeiros, e que xeralmente deben ser conservados) de Reduncinae, Alcelaphini, Neotragini, Tragelaphini e Boselaphini, respectivamente. Neotragini e Reduncinae son nomena protecta (nomes que deben protexerse) e deben usarse preferentemente aos seus sinónimos séniores menos familiares. E que até que se confirme a súa validez, Boselaphini, Tragelaphini, Cephalophinae e Alcelaphinae tamén deben empregarse preferentemente aos seus sinónimos séniores. Polo tanto, este autor é partidario de usar Tragelaphini no canto de Strepsicerotini.
The Free Dictionary dá como sinónimo de Tragelaphus, a Strepsiceros (ver Tragelaphus no Free Dictionary). Porén, no moi autorizado libro de referencia Mammal Species of the World recóllese o xénero Tragelaphus, para o que non dá sinónimo ningún, strepsicerus recóllese como o nome específico dunha das especies do xénero (incidentalmente, cita a tribo dos Tragelaphini cando comenta que as liñaxes monofiléticas dentro da tribo non se propuxeron sobre a base da morfoloxía).
Pola súa parte, Malcolm McKenna e Susan K. Bell, na páxina 447 da súa obra ''Classification of Mammals. Above the Species Level, consideran que o xénero Tragelaphsu inclúe a Strepsiceros''.
De calquera xeito, se a tribo está formada polos xéneros Taurotragus e Tragelaphus, como aquí se indica, o procedemento normal para construír os nomes das tribos é facelo sobre a raíz do nome do seu xénero tipo, Tragelaphus (ou, na outra opción, Strepsiceros), engadíndolle a desinencia do latín científico -ini.
Bovinos
Relacións filoxenéticas dos bovinos, segundo F. Bibi, 2013.
Traguelafinos
Relaciónes filoxenéticas dos traguelafinos tiradas de análises combinadas de todos os datos moleculares, segundo Willows-Munro et al., 2005.
San Román, San Román de Cervantes, Cervantes
San Román é un lugar da parroquia de San Román de Cervantes no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 60 habitantes, dos cales 32 eran homes e 28 eran mulleres.
Adicción á pornografía
A adicción á pornografia, tamén chamada pornodependencia, é unha forma de compulsión caracterizada polo abuso da visión de pornografía, con o sen masturbación, que comporta unha diminución da calidade de vida persoal ou familiar. A masturbación compulsiva forma parte nun concepto máis amplo desta adicción.
Adeus, amigo
Adeus, amigo (en Adieu l'ami) é un filme franco-italiano dirixido por Jean Herman e producido por Serge Silberman, cun guión de Sebastien Japrisot. Foi un grande éxito en Europa e foi moi importante na carreira de Charles Bronson, converténdose nunha estrela alí despois de ser etiquetado como actor secundario en Hollywood.
Estreouse en galego o 14 de febreiro de 1992 a través da TVG.