cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Demografía de Eslovenia
Segundo o último censo de oficial de 2002, Eslovenia contaba con 1 964 036 habitantes, aínda que segundo estimación no ano 2009 esta cifra ascende até os 2 053 355.
Os principais grupos étnicos do país son: eslovenos (89%), croatas, serbios, bosníacos e outras nacionalidades da ex-Iugoslavia (5,9%), e as minorías húngara e italiana (0,5%). A esperanza de vida no ano 2000 era de 71,8 anos para os homes e 79,5 anos para as mulleres, porén, en 2004 aumentou a 72,1 anos para os homes e 79,8 para as mulleres.
Con 99,6 hab./km², Eslovenia está nos últimos postos entre os países europeos en densidade de poboación (comparar cos 320/km² dos Países Baixos ou os 195/km² de Italia). Aproximadamente o 50% da poboación total vive en áreas urbanas, mentres que o resto o fai en áreas rurais.
O idioma oficial é o esloveno, o cal é membro do grupo de linguas eslavas do sur. O húngaro e o italiano gozan de status de lingua oficial nas rexións etnicamente mesturadas ao longo das fronteiras italiana e húngara.
-426
Outros
Historia ano a ano
Shorin-ryu
Shorin-ryu ( kanji: 小林流) é un dos dous estilos modernos de karate, o outro é Shorei-ryu. En verdade, é un estilo intermedio que foi resultado da fusión dos estilos clásicos Tomari-te e Shuri-te e das formas de loita chinesas, que son a orixe de seu nome, pois "Shorin" é como se pronuncia "Shaolin" no Xapón.
Despois acabou por dar orixe a outros estilos máis recentes, como Shotokan, Wado-ryu e Shito-ryu.
Patrick Pearse
Patrick Henry Pearse, tamén coñecido como Pádraig Pearse (en irlandés Pádraig Anraí Mac Piarais), nado o 10 de novembro de 1879 e finado o 3 de maio de 1916 foi un poeta, escritor, profesor, nacionalista e activista político, líder do Alzamento de Pascua en 1916. Foi proclamado "Presidente do Goberno Provisional" da República Irlandesa nun dos boletíns emitidos polos líderes do alzamento, status disputado por outros participantes no mesmo. Co fracaso do alzamento e a súa execución xunto co seu irmán e outros catorce líderes máis, Pearse ten sido visto como o principal artífice da revolta.
Shorin-ryu
Alén de estilos de karate independentes, o shorin acabou por se dividir en catro escolas principais, que pretenden preservar os seus conceptos e técnicas: Shobayashi-ryu, Kobayashi-ryu, Matsubayashi-ryu e Shorin-ryu Matsumura Seito. O estilo caracterízase por posturas altas e relaxadas e por desprazamentos circulares.
Vilar, O Freixo, As Pontes de García Rodríguez
Vilar é un lugar da parroquia do Freixo no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 estaba habitado por 2 homes.
Pasaporte de Turkmenistán
Deseño
O pasaporte é de cor verde escura, coas inscricións «Turkmenistan» (en turcomán: Türkmenistan) e «Passport» (en turcomán: Pasport) en turcomán e inglés. No centro, en cor dourada o Emblema de Turkmenistán. O pasaporte está en turcomán e inglés.
Requirimento de visado
500px|miniatura|centro|
Foa
Foa é unha illa de Tonga. Atópase situada no grupo Ha'apai no centro do país, ao nordés da capital nacional de Nuku'alofa.
A illa ten unha superficie de 13´39 km². En 1996, a poboación era de 1.434 habitantes. Elevouse a 1.485 en 2006.
Tarde de domingo na illa da Grande Jatte
miniatura|dereita|300px|Tarde de domingo na illa da Grande Jatte, 207,6 x 308 cm, The Art Institute, Chicago
Tarde de domingo na illa da Grande Jatte (Un dimanche après-midi à l'Ile de la Grande Jatte) é a obra máis famosa de Georges Seurat, exemplo do puntillismo, considerada como unha das máis destacadas pinturas do XIX, dentro de período post-impresionista.
Felix in Hollywood
Felix in Hollywood é unha curtametraxe de 1923 de Felix o Gato. Nesta, Felix diríxese a Hollywood para encontrarse con Charlie Chaplin, Douglas Fairbanks, William S. Hart, Will Hays, Snub Pollard e Ben Turpin. Esta considerada como a quincuaséxima das 50 mellores películas de animación de todos os tempos, segundo unha lista feita por expertos no tema en 1994.
Tarde de domingo na illa da Grande Jatte
A illa da Grande Jatte está no río Sena en París entre La Defense e o suburbio de Neuilly, cortado polo Pont-de-Levallois. Aínda que durante varios anos foi un sitio industrial, hoxe é un xardín público e de desenvolvemento edificábel. No 1884, a illa era un retiro bucólico do centro urbano.
Felix in Hollywood
É tamén a primeira vez na historia que se lle dá vida animada a personaxes célebres de Hollywood.
Tarde de domingo na illa da Grande Jatte
Seurat tardou dous anos en pintar a obra, rexistrando escrupulosamente a paisaxe do parque. Non só traballou no orixinal, senón que completou numerosos debuxos preliminares e esbozos ao óleo. Concentrouse en aspectos da cor, luz e forma. A obra ten unhas dimensións de 2 por 3 metros.
Felix in Hollywood
miniatura|200px|dereita|Felix e Charlie Chaplin comparten pantalla.
Tarde de domingo na illa da Grande Jatte
Impelido por recentes estudos coetáneos de óptica e o desenvolvemento da teoría das cores, contrapuxo puntos de cor que, a través dunha unificación óptica, forman un matiz sinxelo na vista do espectador. Cría que este modo de pintar, agora coñecido como puntillismo, podía converter os colores en máis brillantes e enérxicos que as pinceladas ao uso. A fin de facer a experiencia máis vívida, rodeou todo cunha estrutura de puntos pintados, que a súa vez encerrou cun marco de madeira branco puro, que é como se exhibe aínda hoxe no Art Institute of Chicago.
Na creación da pintura, Seurat empregou o entón novo pigmento zinc amarelo (zinc cromado), moi visíbel nos amarelos brillantes que figuran no céspede da pintura, mais tamén nas mesturas con pigmentos laranxa e azuis. Porén co tempo o zinc amarelo tendeu a escurecerse e acastañarse, unha dexeneración da cor que comezou a aparecer aínda en vida de Seurat.
Igrexa de Roma, Gotland
A igrexa de Roma (sueco: Roma kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Roma, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
Historia
A presente igrexa estivo precedida por outra considerablemente menor de estilo románico. Algúns fragmentos desa igrexa foron reusados e incorporados na fachada do edificio posterior. A sancristía actual é un remanente desa igrexa anterior.
Arquitectura
Externamente a igrexa ten a forma dunha basílica; no interior, porén, é unha igrexa de salón. Por esta razón foi chamada unha "falsa basílica". É unha das máis grandes do rural de Gotland, e de feito podería ter sido a máis grande unha vez rematada. A igrexa de Lau, un pouco máis grande, foi rematada só pouco despois. A superficie do chan é de preto de 400 metros cadradis e a bóveda máis alta mide uns 10 metros. As bóvedas están soportadas por catro piares. O feito de que carezca de frescos medievais pode ser debido ás influencias da próxima abadía de Roma.
O interior caracterízase pola renovación de estilo neogótico realizada en 1902. É relativamente escuro e poucos mobles medievais se conservan. O retablo e os bancos son de 1902. Un retablo anterior, do ano 1656, foi levado a un dos muros da nave. Unhas poucas tumbas medievais están expostas na igrexa, e a pía bautismal é tamén medieval. Data do século XIII e non hai outra semellante en Gotland, tendo máis en común coas pías bautismais de Småland e Östergötland da mesma época.
A casa da Troia (filme de 1959)
Foi dobrado ao galego e estreado na TVG o 7 de febreiro de 1986, dentro do programa Galicia no cine.
Igrexa de Roma, Gotland
Arquitectura
No cemiterio hai un campanario con tres campás. Antes de 1929 esas campás pertencían á vila ucraína de Gammalsvenskby, onde hai unha minoría que fala sueco. A uns centos de metros da igrexa hai unha copia dunha granxa de Gammalsvensby, construída por voluntarios en 1977.
-424
Outros
Historia ano a ano
Xesaleico
Xesaleico foi un rei visigodo da Hispania visigoda entre 507 e 511, ou 513. Fillo ilexítimo e sucesor de Alarico II, foi elixido pola nobreza despois do falecemento do seu pai. Tivo a oposición de Teodorico o Grande, rei dos ostrogodos, que desexaba o reinado para Amalarico, fillo lexítimo de Alarico II e suposto neto seu, mentres se constituía en rexente.
Acosado, tivo que abandonar a Galia e refuxiarse en Barcelona, que se converteu en capital do reino. Posteriormente partiu ao norte de África en busca de axuda vándala, pero foi derrotado ao seu regreso, en Ibbas, Barcelona, no 511, onde foi capturado e executado. Teodorico o Grande faise cargo da rexencia xa que Amalarico era menor de idade, iniciándose un período de dominación ostrogoda.
Lagartera
Lagartera é un concello de Castela-A Mancha, ao oeste da provincia de Toledo, agrícola e gandeiro, situado ao norte do río Texo, que pertence á comarca da Campana de Oropesa. O seu xentilicio é ou.
Xeografía
Situado a 115 km da capital toledana, moi próximo ao límite da provincia de Cáceres e limítrofe coa provincia de Ávila, «á la falda N. de un cerrito o berrocal bastante pendiente, escabroso, muy extendido y desigual.», limita ó norte co concello de Candeleda, ó sur con Torrico e Oropesa, ó leste con Oropesa, e ó oeste con Herreruela de Oropesa, La Calzada de Oropesa e Oropesa, e está bañado polo río Tiétar.
Demografía
Segundo o Instituto Nacional de Estadística, no ano 2017 tiña 1 422 habitantes (1 595 no 2010 e 1 839 no 2000) o que supón un continuo descenso dende o ano 2008.
Historia
A orixe estivo no barrio de "Toledillo" que se une co resto do casarío por unha ponte. Pertenceu ao condado de Oropesa ata que en 1620 se declarou vila, co que tivo administración propia.
Cultura
miniatura|Novia lagarterana (1912), [[Joaquín Sorolla|Sorolla, Museo Sorolla.]]
Economía
A comercialización dos seus bordados artesanais empezou a comezos do século XX. A maior parte da economía da vila basease nesa actividade.
Barxas
O orónimo galego Barxas procede da palabra varxa ou varcia, terreo fértil e chan á beira dun río. Como topónimo pódese referir a:
Lista dos accidentes xeolóxicos da lúas de Urano
Este artigo é unha lista dos accidentes xeolóxicos das lúas de Urano. As lúas que posúen accidentes xeolóxicos con nomenclatura son Ariel, Miranda, Oberón, Titania, Umbriel e Puck, o resto dos satélites de Urano aínda non teñen nomes para os seus accidentes xeolóxicos. A meirande parte destes accidentes xeolóxicos reciben un nome dunha entidade mitolóxica ou un nome dunha personaxe ficticia dunha obra literaria (sobre todo procedentes de obras de William Shakespeare.
Procedencia da nomenclatura da cada lúa
Polo momento os satélites pequenos de Urano aínda non teñen nomes para os seus accidentes xeolóxicos, pero as normas da nomenclatura para obxectos astronómicos prevé que se lles poñan nomes das heroínas das obras de Shakespeare e Pope.
Valles
Normalmente na xeoloxía planetaria, os vales ou canóns que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar reciben o nome de vallis, que é a palabra latina para val (o seu plural latino é ''valles').
Chasmata
miniatura|120px|Messina Chasma—o gran canón de Titania, na parte inferior da fotografía. Normalmente na xeoloxía planetaria, as depresións alargadas e normalmente bastante profundas que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar reciben o nome de chasma, que é a palabra latina para depresión (o seu plural latino é ''chasmata').
Cráteres
miniatura|Titania cos nomes dos accidentes xeolóxicos que posúe. miniatura|Unha imaxe de Oberón nunha cor artificial. O gran cráter co seu centro escuro (no centro cara a dereita) é [[Hamlet (cráter)|Hamlet.]]
Coronae
As coronae son estruturas ovais que existen en Venus e Miranda, pensase que están formadas por magma procedente do manto ou no caso de Miranda por diapiros baseados no ascenso de xeos quentes (no canto de sales, o cal sería o normal nos diapiros), a parte central destes domos elevados, colapsaríase e afundiríase, deixando unha forma de coroa, de aí o nome latino de corona (en plural, coronae'').
Rexións
Normalmente na xeoloxía planetaria, as rexións con albedos ou cores marcadamente diferentes en relación coas súas áreas circundantes, que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar reciben o nome de regio, que é a palabra latina para rexión (o seu plural latino é ''regiones').
Rupēes
miniatura|dereita|200px|Vista de [[Verona Rupes, unha gran escarpa en Miranda; posiblemente de 5 km altura. ]]
Normalmente na xeoloxía planetaria, as escarpas no terreo que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar reciben o nome de rupes (o seu plural latino é rupēes), que é a palabra latina para escarpa ou acantilados (evidentemente sen mar).
Sulci
Normalmente na xeoloxía planetaria, as Sulci (en singular Sulcus) son un grupo de regueiros ou sucos con cristas no medio, por cada regueiro profundo viría paralelamente unha banda de terreo en forma de crista o que seguiría outro regueiro paralelo, e así sucesivamente, Sulcus é a palabra latina para suco ou regueiro; este nome outorgáselles a este tipo de accidentes xeolóxicos que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar.
Universidade de Friburgo (homónimos)
Universidade de Friburgo pode referirse a:
Linguas atapascanas
As linguas atapascanas é o nome dun grupo de linguas indíxenas, faladas polas tribos coñecidas como atapascas ou atabascas, localizados en dous grupos principais, un no sur de Norteamérica, e o outro no noroeste do continente; e entón designase así tamén á súa familia lingüística. A familia atapascana é unha das maiores familias lingüísticas de América do Norte, polo número de idiomas que agrupa e o número dos seus falantes —a familia uto-azteca, que se estende por México ten máis parlantes—. En tamaño de territorio, só as linguas álxicas cobren unha maior área.
A verba atapascano provén do nome cree, aðapaskāw (onde hai plantas unhas tras outras), en referencia ao lago Athabasca, no Canadá. O nome púxollo Albert Gallatin na súa clasificación de 1836 sobre as linguas do norte de América, escribindo explicitamente que fora unha denominación arbitraria.
Linguas
As 31 linguas atapascanas do norte fálanse no interior de Alasca e o noroeste do Canadá, no Iukón dos Territorios do Noroeste, así como nas provincias canadenses de Columbia Británica, Alberta, Saskatchewan e Manitoba. Varios idiomas atapascanos son idioma oficial nos Territorios do Noroeste, entre elas a lingua chipewyan, o dogrib, o idioma gwich'in e o slave.
As sete linguas atapascanas da costa do Pacífico son faladas no sur de Oregón e o norte de California. Illadas das linguas da costa e das do norte, as seis linguas do sur, incluíndo aos diferentes grupos apache e navaho, son faladas no suroeste americano e na parte noroeste de México.
O eyak e as linguas atapascanas forman unha agrupación xenética chamada atapascano-eyak. A lingua tlingit está algo relacionada con este grupo, formando a agrupación de linguas na-dené (tamén coñecidas como atapascano-eyak-tlingit).
División xeral
A familia de linguas atapascanas ten tres principais agrupamentos xeográficos: o Norte, a Costa do Pacífico, e o Sur. Discútese se as linguas da Costa do Pacífico forman realmente unha agrupación xenética válida. O grupo setentrional é particularmente problemático, moito máis que o sur, onde as linguas son moitos máis homoxéneas. Non están definidos ben os subgrupos, agás as do Sur, polo que o modelo de clasificación pode ser incorrecto.
A continuación móstrase un esbozo de clasificación de Keren Rice de 1999.
As ramas 1 e 7 son o grupo do Norte. Kwalhioqua-Tlatskanai considerouse parte da Costa do Pacífico, pero unha recente revisión por parte de Krauss non a atopa próxima a esas linguas.
Unha clasificación diferente, formulada por Jeff Leer, é a seguinte (Tuttle & Hargus 2004:72-74):
Lista xeográfica
Debaixo segue unha lista coas linguas atapascanas e a súa localización xeográfica.
Fonoloxía
Unha reconstrución recente do proto-atabascano consta de 40 consoantes (Cook 1981; Krauss & Golla 1981; Krauss & Leer 1981; Cook & Rice 1989), segundo se detalla a continuación:
Ahuachapán
Ahuachapán é un municipio do Distrito e Departamento de Ahuachapán, está situado a 100 quilómetros de distancia da cidade de San Salvador, é capital do departamento do mesmo nome.
Está confinado ó norte por San Lourenzo e a República de Guatemala; ó leste por San Lourenzo, Atiquizaia e Turin; ó sur por Xuaiúa (Departamento de Sonsonate), Apaneca, Concepción de Ataco e Tacuba; e ó leste pola República de Guatemala. A súa extensión é de 244.84 km² e a súa poboación é de 124,012 habitantes (est. 2006). O seu río principal é O Paz. O seu principal cultivo é o café e ten beneficios de café na zona. Ten varios sitios turísticos, como por exemplo: Os Ausois, as lagoas do Chán e de Morán, Os saltos de Atehuecillas e de Malacatiupán. Para a súa administración, o municipio divídese en 28 cantóns, os cales son: Ashapuco, Chancuyo, Chipilapa, Cuyanausul, O Anonal, O Roble, O Tigre, O Barro, Guayaltepec, A Coyotera, A Danta, A Muntañiña, As Chinamas (posto de fronteira), Chán de Doña María, Chán da Lagoa ou O Espiño, Loma da Gloria, Os Huatais, Os Magueis, Os Toles, Nexapa, Palo Pique, Río Frío, San Lázaro, San Ramón, Santa Cruz, Santa Rosa Acacalco, Suntecumat e Tacubita.
Departamento de Ahuachapán
O Departamento de Ahuachapán, é o máis occidental dos 14 departamentos nos que está dividido O Salvador. Ten unha área de 1,239.60 quilómetros cadrados e unha poboación estimada para o 2006 de 361,953 habitantes. Para a súa administración divídese en 12 municipios, os cales son:
San Salvador, O Salvador
San Salvador é a capital política e económica da república do Salvador, ademais da Sede do Goberno Central e a sede do Arcebispado. San Salvador é a cidade máis poboada do país e a segunda cidade máis grande de América Central, con 2.224.223 habitantes censados no ano 2006. A cidade foi nomeada en honor a Xesús Cristo, baixo o titulo do "Divino Salvador do Mundo". Xeograficamente, San Salvador está localizada no val de Las Hamacas, chamado así polo gran número de sismos que nel se producen.
Datos Xerais
Ten unha poboación de 2.224.223 habitantes no Gran San Salvador, que comprende o municipio de San Salvador e a súa área metropolitana. Conformada por outros 13 municipios que conforman unha unidade administrativa urbana, e en termos prácticos forman a Cidade Capital ou AMSS (Área Metropolitana de San Salvador). O centro da cidade está a unha altitude de 658 metros sobre o nivel do mar.
Historia
O 27 de setembro de 1546 foi estendida a cédula real, que lle outorgou o título de Cidade á vila de San Salvador na cidade de Guadalaxara, cuxas xestións outorgáronselle a Alonso de Oliveros, quen como procurador chegou ante a Corte de España para xestionar o título de Cidade.
Oliveros participou na conquista e pacificación do Reino de Guatemala e estivo na fundación da Vila de San Salvador na Bermuda, onde desempeñou varios cargos no Concello Municipal da época.
San Salvador foi unha das primeiras cidades da Real Audiencia de Guatemala, en América no ano que se nomeou a cidade só existían co titulo Santiago da provincia de Guatemala, Puerto Trujillo e Gracias a Dios en Honduras e Granada e León en Nicaragua.
Segundo dados históricos, Oliveros puxo dedicación e empeño para que a Vila de San Salvador, obtivera o título de cidade e convertérase nun dos focos irradiadores de civilización do Continente americano.
A mediados de 1551 fundouse o primeiro convento de Santo Domingo, dirixido pola Orde de San Domingos, dirixido polos frades Tomás da Torre, Vicente Ferre e Matía da Paz; en 1574 fundouse o da Orde de San Francisco dirixido polo frade Xoán Vico e en 1625 o da Mercede, berce da independencia de Centroamérica.
En 1786, creouse a Intendencia de San Salvador, dividida en quince distritos, sempre dependente das autoridades do reino de Guatemala. A súa área sempre foi a mesma que a da alcaldía maior. Foi en San Salvador onde se deu o primeiro grito de Independencia de Centroamérica, soando as campás da Igrexa da Mercede polo crego da independencia o frade Xosé Matías Delgado un 5 de novembro de 1811, data conmemorada con actos cívicos ata hoxe. Pero non foi ata o 21 de setembro de 1821 que chegou a San Salvador a novidade da independencia de Centroamérica.
O 3 de xuño de 1822, tropas ás ordes do xeneral Manuel Xosé Arce, derrotaron ao exército imperial ó mando do Xral. Vicente Filísola, despois de oito oras de sanguenta loita na batalla de Mexicanos, cando San Salvador fora sometida polos imperialistas mexicanos.
Caído o imperio mexicano, Centroamérica constituíuse na República Federal e O Salvador foi un dos seus Estados. O 12 de xuño de 1824 San Salvador foi erixida en capital do Estado do Salvador. De marzo ata setembro de 1828, resistiu invita o sitio que lle impuxo o exército federal.
San Salvador foi capital da Federación Centroamericana de 1834 a 1839 e foi destruída polo terremoto do 16 de abril de 1854 e durante a colonia, os pobos salvadoreños foron destruídos polos desastrosos terremotos de 1575, 1592, 1625, 1648, 1719 e 1815.
Durante a sanguenta guerra civil que sufriu O Salvador (1980-1992) os rebeldes da esquerda intentaron prender a capital en dúas oportunidades (1981 e 1989) sen logralo.
-324
Outros
Historia ano a ano
Stellaris
Stellaris é un videoxogo de grande estratexia 4X desenvolvido por Paradox Development Studio. A mecánica do xogo baséase na exploración espacial, o manexo dun imperio espacial e a diplomacia e guerra con outras civilizacións espaciais. Foi publicado o 9 de maio do 2016 en todo o mundo para as plataformas Microsoft Windows, OS X e Linux, no 26 de febreiro de 2019 para PlayStation 4 e Xbox One, e no 25 de marzo de 2021 para Xbox Series X e Series S.
Mecánica de xogo
Os xogadores controlan planetas, naves de guerra e de investigación entre outros elementos. Tamén dispoñen de opcións diplomáticas como alianzas e tratados de comercio para tratar con outras civilizacións. Inicialmente o xogador escolle unha especie, a súa ética moral e as tecnoloxías inicias das que dispón. O xogador comeza cun só planeta no seu territorio, unha nave de construción, unha pequena frota de naves de guerra, un porto espacial e unha nave de investigación. O comezo do xogo céntrase na exploración e colonización do espazo próximo, mentres que segundo o xogo avanza as actividades pasan a centrarse na diplomacia e no goberno do imperio. Na parte final do xogo, diversos eventos de crise poden dar lugar a implicacións globais para o xogador e as outras civilizacións controladas pola IA.
Desenvolvemento
Paradox Development Studios foi o desenvolvedor do xogo, mentres que a distribuidora foi a súa empresa nai Paradox Interactive. Emprega o motor de xogo Clausewitz Engine, unha evolución do mesmo motor empregado noutros títulos do estudio dende a publicación de Europa Universalis III no 2007. O xogo anunciouse de forma oficial na convención Gamescom en agosto do 2015.
Recepción
Nunha avaliación preliminar do xogo por parte de Rock Paper Shotgun, Adam Smith escribiu que Stellaris "podería ser o mellor momento de Paradox, e un fito no desenvolvemento do deseño do 4X e da gran estratexia". Recibiu críticas xeralmente favorables, acadando unha puntuación de 78 en Metacritic. Tralo seu primeiro día no mercado, Paradox Interactive confirmou que se venderan máis de 200 000 copias do xogo, converténdose no seu videoxogo con máis ingresos reportados nun período semellante, así como no videoxogo da compañía que conseguiu un maior ritmo de vendas trala súa publicación.
Pobo eyak
O pobo eyak é un pobo indíxena do grupo na-dené, que se chamaba a si mesmo Unalakmiut. O seu nome provén do inuktitut chugach iiyiaraq pescozo, pola forma do lago que ten a parte do río onde viven. Vivían na costa do Pacífico sur de Alasca, entre a desembocadura do río Cooper e as montañas Saint Elies. Os superviventes actuais viven en Prince William Sound (Alasca).
Demografía e costumes
Estímase que no 1954 eran uns 200 individuos. En 1980 había uns 300. Na cidade nativa Eyak só o 8,3% da poboación eran nativos de Alasca. Segundo datos do censo dos Estados Unidos do 2000, había 379 eyaks enxebres, mais en total, contando os que se mesturaron con outros pobos, eran 522 individuos.
A súa lingua considérase do grupo na-dené, mais non son atapascos. Vivían da pesca do salmón e recoller mexillóns. Culturamente teñen moitas influencias dos inuit, dos tlingit, e dos ahtna e dena'ina. Atópanse dentro da área cultural do Noroeste con influencia esquimó.
Historia
miniatura|300px|[[Alasca]] En 1741 foron visitados en nome de Rusia polo danés Vitus Bering. No 1791, estabeleceron un posto comercial en Nuchik, mais negáronse a pescar para os rusos. O primeiro informe sobre eles dato de 1869. Entre eles vivían algúns aleuts e tlingits.
En 1889 os EUA construíron unha conserveira de pescado no seu territorio, e en 1906 chegou o ferrocarril. Foron esquecidos e redescubertos en 1930 por Federica de Laguna e investigados por ela e polo danés Kaj Birket-Smith, autor do libro The Eyak Indians of the Cooper River Delta, Alaska (1938). Foron vítimas do xenocidio e da aculturación, e atoparon só 38 persoas que deran falado a lingua eyak.
En 1961, Robert Austerlitz contactou cos tres últimos falantes da lingua: Anna Nelson Harry de Yakutat, Lena Nakctan de Cordova e Mari Smith (1918-2008), filla de Scar, último xefe eyak, e Minnie Stevens, que foron os informante de Laguna. En 1965, tamén foron visitados por Krauss, que publicaría en 1970 Eyak Dictionnary de 4.000 páxinas e 10.000 termos traducidos ao inglés, así como Eyak Texts de folclore e lendas. Algúns deles, David Lynn Grimmes/Yaxadiliayaxinh, pescador, músico e contador de contos, e Dune Landark/Jamachakih recollen tradicións do seu pobo.
O 21 de xaneiro do 2008 falecía Marie Smith, a última nativa da lingua eyak que quedaba aínda con vida, á idade de 89 anos.
Estatuto de Autonomía de Aragón
thumb|Monumento ao [[Xustiza de Aragón|Xustiza na Praza de Aragón no día de San Xurxo (23 de abril), día do primeiro aniversario da entrada en vigor do estatuto de 2007. No pé do monumento representouse cunha alfombra de flores o Sinal Real de Aragón.]] O Estatuto de Autonomía de Aragón é a norma básica de Aragón, lei orgánica aprobada en 1982 e que foi reformada en tres ocasións: 1994, 1996 e 2007.
Características
O actual Estatuto de Autonomía entrou en vigor o 23 de abril de 2007, Día de Aragón, logo dunha reforma que concitou un amplo consenso nas Cortes de Aragón ao contar co apoio do PSOE, do PP, do PAR e de IU, mentres que a Chunta Aragonesista abstívose no trámite na Cámara autonómica ao entender que o texto non cubría ao cento por cento as aspiracións de autogoberno de Aragón e que tiña carencias en canto ao recoñecemento das linguas propias, ao sistema de financiamento, ás competencias que podería asumir a Comunidade ou que non blindaba o suficiente o Ebro ante unha ameaza de transvasamento.
Como principais premisas, o Estatuto de Autonomía de Aragón obriga aos poderes públicos a velar para evitar transvasamentos das cuncas hidrográficas das que Aragón forma parte, dentro do principio de "unidade de cunca". E nesta liña, ademais, establece que Aragón deberá emitir un "informe preceptivo" sobre calquera proposta de transferencia de augas, mentres que o Goberno de España deberá de propiciar "de forma efectiva" o acordo entre as Comunidades que poidan resultar afectadas por un transvasamento. Tamén respecto á auga, garante unha reserva de auga para "uso exclusivo dos aragoneses" de 6.550 hectómetros cúbicos, aínda que atribúe á planificación hidrolóxica do Estado "as asignacións e reservas" para o cumprimento do principio de prioridade no aproveitamento dos recursos hídricos da cunca do Ebro.
O texto recoñece que o Estado, para fixar os seus investimentos en Aragón, ponderará, "con carácter prioritario", a superficie do territorio, os custos de construción derivados da orografía e o carácter fronteirizo da Comunidade.
Mantense a redacción do artigo 48, que fala da subscrición dun acordo bilateral de cooperación para concretar a participación territorializada de Aragón nos tributos xerais, posibilidade que existe no Estatuto aragonés desde 1996 pero que non se puxo en práctica, xa que logo, nunha década.
En todo caso, recóllese expresamente o concepto de "lealdade institucional" como principio no que se asintan as relacións entre Aragón e o Estado e como compensación por parte deste último cando adopte decisións que supoñan un gasto inesperado para as arcas autonómicas. Ademais, posibilítase a creación dunha Axencia Tributaria propia que colaborará coa do Estado, de forma paritaria.
O texto recoñece a Aragón como "nacionalidade histórica", mantén a disposición adicional na que "non renuncia" a "os dereitos que como tal puidéronlle corresponder en virtude da súa historia" e inclúe un novo título sobre a Administración de Xustiza e outro sobre dereitos e deberes dos aragoneses e principios reitores das políticas públicas. Entre eles inclúese a obrigatoriedade de desenvolver as actuacións necesarias para o regreso a Aragón dos bens do seu patrimonio que están fóra do seu territorio.
No regulamento dunha posterior reforma, establécese que esta, unha vez aprobada polas Cortes aragonesas, será debatida de forma conxunta nunha comisión mixta paritaria no Congreso dos Deputados e, logo, poderá ser sometida a referendo en Aragón, e tamén se establece a potestade do Presidente de Aragón para disolver as Cortes e convocar eleccións que abran unha lexislatura enteira.
Vilarmaior, O Freixo, As Pontes de García Rodríguez
Vilarmaior é un lugar da parroquia do Freixo no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 estaba despoboado.
Quilómetro por hora
O quilómetro por hora (km/h) é unha unidade derivada do SI de velocidade, tanto escalar como vectorial. Un obxecto que viaxa a unha velocidade media de 1 km/h desprázase 1 quilómetro nunha hora se a velocidade se mantén constante durante ese período.
Esta unidade de medida non pertence ao Sistema Internacional de Unidades (SI). A unidade do SI para a velocidade é o metro por segundo (m/s). Con todo, é a unidade máis utilizada a nivel mundial para indicar velocidades no transporte terrestre, xa sexa transporte por estrada ou transporte por ferrocarril. O kWh e o km/h son as unidades máis amplamente utilizadas que se basean na hora. A hora é a única unidade que non pertence ao SI que é aceptada para utilizarse con unidades do SI pola Oficina Internacional de Pesos e Medidas.
Francisco de Asís de Borbón
Francisco de Asís María Fernando de Borbón e Borbón-Dúas Sicilias, nado en Aranjuez o 13 de maio de 1822 e finado en Épinay-sur-Seine (Francia) o 17 de abril de 1902, foi fillo do infante de España Francisco de Paula de Borbón e de Luisa Carlota de Borbón-Dúas Sicilias, foi rei consorte de España (1846-1868) e II duque de Cádiz.
Matrimonio con Isabel
O matrimonio celebrouse o 10 de outubro de 1846 no Salón do Trono do Palacio Real de Madrid, conxuntamente co matrimonio da infanta Luísa Fernanda (irmá de Isabel) con Antonio de Orleáns -duque de Montpensier-. O mesmo día recibiu a dignidade de rei e o tratamento de Maxestade, ademais do grado de capitán xeneral dos exércitos.
Reinado
O goberno de Isabel II e Francisco de Asís de Borbón, produciu algunha que outra desconveniencia ás que se sumaron as constantes intrigas palacianas, plans, confabulacións, complots e toda unha serie de artimañas coa única finalidade de separar aos Reis. Son coñecidas as coplas a costa da suposta homosexualidade do rei -ao que alcumaban "Paquita"- algunhas das cales se conservaron publicadas en libelos e gacetas da época:
A alusión a que o rei ouriñaba sentado se fundamenta en datos reais, pois Francisco de Asís sufría hipospadia, unha malformación de uretra: non tiña o orificio de saída na glande, senón no tronco do pene, e iso impedíalle ouriñar de pé.
O fanatismo relixioso da raíña, baixo a influencia da súa titora espiritual, sor Patrocinio, así como os problemas políticos, contribuíron dunha ou outra forma ao desprestixio e descrédito popular do reinado de Isabel II.
Tendo que enfrontar a revolución de 1854, os reis conseguiron salvar o seu trono ao chamar novamente ao goberno a Baldomero Espartero. Pero en 1856, Francisco e Isabel II, que se sentían moi seguros no trono, apoiaron a Leopoldo O'Donnell.
É pouco coñecida a faceta de mecenas do Rei consorte, malia que foi moi destacada. Mandou restaurar e embelecer numerosos monumentos da capital madrileña, entre eles as igrexas das Calatravas e San Jerónimo el Real, que se atopaban en franca ruína nese momento e foron rehabilitadas grazas ao interese que puxo niso Francisco de Asís.
Exilio e Restauración borbónica
O 7 de xullo de 1868 comeza a Revolución Española, dirixida por Juan Prim e por Antonio de Orleáns, duque de Montpensier, coa única finalidade de derrocar a Isabel II, malia que os reis eran parentes sanguíneos do duque. A familia real parte ao exilio instalándose en París. En 1870 Isabel II abdicou en favor do seu fillo Afonso XII.
O rei Francisco de Asís ten dedicada unha rúa en Madrid, con ese mesmo nome, no barrio de Argüelles.
Descendentes
Do matrimonio coa súa curmá Isabel II naceron doce fillos, pero só cinco deles superaron a nenez. Os seus fillos foron:
Antepasados
Antepasados de Francisco de Asís de Borbón
Imperio Ruso
O Imperio ruso foi un Estado que existiu oficialmente dende 1721 até 1917 e que desapareceu como consecuencia da Revolución Rusa de 1917. Foi o sucesor do Tsarato ruso e o predecesor da Unión Soviética. A comezos do século XIX Rusia era o meirande estado do mundo.
A capital do imperio foi San Petersburgo (despois de 1914 rebautizada como Petrogrado). Ao final do século XIX o tamaño do Imperio aproximábase aos 21 799 825 km2. De acordo co censo de 1867 a súa poboación acadaba os 128 200 000 persoas, porén, a maioría deles (93,4 millóns) vivían na Rusia europea. Máis de 200 grupos étnicos vivían xuntos no Imperio. Ademais do territorio actual da Rusia, en 1917 o Imperio ruso incluía territorio dos estados bálticos, a Belarús, parte da Polonia, a Moldavia, o Cáucaso, a Finlandia, a maioría da Asia Central e unha parte da Turquía. Entre 1732 e 1867 o Imperio Ruso tamén incluía Alasca, ao outro lado do Estreito de Bering.
En 1914 o Imperio estaba dividido en 81 provincias (Óblasti) e 20 rexións (guberniyas). Vasalos e protectorados do imperio incluían o Emirato de Bujara, o Khanato de Jiva e despois de 1914 Tuva.
O Imperio ruso era unha monarquía hereditaria liderada por un emperador autocrático (tsar) dende a dinastía Romanov. O cristianismo ortodoxo foi a relixión oficial do imperio e era controlado polo monarca a través do Sagrado Concilio. Os habitantes do Imperio dividíanse en estratos (clases) tales como dvoryanstvo (nobreza), o clero, comerciantes, cosacos, e campesiños. Os nativos de Siberia e a Asia central rexistráronse oficialmente como o estrato chamado inorodsty (estranxeiros).
O seu escudo de armas foi o grande escudo do Imperio Ruso, e o himno nacional, foi "Deus salve o tsar" (Боже, Царя храни)
Despois de derrocar á monarquía tsarista durante a Revolución de Febreiro en 1917, a Rusia foi declarada República baixo un goberno provisional.
Etimoloxía
O territorio controlado pola dinastía Romanov na Europa oriental até o século XVII chamábase Moscovia. Antes da proclamación do Imperio ruso en 1721, chamábase popularmente Rusia (s.XVII en ruso Русія ou Росія), aparentemente de influencia do grego Ρωσια (Rosia), a nación eslava que existía antes da chegada dos mongois, a Rus de Kíiv Русь). Mentres a etnia rusa sempre considerou "Rus" un nome para eles e a súa nación, modernos intelectuais ucraínos debaten pola exactitude do termo. Ao identificárense coa grafía moderna Россия (con c dobre) foi oficial dende 1713 (e non se distinguía entre и e і, actualmente éo, e o ruso é o que non ten i, e o ucraíno si)
Pedro o grande e o Grande Imperio Ruso
miniatura|esquerda|300px|Pedro o Grande. Pedro I de Rusia, o fillo do segundo matrimonio do tsar Alexis I, foi o primeiro en ser relegado ao rango político. Como varias faccións da Corte loitaron para controlaren o trono, Alexis foi sucedido polo fillo do seu primeiro matrimonio, Fiodor III, un rapaz enfermizo que morreu en 1682. Como resultado da Revolta de Estreltsy, Pedro foi coroado co-tsar co seu medio irmán Iván V, pero a media irmá de Pedro Sofía, mantivo o verdadeiro poder. Ela reinou mentres o mozo Pedro xogaba a xogos de guerra e cabalgaba no Cuartel Alemán de Moscova. Estas experiencias levárono a un interese pola práctica militar de occidente, particularmente a enxeñaría, artillaría, navegación e construción de barcos. En 1691, empregando tropas que el adestrara durante os seus xogos de guerra, planeou como destronar a Sofía. Cando Iván I morreu en 1696, Pedro converteuse no único tsar.
A guerra dominou a maior parte do reinado de Pedro. Ao principio Pedro intentou asegurar as fronteiras do sur dos tártaros e o Imperio Otomán. As súas Campañas de Azov fallaron inicialmente, pero, despois de embarcarse coa súa nova armada deseñada por el mesmo, Pedro puido capturar o tan importante forte de Azov en 1696. Para continuar coa súa guerra contra o Imperio Otomán, Pedro viaxou pola Europa para buscar aliados. Foi o primeiro tsar en facer esa viaxe. Pedro visitou Brandeburgo, os Países Baixos (nos cales ao ver a súa bandeira inspirouse para facer a súa), o Reino Unido, e o Sacro Imperio Romano Xermánico, durante a súa chamada Grande Embaixada. Pedro aprendeu moito e alistou a centos de especialistas técnicos. A embaixada foi curta polo intento de Sofía de desbancalo do trono, cunha revolta que foi esmagada por Pedro e os seus seguidores. Como resultado, este tiña centos de participantes mortos ou torturados, e publicamente expuxo os seus corpos para advertir aos demais, polo cal foi chamado "raro".
miniatura|esquerda|250px|Batalla de Poltava. Pedro fracasou na súa coalición europea contra o Imperio Otomán, pero durante as súas viaxes encontrou interese por comezar unha guerra contra a Suecia, ao ser unha forte potencia de poder no norte de Europa. Vendo unha oportunidade en entrar no Mar Báltico, Pedro fixo a paz co Imperio Otomán en 1700 e despois a Batalla de Narva, onde atacou os suecos en Narva, no Golfo de Finlandia. Aínda que o novo rei Carlos XIII, probou as súas tropas, as cales acabaron co exército de Pedro. Afortunadamente para Pedro, Carlos non seguiu a súa vitoria cunha contra-ofensiva, xa que comezou as guerras na Mancomunidade polaco-lituana.dereita|miniatura|Golfo de Finlandia. Este descoido permitiulle a Pedro formar un novo exército, combinando as fortalezas de seu coas de occidente. Cando os líderes se enfrontaron outra vez en Poltava en 1709, Pedro derrotou a Carlos. Cando este último escapou ao territorio otomán, Pedro volveu a entrar en guerra co Imperio. O tsar coincidiu en botar ao porto de Azov aos otománs en 1711. A Gran Guerra do Norte, que en esencia foi a Batalla de Poltava, continuou até 1721, cando os suecos decidiron asinaren o Tratado de Nystad. O tratado permitiu reter os territorios obtidos pola Rusia: a Livonia, a Estonia, e máis a Ingría. Mediante esa expansión territorial, Pedro adquiriu un enlace directo coa Europa Occidental. Despois en celebración, Pedro asumiu o papel de "Emperador" (императoр) e Tsar do Grande Imperio Ruso, que foi proclamado en 1721. Pedro conseguiu as expansión da Rusia e a súa transformación en Imperio, baixo certas iniciativas maiores. Estableceu as forzas navais rusas, reorganizou o exército mediante o sistema europeo, organizou racionalmente o goberno e mobilizou o financiamento para os recursos humanos. So o poder de Pedro, o exército que se recrutou baixo condicións de traballo para toda a vida, incluíndo aos oficiais da realeza, os cales participaban en traballos da administración civil e militar. En 1722 Pedro introduciu a Táboa de Rangos que determinaba a posición ou status da persoa no seu servizo ao Tsar, xa fora plebeo ou nobreza. Até a xente máis común aparecía na táboa automaticamente.
A reorganización de Pedro na estrutura gobernamental non puido ser menos minuciosa. Substituíu aos prizaki (burócratas) cun corpo colexiado e creou un senado para coordinar as políticas do goberno. As reformas de Pedro no goberno local tiveron poucos logros, pero os seus cambios permitiron ao goberno local recolectar impostos e a manter a orde. Como parte das reformas do goberno, a Igrexa Ortodoxa foi parcialmente incorporada á estrutura administrativa do estado. Pedro aboliu o Patriarcado e substituíuno por un corpo colectivo, o Sínodo Sagrado, dirixido por un oficial gobernamental.
Pedro triplicou os ingresos da tesouraría estatal cunha cantidade moderada de impostos. Impuxo a capitación, ou sondaxe de impostos, en todas as persoas a excepción dos cregos e nobres. Tamén gravou con impostos o alcohol, sal, e incluso por levar barba. Para proporcionar armas e uniformes para os seus soldados, desenvolveu industrias metalúrxicas e téxtiles.miniatura|200px|Academia rusa das artes Pedro quería equipar a Rusia con moderna tecnoloxía, institucións e ideas. Dotou dunha educación occidental a todos os nobres, introduciu as escolas naturais para ensinar a escrita rusa e aritmética básica, estableceu unha casa imprenta e fundou a Academia Rusa das Ciencias, a cal foi inaugurada xusto antes da súa morte en 1725 e converteuse nun dos principais institutos de cultura da Rusia Imperial. Tamén recomendou que os rusos adquirisen roupa, gustos pola arte e costumes de occidente. O resultado foi unha profunda greta cultural entre a nobreza e as masas. A mellor ilustración da occidentalización de Pedro, foi a súa ruptura coas vellas tradicións e os seus métodos occidentais na arquitectura, que o levaron á construción da nova capital, Petrogrado, en 1703. Situada na terra nova, conseguida na guerra con Suecia, na cal foi axudada polo reino de Dinamarca-Noruega, a Mancomunidade polaco-lituana e o Reino de Saxonia, no Golfo de Finlandia. Aínda que Petrogrado asumiu a súa occidentalización, esta foi forzada, polo cal non puido demostrar a súa individualidade, que Pedro tanto admiraba.
A era das revolucións en palacio
miniatura|270px|Gardas Lieib na recepción do Strelna.Pedro cambiou as regras de sucesión ao trono despois de exiliar ao seu fillo, Alexis, que se opuxo ás reformas do seu pai e se presentou como figura de grupos antirreformistas. Unha nova lei expedida por Pedro I proporcionaba ao tsar a decisión de elixir ao seu sucesor, pero Pedro non o fixo antes da súa morte en 1725. Nas décadas que seguiron, a ausencia de regras para a sucesión deixou á monarquía aberta en intrigas, complots e varios golpes de estado. En diante, o factor crucial para obter o trono foi apoiado pola garda de elite do pazo en Petrogrado.
Despois da morte de Pedro, a súa dona, Catarina I, tomou o trono. Pero cando ela morreu en 1727, o neto de Pedro, Pedro II, foi coroado Tsar. En 1730 Pedro II caeu enfermo da varíola, e Ana, filla de Iván V, que foi co-tsar con Pedro, ascendeu ao trono. O Supremo Consello Imperial que colocou a Ana no torno, impúxolle moitas condicións. Na súa loita contra esas condicións, Ana tivo que apoiar os nobres que temían que a oligarquía reinase sobre a autocracia. Así o principio da autocracia recibiu grande apoio nese caótico conflito ao trono.
270px|miniatura|esquerda|Segunda galería na [[Academia Imperial das Artes|academia de artes, 1836.]] Ana morreu en 1740, e o seu aínda novo bisneto foi proclamado tsar como Iván VI. Despois de varios golpes de estado, foi substituído pola segunda filla de Pedro, (r. 1741 - 1762). Durante o reinado de Isabel, que foi moito máis efectivo que o dos seus preceptores inmediatos, produciuse a "occidentalización" da cultura rusa. Entre os eventos culturais máis destacados atópase a fundación da Universidade de Moscova en 1755 e a Academia das Artes finas en 1757 e a aparición do primeiro científico e escolar ruso, Mikhail Lomonosov.400px|dereita|miniatura|operacións do exército ruso na guerra dos sete anos 1756-1762. Durante o reinado dos sucesores de Pedro, a Rusia tivo un rol na Europa moito máis importante. Dende 1726 a 1761, a Rusia foi unha aliada do Imperio Austríaco contra o Imperio Otomán ao cal a Francia usualmente apoiou. Na guerra de sucesión polaca, a Rusia e máis a Austria bloquearon o candidato ao trono polaco. Nunha Serie de Guerras Ruso-Turcas, Rusia adquiriu o porto de Azov. O alcance máis grande que a Rusia tivo coa Europa foi na Guerra dos Sete Anos (1756 - 1763), a cal tivo lugar en tres continentes, entre a Francia, o Imperio Británico e os numerosos aliados dos dous bandos. Nesta guerra, a Rusia continuou a súa alianza coa Austria, pero a Austria cambiou a unha alianza coa Francia en contra da Prusia. En 1760 as forzas rusas (como se acostuma na historia) estaban ás portas de Berlín. Afortunadamente para a Prusia, Isabel morreu en 1762, e o seu sucesor, Pedro III, aliou a Rusia coa Prusia pola súa devoción ao rei prusiano Federico o Grande.miniatura|Retrato de [[Pedro III de Rusia, por Lucas Conrad Pfandzelt.]] Pedro III tivo un reinado curto e impopular. Aínda que foi neto de Pedro O grande, o seu pai foi duque de Holstein-Gottorp, polo cal Pedro foi criado nunha familia luterana e os rusos considerábano estranxeiro. Facendo caso omiso disto e sen ocultar o seu concepto da Rusia, creou un gran resentimento na realización dos grandes ensaios militares prusianos na milicia rusa, atacando á Igrexa Ortodoxa Rusa, e privando a Rusia dunha gran vitoria que cambiaría a historia da Rusia e de todo o mundo, establecendo unha repentina alianza coa Prusia. Facendo uso do seu descontento e temendo a súa propia posición, a dona de Pedro III, Catarina, depuxo ao seu dono nun golpe de estado e o seu amante, Alexis Orlov matouno, e por defecto en xuño de 1762 Catarina a Grande converteuse en Tsarina.