cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hédervár
A área xa estaba habitada na Idade de bronce. A cidade está asociada coa familia alemá Héder que se estableceu en Hungría e foi a fundadora da familia Héderváry. A familia Héderváry estableceu a súa residencia no chamado “outeiro xudeu” no século XIII. Prosperou rapidamente e o seu castelo foi ampliado, e nun período posterior construíuse a capela “Boldogasszony” (da Santa Virxe), lugar funerario da familia.
Mary G. Ross
Mary Golda Ross, nada en Park Hill (Oklahoma) o 9 de agosto de 1908 e finada o 29 de abril de 2008, foi a primeira muller enxeñeira nativa americana. Foi unha das 40 persoas enxeñeiras fundadoras de Skunk Works, e coñecida polo seu traballo en Lockheed Corporation en "Deseño preliminar de conceptos para a viaxe espacial interplanetario, voos tripulados e non tripulados ao redor da Terra, estudos temperáns de satélites de órbita, tanto para defensa como para motivos civís." En 2018, foi elixida para ser representada na moeda de 1 dólar estadounidense de 2019 pola Casa da Moeda dos EEUU, que celebra aos indios americanos no programa espacial.
Traxectoria
Mary G. Ross era a segunda de cinco nenos de William Wallace e Mary Henrietta Moore Ross. Foi a bisnieta do Xefe Cherokee John Ross. "Unha nena con talento que foi enviada para vivir cos seus avós na capital da Nación Cherokee de Tahlequah para asistir ao colexio."
Cando cumpriu 16 anos ingresou á Northeastern State Teachers' College en Tahlequah. Obtivo un grao en matemáticas en 1928, á idade de 20 anos.
Recibiu o seu título de máster do Colorado State Teachers College en Greeley en 1938, cursando todas " as clases de astronomía que tiñan."
Carreira
Ross ensinou matemática e ciencia en escolas da área rural de Oklahoma durante nove anos, maioritariamente durante a Gran Depresión.
Aos 28 anos de idade, realizou o exame de servizo civil para traballar para a Axencia de Asuntos indios (BIA) en Washington, D.C., como empregada estatística. En 1937, foi re-asignada como conselleira de nenas na Santa Fe Indian School, un internado indio-americano en Santa Fe, Novo México. En agosto de 1938 completou os requisitos para o seu título de mestría na Colorado State College of Education en Greeley; Mary asistira a clases nos veráns mentres era profesora. Alí recibiu clases de astronomía, ademais de ler moito sobre o campo das matemáticas que elixira.
Ross mudouse a California en 1941 para buscar traballo despois de que a EE.UU. unísese a a Segunda Guerra Mundial, seguindo o consello do seu pai. Ross foi contratada como matemática por Lockheed en 1942. Asignóuselle traballar co persoal de enxeñaría sobre dúas cuestións: os efectos de presión no Lockheed P-38 Lightning — o primeiro en ir a máis de 400 millas por hora — cando se achega á barreira de son, e mellorar a aeroelasticidad daquel primeiro avión tan grande, que debía ser tratado como corpo flexible. Aínda que Ross prefería traballar en temas relacionados cos voos espaciais  interplanetarios, máis tarde dixo que "se o mencionase en 1942, cuestionaríase a miña credibilidade"." "A miúdo pola noite  había catro de nós traballando até as 11 p.m.," lembrou máis tarde. "Era a chupatintas, facía moita investigación. As miñas ferramentas de última xeración eran unha regra de deslizamento e unha computadora Friden."
Despois da guerra, Lockheed enviouna a UCLA para unha certificación profesional en enxeñaría. "Estudei matemática para enxeñaría moderna, aeronáutica e mecánica de mísis e celeste." Era usual que unha empresa que contrataba a unha muller para traballar durante a guerra mantivese a esa muller unha vez terminada esta; Ross seguiu traballando para  Lockheed.
San Miguel de Sema
San Miguel de Sema é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Occidente. É un dos 123 concellos do departamento de Boyacá, localizado no oeste do departamento, co seu centro urbano a unha altitude de 2 615 metros. Limita cos concellos de Chiquinquirá, Simijaca, Fúquene (en Cundinamarca), e os concellos Ráquira e Tinjacá e Boyacá.
Mary G. Ross
Carreira
En 1952, Mary Ross uniuse ao Programa de Desenvolvemento Avanzado de Lockheed, no entón secreto Skunk Works, onde  traballou en "conceptos de deseño preliminar para viaxe espacial interplanetario, voos tripulados e non tripulados ao redor da Terra, estudos temperáns de satélites de órbita, tanto para defensa como para motivos civís." Traballou no proxecto de mísil de Agena, e en conceptos de deseño preliminar para "voos de recoñecemento a Venus e Marte." A maioría das teorías e artigos que xurdiron do grupo, incluíndo aqueles escritos por Ross, aínda son clasificados. Como dixo ao diario da súa alma máter na década de 1990, "tomabamos o coñecemento teórico e faciámolo realidade." Unha das funcións de Ross foi o Manual de Voo Planetario Vol. III da NASA, sobre viaxe espacial a Marte e Venus ... Cando o programa de mísil americano madurou, a señorita Ross atopouse investigando e avaliando viabilidade e rendemento de mísil balístico e outros sistemas de defensa. Tamén estudou a distribución da presión causada por ondas do océano e como afecta vehículos lanzados desde un submarino. O seu traballo en 1958 enfocouse en órbitas de satélite e a serie de foguetes de Agena, que xogou tan prominente función no programa Apolo de viaxe a lúa durante a década de 1960 e 1970. No seu rol de enxeñeira de sistemas avanzados, a señorita Ross traballou no vehículo de reingreso Polaris e en sistemas de enxeñaría para voos espaciais tripulados. "Era unha máis" dixo Norbert Hill, quen coñeceu a Ross cando el era director executivo  da American Indian Science and Engineering Society. "Era tan intelixente como o resto deles e podía defenderse soa." En 1958, apareceu no espectáculo televisivo Cal é A miña Liña?. Levoulle certo tempo aos participantes  adiviñar que ela era a persoa  que "Deseña Mísis de Foguete e Satélites (Aeronave Lockheed)."
Despois de retirarse en 1973, Mary Ross viviu en Los Altos, California, e traballou para recrutar mulleres novas e mocidade nativo-americana a carreiras de enxeñaría. Desde a década de 1950, converteuse en membro  da Sociedade de Mulleres Enxeñeiras. Tamén deu o seu apoio á Sociedade de Indio-Americanos en Ciencia e Enxeñaría (AISES), e no Consello de Tribos de Recurso da Enerxía.
Aos 96 anos de idade, levando o seu "primeiro vestido tradicional Cherokee" de verde calico, feito pola súa sobriña, participou nas cerimonias de apertura do Museo Nacional do indio americano en Washington, D.C. Á súa morte en 2008, deixou unha dotación de $400,000 a dito museo.
Gramática do interlingue
O interlingue, é un idioma auxiliar internacional creado en 1922 por Edgar de Wahl, quen buscou lograr a máxima regularidade gramatical e manter un carácter natural. O vocabulario baséase en palabras prexistentes de varios idiomas e un sistema de derivación que utiliza prefixos e sufijos recoñecibles.
Alfabeto
A (a), B (be), C (ce), D (de), E (e), F (ef), G (ge), H (ha), I (i), J (jot), K (ka), L (el), M (em), N (en), O (o), P (pe), Q (qu), R (er), S (es), T (te), U (u), V (ve), W (duplic ve), X (ix), Y (ypsilon), Z (zet)
As letras pronúncianse como en galego, excepto:
Artigo
Como o inglés, o occidental ten un artigo determinado e outro indeterminado. O artigo determinado é li, e o indeterminado, un.
O final do artigo determinado pódese cambiar a lo (masculino), la (feminino), lu (neutro), lis (plural), los (masculino plural), e las (feminino plural). Destas formas, as máis comúns son lu e lis: lu é igual que o lo do español, como en Ne li aprension de un lingue es lu essential, ma su usation (O esencial dun idioma non é a súa aprendizaxe senón o seu uso) e lis úsase con palabras que son difíciles de escribir en plural como lis s (as eses).
Substantivos
O plural faise engadindo -s despois dunha vocal, ou -es despois da maioría de consoantes. Para evitar cambios de pronuncia e de acentuación, ás palabras que terminan en -c, -g e -m só se lles engade unha -s: un libre, du libres, un angul, tri angules, li tric, li trics, li plug, li plugs, li album, pluri albums, li tram, du trams.
Adverbios
O interlingue ten adverbios primarios e adverbios derivados. Os adverbios primarios non se xeran a partir doutras partes do discurso e, por tanto, non se forman usando terminacións especiais: tre (moi), semper (sempre), etc.
Os adverbios derivados fórmanse agregando o sufixo -men a un adxectivo (rapid = rápido, rapidmen = rapidamente), relacionado co francés - ment, a español -mente e outros. A terminación - men inspirouse no francés provenzal e falado (que non pronuncia a t en -ment) e elixiuse sobre -mente para evitar conflitos coa terminación do substantivo - ment e outros substantivos no idioma derivados do tempo pasado en -t .​ Os adxectivos poden usarse como adverbios cando o sentido é claro:​
Il ha bon laborat = Traballou ben
Noi serchat long = Buscamos moito tempo
Derivación
thumb|Un exemplo de derivación tomado da revista  Cosmoglotta. thumb| Diagrama de fluxo mostrando a derivación de nomes a partir de verbos usando a Regra de Wahl. A aplicación da regra de De Wahl aos verbos, e o uso de numerosos sufixos e prefixos, creouse para resolver as irregularidades coas que os creadores doutros proxectos lingüísticos anteriores ao occidental infestaran as súas obras. Estes víronse obrigados a elixir entre regularidade e formas antinaturais, ou irregularidade e formas naturais. A opinión predominante antes da súa aplicación era que as formas naturais debían sacrificarse co fin da regularidade, mentres que aqueles que optaban polo naturalismo víanse obrigados a admitir numerosas irregularidades ao facelo ( Idiom Neutral, por exemplo, tiña unha lista de 81 verbos con radicais especiais​ usados ao formar derivados), un paradoxo resumido por Louis Couturat en 1903 da seguinte maneira:
As regras creadas por de Wahl para resolver isto describíronse por primeira vez en 1909​ nas Discusións da Academia pro Interlingua de Peano e son as seguintes:
Unha vez aplicadas estas regras, o occidental quedou con seis opoñas excepción. Son:
Os sufixos agréganse á raíz verbal ou ao tema presente do verbo (o infinitivo menos - r). Un exemplo disto último é o sufijo - ment: move/r, move/ment (non movetment), experi/r, experi/ment (non experimentment) e -ntie (inglés -nce): tolera/r (tolerar), tolera/ntie, existe/r (existir), existe/ntie.
Exidio Cuíñas
Xaquín Exidio Cuíñas, nado en Cambados en 1966, é un economista e escritor galego.
Traxectoria
Economista vinculado a proxectos empresariais sobre patrimonio marítimo e turismo náutico. En 2009 publicou Salgadoiro de queixo e mozzarella. En 2021 apareceu As gotas de mercurio.
Participou en proxectos empresariais de cultura marítima como Intramar, onde dirixiu o proxecto divulgativo escolar Cambados á beira do Mar en colaboración coa Confraría de Pescadores de Cambados e a Consellería do Mar, sendo o director e guionista do documental que leva o mesmo nome. Tamén participou no proxecto Natura 42 SL, relacionado co medio ambiente e o Parque Nacional das Illas Atlánticas.
Clan Bannerman
O Clan Bannerman (en Mac a' Bhrataich) é un clan escocés das Terras Baixas.
Noriano
O Noriano é unha división da escala temporal xeolóxica, é a segunda idade ou piso do Triásico Superior, terceira época do período Triásico. Esta etapa esténdese de 228 até 208,5 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Noriano sucede o Carniano e precede o Rhaetiano.
thumb|left|200px|[[Coelophysis.]]
San Mateo, Boyacá
San Mateo é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia do Norte. O centro urbano atópase a unha altitude de 2 500 metros na Cordilleira Oriental dos Andes colombianos. San Mateo limita con Guacamayas, Panqueba e El Cocuy polo leste, Boavita polo oeste, Macaravita, Santander polo norte e La Uvita polo sur.
Sarah James
Sarah Agnes James, nada en 1946, é unha Neets'aii Gwich'in nativa de Arctic Village, Alasca, EUA, e membro do consello do International Indian Treaty Council. Recibiu o premio Ambiental Goldman en 2002 xuntamente con Jonathon Solomon e Norma Kassi. Recibiron o premio polo seu combate pola protección do Refuxio Nacional de Vida Salvaxe do Ártico (ANWR) contra os plans de exploración e perforación de petróleo. A exploración de petróleo e gas perturbaría o ciclo de vida do caribú Porcupine, que foi a base da cultura Gwich'in durante 20.000 anos.
Política e presións
En novembro de 1969, James xuntouse a un grupo de estudantes indíxenas liderados polo activista Mohawk Richard Oakes que ocupou a antiga illa-prisión de Alcatraz en San Francisco, CA.
Na década de 1990, James visitou comunidades en paíse de América do Sur (Brasil, Ecuador, Nicaragua e Guatemala), falando polos menos privilexiados. Tamén apareceu en programas de televisión (CNN, MacNeil-Lehrer, CBS). Máis tarde foi a Washington, tentando esclarecer conceptos que eles cren que as empresas de petróleo terxiversan, e avogando pola preservación do Refuxio Nacional de Vida Salvaxe do Ártico.
Recoñecementos
En 1993 recibiu a Alston Bannerman Fellowship. En 2001, recibiu o premio "Liderazgo para un Mundo en Cambio" concedido a líderes notábeis pero pouco coñecidos. En 2002, recibiu o premio Medioambiental Goldman para "ambientalistas de base", xuntamente con Jonathon Solomon Sr. e Norma Kassi. Tamén recibiu o premio do National Conservation Land Trust en 2002. En 2004, recibiu o "Premio Ecotrust para o Liderazgo Indíxena", e en 2006 gañou da Fundación de Conservación de Alasca o "Premio Celia Hunter para Conservadores Excepcionais".
Angelo Domenghini
Angelo Domenghini, nado en Lallio, Bérgamo, o 25 de agosto de 1941, é un exfutbolista e exadestrador de italiano, que xogaba como dianteiro. Destacou especialmente no Inter de Milán de Helenio Herrera, co que gañou dous títulos da Serie A, unha Copa de Europa e dúas Copas Intercontinentais. Foi internacional coa selección italiana, coa que conquistou a Eurocopa de 1968 e acadou a final do Mundial de 1970.
San Pablo de Borbur
San Pablo de Borbur é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Occidente. O concello atópase a uns 65 km da cidade de Chiquinquirá, capital da provincia e limita polo norte con Otanche e Pauna, polo sur con Muzo, polo leste con Maripí e Pauna e polo oeste con Otanche.
San Pablo de Borbur tamén é coñecido como «o concello esmeralda de Colombia», polos numerosos xacementos na súa xurisdición.
Angelo Domenghini
Como futbolista
Formouse como futbolista na canteira da, debutando co primeiro equipo na Serie A o 4 de xuño de 1961, nunha derrota ante o Udinese. Militou durante os seguintes tres anos no equipo, tendo unha das súas mellores actuacións na final da Copa de Italia de 1963, cando marcou un triplete contra o Torino, cuxa portería defendía o gardameta internacional Lido Vieri, dándolle así ao club o seu primeiro e único título. Foi o primeiro futbolista en marcar un triplete nunha final da Copa de Italia, e un dos únicos dous que o lograron, xunto a Giuseppe Giannini en 1993.
En 1964 fichou polo Inter de Milán de Helenio Herrera, que viña de gañar a Copa de Europa. Alí xogou a miúdo de dianteiro centro, no canto do seu posto habitual na banda dereita, posición que no Inter ocupaba Jair. Con 54 goles en 164 partidos contribuíu á conquista de dous títulos de liga, da Copa de Europa de 1965 e de dúas Copas Intercontinentais.
En 1969 fichou polo, como parte do acordo que levou a Roberto Boninsegna ao Inter. No equipo sardo coincidiu con xogadores como Gigi Riva ou Sergio Gori e proclamouse na súa primeira tempada campión de liga, no que foi o primeiro e único título da historia do club.
Santa María, Boyacá
Santa María é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Neira. O concello limita polo norte cos concellos de Macanal e Campohermoso, polo leste co concello de San Luis de Gaceno, polo sur co departamento de Cundinamarca (concellos de Ubalá e Paratebueno) e polo oeste co concello de Chivor.
Angelo Domenghini
Como futbolista
En 1973 fichou pola Roma, por petición do que fora o seu adestrador no Cagliari, Manlio Scopigno. Co conxunto lacial xogou só unha tempada, na que marcou 4 goles en 30 partidos, quedando fóra dos plans do equipo trala chegada ao banco de Nils Liedholm.
Selección italiana
Foi 33 veces internacional coa selección italiana, coa que marcou 7 goles. Debutou o 10 de novembro de 1963 ante a Unión Soviética no Estadio Olímpico de Roma, nun partido correspondente á clasificación para a Eurocopa de 1964. Os soviéticos deixaron fóra a Italia daquela Eurocopa, pero a azzurra conseguiu clasificarse para a de 1968, disputada no seu propio país.
Domenghini foi titular no partido inaugural da Eurocopa de 1968 ante a URSS, que se decidiu por lanzamento de moeda, ao rematar sen goles; e tamén na final contra Iugoslavia, onde marcou de falta o gol que igualou o partido tralo tanto inicial de Dragan Džajić, forzando un partido de desempate no que a vitoria acabou sendo para os italianos. Foi elixido no once ideal do torneo. Disputou tamén o Mundial de 1970, sendo titular en todos os encontros e marcando o gol da vitoria (1-0) no primeiro partido contra Suecia. Xogou a final contra o Brasil de Pelé no Estadio Azteca, perdendo por 4-1.
Reinhard Genzel
Reinhard Genzel, nado o 24 de marzo de 1952, é un astrofísico alemán, codirector do Instituto Max Planck de Física Extraterrestre, profesor na Universidade de Múnic e profesor emérito na Universidade de California en Berkeley. Foi galardoado co Premio Nobel de Física en 2020 "pola súa descuberta dun obxecto compacto supermasivo no centro da nosa galaxia", o cal compartiu con Andrea Ghez e Roger Penrose.
Megan Boone
Primeiros anos e formación
Aínda que naceu en Míchigan, de moi nova, seus pais trasladáronse a The Villages, Florida, para estar máis preto dos seus avós. O seu avó, H. Gary Morse, foi o promotor de The Villages, e a súa nai, Jennifer Parr, era Directora de Vendas.
Boone di que se "enganchou" á actuación cando, con sete anos, os seus avós levárona a Nova York para ver unha obra de Broadway protagonizada por Nathan Lane.
En 2005, formouse na Escola de Teatro da Universidade Estatal de Florida cunha licenciatura en Belas Artes (BFA) en actuación. Boone estudou drama e interpretación técnica con Jane Alexander e Edwin Sherin no Asolo Repertory Theatre e traballou co dramaturgo Mark Medoff. Boone acreditou que Alexander a aconsellara que continuase actuando cando, ao comezo da súa carreira, pensara en abandonar e, posteriormente, coincidiu con ela en varios episodios de The Blacklist. Tras obter o seu diploma, marchou a Londres a estudar arte dramática e intepretación do teatro de Shakespeare e traballou con profesores da Royal Academy of Dramatic Art e da Royal Shakespeare Company.
A finais de 2017, Boone comezou a estudar un MBA en Sostibilidade no Bard College.
Carreira profesional
Tras acturar nunha curtametraxe, Elijah, filmada en 2001 cando era estudante na Universidade estatal de Florida, debutou profesionalemente en 2007 en teatro como protagonista nos Ánxeles na obra de Charles L. Mee Limonade Tous Les Jours e gañou dous premios LA Weekly Theatre pola súa actuación.
Boone debutou nas longametraxes coa película de terror My Bloody Valentine 3D (2009) e, a seguir, actuou nun papel secundario en Sex and the City 2 en 2010. Durante 2010, traballou na serie televisiva Law & Order: LA na que representou a fiscal adxunta do distrito Lauren Stanton. Ese mesmo ano, Boone debutou na dirección co filme independente Eggshells for Soil, rodando parte das escenas en The Villages. Tamén apareceu en Step Up Revolution (2012), a cuarta película da serie Step Up.
Boone, máis tarde recibiría un papel protagonista no drama independente Leave Me Like You Found Me (2012), polo que gañou o premio Gen Art Film Festival á mellor actriz. En 2013, tivo un papel recorrente na serie de drama policial CBS, Blue Bloods e, ese mesmo ano, conseguiu o papel protagonista da axente do FBI, Elizabeth Keen, na serie da NBC, The Blacklist. A serie tivo moito éxito tanto de crítica como de público, incluíndo boas puntuacións nas listaxes do mercado de vídeos.
Vida persoal
En novembro de 2015, o seu representante confirmou que ela mailo artista Dan Estabrook esperaban o seu primeiro fillo xuntos. En xaneiro de 2016, durante unha aparición en ''Live! wit Kelly and Michael'', Boone revelou que esperaban unha nena, que naceu en abril do mesmo ano
Despois do nacemento da súa filla, implicouse cada vez máis na concienciación sobre asuntos medioambientais. En xaneiro de 2017, creou a Fundación Caroline Agnes.org, coa que pretende proporcionar aos pais opcións de entrega de agasallos para os seus fillos que sexan ambientalmente seguros.
Eduardo Rodríguez Osorio
Eduardo Rodríguez Osorio, tamén coñecido como Eduardo R. Osorio, nado en Esmeriz-Chantada o 5 de marzo de 1920 e finado en Madrid o 25 de febreiro de 1995, foi un escultor galego.
Traxectoria
miniatura|Busto de [[Antolín Faraldo en Betanzos, obra de R. Osorio.]] Nacido na parroquia chantadina de Esmeriz, foi o penúltimo de 11 fillos. Os seus irmáns, carpinteiros e ebanistas, ensináronlle o oficio no obradoiro familiar, e vendo o seu interese pola escultura, enviárono á Escola de Artes e Oficios de Santiago de Compostela. Alí coñeceu a escultores como Francisco Asorey e tivo como mestre a Manuel Beiras.
En 1943, e co apoio da Deputación de Lugo, iniciou os estudos de Belas Artes en Madrid, na Escola Superior de Belas Artes de San Fernando, onde fixo amizade co artista Manuel Castro Gil. A continuación trasladouse a Sevilla para ampliar os seus estudos na Real Academia de Belas Artes de Santa Isabel de Hungría. De novo en Madrid, no curso 1950-51 estudou co pontevedrés Alfonso Quinteiro e o vigués Jesús Valverde, a eles tres chamóuselles o "triunvirato galego" nos círculos artísticos e intelectuais madrileños.
En 1952 a Deputación de Lugo concedeulle unha subvención extraordinaria para ampliar os seus estudos na Escola Superior de Belas Artes de París onde aprendeu de mestres coma Auguste Rodin ou Antoine Bourdelle.
Escultor figurativo e realista, destacou no xénero do retrato, realizando bustos e figuras de máis dun cento de persoeiros, como Celso Emilio Ferreiro, Dionisio Gamallo, Ramón Menéndez Pidal, Camilo José Cela, Arsenio Iglesias, José Ramón Ónega, José María Rodero, Antonio Bonet Correa, Robert Redfor, Emilio  Castelar, Pedro Barrié de la Maza, Manuel Fraga, Filgueira Valverde, Borobó, Manuel Castro Gil, así como pezas relacionadas coa cultura e tradición galegas. Compaxinou os seus traballos como escultor coa docencia, dando clases en institutos de ensino medio de Ribadeo, Betanzos, Ávila e Madrid. . Foi catedrático de Debuxo no Instituto Cardenal Cisneros de Madrid, no que se xubilou e logo seguiu traballando no seu estudio.
Así se definiu el: “A miña preocupación é o traballo e a superación persoal. Dedico todas as miñas obras á arte e creo que é necesario deixar pegada nesta vida...”, “a escultura é a miña vida e o artista adoita crecer ante as dificultades. Cada obra miña é unha experiencia, as miñas obras son un anaco do camiño que percorro”.
Características
A súa escultura principalmente trata a figura humana. Son figuras reconcentradas, de redondeados contornos, con formas sinuosas e sensuais que contrastan coa sobriedade do conxunto. As súas primeiras obras enlazan coa escultura tradicional galega en materiais, formas e temas, e posteriormente a súa escultura enriquécese ao adoptar unhas formas máis simples e novas.
Nas súas maternidades, as composicións que máis se repiten na súa obra, represéntase á muller como muller-nai-terra. A muller ten moita importancia na súa obra, o concepto da muller como nai, creadora de vida, preservadora e acolledora en comuñón coa terra, tamén feminina.
Outra etapa posterior é aquela que desenvolve despois da realización do busto a Félix Rodríguez de la Fuente na que os animais son os protagonistas, tratados dun modo realista, con certa abstracción e simplicidade. Nos seus retratos reproduce o que é, pero extraendo o profundo psicolóxico. Realizou máis de douscentos retratos, sendo un dos grandes e poucos artífices do que fose o denominado “Renacemento da escultura española do século XX”, o seu interese artístico tamén enaltece o esencial, sen que este afán sexa nunca  sinonimia de  simplismo. Valéndose das armas plásticas do Impresionismo e o Expresionismo, deixa sentir, tanto en cada peza como no conxunto de toda a súa produción, o carácter do ibérico e a alma galega.
Obra pública
Entre outros:
== Exposicións ==
Gosto adquirido
miniatura|300x300px|Natureza morta con ostras, de Osias Beert, ca. 1610. Staatsgalerie, Stuttgart. Un gosto adquirido , gusto adquirido ou sabor adquirido é unha apreciación agradábel dun alimento ou bebida, que dificilmente sería apreciado por alguén non familiarizado con tal sabor ou cheiro, é dicir, que non teña sido exposto repetidamente a eles. O gosto adquirido tamén se pode referir ao gosto estético, como o gosto musical.
Os alimentos e bebidas chamados de gostos adquiridos poden chegar a ser considerados como repugnantes pola xente non habituada a ese sabor, ben sexa pola materia prima, a textura, a forma, a preparación, o cheiro ou a aparencia.
Os gostos adquiridos son fortemente influenciados por factores sociais como a cultura e identidade nacional, e inducidos por exposición aos hábitos da contorna social no que o individuo se desenvolve, aínda que tamén se poden adquirir gostos alimenticios de forma tardía, por exposición voluntaria ou hábito, finalizando cando a persoa sente pracer ao consumir o alimento ou bebida. Na maioría dos casos as delicias particulares de cada país ou cultura son consideradas como gostos adquiridos.
É común que os alimentos de gosto adquirido o sexan polo feito de conter o que son tabús alimenticios para certas culturas. Exemplo disto son os insectos, considerados como repugnantes en moitos países occidentais. O sangue, as vísceras, o leite e a carne fermentadas ou descompostas (ou simplemente a carne, por exemplo para os xainistas e outras culturas vexetarianas) son outros exemplos comúns de alimentos tabú nalgunhas culturas.
Exemplos de gosto adquirido
Algúns alimentos que se consideran desagradábeis polos que non se afixeron ao seu gosto teñen aceptación en certas rexións ou etnias debido a que adquiriron o gosto co tempo. Entre eles atópanse estes exemplos:
Silas Kpanan'Ayoung Siakor
Silas Kpanan'Ayoung Siakor é un ambientalista liberiano. Recibiu o premio Ambiental Goldman en 2006 por revelar a extracción ilegal de madeira en Liberia e a súa conexión coa guerra civil, levando a sancións de exportación do Consello de Seguirdade das Nacións Unidas.
Dai Qing
Dai Qing (Dài Qíng en pinyin, 戴晴 en chinés, Chongqing) nada en agosto de 1941, é unha escritora, xornalista e militante chinesa moi crítica con algunhas políticas do seu país, o cambio climático e outros impactos do ser humano na Terra.
Traxectoria
Foi adoptada por un amigo do seu pai, Ye Jianying, figura chave no Exército Popular de Liberación, xa que o seu pai era un intelectual membro do partido comunista chinés, asasinado polos xaponeses en 1944.
Foi tamén no exército chinés onde comezou a súa carreira, diplomándose na academia militar de Harbin (哈爾濱軍事工程學院) en 1966, onde ocupou postos de enxeñaría. Ademais, ao estudar inglés en Nanjing (南京), traduciu varias obras para a súa filla, xa que non lle gustaba a literatura infantil dispoñible.
Durante a revolución cultural (entre 1966 e 1976), abandonou Pequín co seu marido e aínda que xa publicara, continuou o seu traballo para o exército cubrindo o Conflito Sino-Vietnamita. A súa carreira como literata comeza en 1982 con "Pan" ("盼"), o seu primeiro libro completo publicado.
Silas Kpanan'Ayoung Siakor
Silas Siakor apareceu no filme Silas de 2017, dirixido por Anjali Nayar e Hawa Essuman.
Organismos Públicos de Investigación
miniatura|300px|[[Centro Oceanográfico da Coruña, do Instituto Español de Oceanografía.]] Denomínanse Organismos Públicos de Investigación (OPIs) de España aquelas institucións creadas pola Administración Xeral do Estado para a execución directa de actividades de investigación científica e técnica e actividades de prestación de servizos tecnolóxicos.
Dai Qing
Traxectoria
Recibiu varias condecoracións de universidades como Columbia ou Harvard e estivo encarcerada tralas Protestas da Praza de Tian'anmen de 1989.
Liberada o 21 de xaneiro de 1990, Dai Qing rechazou as ofertas de asilo político dos Estados Unidos e Alemaña.
Organismos Públicos de Investigación
Foron creados de acordo coa Lei 14/2011, de 1 de xuño, da Ciencia, a Tecnoloxía e a Innovación (BOE núm. 131, de 2 de xuño de 2011).
Funcións
Ademais das sinaladas no cabeceiro do artigo, son competencia dos OPIs aquelas outras actividades de carácter complementario, necesarias para o adecuado progreso científico e tecnolóxico da sociedade, que lles sexan atribuídas pola lei ou polas súas normas de creación e funcionamento. Ademais, o Instituto de Salud Carlos III realizará actividades de financiamaento da investigación científica e técnica.
Dai Qing
Traxectoria
Obtivo o Premio Medioambiental Goldman en 1993.
Organismos Públicos de Investigación
Obxectivos
A lei de fundación establece o marco para o fomento da investigación científica e técnica e os ses instrumentos de coordinación xeral, co fin de contribuír á xeración, difusión e transferencia do coñecmento para resolver os problemas esenciais da sociedade. O obxectivo fundamental é a promoción da investigación, o desenvolvemento experimental e a innovación como elementos sobre os que ten que asentarse o desenvolvemento económico sostíbel e o benestar social.
Os obxectivos xerais da lei fundacional son os seguintes:
OPIs da Administración Xeral do Estado
miniatura|300px|Sede central do [[Consejo Superior de Investigaciones Científicas en Madrid.]]
Teñen a condición de Organismos Públicos de Investigación da Administración Xenal do Estado:
Coordinación
O Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades encárgase da coordinación das actuacións dos OPIs.
Alexandre o etolo
Alexandre o etolo (latín Alexander Etolus, grego antigo Ἀλέξανδρος ὁ Αἰτωλός) foi un poeta e escritor grego, o único representante coñecido da poesía etolia.
Obras
A pesar da súa distinción como poeta tráxico, parece que o consideraban mellor escritor de poemas épicos, elexías, epigramas e cynaedi. Entre os seus poemas épicos atopamos os títulos e algúns fragmentos de tres pezas: O pescador (ἁλιεὺς, Ateneo de Naucratis, 7.296), Kirka ou Krika (tamén citado por Ateneo, 7.283), que, porén, di que é dubidoso, e Helena (Bekker, Anecd. páx. 96.).
Das súas elexías aínda quedan algúns fermosos fragmentos, conservados por Ateneo (4.170, XI. páx. 496, xv. páx. 899), Estrabón (XII. páx. 556, XIV. páx. 681) Partenio de Nicea (Erotica 4 Xoán Tzetzes Ad Lycophr. 266). Os seus Cynaedi, ou Ἰωνικὰ ποιήματα ("ioniká poiémata" 'poemas xónicos'), son mencionados por Estrabón e Ateneo. Aulo Xelio conserva algúns versos anapestos en loanza de Eurípides.
Sarah Miles
Traxectoria
Miles asistiu primeiro á escola de Roedean e a outras tres escolas, mais foi expulsada de todas. Aos quince anos matriculouse na Royal Academy of Dramatic Art. Despois de graduarse debutou no cinema en 1962 como Shirley Taylor en Term of Trial, protagonizado con Laurence Olivier, con quen mantivo unha breve relación. Nos seguintes anos, Miles converteuse nunha recoñecida actriz do cinema británico polos seus papeis nos filmes The Servant (Joseph Losey, 1963) e Ampliación (Michelangelo Antonioni, 1966).
Tras actuar en varios filmes entre 1966 e 1969, foi escollida para o papel de Rosy Ryan, filla de Tom Ryan no filme de David Lean de 1970 Ryan's Daughter. A súa interpretación valeulle unha candidatura ao Óscar á mellor actriz.
En 1973, mentres participa na rodaxe do filme The Man Who Loved Cat Dancing, un antigo amante seu e aspirante a guionista, David Whiting, faleceu en circunstancias misteriosas. Durante ese mesmo período, Miles tivo unha relación Burt Reynolds, con quen protagonizaba o filme. Tamén en 1973 protagonizou xunto a Robert Shaw o filme The Hirelling dirixido por Alan Bridges, baseado na novela homónima de L. P. Hartley, que gañou a Palma de Ouro do Festival de Cannes daquel ano.
Desde 1973, Miles foise retirando durante períodos para só aparecer nalgúns filmes ou programas de televisión, como na obra Well, nos Trafalgar Studios e no Teatro Apollo de Londres, con Natalie Casey.
Vida persoal
Miles estivo casada en dúas ocasións co dramaturgo Robert Bolt (de 1967 a 1975 e de 1988 a 1995). Bolt escribiu e dirixiu o filme Lady Caroline Lamb, en que Miles interpretaba a heroína homónima. Bolt tamén foi o guionista de Ryan's Daughter.
Sarah Miles é irmá do director de cinema, produtor e guionista Christopher Miles.
Santa Rosa de Viterbo, Boyacá
Santa Rosa de Viterbo é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Tundama. Atópase a uns 67 quilómetros ao norte da cidade de Tunja e a 197 quilómetros da cidade de Bogotá. Durante o período da República de Nova Granada, foi creada a Provincia de Tundama en 1849, da que se converteu na súa capital ata a incorporación no Estado Soberano de Boyacá en 1858. Coa reforma político-administrativa do presidente Rafael Reyes Prieto (1904-1909), converteuse en capital do departamento de Tundama en 1905 e do departamento de Santa Rosa dende 1908 ata 1910.
Clan Borthwick
O Clan Borthwick é un clan escocés.
Santana, Boyacá
Santana é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Ricaurte. O centro urbano atópase a unha altitude de 1 550 metros na Cordilleira Oriental dos Andes colombianos. Santana limita con Chitaraque e o departamento de Santander polo leste, con Güepsa, Santander polo oeste, con Suaita, Santander polo norte e con Chitaraque e San José de Pare polo sur.
Santa Sofía, Boyacá
Santa Sofía é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Ricaurte. O centro urbano de Santa Sofía atópase a unha altitude de 2 387 metros no Altiplano Cundiboyacense, coas partes elevadas máis altas do municipio, que forma parte do ecosistema do páramo, chegando a 3 000 metros. Limita con Moniquirá polo norte, con Gachantivá polo oeste, con Villa de Leyva polo sueste, con Sutamarchán polo sur, con Saboyá polo suroeste, e con Puente Nacional, Santander polo oeste.
Sativasur
Sativasur é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia do Norte. Atópase a uns 132 quilómetros de Tunja, a capital do departamento. Sativasur limita cos concellos de Sativanorte polo norte, Socotá polo leste e Paz de Río polo sur e oeste.
Edith M. Flanigen
Edith Marie Flanigen, nada en Buffalo, Nova York, o 28 de xaneiro de 1929   é unha química estadounidense, coñecida polos seus traballos na síntese de esmeraldas, e posteriormente traballos con ceolitas para peneiras moleculares na empresa da Unión Carbides. Foi a primeira muller en recibir a Medalla Perkin en 1992. Flanigen obtivo un máster en química inorgánica e física pola Universidade de Syracuse en 1952.
Traxectoria
Edith Marie e as súas dúas irmás, Joan e Jane, foron introducidas na química pola súa profesora de secundaria, a irmá Mary. Os tres pasaron a estudar química no D'Youville College baixo a dirección de Dorothea Fitzgerald, que era responsable de todos os cursos de química. Flanigen graduouse como a mellor estudante.
Joan e Edith obtiveron un máster en química na Universidade de Syracuse. Flanigen recibiu un máster en química física inorgánica en 1952.
Carreira
En 1952 incorporouse á empresa Union Carbide. O seu traballo nun principio foi a identificación, purificación e extracción de diferentes polímeros de silicona. En 1956, pasou ao grupo que estudaba as peneiras moleculares. En 1973, foi a primeira muller de Union Carbide en ser nomeada Investigadora Asociada, e en 1986, Investigadora sénior. Trasladouse a UOP (unha joint venture entre Union Carbide e Allied Signal) en 1988, onde foi nomeado investigador principal. Flanigen foi ascendido a UOP Partner en 1991 e retirouse en 1994.
Despois da súa carreira na UOP, e polo menos ata 2004, Flanigen permaneceu activa profesionalmente, incluíndo traballo como consultora para UOP. Nos seus 42 anos de carreira como asociada en Union Carbide, inventou máis de 200 substancias sintéticas diferentes, foi autora ou coautora de máis de 36 publicacións e presentou polo menos 109 patentes.
Química
Ademais do seu traballo sobre peneiras moleculares, Flanigen tamén co-inventou unha esmeralda sintética, que Union Carbide produciu e vendeu durante moitos anos.
Premios e recoñecementos
Flanigen recibiu numerosos premios e distincións. Foi, por exemplo, a primeira muller en recibir a Medalla Perkin en 1992. Tamén foi incorporada ao National Inventors Hall of Fame en 2004.
O 20 de novembro de 2014, o presidente Barack Obama concedeulle a Flanigen a Medalla Nacional de Tecnoloxía e Innovación polas súas contribucións á ciencia.
Megasoma elephas
Megasoma elephas, o escaravello elefante, é unha especie da familia Scarabaeidae e subfamilia Dynastinae. Ten unha distribución Neotropical.
Aspecto
miniatura|esquerda|Macho e femia de Megasoma elephas no [[Insectario de Montreal]] Os escaravellos elefante son de cor negra e están cubertos de finos pelos (setas) microscópicos. Os pelos crecen especialmente espesos nos élitros e danlle ao corpo do animal unha cor amarelada. Os machos teñen dous cornos que se proxectan cara adiante desde a cabeza e o protórax. O corno da cabeza máis longo é o que lle dá a estes escaravellos o seu nome, xa que lembra os cabeiros dun elefante. As femias non teñen cornos. Usan os cornos para a defensa e a competición entre machos polo alimento e as femias.
Tamaño
En tamaño miden entre 7 e 12 cm de longo, e o exemplar macho máis grande que se mediu era de 13,7 cm, incluíndo o corno.
Localización
Viven nas selvas do sur de México, América Central e América do Sur.
Reprodución
miniatura|Femia de Megasoma elephas en [[Costa Rica]] As larvas desenvólvense en grandes troncos en descomposición e tardan tres anos en desenvolverse en adultos, dependendo da subespecie. A femia pon ovos dento dos troncos podres ou no chan. Algunhas semanas despois (normalmente tres) os ovos fan eclosión orixinando larvas con forma de C, brancas con cabeza marrón e seis patas. O estadio larvario dura arredor de 29 meses, durante ese tempo a larva aliméntase. O terceiro e último estadio, o pupal, dura arredor de cinco semanas a unha temperatura de 26 graos Celsius. A vida dun adulto dura uns tres meses.
Alimentación
Aliméntanse do zume interno de certas árbores e de froitos maduros caídos. En catividade tamén comen froitas exóticas, como ananás, longáns, lichis e a codia de certas árbores como Delonix regia.
Comportamento e hábitat
Viven en selvas e son activos principalmente durante a noite. Poden manter unha alta calor corporal interna cando buscan comida malia a baixa temperatura ambiental.
A poboación de escaravellos elefante diminuíu bastante pola destrución das selvas, o cal reduciu o seu territorio para vivir e reproducirse. Nalgúns países como Costa Rica, Nicaragua e outros en América Central a cabeza do macho utilízase como colgante ou colar, decorada con ouro. Isto afectou á poboación gravemente.
Posible uso militar
Como parte dun proxecto patrocinado polo Pentágono norteamericano, investigadores da Universidade de California, Berkeley implantaron eléctrodos en pupas de escaravello elefante. Isto permite exercer certo control remoto do comportamento voador dos adultos.
José Antonio Dopacio Mesa
José Antonio Dopacio Mesa, coñecido como Colasito, nado na Pontenova e finado no mesmo concello o 20 de xullo de 1936, foi un político galego.
Traxectoria
Foi nomeado recadador interino do Concello de Vilameá o 24 de xuño de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 formou parte do comité da Fronte Popular de Vilameá e Vilaoudriz, constituído o día 22, xunto con Ángel Pérez Gándaras, Manuel Enríquez Fernández e Jesús Sampedro Vázquez. Foi morto na Pontenova nos enfrontamentos armados contra o exército golpista.
Carniano
thumb|center|200px|[[Eoraptor.]]
Noites de Broadway
Noites de Broadway (en Bloodhounds of Broadway) é un filme estadounidense de 1989 dirixido por Howard Brookner. Está baseado en catro historias de Damon Runyon: "The Bloodhounds of Broadway", "A Very Honorable Guy", "The Brain Goes Home" e "Social Error". Está protagonizado por Matt Dillon, Jennifer Grey, Anita Morris, Julie Hagerty, Rutger Hauer, Madonna, Esai Morales e Randy Quaid. Madonna e Jennifer Grey interpretan un dúo, "I Surrender Dear", durante o filme.
Estreouse en galego o 10 de xuño de 1999 na TVG.
Illas Okinawa
As Illas Okinawa (沖縄諸島 (Okinawa Shotō) ou 沖縄群島 (Okinawa Guntō)) son un grupo de illas na Prefectura de Okinawa, Xapón e son o principal grupo de illas da prefectura. As illas de Okinawa forman parte do grupo máis grande das Illas Ryukyu e están situadas entre as Illas Amami da Prefectura de Kagoshima ao nordeste e as Illas Sakishima da Prefectura de Okinawa ao suroeste.
As illas Okinawa, ademais da illa principal, conteñen tres grupos de illas máis pequenos: os grupos de illas Kerama, Yokatsu e Iheya-Izena.
As illas de Okinawa son o centro político, cultural e poboacional da prefectura de Okinawa. A capital da prefectura de Naha está dentro do grupo de illas. O 90% da poboación da prefectura reside nas illas de Okinawa, principalmente na illa máis grande do grupo, Okinawa Island. O acceso ás diversas illas de Okinawa realízase principalmente a través de pequenos aeroportos. que conectan co Aeroporto de Naha. Ademais, as illas están conectadas mediante un servizo de transbordador co porto de Naha, na capital da prefectura.
As illas Okinawa atópanse dentro da zona climática subtropical, que admite a produción de cana de azucre, ananás e flores cortadas. As bases militares dos Estados Unidos na prefectura de Okinawa atópanse nas illas de Okinawa.
Historicamente, o dominio do Reino Ryukyu, centrado na illa de Okinawa, consolidou as illas de Okinawa antes de estenderse ao sur ata as Miyako e Illas Yaeyama e ao norte ata Amami Ōshima.
thumb|250px|left|Mapa das illas Okinawa
Illas
O Guntō de Okinawa, definido polo Departamento Hidrográfico e Oceanográfico da Garda Costeira do Xapón, abrangue as seguintes illas:
A Autoridade de Información Xeoespacial do Xapón define o Okinawa Shotō. Son un grupo de illas administrativo e inclúen a periférica Iōtorishima, que doutro xeito é vista como parte das Illas Amami.
Sativanorte
Sativanorte é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia do Norte. Sativanorte limita con Susacón polo norte, con Sativasur e Tutazá polo sur, con Onzaga e o departamento de Santander polo oeste e con Jericó e Socotá polo oeste.
Ladiniano
O Ladiniano é unha división da escala temporal xeolóxica, a última época do Triásico medio, segundo terzo do período Triásico. Esta etapa esténdese desde 237 até 228 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Ladiniano sucede o Anisiano e precede o Carniano, a primeira época do Triásico superior.
Jesús Sampedro Vázquez
Jesús Sampedro Vázquez, nado na Pontenova, foi un practicante e político galego.
Traxectoria
Fillo de Miguel Sampedro Villar, xefe da estación de Vilaoudriz, e Elena Vázquez Gayoso. Estudou o bacharelato no Instituto de Lugo. Foi nomeado practicante do Concello de Vilaoudriz en novembro de 1931. Foi secretario da Agrupación local do Partido Republicano Radical Socialista de Vilaodriz en 1933. Estaba vinculado ao sindicalismo de clase nas minas de Vilaoudriz. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 formou parte do comité da Fronte Popular de Vilameá e Vilaoudriz constituído o día 20, xunto con Ángel Pérez Gándaras, José Antonio Dopacio Mesa e Manuel Enríquez Fernández. Fuxiu e despois estivo agochado varios meses na súa casa, sen ser descuberto nos continuos rexistros que se realizaban. Xulgado en Lugo, foi declarado en rebeldía. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1937, e foi reclamado polo xuíz de instrución especial militar de Ribadeo en maio de 1937 xunto con Cándido Rodríguez, Antonio Ferreiro Vérez, Emilio Roncandio Vicario e José Murias Rodríguez. Entregouse en 1939 e ingresou na Prisión de Lugo o 27 de maio. Xulgado en Lugo por rebelión militar o 28 de marzo de 1940 xunto con José Murias Rodríguez e Emilio Roncandio Vicario, foi condenado a prisión. Saíu do Cárcere de Lugo o 4 de agosto de 1940. Volveu traballar como practicante na Pontenova nos anos corenta. Despois exiliouse en Venezuela.
Vida persoal
Casou na Pontenova con María de las Mercedes Gallo Lamas en agosto de 1941.
National Women's Hall of Fame
National Women's Hall of Fame (en galego, Salón Nacional da Fama de Mulleres) é unha institución estadounidense creada en 1969, na cidade de Seneca Falls, Nova York, onde se celebrou a primeira Convención sobre os Dereitos da Muller en 1848. A misión do salón, establecida na súa declaración de 1969, é: "honrar a perpetuidade as mulleres cidadás dos Estados Unidos de América cuxas contribucións ás artes, deportes, negocios, educación, goberno, humanidades, filantropía e ciencia foron de grande importancia e valor para o desenvolvemento do seu país.
O National Women's Hall of Fame distingue as mulleres estadounidenses a través dun rigoroso proceso de selección no que participan representantes de importantes organizacións do país e expertos en diferentes áreas. As nomeadas son seleccionadas en función da medida en que os cambios que realizaron afectan aos aspectos sociais, económicos e culturais da sociedade; o impacto que tiveron a nivel nacional ou global, os resultados do cambio producido; e o valor duradeiro deses logros ou cambios.
A idea xurdiu de John Rosenkrans, presidente do Eisenhower College, onde se albergou o salón ata 1979, cando a organización comprou un edificio bancario no distrito histórico de Seneca Falls e renovouno para convertelo na nova sede do salón e no lugar da súa residencia e da exposición permanente. A residencia está situada no número 76 de Fall Street, preto do Parque Nacional dos Dereitos da Muller que se estableceu no lugar da Convención de 1848.