cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fórmula 1
Normas e regulacións do deporte
Na primeira fase, de 15 minutos de duración, os 22 coches toman a saída e dan tódalas voltas que desexen dentro do tempo establecido, e dos que 6, os que teñan os peores tempos, son eliminados. A segunda fase ten a mesma estrutura, iniciándose cos 16 coches restantes. Nestas dúas roldas os monoprazas poden cargar todo o combustible que os enxeñeiros das escuderías crean oportuno.
Na terceira fase, de tamén 15 minutos, toman parte os mellores 10 coches da segunda fase. Os mecánicos xa deben cargar a gasolina coa que o monopraza vai toma-la saída na carreira, que é pesada antes de saír ó pit lane. A organización repón o combustible utilizado en base a un cálculo de consumo por volta prefixado, e só ten en conta as voltas que baixen do 110% do tempo da pole, porcentaxe que sobe ó 120 en caso de que sexan voltas de saída ou de entrada en boxes. En calquera outro caso o combustible non será substituído.
O domingo celébrase a carreira. Comeza cunha volta de quecemento, que os pilotos acostuman aproveitar para aumenta-la temperatura dos pneumáticos e ve-lo estado da pista. Despois dela, os pilotos volven á grella de saída colocándose na orde establecida na cualificación e prepáranse para comeza-la carreira en si. Se un piloto non é capaz de arrancar na volta de quecemento e o resto o adiantan, debe comezar dende o derradeiro posto, pero se non é adiantado por tódolos pilotos, pode volver ó seu posto orixinal. Ademais, o condutor ten a posibilidade de saír dende boxes se hai problemas de última hora, tendo que esperar a que pasen todos antes de poder comezar a correr.
Un semáforo horizontal de cinco luces, que se van acendendo progresivamente, avisa do inicio da carreira. Estas están limitadas polo regulamento a dúas horas de duración, aínda que na práctica acostuman ser dunha hora e media; e a distancia acostuma roldar os 305 quilómetros. O piloto pode facer as paradas en boxes que desexe coa finalidade de cargar combustible, cambiar as rodas e arranxar pequenos estragos, aínda que é utópico pensar que unha carreira se pode completar sen parar. Nunha fin de semana, os pilotos poden utilizar sete xogos de rodas de seco, catro xogos de intermedias e tres de mollado.
A FIA outórgalles ós oito primeiros pilotos e ás súas respectivas escuderías unha puntuación, que vai aumentando as cualificacións finais máis altas: 1 punto ó oitavo, 2 ó sétimo, 3 ó sexto, 4 ó quinto, 5 ó cuarto, 6 ó terceiro, 8 ó segundo e 10 ó gañador da carreira. O piloto que máis puntos acumule ó remate do Campionato será o que se proclame Campión Mundial de Pilotos, e o mesmo para as escuderías, a que teña máis puntos proclamarase Campioa Mundial de Construtores. En caso de empate, o gañador, tanto en pilotos como escuderías, será aquel que gañara máis carreiras ó longo da tempada.
O coche de seguridade
miniatura|O coche de seguridade do ano [[F1|2009 no Gran Premio de Turquía.]] O coche de seguridade, tamén coñecido polo seu nome en inglés Safety Car, é o vehículo pertencente á organización encargado de neutralizar a carreira agrupando aos participantes cando a Dirección de Carreira así o requira, xa fóra por un accidente ou por eventos meteorolóxicos que non sexan o suficientemente graves como para suspender a carreira pero que non poden ser tratados con bandeiras amarelas. A súa saída é indicada por unha bandeira amarela axitada xunto a un panel branco coas letras "SC" escritas en negro amosados desde os postos de observación, sinal visual que se mantén durante toda a estadía do coche en pista. Adicionalmente, os pilotos son informados por radio e mediante un LED parpadeante no seu volante.
Cando Dirección de Carreira da a orde, o Safety Car sae inmediatamente coas luces laranxas acendidas, sendo irrelevante a posición dos monoprazas na pista. Amósase a bandeira de aviso regulamentaria e nos monitores de tempos aparece a mensaxe "SAFETY CAR DEPLOYED" (en galego "Coche de seguridade despregado"). Nese momento, os monoprazas deben formar unha fileira cunha distancia entre eles menor ao equivalente da lonxitude de dez coches. Os adiantamentos están prohibidos, mais cando o Director de Carreira o considere seguro, os monoprazas tomarán a posición que tiñan antes da saída do coche de seguridade, e os pilotos dobrados o adiantarán para colocarse ao final da fileira. Isto se sinala nos monitores de tempos coa mensaxe "LAPPED CARS MAY NOW OVERTAKE" (en galego "Os pilotos dobrados poden agora adiantar"). Finalmente, cando o Director de Carreira considere que o Safety Car xa non é necesario, se indicará nos monitores de tempos coa mensaxe "SAFETY CAR IN THIS LAP" (en galego "Coche de seguridade nesta volta") e o propio coche de seguridade apagará a luces laranxas, entrando en boxes nesa mesma volta e reanudándose o ritmo normal de carreira unha vez que os monoprazas pasen por liña de meta.
O coche médico
miniatura|[[Sébastien Buemi conducindo o coche médico durante o Gran Premio do Xapón de 2008.]] O coche médico (en inglés medical chase car) sitúase en todas as carreiras na saída do pit lane. Nel, alén do condutor, que desde o comezo da temporada é Alan van der Meuwe, vai o Delegado Médico Xefe da FIA, o Dr. Gary Harstein. A súa misión é levar ao doutor o antes posible ao sitio do accidente para que o piloto ou pilotos accidentados poidan recibir os primeiros coidados médicos, e reanimalos e estabilizalos se cómpre. Tamén ten o labor de seguir os vehículos participantes durante a primeira volta ao circuíto ou se isto non é posible, até onde o sexa, para atender rapidamente aos pilotos en caso de accidente.
Actualmente utilízase para este labor un Mercedes-Benz C 63 AMG, cun motor de 8 cilindros en V capaz de entregar 457 cabalos de potencia.
Sancións e penalizacións
Os encargados de realizar as penalizacións son os comisarios de pista. As penalizacións adoitan levarse a cabo por algúns feitos tales como: saltarse a saída, manobras perigosas, facer caso omiso ás bandeiras, ir demasiado rápido na rúa de boxes etc. Dependendo, ao seu xuízo, da severidade da actuación incorrecta e ilegal, determinarán cal dos castigos seguintes será utilizado:
Noutros casos aplícanse as sancións económicas, por infraccións como superar a velocidade máxima permitida na liña de boxes nalgún adestramento, ou que a un piloto non se lle poida aplicar a penalización de 10 posicións porque non participe no seguinte Gran Premio. Tamén nalgunhas infraccións recórrese a unha sanción económica ou á chamada reprimenda verbal.
Sistemas de puntuación
Ao longo dos anos, a orde de puntuación para os pilotos e os construtores foi variando, pero sempre se premiou máis aos primeiros que aos últimos, agás entre e, que tamén puntuaba o piloto que rexistrase a volta rápida da carreira. Isto suprimiuse a partir de tras a queixa dalgúns participantes.
A puntuación actual nun Gran Premio distribúese do seguinte xeito: o gañador da proba conseguirá 25 puntos; o segundo clasificado, 18; o terceiro, 15; o cuarto, 12; o quinto, 10; o sexto, 8; o sétimo, 6; o oitavo, 4; o noveno, 2; e o décimo, 1 punto.
Durante décadas, a puntuación determinou a orde na clasificación do campionato do mundo de pilotos e de construtores, pois quen tivese máis puntos sería o campión, e en caso de empate decidirían as mellores posicións en carreira. No caso dos construtores, a suma dos puntos dos seus pilotos determina os puntos totais do equipo e a posición do mesmo no campionato.
Escuderías
miniatura|Os mecánicos de [[Minardi traballando nos monoprazas no Gran Premio dos Estados Unidos de 2005.]] Unha escudería é cada un dos equipos que compite polo título de Campión Mundial de Construtores e axuda a se proclamar Campión Mundial de Pilotos a cada un dos seus condutores titulares aportándolles o coche e o material necesario. A Scudería Ferrari ten o récord de Campionatos Mundiais de Construtores, con 14 dende 1950.
Na Fórmula 1 actual, cada equipo debe construír o seu propio chasis, sendo así os termos "escudería" e "construtor" sinónimos totais. Esta obriga distingue así ao deporte doutros como a NASCAR, a IRL ou a Champ Car, onde cada equipo pode merca-lo chasis, e das "spec series" como a GP2, onde tódolos equipos compiten en igualdade de condicións. A respecto dos motores, cada equipo ten tres opcións, ou mercalo a un construtor especializado (Cosworth, Repco, Supertec), aínda que actualmente ningunha opta por esta; a outro equipo, como fai Red Bull Racing, que llos merca á Scuderia Ferrari; ou construílo eles mesmos, como fan Toyota Racing ou Renault F1 Team. Normalmente os equipos pertencentes ás grandes marcas acostuman optar pola terceira opción, quedando normalmente as dúas primeiras para os equipos privados por motivos económicos, concordando así cos modestos orzamentos dos que gozan estas escuderías. No caso das escuderías que poden permitirse construír o seu propio motor poden vender unidades, xeralmente cun ou dous niveis menos de evolución, a outros equipos co obxectivo de compensa-los gastos de fabricación.
Após practicamente desaparecer de maneira total da competición a principios da década dos 80, os equipos dos grandes fabricantes volveron a partir da década dos 90, conformando na actualidade a metade da grella, coa presenza de Toyota, BMW, Ferrari, que é propiedade de FIAT, Honda e Renault. Alén diso, Mercedes-Benz é dono do 40% de McLaren e fabrica os motores do equipo. O resto merca os motores doutras escuderías ou de Cosworth, o último construtor externo polo momento, retirado da competición dende que finalizou o seu contrato con WilliamsF1 en 2006. miniatura|esquerda|Distribución aproximada do orzamento dunha escudería punteira de Fórmula 1. Ó inicio da competición en 1950 só oito equipos estaban apuntados, dos que varios retiraríanse axiña debido ós grandes gastos que esta competición carrexa. De feito, era tal a falta de competición que na meirande parte da primeira década de historia as grellas completábanse con coches procedentes da Fórmula 2. Ferrari é a única escudería que disputou tódolos Campionatos Mundiais ata a actualidade, sendo en 2006 once os equipos en competición con dous monoprazas cada un, estando prevista a ampliación do número a doce coa entrada do equipo Prodrive, encabezado por David Richards, con data indefinida. A pesar de que os equipos moi poucas veces dan información sobre os seus orzamentos, estímase que van dende os 50 ós 500 millóns de dólares. Deses orzamentos, o 50% destínanse ao desenvolvemento do motor, e preto dun 9% a I+D.
A entrada dun novo equipo no Campionato Mundial de Fórmula 1 custa 48 millóns de dólares que se pagan por adiantado á FIA como fianza, cartos que lle son devoltos ó longo da súa primeira tempada da competición. No entanto, outra forma de entrar é mercando un equipo xa existente evitando ter que face-lo depósito inicial, que é a fórmula máis recorrida nos últimos tempos tendo os exemplos, entre outros, de Red Bull, mercando Jaguar para correr e Minardi para facer correr a Toro Rosso, a súa segunda escudería; de BAR Honda, actual Honda a secas, mercando Tyrrell; ou de Spyker mercando Midland, que a súa vez mercou Jordan.
A cada coche élle atribuído un dorsal ó comezo de cada tempada. O campión mundial recibe o dorsal 1, e o seu compañeiro o 2. Os dorsais son asignados a cada escudería segundo a súa posición no Campionato de Construtores na tempada anterior. Houbo excepcións a esta regra, por exemplo, nas tempadas de e de, cando os gañadores do título nos anos anteriores, Nigel Mansell e Alain Prost respectivamente, decidiron non competir máis en Fórmula 1. Neses casos, os pilotos do equipo o que pertencían os campións levan os dorsais 0 e 2, deixándose o 1 baleiro. O dorsal 13 non se usa dende por motivos de superstición, antes desa data era ocasionalmente asignado por iniciativa dos organizadores de cada carreira. Antes de, o equipo do piloto gañador do mundial intercambiaba os dorsais co equipo do gañador anterior, mantendo o resto dos equipos os mesmos números dende a tempada de 1974, por exemplo Ferrari corría co 27 e o 28 independentemente da súa posición final no campionato. Despois do abandono da meirande parte dos equipos privados a principios da década dos 90, os dorsais estaban repartidos dunha maneira bastante aleatoria até que se adoptou o actual sistema en 1996.
Pilotos
miniatura|[[Juan Pablo Montoya, Michael Schumacher e Fernando Alonso no Gran Premio dos Estados Unidos de 2005.]] O piloto é o profesional encargado de conducir o monopraza nas diferentes probas ou adestramentos. Aínda que o número de mulleres que participaron ao longo da historia foi moi pequeno, está permitida a súa participación, sendo a de máis éxito Lella Lombardi, que rematou no sexto lugar no Gran Premio de España de 1975. O piloto máis premiado da historia da Fórmula 1 é Michael Schumacher, posuidor de sete Campionatos Mundiais.
Hai varios pilotos por escudería, mais só dous son os titulares. Un deles é o líder, e o outro fai os labores de segundo piloto, aínda que ás veces a liña de separación entre ambas tarefas é tan estreita que a competencia directa entre pilotos fai que desapareza. Cando están no monopraza distínguense pola cor da cámara de televisión de abordo que está situada na parte de arriba do snorkel, o primeiro piloto lévaa de cor vermello fluorescente e o segundo de amarelo fluorescente. Alén diso, o casco, que cada piloto personaliza dependendo dos seus gustos, axuda de xeito substantancial á distinción dos pilotos.
Equipamento do piloto
O uniforme dun piloto está pensado para protexelo o máximo posíbel en caso de accidente ou incendio, e está composto por varios elementos:
Un piloto de Fórmula 1 necesita moita preparación física, debido ás grandes forzas (Forzas G) que ten que soportar cando conduce o coche, que se manifestan sobre todo nas curvas. As sesións de ximnasio son constantes ó longo da súa carreira. Ademais, a hidratación é clave nunha sesión, pois debido á suor pérdese moita auga ó longo dunha. Para iso, antes da súa disputa, acostuman beber moito líquido, tanto auga como bebidas isotónicas.
Monopraza
300px|miniatura|[[Monopraza BMW Sauber F1.06 con motor BMW P86.]] O monopraza é o vehículo utilizado polos pilotos. É open-wheel, é dicir, que non ten as catro rodas obrigatorias integradas no propio corpo do coche, senón que van ós lados. Está feito nunha gran parte de fibra de carbono, o que fai que o coche sexa moi lixeiro. De feito, para alcanzar o límite inferior de peso, que está en 605 kg (incluíndo o peso do piloto, do chasis, do motor e dos fluídos), os equipos moitas veces teñen que incluír pesos adicionais.
O motor sitúase na zona central do coche, xusto detrás do cockpit (tamén chamada carlinga), que é o lugar onde o piloto vai sentado. Na actualidade, as regulacións da FIA ordenan o uso dun motor V8 de 2.4 litros, aínda que aínda se poden utilizar os V10 de 3 litros da xeración anterior se se lles limita o réxime de xiro electrónicamente e cunha brida na admisión. Estes motores poden chegar a 19.000 revolucións por minuto, que é o tope máximo ordenado pola FIA, e a 900 cabalos de potencia. Para alimentalos, úsase un combustible especial achegado por petrolíferas como Shell ou Elf que é semellante á gasolina convencional, aínda que se engaden aditivos para chegar ós 102 octanos. O aceite lubricante, que ademais o protexe de sobrequentamentos, é dunha densidade parecida á da auga.
Dende a tempada de 2005 un motor debe de durar polo menos dous Grandes Premios completos, baixo pena de perder 10 postos na grella de saída; e a partir da tempada de 2007 e até a de 2009, aplicarase unha normativa de conxelación das evolucións específicas para tódolos equipos para tentar aminora-lo gasto económico que supón o seu desenvolvemento.
A velocidade que un monopraza deste tipo é capar de acadar está moi influída polas cargas aerodinámicas que empuxan e suxeitan o coche ó chan. Estas cargas orixínanse na súa maior parte nos aleróns traseiros e dianteiros, e nunha cantidade inferior polo efecto de agarre ó chan producido ó pasar o aire baixo a parte inferior do vehículo. Ademais, tamén acostuman incorporarse pequenos aleróns auxiliares ou entradas de aire para mellora-lo efecto aerodinámico. Unha maior carga aerodinámica equivale a maior agarre en pista e a un paso por curva máis rápido, mentres que no caso contrario, con pouca carga, conséguense maiores velocidades punta.
O outro factor na velocidade son os pneumáticos. Hai tres tipos (de seco, intermedios e de mollado) utilizados segundo o tipo de clima. Diferéncianse pola cantidade de sucos que teñen no debuxo: mentres que na actualidade os pneumáticos de seco só teñen catro sucos, os de mollado teñen infinidade deles, que permiten evacua-la auga máis rapidamente reducindo así as posibilidades de derrapar ou facer trompos. Dentro dos de seco, hai tamén tres tipos (brandos, medios e duros), sendo dous deles elixidos e utilizados obrigatoriamente en cada carreira, marcándose os de menor duración cun suco branco. Énchense cunha mestura de diferentes gases de baixa densidade, principalmente nitróxeno, para manter estábel a presión. Até a tempada de 1999 as rodas de seco eran slicks, un tipo de rodas totalmente lisas, pero foron prohibidas polo regulamento nun intento de reduci-las velocidades punta dos monoprazas. Especulase coa súa volta en 2008.
Nun circuíto é normal atinxir velocidades de máis de 300 km/h, sendo os 350 que normalmente se acadan na recta principal de Monza, en Italia, unha das velocidades máis altas en circuíto. O récord de velocidade absoluta dun Fórmula 1 teno a escudería Honda, cunha velocidade media durante unha milla de 400,459 km/h.
A transmisión da potencia do motor dun Fórmula 1 até as rodas, faise a través dunha caixa de cambios semiautomática secuencial. Estas caixas de cambios non precisan dun pedal de embrague para cambia-la marcha, o piloto só ten que accionar unhas levas situadas baixo o volante para subilas ou baixalas. Na actualidade tódolos monoprazas teñen 7 marchas, máis a marcha atrás. Por mor da alta potencia dun motor de Fórmula 1, a transmisión desta ás rodas está controlada electrónicamente, para evitar derrapes producidos por unha excesiva aceleración.
Os discos de freo están feitos de carbono, aínda que se están comezando a probar unhas novas xeracións feitas de porcelana, e estase a investigar para conseguir uns que inclúan freada rexenerativa (uso da enerxía desperdiciada da freada noutros labores do monopraza). Acadan unha temperatura de 1.000 °C nas freadas máis fortes, de feito é sinxelo velos ao vermello vivo. O nivel de freado que poden achegar é tan grande que é un dos factores que máis sorprenden ós pilotos novatos neste tipo de coches.
Grandes Premios
miniatura|Coches en competición no [[Gran Premio de Malaisia de 2006.]] Os Grandes Premios, Grands Prix ou GP's, son actualmente cada unha das probas puntuábeis para o Campionato Mundial de Fórmula 1. Compóñense de tres tipos de probas, os adestramentos libres, a cualificación e a propia carreira. Así e todo, non tódalas carreiras puntuábeis para o Campionato até 1961 foron Grandes Premios, incluíanse tamén as 500 Millas de Indianápolis.
O número de Grandes Premios foi variable na historia da competición. Na tempada inaugural só se disputaron 7 carreiras, cantidade que ó longo dos anos case se triplicou, chegando a dezanove carreiras en 2005 despois de estabilizarse o número a partir da década dos 80 en dezaseis ou dezasete.
Seis das sete carreiras do campionato inaugural disputáronse en Europa. A única que se disputou fóra do continente foron as 500 Millas de Indianápolis, carreira que caeu do calendario, sendo substituída polo Gran Premio dos Estados Unidos máis tarde debido á falta de participación das escuderías de F1, xa que requiría un grao de modificación das especificacións do coche moi alto para unha soa competición. O campionato estendeuse gradualmente a outros países de fóra de Europa, de feito, Arxentina organizou o primeiro GP suramericano en 1953, seguindo o primeiro en África en Marrocos en 1958. Asia (Xapón en 1976), e Oceanía (Australia en 1985) tamén organizaron posteriormente Grandes Premios. As dezanove carreiras actuais están espalladas por todo o mundo, exceptuando África.
Tradicionalmente, cada país acollía un GP, que levaba o seu nome. Se o mesmo país acollía dous ou máis GP's ó ano, reciben diferentes nomes. Por exemplo, até o ano 2007 Alemaña organizaba dous Grandes Premios, o Gran Premio de Alemaña e o Gran Premio de Europa.
Os Grandes Premios, algúns con máis tempo que a propia Fórmula 1, non teñen por que disputarse sempre no mesmo circuíto cada ano. O Gran Premio do Reino Unido, que se corre dende 1950 ininterrompidamente, tivo tres localizacións até a actualidade : Brands Hatch, Aintree e Silverstone. A outra das dúas carreiras que foron incluídas no calendario dende o primeiro Campionato Mundial de Fórmula 1 foi o Gran Premio de Italia, que se correu sempre no Autodromo Nazionale Monza, salvo en 1980 que se disputou en Imola.
Unha das carreiras máis novas no calendario de Grandes Premios é o Gran Premio de Bahrein, que representa a primeira incursión da Fórmula 1 en Oriente Medio. Este Gran Premio, xunto ós da China e de Turquía presentan novas oportunidades para o crecemento e a evolución da franquía de Grandes Premios de Fórmula 1 mentres que tamén soben o listón para os outros circuítos ó redor do mundo.
Bandeiras
En todas as categorías do automobilismo, e de acordo coas normas impostas pola FIA, utilízanse bandeiras para sinalar diferentes eventos ou perigos que puideran xurdir durante a competición. A Fórmula 1 non é unha excepción. As regulacións do uso e significados das bandeiras atópanse no Anexo H do Código Deportivo Internacional da FIA, que estipula que as dimensións mínimas son 60 cm × 80 cm, agás a vermella e a de cadros que teñen que ser de como mínimo 80 × 100 cm.
Estas bandeiras son amosadas polos comisarios de pista desde os postos de observacións nos que se atopan, repartidos por todo o circuíto. Dependendo do tipo de bandeira, a orde de sacala pode vir do director de carreira, ou por iniciativa propia dos comisarios.
Circuítos
Un circuíto típico comeza cunha grande recta na que está situada a grella de saída, chamada recta de meta. Á mesma altura da recta de meta, atópase o pit lane, onde os pilotos paran a repostar, a troca-los pneumáticos e, se é necesario, reparar estragos leves no coche. Ademais, tamén é onde os mecánicos da escudería traballan no monopraza nos tramos da fin de semana de carreira permitidos polas normas. A configuración do resto do circuíto varía dun a outro. Na meirande parte, córrese no sentido das agullas do reloxo, pero tamén existen algúns nos que se corre na contra. Neses circuítos, sendo as curvas maioritariamente de esquerdas, os pilotos corren máis perigo do habitual de sufrir lesións cervicais por mor da suma da falta de costume ó traza-las curvas nunha dirección diferente á acostumada máis as elevadas forzas laterais que orixinan os monoprazas. Hai moitas curvas que son coñecidas por algo en especial, como Eau Rouge en Spa-Francorchamps, a Parabólica en Monza, a Rascasse en Mónaco ou, antes de desfacela con chicanes, Tamburello en Imola. Hai outras curvas, como a Curva 13 de Indianapolis, que parecen simple rectas para os pilotos, incluso tendo en conta as Forzas G.
Os circuítos urbanos son aqueles que se disputan cerrando algunhas rúas da cidade e acondicionándoos para iso. O único totalmente urbano na actualidade é o de Mónaco, aínda que parte do Circuíto de Albert Park discorre parcialmente polas rúas de Melbourne, e tamén se atopa no mesmo caso o Circuíto de Spa-Francorchamps. En anos anteriores, tamén se correu noutras localizacións urbanas (Las Vegas e Detroit, por exemplo). Os motivos de que Mónaco aínda estea no calendario son o glamour e a historia que leva detrás, xa que non conta coas regulacións de seguridade que outros circuítos teñen por obrigación.
Os deseños dos circuítos están pensados para aumenta-la seguridade do piloto e atenua-las consecuencias dun accidente. Cada ano estas medidas vólvense máis sofisticadas, sendo o exemplo máis claro diso o Circuíto Internacional de Bahrain, deseñado por Herman Tilke. Cando nos anos 50 era bastante difícil atopar un lugar estratéxico no que absorber un impacto, na actualidade os circuítos están cheos de escapatorias (carreiros auxiliares de saída nas curvas), grandes puzolanas (trampas de area) e de muros de pneumáticos dispostos para atenua-lo risco de lesión en caso de accidente. A seguridade é unha das principais preocupacións para a FIA despois da morte de Ayrton Senna e de Roland Ratzenberger en Imola na tempada de 1994, data na que que comezaron a ordenar cambios na configuración dos circuítos para amplia-las distancias dispoñíbeis para frear antes de chocar contra unha barreira.
Cine
O mundo da Fórmula 1 só foi levado tres veces á pantalla grande. O director americano John Frankenheimer foi o primeiro en abordalo en 1966, coa película Grand Prix. Contando cun orzamento elevado para á época, cun repartimento internacional (James Garner, Yves Montand, Toshiro Mifune) e con cameos de pilotos reais (Bruce McLaren, Jim Clark, Graham Hill ou Lorenzo Bandini entre eles), Grand Prix describe de xeito romántico a vida dos pilotos de Fórmula 1, coas súas rivalidades deportivas e amorosas. A meirande parte das escenas de carreira foron gravadas con axuda de monoprazas de Fórmula 3, máis grazas á técnica da cámara a bordo, aínda experimental para aquela época, o filme puido contar con auténticas escenas de carreira tomadas durante o Campionato Mundial de, e máis notablemente no Gran Premio de Bélxica de 1966, que se disputou baixo unha forte chuvia. Incluso se o guión, os diálogos e a interpretación non son capaces de resistir o paso do tempo, os amantes do automobilismo ven no filme un bo testemuño do que foi a Fórmula 1 durante a década dos 60.
A outra película que ten lugar no universo da Fórmula 1 é Bobby Deerfield, estreada en 1977 e dirixida por Sydney Pollack, con Al Pacino como actor principal, e que trata dun piloto de Fórmula 1 cunha personalidade cínica ao que lle é diagnosticada unha leucemia. Ao contrario que Grand Prix, que é unha película sobre Fórmula 1, Bobby Deerfield é un melodrama que utiliza a Fórmula 1 como pano de fondo e a competición só está presente marxinalmente. A filmación tivo lugar durante o Campionato Mundial de, e permite ver a pilotos como James Hunt, Emerson Fittipaldi ou Carlos Pace. En canto ao ficcional Bobby Deerfield, corre coas cores da escudería Brabham-Alfa Romeo.
A batalla polo Campionato Mundial de F1 en entre Niki Lauda e James Hunt, interpretado polo actor australiano Chris Hemsworth, foi dramatizada na película de 2013 Rush. O propio Lauda fixo un cameo ao final da película.
Series de televisión
Les Aventures de Michel Vaillant é un drama dirixido por Charles Bretoneiche e Nichole Osso con guións de Nicole Riche e Madeleine Wagon, adaptación da banda deseñada homónima, e televisada en 1967 pola televisión francófona belga ORTF. Porén, ao contratio que a banda deseñada, a serie está máis centrada na Fórmula 3. Numerosas secuencias se desenvolven en competicións nas que tamén participaron pilotos de Fórmula 1 como Johnny Servoz-Gavin, Jo Schlesser, Jacky Ickx, Jean-Pierre Beltoise, Jim Clark e Jack Brabham. Henir Grandsire, que interpreta a Michel Vaillant, foi campión de Francia de Fórmula 3 en 1964.
En 1988, a serie Formule 1, coprodución franco-quebequesa, conta en trece episodios de sesenta minutos de duración as aventuras da escudería Sainclair, con Manuel Gelin no papel principal do piloto Luc Sainclair. Co beneplácito de Bernie Ecclestone, esta serie foi filmada durante o Campionato Mundial de, e permite ver en pantalla en imaxes reais de carreira integradas na historia a pilotos profesionais de Fórmula 1. A escudería Sainclair leva as mesmas cores que Benetton Formula e as imaxes de Luc Sainclair en pista son as do piloto belga Thierry Boutsen. Esta serie naceu sobre a base dun proxecto abortado para facer unha nova adaptación das aventuras de Michel Vaillant.
Xa en 2008, a canle deportiva paneuropea Eurosport comezou a producir e televisar un docureality chamado The Factory, que segue o día a día dos empregados do equipo WilliamsF1 na súa factoría de Grove, Inglaterra. Neste programa, pódense ver imaxes de zonas da fábrica que normalmente contan cun acceso restrinxido.
Os seareiros
miniatura|A Alonsomanía no [[Gran Premio do Brasil de 2005.]] A Fórmula 1 é o deporte máis caro do mundo, e como tal a súa economía inflúe na dos países que posúen algún Gran Premio ou nos que algunha escudería ten a súa base. Por mor diso, o seu estado económico e as decisións políticas internas son moi observadas dende fóra. Tradicionalmente o terreo principal de operacións da Fórmula 1 foi o continente europeo, pero nos últimos tempos o deporte vaise facendo máis internacional, ata o punto de que na actualidade tres das escuderías teñen base asiática, onde a acollida do automobilismo é bastante boa.
Os beneficios dun Grande Premio para o país organizador son bastante grandes: publicidade do Estado e ingresos económicos procedentes dos gastos dos visitantes, xa sexan espectadores ou membros dos equipos, son as principais fontes de beneficio. En parte por mor disto, as competencias entre varios circuítos dun país por acoller un Gran Premio están á orde do día, temos os exemplos de Suzuka e Fuji no Xapón ou Nürburgring e Hockenheimring en Alemaña. Ás veces estes problemas soluciónanse mediante acordos de alternancia, coma o do caso alemán, pero outras veces un circuíto gáñalle a partida ó outro e quédase con Gran Premio, coma no caso xaponés.
Por outra parte, a FIA e as propias escuderías procuran que a investigación tecnolóxica realizada para mellorar o rendemento e a seguridade dos seus monoprazas se poida aplicar ós coches de rúa. Adiantos técnicos como o cambio secuencial, o control de tracción, os chasis de fibra de carbono, os trens de potencia, as suspensións activas ou as novas tecnoloxías de pneumáticos, proceden dos laboratorios de investigación das escuderías e foron probados con éxito en carreira. Neste sentido, o deporte supón un banco de probas moi esixente.
En tódolos deportes xorden seareiros dos diferentes equipos, e a F1 non é unha expectación. Os exemplos máis destacados son os seareiros de Ferrari, os chamados tiffosis, que se distinguen nos circuítos pola cor vermella que viste a escudería, e a Alonsomanía, movemento orixinado en España a partir dos primeiros éxitos de Fernando Alonso nesta categoría, caracterizado polas cores azul e amarela da bandeira de Asturias, que casualmente coinciden coas de Renault.
As audiencias da Fórmula 1 por televisión son xeralmente das maiores a nivel mundial en eventos deportivos, estando só por detrás da Copa Mundial de Fútbol e das Olimpíadas. Por exemplo, o Gran Premio do Canadá de 2005 conseguiu reunir a 530 millóns de telespectadores, a segunda maior congregación de espectadores diante da televisión nese ano só por detrás da final da Champions League. . Algunhas das canles que teñen os dereitos son a RTL, o maior produtor de emisións de Fórmula 1, a ITV para o Reino Unido, a CBS e o SPEED Channel en Estados Unidos, o Channel Ten en Australia, Al-Jazeera en Oriente Medio, e La Sexta e TV3 en España, aínda que esta última só para Cataluña. Estas canles emiten o chamado World Feed, que, até a tempada de 2006 era unha produción conxunta do Formula One Management e da canle estatal que teña os dereitos da competición, coa excepción de TV3, que pola súa experiencia e a antigüidade do seu acordo coa FIA producía o do Gran Premio de España. A partir do 2007, a FOM prodúceo en exclusiva, agás nos grandes premios de Xapón, Mónaco e Brasil.
División de Honra Feminina de Rugby
A División de Honra Feminina, chamada dende a edición 2016/17 División de Honra Iberdrola por razóns de patrocinio, é a primeira división da liga nacional de equipos femininos de rugby que se disputa en España. Creada en 2010 pola Federación Española de Rugby, tomou o relevo da Copa da Raíña e do máis antigo Campionato de España como máxima competición nacional, coa diferenza fundamental de que aqueles eran torneos de eliminatorias que se disputaban cando remataba a tempada de ligas rexionais, e a actual competición ten un formato de liga que ocupa toda a tempada e un sistema de ascensos e descensos coa categoría inferior.
Palmarés
O palmarés da competicións está liderado polo INEF Barcelona, cun total de catro títulos de Divisións de Honra. O vixente campión de liga é o equipo sevillano do Universitario RC.
Lidín, A Bastida, A Fonsagrada
Lidín é un lugar da parroquia da Bastida, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 4 habitantes (1 home e 3 mulleres).
Historia de Washington, D.C.
Tohoga e Georgetown
En 1632 está documentada a existencia dunha aldea dos nativos Nacotchtank no que hoxe é o barrio de Georgetown. Chamábase Tohoga. En 1662 realizáronse as primeiras vendas de terras a colonos que no tardaron en provocar conflitos cos nativos, polo que en 1697 se levantou un forte.
Arredor de 1745, o colono George Gordon construíu un posto de inspección de tabaco xunto ao río Potomac, xusto no último punto augas arriba navegable para grandes navíos. Deseguido creceron alí almacéns, peiraos e unha pequena comunidade portuaria. En 1751 o goberno de Maryland comproulle a Gordon terras para fundar no lugar a vila de Georgetown.
Plan de L'Enfant para a capital dos Estados Unidos
Trala súa independencia en 1776, os Estados Unidos de América precisaban dunha capital libre de calquera outra autoridade. O presidente George Washington foi autorizado polo Congreso a elixir de seu a localización do territorio da futura capital federal (cuxo nome sería Distrito de Columbia, D.C.). Decidiuse polas beiras do Potomac, augas arriba do seu propio lar en Mount Vernon. miniatura|dereita|150px|Plan de L'Enfant para Washington modificado por Ellicott.
A área delimitada era un cadrado de dez millas de lado coas diagonais segundo os eixos cardinais e incluía a vila de Georgetown. En 1791 encargouse ao enxeñeiro e arquitecto Pierre Ch. L'Enfant o deseño da nova cidade capital. Idea un plan de dimensións colosais: dous focos principais, o Capitolio e a Casa Branca, dos que parten senllos grandes eixos (The Mall, leste-oeste de catro km coma un gran paseo cívico de 90 metros de ancho bordeado de edificios públicos representativos ). O resto da trama en dameiro característico córtase diagonalmente con avenidas radiais en cuxos encontros aparecen prazas. A inspiración nos conceptos de perspectiva do urbanismo barroco europeo (Roma, París) é notoria. A pesar das sucesivas modificacións, o plan de L'Enfant permanecerá no substancial coma estrutura básica e significativa de Washington.
Século XIX
De feito, non foi ata comezos do século XX cando a idea central do Mall se levaría a cabo. Namentres, a cidade empeza a construírse polos dous edificios fundamentais (Capitolio e Casa Branca) e como arteria principal a grande avenida que os une, Pennsylvania Avenue. En 1839 chega o ferrocarril e, entre 1848-88, eríxese un obelisco coma monumento a George Washington no peche do aínda baleiro Mall.
O século XIX resultou unha época de dificultades: toma e destrución da capital polas tropas británicas en 1812-14; estancamento poboacional polo maior dinamismo da próxima Baltimore (en 1846 decidiuse devolver a Virxinia o territorio correspondente ao D.C. ao sur do Potomac); e finalmente a Guerra Civil Americana (1860), onde a capital ficaba nunha perigosa posición entre os dous bandos. Abraham Lincoln decidiu fortalecela incrementando a súa poboación que se duplicou, sobor de todo con grandes continxentes de afroamericanos que fuxían do sur confederado escravista cara a Unión] abolicionista. É unha das grandes cidades estadounidense con maioría de poboación negra.
The Mall
Pero foi en 1901 co plan da Comisión McMillan cando os Estados Unidos pretenden para a súa capital a grandeza das metrópoles europeas (sinaladamente París). Retómase o proxecto do Mall no plan de L'Enfant e mesmo se amplía con recheos no río máis alá do obelisco ata o Lincoln Memorial (1922) que pecha polo oeste a inabarcábel perspectiva. Nel vanse localizar unha chea de museos e prestixiosas institucións culturais (Smithsonian, National Gallery of Art). Amais, edifícase a Union Station de D. Burnham no norte do Capitolio.
Entre as dúas guerras mundiais a cidade creceu con vigor escapando incluso da Gran Depresión. Cunha forte oferta de postos de traballo nas industrias gobernamentais, despois da Segunda Guerra Mundial produciuse un proceso de suburbanización máis alá dos límites do D.C. (o Pentágono na outra beira do Potomac).
C.P. Vilanova
O Club Patí Vilanova é un club de hóckey a patíns catalán da locadidade de Vilanova i la Geltrú (Barcelona). Foi fundado oficialmente en 1951 e actualmete xoga na O.K. Liga.
Xénero de Deus
O xénero de Deus pode ser visto como un aspecto literal ou alegórico dunha divindade. En relixións politeístas, os deuses máis comumente posúen xéneros sexuais literais que os permiten interactuar uns cos outros, e até mesmo con humanos, de maneira sexual. Porén, na maioría das relixións monoteístas non hai un ser co cal Deus poida ser comparado para concluír un xénero literal, entón a afirmación do xénero desta deidade única e solitaria é probabelmente unha analoxía de como Deus e os humanos consignan e se relacionan entre si, sen ningunha connotación sexual. Malia que o concepto de Deus é un espírito inintelixíbel en moitas relixións e, polo tanto, desprovido de xénero, o debate sobre o seu sexo medrou nas décadas recentes. A preponderancia das referencias a Deus no antigo e novo testamentos é nun contexto de figura masculina; frecuentemente é citado como "pai". A pesar disto, hai un número significativo de alegorías femininas referentes ó deus xudaico-cristián, comumente nun papel materno.
KK Dynamic
O Košarkaški klub Dynamic (en serbio cirílico: Кошаркашки клуб Динамик), tamén coñecido por motivos de patrocinio como Dynamic Balkan Bet. é un club profesional de baloncesto serbio. Actualmente compite na Košarkaška liga Srbije, a máxima categoría do baloncesto serbio. O Dynamic xoga os seus partidos como local na Hala Ranko Žeravica, un pavillón inaugurado en 1968 con capacidade para 0500 espectadores.
Historia
O Košarkaški klub Dynamic foi fundado en marzo de 2015 en Belgrado, capital de Serbia. Un dos seus fundadores foi Miroslav Nikolić, ex-adestrador de equipos como o Partizan, Crvena zvezda ou Budućnost. No seu debuta na Segunda División de Serbia foi quen de ocupar o primeiro lugar, ascendendo á Primeira División para a temporada 2016−17. Foi, ademais, un dos equipos que competiron na primeira edición da Segunda División da Liga do Adriático.
El Látigo (Fene)
El Látigo foi un semanario editado en Fene en 1911.
Historia e características
Apareceu en 1911. Órgano do Partido Conservador dirixido por Ramón Parrado Corral, cesou a súa publicación en marzo de 1911.
Aventura mística
Aventura mística (ドラゴンボール　魔訶不思議大冒険) é o terceiro filme do anime xaponés Dragon Ball. Dirixido por Kazuhisa Takenouchi, foi estreado en 1988.
Sinopse
Neste filme Chaoz é un Emperador e Ten Shin Han, o Mestre Corvo, Pilaf e Tou Pai Pai son os seus servos. Son Goku e Krilín remataron o adestramento e foron participar no torneo de artes marciais. No torneo Tou Pai Pai mata o indio Bora e despois derrota a Son Goku, polo que este decide subir á torre Karín para ser máis forte.
Lingua agob
O agob é unha lingua papúa de Papúa Nova Guinea. ISO/DIS 639-3:kit
Distribución xeográfica
Fálase entre o río Pahoturi e a costa sur da Provincia Oriental.
Falantes
2436 (2003)
Cercio
O topónimo galego Cercio pode referirse a:
Lingua mon
A lingua mon (en ဘာသာ မန်; မွန်ဘာသာ) é unha lingua austroasiática falada polo pobo mon, que vive en Myanmar e Tailandia. O mon, ó igual que a lingua khmer coa que está emparentada, non é unha lingua tonal. Nos últimos anos, o uso do mon declinou rapidamente, especialmente entre as xeracións máis novas. A lingua mon language está recoñecida como lingua indíxena en Myanmar así como en Tailandia.
BBDO
BBDO é unha axencia de publicidade de ámbito mundial que ten a súa sede en Nova York. Iniciouse no ano 1891 coa Batten Company de George Batten, e posteriormente en 1928, a través da fusión de BDO (Barton, Durstine & Osborn) e Batten Co., a compañía converteuse en BBDO. Con máis de 15 000 empregados en 289 oficinas de 81 países, é a máis grande das tres redes globais (BBDO, DDB, TBWA) de axencias na carteira do grupo Omnicom.
Veere
Núcleos de poboación
miniatura|260px|esquerda|Porto de Veere
A cidade de Veere
A pequena cidade de Veere atópase no Veerse Meer. Recibiu os seus dereitos da cidade en 1355. Entre 1541 e 1799, Veere foi un porto estabelecido para o Reino de Escocia. Durante os séculos XVII e XVIII Veere foi unha próspera cidade comercial. Había preto de 750 casas dentro das murallas entón, en contraposición das preto de 300 que hai agora.
Dedaleira
A dedaleira ou estraloque (Digitalis purpurea) é unha planta herbácea bianual, nativa de Europa da familia das plantaxináceas. Recibe tamén os nomes de abeluria, abrula, baloco, borleta, croque, dixital, estalote, milicroque e sanxoán.
A flor das dedaleiras e as súas follas conteñen unha substancia alcaloide, a dixitalina, que afecta ao funcionamento cardíaco e o extracto do seu principio activo foi empregado como medicación para a arritmia e outras deficiencias cardíacas dende finais do século XVIII. Na medicina a dixitalina viuse obsoleta e no seu lugar é usada a dixitoxina, molécula sintética derivada daquela. A planta tamén contén outra substancia, a dixitonina, que é de uso común no campo da bioquímica. Cómpre ter en conta que, a pesar dos seus efectos medicinais, as dedadeiras poden chegar a ser moi velenosas se son consumidas.
Características
As flores das dedaleiras son tubulares —a forma, semellante á dun dedal, deu lugar ao seu nome— e miden ata 5 cm de longo, formando grandes acios de flores penduradas. Os seus pétalos van dende o amarelo pálido ata o rosa intenso polo exterior e púrpura no interior da corola. Florecen de xuño a setembro no hemisferio norte, dando lugar logo a unha cápsula. A polinización é realizada por abellas. As sementes espállanse polo vento.
Subespecies e híbridos
Digitalis purpurea subsp. mariana é sinónimo de D. mariana subsp. mariana, e D. purpurea subsp. heywoodii é sinónimo de D. mariana subsp. heywoodii.
D. dubia, un nome utilizado para as poboacións de dedaleira que medran entre rochas calcíferas nos cantís sombreados da illa de Mallorca, agora considérase un sinónimo de D. minor, pero ata hai pouco considerábase unha especie válida (é dicir, en Flora Europaea (1976), e Euro + Med Plantbase (2011)), e clasificada como D. purpurea subsp. dubia en 1922, ou Digitalis purpurea f. dubia por taxonomistas españois en 1983.
Xenética
thumbnail|Os catro posibles fenotipos de Digitalis purpurea.
Sábese que as cores dos pétalos de Digitalis purpurea están determinados polo menos por tres xenes que interactúan entre si.
O xene M determina a produción dun pigmento púrpura, un tipo de antocianina. O xene m non produce este pigmento. O xene D é un potenciador do xene M e lévao a producir unha gran cantidade de pigmento. O xene d non mellora o xene M e só se produce unha pequena cantidade de pigmento. Por último, o xene W fai que o pigmento se deposite só en nalgúns puntos, mentres que o sene w permite que o pigmento se extenda por toda a flor.
Esta combinación dá lugar a catro fenotipos:
Cultivo
As dedaleiras son nativas de Europa, o noroeste de África e Asia central e occidental. En estado silvestre adóitase atopar en terrapléns, lindeiros boscosos ou entre penedais en zonas montañosas.
A dixital apréciase como ornamental, ademais de polo valor medicinal do seu principio activo. Prefire os climas tépedos, a sombra ou semisombra, e os chans ácidos e húmidos. Naturalízase con facilidade, pero non é invasiva.
Foi obxecto de intenso cultivo e existen varias variedades cultivadas entre os xardineiros. A variedade Alba produce flores de cor branca; Giant Shirley, flores acampanadas de gran tamaño, con pintas de cor purpúrea; Gloxinioides ten flores de cor clara, con marcas pintadas no exterior; Foxy florece desde o primeiro ano, producindo flores de pequeno tamaño e cor intensa.
A dedaleira na cultura popular
A dedaleira deu numerosos sinónimos en galego. Hainos derivados da forma das flores, derivados da época na que florece e, sobre todo, formas onomatopéicas derivadas do ruído que fan ao estalar a flor entre as mans.
Os sinónimos cos que se denomina esta planta son os seguintes: abelloca, abeloura, abeluria, abrula, abrulla, abuíño, alcloque, alconoz, alcornoz, alcroque, alcroques, alicroque, babocas, balitroques, baloca, baloco, belicroque, belitroque, belitroques, bilicroque, bilincroques, bilitroque, bilitroques, borleta, borletas, borlete, botexos, boto, burleta, cálzamos, campanelas, chopo, chopo negro, chopos, cloque, cloques, cócalos, cocos, couselo, crocas, croche, croches, croque, cróquele, cróqueles, croquelo, croques, croquetas, croquetes, dixital, estalo, estalón, estalos, estalote, estalotes, estoupallo, estoupallóns, estoupón, estoupona, estoupos, estraladeira, estralante, estralantes, estraleque, estraleques, estralo, estralos, estraloque, estraloques, estralote, estralotes, estrincón, estroleque, estroupallón, farricoque, faxicroques, folla de sapo, herba da cobra, herba de San Xoán, herba dos croqueles, herba dos troques, melicroque, melincroques, melitroque, milicroque, milicroques, militroque, palitroque, palitroques, porretas, quiquiricallo, riquilicroques, sabán, sabanos, san Xoán, san Xoane, san Xuan, sanxoán, sanxoane, sanxoáns, sanxoás, sanxuáns, sapaqueiro, seixoáns, seoane, seoanes, setestralos, soandes, soane, soanes, sovana, tastalás, torques, toupón, trascos, troque, tróqueles, troques, xoanas, xoane.
O nome abeloria e sanxoán vén de que o estraloque tamén se utiliza como herba de San Xoán, coma a verdadeira abeloura.
The Cloverfield Paradox
The Cloverfield Paradox é un filme estadounidense de 2018 de ciencia ficción e terror dirixido por Julius Onah. Foi escrito por Oren Uziel e Doug Jung, e producido por Bad Robot Productions, de J. J. Abrams. É o terceiro filme da franquía Cloverfield, despois de Cloverfield (2008) e 10 Cloverfield Lane (2016). Está protagonizado por Daniel Brühl, Elizabeth Debicki, Aksel Hennie, Gugu Mbatha-Raw, Chris O'Dowd, John Ortiz, David Oyelowo e Zhang Ziyi, e conta a historia dun grupo internacional de astronautas nunha estación espacial que tratan de resolver a crise enerxética da Terra empregando un acelerador de partículas, mais acaban viaxando a unha dimensión alternativa.
Yásnaya Elena Aguilar Gil
Yásnaya Elena Aguilar Gil, nada en San Pedro y San Pablo Ayutla (Sierra Mixe) o 16 de outubro de 1981, é unha escritora, lingüista, tradutora e activista mixe.