cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charmander
Charmander (/ˈtʃɑːrmændər/), coñecido como Hitokage (ヒトカゲ) no Xapón, é unha especie de Pokémon da franquía de Nintendo e Game Freak, o número 4 da enciclopedia electrónica ficticia chamada PokéDex. Deseñado por Atsuko Nishida, Charmander debutou en Pokémon Red e Blue como un dos Pokémon iniciais. Dende entón, reapareceu nas seguintes edicións dos xogos, en xogos spin-off, na mercadotecnia, nas adaptacións animadas e nos materiais impresos da franquía.
Charmander pode evolucionar en Charmeleon cando acada o nivel 16, e pode converterse en Charizard no nivel 36. Charizard tamén pode evolucionar en dous tipos diferentes de Mega Charizard, que son Mega Charizard X e Mega Charizard Y, mais esta función só se engadiu nos xogos de Pokémon en Pokémon X e Y.
Taufaʻāhau Tupou IV
miniatura|dereita|220px|Taufaʻāhau Tupou IV. Tāufa'āhau Tupou IV, nado o 4 de xullo de 1918 e finado o 10 de setembro de 2006, fillo da raíña Sālote Tupou III e do seu consorte o príncipe Tungī, foi o rei de Tonga dende a morte da súa nai en 1965 ata o seu propio pasamento en 2006.
Kusuriya
Kusuriya foi unha cidade ao oeste de Hattusa na que se librou unha batalla da guerra civil entre Mursilis III e Hattusilis de Hakpis. A cidade debía de estar próxima a un río chamado río Vermello.
Premio Princesa de Asturias da Concordia
miniatura|130px|dereita|Escudo da Fundación Príncipe de Asturias O Premio Príncesa de Asturias da Concordia (até 2014, se denominou Premio Príncipe de Asturias da Concordia) é concedido a aquela persoa, grupo de persoas, ou institución cuxo labor contribuíra de forma exemplar e relevante ó entendemento e á convivencia en paz entre os homes, á loita contra a inxustiza, a pobreza, a enfermidade, a ignorancia ou a defensa da liberdade, que abrira novos horizontes ó coñecemento ou se destacara, tamén de maneira extraordinaria, na conservación e protección do patrimonio da Humanidade.
Lista de galardoados
Notas
Taufaʻāhau Tupou IV
Traxectoria
Bautizado como Siaosi Tāufa'āhau Tupoulahi, axiña foi coñecido polo título que se lles outorga aos príncipes herdeiros: Tupouto'a, e logo substituído polo título herdado do pai: Tungī (ou os dous xuntos: Tupouto'a-Tungī, naquel tempo escrito Tubouto'a-Tugi). A súa consorte foi a raíña Halaevalu Mata'aho 'Ahome'e, nada en 1926. A parella tivo catro fillos:
Entusiasta deportista (practicante de salto con pértega, tenis, crícket ou saltos de trampolín), bo músico (piano, saxofón, guitarra ou balalaica) e moi relixioso cando novo, estudou Dereito en Sydney, Australia. Converteuse en ministro de Educación no goberno da súa nai a raíña Sālote en 1943, en 1949 ministro de Sanidade, e finalmente en 1949 primeiro ministro. Continuou sendo pastor da Free Wesleyan Church, a principal igrexa metodista de Tonga, ata a súa morte.
Cando a súa nai, a raíña Sālote III, faleceu por mor fun cancro en 1965, ascendeu ao trono, se ben a cerimonia de coroación non tivo lugar ata 1967. O acto, que durou cinco días, mesturaba os principios metodistas cos costumes do arquipélago e supuxo o sacrificio de 71 000 leitóns.
Exerceu unha forte autoridade política e mantivo o sistema aristocrático da política tonguesa, onde o rei e mais os nobres controlan o 70% do Parlamento de Tonga, mais tamén os principais recursos económicos dun país que vive da pesca, o agro e as divisas dos emigrantes tongueses. O principal problema que tivo durante o seu mandato foi o escándalo por uns investimentos ilícitos realizados polo seu bufón, o banqueiro estadounidense Jesse Bogdonoff. Tamén supuxo un certo escándalo internacional a venda de pasaportes tongueses a quen os puidese pagar, coma o ditador filipino Ferdinand Marcos e mais a súa muller Imelda.
Nos seus últimos anos, o rei iniciou unha viraxe cara a un proceso de maior transparencia e democratización, forzado polas circunstancias. En 2005 unha folga do funcionariado mantivo en xaque o goberno durante varias semanas, nun conflito onde o neto do rei, Tu'i Pelehake ('Uluvalu), fixo de medidador. Unha comisión constitucional comezou nese mesmo ano a estudar unha reforma da carta magna.
Tupou IV foi coñecido en todo o mundo polo seu elevado peso. Chegou a superar os 200 kg, pero nos anos noventa encabezou unha campaña institucional que buscaba reducir o problema da obesidade nas illas, e conseguiu baixar considerabelmente.
O 15 de agosto de 2006, o primeiro ministro tongués Feleti Sevele interrompeu as emisións de radio e televisión para anunciar que o rei estaba gravemente enfermo e pediu pregarias polo monarca. Fora internado no hospital Mercy, na cidade novacelandesa de Auckland en abril. O rei faleceu algo despois da medianoite do 10 de setembro. Os edificios públicos enfeitáronse de negro e púrpura en sinal de dó. Foi soterrado o mércores 12 de setembro.
María Tobío
María de los Ángeles Tobío Fernández, nada en Viveiro o 21 de febreiro de 1908 e finada en Vitoria o 13 de febreiro de 2004, foi unha bibliotecaria e escritora galega.
A Matanza, Furco, Carballedo
A Matanza é un lugar da parroquia de Furco no concello lugués de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 21 habitantes (9 mulleres e 12 homes), catro menos ca en 2011 (12 homes e 13 mulleres).
María Tobío
Traxectoria
Filla de Lois Tobío Campos. Trasladouse coa familia a Santiago de Compostela en 1915. Alí estudou o bacharelato e cursou a carreira de Filosofía e Letras. En 1931 casou con Pedro Martul Rey e trasladouse a Madrid onde traballou no Centro de Estudios Históricos e opositou ao Corpo de Auxiliares de Arquivos, Bibliotecas e Museos. Destinada a Ourense, en 1936 trasladouse a Madrid, onde a colleu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Traballou na Biblioteca Nacional. Cou caída de República fuxiu durante o inverno de 1939 e chegou a Francia. Foi detida e separada do seu home Pedro Martul Rey, que foi internado no campo de Argelès sur Mer, e ela e o seu fillo permaneceron en Montélimar. Grazas ao Comité Técnico de Ayuda a los Refugiados Españoles (CTARE) a parella e o seu fillo Pedro embarcaron no Ipanema rumbo a México, onde arribou o 7 de xullo de 1939. Alí puxo en marcha co seu home o Instituto Hispano-Mexicano Ruíz de Alarcón, na que se responsabilizou da dirección da Escuela de Señoritas, filial do centro. En 1948 regresaron a España e María solicitou o reingreso no Corpo de Auxiliares de Bibliotecas. Foi readmitida en 1950, pero sancionada, degradada e inhabilitada para ocupar cargos directivos e de confianza. Traballou no Arquivo Xeral de Galicia, na Biblioteca da USC e no Instituto Arcebispo Xelmírez. Finou en Vitoria o 13 de febreiro de 2004.
A Matanza, Furco, Carballedo
Toponimia
O topónimo pode aludir a algún feito de mortes (matar) ou a altura ou outeiro redondeados. A primeira referencia impresa do nome do lugar data de 1774, nunha pregaria adicada a Virxe do Faro:
O cabaleiro das botas azuis
O cabaleiro das botas azuis (orixinalmente El caballero de las botas azules) é unha novela en lingua castelá da escritora galega Rosalía de Castro, publicada en 1867. É unha novela romántica, que foi publicada en Lugo, pola imprenta de Soto Freire. Xa no século XXI, foi traducida á lingua galega.
Descrición
Considerada pola crítica a máis interesante das novelas de Rosalía e subtitulada como «cuento extraño», constitúe unha enigmática fantasía satírica na que a escritora expón unha variedade de relatos de corte lírico-fantástico con trazos costumistas que ten o obxectivo de satirizar tanto a hipocrisía como a ignorancia da sociedade madrileña. Conflúen na súa composición elementos provenientes de dous campos, como son a libre imaxinación (influencia de E. T. A. Hoffmann) e a sátira realista de costumes. miniatura|Edición nas obras completas de 1911.
Edicións
Fixéronse máis de 20 edicións distintas de El caballero de las botas azules.
Na cultura popular
Como obra de teatro televisado, foi emitida no espazo Hora once da 2.ª Cadena de Televisión Española, en xaneiro de 1973, interpretada, por, entre outros actores: Leo Anchóriz, María Luisa Ponte, Fernando Chinarro, Margarita Calahorra e Lola Lemos.
Novás, Coedo, Allariz
Novás é un lugar da parroquia de Coedo no concello ourensán de Allariz na comarca de Allariz - Maceda. Tiña 5 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 2 eran homes e 3 mulleres.
ETA Berri
ETA Berri ("Novo ETA" en éuscaro) foi unha escisión da organización terrorista independentista vasca ETA producida tras a celebración da súa V Asemblea, que tivo lugar en decembro de 1966 na casa parroquial de Gaztelu (Guipúscoa).
Orixe
ETA estivo desde os seus inicios atravesada por múltiples debates internos que procedían en gran medida dos intentos de conxugar as ideas e prácticas herdadas do ámbito político en que se formou (as mocidades do Partido Nacionalista Vasco, conservador e católico) con outras máis próximas a formulacións de esquerda, para as que os aspectos puramente nacionalistas non eran o único motor da organización, nin necesariamente os máis importantes. Un dos debates máis importantes foi o que tivo lugar a mediados dos anos 60 entre nacionalistas e obreiristas, é dicir, persoas partidarias de vincular a acción de ETA ás loitas obreiras que por entón sacudían España e que tiñan un forte compoñente político de oposición ao franquismo. O devandito vínculo supuña buscar alianzas con sectores de esquerda non nacionalistas, así como con organizacións de fóra do País Vasco.
Correntes
As tres tendencias fundamentais dentro de ETA quedaron claramente definidas durante a IV Asemblea. Xorden alí tres correntes:
A esta última corrente pertencen os principais responsables da Oficina Política creada nesa IV Asemblea, organismo que concentra a maioría das atribucións que ata entón pertenceran ao Executivo, cuxos membros atopar no exilio. A Oficina Política, auténtica dirección de ETA no interior, tivo a súa sede en Donostia e estaba integrada en xeral por militantes de alto nivel intelectual, cuxas cabezas máis visibles eran Patxi Iturrioz e Eugenio do Río.
Evolución
Os obreiristas, e con eles a Oficina Política baixo a súa xestión, consideraban á clase obreira como principal motor de loita contra a ditadura. Devandita clase obreira era, no País Vasco, maioritariamente inmigrante, e os vascos que a formaban xeralmente eran falantes de castelán e alleos en gran medida ao que o nacionalismo defendía como valores culturais vascos. Os obreiristas consideraban aos inmigrantes vascos de pleno dereito, o que chocaba coas ideas herdadas do PNV, que lles vía como inimigos potenciais da nación vasca. Baixo a dirección obreirista, relaxáronse aspectos fundamentais das bases ideolóxicas de ETA, como a loita polo éuscaro ou a unificación do País Vasco, Navarra e o País Vasco francés. A Oficina Política buscou alianzas con Comisións Obreiras e outras forzas sociais e políticas non nacionalistas, rexeitou a unidade con sectores do nacionalismo vinculados á burguesía (isto é, o PNV e a súa contorna).
Patxi Iturrioz e a minoría obreirista, alleos xa a esta segunda parte da asemblea, adoptaron o nome de ETA Berri (Novo ETA), polo que o resto da organización pasou a ser coñecida como ETA Zaharra (Vello ETA). ETA Berri profundou na liña obrerista, participando en Comisións Obreiras, denunciando os aspectos que consideraban máis reaccionarios e chovinistas do nacionalismo vasco e afastándose definitivamente do mundo do PNV, ao que pertencían moitos dos empresarios vascos. En agosto de 1968 ETA Berri anunciou o cambio do seu nome polo de Komunistak (Os Comunistas), co cal ETA Zaharra volveu ser simplemente ETA. A principios dos anos 70 converteuse no Euskadiko Mugimendu Komunista (Movemento Comunista de Euskadi), o cal, fusionándose con pequenos grupos comunistas de toda España, formou un partido federal chamado Movemento Comunista (MC).
A escisión de ETA Berri, segundo algúns dos seus protagonistas, deu lugar á primeira violencia de persecución contra persoas de ideas contrarias que practicou ETA. Os obreiristas, chamados españolistas ou felipes, foron obxecto dun boicot persoal e político por parte non só de ETA senón doutras organizacións nacionalistas, sobre todo en pequenas e medianas poboacións. Patxi Iturrioz e Eugenio do Río foron ata sentenciados formalmente a morte pola cúpula de ETA nunha reunión celebrada en Tolosa (Guipúscoa), sentenza que non chegou a cumprirse.
Dinheirosaurus
Dinheirosaurus ("lagarto de Porto Dinheiro") é un xénero de dinosauros saurópodos diplodócidos. Os seus restos encontráronse na sección superior (do Kimmeridgiano ) dos estratos do Xurásico Superior da formación Camadas de Alcobaça en Porto Dinheiro, Lourinhã, Portugal. Os fósiles describíronos en 1999 Bonaparte e Mateus, despois de que os atoparan en 1987.
O material encontrado foi inicialmente asignado ao xénero da mesma época previamente descrito Lourinhasaurus debido a diversas semellanzas. Porén, posteriores análises revelaron que o fósil era unha clase diferente de saurópodo e foille asignado un xénero propio, Dinheirosaurus. Os dous xéneros foron durante certo tempo considerados como posibles sinónimos, pero a interpretación posterior de ambos os restos non deixou dúbidas sobre o seu status independente.
A especie tipo e única do xénero é Dinheirosaurus lourinhanensis, nomeada pola localidade portuguesa da Lourinhã.
Sistemática
Estas características poden indicar que D. lourinhanensis deriva dun diplodócido máis primitivo que Diplodocus, e que evolucionou polo seu illamento en illas, como era o caso da Península Ibérica naquel tempo, que estaba separada das zonas continentais de Europa e Norteamérica. Dinheirosaurus é un taxon irmán de Supersaurus. O seguinte cladograma está baseado na análise filoxenética feita por Whitlock en 2011, e nel móstrase as relacións de Dinheirosaurus con outros xéneros de Diplodocidae:
Takuya Onishi
Takuya Onishi, nado en Toquio o 22 de decembro de 1975, é un astronauta xaponés que formou parte da misión Soiuz MS-01 e formou parte das expedicións 48 e 49 á Estación Espacial Internacional.
Traxectoria
Onishi graduouse en marzo de 1988 no departamento de aeronáutica e astronáutica da facultade de enxeñaría da Universidade de Toquio. Foi seleccionado como astronauta pola JAXA en febreiro de 2009, participando na misión Soiuz MS-01 e sendo membro das expedicións 48 e 49 á Estación Espacial Internacional. Pasou un total de 115,10 días no espazo.
Sociedade de Salvamento e Seguridade Marítima
A Sociedade de Salvamento e Seguridade Marítima, tamén coñecida polo acrónimo SASEMAR ou de modo extraoficial como Salvamento Marítimo, é un ente público empresarial encargado da seguridade marítima en augas españolas. Está baixo dependencia directa do Ministerio de Fomento de España por medio da Dirección Xeral da Mariña Mercante. A súa fundación data do ano 1992, por mor da promulgación da Lei 27/92 de Portos do Estado e da Mariña Mercante, entrando en funcionamento no ano 1993.
A Sociedade de Salvamento e Seguridade Marítima ten como principal tarefa a de levar a cabo operacións de procura e rescate nas zonas de responsabilidade asignadas a España, que cobren máis de 1 500 000 km2. Tamén ten asignadas outras tarefas como a loita contra a contaminación marítima, o control do tráfico marítimo -especialmente en zonas de gran tráfico como son o Estreito de Xibraltar e o dispositivo de separación de tráfico (DST) á altura de Fisterra -, e a asistencia a embarcacións.
Harran
Harran (latín Carrhae, transcrito Carras) foi unha antiga cidade do norte de Mesopotamia, ao leste do Éufrates no val do Balikh ou Belikh. Atópase na beira do río Djullab, en territorio da moderna Turquía.
Dominio asirio
Harran caeu en mans de Asiria sobre o -1270 co resto de Mitanni. Sobre o -725 sublevouse contra os asirios, que a reconquistaron e lle sacaron privilexios que o rei Sargón II lles devolveu poucos anos despois.
Dominio babilonio
O 25 de xullo do -616 Nabopolasar derrotou aos asirios en Harran. Despois da perda de Asur e Nínive, un xeneral proclamouse rei co nome de Ashuruballit II, e fíxose forte en Harran, que finalmente foi ocupada por Nabopolasar de Babilonia o -609. Ao mesmo tempo, os exipcios ían en socorro dos asirios (xuño do -609) e, unidos ás forzas de Ashuruballit, trataron de recuperaren Harran, que quedou asediada, pero tivéronse que retirar (agosto).
Unha revolta en Harran propiciou un golpe de estado do xeneral caldeo Nabónides, que acadou a coroa de Babilonia o -556. Nabónides foi un gobernado extravagante. Deixou ao seu fillo Baltasar (posíbel inspirador do golpe de estado) en Babilonia e estableceuse en Harran (dedicou moita atención ao deus Sen de Harran) e despois no oasis de Tayma en Arabia, rexeitando o culto a Marduk, o deus de Babilonia. Os babilonios esperaban do seu rei que dedicase o culto principal a Marduk, e como non fixo tal, perdeu soporte. O rei dos persas Ciro II o grande, despois de derrotar aos medos (-550) e conquistar Lidia (-547), fixo prisioneiro a Baltasar en Sippar, conquistou Babilonia e anunciou o restablecemento do culto de Marduk, obtendo a axuda dos babilonios.
Entre o dominio macedonio e o dominio romano
O -331 entraron nela os soldados macedonios de Alexandre o Grande. O mesmo rei pénsase que foi a Harran o verán do -331. Foi parte dos dominios dos seus diádocos Pérdicas, Antígono o chosco (Monóftalmo) e Eumenes ata que se converteu en posesión de Seleuco I Nicátor que estableceu nela veteranos, e baixo o imperio Seléucida formou parte do distrito ou satrapía de Osroene (Osrhoene) con capital en Urhai (Edessa), satrapía que foi independente baixo a dinastía abgárida, que foi vasala dos partos, pero oscilou entre Roma e o Imperio parto. Os romanos menciónana como Carrhae (Carras), e foi alí onde Craso co exército romano foi derrotado polo xeneral parto Surena o -53. A cidade estaba poboada por descendentes dos macedonios, que na loita estaban ao lado dos partos.
Dominio romano
Harran pertenceu aos reis de Osroene. Lucio Aurelio Vero incorporou este reino e conquistou Nisibis, pero unha epidemia obrigouno a retirarse. Un monumento da vitoria erixido en Éfeso sinala a Harran entre as cidade sometidas.
Septimio Severo incorporou Osroene o 195 incluíndo Harran, que foi convertida en colonia por Cómodo (214), quen a visitou o abril do 217, e foi asasinado a instancias do prefecto da garda pretoriana Macrino. O emperador Galerio foi derrotado aquí polos sasánidas o 296. Xuliano o Apóstata fixo sacrificios ao deus Sen, en Harran, ao comezo da súa campaña persa. Xustiniano reparou as súas murallas, que tiñan 4 km de longo cun total de polo menos 187 torres. Das seis portas (Alepo, Anatalia, Arslanli, Mosul, Bagdad e Rakka) só se conserva a primeira. Baixo os bizantinos foi chamada a miúdo Helenópolis (polo paganismo dos seus habitantes).
Dominio árabe
O 640 foi ocupada sen combate polos árabes; neste tempo aínda existía o culto a Sen; o seu templo converteuse nun castelo, do que quedan aínda as ruínas. Foi unha das principais cidades do Diyar Mudar dentro da Djazira (Diyar Bakr, Diyar Mudar e Diyar Rabia) xunto con Al-Ruha (Edessa, hoxe Urfa) e Al-Raqqah. Umar II estableceu nela unha escola de medicina, con sede antes en Alexandría. Baixo o califa Merwan II foi residencia do Califa. O palacio califal foi destruído polos abásidas. O 830 o califa Mamum ofreceu aos habitantes, en maioría pagáns, a elección entre unha das tres relixións do "libro" (cristiá, xudía ou musulmá), pero os cidadáns declararon ser membros da relixión sabea, que estaba admitida.
Edessa foi ocupada polos cruzados o 1104, e na cidade de Harran foi cortada a subministración de auga. O 7 de maio de 1104 foi teatro da chamada batalla de Harran, librada no val do río Balikh (a uns dous días a pé da cidade e nun lugar próximo a Al-Raqqah) na que foi feito prisioneiro o conde Balduíno de Edessa, despois rei de Xerusalén. O 1114 foi destruída en parte por un terremoto. Imad al-Din Zengi fundou a (dinastía zengita) e incorporou Harran aos seus dominios o 1127.
Nur al-Din apoderouse dela o 1149 e embeleceuna cando foi destruída severamente por un terremoto o 1156, e igualmente Saladino, mentres estivo baixo dominio dos aiúbidas. O 1181 foi doada en feudo a Muzaffar al-Din Abu Said Gokburi e o 1191 Saladino deuna en feudo a Malek al-Adil. O 1202 foi nomeado gobernador Hadjib Ali por conta do sultán aiúbida Malik al-Ashraf. O 1237 foi ocupada polos khwarízmidas, pero tres anos despois foi recuperada polo aiúbida Malik al-Nasir; a cidade rendeuse sen combate aos mongois o 1260.
Taki al-Din Ahmed, famoso teólogo, naceu en Harran o 1263. O 1271 foi atacada sen éxito por Ala al-Din Taybars, e os mongois en represalia transferiron aos habitantes a Mosul e Mardin e destruíron a cidade, incluíndo as mesquitas deixando só a cidadela.
Dominio mameluco
O 1303, despois da vitoria dos mamelucos, toda a Djazira incluíndo Harran pasou aos gañadores.
Foi unha aldea durante séculos, pero modernamente construíuse unha nova cidade a uns dous km da vella, onde permanecen as ruínas, que son un atractivo turístico.
Blair Witch (filme)
Blair Witch é un filme estadounidense de 2016 dirixido por Adam Wingard e escrito por Simon Barrett. É o terceiro e derradeiro filme da serie Blair Witch e a secuela directa do filme de 1999 The Blair Witch Project, ignorando os eventos do filme de 2000 Book of Shadows: Blair Witch 2. Blair Witch está protagonizado por James Allen McCune, Callie Hernandez, Brandon Scott, Corbin Reid, Valorie Curry e Wes Robinson. O filme, rodado no estilo de metraxe atopada, e conta a historia dun grupo de estudantes e os seus guías locais que entran no bosque das Black Hills Forest, en Maryland para desvelar os misterios arredor da desaparición de Heather Donahue, a irmá dun dos personaxes.
Esker
miniatura|300px|Esker en [[Fulufjället, oeste de Suecia.]] 200px|right miniatura|200px|Vista érea dun esker parcialmente asolagado en [[Billudden ao norte de Uppland, Suecia. Nótese que a súa forma está algo modificada por procesos costeiros.]] Un esker é unha elevación ou crista longa e sinuosa formada por area e gravas estratificadas, que é típica de rexións con glaciares ou que anteriormente tiñan glaciares de Europa e Norteamérica. Os eskeres teñen frecuentemente varios quilómetros de longo e, debido á súa peculiar forma uniforme, parécense algo aos terrapléns das vías de ferrocarril.
Etimoloxía
200px|miniatura|Algunhas porcións da [[autoestrada Denali en Alasca están construídas sobre eskeres.]] O termo esker deriva da palabra da lingua celta irlandesa eiscir (en irlandés antigo escir), que significa "crista ou elevación, especialmente a que separa dúas superficies planas ou deprimidas". A palabra irlandesa utilízase para describir concretamente cristas longas e sinuosas, que agora sabemos que son depósitos de material fluvio-glacial. O exemplo mellor coñecido de eiscir é o Eiscir Riada, que discorre atravesando case toda a illa de Irlanda desde Dublín a Galway, unha distancia de 200 km, e é seguido estreitamente pola estrada principal de Dublín a Galway.
Nalgúns países tamén se lle chama eskar, eschar, asar ou osar. Outro sinónimo procedente do sueco é os, que procede da palabra sueca para esker, ås.
John McEnroe
John Patrick McEnroe, Jr., nado o 16 de febreiro de 1959, é un ex xogador profesional de tenis estadounidense nº1 do mundo. A miúdo é considerado como un dos mellores xogadores de tódolos tempos neste deporte. Gañou sete títulos individuais de Grand Slam (tres en Wimbledon e catro en US Open), nove títulos de Grand Slam en dobres, e un título de Grand Slam de dobres mixtos.
Esker
Xeoloxía
O traxecto que segue un esker está gobernado pola presión de auga en relación co xeo situado sobre el. Xeralmente a presión do xeo chega a ser dabondo grande como para facer que os eskeres flúan na dirección do fluxo glacial, pero fórzaos a pasar polos puntos máis baixos posibles, como vales ou leitos de ríos, que poden desvialos da vía directa do glaciar. Este proceso é o que produce eskeres anchos sobre os cales se poden construír estradas e autoestradas. Unha presión menor, como a que se dá en certas áreas durante o máximo glacial, pode causar que o xeo funda sobre o fluxo da corrente e cree túneles moi arqueados e de paredes inclinadas.
A concentración de restos de rochas no xeo e a velocidade á que os sedimentos chegan ao túnel pola fusión e polo transporte de sedimentos desde augas arriba da corrente determina a cantidade de sedimentos dun esker. Os sedimentos xeralmente consisten en area e grava de gran groso depositada pola auga, aínda que poden encontrarse materiais limosos con grava nos lugares onde os restos de rochas son ricos en arxila. Este sedimento está estratificado e seleccionado, e normalmente consiste en croios/material do tamaño de cantos con pedras grandes ocasionais. A estratificación pode ser irregular, pero case sempre está presente, e a estatificación cruzada é común.
Bioloxía nos eskeres
Os eskeres son fundamentais para a ecoloxía do norte do Canadá. Varias plantas que crecen nos eskeres, como as Ligusticum porteri e as arandeiras vermellas, son alimentos importantes para os osos e aves migradoras; moitos animais, desde os osos grizzly aos lobos da tundra ou esquíos de terra poden facer toqueiras nos eskeres para sobrevivir durante os longos invernos.
Exemplos de eskeres
200px|miniatura|Parte do Esker Mason 200px|miniatura|Mount Pelly ou Ovayok
En Suecia o esker Uppsalaåsen esténdese uns 250 km e pasa a través da cidade de Uppsala.
Pispala en Tampere, Finlandia está sobre un esker situado entre dous lagos escavados por glaciares. Un sitio similar é Punkaharju na rexión dos lagos de Finlandia.
Na vila de Kemnay en Aberdeenshire, Escocia hai un esker de 5 km de lonxitude ao que chaman Kemb Hills.
Hai uns 1 000 eskeres no estado norteamericano de Míchigan, principalmente na parte central sur da Península inferior. O maior esker de Míchigan ten unha lonxitude duns 35 km e chámase Mason Esker, que se estende en dirección sur-sueste desde DeWitt pasando por Lansing e Holt e acaba preto de Mason.
Outro exemplo é Ovayok ou Mount Pelly no Parque Territorial de Ovayok, en Kitikmeot, Nunavut, Canadá.
Ás veces constrúense estradas ao longo de eskeres para aforrar gastos. Exemplos disto son a autoestrada Denali en Alasca, a estrada Transtaiga no Quebec e o tramo "Airline" da estrada 9 do estado de Maine entre Bangor e Calais. Hai numerosos eskeres longos no Parque estatal de Adirondack ao norte do estado de Nova York.
A Baixa Época
Coñécese como Baixa Época ao período entre a conquista asiria do Antigo Exipto até a chegada de Alexandre Magno (664-323).
O rei asirio Assurbanipal (660-627) estableceu un maior control (desde o 671 Menfis caíra e o país pagáballe un tributo) apoiando ao gobernador de Sais, Neco I (672-664), quen se enfrontou aos nubios. Pero o fillo deste, Psammético I, aproveitando que Assurbanipal marchara reprimir unha rebelión en Babilonia, liberouse da súa tutela e unificou o reino. Psammético I foi o primeiro faraón que empregou mercenarios gregos e carios.
A prosperidade aumentou, especialmente no delta, e xa na XXVI dinastía tentouse controlar Palestina aproveitándose da decadencia asiria: Neco II combateu en Siria, rexeitou un ataque do rei babilonio Nabucodonosor (604-562) e construíu unha frota no Mediterráneo e outra no Mar Vermello, ao tempo que tentaba enlazar o Nilo e o Mar Vermello mediante un canal. Apries (589-570) apoiou tamén aos pequenos estados palestinos contra Babilonia e aceptou aos exilados xudeus que fuxían da catividade. Tentou reprimir aos colonos gregos de Cirene pero o xeneral que enviara, Amasis (570-526) sublevouse e depúxoo.
Ao ano seguinte da morte deste, os persas invadiron e puxeron no trono a Cambises (525-522), primeiro soberano da XXVII dinastía (persa). Darío I rematou o canal de Neco II. Durante os 80 anos que seguiron á derrota persa contra os gregos en Maratón (ano 490), os exipcios combateron por expulsar aos persas apoiándose nos gregos. En 404 Amirteo de Sais libertou o delta e catro anos máis tarde o resto do país. Os persas volveron a dominar Exipto durante dez anos (343-333), no que constituíu a XXXI dinastía.
Aussurucq
Aussurucq (en éuscaro Altzürükü) é unha localidade e comuna do departamento de Pireneos Atlánticos, na rexión de Aquitania e o territorio histórico de Zuberoa, no País Vasco francés.
Cameixa, Cameixa, Boborás
Cameixa é un lugar da parroquia de Cameixa no concello ourensán de Boborás na comarca do Carballiño. Tiña 183 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 100 eran homes e 83 mulleres. Iso supón un aumento da poboación respecto a 2010, cando tiña 181 habitantes (99 homes e 82 mulleres).
Meganisópteros
miniatura|esquerda|O suposto antepasado xigante das libélulas que viviu no Carbonífero superior, [[Meganeura monyi, tiña unha envergadura de ás de 68 cm. Museo de Tolosa.]] As ás anteriores e posteriores son similares en venación (unha característica primitiva) agás na área anal máis grande (cara atrás) nas ás posteriores. As ás anteriores son normalmente máis delgadas e lixeiramente máis longas que as posteriores. A diferenza das verdadeiras libélulas (Odonata), non tiñan pterostigma, e o patrón de veas das ás era algo máis simple.
Annejet van der Zijl
Annajetske (Annejet) van der Zijl, nada o 6 de abril de 1962 en Leeuwarden, é unha xornalista, historiadora e escritora neerlandesa.
Meganisópteros
A maioría dos espécimes coñécense só por fragmentos de ás; e só unhas poucas son ás completas, e moi poucas (na familia Meganeuridae) teñen impresións dos corpos. Estes mostran unha cabeza globosa con grandes mandíbulas dentadas, fortes patas espiñosas, un tórax grande, e un abdome longo e delgado como o das libélulas. Igual que as verdadeiras libélulas, eran presumiblemente predadores.
Annejet van der Zijl
Traxectoria
Annejet van der Zijl medrou nunha familia de mestres en Frisia. Realizou estudos secundarios nun instituto cristián na súa cidade natal. Entrou na Universidade de Ámsterdam, alí primeiro estudou historia da arte e logo xornalismo. En 1998 realizou en Londres un mestrado en xornalismo internacional. Traballou como redactora da revista HP/De Tijd.
Meganisópteros
Tamén se coñecen unhas poucas ninfas fósiles, que mostran pezas bucais similares ás das ninfas de libélulas modernas, o que indica que eran predadores acuáticos activos.
Annejet van der Zijl
Libros
O seu primeiro libro. Jagtlust publicouse en 1998 e alí traza a historia da célebre vila do mesmo nome, en Het Gooi, desde a súa construción en 1871 ata a época recente, así como a biografía do seu máis célebre ocupante, Fritzi Harmsen van Beek, musa de artistas nas décadas de 1950 e 1960.
Meganisópteros
Aínda que ás veces se inclúen dentro das libélulas, os protodonatos (meganisópteros) carecen de certas características distintivas das ás que caracterizan aos odonatos. David Grimaldi e Michael S. Engel, indicaron que o termo coloquial "libélula xigante" é equívoco e sería mellor chamarlles "moscas grifón" ("griffinfly").
Annejet van der Zijl
Libros
En 1998 deixou a redacción de HP/De Tijd para escribir a biografía da escritora Annie M.G. Schmidt, encargada polo fillo da escritora Flip van Duyn e a súa editora Ary Langbroek, que buscaban unha obra que seguise o modelo anglosaxón: a historia o máis completa posible e contada dun xeito pracenteiro. Publicouse en 2002 co título de Anna  e inspirou unha serie de televisión,Annie M.G. que se emitiu en 2010.
Meganisópteros
Tamaño
miniatura|esquerda|Modelo suposto dun meganisóptero, aínda que incorrectamente se lle debuxou un pterostigma nas ás anteriores. Discutiuse moito por que os insectos do Carbonífero puideron crecer tanto. A maneira na que se difunde o oxíxeno a través do corpo dun insecto polo seu sistema respiratorio traqueal supón que haxa un límite superior para o seu tamaño, que os insectos prehistóricos parece que superaron. Propúxose inicialmente (Harlé & Harlé, 1911) que Meganeura podía facer o esforzo de voar porque a atmosfera naquel tempo contiña máis oxíxeno que o 20% da actual atmosfera. Esta teoría foi rexeitada polos científicos daquela época, pero encontrou a aprobación de científicos recentes que estudaron máis en detalle as relacións do xigantismo e a dispoñibilidade de oxíxeno. Se esta teoría é correcta, estes insectos serían susceptibles a unha caída dos niveis de oxíxeno e non poderían vivir nunha atmosfera coma a actual. Outros investigadores indican que os insectos realmente respiran con "rápidos ciclos de compresión e expansión traqueal". Análises recentes da enerxética do voo de insectos e aves modernos suxire que tanto o nivel de oxíxeno coma a densidade do aire dan a posibilidade dun salto no tamaño.
Annejet van der Zijl
Libros
Sonny Boy (2004), é unha reconstrución literaria baseada nas cartas que deixaron os amores reais e prohibidos de Waldemar Nods, un mozo surinamés, e Rika van der Lans, unha muller neerlandesa casada, na década de 1930 e a segunda guerra mundial. O libro converteuse nunha obra moi popular, con medio millón de exemplares vendidos só nos Países Baixos, foi traducida a varias linguas e fíxose un filme de título homónimo, dirixido por Maria Peters e que tivo a súa estrea en 2011. En 2010 aprobou o doutoramento pola Universidade de Ámsterdam, cunha biografía do príncipe Bernhard, que publicou con igual título Bernhard. En 2013 publicou Moord in de Bloedstraat e en 2014 Gerard Heineken, a biografía ata entón descoñecida do fundador das cervezas Heineken. Para novembro de 2015 está previsto que saia do preloDe Amerikaanse prinses.
Meganisópteros
Tamaño
Un problema xeral con todas as explicacións relacionadas co oxíxeno das libélulas xigantes é a circunstancia de que os grandes Meganeuridae cunha envergadura alar de 45 cm tamén viviron no Permiano superior de Lodève en Francia, cando o contido de oxíxeno da atmosfera era xa moito máis baixo que no Carbonífero e no Permiano inferior.
Bechly (2004) suxeriu que a falta de predadores vertebrados aéreos permitiulles aos insectos pterigotos evolucionar a tamaños máximos durante os períodos Carbonífero e Permiano, proceso que talvez foi acelerado por unha "carreira de armamentos evolutiva" para incrementar o tamaño corporal entre os paleodictiópteros herbívoros e os meganéuridos, que eran os seus predadores.
Klaipeda
miniatura|250px|O porto de Klaipeda miniatura|250px|Situación en Lituania
Klaipeda (en lituano Klaipėda; en samoxiciano Klaipieda; en alemán Memel; en polaco Kłajpeda; en ruso Клайпеда), coñecida historicamente como Memel polas súas ligazón históricas con Alemaña até o fin da segunda guerra mundial, é unha cidade de Lituania situada na costa do mar Báltico, na desembocadura do río Niemen e a entrada da lagoa de Curlandia.
É a terceira cidade do país despois de Kaunas e de Vilnius, a capital provincia ou Condado de Klaipeda e a única cidade de Lituania que dispón dun porto no mar Báltico.
En 2018 tiña uns 164 310 habitantes, dos 202 900 que en tiña en 1989.
Na actualidade, Klaipeda é un porto de transbordadores con conexións con Suecia, Dinamarca e Alemaña.
A cidade foi fundada en	1252 polos cabaleiros da Orde Teutónica (co nome de Memelburg) e ten unha complexa historia causada en gran medida porque é un dos poucos portos da Europa setentrional libre de xeo todo o ano, e ademais porque dependeu politicamente de Lituania, Polonia e Alemaña.
The Final Fantasy Legend
The Final Fantasy Legend, coñecido no Xapón como Makai Toushi SaGa (Makai Toushi Sa・Ga (魔界塔士 サガ) é un videoxogo de rol lanzado orixinalmente para a consola Game Boy en decembro de 1989 a través de Square. É o primeiro título da serie SaGa e o primeiro videoxogo de rol do sistema. Square traduciu o videoxogo ó inglés para a comercialización internacional e cambioulle o nome, relacionándoo coa serie Final Fantasy para mellorar as vendas. Sunsoft lanzouno de novo en América do Norte durante o ano 1998; Square fixo un remake exclusivo no Xapón para WonderSwan Color e teléfonos móbiles en 2002 e 2007 respectivamente, e posteriormente lanzou unha nova versión en todo o mundo para Nintendo Switch en 2020.
Cónsules romanos na República
Lista de Cónsules Romanos do Período Republicano de acordo á tradición vulgata, a cal está baseada na cronoloxía de Marco Terencio Varrón, con algunhas correccións de acordo á cronoloxía de Dionisio de Halicarnaso.
De acordo ao historiador Dión Casio (Historia Romana) soamente logo do derrocamento dos decénviros (-449) os maxistrados electos asumiron o título de "cónsules" -título que pode derivar do verbo consulo: "aconsellar" ou "velar por"-. Anteriormente a esa data eran denominados "pretores".
Durante a República, os cónsules tomaban posesión do seu cargo nunha data que foi variando co transcurso do tempo. Desde o ano -222 os cónsules asumían o 15 de marzo, primeiro mes do ano do primeiro calendario romano. Só desde o ano -153 o mandato dos cónsules iniciouse o 1 de xaneiro.
Outros artigos
Консулы Рымскай імперыі Списък на римските консули Seznam římských konzulů Liste der römischen Konsuln List of Roman consuls Vana-Rooma konsulite loend Római consulok listája List vun de röömschen Kunseln Lijst van Romeinse staatshoofden Konsulowie rzymscy Zoznam konzulov Rímskej, Západorímskej a Byzantskej ríše Konsul ng Roma
Solar Radiation and Climate Experiment
SORCE (acrónimo de Solar Radiation and Climate Experiment) é un observatorio espacial da NASA lanzado o 25 de xaneiro de 2003 mediante un foguete Pegasus desde Cabo Cañaveral.
Características
A misión de SORCE é medi-la radiación solar en diferentes lonxitudes de ondas (entre 200 nm e 2000 nm) para estudar a influencia do Sol sobre a Terra.
O satélite estabilízase nos tres eixos e cos paneis solares pregados mide 100 cm de ancho por 160,3 cm de alto
Instrumentos
SORCE leva catro instrumentos a bordo:
Etcharry
Etcharry en francés, Etxarri en éuscaro, é unha localidade e comuna francesa situada no departamento de Pireneos Atlánticos, na rexión de Aquitania e no territorio histórico vascofrancés de Zuberoa.
Igrexa de San Vicenzo de Elviña
A igrexa de San Vicenzo de Elviña é un templo relixioso situado en Elviña (A Coruña).
Descrición
No muro sur hai outra porta románica, mais a do norte foi tapada por unha construción moderna.
No exterior ten un adro ao que se accede por unha escalinata e un cruceiro.
Historia
Preto do templo tivo lugar a batalla de Elviña.
Encoro Hoover
miniatura|dereita|Vista aérea da represa. O encoro Hoover ou presa Hoover, chamada nun primeiro momento Encoro Boulder, é unha represa de formigón de arco-gravidade, situada no curso do río Colorado, na fronteira entre os estados de Arizona e Nevada, nos Estados Unidos de América. Está situada a 48 quilómetros ao sueste de Las Vegas. Recibe o seu nome de Herbert Hoover, quen xogou un papel fundamental na súa construción, primeiro como Secretario de Comercio e despois como Presidente dos Estados Unidos.
Museo Guggenheim Bilbao
O Museo Guggenheim de Bilbao é unha das obras máis coñecidas do arquitecto canadense Frank Gehry, que foi o gañador do Premio Pritzker no ano 1989. É un museo de arte contemporánea localizado en Bilbao. Trátase dun dos varios museos da Fundación Solomon R. Guggenheim.
O museo foi aberto en 1997 e é un dos grandes impulsores da economía vasca que supuxo un esforzo de revitalización da cidade de Bilbao, levada a cabo polas administracións publicas do País Vasco. Foi, no seu momento, un gran creador de emprego, debido a que as láminas de titanio utilizadas no seu recubrimento foron traballadas polos estaleiros da zona.
Case desde a súa apertura o museo converteuse nunha importante atracción turística atraendo visitantes de numerosos países e constituíndo o símbolo máis importante da cidade de Bilbao. Este museo non é soamente un espazo expositivo, senón que se ergue como un dos fitos da cidade, lugar de reunión e zona de lecer.
Fundación Guggenheim
miniatura|Vista exterior da zona máis alta do museo. A Fundación Guggenheim é posuidora dunha gran colección de arte e do Museo Guggenheim de Nova York. Thomas Krens é o director desta organización, e dirixiu unha política de expansión baseada no mando de fondos itinerantes co fin de facer exposicións temporais en diferentes lugares. Tamén quixo establecer dous centros de arte en Europa, polo que elixiu dúas cidades: Berlín (Alemaña) e Bilbao (España).
O encargo
Para o Museo de arte de Bilbao, a Fundación Guggenheim quixo rehabilitar un antigo museo de arte para albergar aí a sucursal da súa fundación. Solicitou os servizos de Frank Gehry pola calidade que demostrou no proxecto do Museo Temporal de Arte Contemporánea. Este arquitecto era entón considerado un experto en rehabilitacións. Organizouse, por motivos exclusivamente legais, un concurso pechado en 1990 que durou dez días. Nel participaron Isozaki, os de Coop Himmelb(l)au, e Gehry. Evidentemente, este último arquitecto gañouno e foi entón cando decidiu non facer a rehabilitación pretendida pola Fundación Guggenheim.
Situación
O edificio dispón dunha praza de acceso na que está Puppy, a través da que se chega a unha ampla escalinata descendente que salva a diferenza de cota entre a ría e o ensanche. Desde a ría, deseñouse un paseo polo que o visitante se despraza para observar o museo desde o exterior. Neste espazo atópase unha escultura denominada A araña xigante Mamá, da artista Louise Bourgeois.
Arquitectura
miniatura|220px|As cubertas e fachadas do museo mestúranse entre si. Este edificio deconstrutivista posúe un contorno orgánico, sendo a súa única referencia vertical o ascensor do atrio central. Aínda que posúe unha grande altura (50 metros), debido a que se atopa a 16 metros baixo o nivel da zona urbana de Bilbao, a súa estrutura non sobresae por riba dos restantes edificios. Ademais, a súa forma imita a unha flor (cando se olla desde o ceo) ou a un barco (cando se olla desde a ría), rendendo homenaxe á cidade portuaria na que se inscribe e adaptándose con máis facilidade polo seu material. Os paneis brillantes que o envolven aseméllanse ás escamas dun peixe, recordándonos ás influencias de formas orgánicas presentes en moitos dos traballos de Gehry.
Acceso e fachadas
Exteriormente, o Guggenheim móstranos infinidade de alzados diversos por mor da variedade das súas formas e a diversidade de reflexos do recubrimento de titanio. Os máis representativos son o que está cara a ría (coa aparencia dun gran barco de 50 metros de alto), o que mira cara aos colectores e o que posúe a porta de entrada principal.
Arredor do museo localízanse numerosas escaleiras e ramplas que nos guían a través dun paseo que nos permite observar a construción. Deste xeito, podemos ir ao museo desde a Ponte da Salve, que se inicia nunha estrutura escultórica de aceiro e se dirixe á zona posterior do museo (que dá cara á ría). Aquí, está a terraza, unha pasarela que se sitúa por riba dunha lámina de auga e a escultura metálica da Araña xigante Mamá.
Volumetría
O Guggenheim érguese sobre Bilbao como unha escultura de diferentes calidades espaciais. Aínda que dunha ollada superficial pode aparentar un cúmulo de laminados desordenados, este edificio posúe unha orde funcional. As formas regulares están cubertas de pedra, as formas curvas revestidas de titanio e as portas márcanse con grandes fiestras quebradas. O conxunto posúe multitude de alzados, tendo aparencia de barco os que dan cara á ría.
Aínda que non posúe simetrías nin xiros, o edificio articúlase arredor dun eixe central, o atrio, que consiste nun espazo baleiro cuberto por unha cúpula metálica cun lucernario cenital en forma de flor. Este é unha das zonas máis singulares do edificio desde a que poden observar pontes, ascensores e escaleiras que son a ruta cara ás salas expositivas e as áreas administrativas. Deste xeito, o ascensor é a única referencia vertical no edificio, por mor de que todas as súas paredes posúen marcadas curvas e complexas maclas.
As salas de exposicións localízanse nas tres primeiras plantas distribuíndose arredor do atrio. O espazo expositivo deste museo abarca 11000 m2, que se reparten en 19 salas. Destas, 10 teñen forma ortogonal, cun aspecto de tendencias clásicas, estando recubertas de pedra. As outras 9 están limitadas por muros de grandes irregularidades que se recobren exteriormente con láminas de titanio. Créanse así, unha serie de espazos fluídos de grande espacialidade.
Ocos
Os ocos de entrada son: o da entrada principal, a entrada da libraría (polo un lateral) e a entrada traseira que comunica o atrio co paseo da ría. Os ocos situados nas fachadas de titanio, reálzanse con numerosos cubos de vidro quebrados e maclados e os que se sitúan nas fachadas calcarias son máis sobrios, debido a que son portas de servizo, xanelas de oficinas etc. As salas ilumínanse a través de lucernarios e mantéñense perfectamente iluminadas grazas ás ondulantes formas dos lucernarios.
Espazos
O primeiro espazo que se atopa o visitante ao entrar no museo é o atrio, de 50 metros de alto, que posúe un gran lucernario cenital que ilumina toda a superficie inferior. As súas paredes xogan no espazo, empenándose ao seu antollo. Neste espazo concéntrase todo o sistema de comunicacións: o ascensor, as ramplas e as escaleiras. Transfórmase así, no corazón do edificio, sendo o distribuidor das distintas salas.
As salas son os espazos que se agochan tras as enormes láminas de titanio. Unha delas, a de maior tamaño, está situada debaixo da 'Ponte da Salve'' e constitúe o corpo alongado do barco. As súas dimensións ascenden a 30 metros por 130 de longo e nela expóñense as obras que posúen un gran formato, por mor de que non posúe columnas e o seu chan pode soportar a trasfega frecuente e o peso das obras que poida aloxar.
O resto das salas sitúanse arredor do eixe central do edificio. Para pasar dunha a outra, a construción posúe numerosas ramplas e escaleiras. Ademais permiten a visión da exposición desde diferentes ángulos. Deste xeito desenvólvese un museo ordenado e claro onde o visitante non se desorienta.
Materiais
Exteriormente, os materiais que se perciben son a pedra calcaria (utilizada nas fachadas de liña formal e usos servidores) e as láminas de titanio (utilizadas para recubrir as 9 salas de exposicións que dan á ría). Estas láminas de titanio consisten en paneis que funcionan como escamas de e abarcan grandes superficies, posuíndo un grosor de 0.5 mm. Tamén abunda moito o vidro, utilizado para carpintarías e montado sobre unha complexa estrutura metálica. Os materiais estruturais son o aceiro e formigón.
Estrutura
A estrutura primaria do edificio é metálica e consta de perfís en I recubertos de formigón proxectado (para protexer a estrutura dos incendios). Nas superficies curvas de titanio, ademais da estrutura metálica principal, superpóñense outros elementos. Un deles é a trama de arriostramento, que está máis tecida que a principal, e permite colocar as chapas. Outro dos elementos é un illante de fibra de vidro para evitar a inclusión da humidade. Por riba disto colócanse uns perfís máis pequenos que suxeitarán as chapas de titanio. Ademais, estas chapas posúen uns ganchos (como dentes) cos que se unen unhas a outras.