cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Batalla de Arapiles
A campaña de 1812
miniatura|300px|O Arapil Chico, lugar onde se produciu a batalla Asegurada a fronteira e sabedor de que Napoleón estaba retirando tropas da Península para integralas no xigantesco exército co que pretendía invadir Rusia, Wellington proxectou unha ambiciosa ofensiva estratéxica para o 1812. Mentres as guerrillas e o escuálido exército español hostigaban aos franceses para fixalos en Andalucía e a costa Cantábrica, os ingleses avanzarían polo centro para facer batalla con Marmont (o substituto de Masséna tras a caída en desgraza deste polo seu fracaso), intentando derrotalo para poder progresar polo val do Douro, illar Madrid e intentar tomalo desde o norte.
Marmont, que destruíra unha parte notable de edificios na cidade de Salamanca para construír fortificacións, contemplaba con inquietude os movementos ingleses e cando o día 13 de xuño emprenderon desde Ciudad Rodrigo a marcha cara Salamanca, decidiu abandonar a cidade para dirixirse cara o norte coa intención de reunirse cunha enorme división de 10 000 homes ao mando de Bonnet, que viña na súa axuda desde Asturias. Deixou a cidade cunha pequena guarnición tras as fortificacións, coa esperanza de volver a liberalos se resistían o suficiente. Wellington chegou a Salamanca o día 17 e comezou os traballos para instalar baterías e render as posicións francesas que ocupaban catro edificios de grosos muros de pedra. Marmont, vendo que Wellington non o perseguía, achegouse á cidade, o que obrigou aos ingleses a saír a campo aberto coa forza que non participaba nos asedios. Mentres os ingleses derribaban os fortes cos canóns, ambos exércitos manobraron na chaira do nordeste de Salamanca mantendo as distancias. Durante catro días sucedéronse pequenas escaramuzas entre as unidades de infantería lixeira e os voltigeurs, que en formación dispersa protexían a forza principal de ingleses e franceses, respectivamente.
O día 21 ambos exércitos encontráronse fronte a fronte nunha posición lixeiramente favorable para os ingleses, que ocupaban un alto, e ademais tiñan unha vantaxe de 8 000 homes. Marmont non atacou costa arriba e Wellington non quixo abandonar a vantaxe da altura, polo que ao día seguinte separáronse. Ese mesmo día caeron os fortes de Salamanca e tras unha semana, Wellington empezou a prepararse para avanzar, mentres Marmont se retiraba a toda velocidade ao notar que os ingleses podían poñer toda a súa forza sobre o campo. Os franceses marcharon rapidamente cara o norte por Valladolid para refuxiarse detrás do Douro e agardar alí a forza que proviña de Asturias. Completada con éxito a manobra, acamparon entre Toro e Tordesillas, desde onde vían como os ingleses organizaban os seus campamentos entre Rueda e La Seca.
Unha vez chegado Bonnet cos reforzos o día 7, Marmont —agora con superioridade numérica— decidiu tomar a iniciativa cun sofisticado movemento. Tras varios días de descanso e coidadosa planificación, o día 16 fixo un ademán de cruzar o río Douro por Toro e en canto os ingleses empezaron a formar para facerlle fronte, retirouse outra vez e marchando a toda velocidade efectuou o cruzamento por Tordesillas, colléndoos completamente a contrapé. Pero tanto estes como as milicias portuguesas que os acompañaban eran expertos soldados e, antes de que Marmont puidese entrar en combate, xa marchaban cara o sur para eludir o flanqueo. Durante tres días, ambos exércitos intentaron flanquearse mutuamente tomando contacto esporádico as súas unidades lixeiras e acampando pola noite un fronte ao outro. O 20 a situación dexenerou nunha marcha paralela cara o sur e ao írense achegando ambas columnas. Chegaron a marchar a só 500 metros unha da outra, sen que ningún dos dous comandantes se decidira a atacar, á vista da disciplina e organización do contrario. Ao chegar a Cantalpino, ambos exércitos separáronse, xa que cada comandante tiña o seu propio plan. Wellington retirouse a Salamanca seguindo a súa liña de abastecemento, mentres que Marmont trataba de cruzar o Tormes por Huerta para illar a cidade de Portugal ou ben esperar aos ingleses e atacalos polo flanco se decidían continuar a retirada.
A batalla
Pola noite caeu unha gran treboada con abundante aparato eléctrico que pasaría a formar parte da lenda da batalla.
miniatura|esquerda|250px|Gravado de W. & A. K. Johnston, publicado por William Blackwood & Sons en 1870, que como tantos outros mapas contemporáneos ten máis fantasía que realidade. Para estimacións historiográficas actualizadas mírense os mapas nas ligazóns externas.|alt=
Ao mencer, Wellington foi informado que xa só quedaba unha división francesa ao outro lado do Tormes, e que Marmont se estaba despregando cara ao oeste a toda velocidade. Inmediatamente fixo avanzar as unidades que estaban en Carbajosa para cubrir o lado norte dunha pequena depresión lonxitudinal que corre de leste a oeste formando ángulo recto cos cerros que dominan o Pelagarcía. O núcleo do exército dispúxose formando unha dobre liña coas divisións de Leith e Cole. asomándose á beira da depresión, e as de Clinton e Hope inmediatamente xusto detrás. Tamén ordenou que a división de Edward Pakenham e a cabalería da reserva, que aínda estaban ao outro lado do Tormes, cruzaran e se dirixiran a Aldeatejada, onde podían protexer unha eventual retirada. As brigadas de cabalería de G. Anson e Le Marchant situáronse en Las Torres, a medio camiño entre a forza principal e a reserva.
Aínda que a liña que cubría o Pelagarcia xa estaba descargando, quedaron alí a división de infantería lixeira de Alten xunto con algunhas brigadas doutras divisións. A división de dragóns de Bock situouse na mesma aliñación moito máis ao norte para vixiar e controlar un intento francés de rodear os cerros por ese lado. Wellington, así preparado, decidiu esperar acontecementos para decidir o curso de acción definitivo. Grazas á disposición das súas tropas podía tanto defenderse como retirarse ordenadamente.
Unha das brigadas da división de Cole, a de Anson, ocupou un alto illado que se atopa no extremo sur da liña de cerros, xusto no ángulo que agora formaba o dispositivo inglés, expulsando a algúns franceses que estaban a piques de chegar ao cume. Este alto chámase Arapil Grande por oposición ao Arapil Chico, que se ergue ao outro lado da ancha e pouco profunda depresión lonxitudinal que Wellington quería usar como liña de fronte. O plan inglés fora apoderarse de ambos, pero case chegaran tarde a un e o outro xa estaba solidamente defendido cando intentaron tomalo cunha brigada de cazadores portugueses, que foi espantada.
A loita trasladouse un pouco cara o oeste, ao pobo de Los Arapiles, onde as brigadas lixeiras das divisións de Keith e Cole chocaron con voltigeurs franceses que trataron de botalos. O pobo achábase no centro da depresión que ao sur estaba limitada polo escarpe dunha meseta que cara o oeste se ía convertendo nunha lomba. A medida que avanzaba a mañá, os franceses foron aparecendo sobre o escarpe, instalando baterías que empezaron a fustrigar ás catro divisións inglesas que tiñan diante.
Cara o mediodía, os franceses fixéronse visibles avanzando pola lomba cara o oeste a toda velocidade. Tratábase de Thomières e Maucune, que unha vez sobre a lomba decidiran ocupar toda a súa extensión. Maucune estacionouse fronte a Leith e empezou a despregar as súas baterías, mentres Thomières se desprazaba en solitario máis para o oeste. O exército francés desorganizara un pouco a causa da complexidade do terreo, cuberto de bosques de aciñeiras, que se estendía ao oeste e detrás da lomba no camiño desde o Tormes. Marmont perdera lixeiramente o control máis preocupado por acelerar a marcha que por gardar a formación, crendo que Wellington estaba en plena retirada cara Ciudad Rodrigo e confundindo o po que levantaba a reserva de cabalería en Aldeatejada coa retagarda deste. Así que ordenou a tres divisións que ocuparan o alto do escarpe e a lomba subseguinte, sen advertirlles que debían manterse preto unhas das outras. Bonnet situouse onda o Arapil Grande, co que un grande oco o separaba de Maucune, mentres outro oco menor separaba a este de Thomières.
Unha vez que Wellington estivo razoablemente seguro de que ningunha división máis estaba a punto de chegar, baseándose na súa intuición e nos informes dos guerrilleiros españois que lle indicaran as horas do cruzamento do Tormes, polas dúas da tarde subiu no seu cabalo e dirixiuse até Aldeatejada para darlle ordes inmediatas a Pakenham. Ordenoulle dirixirse ao sur en columna, convertela logo en fila xirando as compañías 90 graos en chegando á altura da lomba e atacar a Thomières «até varrelo». Os húsares de Arentschild cubrirían o seu flanco dereito para evitar que a cabalería francesa interviñera.
A continuación galopou até a posición da cabalería pesada de Le Marchant e ordenoulle que en canto Leith entrara en combate, cargaran sobre Maucune. Despois dirixiuse até Leith, que estaba sobre o seu cabalo esquivando balas dos canóns das baterías de Maucune. Wellington comunicoulle a Leith que en canto vira que Packenham acabara con Thomières, cargara contra Maucune na meseta, cousa que este estaba desexando. Logo cabalgou de novo até Cole e mandoulle que en canto Leith derrotara a Maucune, cargara contra Bonnet. Finalmente púxose nun alto ao oeste de Leith para observar a batalla.
miniatura|200px|Escena da batalla na que se ve a carga da terceira división ao mando de Sir Edward Packenham Cando chegou, veu como Pakenham cargaba e derrotaba efectivamente a Thomières mentres os húsares de Areschild derrotaban algunhas unidades de cabalería que proviñan do outro lado da lomba. Leith á súa vez cruzou lentamente a depresión coa súa división organizada nunha dobre fila para cargar pendente arriba contra Maucune. Aínda que resistiu algo máis que Thomières, ao chegar os desbandados da división deste perseguidos por Packenham, a división de Maucune desbandouse xusto cando Le Marchand cargaba coa cabalería pesada. O efecto de todo isto foi que as dúas divisións francesas deixaron de existir mentres os superviventes procuraban salvarse como podían.
Consecuencias
Despois desta vitoria, Wellington avanzou polo val do Douro e tomou Madrid, onde foi aclamado como libertador pola poboación. Non obstante, cando se dirixiu cara o norte no outono viu o seu avance cortado pola guarnición francesa de Burgos, que resistiu un asedio e varios asaltos. Ameazado polos reforzos que chegaban de Francia, Wellington abandonou o asedio e repregouse nunha retirada durísima cara ás súas bases de partida na fronteira de Portugal. Aínda que a campaña non foi decisiva, marcou un punto de inflexión na guerra peninsular e, sumada á catastrófica derrota francesa en Rusia, estendeu a idea por Europa de que os días de gloria de Napoleón podían estar acabándose.
A Forxa, Vilaquinte, Carballedo
A Forxa é un lugar da parroquia de Vilaquinte, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 1 habitante, 1 muller.
Toponimia
O topónimo deriva do francés forge. Fragua vén do latín.
Máximo Costas
Máximo Costas foi un futbolista galego que xogaba na demarcación de centrocampista.
Traxectoria
Comezou xogando en equipos menores da cidade de Vigo como o Alfonso XIII ou o Suevia xunto a outros futuros xogadores do Celta como Caride ou Reigosa.
Finalmente destacou militando nas filas do Rápido de Bouzas e pasou a ser reserva no Real Club Fortuna de Vigo disputando tamén algún encontro co Real Vigo Sporting Club, na xira que fixo este equipo polas Illas Canarias.
A partir de 1923 trala fusión do Vigo Sporting e o Fortuna pasou a formar parte do cadro de xogadores do Celta de Vigo, co que disputou gran cantidade de encontros amigábeis por todo o Estado español e Portugal, porén so dous encontros oficiais. O debut en partido oficial foi o 2 de decembro de 1923 ante o Racing de Ferrol no Campionato de Galicia de fútbol, ao atoparse o equipo titular de xira en Valencia segundo recolle a prensa da época.
Militou no Celta ata 1926 cando decide emigrar á Habana, xa comprometido para xogar no equipo do Centro Galego.
Despois de regresar da emigración aínda lle daría tempo a xogar no Club Ciosvín de Vigo.
Lionel Enguene
Zacharie Lionel Enguene Onana, nado o 7 de xaneiro de 1996 en Bertoua, é un futbolista profesional camerunés da canteira do FC Barcelona, que xoga como centrocampista.
Traxectoria
Nado en Bertoua, Lionel Enguene comezou a xogar ao fútbol con sete anos no club Effefa. No ano 2007, cando tiña once anos, grazas á fundación do futbolista Samuel Eto'o chega a La Masia do Fútbol Club Barcelona. Ao pouco de chegar, aínda case non integrado, comeza a destacar nos alevíns do club catalán, chegando a gañar o Torneo de Brunete en 2008 e logo cos infantís o Torneo de Maspalomas, sendo pichichi en ambas as competicións. Tras ser comparado con xogadores como Hernández ou Iniesta, chega aos cadetes do Barça, onde resulta decisivo ao anotar 13 goles e o portar o brazalete de capitán. Nese momento é considerado unha das perlas da canteira blaugrana.
Co paso do tempo foi gañado potencial técnico, chegando pronto ao equipo xuvenil de Jordi Vinyals en 201], con quen ocupaba un rol de centrocampista aínda que se sumaba de boa maneira na ofensiva. Esa campaña resultaría histórica para o fútbol base culé, ao conquistar a División de Honra e ademais a primeira edición da Liga Xuvenil da UEFA, torneo no cal Lionel resultou o terceiro máximo asistente. En agosto de 2014, asina o seu primeiro contrato profesional co Barça por catro temporadas. Durante a pretemporada do cadro azulgrana disputan o Torneo Memorial Sándor Kocsis en Hungría, no cal Enguene foi escollido como Mellor Xogador. Con todo, a nivel colectivo a temporada non finalizaría o mellor xeito, sendo eliminados nos oitavos de final da competición europea e quedando cuartos na táboa de clasificación.
En xullo de 2015 é promovido ao filial culé de Gerard López, realizando o seu debut en Segunda B o 22 de agosto ante o U. E. Cornellà ingresando no minuto 33; o encontro que resultaría en derrota barcelonista por 2-1. Tras xogar 12 partidos, Enguene marcha no mercado de inverno ao Antalyaspor da Süper Lig, máxima categoría do fútbol turco, equipo no milita Samuel Eto'o. Tan só cinco días despois de chegar debuta como profesional, saíndo no once inicial da derrota do seu equipo por 0–1 ante o Gençlerbirliği. Tras finalizar a temporada en Turquía, o 31 de agosto de 2016, o Club Deportivo Lugo de LaLiga 2, asina un contrato co xogador que o vincula ao equipo galego durante tres temporadas.
Parsippany-Troy Hills, Nova Jersey
dereita|miniatura|250px|Municipalidade de Parsippany-Troy Hills no Condado de Morris, no Estado de Nova Jersey Parsippany-Troy Hills é un municipio do Condado de Morris, Nova Jersey, Estados Unidos. Aínda que este é o nome oficial, a meirande parte dos residentes e as referencias en Internet aparecen simplemente como Parsippany. Tanto Parsippany coma Troy Hills responden a localidades do municipio. O nome de Parsippany procede da palabra parsipanong, que na lingua nativa dos indios Lepane significa "o lugar onde o río serpea polo val".
Parsippany-Troy Hills converteuse en municipio pola lei aprobada polo estado de Nova Jersey o 12 de marzo de 1928 a partir dunha porción da municipalidade de Hanover, con base nos resultados do referendo do 9 de maio de 1928.
Parsippany-Troy Hills foi recoñecido pola magazine Money no posto 17 dos Mellores lugares para vivir nos Estados Unidos e no primeiro dos lugares de Nova Jersey.
Xeografía
miniatura|dereita|Lago Rainbow, Parsippany
Segundo o Oficina do Censo dos Estados Unidos (United States Census Bureau), o municipio ten unha área total de 65,80 km² (25,40 millas cadradas). Deles, 62 km² é terra e 3,80 km² de auga (o 5,82%).
Demografía
O censo do 2000 recolle unha poboación de 50 649 persoas, 19 624 fogares, e 13 167 familias residentes no concello. A densidade de poboación era de 816 habitantes por km². Rexistra tamén 20 066 vivendas e unha densidade media de 323 casas por km².
A conformación racial do municipio era dun 74,28% de brancos, 3,11% afroamericanos, 0,12% de indios americanos, 18,06% Asiáticos, 0.06% de oceánicos, 1,90% doutras razas, e 2,48% de dúas ou máis razas. O 6,98% da poboación declárase hispánico ou latino de calquera raza.
Dos 19 624 fogares, o 29,5% ten fillos de menos de 18 anos vivindo con eles, o 56,2% eran matrimonios ou parellas, o 7,6% eran mulleres sen marido, e o 32,9% eran non-familias. O 27,1% de todos os donos das casas estaban conformadas por individuos e o 6,7% eran persoas maiores vivindo soas de máis de 65 anos de idade. A familia media consistía en 3,13 individuos.
A poboación consta destes treitos demográficos: 21,0% con menos de 18 anos, 6,7% entre 18 e 24, 35,2% entre 25 e 44,25,9% entre 45 e 64, e 11,2% de 65 anos ou máis. A idade media é de 38 anos. Por cada 100 mulleres hai 97,8 homes. Por cada 100 mulleres de máis de 18 anos hai 94,7 homes.
Os ingresos medios por fogar no municipio de Parsippany é de 68 133 dólares, e os ingresos medios por familia son de 81 041 dólares. Os homes teñen uns ingresos medios de 51 175 dólares por 38 641 das mulleres. A renda per capita do concello era de 32 220 dólares. O 2,6% das familias e o 3,9% da poboación están por debaixo da liña de pobreza, incluídos o 4,0% dos menores de 18 anos e o 6,3% de 65 ou máis. miniatura|250px|dereita|Casa en Parsippany
Goberno local
A forma de goberno do concello é similar á dos gobernos federal e estatal. Réxese pola Faulkner Act (tamén coñecida como Optional Municipal Charter Law). O alcalde e o concello son elixidos por separado. O alcalde funcio xefe executivo e o concello ten funcións lexislativas.2
Parsippany é un dos poucos municipios de Nova Jersey cun alcalde a tempo completo. O actual alcalde, Michael Luther, gaña un salario de 107.000 dólares. O seu pai, Henry Luther, foi o segundo alcalde de Parsippany de 1966 a 1973. Mayor Michael Luther, demócrata, gañou as eleccións por unha lixeira vantaxe co apoio de certos grupos de republicanos contrarios a unha moratoria no desenvolvemento do municipio. Michael Spector, candidato do Partido Verde e o independente Roy Messmer tamén se presentaron ás eleccións.
Educación
O Distrito Escolar de Parsippany-Troy Hills School conta coas seguintes escolas:
Elementary Schools (Graos K-5) Middle Schools (Graos 6-8) High Schools (Graos 9-12)
Greg Baldwin
Gregory D. "Greg" Baldwin, nado en Grants (Novo México) o 13 de setembro de 1960, é un actor estadounidense.
Antonio Camilo Casal Fernández
Antonio Camilo Casal Fernández, nado en Ferrol o 26 de maio de 1963, é un exfutbolista galego máis coñecido como Camilo Casal, que xogaba na demarcación de extremo esquerdo.
Traxectoria
Formouse nas categorías inferiores do Racing de Ferrol, chegando a xogar no primeiro equipo entre 1981 e 1983. O seu bo papel fai que o fiche o Celta de Vigo, en Segunda División, na tempada 1983/84.
A súa fichaxe polo Celta non estivo exenta de polémica, xa que tivo que competir co Atlético de Madrid, e produciuse xa que existía un precontrato entre os clubs galgos e acordo co xogador, porén o caso tivo que chegar aos tribunais deportivos. En decembro de 1983 o Comité Nacional de Competición e o Comité Xurisdicional da Real Federación Española de Fútbol, emitiron o veredicto, segundo o cal o xogador unha sanción de tres meses de suspensión a partir da data da sentenza e outra sanción de dous anos de suspensión a partir do momento no que rematase o seu compromiso co Celta de Vigo. A sentenza tamén suporía a suspensión de dous anos do presidente e do secretario do Racing de Ferrol, Vicente Bastida e Riveras Fernández.
Nos seis anos que xogou en Vigo viviu dous ascensos a Primeira División e un descenso a Segunda División consecutivos, tendo sempre un papel importante no equipo.
No verán de 1989 deixou o Celta e fichou polo CA Osasuna, onde xogaría dúas tempadas antes de fichar polo Albacete Balompié e a SD Compostela, aquel ano en Segunda División. Finalmente volveu a Ferrol a xogar dúas tempadas no Racing en Segunda División B. Na súa cidade natal "colgou as botas" e logo marchou aos Estados Unidos de América para xogar nos Seattle SeaDogs, un club de fútbol indoor que existiu entre 1995 e 1997. Unha vez retirado traballou comentando os encontros do Seattle SeaDogs na MLS dos Estados Unidos.
Cipriano Mera
Traxectoria
Albanel de profesión, comezou a traballar con once anos. Militou na CNT, sendo secretario do sindicato da construción en Madrid en 1931. En decembro de 1933 uniuse a Durruti para establecer o Comité Revolucionario de Zaragoza. Como consecuencia, foi arrestado e levado a prisión en Burgos.
Apoia o golpe de Estado do coronel Casado (marzo de 1939), sendo decisivo no seu triunfo. Aínda que o goberno de Negrín abandona España o 6 de marzo, a situación do recentemente formado Consello Nacional de Defensa é crítica durante os días 7, 8 e 9 ante a rebelión de parte dos tres corpos do exército (dominados polo PCE) que defenden Madrid. Mera vén desde Guadalaxara á fronte da XIV División para salvar ó Consello despois dunha serie de encarnizados combates.
Unha vez caído Madrid, trasládase a Valencia, exiliándose en Orán, onde foi internado nun campo de concentración. Unha vez liberado, marcha ó Marrocos francés, gañándose a vida como peón da construción. Trala caída de Francia en mans dos nazis, as autoridades franquistas solicitan a entrega dos refuxiados españois en territorio francés. En febreiro de 1942 é entregado polo goberno de Vichy ás autoridades franquistas. Condenado a morte, a pena foille conmutada por trinta anos de prisión. Tras un indulto en 1946, exiliouse en Francia, onde traballou de albanel ata a súa morte nun hospital de Saint Cloud en 1975.
Estase facendo un documental sobre a súa vida, Vivir de Pie, que ten previsto estrearse en outubro de 2007 en Guadalaxara, conmemorando o 70 aniversario da Batalla de Guadalajara.
Gerardito
Gerardo, máis coñecido futbolisticamente como Gerardito, foi un futbolista galego de comezos do século XX que xogaba na demarcación de dianteiro.
Traxectoria
Xa militaba no Real Vigo Sporting Club antes da fusión deste co Real Club Fortuna de Vigo en agosto de 1923 para dar lugar ao Celta de Vigo, e pasou a formar parte do extenso cadro de xogadores deste. Pese á gran competencia na dianteira de homes como Chicha, Polo ou Posada logrou facerse cun oco no once máis habitual. Un dos encontros que destaca entre todos os disputados por Gerardito co Celta é o que o enfrontou ao Stadium de Oviedo o 5 de abril de 1925, encontro entre os campións galego e asturiano e que finalizou con vitoria do Celta por 4-3.
Finalmente abandonou o club antes do comezo da tempada 1926-27 cun palmarés de tres Campionatos galegos.
Etelvino Blanco
Etelvino Blanco Rodríguez, nado no Carballiño en 1955 e finado en Ourense o 11 de xullo de 2019, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Naceu na parroquia de Señorín, e foi o introdutor do sindicalismo nacionalista no seu concello en 1977 primeiro da man da Intersindical Nacional Galega que deu lugar á INTG en 1981. Logo da formación da CIG, foi o seu secretario comarcal en Ourense dende 1994 ata 2017. Nas eleccións municipais de 2019 foi o candidato á alcaldía de Ourense por Ourense Mellor.
Vila Meã
O topónimo portugués Vila Meã (do latín, 'vila situada no medio') pode referirse a:
Trombopoetina
miniatura|dereita|Trombopoetina (de ). A trombopoetina (THPO), tamén chamada factor de desenvolvemento e crecemento do megacariocito (MGDF, megakaryocyte growth and development factor), é unha proteína con función hormonal que nos humanos está codificada polo xene THPO.
A trombopoetina é unha hormona glicoproteica producida principalmente polo fígado, riles e medula ósea, que regula a produción das plaquetas na medula ósea. Estimula a produción e diferenciación dos megacariocitos, que son as células da medula ósea que se fragmentan orixinando as plaquetas en grande número.
A megacariocitopoese é o proceso de desenvolvemento celular que dá lugar á produción de plaquetas. A proteína codificada polo xene TPHO é un factor de crecemento humoral necesario para a proliferación e maduración dos megacariocitos, e para a trombopoese (produción de plaquetas). Esta proteína é o ligando do MLP/C_MPL, que é o produto do oncoxene do virus da leucemia mieloproliferativa.
Función e regulación
No fígado, producen a trombopoetina as células parenquimáticas e células endoteliais sinusoidais. Nos riles, prodúcena as células do túbulo contorneado proximal. Ademais de nestas células, prodúcese tamén no músculo estriado e nas células do estroma da medula ósea. No fígado a interleucina 6 (IL-6) fai que aumente a súa produción. As células do estroma da medula ósea e fígado son os principais sitios de produción de trombopoetina.
Presenta retroalimentación negativa, pero esta é moi diferente á da maioría das hormonas en endocrinoloxía: O efector regula a hormona directamente. A trombopoetina únese á superficie das plaquetas polo receptor Mpl (CD110) e é destruída, o que reduce a exposición do megacariocito a esa hormona.
Por tanto, o aumento e diminución das concentracións de plaquetas regula os niveis de trombopoetina. Cando as plaquetas están baixas isto fai que o grao de exposición á trombopoetina sexa maior nas células indiferenciadas da medula ósea, polo que se diferencian en megacariocitos e hai unha maior maduración desas células. Polo contrario, cando as concentracións de plaquetas son altas estes mecanismos fisiolóxicos invértense.
Uso terapéutico
Os ensaios cunha forma recombinante modificada (a PEG-rHuMGDF), paráronse cando voluntarios saudables desenvolveron autoanticorpos para a trombopoetina endóxena e despois trombocitopenia. No seu lugar utilízanse os compostos estruturalmente diferentes Romiplostim e Eltrombopag, que estimulan a mesma vía.
Actualmente está en desenvolvemento un péptido cuadrivalente análogo, e varios axentes de baixo peso molecular, entre os que están varios ligandos non peptídicos do c-Mpl, que actúan como análogos da trombopoetina.
Descubrimento
A trombopoetina foi clonada por cinco grupos independentes en 1994. Antes da súa identificación, xa se hipotetizara durante os 30 anos previos que tiña que haber unha molécula cuxa función estaba ligada ao receptor da superficie celular c-Mpl, e nas publicacións vellas a trombopoetina descríbese como o ligando do c-Mpl (é dicir, o axente que se unía á molécula receptora c-Mpl). A trombopoetina é unha das citocinas hematopoéticas de clase I.
Incendiario
Mentres que o termo pirómano refírese a unha patoloxía, o termo incendiario non diferenza os motivos polo que se provoca o lume, sendo unha definición máis ampla que engloba aos primeiros.
A conduta incendiaria característicamente adoita ser máis frecuente en homes que en mulleres, a razón de 4 a 1. A idade típica abrangue a idade media da vida.
Ferramentas básicas do incendiario
Os incendiarios válense de diversas ferramentas para prender o lume, que van desde as diferentes bombas ou preparacións caseiras (un exemplo sería o cóctel molotov) até armas máis complexas como son os lanzachamas, os proxectís, os explosivos, os foguetes, as granadas, as minas e numerosas substancias químicas. Ás veces, as preparacións levan engadidos certos aceites a fin de facilitar a explosión.
Hipopotasemia
A hipopotasemia é un trastorno hidroelectrolítico no que a concentración sanguínea de potasio é menor de 3,5 mEq/l.
Causas de hipopotasemia
Son varias as causas de hipopotasemia:
Manifestacións clínicas
Aparecen nas hipopotasemias moderadas ou graves, sobre todo a nivel coronario. No electrocardiograma reflíctese cun descenso na intensidade da onda T e a aparición da onda U.
Hiperpotasemia
A hiperpotasemia é un trastorno hidroelectrolítico que afecta ao potasio no que os niveis sanguíneos deste ión están elevados por riba de 5,5 mEq/kg. O potasio é un ion fundamentalmente intracelular, que se introduce na célula cando actúa a insulina, nunha descarga β adrenérxica ou na alcalose. Á súa vez, sae da célula nas acedoses.
Pseudohiperpotasemias
Cando unha extracción sanguínea se complica e pasa moito tempo sen que algún tecido reciba sangue, pode ocorrer unha pseudohiperpotasemia. Cando falta sangue aparecen procesos necróticos e acedose, co que o potasio sae da célula xerando na mostra de sangue unha aparente hiperpotasemia. Porén, a concentración do potasio nestas mostras non é representativa da potasemia sistémica.
Manifestacións clínicas
Aparecen nos casos moderados ou graves (potasio por riba de 6 ou 7 mEq/kg). As manifestacións máis notables acontecen a nivel cardíaco. Reflíctense no electrocardiograma con atraso do segmento Q-R e unha maior intensidade da onda T. Nos niveis máis graves aparecen arritmias, descenso da velocidade de condución, taquicardia e finalmente fibrilación.
Tratamento
O tratamento primordial deste trastorno baséase en tratar a súa orixe. Por outra banda, é preciso reducir a concentración sérica de potasio mentres actúa o tratamento etiolóxico. Para iso empréganse:
Lingua alsaciana
miniatura|300px|dereita|Inscrición en alsaciano nunha xanela da localidade de Eguisheim: Dis Hausz sted in Godes Hand - God bewar es vor Feyru ("Esta casa está en mans de Deus - Que Deus a protexa do lume") O alsaciano (en francés: alsacien, en inglés: alsatian, en castelán: alsaciano, en alemán: Elsässerdeutsch e en alsaciano: Elsässisch) é un conxunto de variantes de baixo alemánico e alto alemánico que se falan dende o leste da cordilleira dos Vosgos e o río Rin, principalmente na rexión de Alsacia.
Xeografía
miniatura|esquerda|Os grupos dialectais xermánicos e románicos da rexión Alsacia arredor de [[1910.]]
Uso
A partir do século XX, o uso do alsaciano entra en retroceso como resultado das políticas de uso do francés, dentro do contexto das dúas guerras mundiais, e aínda que hoxe en día é empregado pola poboación de maior idade e no mundo rural. Nas cidades o seu uso é moito menor.
Orthal
Con Orthal (xurdiu no 2003 co nome Graphal) inténtase unificar todos os dialectos alsacianos para ter unha forma normativa na escrita. Como todos os dialectos alemánicos, non dispón dunhas regras de ortografía inamovibles e a fonética pode variar dunha vila a outra.
Lexicoloxía
O seu léxico caracterízase por preservar arcaísmos do alto alemán e unha permeabilidade constante ao francés.
Orixes
O primeiro rexistro en alemánico antigo na Alsacia atópase nos Xuramentos de Estrasburgo do 842.
Disputas franco-xermanas: 1648-1945
É o caso do uso oficial exclusivo do alemán académico, no período de 1871 a 1919 e especialmente, o de asimilación ao III Reich de 1940 a 1945 que chega a prohibir o uso de palabras de orixe francesa ao falar en alsaciano.
Á súa vez, as administracións francesas que impulsaron o uso da lingua de Molière até a anexión de 1871, renovárono con particular énfase desde 1919, chegando os seus partidarios máis intransixentes a considerar o alsaciano como unha lingua anti-patriótica.
Dende 1945 e Unión Europea
Desde a década de 1960, no contexto da reconciliación franco-alemá, a recuperación do uso da lingua alsaciana até entón en retroceso, foi o obxecto de interese da cultura alsaciana, co rexurdimento das representacións teatrais en alsaciano, o uso na televisión local ou o seu emprego por figuras relevantes da cultura alsaciana.
Con todo, no nivel da administración do Estado francés séguese favorecendo o ensino da lingua alemá, impulsado dende 1992, con clases bilingües paritarias de francés e alemán en secundaria, e permitindo o acceso aos estudos superiores en universidades dos dous países a través do Abibac, mestura de Abitur alemán e do Baccalauréat francés.
Emperador Meiji
miniatura|Retrato de Mutsuhito (1888) Mutsuhito coñecido polo seu nome póstumo como Meiji Tennō (明治天皇), nado en Quioto o 3 de novembro de 1852 e finado en Toquio o 30 de xullo de 1912, foi o emperador do Xapón número 122º, segundo a orde tradicional de sucesión imperial xaponesa, reinando dende o 3 de febreiro de 1867 ata a súa morte. Dende a súa morte, estableceuse a tradición de dar o nome da era conxuntamente co seu reinado. Como gobernou no período Meiji, é coñecido como emperador Meiji.
Traxectoria
Foi fillo de Kōmei Tennō e da consorte Nakayama Yoshiko. Cando naceu a finais de 1852, o Xapón era un país illado, preindustrial e feudal, dominado polo shogunato Tokugawa e os daimyō, que controlaban os máis de 250 dominios descentralizados do país. Cando faleceu en 1912, o país experimentara unha revolución política, industrial e social que trouxo como resultado a transformación do Xapón nunha potencia mundial.
Na cultura popular
O emperor Meiji foi interpretado por Toshirō Mifune no filme xaponés The Battle of Port Arthur (coñecido tamén como 203 Kochi), de 1980. Dirixido por Toshio Masuda, o filme mostra o sitio de Port Arthur durante a guerra ruso-xaponesa.
O emperador aparece no filme de 2003 O último samurai, interpretado por Nakamura Shichinosuke II. No filme, o emperador amósase como feble, fácil de manipular, sen ter que afrontar o risco dun golpe de estado. A súa determinación só aparece ao final, cando rompe o tratado cos estadounidenses tras consolidar o seu poder logo da batalla.
Jean Racine
miniatura|180px|dereita|Jean Racine, dramaturgo francés.
Jean Racine, nado en La Ferté-Milon (Aisne) o 22 de decembro de 1639 e finado en París o 21 de abril de 1699, foi un dramaturgo francés.
Considéraselle, xunto a Pierre Corneille, anterior a el, un dos maiores autores franceses de traxedias clásicas.
Robert Sheehan
Robert Michael Sheehan, nado en Port Laoise, no condado de Laois, o 7 de xaneiro de 1988, é un actor irlandés. É coñecido polos seus papeis en series de televisión como o de Nathan Young en Misfits, Darren Treacy en Love/Hate ou Klaus Hargreeves en The Umbrella Academy, así como en filmes como Mortal Engines e The Mortal Instruments: City of Bones.
Sheehan recibiu múltiples nomeamentos aos "Irish Film and Television Award" e aos BAFTA. En 2020, foi clasificado no posto 41 do The Irish Times entre os mellores actores irlandeses.
Juan Baliño Ledo
Juan Baliño Ledo, nado en Vigo en 1900 e finado na mesma cidade o 24 de outubro de 1999, foi un avogado galego.
Traxectoria
Estudou dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Foi Secretario Xeral do Concello de Vigo, e durante a guerra civil española Secretario da comisión xestora municipal, presidida polo Comisario de Guerra José Giménez García. Posteriormente tamén foi xerente do Faro de Vigo.
En 1923 foi xunto a Manuel de Castro Handicap e Pepe Bar un dos máximos valedores da fusión do Real Vigo Sporting Club e do Real Club Fortuna de Vigo, que deu pé ao nacemento do Real Club Celta de Vigo. Ocupouse da parte xurídica da fusión e formou parte da comisión creada para dar forma ao novo club e elaborar os seus estatutos. Súa é a proposta de Celta de Vigo como nome e as cores do seu equipamento. Foi un dos primeiros directivos do club. Anos despois foi presidente da Federación Galega de Fútbol e da de Atletismo.
Randall Duk Kim
Randall Duk Kim, nado o 1943, é un actor estadounidense.
O Ladredo, Vilaquinte, Carballedo
O Ladredo é un lugar da parroquia de Vilaquinte, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. No INE en 2016 non figura este lugar, si aparece no Nomenclator de Galicia.
Toponimia
O topónimo pode ser un fitónimo, un terreo con moitas ladras (follas de verza próximas á terra: latín ). Tamén pode ser un *, terreo con lentiscos ou ladernos.
Tratado de Valençay
O Tratado de Valençay foi un acordo asinado na localidade francesa do mesmo nome, o 11 de decembro de 1813, polo que o emperador Napoleón I de Francia ofrecía a paz, recoñecendo a Fernando VII como rei de España, a causa das derrotas sufridas na Guerra da Independencia e, especialmente, polo degaste progresivo do exército francés e da moral dos soldados polo continuado acoso das forzas que actuaban en guerrilla.
Historia
As negociacións comezaron o 20 de novembro de 1813 en Valençay, residencia real na Francia de Fernando VII, entre José Miguel de Carvajal, duque de San Carlos, e Antoine René Mathurin, conde de Laforest. O acordo asinouse finalmente o día 11 de decembro dese mesmo ano. Napoleón aceptaba a suspensión de hostilidades e a volta de Fernando VII ao trono de España, así mesmo recoñecía todos os territorios baixo soberanía da familia real española, consonte a situación anterior ao inicio da guerra. Ambos os dous países devolveríanse mutuamente as prazas e territorios ocupados.
O monarca español comprometíase a devolver os dereitos e honras dos partidarios do ex-rei Xosé Bonaparte, ademais de concertar un tratado de comercio, e aínda a pasar a seus pais, Carlos IV e María Luísa de Parma, unha pensión de trinta millóns de reais anuais.
O tratado foi ratificado un mes despois en París, e, apenas uns meses logo da sinatura do tratado, as tropas napoleónicas abandonaron completamente os territorios españois.
Ferrari F14 T
O Ferrari F2012 é un coche de carreiras de Fórmula Un deseñado pola Scuderia Ferrari para a tempada de Fórmula Un de. O coche foi presentado o 3 de febreiro nas instalacións de Ferrari en Maranello
O Ferrari F14 T (tamén coñecido polo seu nome interno, Proxecto código 665) é un coche de carreiras de Fórmula Un deseñado pola Scuderia Ferrari para a tempada de Fórmula Un de. Será pilotado polos ex Campións Mundiais de Fórmula Un Fernando Alonso e Kimi Räikkönen, que volveu ao equipo logo dunha ausencia de cinco anos O F14 T foi deseñado para utilizar o novo motor turbo V6 de 1.6 litros de Ferrari, o 059/3. O nome do coche foi elixido polos afeccionados nunha enquisa organizada por Ferrari. O "14" representa o ano da competición, e a "T" reflicte o paso da serie a un motor turboalimentado.
O coche foi presentado o 25 de xaneiro de 2014.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
* Tempada en curso.
Ligazóns externas
Páxina Web oficial da Scuderia Ferrari
Francisco Díaz-Fierros
Francisco Díaz-Fierros Viqueira, nado en Vilagarcía de Arousa o 4 de xullo de 1941, é un científico e escritor galego.
Traxectoria
Aínda que nacido en Vilagarcía, moi cedo trasladouse a Ribadeo, onde fixo o bacharelato e, despois, a Santiago de Compostela, para facer o curso preuniversitario no Instituto Xelmírez. No ano 1964 licenciouse en Farmacia na Universidade de Santiago de Compostela, doutorándose na mesma universidade en 1967. Durante estes anos desenvolve un interesante labor periodístico, publicando artigos en diversos periódicos e revistas de Santiago, como La Noche, El Correo Gallego e Quintana.
O ano 1966 pasouno en Francia, como bolseiro do Laboratoire des Sols (Laboratorio dos Solos). Tamén foi bolseiro da Fundación Juan March (1968) e da fundación Pedro Barrié de la Maza (1973).
Do seu interese polo solo, e pola lingua galega, dá fe o feito de que foi, en 1978, en colaboración co profesor Antón Santamarina, o propoñente do termo "solo", no galego común, como o obxecto do estudo da edafoloxía.
Ao seu regreso de Francia pasa a traballar no Centro de Edafoloxía e Bioloxía Vexetal do CSIC en Santiago, até 1970, ano no que obtén a praza de profesor adxunto de Edafoloxía na Facultade de Farmacia de Santiago. Desde 1987 foi catedrático de Edafoloxía e Química Agrícola da Universidade de Santiago. O seu labor científico céntrase, basicamente, no estudo dos solos e da climatoloxía agrícola de Galicia, sendo autor ou coautor de case 300 traballos en diferentes liñas: os factores de formación dos solos, as propiedades físicas de solos de zonas húmidas, a avaliación e cartografía dos solos de Galicia e zonas húmidas, a erosión, os procesos de degradación de superficies queimadas e a súa recuperación, ou a paleoecoloxía, que foron publicados en diferentes e relevantes revistas científicas. Conferenciante e membro de numerosas Sociedades Científicas nacionais e internacionais, participou en máis de trinta proxectos científicos ou técnicos, ben como membro do equipo, ben como investigador principal ou director. Como docente dirixiu 27 traballos de licenciatura e 16 teses de doutoramento. miniatura|300px|Entrevista en febreiro de 2017. [[Nós Televisión.]] Colaborou na realización do Mapa Nacional de Suelos (1:200.000) de España, na dos mapas e memorias adxuntas dos das provincias de Oviedo, Santander, León e Huesca, na do Mapa Mundial de Solos da FAO (1:500.000) e na elaboración do mapa da zona húmida española. Tamén realizou unha actividade humanista, publicando traballos e guías sobre a natureza de Galicia, ou sobre a relación entre a natureza e as prácticas culturais. Foi presidente da Sociedade Galega de Historia Natural entre 1975 e 1980, sendo ademais director da súa revista Braña (hoxe desaparecida), e tamén ocupou o cargo de presidente da Sección I (Física do Solo) da Sociedad Española de Ciencia del Suelo entre 1988 e 1996. É presidente da xunta reitora do Seminario de Estudos Galegos e, desde 1980, membro do Consello da Cultura Galega, primeiro como coordinador da Sección de Patrimonio Natural (1983 - 1998), a partir de 1999 coordinador da Sección de Ciencia, Tecnoloxía e Sociedade e, desde xullo de 2002, vicepresidente primeiro desta institución. Desde o ano 1999 ocupa o cargo de director da Colección Historia natural do Proxecto Galicia, de Hércules de Edicións.
Catedrático emérito da USC, é académico numerario da Real Academia de Farmacia, Sección de Galicia, desde o ano 2000, e académico correspondente da Real Academia de Farmacia do Instituto de España. Desde o 26 de setembro de 2002 é académico numerario da Real Academia Galega, data na que pronuciou o discurso Un ensaio sobre a historia ecolóxica de Galicia: o aproveitamento do solo. E desde (2016), é académico de número emérito da Real Academia de Farmacia de Galicia.
Publicacións científicas
miniatura|300px|Plenario da RAG en 2013.
Publicacións sobre Ciencia e Sociedade
miniatura|300px|Cos galardoados, nos premios Lois Peña Novo 2016.
Obras didácticas
miniatura|300px|No [[Teatro Principal de Pontevedra o Día das Letras Galegas de 2018.]]
Xosé Trapero Pardo
Traxectoria
Cursou a carreira eclesiástica no Seminario de Mondoñedo, pero non chegou a exercer. Como xornalista, dirixiu ou traballou nos semanarios Acción Social, Justicia, Renovación, Vallibria (fundado por el en Mondoñedo), Lucus e Heraldo de Vivero. Tamén dirixiu o boletín do Concello de Lugo e os xornais La Voz de la Verdad e El Progreso de Lugo, sendo este último onde se xubilou en 1972.
Foi cronista oficial de Lugo, director do Museo Provincial de Lugo, membro correspondente da Real Academia de Belas Artes de San Fernando e numerario da Real Academia Galega, onde ingresou o 5 de xuño de 1971, apadriñado por Álvaro Cunqueiro. co discurso Noriega entre os poetas do seu tempo, dedicado ao seu finado amigo Antonio Noriega Varela. O instituto da súa localidade natal, Castro de Ribeiras de Lea, leva o seu nome.
Pelúdez
miniatura|240px|Escultura en Lugo de Pelúdez e familia Trapero Pardo continuou redactando as historias de Pelúdez, que fora creado por Antonio de Cora Sabater. Pelúdez é un personaxe, creado nas páxinas do xornal El Progreso, que cada ano vén da aldea a Lugo para participar nas festas do patrón, San Froilán, que se celebran do 4 ao 12 de outubro. Durante eses días, reflexiona sobre o que ocorre nas festas e tamén sobre outros temas de actualidade. Baixo o pseudónimo Trapacero, Trapero Pardo ocupouse de recrear a Pelúdez dende 1939 ata despois da súa xubilación, dándolle unha retranca e un humor chairego que o fixeron moi popular. Coa súa escrita, logrou que Pelúdez, nado nas páxinas dun xornal, se convertera en todo un símbolo popular das festas maiores de Lugo, que mesmo ten unha estatua a carón da muralla romana.
A morte de Trapero produciuse precisamente en plenas festas de San Froilán, feito polo que o xornal e quen tomou o relevo do personaxe, Xosé de Cora, adicáronlle unha serie de artigos recompilados posteriormente no libriño "Pelúdez despide a Trapacero" (1995).
Pelecanus erythrorhynchos
Pelecanus erythrorhynchos, ás veces chamado pelicano branco americano, é unha especie de ave do xénero dos pelicanos. É unha ave acuática planadora que se reproduce no interior de Norteamérica e en inverno móvese ao sur e ás costas ata chegar a América Central e do Sur.
Taxonomía
Esta ave describiuna en 1789 o naturalista alemán Johann Friedrich Gmelin. O seu nome científico significa "pelicano de peteiro vermello", do grego erythros (ἐρυθρός, "vermello") + rhynchos (ῥύγχος, "peteiro").
Descrición
miniatura|esquerda|Adulto fóra da época reprodutora no [[condado de Marin (California). Nótese a falta do "corno" no peteiro e as partes espidas máis pálidas.]]
miniatura|esquerda|Pelicanos brancos americanos xuntándose en [[Pelican Island National Wildlife Refuge en Florida. Poden verse tamén pelicanos pardos no centro e nas marxes esquerda e dereita.]]
Non sendo polas diferenzas de tamaño, os machos e as femias teñen a mesma aparencia. Os paxaros inmaturos teñen plumaxe gris clara con caluga e rémixes pardas máis escuras. As súas partes espidas son grises pálidas. Os pitiños están espidos ao naceren, despois crécelles penuxe branca, e máis tarde mudan á plumaxe inmatura.
Distribución e ecoloxía
Esta especie aniña en colonias de varios centos de parellas en illas situadas en lagos salobres e de auga doce remotos do interior do continente norteamericano. A colonia de nidación máis ao norte atópase nas illas dos rápidos do Río Slave entre Fort Fitzgerald, Alberta, e Fort Smith, Territorios do Noroeste do Canadá. Entre un 10 e un 20% da poboación usa a illa Gunnison no Gran Lago Salgado. As colonias máis ao sur están no suroeste de Ontario e no nordeste de California. Hai colonias de nidación tamén en Albany County no sur de Wyoming.