cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniel Lambert
Morte
Na mañá do día 21 de xuño Lambert espertou a súa hora habitual e semellaba ter boa saúde. Segundo comezaba a afeitarse, queixouse de que tiña dificultades para respirar. Dez minutos despois colapsou e faleceu. Non se lle practicou unha autopsia, e descoñécese a causa exacta da súa morte. Moitas fontes afirman que faleceu por mor dunha dexeneración graxa do corazón ou de estrés no mesmo provocado pola súa corpulencia. Porén, o seu comportamento nos días previos á súa morte non coincide cos síntomas habituais presentados por aqueles que sofren de insuficiencia cardíaca. Varias testemuñas indicaron que na mañá do seu pasamento presentaba unha aparencia saudable, antes de quedar sen alento e colapsar. O autor Jan Bondeson especulou que a explicación máis consistente para a súa morte, tendo en conta os seus síntomas e historial médico, é que sufriu un embolismo pulmonar.
Soterramento
O seu cadáver ía ser retornado a Leicester, polo que no 22 de xuño foi colocado dentro dun cadaleito de madeira de olmo de 193 cm de largo, 132 cm de ancho e 71 cm de profundidade, construído sobre unhas rodas que permitían movelo con máis facilidade, que precisou uns 10,4 m2 de madeira para a súa fabricación. O ataúde resultaba tan grande que para conducilo fóra da pousada cara ó recentemente aberto cemiterio na parte traseira de St Martin's Church, tiveron que demoler a ventá e parte da parede do seu apartamento. A tumba tiña un tamaño acorde para o cadaleito, cunha aproximación en pendente para evitar ter que baixar o ataúde dende arriba. Así a todo, o 23 de xuño precisouse de 20 homes que tardaron unha media hora en levar o cadaleito ata a tumba.
As amizades de Lambert pagaron para que se instalase unha gran lápida, coa seguinte inscrición: miniatura|dereita|300px|Lápida de Daniel Lambert <blockquote style="text-align:center; margin:auto;" class="cita"> En Recordo dese Prodixio da Natureza. DANIEL LAMBERT. un Nativo de Leicester : quen posuía unha Mente exaltada e sociable e na Grandeza persoal non tiña Competidor Medía tres Pés unha Polgada ó redor da Perna  nove Pés catro Polgadas ó redor do Corpo  e pesaba  Trescentos trinta e cinco Quilos ! Deixou esta Vida o 21 de xuño de 1809 Á idade de 39 anos  Como Testemuño de Respecto esta Pedra foi erixida polos seus Amigos en Leicester
Legado
miniatura|right|upright|Gravado de "Daniel Lambert, of surprising corpulency", publicado en 1821 A finais de 1809 J. Drakard publicou ''The life of that wonderful and extraordinary heavy man, the late Danl. Lambert, from his birth to the moment of his dissolution, with an account of men noted for their corpulency, and other interesting matter'', a primeira biografía completa de Lambert publicada trala súa morte. O rexistro de Lambert como a persoa de maior peso corporal na historia rexistrada foi superado en pouco tempo polo estadounidense Mills Darden (1799–1857), pero para entón Lambert convertérase nunha figura de culto, e case tódolos obxectos que tiñan algunha conexión con el foron preservados para a posteridade. A súa roupa e posesións vendéronse en poxas, e moitas delas presérvanse en varios museos.
O termo "Daniel Lambert" pasou a ser de uso común na lingua inglesa falada e escrita, empregado para referirse a calquera home gordo. O seu nome continuou tendo este uso durante moitos anos tralo seu finamento. En 1852 Charles Dickens afirmou que "o nome de Lambert coñécese mellor que a súa historia". Na súa novela Nicholas Nickleby Dickens compara a obesidade de Xurxo IV á de Lambert. William Makepeace Thackeray usou o termo na súa novela Vanity Fair para referirse o obeso Joseph Sedley, e na obra The Luck of Barry Lyndon para referirse ó servente obeso Tim.
Co paso do tempo "Daniel Lambert" pasou a facer referencia a calquera cousa que fose excepcionalmente grande. Herbert Spencer, na obra The Study of Sociology, usou a frase "un Daniel Lambert da aprendizaxe", mentres que Thomas Carlyle usouno de forma sarcástica para referirse a Oliver Cromwell como "este gran Xogador inchado e desafortunado lambón 'Daniel Lambert en espírito ' ". En 1874 o xornal The Times, nunha revisión da recentemente traducida comedia francesa La Fiammina de Mario Uchard na que un personaxe chámase "Daniel Lambert", indicou que o nome "sempre se asocia na mente inglesa coa noción de obesidade", e en 1907, case 100 anos trala morte de Lambert, fixeron unha referencia ó Château de Chambord como "o Daniel Lambert entre os châteaux". Nellie Lambert Ensall, no seu momento a muller de maior peso corporal no Reino Unido, afirmou en 1910 que era a bisneta de Daniel Lambert, pero esta afirmación considérase falsa xa que Lambert non chegou a casar e é pouco probable que tivese descendencia.
P. T. Barnum
P. T. Barnum e o xeneral Tom Thumb (Charles Sherwood Stratton), de 64 cm de altura, visitaron Stamford en 1846 e doaron un dos disfraces de Thumb a Dixon para que fose exposto xunto ó de Lambert. En 1866, o xeneral Tom Thumb xunto coa súa muller tamén de reducida estatura Lavinia Warren (Mercy Lavinia Warren Bump), a irmá desta Minnie Warren (Huldah Pierce Warren Bump) e outro dos ananos famosos de Barnum o Comodoro Nutt (George Washington Morrison Nutt), visitaron Stamford. Todos eles xuntos eran capaces de pasar a través do oco dos calzóns de Lambert a altura dos xeonllos. En 1866 os traxes de Lambert e de Tom Thumb vendéronse á Old London Tavern en Stamford, e posteriormente pasaron a estar en posesión do Museo de Stamford.
A figura de cera de 1806 de Lambert exportouse ata os Estados Unidos e exhibiuse en New Haven, Connecticut cara ó ano 1813. En 1828 a figura estivo exposta nos Boston Vauxhall Gardens vestida cun conxunto completo da roupa do propio Lambert. P.T. Barnum mercouna posteriormente e pasou a exhibila no Barnum's American Museum de Nova York, pero o museo quedou destruído por mor dun incendio no ano 1865 e a figura fundiuse pola calor e perdeuse.
Na memoria popular
Lambert pasou a ser unha personaxe popular en Leicester, descrito no ano 2009 polo xornal Leicester Mercury como "unha das iconas máis apreciadas da cidade", e varios pubs e negocios locais levan o seu nome. A obra de Sue Townsend titulada The Ghost of Daniel Lambert, na que a pantasma de Lambert desaproba a demolición e o novo desenvolvemento de 1960 do centro histórico de Leicester, estreouse no Haymarket Theatre de Leicester no ano 1981. Lambert é unha figura popular tamén en Stamford, e o equipo de fútbol local Stamford A.F.C. recibe o alcume de "The Daniels" na súa honra.
Un dos traxes de Lambert, xunto coa súa cadeira de brazos, o seu bastón, a súa fusta e o seu libro de oracións están en exhibición permanente no Newarke Houses Museum de Leicester. O pub Daniel Lambert en Ludgate Hill xa non existe, e os obxectos alí amosados pasaron a estar en exposición permanente no George Hotel de Stamford. No ano 2009, no 200 aniversario do seu pasamento, Leicester celebrou o "Día de Daniel Lambert", no que máis de 800 persoas asistiron a un evento na súa honra no Newarke Houses Museum.
A Carrasca, Parada, Nigrán
A Carrasca é un lugar da parroquia de Parada, no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 149 habitantes (74 homes e 75 mulleres).
Sainte-Marie, Ille e Vilaine
Saint-Marie (en Lokmaria-Redon) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Cor Dam
Cornelis (Cor) Dam, nado na cidade surholandesa de Delft o 26 de abril de 1935, é un artista holandés que ao longo da súa carreira cultivou a escultura, a pintura, ilustración e a cerámica.
Traxectoria
Dam estudou na a presa estudada na Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten ("Real Academia das Belas Artes") da Haia e, logo da súa graduación, entre 1950 e 1965, traballou como deseñador na fábrica De Koninklijke Porceleyne Fles, máis coñecida como Royal Delft, que se dedica á fabricación de obxectos da popular louza de Delft. Desde 1965 a 1980 exerceu o seu labor profesional en Ateliers Ceramic Structure 68 bv, tamén na Haia. Desde 1988 imparte clases na Universidade de Tecnoloxía de Delft.
Os seus traballos escultóricos poden atoparse nos espazos públicos de moi diversas cidades holandesas. Entre eles é moi destacable o mosaico en relevo de cores brillantes que representa a Anne Frank, con candeas, escribindo o seu diario no seu faiado, que deseñou para a Frankschool, na cidade de Gouda.
Obras salientables
Esta é unha escolla das obras máis representativas de Dam en exteriores:
Manuel Tobío Romaní
Manuel Tobío Romaní, coñecido como Maranqueiro, nado en Muros cara a 1899, foi un político galego.
Traxectoria
Na II República foi elixido alcalde de Muros en 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu con outros republicanos do Barbanza nos bous Santa Eulalia e Santa Rosa. Combateu no exército leal. Logo da derrota da República pasou a Francia. Foi un dos pasaxeiros do Winnipeg e acabou exiliándose no Uruguai.
Hidrostática
A hidrostática é a rama da mecánica de fluídos que estuda os fluídos en estado de repouso, tales como gases e líquidos. As bases principais da hidrostática son o principio de Pascal e o principio de Arquimedes
Principio de Pascal
O principio de Pascal é unha lei enunciada polo físico e matemático francés Blaise Pascal (1623-1662) que se resume na frase: "o incremento da presión aplicada a unha superficie dun fluído incompresíbel contido nun recipiente indeformábel, transmítese co mesmo valor a cada unha das partes do mesmo". É dicir, que se aplicamos presión a un líquido non comprimíbel nun recipiente pechado, esta transmítese con igual intensidade en todas as direccións e en todos os sentidos.
Este tipo de fenómeno pósese apreciar, por exemplo, na prensa hidráulica ou no gato hidráulico; ambos dispositivos baséanse no principio de Pascal. A condición de que o recipiente sexa indeformábel é necesaria para que os cambios na presión non actúen deformando as paredes do mesmo en lugar de transmitirse a todos os puntos do líquido.
Pterocladiáceas
A das Pterocladiáceas (Pterocladiaceae) é unha familia de rodófitas da clase das florideofíceas, subclase das rodimeniofícidas e orde das xelidiales.
Descrición
A familia foi descrita en 2006 por G. P. Felicini e C. Perrone.
PPP
PPP (acrónimo do inglés point-to-point protocol, «protocolo punto a punto») é un protocolo de nivel de enlace estandarizado no documento RFC 1661. Xa que logo, trátase dun protocolo asociado á pila TCP/IP de uso en Internet.
Pterocladiáceas
Xéneros
A familia comprende tres xéneros:
PPP
Descrición
O protocolo PPP permite establecer unha comunicación a nivel de enlace entre dous computadoras. Xeralmente, utilízase para establecer a conexión a Internet dun particular co seu provedor de acceso a través dun módem telefónico. Ocasionalmente tamén é utilizado sobre conexións de banda larga (como PPPoE ou PPPoA). Ademais do simple transporte de datos, PPP facilita dúas funcións importantes:
PPP tamén ten outros usos, por exemplo, utilízase para establecer a comunicación entre un módem ADSL e a pasarela ATM do operador de telecomunicacións. Tamén se veu utilizando para conectar a traballadores desprazados (p. ex. computador portátil) coas súas oficinas a través dun centro de acceso remoto da súa empresa. Aínda que está aplicación estase abandonando en favor das redes privadas virtuais, máis seguras.
Pterocladiáceas
Xéneros
Porén, o ITIS só admite un único xénero:
PPP
Trama PPP
Unha trama PPP esta baseada en HDLC. Ten un mínimo de 6 bytes e un máximo indeterminado. A trama HDLC con PPP é:
Nota: 0x7e son 8 bits en notación hexadecimal, ver Hexadecimal para máis información.
O enderezo sempre é 0xFF que é o enderezo de difusión estándar de todos os destinos. En PPP non hai enderezos individuais de cada estación dado que só hai dúas. O campo control vale 0x03, que corresponde con tramas de usuario non numeradas en HDLC. Estes dous campos pódense eliminar se se negocia en LCP "Address-and-Control-Field-Compression" (ACFC, compresión dos campos de enderezo e control).
Os identificadores de protocolo están especificados no RFC 1661. Os máis importantes son:
O campo FCS (Frame Check Sequence) é unha secuencia de comprobación de trama. Utilízase para detectar erros na transmisión da trama. O transmisor calcula o CRC do contido da trama e colócao no campo FCS. O receptor calcula o CRC da trama que recibe e compárao co valor que hai no FCS. Se os valores son distintos, hai bits erróneos na trama, polo que se descarta. Se o campo FCS é de 2 bytes úsase un CRC de 16 bits. Se o campo FCS é de 4 bytes, úsase un CRC de 32 bits.
Funcionamento
miniatura|dereita|400px|Protocolo PPP
PPP consta das seguintes fases:
PPP ten todas as propiedades dun protocolo de nivel de enlace:
PPP versus SLIP
O protocolo SLIP cumpre a mesma función que PPP, pero se trata dun protocolo moito máis anticuado. As vantaxes de PPP sobre SLIP son:
O protocolo PPP pódese usar tamén para crear Redes Privadas Virtuais (RPV) tanto cifradas como non cifradas, pero se se desexa cifrado, débese implementar por baixo de PPP.
John Backus
John Backus, nado en Filadelfia o 3 de decembro de 1924 e finado en Oregon o 17 de marzo de 2007, foi un informático estadounidense, gañador do Premio Turing en 1977 polos seus traballos en sistemas de programación de alto nivel, en especial polo seu traballo con FORTRAN.
Traxectoria
Para evitar as dificultades de programación das calculadoras da súa época, en 1954 Backus encargouse da dirección dun equipo de investigación da IBM que tiña como misión crear unha linguaxe de programación máis próximo á notación matemática normal. Dese proxecto xurdiu a linguaxe FORTRAN, a primeira das linguaxes de programación de alto nivel que tivo un impacto importante, ata comercial, na emerxente comunidade informática.
Tras a realización de FORTRAN, Backus foi un membro moi activo do comité internacional que se encargou do proxecto de linguaxe ALGOL. Nese contexto propuxo unha notación para a representación das gramáticas usadas na definición dunha linguaxe de programación (as chamadas gramáticas libres de contexto). Tal notación coñécese como BNF, ou Forma Naur-Backus (Backus-Naur Form), unindo o seu nome co de Peter Naur, un informático europeo do comité ALGOL que contribuíu á súa definición.
Nos anos 1970, Backus interesouse sobre todo pola Programación funcional, e proxectou a linguaxe de programación FP, descrita no texto que lle serviu para gañar o premio Turing, "Can Programming be Liberated from the Von Neumann Style?". Trátase dunha linguaxe de uso fundamentalmente académica, que con todo animou un gran número de investigacións. O proxecto FP, transformado en FL, terminouse cando Backus se xubilou da IBM, en 1991.
John Backus faleceu o sábado 17 de marzo de 2007, á idade de 82 anos na súa casa en Ashland, Oregon por causas naturais, de acordo coa declaración da súa familia.
Rhein-Neckar Löwen
O Rhein-Neckar Löwen é un equipo de balonmán da localidade de Mannheim, Baden-Württemberg (Alemaña). Actualmente compite na máxima categoría do balonmán alemán, a Handball-Bundesliga.
Historia
Foi fundado no 2002 pola fusión do TSG Kronau (fundado en 1904) e o TSG Baden Östringen (fundado en 1900), que daquela estaban a sufrir dificultades económicas, competindo inicialmente baixo a denominación SG Kronau/Östringen e mudando este nome polo actual no 2005. O equipo medrou rapidamente e os resultados comezaron a chegar no 2006, cando o equipo disputou a final da Copa de Alemaña (caendo contra o HSV Hamburg), posto que repetiría ao ano seguinte tras caer na final fronte ao THW Kiel, no 2008 o equipo disputou a súa primeira final continental, caendo na final da Recopa de Europa contra o MKB Veszprém KC húngaro por 37 a 32 no partido de ida e empatar a 28 na volta.
A pesar de que nos últimos anos foi un dos equipos que máis cartos investiu para conseguir títulos, estes aínda non chegaron.
Cadro da tempada 2015-2016
miniatura|320px|O Rhein-Neckar Löwen durante un partido.
Ángeles Blancas Gulín
Ángeles Blancas Gulín, nada en Múnic (Alemaña) en 1970, é unha soprano española.
Traxectoria
Ángeles Blancas naceu na cidade alemá de Múnic, filla da soprano galega Ángeles Gulín e o barítono Antonio Blancas Laplaza. Completou os seus estudos de canto na Escola Superior de Canto de Madrid. En 1994 fixo o seu debut operístico interpretando o papel de Königin der Nacht (A Raíña da Noite) da ópera de Wolfgang Amadeus Mozart Die Zauberflöte no Teatro de la Zarzuela de Madrid.
Repertorio
O repertorio operístico de Ángeles Blancas Gulín, por esixencias vocais, foi variando dende os seus inicios na ópera, cantando nos seus inicios obras de Donizetti, Bellini ou Mozart. Con todo, o interese da soprano estaba noutro repertorio, como Strauss ou Wagner, dirixindo a súa carreira a ese tipo de ópera. O seu repertorio operístico inclúe as seguintes personaxes:
José Agrelo Puertas
José Agrelo Puertas foi un político galego.
Traxectoria
Membro da directiva do Casino de Muxía (en 1906 foi elixido secretario, e en 1910 foi vicepresidente ), foi elixido concelleiro de Muxía en 1920. Na II República foi nomeado alcalde de Muxía en 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi sancionado.
Brooke Shields
miniatura|dereita|Shields en 2008. Brooke Christa Camille Shields, nada o 31 de maio de 1965 en Nova York, é unha actriz estadounidense de cinema, televisión e teatro, ademais de modelo e escritora.
Traxectoria
Participou en filmes dende moi nova, e destacou xa a comezos con filmes como The Blue Lagoon ou Pretty Baby, esta última canda Susan Sarandon.
Inagua
330px|miniatura|Vista da costa da illa Inagua é un distrito ao sur das Bahamas, que comprende as illas de Gran Inagua e Pequena Inagua.
Illa Gran Inagua
Gran Inagua é a terceira illa máis grande das Bahamas 1.544 km² e está a uns 90 km. desde o extremo oriental de Cuba. A illa é de aproximadamente 90 x 30 km. de extensión, o punto máis alto está a 33 m. en East Hill. Inclúe varios lagos, en particular, un de 19 km. de longo: Lago Windsor (tamén chamado o Lago Rosa), que ocupa preto de 1/4 do interior. A poboación de Gran Inagua é de 969 persoas (censo de 2000).
A capital da illa, e o seu único porto é a localidade de Matthew Town (Cidade Mateo), o nome de Matthew Town provén dun gobernador das Bahamas do século IXX. Esta cidade alberga as principais instalacións da empresa Morton Salt, que produce un millón de toneladas de sal mariño ao ano, a segunda salina máis grande en América do Norte e a principal industria de Inagua. O Aeroporto de Gran Inagua (IATA: IGA, a OACI: MYIG) atópase cerca.
Existe un gran santuario de aves no centro da illa cunha poboación de máis de 80.000 flamengos das Indias Occidentais e de moitas outras aves exóticas.
Illa Pequena Inagua
A veciña Pequena Inagua esta a 8 km. ao nordés, está deshabitada, é ten 78 km² ten rabaños de cabras e burros salvaxes (descendentes dalgúns traídos polos franceses). Pequena Inagua ten un grande arrecife de protección que impide que os barcos procedentes cheguen demasiado cerca.
O orixinal nome ven de Heneagua que derívase dunha expresión española que significa "a auga atópase alí".
Unha lenda local conta que o ex tirano haitiano Henri Christophe, rei de Haití desde 1811 ata 1820, escondeu o seu tesouro no nordés de Gran Inagua o punto onde el tiña un retiro de verán.
Documentouse que varios buques cargados de tesouros foron destruídos nos arrecifes Inaguanos entre os anos 1500 e 1825. Os dous máis valiosos das Inaguas son de galeóns españois cargados de tesouros chamados: Santa Rosa (1599) e a Infanta (1788). Outros buques de gran valor foron os británicos HMS Statira e o HMS Lowestoffe en 1802, e o francés Le Count De Paix en 1713. miniatura|250px|dereita|Tenda de comestibles en Matthew Town, Gran Inagua.
The Cardigans
The Cardigans é o nome dun grupo sueco formada na cidade de Jönköping en 1992. O estilo da súa música virou disco a disco dende que comezaron polo que destaca a súa evolución. Nos seus comezos poderíarselles encadrar dentro do Indie, pasando por un pop máis inspirado nos anos da década de 1960 e polo Rock.
O seu álbum debut Emmerdale (1994) deulles a fama no seu país, Suecia, e no estranxeiro, especialmente no Xapón. Pese a isto, non fai ata a publicación do seu segundo álbum, Life (1995), cando conseguiro sona internacional e boas críticas. A banda comezou a ser coñecida fóra da Suecia, grazas a Erase/Rewind e My Favourite Game do seu álbum Gran Turismo (1998) e  Lovefool do seu álbum First Band on the Moon (1996), cuxa inclusión na banda sonora do filme de Baz Luhrmann Romeo e Xulieta (obra escrita por William Shakespeare) deulles sona internacional.
Lingua de vaca avermellada
A lingua de vaca avermellada, (Hydnum rufescens) é un basidiomiceto comestible da familia Hydnaceae. Pertence ao pequeno grupo de cogomelos de fungos hidnoides que producen corpos frutíferos onde a parte inferior do sombreiro está cuberta dun himenóforo con forma de espiñas ou dentes, e non de poros nin lamelas.
The Cardigans
Álbums
Álbums de estudio
Escolmas
Lingua de vaca avermellada
É moi similar á lingua de vaca (Hydnum repandum), e foi anteriormente ás veces considerada variedade desta especie. Non obstante, existen as seguintes diferenzas:
Ambas especies medran nos solos dos montes coníferos e caducifolios europeos. Ectomicorriza con Picea abies, Pinus sylvestris, Fagus sylvatica e Quercus robur.
Vilariño Frío, Montederramo
Santa María de Vilariño Frío é unha das 13 parroquias do concello ourensán de Montederramo, situada na Terra de Caldelas. Segundo o IGE en 2012 tiña 84 habitantes (45 mulleres e 39 homes), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 118 habitantes.
Xeografía
Ten 5 entidades de poboación: Vilariño Grande, onde se sitúa a igrexa parroquial e cruza a estrada da Ribeira ou estrada a Parada do Sil. O Mesón, antigamente chamado A Casa Nova, sitúase na estrada C-536 (antiga N-120) que une Ourense coa Pobra de Trives. Vilariño Pequeno situado no antigo camiño de Vilariño Frío a Pradomao; As Poulas e O Agro, ámbolos dous na estrada que desde O Mesón vai ó encoro de Leboreiro, encoro de Edrada e ós lugares de Pradomao e Forcas.
Na zona montañosa da cara norte da serra de San Mamede, o seu territorio sitúase a unha altitude media superior aos 800 metros, entre os 860 m dos montes de Ibil, os 888 m dos montes da Esperela (no concello de Parada de Sil), os 911 m do monte do Brozo, os 909 do monte da Penalonga, os 948 do alto da Tabenxa e os 920 m do alto do Outeiro.
Ocupa unha extensión aproximada duns 3,2 km², ocupando o territorio que a mediados do século XVIII constituía o coto de Santa María de Vilariño Frío (33 veciños), dependente de Pedro Manuel de Billar y Toubes, rexedor de Ourense, situado entre os seguintes puntos: a marxe esquerda do río Mao (desde a altura do lugar da Retorta ata a unión do río Mao (o medieval rivulum Humano ou Omano Maior) co río de Hedrada (o medieval rivulum Humano ou Omano Minore), á altura do lugar de Praducelos); a marxe dereita do encoro de Hedrada (desde a ponte de Hedrada ata a súa unión co río Mao, a altura de Praducelos); a marxe dereita do regato do Brozo, monte do Brozo, monte da Penalonga e monte Salgueiros, e ao sur da Tabenxa e do Oural.
A parroquia de Vilariño Frío linda ó oeste coa parroquia de Seoane Vello (da que a separa o río Mao). Ó norte e nordeste coas parroquias de Pradomao e A Hedrada (as dúas do concello de Parada de Sil), das que a separa o río de Hedrada. Ó oeste linda coa parroquia das Chás e co concello de Maceda. Ó Sur linda coa parroquia de Covas e co lugar de Vigueira de Abaixo -o medieval Begeira-, pertencente á parroquia de Nogueira. miniatura|esquerda|175px|Peto de ánimas.
Patrimonio histórico
Aínda que historicamente situouse por Vilariño Frío o paso da Vía Nova do itinerario de Antonino (a vía romana XVIII que unía Braga con Astorga), os últimos estudos feitos por S. Alvarado, J. C. Ribas e Tomas Vega afirman que esta discorría pola marxe sur do seu territorio, seguindo a liña leste-oeste de Nogueira, Vigueira de Abaixo, Cadaval, Covas e A Palela en dirección ao Camiño da Xe (situado un pouco por encima de Xinzo da Costa, no concello de Maceda).
Ramón Pereira Antelo
Ramón Pereira Antelo, coñecido como Parrillero, nado en Vigo, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Vilariño Frío, Montederramo
Patrimonio histórico
Por Vilariño Frío pasa o medieval Camiño Real da Cruz de Ferro, que, saíndo do Burgo de Caldelas, vai por Pereiro, Portela, Figueiras, Pousa, Santiago da Medorra, Abeledos (da Cruz de Ferro), Folgoso, A Retorta, Vilariño Frío e segue por Bouzas e Casetas do Rodicio baixando ó val de Maceda por Tioira. Como resto máis visible do paso deste camiño por Vilariño Frío conservase, aínda en bo estado, a chamada Ponte Vella, que consta de tres arcos semicirculares de luces distintas e bóvedas de medio punto. Arcos constituídos por perpiaños de labra moi esmerada e sentados "a oco". A construción actual é, probablemente do século XVII polas súas características construtivas: doelas, irregularidade do trasdous, moderado ancho da calzada, tipo de perpiaño, alzado e planta dos taxamares e rasante alombada. Por esta ponte pasou Frei Martín Sarmiento o día 3 ou 4 de novembro de 1755, logo de sentir o terremoto do 1 de novembro dese ano en Augas Santas (Allariz), na súa viaxe de volta a Madrid, deténdose medio día en Vilariño Frío para logo seguir camiño de San Paio da Aveleda. . miniatura|250px|Ponte romana. Na casa chamada dos «señores de Cornoces», na actualidade propiedade de dona Maruja Rodríguez, atópase un escudo cuartelado onde se representan as armas da familia Reinoso (coa cruz de Calatrava no primeiro cuartel), unha das familias máis potentes e coñecidas de Ourense do século XVIII que posuían pazo en Cornoces (Amoeiro). Tamén están os escudos da familia Figueroa y Calderón, anteriores posuidores do pazo de Cornoces, (con folla de figueira e tres pequenos caldeiros, do segundo cuartel), da familia Ojea (castelo e media lúa, do terceiro cuartel) e da familia Castro (seis roeles de azur, no cuarto cuartel), da que descenden os Condes de Lemos.
No centro do lugar, preto da dita casa de Cornoces, no lugar chamado As Laixas e sobre rocha natural, atópase un peto de ánimas, que presenta un corpo liso formado por perpiaños ben encadrados. No corpo superior, sobre o que emerxe un pedestal de lados cóncavos para unha cruz, presenta un pequeno nicho que alberga un panal deteriorado de madeira coa escena da Virxe do Carme sobre as nubes e as ánimas apiñadas na zona inferior.
A igrexa parroquial, dedicada a Santa María, presenta unha arquitectura neoclásica do século XVIII. No seu interior destaca o retablo maior pola súa riqueza decorativa, a ornamentación exuberante e a expresividade das imaxes. É un claro exemplo do barroco galego. O mesmo os dous retablos laterais: Cristo crucificado (á esquerda) e a Virxe Inmaculada (dereita) enmarcados en arcos neoclásicos. Foi de presentación laical da casa de Tor ata o ano 1957, no que o Bispo de Ourense, Ángel Temiño Saiz (1953-1987) fixo unha nova regulamentación do dereito do padroado na Diocese debido ao excesivo número de parroquias de presentación laical.
Ramón Pereira Antelo
Traxectoria
Zapateiro e militante do PCE. Logo de golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e botouse ao monte. En 1938 formou un grupo cos irmáns Rogelio e José García Morales (os Maletas), Manuel Simón Campos (Xanote), e Manuel Rodríguez Fernández (Manolo de Cabral), que actuaban na comarca de Vigo. Foi procesado con José García Morales na causa 771/1939. Foi acusado da morte do garda xurado Manuel Pereiro Bernárdez con José García Morales, Julio Guillén Biel e José Luís Quintas Figueroa. En 1940 desfíxose o grupo. En abril de 1943 foi procesado por roubo e asasinato do veciño de Petelos Fructuoso Costas Giráldez (o garda cívico que rematou a Manuel González Fresco), con José García Morales, José Luís Quintas Figueroa, Manuel Simón Campos e Abraham Lloriente Sánchez. En 1946 naceu o Destacamento Paco Barreiro do Exército Guerrilleiro de Galicia, e Ramón Pereira desapareceu por esas datas.
Lousadela, Sarria
Santo Estevo de Lousadela é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 101 habitantes (45 homes e 56 mulleres) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2003 cando tiña 109 habitantes.
Outeiro (orografía)
Un outeiro (do latín altarium, "parte alta ou elevación do terreo"), tamén chamado lomba, é unha pequena elevación de terreo illada e de pouca extensión. Pode ter diversas orixes: erosión de accidentes orográficos máis grandes, fallas, erosión fluvial ou glaciar. Incluso poden ter a súa orixe na actividade humana.
Pan integral
250px|miniatura|Pan integral. O pan integral está composto basicamente de fariña non refinada (posúe o farelo do cereal), sal, auga e lévedo. Denomínase integral o pan que ten unha gran cantidade de fibra dietética. Algúns pans considerados de elaboración tradicional son denominados integrais, como o pan de soda irlandés. Nalgúns países do norte de Europa considérase o consumo deste pan como un ingrediente da dieta equilibrada. A popularidade deste tipo de pan foi crecendo desde finais do século XX, e hoxe en día é fácil encontralo nas panadarías e tendas de alimentación.
Elaboración
O principal ingrediente deste tipo de pan é a fariña non refinada (obtida a partir do gran enteiro) de trigo. Ás veces mestúrase a fariña de trigo coa da doutros cereais, como pode ser a de centeo. O resultado é un pan de miolo máis escuro que o pan de fariña de trigo (pan branco). Non debe confundirse este tipo de pan co pan negro, que se refire ao elaborado con fariña centea. En moitos casos emprégase para a súa levación lévedo natural ou incluso masa levedada para que o sabor sexa máis tradicional.
Tamén se elaboran pans sen glute con fariñas integrais doutros cereais (libres de glute) como o arroz, os pseudocereais, tales como o amaranto, a quinoa e o trigo mouro (tamén chamado trigo sarraceno), e cereais menores, como o sorgo. Desde o punto de vista funcional, debido á ausencia de glute, é máis complicado conseguir unha textura, firmeza e color do pan final axeitadas. O emprego de certos aditivos, como as sementes da Plantago ovata, axuda a mellorar a súa calidade.
Os cereais menores e os pseudocereais constitúen unha boa alternativa aos ingredientes máis comunmente utilizados nos pans e produtos específicos para celíacos comercializados, para as persoas que sofren trastornos relacionados co glute e necesitan facer unha dieta estrita sen glute, tales como a enfermidade celíaca (enfermidade autoinmune que pode afectar a calquera órgano do corpo e manifestarse con múltiples síntomas diferentes, frecuentemente sen ningún síntoma dixestivo), a sensibilidade ao glute non celíaca (posiblemente inmuno-mediada, con síntomas indistinguibles dos da enfermidade celíaca) ou a alerxia ao trigo, entre outros.
Así mesmo, o emprego de arroz, pseudocereais ou cereais menores para a elaboración do pan e outros produtos relacionados, resulta unha boa alternativa para unha parte de celíacos ou sensibles ao glute que son intolerantes á horceína do maínzo.
As fariñas sen glute só son aptas para o consumo de persoas que padecen algún trastorno relacionado co glute cando están libres de contaminación cruzada con glute (tamén denominada "trazas"),   que pode ocorrer durante os diferentes pasos da recolección e elaboración, tanto na propia colleita dos grans das plantas, o transporte, a moedura, o almacenamento, o procesamento, a manipulación ou o cociñado.
Nutrición
O pan posúe fundamentalmente unha concentración de hidratos de carbono (en forma de amidón), pero este pan ten unha alta cantidade de fibra dietética (arredor duns 4 gramos por cada 100 de pan). Outros alimentos como o pan branco posúe unha menor cantidade: o 2.2% ou un 0.2% no caso do arroz. Acostúmase engadir farelo na elaboración co obxectivo de aumentar a súa concentración de fibra dietética. Este tipo de pan adoita ter un contido maior de vitamina B que outros pans debido ao emprego de fariñas pouco procesadas, e algo máis de minerais (principalmente polo farelo). É de resaltar que o emprego de pan integral na dieta é unha fonte apreciable de vitamina B6.
Usos
O uso que se fai deste pan é moi diverso. Pódese empregar para elaborar sándwichs e bocadillos.
O pan de fariña integral de trigo acostuma ter un forte olor, polo que se utiliza nalgunhas preparacións culinarias onde se procura a participación do aroma do pan.
Avelino Rico Suárez
Avelino Rico Suárez foi un político galego.
Traxectoria
Na II República foi nomeado alcalde de Oroso o 10 de marzo de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e estivo varios anos encarcerado.
Prensa hidráulica
Unha prensa hidráulica é un mecanismo conformado por vasos comunicantes impulsados por pistóns de diferente área que, mediante pequenas forzas, permite obter outras maiores. Os pistóns denomínanse pistóns de auga, xa que son hidráulicos. Estes fan funcionar conxuntamente ás prensas hidráulicas por medio de motores 2.1.
No século XVII, en Francia, o matemático e filósofo Blaise Pascal comenzou unha investigación referente ao principio mediante o cal a presión aplicada a un líquido contido nun recipiente se transmite coa mesma intensidade en todas as direccións. Grazas a este principio pódense obter forzas moi grandes utilizando outras relativamente pequenas. Un dos aparellos máis comúns para alcanzar o anteriormente mencionado é a prensa hidráulica, a cal está baseada no principio de Pascal.
O rendemento da prensa hidráulica garda similitudes co a panca, pois obtéñense presións maiores que as exercidas, pero aminórase a velocidade e a lonxitude de desprazamento, en similar proporción.
Cálculo da relación de forzas
Cando se aplica unha forza F_1 \, sobre o émbolo de menor área A_1 \, xérase unha presión p_1 \,:
miniatura|180px|Esquema de forzas e áreas dunha prensa hidráulica.
Do mesmo modo no segundo émbolo:
Obsérvase que o líquido está comunicado, logo polo principio de Pascal, a presión nos dous pistóns é a mesma, por tanto cúmprese que:
Isto é:
Logo a forza resultante da prensa hidráulica é:
Onde:
F_1 \, = forza do émbolo menor en N, D, KgF gF F_2 \, = forza do émbolo maior en N, D, KgF gF A_1 \, = área do émbolo menor en m2, cm2, in2 A_2 \, = área del émbolo maior en m2, cm2, in2
La Idea Moderna
miniatura|250px|Redacción de La Idea Moderna en 1904: Enrique Rodríguez Garrido, Julio Núñez González, [[Antonio Menéndez Franco, José Vega Blanco, Luís Gago Alonso e Juan Rof Codina.]] La Idea Moderna foi un xornal que se editou en Lugo entre 1889 e 1919.
Historia e características
Subtitulado primeiro Diario democrático de Lugo, cambiou despois a Diario de Lugo, para finalmente denominarse Diario monárquico. Foi o seu propietario Juan Antonio Menéndez ao que sucedeu á súa morte en 1911 o seu fillo Antonio Menéndez Franco, que xa traballaba como redactor do xornal. Estivo dirixido por Romualdo Acevedo Rivero ata a súa morte en 1902, e sucedeuno como director José Vega Blanco. Entre os seus colaboradores figurou Antón Villar Ponte. De tendencia monárquica, publicou narracións de destacados autores, biografías, conferencias e estudos históricos.
Efigenio Ameijeiras
Efigenio Ameijeiras Delgado, nado en Pueblo Viejo (Jesús Menéndez, Las Tunas, Cuba) o 21 de setembro de 1931 e finado na Habana o 10 de febreiro de 2020, foi un militar e escritor cubano de orixe galega.
Era un dos irmáns Ameijeiras e foi comandante guerrilleiro durante a guerra revolucionaria contra a ditadura de Fulgencio Batista.
Traxectoria
Fillo do galego Manuel Ameijeiras Fontelo, natural de Campo Lameiro, e a cubana María das Angustias Delgado Romo, de Corral Falso en Matanzas. Aos catro anos quedou orfo ao desaparecer seu pai polo que súa nai tivo que asumir soa a manutención dos seus fillos.
Un dos seus irmáns, Juan Manuel Ameijeiras, foi un dos asaltantes ao Cuartel Moncada e morreu asasinado pouco despois. Efigenio foi fundador da primeira célula clandestina do Movemento do 26 de xullo. Expedicionario do Granma, segundo xefe da Fronte Frank País e Comandante da Revolución. Ademais de Juan Manuel (asasinado en 1953), os seus irmáns Gustavo e Ángel Ameijeiras tamén foron asasinados durante a ditadura de Fulgencio Batista, ambos en 1958.
Despois do triunfo revolucionario o 3 de xaneiro de 1959, o presidente provisional Manuel Urrutia nomeouno Xefe da Policía Nacional Revolucionaria. Ameijeiras tivo unha destacada actuación durante a invasión de Baía de Cochinos, en abril de 1961, e con posterioridade foi ascendido a Xeneral de División das FAR, recibindo o título honorífico de Heroe da República de Cuba.
Licenciado en Historia na Universidade da Habana, foi autor da triloxía Más allá de nosotros (xunto aos volumes La clandestinidad e La Sierra Maestra).
Púxoselle o seu apelido e o dos seus irmáns ao principal hospital de Cuba, o Hospital Hermanos Ameijeiras. Faleceu na Habana o 10 de febreiro de 2020 aos 88 anos de idade.
Frederick Rolfe
Frederick William Rolfe, nado en Londres o 22 de xullo de 1860 e finado en Venecia o 25 de outubro de 1913, foi un escritor, fotógrafo e artista excéntrico inglés, máis coñecido como Barón Corvo. Usou outros pseudónimos como "Frank English", "Frederick Austin" ou "A. Crab Maid". Facíase chamar tamén Frederick William Serafino Austin Lewis Mary Rolfe, e ás veces abreviaba o seu nome como "Fr. Rolfe" (un uso ambiguo que suxería que era o sacerdote que desexaba ser).
The Amityville Horror (filme de 2005)
The Amityville Horror é un filme estadounidense dirixido por Scott Kosar que foi estreado no 2005. Está baseado na novela de Jay Anson The Amityville Horror.
Frederick Rolfe
Traxectoria
Rolfe naceu na rúa Cheapside, no centro de Londres, fillo dun fabricante de pianos. Deixou a escola con catorce anos e fíxose mestre. Ensinou brevemente no colexio de Grantham, onde se fixo amigo do director, Ernest Hardy, que co tempo chegaría a ser director do Jesus College de Oxford.
The Amityville Horror (filme de 2005)
Sinopse
A policía recibe unha arrepiante chamada telefónica que os conduce á escena dun crime nunha residencia en Amityville, Long Island. Unha familia enteira fora asasinada nas súas propias camas. Nos seguintes días, Ronald Defeo confesou que el mesmo disparara ós seus familiares, culpando a unhas voces que lle dicían que debía matalos. Un ano despois, George e Kathy Lutz e tres fillos dela múdanse á mesma casa, crendo que se trata do fogar dos seus soños. Pero pouco despois de terse mudado, estrañas situacións comezan a sucederse, mentres George é atormentado polas voces que existen na casa.
Frederick Rolfe
Traxectoria
En 1886, converteuse ao catolicismo, e foi confirmado polo cardeal Henry Edward Manning. Coa súa conversión sentiu unha forte vocación cara ao sacerdocio que persistiu durante toda a súa vida, malia resultar frustrada e nunca chegar a realizarse. En 1887 ingresou no seminario de Santa María de Oscott, preto de Birmingham, e en 1889 estudou no Scots College de Roma, aínda que foi expulsado de ambos os dous centros pola súa incapacidade para concentrarse nos estudos sacerdotais e polo seu comportamento errático. Nesta época entrou no círculo da duquesa Sforza Cesarini, que o adoptou como neto e lle concedeu o uso do título de "barón Corvo".
dereita|miniatura|Nicho cos restos de Rolfe na [[Illa de San Michele, Venecia.]]
Rolfe pasou a maior parte da súa vida traballando como escritor autónomo, principalmente en Inglaterra e finalmente en Venecia. Viviu na época anterior ao estado do benestar e dependía de benefactores que o axudasen a manterse, pero non tiña un carácter fácil e adoitaba discutir espectacularmente coa maioría das persoas que trataron de axudalo e que lle ofreceron aloxamento e manutención. Finalmente terminou os seus días pobre, e morreu dun derramo cerebral. Foi soterrado na illa de San Michele, o camposanto histórico de Venecia.
Lirio (peixe)
miniatura|300px|Lirios. O lirio ou mexete (Micromesistius poutassou, Risso, 1827) é un peixe da familia dos gádidos.
Descrición
A cor do dorso é gris azulenta, atenuándose gradualmente ata a cor branca no ventre, cunha pequena mancha negra na base da aleta pectoral ás veces ausente. A lonxitude máxima habitual é duns 22 cm, aínda que se atoparon exemplares de 50 cm (FishBase). A liña lateral é continua ó longo de todo o corpo.
Tres aletas dorsais moi separadas, sen espiñas pero con 24-28 radios brandos; a separación entre a segunda e terceira aletas dorsais é maior que a lonxitude da base da primeira dorsal, e esta característica permite diferenciar esta doutras especies de gádidos. A aleta anal posúe 33-39 radios brandos.
Hábitat e bioloxía
miniatura|dereita|300px|Distribución da especie Trátase dunha especie batipeláxica (propia das zonas máis profundas do mar) e oceanódroma (migratoria só en augas salgadas). Vive a profundidades de entre 150 e 3.000 m, aínda que o habitual é entre 300 e 400 m, en augas temperadas do Atlántico Norte, e entre os 79° e os 26° de latitude Norte.
Aliméntase fundamentalmente de pequenos crustáceos, aínda que os individuos de maior tamaño tamén son depredadores de pequenos peixes e cefalópodos.
O lirio é obxecto de pesca e aproveitamento comercial, se ben acadan prezos relativamente baixos. Segundo a Plataforma Tecnolóxica da Pesca Pesca de Galicia.com as capturas de lirio foron moi irregulares nos últimos anos, alcanzando cifras de descarga nas lonxas galegas de 17.000 toneladas en 2009, 9.000 en 2010, só 1.270 en 2011 para volver ascender ata case as 6.000 toneladas en 2012. Os prezos en lonxa oscilaron ó redor de 1 euro/kg durante todos estes anos.
O lirio en Galicia
miniatura|esquerda|Selo das illas Feroe representando un banco de lirios. Ríos Panisse descarta que o nome veña da planta chamada lirio ou do roedor do mesmo nome. Supón que procederá do galego lirio co significado de viscosidade, limo, sucidade, e que o nome do peixe sería unha elipse de peixe de lirio (é dicir, peixe do limo).
Eladio Rodríguez cita a crenza errónea de Cornide de que o lirio era o salmón desovado, ó que chamaba zancudo.
José Ramón Barreal
José Ramón Barreal Novo, nado na Estrada é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Nado na Estrada, é fillo dun veciño de Laza. Viviu en Valladolid, foi mercedario descalzo, e nos anos oitenta trasladouse a Laza. Foi concelleiro e Tenente de Alcalde en Laza polo PPdeG dende 1995. Ocupou diversos cargos en Protección Civil e foi Xerente do consorcio contra incendios e salvamento da comarca de Verín. O 8 de xaneiro de 2011 substituíu o alcalde José Angel García Morais logo da súa dimisión. Nas eleccións municipais de 2011 e tamén nas do 2015 presentouse á alcaldía de Laza encabezando a candidatura do PPdeG e foi elixido alcalde por maioría absoluta. Nas eleccións municipais de 2019 obtivo 4 concelleiros coa súa lista, un menos cós da oposición, e o día 16 de xuño de 2019 foi substituído polo socialista Xesús Blanco Conde.
En xullo de 2020 Xesús Blanco dimitiu e celebrouse un pleno para escoller novo alcalde. Barreal presentou a súa candidatura sendo elixido alcalde de novo, só cos votos do seu partido.
Eurocopa de Fútbol Francia 2016 - Grupo E
O Grupo E da UEFA Euro 2016, organizada por Francia, estivo composto por catro equipos que se enfrontaron entre si nun total de seis encontros. Ao termo dos mesmos os dous con maior cantidade de puntos, e, así como  como un dos mellores terceiros, clasificáronse á seguinte fase. Quedou eliminada no último posto.
Participantes
O Grupo E estivo composto polas seguintes seleccións:
Figuerola d'Orcau
Figuerola d'Orcau é unha vila catalá da provincia de Lleida, que foi concello de seu ata 1970, momento no que se fusionou con Isona, ao tempo que o fixeron Benavent de Tremp, Conques, Orcau e Sant Romà d'Abella, formando o termo municipal de Isona i Conca Dellà, dentro da comarca do Pallars Jussà.
Está situada a 6 km no oeste-noroeste da cabeza do municipio, ao leste da Segla de les Bassades, afluente pola dereita do río de Conques, afluente do río d'Abella, que ao pasar por Gavet de la Conca se transforma no río Gavet e que verque na Noguera Pallaresa, e pouco despois xa na Conca de Tremp. O río de Conques e o río d'Abella son os que vertebran a Conca Dellà.
Etimoloxía
Segundo Coromines, a primeira parte do topónimo é unha palabra romance derivada da parabla figa. Unha figuerola é unha figueira pequena ou nova. A segunda parte provén do feito de que o lugar pertencía á baronía d'Orcau. O nome do pobo está documentado desde 1071.
A vila
miniatura|esquerda|Portal de Isona A vila de Figuerola d'Orcau está no alto dun cerro, a 552 m. alt., e forma un núcleo pechado polas propias clases, entras as que se obren cinco portais que daban - e aínda hoxe o fan- acceso ao interior do recinto. Tres deles, segundo a tradición, son os orixinais: o do Marquesó, o da Fonte e o de Marisans. Aínda pervive na memoria dos máis vellos da vila os tempos en que os portais se pechaban de noite para que non puidese entrar ninguén. Tanto o peche da vila, como os portais e os trazasos das rúas lévannos sen dúbida a unha vila medieval.
miniatura|Os soportais da Praza Maior No centro hai unha praza porticada e sobre os seus soportais está o edificio que en tempos albergou a Casa da vila e a escola pública, hoxe transformada en vivendas. Desta praza saens cinco rúas que percorren a vila, pasando por máis dunha ducía de arcos, a mioría claramente medievais.
A parte máis alta do clos da vila, que foi moi alterado polas reformas das casas que o forman, semella presentar un segundo recinto interior: este sería, propiamente, o castelo de Figuerola d'Orcau. Deste non quedan vestixios moi definidos, pero o trazado das rúas e a parte baixa dos muros que se inclúen permite adeviñalo.
Actividade económica
Figuerola d'Orcau non se diferencia moito do resto das poboacións do termo ao que pertence, De base agraria e gandeira, os cultivos tradicionais son as gramíneas, o aceite, verduras para consumo propio, pastos e, antigamente, un viño de moi boa calidade.
Segundo Pascual Madoz, a mediados do século XIX Figuerola d'Orcau producía trigo, cebada, centeo, fabas, millo, cáñamo, xudías, fruita,viño e seda. Tamén contaba con gando, sobre todo vacún e mular. A caza era abundante (perdices, lebres, coellos e codornices ).
Houbo un muíño -o Muíño do Canal-, unha fábrica artesanal de augardente, un hostal, unha tenda, un forno e unha taberna.