cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evaristo Martelo Paumán
Evaristo Martelo Paumán del Nero, nado na Coruña o 21 de abril de 1853 e finado na mesma cidade o 31 de marzo de 1928, foi un escritor e avogado galego.
Traxectoria
miniatura|Os afillados do demo. Fillo de Ramón Martelo Núñez de Leis e Dolores Paumán Zuazo de Andrade, foi bautizado o día 25 de abril na igrexa de San Nicolao. Descendente do poeta e almirante Pai Gómez Chariño, fixo estudos para mariño, pero finalmente dedicouse ao Dereito. A vida de Evaristo Martelo transcorreu entre a Casa do Arco en Laxe, o pazo dos Andeiro en Rianxo, o castelo de Vimianzo (que el mercou) e o pazo de Ombre. Membro da nobreza, foi VI marqués de Almeiras e vizconde de Andeiro por herdanza da súa nai.
Era un dos contertulios da Cova Céltica coruñesa, na que participaba con Eduardo Pondal, con quen trabou unha grande amizade, influíndo na súa obra. Fixo gala dun patriotismo galego exemplar, sobre todo na defensa do idioma, ao que cualificaba como "fala de reis". Colaborou en Revista Gallega. Ingresou na Real Academia Galega en 1921 coa lectura do discurso Pondal e a súa obra.
Casou con Josefa de la Maza Agar, filla de Ramón María de la Maza Quiroga.
Obra en galego
Estas obras, xunto con outra inédita, As toupas do Pindo, forman un conxunto caracterizado polo ton satírico e a defensa do idioma. miniatura|Landras e bayas.
Milleirós, Monterroso
San Pedro de Milleirós é unha parroquia do concello de Monterroso na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 30 habitantes, deles 17 eran homes e 13 eran mulleres, o que supón unha diminución de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
Quintáns, Brión, Brión
Quintáns é un lugar da parroquia de Brión no concello coruñés de Brión na comarca de Santiago. Tiña 33 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 22 eran homes e 11 eran mulleres.
Intelixibilidade mutua
]] A intelixibilidade mutua''' é unha propiedade das variedades lingüísticas ou dialectos pola cal dous falantes de variedades diferentes poden comprenderse mutuamente sen ter estudado ou aprendido previamente a variedade allea. Trátase dunha propiedade non moi ben definida, xa que a intelixibilidade é cuestión de graos e subxetividade, e tamén depende de varios factores, como o nivel edcuativo e cultural do falante e a súa habilidade lingüística.
Dificultades co concepto
Tradicionalmente díxose que dúas variedades dialectales mutuamente intelixibles en alto grao son dialectos da mesma lingua. Porén, existen algunhas dificultades:
Variedade alxébrica
miniatura|200x200px|A cúbica torta é unha variedade alxébrica proxectiva. En xeometría alxébrica, unha variedade alxébrica é esencialmente un conxunto de puntos (finito ou infinito) nos cales un polinomio (dunha ou máis variables) toma un valor cero, ou no cal un conxunto de tales polinomios toma un valor cero. As variedades alxébricas son un dos obxectos centrais de estudo da xeometría alxébrica clásica. As definicións xeneralizan este concepto de formas diferentes, mentres intentan preservar a idea xeométrica intuitiva tras da definición orixinal.
Dende un punto de vista histórico, o teorema fundamental da álxebra estableceu a relación entre a álxebra e a xeometría ao indicar que un polinomio dunha variable nos números complexos queda determinado polo seu conxunto de raíces, que é un obxecto xeométrico inherente. Construíndo sobre este resultado, o Nullstellensatz de Hilbert establece unha correspondencia fundamental entre os ideais dos aneis de polinomios e os subconxuntos do espazo afín. Utilizando o Nullstellensatz e os seus resultados asociados, é posible capturar a noción xeométrica dunha variedade en termos alxébricos como tamén facer que a xeometría entenda sobre temas da teoría de aneis.
Definición
Sexa un corpo. Sexa o anel de polinomios nas variables  e coeficientes no corpo. Sexa. Defínese a variedade afín determinada por (denotada por ) como o conxunto:
Variedades afíns
Tomada uma familia de polinomios o conxunto dos puntos de  polos que as funcións de S son todas nulas:
Variedade proxectiva
É posible modificar lixeiramente a definición de variedade afín para estendela ao caso dun espazo proxectivo sobre o corpo K: neste caso considérase un conxunto  formado de polinomios homoxéneos (ou dos cales os monomios ten mesmo todos os graos). Coas mesmas notacións obtéñense entón as definicións do conxutno alxébrico proxectivo, variedade proxectiva, topoloxía de Zariski e anel das coordenadas dunha variedade.
Isomorfismos de variedades alxébricas
Un isomorfismo entre dúas variedades alxébricas V_1 e V_2 é un morfismo de variedade alxébrica que é tamén unha correspondencia biunívoca:
V_1 e V_2 disen isomorfas e escríbese.
Bolo alimentario
miniatura|right|220px|Bolo alimentario dun [[albatros que inseriu lixo, coma fíos de pesca ou un cepillo de dentes. Tern Island (Hawai)]]
Na dixestión, o bolo alimentario (do latín bolus, 'bóla') é unha masa de alimentos (nos animais que mastigan) que foi esmagada polas moas no porceso de mastigación e mesturada con saliva.
Durante o proceso de insalivación o bolo alimentario remata de se formar.
A formación do bolo alimentario persegue aumentar a relación superficie-volume das partículas dos alimentos e así facilitar a acción dos enzimas dixestivos sobre estas e, por outra parte, facilitar a súa deglutición.
Ao chegar ao estómago, en contacto co zume gástrico, convértese en quimo.
Zoella
Zoe Elizabeth Sugg, nada en Brighton o 28 de marzo de 1990, é unha blogueira de moda e beleza, YouTuber, e autora inglesa, máis coñecida polo nome da súa canle de YouTube, Zoella. A súa novela de debut, Girl Online, foi lanzada en novembro de 2014 e rompeu marca de vendas na primeira semana do seu lanzamento.
Traxectoria
Sugg estaba a traballar como aprendiz nunha empresa de deseño de interiores cando creou o seu blog "Zoella", en febreiro de 2009. A finais dese ano, xa tiña mil seguidores e en setembro de 2015 recibira máis de 540 millóns de visitas totais. Os tips de moda, beleza, estilos de vida e o éxito do blog, levárona a subir vídeos á súa canle de YouTube en 2009.
En 2013, Sugg foi nomeada como unha das embaixadoras do Servizo de Cidadán Nacional, axudando a promover o servizo da mocidade recentemente lanzado. Ao ano seguinte foi nomeada como a primeira "Embaixadora Dixital" para a mente, a organización benéfica de saúde mental.
YouTube
En decembro de 2014 Sugg foi criticada por filmar mentres conducía no seu coche. Un membro da Policía Metropolitana dixo "Podería matar a alguén. Como pode alguén que ten os seus ollos na estrada por esa cantidade de tempo deter o control completo dun vehículo?" O portavoz de Sugg declarou que "no momento da filmación o tráfico era mínimo e que na maioría da duración do vídeo o vehículo atopábase estacionado".
Novelas
Sugg asinou un contrato de dous libros con Penguin Books en 2014. Os dereitos editoriais norteamericanos estiveron adquiridos por Atria.
A novela debut de Zoella, Girl Online, foi lanzada o 25 de novembro de 2014. O libro está dirixido a un público xuvenil e conta a historia dunha moza de 15 anos, quen é unha bloguera anónima e que pasa cando a súa blog vólvese viral. A pesar de que moitos consideran que o libro é unha novela baseada na vida de Zoella, Sugg declarou que o libro non é "de ningún modo autobiográfico".
Penguin declarou que "Sugg non escribiu Girl Online pola súa conta", declarando que"traballou cun equipo editorial de expertos para axudala a dar vida aos seus personaxes e experiencias nunha historia conmovedora e convincente".
Unha secuela, Girl Online: On Tour, foi lanzada o 20 de outubro de 2015.
Música
Sugg presentou no 2014 un single chamado "Do They Know It's Christmas?" como parte de Band Aid 30. A recadación do diñeiro foi doada aos afectados pola epidemia do virus ébola en África Occidental.
Zoella Beauty
Sugg lanzou unha gama de produtos de beleza baixo o nome de "Zoella Beauty" en setembro de 2014.
Vida persoal
Zoe Sugg é a irmá máis vella de Joe Sugg, que tamén é un blogueiro e personalidade de internet coñecido como ThatcherJoe. Creceu en Lacock, Wiltshire, onde asistiu a The Corsham School secondary school. Actualmente vive en Brighton. Zoe Sugg ten unha relación con Alfie Deyes, personalidade de YouTube coñecido como PointlessBlog.
Níscaro
thumb|Lactarius deliciosus da [[Serra de Tramontana en Mallorca.]]
O níscaro, lactouro ou fungo da muña (Lactarius deliciosus), é un fungo basidiomiceto comestíbel, da familia Russulaceae. É moi común na Península Ibérica, tamén en Galiza e medra en piñeirais e fragas. O seu cogomelo, ou corpo frutífero, abrolla polo outono, e é moi apreciado en gastronomía. O basónimo desta especie é Agaricus deliciosus L. 1753. O epíteto específico, deliciosus, significa "delicioso".
Etimoloxía
O nome de fungo da muña vén de que o podemos atopar en chans alfombrados por isca ou muña (folla seca dos piñeiros)
Descrición
O seu pé é oco e curto, máis ou menos cilíndrico ou un chisco estreitado na base. De estrutura granulosa: macizo de moi novo, despois ten zonas ocas sen deixar de ser resistente. É da cor do chapeu porén máis pálido, con algúns buratiños superficiais de cor máis intensa. Adoita ter parasitos e logo tórnase feble. O chapeu adoita oscilar entre os 4 e os 16 cm. de diámetro e a súa cor alaranxada vese modificada por círculos concéntricos de tons arroibados e pálidos. De novos, os níscaros teñen o chapeu enrolado polos bordos e conforme envellece achátase para evolucionar a unha forma de funil. As lamelas son da mesma cor, apertadas, finas e decurrentes.
A súa carne é mesta e compacta, cun recendo suave e un sabor doce en cru, e algo amargo ao final. Ao cortárense botan un látex de cor alaranxada. Axiña oxida, adquirindo unha cor verdosa cando avellenta ou ao pasar algunhas horas da súa colla. Un dos seus colorantes elimínase polo ril despois da inxerir; por isto os ouriños tórnanse dunha cor que pode asustar ao que non coñece a causa.
Hábitat
Medra formando micorrizas con diversas coníferas, especialmente do xénero Pinus.
Comestibilidade
O cogomelo de Lactarius deliciosus é un comestíbel apreciado. Acotío é consumido asado, guisado, ou como gornición dos guisos de carne.
En Cataluña é moi apreciado e coñéceno co nome de rovelló.
Posíbeis confusións
Pódese confudir co falso níscaro (Lactarius torminosus), tamén comestíbel e moi apreciado níscaro de sangue (Lactarius sanguifluus), chapeu de cor máis apagada e látex de cor avermellada.
Tratado de Qadeš
miniatura|Táboa de arxila que contén o Tratado de Qadesh, Museo arqueolóxico de [[Istambul.]] O tratado de Qadesh, é un tratado de paz firmado sobre o -1285 entre os imperios de Hatti e Exipto, o primeiro de que se ten constancia escrita, e foi formalizado entre o faraón Ramsés II e o rei Hattusilis III dezaseis anos despois da batalla que enfrontou a ambos os reinos dirixidos polo propio Ramsés e polo entón rei hitita Muwatallis II, irmán do asinante do tratado.
Escribiuse na lingua diplomática da época, o acadio, sobre táboas de prata, algunhas das cales se atoparon en Hattusas e outras en Exipto. Tamén se atopou en Boghazköi unha versión escrita sobre unha taboíña de arxila.
O Tratado
Tras a guerra, seguiu unha etapa de equilibrio inestábel entre ambas as potencias, cos hititas estendendo a súa influencia por case todas as zonas de Siria, incluída Qadesh, a pesar do autoproclamado triunfo de Ramsés. A correspondencia entre as raíñas Puduhepa e Nefertari, ambas con ascendente sobre os seus esposos, levou a Hattusilis a redactar un acordo en Hattusas, que enviou á cidade exipcia de Tanis, onde os escribas de Ramsés o revisaron.
Tras a súa sinatura, un exemplar foi depositado aos pés de Ra e gravado nos templos de Ra e Amón de Karnak, unha vez transcrito ao exipcio. Outra copia foi depositada no templo de Teshub en Hattusas.
O Tratado de Qadesh ten varias cláusulas:
O escrito acaba cunha serie de invocacións aos deuses e de maldicións a quen incumpra o acordado, xunto con toda clase de bos desexos para todos mentres estea en vigor. Quebrantalo equivalía a violar a lei divina, xa que estaba baixo a advocación dos deuses.
Consecuencias
O pacto foi respectado, e a partir de entón houbo unha grande actividade comercial entre ambos os países: consta a visita de arquitectos exipcios á corte hitita e a venda de ferro a Exipto, que saíu así da Idade de Bronce.
Máis tarde, en -1256 correspondente ao ano 34 do reinado de Ramsés, o faraón e o rei hitita consolidaron o Tratado mediante lazos de sangue: a filla de Hattusilis foi enviada a Exipto como esposa de Ramsés, que a fixo Grande Esposa Real co nome de Maat-Hor-Nefru-Re.
A partir de Qadesh, Exipto e Hatti permaneceron en paz durante aproximadamente 110 anos, ata que en -1190 o segundo deles foi completamente destruído polos Pobos do Mar.
Navia de Suarna
Navia de Suarna é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca dos Ancares. Segundo o IGE en 2015 tiña 1.211 habitantes (1.615 no 2006, 1.680 no 2005, 1.732 no 2004, 1.807 no 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
Xeografía
O concello, de 242 km², está situado ao leste da provincia de Lugo, no norte dos Ancares. Limita ao noroeste coa Fonsagrada, ao nordeste con Ibias (Asturias), ao suroeste con Cervantes e ao leste con Candín (provincia de León).
Historia
Hai restos megalíticos, como as mámoas e dolmens de Ferreirúa e Vilarpandín. Da cultura castrexa hai restos de até 25 castros, como os de Monterrío, O Coedo, Larxentes, Cantón e Cabanela (unidos por un corredor de 300 m), Cruz de Liñares, Casa do Río, Sevane, Vilela ou Galegos. Na parroquia de Rao está o Campamento romano da Recacha. En Moia, Quintá, Muñís e Ribón consérvanse pallozas.
Carpo
En anatomía, o carpo é unha estrutura do membro superior humano, artellada cos ósos do antebrazo, é dicir, radio e cúbito. Está constituído por oito ósos, distribuídos en dúas fileiras, unha máis próxima ao antebrazo ou proximal, e outra máis preto dos dedos ou distal. A estrutura ósea móvese en conxunto, permitindo os diversos movementos do pulso.
Navia de Suarna
Historia
Da idade media son as sepulturas de Abrente e Molmeán. O castelo de Navia ten a súa orixe no século XI. Pasou a mans dos Osorio e da casa de Altamira, e foi destruído durante a Gran Guerra Irmandiña, e rehabilitado posteriormente para vivendas. A ponte da Proba, sobre o río Navia, é de orixe romana. Ten un só arco apuntado, con muros altos e calzada empenada.
Carpo
Ósos do carpo
Son oito ósos pequenos que se artellan entre si e co radio, cúbito e os ósos metacarpianos.
Antje Jackelén
Antje Jackelén, nada en Herdecke (Renania do Norte-Westfalia) o 4 de xuño de 1955, é unha eclesiástica luterana sueca, arcebispo de Uppsala e primado de Suecia dende a súa elección en 2013.
Traxectoria
Estudou Teoloxía luterana nas universidades de Tubinga e Uppsala. Foi ordenada sacerdote da Igrexa Luterana de Suecia en 1980, e doutorouse en Teoloxía pola Universidade de Lund en 1999.
En 2006 foi elixida bispo de Lund en substitución de Christina Odenberg, quen fora a primeira muller bispo da Igrexa de Suecia. Foi ordenada bispo por Anders Wejryd, e tomou posesión da sé o 21 de abril de 2007.
Carpo
Ósos do carpo
Os oito ósos artéllanse entre si, formando pequenas articulacións. En conxunto forman o pulso.
Navia de Suarna
Patrimonio
A igrexa de san Miguel de Barcia conserva a ábsida románica, do século XIII. O templo de santa María de Rao é de nave rectangular, presbiterio con bóveda redonda sobre catro arcos, retablo maior do século XVIII e un retablo lateral renacentista, do século XVI. A igrexa de san Salvador de Mosteiro conserva a nave románica con armadura de madeira. A ábsida está formado por un tramo recto con bóveda de canón e o testeiro semicircular, con bóveda en cuarto de laranxa. Ten un retablo salomónico de tres fornelos no corpo principal. O templo de santo Estevo de Vilarpandín ten tres naves, con presbiterio na cabeceira e dúas sancristías nos laterais. Conserva tallas dos séculos XV e XVI.
En san Xosé de Muñís hai unha capela con retablo barroco, de tres fornelos e catro columnas salomónicas. outras capelas de importancia son as de Abrente, Marcelín e Molmeán.
Dentro da arquitectura civil, amais das pallozas e piornos, existen diversos muíños, pombais e cortíns, en Pan do Zarco e Vispeiro.
Gastronomía
Nesta zona faise o queixo do Cebreiro. Outros produtos da zona son produtos de caza e pesca e as androllas, produto derivado do porco do que o domingo de entroido se celebra a festa da androlla.
Lugares de Navia de Suarna
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Navia de Suarna vexa: Lugares de Navia de Suarna.
Inmunosupresión
miniatura|dereita|[[Micrografía que mostra unha infección oportunista debida a inmunosupresión. Célula grande azul da parte central inferior esquerda infectada polo poliomavirus. Mostra de citoloxía urinaria.]] A inmunosupresión é o fenómeno que reduce a activación ou eficacia do sistema inmunitario. Algunhas partes do propio sistema inmunitario teñen efectos inmunosupresores sobre outras partes do sistema inmunitario, para modular a súa resposta, pero a inmunosupresión pode ocorrer como resultado adverso dun tratamento ou outras condicións como certas infeccións, ou pode ser inducida deliberadamente.
En xeral, a inmunosupresión inducida deliberadamente realízase como prevención ante o rexeitamento de transplantes de órganos, ou para tratar a enfermidade de enxerto contra o hóspede despois dun transplante de medula ósea, ou para o tratamento de enfermidades autoinmunes como a artrite reumatoide ou a enfermidade de Crohn. Isto faise tipicamente utilizando certas drogas, pero pode implicar cirurxía (esplenectomía ou ablación do bazo), plasmaférese (extracción, tratamento e devolución do plasma sanguíneo), ou o uso de radiación.
Unha persoa que está experimentando uha inmunosupresión, ou cuxo sistema inmunitario é feble por outras razóns (por exemplo, quimioterapia, infección por VIH/SIDA, ou lupus eritematoso sistémico), dise que está inmunocomprometida.
Inmunosupresores
Un inmunosupresor é unha substancia que ten como efecto a inmunosupresión do sistema inmunitario. Poden ser inmunosupresores exóxenos, como as drogas inmunosupresoras, ou endóxenos, como, por exemplo, a testosterona. Cando a función do sistema inmunitario está suprimida, prodúcese un incremento da susceptibilidade ás enfermidades infecciosas e ao cancro.
O termo inmunotoxina tamén se usa ás veces (incorrectamente) para designar a inmunosupresores non desexables, como certos contaminantes. Son exemplos de contaminantes con efectos inmunosupresores os bifenilos policlorados (PCB) e o herbicida DDT.
Os inmunosupresores poden prescribirse cando a resposta normal do sistema inmunitario non é desexable, como no caso de enfermidades autoinmunes.
Despois dun transplante de órganos, o corpo case sempre rexeita o novo órgano debido a diferenzas nos haplotiopos do antíxeno leucocitario humano entre o doante e o receptor. Como resultado, o sistema inmunitario detecta o novo tecido como "hostil", e intenta eliminalo atacándoo cos leucocitos do receptor, o que acaba producindo a morte do tecido enxertado. Os inmunosupresores aplícanse como unha contramedida; os efectos colaterais son que o corpo se fai máis vulnerable ás infeccións e tumores malignos, de xeito similar ao que ocorre coa infección avanzada por VIH.
Inmunosupresión inducida deliberadamente
A administración de drogas inmunosupresoras é o principal método de inducir deliberadamente unha inmunosupresión. En circunstancias óptimas, as drogas inmunosupresoras actúan só sobre os compoñentes hiperactivos do sistema inmunitario, e en circunstancias ideais non causan unha inmunodeficiencia significativa. Porén, en esencia, todas as drogas inmunosupresoras teñen o potencial de causar inmunodeficiencia. A inmunodeficiencia pode manifestarse como un incremento na susceptibilidade ás infeccións oportunistas e unha diminución da vixilancia do cancro.
A cortisona foi o prmeiro inmunosupresor que foi identificado, pero os seus diversos efectos secundarios limitan o seu uso. O inmunosupresor máis específico azatioprina identificouse en 1959, pero foi o descubrimento da ciclosporina en 1970 o que permitiu unha expansión significativa dos transplantes de riles en pares doante-receptor que non son completamente compatibles e para unha aplicación máis ampla en transplante de fígado, transplante de pulmón, transplante de páncreas, e transplante do corazón.
A terapia de radiación tamén se ten usado para diminuír a forza do sistema inmunitario.
Inmunosupresión non deliberada
A inmunosupresión non deliberada pode ocorrer en casos como, por exemplo, malnutrición, envellecemento, moitos tipos de cancro (como a leucemia, linfoma, mieloma múltiple), e certas infeccións crónicas como a SIDA. O efecto non desexado da inmunosupresión non deliberada é a inmunodeficiencia, que resulta nun incremento da susceptibilidade aos patóxenos, como bacterias e virus.
A inmunodeficiencia é tamén un efecto adverso potencial de moitas drogas inmunosupresoras. Neste sentido, o alcance do termo inmunosupresión en xeral inclúe tanto efectos beneficiosos como adversos da diminución do funcionamento do sistema inmunitario, mentres que o termo inmunodeficiencia en xeral refírese só aos efectos adversos do aumento do risco de sufrir infeccións.
Bourg-en-Bresse
Bourg-en-Bresse (en francoprovenzal Bôrg), é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Auvernia-Ródano-Alpes.
Xeografía
A cidade de Bôrg é unha vila de tamaño grande, con 40.666 habitantes en 2005, nunha extensión de 23,86 km². Está situada a 70 km ao nordeste de Lión, a 30 ao leste de Mâcon e a 120 km ao oeste de Xenebra. A pesar de estar situada nunha chaira, Bôrg está moi próxima aos montes do Xura, e está atravesada polo río Reyssouze, que desemboca máis tarde no Saône.
Historia
dereita|miniatura|300px|Rúa de Bourg-en-Bresse. Bôrg era a antiga capital da Bresse unha provincia francesa antes da Revolución. Aínda que se atoparon no seu subsolo restos romanos, non hai demasiados elementos para trazar unha historia coherente de Bôrg ao longo da época antiga.
En 1250 é nomeada vila franca e a partir de aí o seu destino está ligado á casa de Savoia, e a principios do século XV os duques savoianos a escollen como capital da Bresse. En 1535 é tomada polos franceses, pero reconquistada polo duque Filiberto Enmanuel, que a transformará en praza forte, o que lle valeu resistir o asedio de seis meses aos que a someteron as tropas de Henrique IV. Finalmente en 1601 a cidade pasa a pertencer a Francia, canda toda a Bresse.
Logo da Revolución Francesa a cidade pasouse a chamar, durante algún tempo Épi-d-Or (Espiga Dourada). En 1814 as tropas austríacas fixeron pillaxe pola cidade.
Economía
A súa posición como gallada de camiños favoreceu de sempre o intercambio comercial e a prosperidade económica de Bôrg, fundamentalmente ligada á produción artesanal e ao comercio de produtos agrogandeiros. Pero na segunda metade do século XX a cidade presenciou un forte cambio grazas á instalación nela dunha fábrica de camións Berliet (na actualidade Renault Trucks), que serviu de motor para o desenvolvemento posterior de industrias relacionadas co transporte industrial e a maquinaria agrícola. Ademais, tamén é un importante centro metalúrxico. A cámara de comercio de Ain ten a súa sede en Bôrg.
Patrimonio e cultura
O centro histórico tiña unhas murallas savoianas demolidas no século XIX. Ademais, algúns edificios relixiosos son dignos de mención como a catedral, construída entre 1505 e 1695, e a igrexa e o mosteiro real de Brou, construídos entre 1505 e 1536 por iniciativa da viúva de Filiberto II de Savoia, a princesa Margarida de Austria. Estes dous últimos edificios, e gótico flamíxero, están profusamente decorados e acollen valiosos sepulcros no seu interior. Na cidade hai ademais un pequeno museo con colección de pintura antiga.
Cidades irmás
Bourg-en-Bresse está irmandada coas seguintes cidades:
Tamén posúe acordos de colaboración coas seguintes cidades:
Zume gástrico
O zume gástrico é o conxunto das substancias que contieñen enzimas e participan na dixestión, como son o cuspe, a bile ou fel, o zume pancreático ou o zume intestinal.
O zume gástrico é un líquido de cor clara, producido polo estómago e segregado en abundancia por numerosas glándulas microscópicas diseminadas pola súa mucosa.
As súas principais compoñentes son: Para se protexer da acedía destes zumes, as células do estómago segregan mucus nas paredes do estómago e así evitan posibles danos, xa que a mucina é resistente á proteólise.
Formación e funcións
As células parietais producen ácido clorhídrico (HCl); este activa a enzima zimoxénica pepsinóxeno — liberada polas células principais— favorecendo a súa conversión a pepsina.
Por mor da presenza do ácido clorhídrico, o pH toma un valor entre un e dous. Este medio acedo facilita a degradación (hidrólise) das proteínas para as converter en unidades máis cativas (aminoácidos e pequenos péptidos). Xunto á pepsina, outras proteases dixestivas de importancia son a tripsina e mais a quimotripsina, producidas no páncreas e vertidas ao duodeno.
Así mesmo, a renina gástrica transforma a caseína (proteína do leite) nunha proteína solúbel para a acción da pepsina. Pola súa banda, a lipase gástrica actúa sobre certos lípidos.
Polo xeral élle difícil dixerir féculas.
Grazas á acción dos zumes gástricos, o bolo alimenticio (masa formada polos alimentos mastigados e mesturados coa saliva) pasa a formar unha substancia mesta denominada quimo.
Alfonso Alcaraz
Alfonso Alcaraz del Río, nado en Ourense o 23 de setembro de 1922 e finado na mesma cidade o 26 de decembro de 1957, foi un poeta galego.
Traxectoria
Fillo de Miguel Alcaraz Sogorb e María del Río Adánez, criouse no seo dunha familia fondamente católica e de tradición carlista na praza do profesor Manuel Sueiro (entón de Topete). Educado no Colexio Sueiro e no seminario de Ourense, non rematou os estudos por mor da Guerra Civil. Entón, Alcaraz fuxiu da súa cidade natal e falseou os seus datos para poder participar na contenda, onde xa loitaba un dos seus irmáns máis vellos.
Logo da Guerra Civil, comezou a participar en iniciativas culturais locais ligadas á Acción Católica. Así publicou os seus primeiros poemas en "Pregón de los Jóvenes de Acción Católica", un suplemento quincenal publicado polo xornal La Región, e no boletín mensual Auria, da Juventud Católica. Xunto con outros escritores de Ourense formou o grupo literario Azor canda a José Luis Varela, o xornalista Segundo Alvarado, Segundo Fernández Covelo e Pura Vázquez, coa que mantivo unha relación sentimental. Como parte deste grupo, en 1945 participou na fundación da revista Posío na que actuou como redactor xefe. Nesta publicación, en plena posguerra, colaboraron autores como Otero Pedrayo, Bouza Brey e Vicente Risco, aínda que só se mantivo un ano. Tamén participou no espazo de poesía "Musa al Noroeste" de Radio Ourense no que recitaba e comentaba poemas de autores galegos clásicos como Ramón Cabanillas ou Curros Enríquez, xunto cos seus propios versos e os dos seus compañeiros de Azor.
Funcionario do Instituto Nacional de Previsión viviu dende finais da década de 1940 na Coruña. Alí axudou a Ramón González-Alegre na creación de Alba, outro título clave na reactivación da poesía galega na posguerra. A partir de 1952, comezou a traducir a verso o Libro dos Salmos, o Libro de Xob e o Cantar dos Cantares. Tamén escribiu o capítulo sobre Luis Santamaría da obra Poesía Gallega Contemporánea coordinada por González-Alegre en 1954. Naquela altura, nun artigo publicado no xornal La Noche é citado como un dos poetas galegos máis importantes do momento xunto con Díaz Castro, Luis Pimentel, Luz Pozo, Antón Tovar e Pura Vázquez. Ademais, Alcaraz conseguiu dous accésits nos Xogos Florais Hispanoamericanos da Coruña por "Camino de España" e "Hombre de Dios" e, en 1956, outro nos Xogos Florais de Ourense por un poema sobre a cidade: "Sueño y amor de ciudad". Escrito en lingua galega consérvase unicamente "A estrela derradeira".
Obras
A obra de Alfonso Alcaraz está marcada polas súas profundas conviccións relixiosas, como mostra que comezase a tradución en verso dos Salmos, o Libro de Xob e o Cantar dos Cantares logo duns exercicios espirituais. Pero tamén estaba influído, en opinión de José Luis Varela por Bécquer e pola obra de Gerardo Diego, Rafael Alberti, Federico García Lorca, Antonio Machado, Guillén e Vicente Aleixandre, coas que estaba moi familiarizado. A súa prematura morte impediu a publicación das súas obras en vida. Os centos de follas escritas foron organizados polo seu testamenteiro literario, Segundo Fernández Covelo, e José Luis Varela, que conseguiron o apoio do Concello de Ourense, da Deputación e de Caixa Ourense para publicar en 1962 unha breve recompilación baixo o título "Mi vida está callada". En 1997, polo corenta aniversario da súa morte, Caixa Ourense editou unha Antoloxía Poética en dous tomos incluíndo as súas traducións dos Salmos, o Libro de Xob e o Cantar dos Cantares.
Recoñecementos
En 1979 o Concello de Ourense nomeou unha praza na súa honra co nome de "Poeta Alfonso Alcaraz".
Vida persoal
Casou en 1950 con Sara Rey Rodríguez e foi pai de tres fillas. Un dos seus netos é o tenista de mesa paralímpico Alberto Seoane Alcaraz.
Rotavirus
O Rotavirus (do latín rota, 'roda', pola súa forma) é un xénero de virus que son a principal causa de diarreas graves en nenos. Trátase de virus de ARN bicatenario da familia Reoviridae. Practicamente todos os nenos do mundo foron infectados por rotavirus algunha vez antes dos 5 anos de idade. Con cada infección desenvólvese inmunidade, polo que as infeccións posteriores son menos graves; e os adultos raramente se infectan. Hai cinco especies destes virus, denominadas A, B, C, D, e E. O Rotavirus A, que é a especie máis común, causa máis do 90% das infeccións en humanos.
O virus transmítese pola ruta fecal-oral. Infecta e dana as células que tapizan o intestino delgado (enterocitos) causando gastroenterite. Os rotavirus descubríronse en 1973 e son responsables do 50% das hospitalizacións por diarreas graves en nenos. Ademais do seu impacto na saúde humana, os rotavirus tamén infectan animais, incluído o gando.
Tipos de rotavirus
Hai cinco especies de rotavirus, denominadas A, B, C, D e E. As infeccións en humanos débense principalmente ás especies A, B e C, pero especialmente á A. As cinco especies poden causar enfermidades noutros animais. O rotavirus A ten varias cepas, chamadas serotipos. Para os rotavirus, de modo similar ao que ocorre co virus da gripe, utilízase un sistema de clasificación dual baseado nas dúas proteínas de superficie do virus. Unha delas é a glicoproteína VP7, que define os serotipos G, e a outra é a proteína VP4 sensible á protease, que define os serotipos P. Como os dous xenes que determinan os tipos G e P poden transmitirse separadamente á proxenie destes virus, poden darse diferentes combinacións delas.
Estrutura
O xenoma do rotavirus consta de 11 moléculas de ARN bicatenario distintas, que teñen 18.555 nucleótidos en total. Cada un destes segmentos ou moléculas é un xene, numerados do 1 ao 11 por tamaño decrecente. Cada xene codifica unha proteína, agás o xene 9, que codifica dúas. O ARN está rodeado por unha cápside proteica icosaédrica de tres capas. As partículas virais teñen uns 76,5 nm de diámetro e carecen de envoltura.
Proteínas estruturais
A VP1 está localizada na parte central (core) do virus e é un encima ARN polimerase. Nunha célula infectada este encima produce transcritos de ARNm para a síntese de proteínas virais e produce copias dos segmentos de ARN que forman o xenoma do rotavirus para a produción de novas partículas víricas. esquerda|miniatura| Micrografía electrónica de nanopartículas de ouro unidas a un rotavirus. Os obxectos circulares pequenos escuros son nanopartículoas de ouro cubertas cun [[anticorpo monoclonal específico para a proteína VP6 de rotavirus.]]
A VP2 forma a capa central do virión e únese ao xenoma de ARN.
A VP3 forma parte do core interno do virión e é un encima chamado guanilil transferase, o cal cataliza a formación da carapucha 5' durante a modificación postranscricional do ARNm. A carapucha 5' estabiliza o ARNm viral ao protexelo dos encimas que degradan os ácidos nucleicos chamados nucleases.
A VP4 está na superficie do virión e sobresae como unha espícula. Únese a moléculas receptoras da superficie celular e dirixe a entrada do virus na célula. A VP4 ten que ser modificada polo encima tripsina (unha protease), que se encontra no tracto dixestivo, tansformándose en VP5* e VP8* antes de que o virus poida ser infeccioso. Da VP4 depende a maior ou menor virulencia do virus e determina que o virus é do tipo P.
A VP6 forma a masa da cápside. É moi antixénica e pode utilizarse para identificar as especies de rotavirus. Esta proteína utilízase nas probas de laboratorio para as infeccións por rotavirus A.
A VP7 é unha glicoproteína que forma a superficie externa do virión. Ademais das súas funcións estruturais, determina que o virus sexa unha cepa do tipo G e, xunto coa VP4, está implicada na immunidade á infección.
Proteínas virais non estruturais
A NSP2 é unha proteína de unión ao ARN que se acumula nas inclusións citoplasmáticas (viroplasma) necesaria para a replicación do xenoma.
A NSP4 é unha enterotoxina viral que induce diarrea e foi a primeira enterotoxina viral que se descubriu.
A NSP5 está codificada polo segmento xenómico 11 do rotavirus A e en células infectadas polo virus a NSP5 acumúlase no viroplasma.
A NSP6 é unha proteína que se une a ácidos nucleicos, e está codificada no xene 11 a partir dun marco de lectura aberto fóra de fase.
Esta táboa está baseada no estudo da cepa de rotavirus simia SA11. As asignacións de codificación ARN-proteína difiren nalgunhas cepas.
Replicación
miniatura|300px|Debuxo simplificado do ciclo de replicación dun rotavirus. Os rotavirus replícanse principalmente no tracto gastrointestinal, e infectan aos enterocitos que tapizan as vilosidades (villi) do intestino delgado, causando cambios estruturais e funcionais no epitelio. O triplo recubrimento proteico do virus faino resistante ao pH ácido do estómago e aos encimas dixestivos do tracto gastrointestinal.
As once moléculas de ARN bicatenario permanecen dentro das dúas capas proteicas protectoras e a ARN polimerase ARN dependente viral xera transcritos de ARNm do xenoma viral bicatenario. Ao permanecer dentro do core, o ARN viral consegue evadir as respostas inmunitarias do hóspede que utilizan a interferencia de ARN, que se activan pola presenza de ARN bicatenario na célula.
Durante a infección, o rotavirus produce ARNm tanto para a síntese de proteínas coma para a replicación xénica. A maioría das proteína do rotavirus acumúlanse no viroplasma, onde se replica o ARN e se ensamblan as partículas de dobre capa (DLPs). O viroplasma fórmase arredor do núcleo celular en só dúas horas despois da infección vírica, e consta de factorías de virus que se cre están feitas por dúas das proteínas non estruturais: NSP5 e NSP2. A inhibición de NSP5 por interferencia de ARN dá lugar a un acusado decrecemento na replicación dos rotavirus. As partículas de dobre capa migran ao retículo endoplasmático, onde adquiren a súa terceira capa, a máis externa (formada por VP7 e VP4). Os virus fillos libéranse da célula por lise.
Signos e síntomas
A gastroenterite producida por rotavirus é unha enfermidade que pode ser leve ou grave caracterizada por vómitos, diarrea acuosa, e febre baixa. Afecta sobre todo a nenos. Unha vez que o neno é infectado polo virus, hai un período de incubación de aproximadamente dous días antes de que aparezan os síntomas. Estes xeralmente empezan con vómitos seguidos por de catro a oito días de diarrea abundante. A deshidración é máis común na infección por rotavirus que na maioría das causadas por patóxenos bacterianos, e é a causa máis común das mortes relacionadas coas infeccións por rotavirus.
As infeccións por rotavirus A poden ocorer durante toda a vida: a primeira vez xeralmente produce síntomas, pero as sucesivas posibles infeccións son normalmente leves ou asintomáticas, xa que o sistema inmunitario proporciona certa protección contra o virus. En consecuencia, a frecuencia de infeccións sintomáticas é máis alta en nenos de menos de dous anos e decrece progresivamente ata os 45 anos. A infección nos neonatos é común, pero xeralmente produce unha enfermidade asintomática ou leve; a maioría dos síntomas graves adoitan presentarse en nenos entre os seis meses e os dous anos de idade, ou entre as persoas vellas e os que teñen inmunodeficiencia. Debido á inmunidade adquirida durante a infancia, a maioría dos adultos non son susceptibles aos rotavirus; e as gastroenterites que aparecen nos adultos xeralmente teñen outros axentes causantes, pero as infeccións asintomáticas nos adultos poden manter a transmisión da infección na comunidade.
Mecanismos da doenza
dereita|miniatura|Micrografía electrónica dun enterocito infectado por un rotavirus coa súa superficie destruída (arriba) comparado cunha célula non infectada (abaixo). Barra de aproximadamente 500 nm. A diarrea é causada por diversas actividades que realiza o virus. A mala absorción prodúcese porque se destrúen as células do epitelio intestinal (enterocitos). A proteína de rotavirus tóxica NSP4 induce unha secreción de cloruro dependente do ión calcio e da idade, que interrompe a reabsorción de auga mediada polo transportador SGLT1, reducindo aparentemente a actividade das disacaridases da membrana do bordo en cepillo dos enterocitos, e posiblemente activando os reflexos secretores dependentes de ión calcio do sistema nervioso entérico. Os enterocitos intactos segregan lactase no intestino delgado; e a intolerancia á lactosa do leite debido á deficiencia de lactase é un síntoma de infección por rotavirus, que pode persistir durante semanas. A miúdo a diarrea reaparece cando se reintroduce o leite na dieta do neno, debido á fermentación bacteriana do azucre disacárido lactosa no intestino.
Diagnose e detección
A diagnose das infeccións por rotavirus normalmente se fai unha vez que se diagnostica gastroenterite como a causa dunha diarrea grave. Á maioría dos nenos ingresados en hospitais con gastroenterite fáiselle a proba de detección do rotavirus A A diagnose específica da infección por rotavirus A faise procurando o virus nas feces dos nenos por inmunoensaio encimático. Os test son sensibles e específicos e detectan todos os serotipos do rotavirus A. En laboratorios de investigación poden utilizarse outros métodos, como a microscopía electrónica e a PCR. A PCR con reversotranscrición (RT-PCR) pode detectar e identificar todas as especies e serotipos de rotavirus humanos.
Tratamento e prognose
O tratamento das infeccións por rotavirus agudas non é específico e implica o tratamento dos síntomas e, o que é máis importante, o mantemento da hidratación. Se non se trata, os nenos poden morrer como resultado dunha grave deshidratación. Dependendo da gravidade da diarrea, o tratamento consiste nunha terapia de rehidratación oral, durante a cal se lle dá ao neno auga extra para beber que contén pequenas cantidades de sales e azucre. En 2004, a OMS e a UNICEF recomendaron o uso de solucións de rehidratación oral de baixa osmolaridade e suplementación de cinc como dobre tratamento da diarrea aguda. Algunhas infeccións son graves dabondo como para requirir hospitalización, durante a cal os fluídos se administran por vía intravenosa ou por tubo nasogástrico, e poden monitorizarse os niveis de electrólitos e glicemia do neno. As infeccións por rotavirus raramente causan outras complicacións, e se o neno recibe o tratamento axeitado o prognóstico é moi bo.
Epidemioloxía
esquerda|miniatura|Variación estacional das infeccións por rotavirus A nunha rexión de Inglaterra: a frecuencia das infeccións aumenta durante o inverno do hemisferio norte.
O rotavirus A é o causante de máis do 90% das gastroenterites por rotavirus nos humanos, e é endémico en todo o mundo. Cada ano os rotavirus causan millóns de casos de diarrea nos países vías de desenvolvemento, case 2 millóns requiren hospitalización e estímase que se producen 453.000 mortes de nenos menores de 5 anos por esta causa, o 85% dos cales viven en países non desenvolvidos. O importante papel dos rotavirus como causante de diarreas non está suficientemente recoñecido pola comunidade sanitaria en todo o mundo, especialmente nos países en vías de desenvolvemento. Pode dicirse que practicamente todos os nenos foron infectados por rotavirus antes dos 5 anos. Entre os nenos pequenos é a principal causa de diarrea grave, e é responsable de aproximadamente do 20% dos casos, e do 50% das hospitalizacións nesa franxa de idade. Os rotavirus causan o 37% das mortes atribuídas a todos os tipos de diarrea e o 5% de todas as mortes infantís por debaixo dos 5 anos de idade. As infeccións por rotavirus teñen lugar principalmente durante os meses fríos e secos. O número de casos que se pode atribuír a comida contaminada non se coñece. Noutra estimación feita pola UNICEF e a OMS indícase o seguinte: "Estímase que o rotavirus causa o 40% de todos os ingresos hospitalarios debido a diarreas entre os nenos por debaixo de 5 anos de idade en todo o mundo e orixina 100 millóns de episodios de diarrea aguda todos os anos, que teñen como resultado a morte de entre 350.000 e 600.000 nenos".
Os estalidos de diarrea por rotavirus A son comúns entre os nenos pequenos hospitalizados, os nenos maiores en garderías, e persoas vellas en residencias da terceira idade. En 2005 produciuse en Nicaragua unha grande epidemia diarreica por rotavirus asociada con mutacións no xenoma do rotavirus A, que posiblemente fixeron que o virus evitase a estendida inmunidade da poboación.
O rotavirus C foi asociado con casos raros e esporádicos de diarrea en nenos, que poden afectar a toda a familia.
Vacina
miniatura|dereita|Os rotavirus teñen unha característica forma de roda. Como a mellora das medidas hixiénicas non diminúe a prevalencia das doenzas retrovirais, e a frecuencia de hospitalizacións se mantén alta a pesar do uso de terapia de rehidratación oral, a principal intervención sanitaria que se pode aplicar é a vacinación. Elaboráronse dúas vacinas contra as infeccións por rotavirus A que son seguras e efectivas en nenos: Rotarix de GlaxoSmithKline e RotaTeq de Merck. Ambas as dúas son de administración por vía oral e conteñen virus atenuados vivos. En 2009, a OMS recomendou que se incluíse unha vacina contra os rotavirus en todos os programas nacionais de inmunización. A incidencia e gravidade das infeccións por rotavirus diminuíu significativamente nos países que aplicaron esta recomendación. Por exemplo, en México, que en 2006 estaba entre os primeiros países do mundo que introduciu a vacinación contra os rotavirus, as taxas de enfermidades diarreicas caeron durante a temporada de rotavirus de 2009 en máis do 65% entre os nenos de menos de 2 anos. En Nicaragua, que en 2006 se converteu no primeiro país en vías de desenvolvemento en introducir vacina do rotavirus, as infeccións graves por rotavirus reducíronse nun 40% e o ingreso en coidados intensivos á metade. Nos Estados Unidos a vacinación contra os rotavirus desde 2006 fixo reducir as hospitalizacións relacionadas con rotavirus nun 86%. As vacinas puideron tamén servir de prevención da enfermidade en nenos non vacinados ao limitar o número de infeccións circulantes.
Hai licenzas de vacinas contra o rotavirus en máis de 100 países, pero só 28 países introduciron nos seus plans de vacinación rotineiros a vacinación contra os rotavirus. Os ensaios sobre seguridade e eficacia das vacinas Rotarix e RotaTeq en África e Asia encontraron que as vacinas reducían drasticamente as diarreas graves entre os nenos nos países en vías de desenvolvemento, nos cales ocorrían a maioría das mortes por rotavirus. En 2012 a revisión Cochrane de 41 ensaios clínicos nos que participaran 186 263 persoas concluíu que Rotarix e RotaTeq son vacinas efectivas. Estanse desenvolvendo outras vacinas contra os rotavirus. A partir de setembro de 2013, ofrecerase a vacina para todos os nenos no Reino Unido entre dous e tres meses de idade. No Estado Español a vacinación por rotavirus non forma parte do programa xeral de vacinación (ano 2012) nin está financiada pola sanidade pública, pero si recomendada polo Comité Asesor de Vacinas da Asociación Española de Pediatría e pola Sociedade Europea de Gastroenteroloxía, Hepatoloxía e Nutrición Pediátrica (ESPGHAN) e a Sociedade Europea de Infectoloxía Pediátrica (ESPID) e a Organización Mundial da Saúde (OMS).
A organización non gobernamental PATH, a OMS, os Centers for Disease Control and Prevention dos Estados Unidos, e a GAVI Alliance están traballando para levar as vacinas de rotavirus aos países en vías de desenvolvemento, onde se producen a maioría dos casos e mortes en nenos.
Infección noutros animais
Os rotavirus infectan as crías de moitas especies de animais e son unha importante causa de diarreas en animais salvaxes e domésticos en todo o mundo. Como son patóxenos do gando, especialmente de cuxos e bácoros, os rotavirus causan perdas económicas aos gandeiros debido aos custos dos tratamentos asociados con altos graos de morbilidade e mortalidade. Estes rotavirus que afectan aos animais son un reservorio potencial para o intercambio xenético cos rotavirus humanos. Hai evidencias de que os rotavirus animais poden infectar aos humanos, quer por transmisión directa do virus quer por ceder un ou varios dos seus segmentos xenómicos de ARN ás cepas humanas (por redistribución ou reassortment).
Historia
dereita|miniatura|Unha das micrografías electrónicas de Flewett. Os rotavirus teñen aspecto de roda. En 1943, Jacob Light e Horace Hodes probaron que un axente filtrable presente nas feces de nenos con diarrea infecciosa tamén causaba diarrea no gando vacún. Tres décadas despois, probouse que mostras conservadas deste axente eran rotavirus. Nos anos intermedios, atopouse un virus dos ratos que estaba relacionado co virus que causaba diarrea nas vacas. En 1973, Ruth Bishop e colegas describiron varios virus relacionados que se atoparon en nenos con gastroenterite.